Janggi

Lịch sử

Cờ tướng Triều Tiên là phát minh từ cờ tướng ở triều đại Bắc Tống Trung Quốc. Cách gọi sớm nhất là tượng kỳ, tượng hí, tượng dịch. Từ triều đại họ Lý của Triều Tiên gọi là cờ tướng.。

Luật chơi

Để dễ phân biệt, người ta gọi cờ thông thường chúng ta vẫn chơi là cờ tướng, còn cờ tướng mà người Triều Tiên chơi là cờ Janggi. Những thay đổi trong luật chơi cờ Janggi gồm:

Bàn cờ

Bàn cờ Janggi có diện tích 9×10, tương tự với bàn cờ tướng, không có hà giới. Vị trí ban đầu xem hình vẽ.

Quân cờ

Mỗi ván cờ lúc bắt đầu phải có đủ 32 quân, hình bát giác chia đều cho mỗi bên gồm 16 quân Xanh và 16 quân Đỏ, gồm bảy loại quân: Hán (Sở) 1 quân là lớn nhất, biểu thị đó là quân quan trọng, Tượng 2 quân, Xe 2 quân, Pháo 2 quân, Mã 2 quân là quân lớn thứ hai, Sĩ 2 quân, Tốt (Binh) 5 quân là quân bé nhát. Quân Xanh được viết theo lối thảo thư, quân Đỏ được viết theo lối khải thư. Bên đi quân Xanh là bên đi trước.

Tốt (Binh)

Trong cờ tướng quân Tốt là quân yếu nhất vì thông thường trước khi sang sông, quân Tốt không được phép đi ngang. Do đó tác dụng trên bàn cờ của quân Tốt không cao và dễ bị bắt nhất.
Trong Janggi, quân Tốt không thể lùi. Vì bàn cờ không có hà giới nên quân Tốt khi khai cuộc có thể đi sang ngang, do đó, "Tốt 1 bình 2" là cách khai cuộc của cờ Janggi. Người Triều Tiên cải tiến bằng cách cho quân Tốt được phép di chuyển theo chiều ngang bàn cờ cả khi trước khi sang sông. Điều đó đã tăng sức chiến đấu của con Tốt lên đáng kể vì ngay bên sân nhà con Tốt cũng có thể tham gia phòng ngự tích cực, và sức mạnh tăng lên nhiều khi hai con Tốt đứng cạnh nhau. Nếu quân Tốt nằm ở khu vực cung, thì nó có thể đi chéo ở cửu cung nhưng không được đi lùi.

Mã

Không cải tiến, chơi như cờ tướng.

Pháo

Ở cờ tướng, quân Pháo khi ăn quân đối phương thì phải có ngòi, còn khi di chuyển thông thường thì đi như quân Xe.
Tuy nhiên trong Janggi thì con Pháo khi di chuyển cũng phải nhảy qua đầu 1 quân khác (như khi ăn quân trong cờ tướng), và muốn ăn quân đối phương thì ngòi không phải là quân Pháo, không thể ăn pháo. Nếu quân Pháo nằm ở khu vực cung, thì nó có thể đi chéo ở cửu cung nhưng cũng phải nhảy qua đầu 1 quân khác. Quy định này làm hạn chế sức cơ động và tính tích cực của quân Pháo. Mỗi khi ăn quân đối phương hay khi di chuyển con Pháo, bạn cần chú ý đến khả năng đi tiếp theo của quân Pháo đó.

Xe

Chơi giống như cờ tướng. Tuy nhiên nếu quân Xe nằm ở khu vực cung, thì nó đi chéo ở cửu cung

Tượng

Có sự khác biệt rất lớn giữa cờ tướng và Janggi. Trong cờ tướng, quân Tượng đi theo hình chữ điền (ô vuông 2×2) và không được vượt hà, điều này có nghĩa nếu 1 bên có mỗi Tướng, còn 1 bên có thêm 2 Tượng thì vẫn là cờ hoà. Nhưng trong Janggi  thì khác, bên có Tượng là bên sẽ thắng.
Trong cờ Janggi, con Tượng được phép di chuyển trên toàn bộ bàn cờ, do không có hà giới nên quân Tượng đi theo hình chữ dụng (hình chữ nhật 2×3). Điều thay đổi này cho phép con Tượng tham gia tấn công chứ không chỉ đơn thuần phòng thủ như cờ tướng. Nếu có một quân đứng bên cạnh quân Tượng hoặc 1 quân đặt tại vị trí giữa của hình vuông 2 ô thì Tượng không đi được, gọi là "cản Tượng"

Sĩ

Trong cờ tướng, quân Sĩ này chỉ được di chuyển trong cung và chỉ đi theo đường chéo.
Trong cờ Janggi, quân Sĩ chỉ được di chuyển trong cung. Ngoài đi theo đường chéo, quân Sĩ còn có thể đi theo đường thẳng.

Hán (Sở)

Trong cờ tướng, quân Tướng này chỉ được di chuyển trong cung và chỉ đi theo đường thẳng. Ngoài ra, một bên Tướng đã chiếm được một lộ rồi mà Tướng bên kia thò mặt ra lộ ấy mà không có ít nhất một quân khác che chắn ở giữa là bị thua ngay lập tức.
Trong cờ  Janggi thời cổ, quân đó được gọi là quân Tướng. Nhưng gần đây, cách gọi của quân đó là Hán và Sở. Trong Janggi, quân Hán Sở chỉ được di chuyển trong cung và đi như quân Sĩ. Nếu một bên đã chiếm được một lộ rồi mà bên kia thò mặt ra lộ ấy mà không có ít nhất một quân khác che chắn, nếu bên nào không di chuyển thì tính là cờ hòa.

Cách thay đổi

Với những thay đổi như trên, rõ ràng sự phân chia lãnh thổ là không cần thiết, do đó bàn cờ Janggi bỏ khu vực sông.
Đa phần các quân, trừ con Pháo, đều được nâng cao về khả năng cơ động và sức chiến đấu, do đó cờ Hàn xem ra có vẻ phong phú và sôi động hơn cờ tướng.
Ví dụ, để đưa con Xe vào trận thì chỉ cần dịch con Tốt đầu Xe sang bên là thoáng chỗ cho con Xe tung hoành ngang dọc, trong khi đó với cờ tướng thì phải mất ít nhất 3 nước mới có thể đặt con Xe vào vị trí thuận lợi.
Cùng với những thay đổi về luật chơi, chiến thuật chơi cũng thay đổi theo. Chẳng hạn, không có khái niệm tam tử đồng biên (Xe Pháo Mã cùng tấn công 1 cánh), không có Pháo chồng, Pháo gánh hay Pháo 45 như cờ tướng.

Biến thể

Hiệp hội Cờ Tướng Hàn Quốc tại Tokyo quy định để giảm bớt ván hòa, nếu Tốt đi đến hết bàn cờ, sẽ được phong các quân đã bị ăn (trừ quân Sĩ và quân Hán Sở).。