Người Ấn-Scythia

Sự bành trướng của người Nguyệt Chi

Trong thế kỷ 2 TCN, một trào lưu di cư mới đã bắt đầu trong số các bộ lạc ở Trung Á, đã gây ra ảnh hưởng lâu dài về mặt lịch sử đối với Roma ở châu Âu và Bactria, Kabul, Parthia và Ấn Độ ở phía đông. Nó được ghi lại trong biên niên sử của nhà Hán và các ghi chép khác của Trung Quốc, trào lưu đại di cư của các bộ lạc bắt đầu sau khi các bộ lạc Nguyệt Chi bị người Hung Nô đánh bại, họ chạy trốn về phía tây sau thất bại này và tạo ra một hiệu ứng dây chuyền khi họ xua đuổi các bộ tộc Trung Á khác trên đường đi của mình.
Văn học Ấn Độ đã sớm ghi chép lại liên minh quân sự giữa người Saka, Kamboja, Pahlava và Parada. Truyền thuyết Purana cổ xưa đã đề cập đến một vài cuộc đồng xâm lược Ấn Độ bởi người Scythia. Cuộc xung đột giữa Bahu-Sagara của Ấn Độ và Haihaya-Kamboja-Saka-Pahlava-Parada cũng được gọi là cuộc chiến tranh chống lại "năm bộ lạc du mục" (Panca-ganha). Người Saka, Yavana, Tushara và Kamboja cũng tham chiến trong cuộc chiến tranh Kurukshetra dưới sự chỉ huy của Sudakshina Kamboja. Trong tác phẩm Valmiki Ramayana cũng chứng thực rằng người Saka, Kamboja, Pahlava và Yavana đã cùng chiến đấu với nhau chống lại vua Hindu Vishwamitra của Kanauj
Vào khoảng năm 177 TCN, Mặc Đốn đã chỉ huy người Hung Nô đánh vào lãnh thổ của người Nguyệt Chi tại khu vực Cam Túc và đã giành được thắng lợi quan trọng. Mặc Đốn khoe khoang trong một bức thư gửi cho hoàng đế nhà Hán rằng, do "sự tuyệt vời của các chiến binh, và sức mạnh của bầy ngựa của mình, ông đã giành thắng lợi trong việc tiêu diệt người Nguyệt Chi, tàn sát hoặc ép phục tùng toàn bộ bộ lạc này".
Theo các sử liệu Trung Quốc, một phần lớn người Nguyệt Chi vì thế đã nằm dưới sự thống trị của người Hung Nô, và họ có thể là tổ tiên của những người nói tiếng Tochari đã được chứng thực vào thế kỷ 6. Một nhóm rất nhỏ người Nguyệt Chi chạy về phía nam tới lãnh thổ của người Khương, và được người Trung Quốc biết đến như là "Tiểu Nguyệt Chi". Theo Hán thư, họ chỉ có khoảng 150 gia đình.
Cuối cùng, một nhóm lớn người Nguyệt Chi đã chạy khỏi khu vực lòng chảo Tarim/Cam Túc về phía tây bắc, đầu tiên định cư tại thung lũng Ili, ngay phía bắc dãy núi Thiên Sơn, tại đó họ phải đương đầu và đánh bại người Sai/Tắc (người Saka hay người Scythia): "Người Nguyệt Chi tấn công vua của người Tắc, kẻ đã di chuyển một khoảng cách đáng kể về phía nam và người Nguyệt Chi sau đó đã chiếm đất của ông ta" (Hán Thư 61 4B). Người Sai cũng phải di cư, và họ đã tới Kashmir, sau khi vượt qua "chỗ vượt lơ lửng" (có lẽ là đèo Khunjerab giữa Tân Cương và miền bắc Pakistan ngày nay).
Sau năm 155 TCN, người Ô Tôn, liên kết với người Hung Nô và để trả thù cho các mâu thuẫn trước đây, đã xua đuổi người Nguyệt Chi và ép họ phải chạy về phía nam. Người Nguyệt Chi đã vượt qua khu vực văn minh đô thị láng giềng là Đại Uyên tại Ferghana, và định cư trên bờ phía bắc của sông Oxus, trong khu vực của Transoxiana, ngày nay thuộc Tajikistan và Uzbekistan, chỉ ngay phía bắc của Vương quốc Hy Lạp-Bactria. Thành phố Alexandria trên sông Oxus của người Hy Lạp dường như đã bị người Nguyệt Chi đốt cháy hoàn toàn vào khoảng năm 145 TCN.
Ở Parthia, khoảng những năm 138-124 TCN, các bộ lạc Massagetae và Sacaraucae đã tham gia vào cuộc xung đột với đế chế Parthia, chiến thắng nhiều trận, và giết chết liền hai vị vua Phraates II và Artabanus I.
Vua Parthia, Mithridates II cuối cùng đã tái khôi phục lại sự kiểm soát Trung Á, đầu tiên là  đánh bại người Nguyệt Chi ở Sogdiana trong năm 115 TCN, và sau đó đánh bại người Scythia ở Parthia và Seistan khoảng năm 100 TCN.
Sau thất bại của họ, các bộ lạc Nguyệt Chi di cư vào Bactria, nơi mà họ kiểm soát nhiều thế kỷ sau, và từ đó, sau đó họ chinh phục miền bắc Ấn Độ để thành lập Vương quốc Quý Sương.

Từ Abhira tới Surastrene

Vương quốc Ấn-Scythia đầu tiên trong tiểu lục địa Ấn Độ đã chiếm phần phía nam của Pakistan ngày nay (nơi mà họ đã tiến đến từ miền nam Afghanistan), trong vùng đất từ Abiria (Sindh) tới Surastrene (Gujarat), từ khoảng năm 110 đến năm 80 TCN. Họ dần dần tiếp tục di chuyển về phía bắc vào vùng đất của người Ấn-Hy Lạp cho đến những cuộc chinh phục của Maues, khoảng năm 80 TCN.
Người Ấn-Scythia cuối cùng đã thành lập một vương quốc ở phía tây bắc, có căn cứ tại Taxila, với hai đại phó vương, một ở Mathura ở phía đông, và một ở Surastrene (Gujarat) ở phía tây nam.
Ở phía đông nam, người Ấn-Scythia xâm lược khu vực Ujjain, nhưng sau đó bị đẩy lùi vào năm 57 trước Công Nguyên bởi vua Malwa Vikramaditya. Để kỷ niệm sự kiện này, Vikramaditya đã thiết lập kỷ nguyên Vikrama, một loại lịch Ấn Độ đặc biệt, cụ thể bắt đầu từ năm 57 TCN. Hơn một thế kỷ sau đó, vào năm 78, người Saka một lần nữa lại xâm chiếm Ujjain và thiết lập kỷ nguyên Saka, đánh dấu bước khởi đầu sự tồn tại lâu dài của tiểu quốc của người Saka, Phó vương Miền Tây.

Gandhara và Punjab

Sự hiện diện của người Scythia ở tây bắc Ấn Độ trong thế kỷ 1 TCN cùng thời với các vương quốc Ấn-Hy Lạp ở đó, và có vẻ như ban đầu họ đã công nhận quyền lực của nhà vua Hy Lạp địa phương.
Maues đầu tiên chinh phục Gandhara và Taxila khoảng năm 80 TCN, nhưng vương quốc của ông tan rã sau khi ông chết. Ở phía đông, vị vua Ấn Độ Vikrama tái chiếm lại Ujjain từ tay người Ấn-Scythia, kỉ niệm chiến thắng của mình bằng cách sáng tạo ra kỷ nguyên Vikrama (bắt đầu từ năm 58 TCN). Các vị vua Ấn-Hy Lạp tiếp tục cai trị một lần nữa sau thời Maues, và thịnh vượng, như được chỉ ra bởi sự phong phú từ các đồng tiền của vua Apollodotos II và Hippostratos. Không lâu sau đến thời Azes I, khoảng năm 55 TCN, người Ấn-Scythia cuối cùng đã kiểm soát khu vực Tây Bắc Ấn Độ, với chiến thắng của ông trước Hippostratos.

Nghệ thuật điêu khắc

Một số tác phẩm điêu khắc đá đã được tìm thấy trong lớp địa tầng Saka sớm (lớp địa tầng số 4, tương ứng với triều đại của Azes I, trong đó rất nhiều tiền xu sau này đã được tìm thấy) trong đống đổ nát của Sirkap, trong suốt cuộc khai quật được tổ chức bởi John Marshall.

Khu vực Mathura (Các phó vương miền bắc)

Ở miền trung Ấn Độ, người Ấn-Scythia đã chinh phục khu vực Mathura từ các vị vua Ấn Độ khoảng năm 60 trước Công Nguyên. Một số phó vương của họ là Hagamasha và Hagana, những người đã lần lượt tiếp theo được kế tục bởi Đại Phó Vương Saca Rajuvula.
Rajuvula dường như đã lật đổ vị vua cuối cùng của người Ấn-Hy Lạp là vua Strato II vào khoảng năm 10, và chiếm kinh đô của ông ta là Sagala.
Tiền đúc của thời kỳ này, chẳng hạn như của Rajuvula, có xu hướng trở nên rất thô và theo phong cách lai căng. Nó cũng mất đi rất nhiều giá trị, lượng bạc ngày càng ít dần hơn.
Chữ khắc trên đầu cột sư tử Mathura cũng chứng thực rằng Mathura đã nằm dưới sự kiểm soát của người Saka. Các chữ khắc cũng chứa những thông tin về Kharaosta Kamuio và Aiyasi Kamuia. Yuvaraja Kharostes (Kshatrapa) là con trai của Arta, cũng được chứng thực bởi các đồng tiền riêng của mình. Arta được tuyên bố là em trai của vua Moga hoặc Maues. Công chúa Aiyasi Kambojaka, cũng gọi là Kambojika, là chính cung hoàng hậu của Shaka Mahakshatrapa Rajuvula. Sự hiện diện của người Kamboja ở Mathura cũng được xác nhận từ một số câu thơ của sử thi Mahabharata được cho là đã được sáng tác vào khoảng thời gian này. Điều này có thể cho thấy giả thuyết rằng người Saka và Kamboja có thể đã cùng nhau cai trị Mathura/Uttara Pradesh.
Các phó vương Ấn-Scythia ở Mathura đôi khi được gọi là "các phó vương phía Bắc", đối lập với "các phó vương phía Tây" ở Gujarat và Malwa. Sau thời Rajuvula, những người kế tục ông một số được biết là đã cai trị như là chư hầu của người Quý Sương, chẳng hạn như " Đại Phó vương" Kharapallana và "phó vương" Vanaspara, những người được biết đến từ một câu khắc được phát hiện ở Sarnath có niên đại vào năm thứ ba của Kanishka (khoảng 130 CN), trong đó họ được ban thưởng vì lòng trung thành với người Quý Sương

Pataliputra

Các đoạn văn của Purana Yuga đã mô tả một cuộc xâm lược Pataliputra của người Scythia đôi khi trong thế kỷ 1 TCN, sau khi bảy vị vua vĩ đại đã cai trị liên tiếp ở Saketa sau sự rút lui của người Yavana. Purana Yuga giảng giải rằng vị vua của người Saka này đã giết chết 1/4 dân số, trước khi chính bản thân ông ta bị giết bởi vua Kalinga Shata và một nhóm người Sabala (Sabara hoặc Bhilla)

Những cuộc chinh phạt của người Quý Sương và Ấn-Parthia

Sau khi Azes I qua đời, sự cai trị của người Ấn-Scythia ở tây bắc Ấn Độ đã bị tan rã với sự nổi lên của vị vua Ấn-Parthia Gondophares, trong những năm cuối của thế kỷ 1 TCN.
Trong nửa sau thế kỷ 1, địa vị bá chủ của người Ấn-Parthia đã dần dần bị thay thế bởi người Quý Sương, một trong năm bộ tộc Nguyệt Chi đã sống ở Bactria trong hơn một thế kỷ, và bây giờ họ đã bành trướng mở rộng vào Ấn Độ tạo ra đế quốc Quý Sương. Người Quý Sương cuối cùng đã lưu lại Tây Bắc Ấn Độ từ khoảng năm 75 SCN, và khu vực Mathura từ khoảng năm 100 SCN, tại nơi đây họ đã phát triển thịnh vượng trong nhiều thế kỷ.

Các phó vương phía Tây

Người Ấn-Scythia tiếp tục giữ được vùng Seistan cho đến tận triều đại của Bahram II (276-293), và cũng đã giữ được  một số khu vực của Ấn Độ vào thế kỷ 1: Kathiawar và Gujarat dưới sự cai trị của họ cho đến thế kỷ 5 dưới tên gọi là các phó vương phía Tây, cho đến khi họ bị chinh phục bởi hoàng đế Gupta Chandragupta II (còn gọi là Vikramaditya).

Tiền đúc của người Ấn-Scythia

Tiền đúc của người Ấn-Scythia nói chung là có chất lượng nghệ thuật cao, mặc dù nó bị suy giảm một cách rõ ràng cùng với việc sự thống trị của người sự-Scythia sụp đổ vào khoảng năm 20 (đồng tiền của Rajuvula).
Tiền đúc của người Ấn-Scythia nói chung là khá thực tế, với sự khéo léo nghệ thuật giữa tiền xu của người Ấn-Hy Lạp và Quý Sương. Người ta thường cho rằng tiền đúc Ấn-Scythia được hưởng lợi từ sự giúp đỡ của chuyên gia đúc tiền Hy Lạp (Boppearachchi).
Đồng tiền Ấn-Scythia về cơ bản tiếp tục truyền thống của người Ấn-Hy Lạp, bằng cách sử dụng ngôn ngữ Hy Lạp trên mặt trước và ngôn ngữ Kharoshthi ở mặt sau. Tuy nhiên, chân dung của nhà vua không bao giờ thể hiện và được thay thế bằng những mô tả của nhà vua trên ngựa (và đôi khi là lạc đà), hoặc đôi khi ngồi bắt chéo chân trên một tấm nệm. Mặt trái của đồng tiền của họ thường xuất hiện các vị thần Hy Lạp.
Biểu tượng Phật giáo có mặt khắp các tiền đúc Ấn-Scythia. Đặc biệt, họ chấp nhận các thông lệ của người Ấn-Hy Lạp kể từ khi Menandros I sử dụng biểu tượng các vị thần thủ ấn với bàn tay phải của họ (như đối với hình tượng Zeus thủ ấn trên các đồng tiền của Maues hoặc Azes II), hoặc sự hiện diện hình con sư tử của Phật giáo trên các đồng tiền của cùng hai vị vua, hoặc biểu tượng tam bảo trên các đồng tiền của Zeionises.

Miêu tả về người Ấn-Scythia

Bên cạnh tiền xu, một vài tác phẩm nghệ thuật cũng được biết như là minh chứng rõ ràng về người Ấn-Scythia. Các vị vua Ấn-Scythia thường được mô tả trên lưng ngựa và mặc áo giáp, nhưng trên các đồng tiền của Azilises cho thấy rằng nhà vua mặc trang phục một cách đơn giản, không trang hoàng mà mặc áo chẽn.
Một số tác phẩm điêu khắc Gandhara cũng cho thấy những người ngoại quốc này trong trang phục áo chẽn mềm mại, đôi khi đội chiếc mũ Scythia điển hình. Đối lập với họ, những người Quý Sương dường như ăn mặc dày, thô cứng hơn, với nhiều áo chẽn và những người này thường được thể hiện một cách đơn giản hơn nhiều.

Trụ ngạch Buner

Binh sĩ Ấn-Scythia trong trang phục quân sự đôi khi lại hiện diện trên những trụ gạch Phật giáo trong nghệ thuật Gandhara (đặc biệt là ở các bức phù điêu Buner). Họ được mô tả trong những bộ áo chẽn phong phú với quần dài, và có thanh kiếm dài nặng làm vũ khí. Họ đội một chiếc mũ trùm nhọn (mũ Scythia hoặc bashlyk), mà giúp phân biệt họ với người Ấn-Parthia vốn chỉ dùng một dải lụa đơn giản cho mái tóc rậm rạp của mình, đó cũng là kiểu mẫu được các vị vua Ấn-Scythia đội ở trên đồng tiền của họ. Với bàn tay phải, một số trong số họ đang tạo thành kết ấn chống lại linh hồn ma quỷ. Ở Gandhara, những trụ gạch như vậy được sử dụng để trang trí trên bệ tháp của Phật giáo. Chúng cùng thời với những trụ gạch khác mà trên đó có sự hiện diện của những người trong trang phục hoàn toàn Hy Lạp, ám chỉ một sự hòa hợp giữa người Ấn-Scythia (nắm giữ quyền lực quân sự) và người Ấn-Hy Lạp (chiếm thiểu số, nằm dưới sự cai trị của người Ấn-Scythia).
Những phù điêu khác còn được biết tới với cùng kiểu binh sĩ đang chơi nhạc cụ và nhảy múa, ngoài ra người Ấn-Scythia còn được thể hiện rộng rãi ở những nơi khác trong nghệ thuật Gandhara với hình ảnh họ đang say sưa chè chén.

Người Ấn-Scythia và Phật giáo

Người Ấn-Scythia dường như là những tín đồ Phật giáo, và rất nhiều thông lệ của họ dường như vẫn giống như của những người Ấn-Hy Lạp. Họ được biết đến với lòng nhiệt thành Phật giáo của mình, vốn được ghi nhận thông qua các tài liệu chữ cổ như các chữ khắc trên tấm đồng Taxila hoặc các dòng chữ khắc trên đầu cột sư tử Mathura.

Bảo tháp Butkara

Quá trình khai quật bảo tháp Butkara ở Swat bởi một nhóm khảo cổ học người Ý đã giúp phát hiện được nhiều tác phẩm điêu khắc Phật giáo khác nhau và được cho là thuộc về thời kỳ Ấn-Scythia. Trong đó, một đầu cột Ấn-Corinthian miêu tả hình tượng một tín đồ Phật giáo và các trang trí hoa lá đã được tìm thấy cùng với một vật chứa xá lợi và các đồng tiền xu của Azes được chôn cất cùng với nó, công trình này  có niên đại một cách chắc chắn là vào khoảng năm 20 trước Công nguyên. Một trụ bổ tường cùng thời với hình ảnh những tín đồ Phật giáo trong trang phục Hy Lạp đã được tìm thấy tại cùng nơi này, cho thấy sự hòa trộn giữa hai dân tộc. Nhiều phù điêu khác nhau tại cùng nơi cho thấy người Ấn-Scythia với áo chẽn đặc trưng và mũ trùm đầu nhọn trong khung cảnh Phật giáo, và bên cạnh những phù điêu Đức Phật đứng.

Nghệ thuật điêu khắc Gandhara

Trong các bức phù điêu khác được tìm thấy, những người đàn ông Ấn-Scythia được khắc họa với mũ nhọn của họ và đang đẩy một chiếc xe mà trên đó vị thần Hy Lạp Dionysos đang nằm ngả người cùng với người vợ của mình,Ariadne.

Người Ấn-Scythia trong các tác phẩm phương Tây

Sự hiện diện lãnh thổ của người Scythia trong khu vực Pakistan, và đặc biệt là xung quanh cửa sông Ấn gần thành phố Karachi ngày nay được đề cập rộng rãi trong các bản đồ phương Tây và trong các cẩm nang du hành của thời kỳ này. Bản đồ thế giới của Ptolemy, cũng như tác phẩm Periplus của biển Erythraean đã đề cập một cách đáng chú ý đến người Scythia trong khu vực Indus, cũng như trong Tabula Peutingeriana của La Mã. Trong Periplus ghi lại rằng Minnagara là kinh đô của người Scythia, và vua Parthia đang tiến đánh thành phố này vào thế kỷ 1 SCN. Nó cũng phân biệt Scythia với Ariaca xa hơn về phía đông (trung tâm là ở Gujarat và Malwa), mà nằm dưới sự cai trị của vị phó vương miền Tây Nahapana.

Bộ lạc Sai-Wang người Scythia của Chipi

Một bộ phận của những người Scythia Trung Á (dưới sự lãnh đạo của Sai-Wang) được cho là đã tiến về hướng phía nam và sau khi vượt qua dãy Pamir, họ đã tiến vào Chipin hoặc Kipin và sau khi vượt qua Hasuna-tu nằm trên khu vực thung lũng Kanda thuộc vùng đất Swat. Chipin đã được xác định bởi Pelliot, Bagchi, Raychaudhury và một số người khác là khu vực Kashmir  trong khi các học giả khác xác định nó là Kapisha (Kafirstan).  Người Sai-Wang đã thành lập vương quốc của mình ở Kipin. S. Konow dịch Sai-Wang như là Saka Murunda trong văn học Ấn Độ, Murunda tương ứng với Wang tức là vua, chủ nhân hoặc lãnh chúa, nhưng Bagchi lại dẫn dắt ra rằng Wang mang ý nghĩa là vua Scythia nhưng ông lại phân biệt Sai Sakas với Murunda Sakas. Có nhiều lý do để tin rằng người Sai Scythia là người Scythia Kamboja và do đó Sai-Wang thuộc về người Kamboja Scythia (tức là Parama-Kambojas) của khu vực Transoxiana và quay trở lại để định cư cùng thần dân của mình sau khi bị đuổi khỏi quê cha đất tổ của ông ta nằm ở Scythia hoặc Shakadvipa. Vua Moga hoặc Maues có thể thuộc về nhóm người Scythia này, họ đã di cư từ vùng đất Sai (Trung Á) tới Chipin. Các chữ khắc trên đầu cột sư tử Mathura chứng thực rằng các thành viên trong gia đình của vua Moga có tên họ là Kamuia hoặc Kamuio (qv) mà theo ngôn ngữ Khroshthi là Kamboja hoặc Kambojaka. Như vậy, Sai-Wang và bộ lạc du mục của ông ta mà đã đến định cư ở thung lũng Kabol trong Kapisha có thể thực sự đến từ người Parama Kambojas Tranxonia sống ở Shakadvipa hoặc vùng đất Scythia.
Nhiều học giả cho rằng người Kamboja là một hoàng tộc của người Saka hoặc người Scythia. Điều này dường như cũng được chứng thực trên đầu cột sư tử Mathura của Mahaksatrapa Rajuvula và sắc lệnh thứ V và XIII của vua Asoka.

Thiết lập vương quốc Mlechcha ở miền Bắc Ấn Độ

Liên hợp các bộ tộc Scythia này đã di cư đến Drangiana và các khu vực xung quanh, sau đó bành trướng tới phía bắc và phía tây nam Ấn Độ qua vùng hạ lưu thung lũng sông Ấn. Những người di dân này đã tràn vào Sovira, Gujarat, Rajasthan và miền bắc Ấn Độ, bao gồm cả các vương quốc trong lục địa Ấn Độ.