SMS Friedrich der Große (1911)

Thiết kế và chế tạo

Được đặt hàng dưới cái tên trong hợp đồng Ersatz Heimdall như là sự thay thế cho chiếc hải phòng hạm Heimdall đã lạc hậu, Friedrich der Große được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng AG Vulcan ở Hamburg vào ngày 26 tháng 1 năm 1910. Nó được hạ thủy vào ngày 10 tháng 6 năm 1911, trong một buổi lễ mà Công chúa Alexandra Victoria đã đỡ đầu cho con tàu và Thống chế Colmar Freiherr von der Goltz đọc bài diễn văn chính. Sau đó nó được chuyển đến Wilhelmshaven và được đưa ra hoạt động cùng hạm đội vào ngày 15 tháng 10 năm 1912; được tiếp nối bằng các cuộc thực tập tại biển Baltic. sau đó đi đến Kiel cho các hoạt động trang bị sau cùng, và đến ngày 22 tháng 1 năm 1913 nó sẵn sàng để hoạt động thường trực. Con tàu đã làm tiêu tốn một chi phí 45.802.000 Mác vàng của Chính phủ Đức.
Con tàu có chiều dài chung 172,4 m (566 ft) và trọng lượng choán nước tối đa 27.000 tấn (27.000 tấn Anh; 30.000 short ton); mạn thuyền rộng 29 m (95 ft), độ sâu của mớn nước trước mũi là 9,1 m (30 ft) và sau đuôi là 8,8 m (29 ft). Friedrich der Große được dẫn động bởi ba bộ turbine AEG Curtis, được cung cấp hơi nước từ 16 nồi hơi đốt than, cho phép đạt được một tốc độ tối đa 22,4 hải lý một giờ (41,5 km/h; 25,8 mph) khi chạy thử máy. Nó mang theo 3.600 tấn (3.500 tấn Anh; 4.000 short ton) than, cho phép có được tầm hoạt động tối đa 7.900 hải lý (14.600 km; 9.100 mi) ở tốc độ đường trường 12 kn (22 km/h; 14 mph). Friedrich der Große được bảo vệ bằng vỏ giáp Krupp mạnh; đai giáp chính dày 350 mm (14 in) phía giữa tàu và tháp chỉ huy có mặt hông dày 400 mm (16 in). Các tháp pháo có mặt hông dày 300 mm (12 in). Giống như những chiếc cùng lớp, Friedrich der Große mang theo lưới chống ngư lôi cho đến sau trận Jutland vào năm 1916.
Friedrich der Große được trang bị dàn pháo chính gồm mười khẩu pháo SK 30,5 cm (12,0 in) L/50 đặt trên năm tháp pháo nòng đôi. Con tàu từ bỏ cách sắp xếp dàn pháo chính hình lục giác không hiệu quả trên các lớp thiết giáp hạm Đức trước đây; thay vào đó, ba trong số năm tháp pháo được bố trí trên trục giữa con tàu, với hai chiếc sắp xếp bắn thượng tầng phía đuôi. Hai tháp pháo còn lại được đặt lệch hình thang giữa tàu, có thể bắn qua mạn. Con tàu còn được trang bị mười bốn khẩu pháo SK 15 cm (5,9 in) L/45 trong các tháp pháo ụ giữa tàu, tám khẩu 8,8 cm (3,5 in) SK L/45 trong các tháp pháo ụ nhưng được tháo dỡ trong chiến tranh và thay thế bằng bốn khẩu 8,8 cm L/45 phòng không. Ngoài ra còn có năm ống phóng ngư lôi 50 cm (20 in), tất cả đều được bố trí trong lườn tàu.

Trước chiến tranh

Sau khi đưa ra hoạt động vào tháng 1 năm 1913, tiến hành các cuộc chạy thử máy ngoài biển trước khi được đặt làm soái hạm của Hạm đội Biển khơi Đức vào ngày 2 tháng 3, thay thế cho chiếc Deutschland. Con tàu đã tham gia lượt cơ động hạm đội đầu tiên của nó vào tháng 2 năm 1913, được tiến hành tại Kattegat và Bắc Hải, rồi một lượt thực tập khác từ ngày 12 đến ngày 14 tháng 3. Chiếc thiết giáp hạm đi vào ụ tàu để bảo trì định kỳ trong tháng 4, rồi sẵn sàng để huấn luyện tác xạ vào cuối tháng đó. Một cuộc cơ động hạm đội rộng rãi khác được tiến hành tại Bắc Hải trong các ngày 5 đến 27 tháng 5. Là con tàu mới nhất của Hải quân Đức, Friedrich der Große được gửi đến tham gia lễ hội Tuần lễ Kiel trong tháng 6. Tại đây, nó được Vua Ý Victor Emmanuel III và Hoàng hậu Elena viếng thăm. Đến giữa tháng 7, hạm đội thực hiện chuyến mùa Hè hàng năm đến Na Uy, vốn kéo dài cho đến giữa tháng 8; trong chuyến đi, Friedrich der Große đã ghé thăm Balholmen, Na Uy. Cuộc cơ động mùa Thu được tiếp nối sau khi hạm đội quay trở về, kéo dài từ ngày 31 tháng 8 đến ngày 9 tháng 9. Các cuộc thực tập đơn vị và huấn luyện riêng lẻ được thực hiện trong tháng 10 và tháng 11.
Vào đầu năm 1914, Friedrich der Große tham gia các đợt huấn luyện đơn vị và riêng lẻ khác. Cuộc cơ động mùa Xuân hàng năm được tiến hành tại Bắc Hải vào cuối tháng 3; tiếp nối bằng các đợt thực tập hạm đội trong tháng 4 và tháng 5 tại biển Baltic và Bắc Hải. Con tàu cũng tham gia Tuần lễ Kiel trong năm đó. Bất chấp sự căng thẳng quốc tế đang gia tăng sau vụ ám sát Thái tử Franz Ferdinand của Áo vào ngày 28 tháng 6 năm 1914, Hạm đội Biển khơi Đức vẫn bắt đầu chuyến đi mùa Hè hàng năm đến Na Uy vào ngày 13 tháng 7. Trong chuyến đi thời bình cuối cùng của Hạm đội Đế chế, hạm đội tiến hành các cuộc thực hành ngoài khơi Skagen trước khi tiến vào các vũng biển Na Uy vào ngày 25 tháng 7. Ngày hôm sau hạm đội bắt đầu quay trở về Đức, do hậu quả của Tối hậu thư tháng 7 mà Đế quốc Áo-Hung đưa ra đối với Serbia. Vào ngày 27 tháng 7, toàn hạm đội tập trung ngoài khơi mũi Skadenes trước khi quay về cảng, nơi chúng ở trong tình trạng sẵn sàng cao độ. Chiến tranh giữa Áo-Hung và Serbia nổ ra vào ngày 28 tháng 7, và chỉ trong vòng một tuần lễ, mọi cường quốc tại châu Âu đều đã tham gia cuộc xung đột.

Mở màn Chiến tranh Thế giới thứ nhất

Hạm đội Biển khơi, bao gồm Friedrich der Große, thực hiện một số cuộc càn quét và xuất quân vào Bắc Hải. Lượt đầu tiên diễn ra vào ngày 2-3 tháng 11 năm 1914, cho dù không bắt gặp lực lượng Anh nào. Đô đốc Friedrich von Ingenohl, Tư lệnh Hạm đội Biển khơi, áp dụng một chiến lược trong đó các tàu chiến-tuần dương thuộc Đội Tuần tiễu 1 dưới quyền Chuẩn Đô đốc Franz von Hipper sẽ bắn phá các thị trấn dọc theo bờ biển Anh nhằm thu hút một phần lực lượng của Hạm đội Grand Anh Quốc ra xa, nơi chúng sẽ bị Hạm đội Biển khơi tiêu diệt. Cuộc bắn phá Scarborough, Hartlepool và Whitby vào ngày 15–16 tháng 12 là hoạt động đầu tiên như thế. Vào chiều tối ngày 15 tháng 12, hạm đội chiến trận Đức với khoảng 12 thiết giáp hạm dreadnought, trong đó có Friedrich der Große và bốn tàu chị em với nó, cùng 8 thiết giáp hạm tiền-dreadnought, đã tiếp cận ở khoảng cách 10 nmi (19 km; 12 mi) với một hải đội Anh biệt lập bao gồm sáu thiết giáp hạm. Tuy nhiên, các cuộc đụng độ lẻ tẻ giữa lực lượng tàu khu trục hộ tống của hai bên trong bóng tối đã khiến Đô đốc von Ingenohl tin rằng ông đang phải đối đầu với toàn bộ Hạm đội Grand. Tuân theo chỉ thị của Kaiser Wilhelm II tránh không được mạo hiểm hạm đội một cách không cần thiết, von Ingenohl ra lệnh tách ra khỏi trận chiến và quay mũi hạm đội đội chiến trận trở về Đức.
Sau khi chiếc Blücher bị mất trong Trận Dogger Bank vào tháng 1 năm 1915, Kaiser cách chức Đô đốc von Ingenohl vào ngày 2 tháng 2, được Đô đốc Hugo von Pohl thay thế trong vai trò tư lệnh hạm đội. Von Pohl tiến hành một loạt các cuộc tiến quân hạm đội trong năm 1915 có sự tham gia của Friedrich der Große; chuyến đầu tiên là vào ngày 29–30 tháng 3, khi hạm đội tiến lên phía Bắc Terschelling và quay về mà không gặp sự cố gì. Một cuộc xuất quân khác được tiếp nối vào ngày 17-18 tháng 4, khi Friedrich der Große và phần còn lại của hạm đội hỗ trợ cho một hoạt động rải mìn của Đội Tuần tiễu 2. Ba ngày sau, vào ngày 21-22 tháng 4, Hạm đội Biển khơi tiến về hướng Dogger Bank, nhưng đã không bắt gặp lực lượng Anh nào.
Đội Tuần tiễu 2 thực hiện một chiến dịch rải mìn khác vào ngày 17-18 tháng 5, và Friedrich der Große cùng phần còn lại của hạm đội đã xuất quân để hỗ trợ. Không đầy hai tuần sau, vào ngày 29-30 tháng 5, hạm đội dự định tiến hành cuộc càn quét vào Bắc Hải, nhưng hoàn cảnh thời tiết khắc nghiệt đã buộc Đô đốc Pohl phải hủy bỏ chiến dịch khi chỉ còn cách 50 nmi (93 km; 58 mi) ngoài khơi Schiermonnikoog. Hạm đội đã ở lại căn cứ cho đến ngày 10 tháng 8, khi nó di chuyển đến phía Bắc Helgoland hỗ trợ cho chuyến quay về của chiếc tàu tuần dương phụ trợ Meteor. Một tháng sau, vào ngày 11-12 tháng 9, hạm đội hỗ trợ cho một hoạt động rải mìn khác ngoài khơi Swarte Bank. Hoạt động cuối cùng trong năm là vào ngày 23-24 tháng 10, khi hạm đội xuất quân về hướng Horns Reef mà không gặp sự kiện gì.
Ngày 11 tháng 1 năm 1916, Đô đốc Reinhard Scheer thay thế cho von Pohl, vốn mắc bệnh ung thư gan, trong nhiệm vụ tư lệnh hạm đội. Một tuần sau vào ngày 18 tháng 1, Scheer đặt cờ hiệu của mình trên chiếc Friedrich der Große. Ông đề xuất một chiến lược tích cực tấn công hơn nhằm đưa đến một cuộc đối đầu với Hạm đội Grand Anh Quốc; ông nhận được sự chuẩn thuận của Kaiser vào tháng 2. Chiến dịch đầu tiên của Scheer được thực hiện trong tháng tiếp theo, vào ngày 5-7 tháng 3, với một cuộc càn quét Hoofden không mang lại kết quả. Ngày 25-26 tháng 3, Đô đốc Scheer dự định tấn công lực lượng Anh vốn đã bắn phá Tondern, nhưng không tìm thấy đối thủ. Một đợt tiến quân khác đến Horns Reef được tiếp nối vào ngày 21-22 tháng 4.
Các tàu chiến-tuần dương thuộc Đội Tuần tiễu 1 dưới quyền Đô đốc Franz von Hipper đã tiến hành cuộc bắn phá Yarmouth và Lowestoft vào ngày 24-25 tháng 4, trong khi Friedrich der Große và phần còn lại của hạm đội sẵn sàng hỗ trợ từ xa. Tàu chiến-tuần dương Seydlitz bị hư hại do trúng phải thủy lôi trên đường đi đến mục tiêu trong chiến dịch này, và bị buộc phải rút lui. Các tàu chiến-tuần dương còn lại tiến hành bắn phá Lowestoft mà không bị kháng cự, nhưng đang khi trên đường đi đến Yarmouth, chúng đụng độ với các tàu tuần dương Anh thuộc Lực lượng Harwich. Một cuộc đấu pháo ngắn diễn ra trước khi Lực lượng Harwich rút lui; nhưng những báo cáo về hoạt động của tàu ngầm Anh tại khu vực đã buộc Đội Tuần tiễu 1 phải rút lui. Vào lúc này, Scheer nhận được cảnh báo rằng Hạm đội Grand đã lên đường từ căn cứ của chúng ở Scapa Flow, nên cũng đã rút lui về vùng biển Đức an toàn hơn.

Các hoạt động tiếp theo

Ngày 18 tháng 8, Friedrich der Große tham gia cuộc phá thị trấn Sunderland. Đô đốc Scheer dự định lặp lại kế hoạch như vào ngày 31 tháng 5; hai chiếc tàu chiến-tuần dương còn hoạt động được của Đức Moltke và Von der Tann, được hỗ trợ bởi ba thiết giáp hạm dreadnought, sẽ bắn phá thị trấn ven biển Sunderland nhằm lôi kéo và tiêu diệt các tàu chiến-tuần dương của Beatty. Phần còn lại của hạm đội, với Scheer trên soái hạm Friedrich der Große, sẽ theo sau bảo vệ. Ông chuyển hướng lên phía Bắc sau một báo cáo sai lầm từ một khí cầu zeppelin về một đơn vị Anh trong khu vực. Vì vậy việc bắn phá đã không được tiến hành; và đến 14 giờ 35 phút, Scheer được cảnh báo về sự xuất hiện của Hạm đội Grand, nên đã quay mũi lực lượng của mình rút lui trở về các cảng Đức.
Một cuộc tiến quân hạm đội khác được tiếp nối vào ngày 18-20 tháng 10, nhưng nó kết thúc mà không bắt gặp đơn vị Anh nào. Đến ngày 1 tháng 12, Hạm đội Biển khơi được tái tổ chức: bốn chiếc lớp König tiếp tục ở lại Hải đội Chiến trận 3 cùng với thiết giáp hạm Bayern vừa mới đưa vào hoạt động, trong khi năm chiếc lớp Kaiser bao gồm Friedrich der Große được chuyển sang Hải đội Chiến trận 4 vừa mới được thành lập. Vào tháng 3 năm 1917, thiết giáp hạm mới Baden, được thiết kế như một soái hạm, được đưa ra hoạt động. Vào ngày 17 tháng 3, Scheer hạ cờ hiệu của mình khỏi chiếc Friedrich der Große để chuyển sang chiếc Baden. Vào ngày 4-5 tháng 7 năm 1917, thủy thủ trên chiếc tổ chức cuộc tuyệt thực phản đối chất lượng và số lượng khẩu phần ăn mà họ được cung cấp. Các sĩ quan trên tàu tỏ ra khoan dung, chiêu đãi họ một bữa ăn và đồng ý thành lập một Ủy ban quản lý (Menagekommission), cho phép thủy thủ có được tiếng nói trong việc chọn lựa và chuẩn bị khẩu phần ăn. Tuy nhiên, lại có thêm những vụ bất phục tùng trên các con tàu khác vào ngày 11 tháng 7, những người cầm đầu bị bắt giữ và tống giam. Max Reichpietsch, một thợ đốt lò trên chiếc Friedrich der Große, bị kết án tử hình và bị hành hình vào ngày 5 tháng 9 tại Köln.

Các hoạt động sau cùng

Friedrich der Große cùng với bốn con tàu chị em được dự định để tham gia hoạt động cuối cùng của hạm đội vào cuối tháng 10 năm 1918, nhiều ngày trước khi Hiệp định Đình chiến với Đức có hiệu lực. Phần lớn Hạm đội Biển khơi sẽ xuất phát từ căn cứ của chúng ở Wilhelmshaven để đối đầu với Hạm đội Grand của Anh; Reinhard Scheer, lúc này là Đại Đô đốc (Großadmiral) của Hạm đội, dự định gây tổn thất cho Hải quân Anh càng nhiều càng tốt nhằm duy trì một vị thế mặc cả tốt cho việc thương lượng hòa bình của Đức bất chấp tổn thất có thể phải chịu đựng. Tuy nhiên, nhiều người trong số những thủy thủ đã mệt mỏi vì chiến tranh cảm thấy chiến dịch này sẽ ngăn trở tiến trình hòa bình và kéo dài thời hạn chiến tranh. Sáng ngày 29 tháng 10 năm 1918, mệnh lệnh được đưa ra để chuẩn bị khởi hành từ Wilhelmshaven vào ngày hôm sau. Bắt đầu từ đêm 29 tháng 10, thủy thủ trên chiếc Thüringen, và sau đó trên nhiều thiết giáp hạm khác, làm binh biến. Vào ngày 30 tháng 10, thủy thủ trên chiếc Friedrich der Große tham gia dưới những hình thức phản kháng thụ động, tỏ ra "chậm chạp" trong khi chất dỡ than đốt lò cho con tàu. Sự bất ổn cuối cùng đã buộc Hipper và Scheer phải hủy bỏ chiến dịch. Được thông báo về tình hình, Kaiser phát biểu "Tôi không còn có một lực lượng Hải quân nữa".