Thần đồng Đất Việt

Cốt truyện

Truyện lấy bối cảnh là thời Hậu Lê, nhưng những sự kiện xảy ra trong truyện không trùng lặp với những sự kiện xảy ra trên thực tế. Tuy vậy, hầu hết những sự kiện chính xảy ra trong Thần Đồng Đất Việt đều dựa trên những câu truyện, điển tích lịch sử có thật của Việt Nam. Tác phẩm này kể lại những câu chuyện về cuộc đời của Lê Tí, một Trạng nguyên của Đại Việt cùng với những người bạn thân của cậu là Sửu Ẹo, Dần Béo và Cả Mẹo. Sự ra đời của Trạng Tí cũng không bình thường. Kiếp trước cậu vốn là một bậc thần tiên có kiến thức uyên bác trên Thiên Đình, sau đó được đầu thai xuống trần gian để giúp đỡ Đại Việt. Mẹ của Tí là bà Hai hậu, sau khi đi cày về mệt mỏi đã ngồi lên một hòn đá để nghỉ ngơi và có mang rồi sau đó sinh ra cậu.
Từ nhỏ, Tí đã thể hiện mình là một người con hiếu thảo, ham học và có trí thông minh hơn người. Ngay cả Đồ Kiết, thầy dạy của cậu cũng phải ngạc nhiên về kiến thức của cậu. Ở làng Phan Thị, với tài trí của mình, cậu cũng đã giúp mẹ, các bạn của mình và những người dân trong làng giải quyết nhiều vấn đề khó khăn. Vượt qua ba kì thi Hương, Hội, Đình một cách xuất sắc, cậu trở thành trạng nguyên nhỏ tuổi nhất của Đại Việt. Sau đó, cậu cũng được Đại Minh công nhận là Lưỡng Quốc Trạng nguyên.
Tí cùng Sửu, Dần và Cả Mẹo cũng đã có công lớn trong việc phò trợ vua Lê chống lại sự xâm lược của Đại Minh và đối phó với các sứ thần mà Đại Minh cử sang. Trong triều đình, cậu là một vị quan thanh liêm chính trực nên được công chúa Phương Thìn yêu mến, nhưng cũng chính vì vậy mà cậu luôn bị Tể Tướng Tào Hống và những người trong gia đình là hai đứa con ông coi là cái gai trong mắt và tìm mọi cách để hạ nhục cậu, tuy nhiên trong phần lớn các câu chuyện cậu là người chiến thắng. Cũng nhờ tài trí vượt bậc, Trạng Tí được vua tin tưởng giao trọng trách đi sứ Bắc Quốc nhiều lần. Ở đó, Tí cũng gặp phải nhiều khó khăn do vua Bắc Quốc và Vương Thừa Tướng tạo ra nhằm ám hại cậu và làm tổn hại uy tín Đại Việt, thậm chí có lần suýt chút nữa thì cậu thiệt mạng. Tuy đã ra làm quan nhưng đôi lúc cậu vẫn được vua cho phép về quê để chăm sóc mẹ và giúp đỡ dân làng. Và tất nhiên, tài trí và sự giúp đỡ nhiệt tình từ những người bạn tốt đã giúp những người dân rất nhiều.

Tổng quan

Như đã nói, truyện tranh Thần đồng Đất Việt lấy bối cảnh là thời Hậu Lê, dưới triều đại vua Lê Thánh Tông. Truyện sử dụng những bối cảnh chính là làng Phan Thị, Kinh thành Thăng Long và Bắc Quốc (triều Minh). Ngoài ra còn một số ngôi làng, vùng đất khác thuộc Đại Việt và vương quốc Chăm-pa,... Tuy các bối cảnh truyện đã được tinh chỉnh mang phong cách của truyện tranh nhưng phần nào đã tái hiện những đường nét trong kiến trúc và không gian tự nhiên của Việt Nam xưa. Bên cạnh đó, những nét văn hóa truyền thống như các trò chơi dân gian, các nghi lễ, ẩm thực,... cũng được đưa vào những trang truyện khiến chúng trở nên sinh động, gần gũi hơn.

Làng Phan Thị

Tên gọi của làng lấy từ tên của công ty phát triển Thần đồng Đất Việt, Phan Thị. Đây là nơi mà đa phần các nhân vật chính (như Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo, Tiểu Tỵ, Ngọ Bà Chằn & Dậu Rách) của bộ truyện được sinh ra lớn lên và sinh sống (trừ Hộ Vệ Quan Dương Bá Tuất, Công Chúa Đại Việt Phương Thìn, Công Chúa Bắc Quốc Thiên Thân & Thái Tử Bắc Quốc Thiên Hợi). Các địa điểm trong làng thường xuyên xuất hiện là nhà Trạng Tí, lớp học Đồ Kiết, quán cơm Tám Tiền, nhà Bá hộ Mão, đình làng... Bối cảnh này xuất hiện ngay trong tập đầu tiên của bộ truyện này và xuất hiện trong phần lớn các tập truyện.

Kinh thành Thăng Long

Bối cảnh này xuất hiện lần đầu tiên trong tập truyện 25: Náo loạn Kinh Thành, tập truyện đặc biệt được in bằng năm màu sắc khác nhau. Các nhân vật chính Tí, Sửu ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo và Đồ Kiết lên kinh dự thi Đình. Sau này, khi trạng Tí làm quan, bối cảnh này được sử dụng ngày một nhiều, đặc biệt là cảnh trong Hoàng thành, nơi vua và các quan lại điều hành đất nước và tiếp đón các sứ giả.

Bắc Quốc (triều Minh)

Bối cảnh được sử dụng lần đầu trong tập 49: Tung hoành đất Bắc, khi trạng Tí và các bạn được giao phó sang kinh đô Bắc Quốc làm sứ giả và sau đó họ cũng quay trở lại một vài lần. Bối cảnh này cũng được sử dụng trong các tập truyện nói về cuộc xâm lược Đại Việt của Bắc Quốc, là nơi Vua Minh và Vương Thừa Tướng đưa ra các âm mưu nhằm đánh bại Đại Việt.

Làng Đỗ Thị

Là một ngôi làng nằm cạnh làng Phan Thị. Là "Kẻ thù, đối thủ" không đội trời chung với làng Phan Thị (vì người dân ở ngôi làng này với người dân ở làng Phan Thị vốn không ưa thích & rất thù ghét nhau). Người dân sống ở nơi đây thường xuyên hay gây hấn, sinh sự và kiếm chuyện với làng Phan Thị, nhưng cuối cùng lại thường hay bị Trạng Tí & những người bạn ra tay trừng trị thích đáng. Được xuất hiện đầu tiên ở tập 42: Ngôi làng xấu tính.

Làng Xảo Thị

Là một ngôi làng nằm gần làng Phan Thị. Được xuất hiện đầu tiên ở tập 130: Cuộc Chiến Lá Dong.

Câu lạc bộ Trạng và Bạn

Mỗi kì truyện được phát hành đều có một nội dung đi kèm ở cuối truyện, nhằm mục đích bổ trợ thông tin liên quan đến tập truyện và kết nối độc giả mang tên Câu lạc bộ Trạng và Bạn. Mở đầu sẽ là tiểu sử nhân vật và tóm lược các sự kiện mà tập truyện đó sử dụng làm cốt truyện. Bên cạnh đó là các trò chơi nhỏ như ô chữ, vẽ tranh, giải đố,... dựa vào các kiến thức được trang bị trong mỗi tập truyện. Các độc giả tham gia cuộc này có thể giành được các giải thưởng từ công ty Phan Thị và những độc giả xuất sắc nhất được vinh danh bảng vàng tương tự như các bậc nho sĩ thời xưa.

Tranh cãi về tác quyền

Từ tập truyện thứ 78, Lê Linh đã dừng hẳn việc sáng tác bộ truyện tranh này. Phần kịch bản và cốt truyện hiện nay đều do công ty Phan Thị thực hiện. Tuy vậy hiện tại đang xảy ra tranh chấp giữa hai bên là Lê Linh và công ty Phan Thị về bản quyền của bộ truyện. Theo giấy chứng nhận bản quyền tác giả của Cục Bản quyền thì đã ghi nhận quyền tác giả thuộc về đồng tác giả là Lê Linh và bà Hạnh, quyền tài sản (các quyền khai thác, sử dụng tác phẩm...) thuộc về Công ty Phan Thị. Trong các tập truyện của mình, Phan Thị cũng khẳng định các nhân vật trong truyện là do cả công ty và Lê Linh sáng tạo nên: "Trong truyện có sử dụng những hình ảnh nhân vật do Lê Linh là đồng tác giả".
Tháng 4 năm 2007, họa sĩ Lê Linh gửi đơn kiện công ty Phan Thị, yêu cầu công ty Phan Thị công nhận ông là tác giả duy nhất với các hình vẽ các nhân vật truyện tranh trong Thần đồng đất Việt chứ không phải là đồng tác giả với bà Phan Thị Mỹ Hạnh như trong hồ sơ đăng ký bản quyền mà phía Phan Thị đưa ra.
Đơn kiện này đồng thời yêu cầu công ty Phan Thị không tiếp tục sáng tác bộ truyện Thần đồng Đất Việt. Trong khi vụ kiện của họa sĩ Lê Linh với công ty Phan Thị chưa được giải quyết, thì phía Phan Thị kiện ngược lại họa sĩ Lê Linh đã dùng hình ảnh nhân vật Trạng Tý (theo Phan Thị nhân vật này thuộc quyền khai thác của họ) để tạo ra nhân vật Long Tinh trong truyện Long thánh.
Sau 12 năm kiên quyết, cố gắng theo đuổi vụ kiện, thay đổi qua 3 vị thẩm phán, với nhiều phiên hòa giải, tống đạt, những lần hòa giải bất thành. Vụ kiện về quyền tác giả Thần đồng đất Việt sẽ được phân xử tại phiên tòa vào ngày 28 tháng 12 năm 2018.
Ngày 1 tháng 2 năm 2019, đại diện cơ quan công tố phát biểu quan điểm giải quyết vụ kiện tác quyền, Viện kiểm sát đánh giá thời gian quá lâu, ảnh hưởng quyền lợi của đương sự, vi phạm Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự. Cơ quan công tố đề nghị TAND quận 1 rút kinh nghiệm. Qua xem xét đơn cụ thể thì Viện kiểm sát nhận thấy không có từ nào thể hiện ông Linh và bà Hạnh thừa nhận nhau là đồng tác giả cả. Bên cạnh đó, trước khi ông Linh vào làm tại Phan Thị, trên thị trường chưa hề có bất kỳ bộ truyện nào có 4 hình tượng như nhân vật Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo. Trong nhiều năm liền, trên bìa sách đều thể hiện ông Linh là tác giả của 4 nhân vật này. Khi chưa được sự đồng ý của ông Linh mà lại sáng tạo ra biến thể là xâm phạm đến quyền bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm của ông Linh. Việc ông Linh yêu cầu Phan Thị xin lỗi độc giả của Thần đồng đất Việt là không phù hợp vì độc giả không có yêu cầu này và ông Linh cũng không có quyền thay mặt những người này. Từ những phân tích trên, đại diện Viện kiểm sát đề nghị hội đồng xét xử công nhận Lê Linh là tác giả duy nhất của 4 hình tượng, xác nhận bà Hạnh không phải là đồng tác giả; buộc Phan Thị chấm dứt việc tạo ra 4 hình tượng nhân vật này trên các biến thể khác nhau; buộc Phan Thị phải xin lỗi ông Lê Linh trên 3 kỳ liên tiếp; buộc Phan Thị phải thanh toán chi phí 20 triệu đồng chi phí luật sư cho ông Lê Linh.
Ngày 18 tháng 2 năm 2019, phiên sơ thẩm vụ tranh chấp quyền tác giả truyện tranh Thần đồng đất Việt diễn ra tại Tòa án Nhân dân quận 1, TP HCM. Hội đồng xét xử công nhận họa sĩ Lê Linh là tác giả duy nhất của bộ truyện Thần đồng đất Việt và bốn hình tượng nhân vật trong truyện là Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo. Tuy nhiên Công ty Phan Thị đã kháng cáo ngay sau đó.
Trong phiên tòa phúc thẩm ngày 3 tháng 9 năm 2019 Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã tuyên không chấp nhận kháng cáo của Công ty Phan Thị và bà Phan Thị Mỹ Hạnh, giữ nguyên bản án sơ thẩm, tuyên án họa sĩ Lê Linh là tác giả duy nhất của bốn hình tượng nhân vật: Trạng Tí, Sửu Ẹo, Dần Béo, Cả Mẹo. HĐXX cũng buộc Công ty Phan Thị công khai xin lỗi ông Lê Linh trên báo Thanh Niên, báo Tuổi Trẻ  trong 3 kỳ liên tiếp. Đồng thời, buộc Công ty Phan Thị thanh toán chi phí luật sư cho nguyên đơn.

Nội dung

Phần cốt yếu của tạp chí chính là những tác phẩm truyện tranh do người Việt Nam thực hiện. Mỗi kì, Ban tổ chức sẽ chọn đăng một số truyện tranh do bạn đọc gửi về. Sau khi tạp chí được phát hành, các truyện tranh đó sẽ được bình chọn bởi chính độc giả và tác giả của tác phẩm có số phiếu cao nhất sẽ được tặng danh hiệu Cây bút vàng. Bên cạnh đó, để phục vụ cho nhiều đối tượng, tạp chí còn đưa ra một số chuyên mục, cuộc thi nhỏ trên một số lĩnh vực, đặc biệt là truyện tranh. Đó là bản tin về truyện tranh trong nước và quốc tế, các thảo luận chuyên đề, phỏng vấn, hướng dẫn cách thực hiện truyện tranh,...

Đánh giá - Ảnh hưởng

Theo bà Phan Thị Mỹ Hạnh, giám đốc công ty Phan Thị, ban đầu, để đáp ứng nguyện vọng của những độc giả yêu thích bộ truyện tranh Thần đồng đất Việt, muốn vẽ những truyện tranh ngắn về những nhân vật trong bộ truyện này, công ty Phan Thị đã dành một phần nhỏ trong mỗi kỳ truyện để đăng những truyện tranh ngắn do chính độc giả thể hiện. Sau một thời gian, số lượng truyện tranh gửi về ngày càng nhiều với nhiều đề tài khác nhau, bên cạnh đó xuất hiện một số độc giả có ý tưởng hay và nét vẽ tốt, Công ty Phan Thị đã quyết định tuyển chọn và in những truyện hay nhất vào tuyển tập Thần đồng đất Việt Fanclub. Bà nhận định: "Số lượng các bạn dự thi đông quá, đặc biệt là có rất nhiều cây cọ vẽ rất đẹp, nên chúng tôi tổ chức "fan club" này cũng là khuyến khích các em thiếu nhi sáng tác, làm phong phú thêm cho làng truyện tranh VN. Với tiềm năng những tay cọ nhí này, chúng tôi tin rằng truyện tranh VN hoàn toàn có thể lớn mạnh được". Cũng theo bà, "Đa số nhiễm phong cách truyện Nhật Bản vì thị trường bây giờ tràn ngập. Nhưng các em rất thông minh, nắm bắt được kỹ thuật vẽ toàn cảnh, trung cảnh, cận cảnh, đặc tả... và sau khi được góp ý, hướng dẫn thì tiến bộ lên rất nhiều. Cứ để các em bộc lộ, rồi chúng ta mới biết đường uốn nắn. Nếu không, các em cũng sẽ vẽ tự phát, và truyện tranh chúng ta cũng sẽ hướng ngoại mà thôi".
Theo thống kê của tạp chí kì số 13, sau một năm ấn hành, ban biên tập đã nhận được hơn 4000 truyện gửi về, trong đó có 89 truyện đã được chọn đăng. Một năm sau, trên kì thứ 22, trong Thông báo Kết thúc cuộc thi "Bạn đọc thi tài" trên Phan Thị Fanclub, cho biết con số truyện gửi về đạt trên 5000 và 143 truyện đã được chọn đăng.

Đánh giá và ảnh hưởng

Là sản phẩm của một công ty tin học tư nhân, nhưng Thần đồng Đất Việt đã nhanh chóng độc chiếm thị trường tranh truyện nội địa. Số lượng phát hành của truyện hiện nay lên đến 20000 bản/tập. Nó đã trở thành một "hiện tượng" trong đời sống văn hóa VN và đã được một số Nhà xuất bản của Hoa Kỳ để mắt.
Tuy nhiên một số ý kiến lại đánh giá không cao tác phẩm này. Nhà văn Bùi Chí Linh nhận xét: "Thần đồng đất Việt có một số điểm yếu như ngôn ngữ rời rạc, cụt lủn, khá nhiều tiếng lóng, hình vẽ méo mó... Còn Phan Thị thực chất chỉ là một nhóm tư nhân giỏi làm kinh tế". Một số ý kiến khác chỉ trích về khả năng gắn kết sự kiện lịch sử với nội dung của tác phẩm.
Trước các ý kiến này, bà Phan Thị Mỹ Hạnh, giám đốc công ty Phan Thị giải thích: "những tiếng "ầm", "bốp", "binh", "rắc"… có thể khiến người lớn tuổi nếu đọc thoáng qua thì có cảm giác bạo lực" nhưng thực chất các cảnh ẩu đả chỉ nhằm tăng kịch tính cho bộ truyện và chúng "đã được cách điệu bằng các yếu tố hài hước, dí dỏm". Bà cũng cho rằng có nhiều bộ truyện được thực hiện rất công phu và được nhiều giải thưởng lớn "nhưng sách in ra thì bị xếp xó trong kho hoặc bám bụi trong thư viện", còn Thần Đồng Đất Việt, tác phẩm đầu tay của những người không qua trường lớp đào tạo nào, lại nhận được sự đón nhận đông đảo của các độc giả nhỏ tuổi và các bậc phụ huynh. Bà cũng kêu gọi "lớp họa sĩ đi trước và một số độc giả hãy bớt "khó tính" đối với tác phẩm.
Truyện tranh Thần Đồng Đất Việt đã có 5 Nhà xuất bản tại Hoa Kỳ để mắt: Scholastics Inc, Marvel Enterprises Inc, DC Comics Publisher, Dreamwave Production và Dark Horse Comics Inc; vì vậy công ty Phan Thị đã tổ chức cuộc thi chuyển ngữ bộ truyện tranh này và trong tương lai Thần Đồng Đất Việt sẽ được xuất bản tại nước ngoài. Có điều, khi đi vào triển khai thì gặp rất nhiều khó khăn, một nguyên nhân là do sách truyện Việt Nam lúc đó chưa có mã số ISBN. Tuy vậy, sau đó Cục trưởng Cục Xuất bản Nguyễn Kiểm ký hợp đồng với Tổ chức ISBN để cấp mã số ISBN cho sách Việt.