Nontsizi Mgqwetho

Nontsizi Mgqwetho là một nhà thơ Nam Phi, người được coi là "nhà thơ nữ đầu tiên và duy nhất đã viết một tập thơ đáng kể ở isiXhosa". Bà cũng được biết đến với thơ của bà được xuất bản trong Umteteli wa Bantu, một tuần đa ngôn ngữ Johannesburg báo, từ 23 tháng 10 năm 1920 cho đến ngày 05 tháng 1 năm 1929. Cơ thể của nhà thơ của tác phẩm từ thời kỳ này đã củng cố vị trí của mình là một trong những nghệ sĩ văn học vô cùng để viết bằng isiXhosa. Thơ của bà đã được mô tả là vênh váo, khẩn cấp, đối đầu và được cho là tiết lộ nhiều hơn về bản sắc và cuộc đấu tranh của một phụ nữ da đen Kitô giáo thành thị từ thế kỷ 19 so với các văn bản khác của thời kỳ đó.

Cuộc sống cá nhân

Không có nhiều thông tin về cuộc sống cá nhân của Nontsizi Mgwetho. Dấu vết về nguồn gốc của bà đến từ thơ của bà khi nó được xuất bản trên Umteteli wa Bantu. Mgqwetho tự gọi mình là "Imbongi uChizama" (nhà thơ từ tộc Chizama) và sau đó là "Yimbongikazi uChizama" - nghĩa là nhà thơ nữ từ tộc Chizama. Chizama là tên gia tộc của cha cô. Mgqwetho tiết lộ danh tính của mẹ bà như Emmah Jane Mgqwetho, con gái của Zingelwa, của gia tộc Cwerha, và bà liên kết của mình với các huyện Hewu gần Queenstown trong một bài thơ than khóc cái chết của cô, được công bố trên 02 Tháng mười hai 1922 trong Umteteli Wabantu. Trong một bài thơ khác xuất hiện vào ngày 18 tháng 12 năm 1920, bà đã chỉ trích LT Mvabaza, biên tập viên của Abantu Batho, vì đã khoe rằng anh ta đã đưa bà từ Peddie đến Johannesburg, vì vậy bà dường như đã sống gần Peddie, có thể tại Tamara, trước khi chuyển đến Transvaal trước đây.

Mgqwetho có khả năng đã viết hai đóng góp văn xuôi cho tờ báo King William's Town Imvo zabantsundu vào ngày 20 tháng 5 và 14 tháng 10 năm 1897, cả hai đã ký Cizama (đến từ Tamara gần Mount Coke giữa King William's Town và Peddie). Giáo sư về ngôn ngữ châu Phi Abner Nyamende, nhận ra trong các trích dẫn thơ của Mgqwetho từ phụng vụ Moravian, điều đó cho thấy rằng bà có thể đã được giáo dục ở Đông Cape bởi người Moravian, có lẽ tại Shiloh ở quận Hewu. Không rõ Mgqwetho đã đến Johannesburg để làm gì nhưng bài thơ đầu tiên của bà đã được gửi đến các ấn phẩm từ Crown Mines. Mgqwetho và chị gái của cô, Mary, có thể đã ở lại Rand để tổ chức các điệu nhảy, với điệu nhảy là một chủ đề tái diễn trong thơ của cô. Mgqwetho và chị gái Mary có thể vẫn chưa kết hôn khi một bài báo năm 1949 đề cập đến họ như Hoa hậu Nontsizi và Mary Mgqwetho. Mgqwetho, trong một trong những bài thơ của mình, cũng mô tả bản thân là người vụng về thể xác và chưa lập gia đình: 
Taru'. Dadakazi lendaba zaseAfrika

Ubh'ibh'inxa lwentombi esinqe simbi

Awu!Nontsizi bulembu eAfrika

Akusoze wende nezinto ezigoso

(Mercy, duck of African thickets

 ungainly girl of ill-shaped frame

 Awu! Nontsizi, African moss

 with bow-legs like yours you'll never marry!)

Thơ phú

Nontsizi Mgqwethu bùng nổ tại hiện trường khi bài thơ đầu tiên của bà (ký tên "Imbongi uChizama"), được xuất bản trên Umteteli wa Bantu vào ngày 23 tháng 10 năm 1920. Bà sớm đổi tên thành "Yimbongikazi Nontsizi Mgqwetho Cho đến tám bài thơ. Trong bài thơ thứ chín của bà được xuất bản vào tháng 12 năm 1920, bà đã sử dụng Imbongikazi uNontsizi Mgqwetho. Năm 1921 và 1922, bà đã được xuất bản ba lần trên Umteteli wa Bantu. Bà trở lại vào tháng 12 năm 1923 và được xuất bản mỗi tuần cho đến tháng 9 năm 1926. Từ ngày 23 tháng 10 năm 1920 đến ngày 4 tháng 9 năm 1926 Umteleli đã xuất bản 95 bài thơ và ba bài báo của Mgqwetho. Sau đó, bà đã nghỉ hai năm trước khi trở lại để có hai bài thơ cuối cùng được xuất bản trong Umteteli wa Bantu vào ngày 22 tháng 12 năm 1928 và ngày 5 tháng 1 năm 1929. Mgqwetho biến mất trong mơ hồ và không bao giờ được nghe lại.

Thơ ca của Mgqwetho luôn đối lập với sự thống trị của nam giới. Sự khăng khăng của bà về việc sử dụng Imbongikazi, hình thức nữ tính của imbongi (nhà thơ ca ngợi) báo hiệu lập trường của bà là một phụ nữ. Trong thời gian của Mgqwetho, nhà thơ ca ngợi nông thôn, imbongi, luôn là một người đàn ông, vì vậy bà sẽ bị cấm tham gia các buổi biểu diễn công cộng để vinh danh tù trưởng. Sự thống trị này của các nhà thơ nam được thể hiện bởi thực tế là nhà thơ isiXhosa SEK Mqhayi, người thường xuyên đóng góp cho Umteteli wa Bantu cùng lúc với Mgwetho được công nhận quốc gia, trong khi bà thì không. Trong bài thơ này dưới đây, Mgqwetha cho thấy sự đối lập với sự thống trị của nam giới trong thơ. 
Kuba tina simadoda nje asizange

Siyibone kowetu imbongokazi

Yenkazana kuba imbongi inyuka

Nenkundla ituke inkosi

(We as men have never encountered

these female poets in our homes

Because a poet—a male— rouses the court and censures the king)
 Một Kitô hữu, Mgqwetho ủng hộ "manyanos" (nhóm nhà thờ dành cho phụ nữ) vì họ là không gian duy nhất mà phụ nữ Kitô giáo có thể nói chuyện thoải mái. Tuy nhiên, trong thơ của cô, Mgqwetho tiết lộ sự phản đối của bà đối với Kitô giáo, mà bà coi là công cụ áp bức. 
Zay'konxa! Afrika ngamakandela

NangeBhayibhile, nemipu, zayikahlela

(They clapped shackles on you,

hurled you down with a bible and musket)
 Một trong những bài thơ mạnh mẽ nhất của bà "Mayibuye Afrika" (Trở về châu Phi) thể hiện lập trường chính trị của cô. Trong bài thơ, Mgqwetho than thở về sự mất mát và khai thác đất đai và tài nguyên của châu Phi. Bà tiếp tục thể hiện vị trí của mình bằng cách áp dụng lập trường phê phán của Quốc hội Châu Phi và các nhà lãnh đạo của nó, người mà bà ta tuyên bố vì đã phân chia thay vì thống nhất phe đối lập màu đen, và bà ta liên tục kêu gọi sự thống nhất đen khi đối mặt với áp bức trắng. Tiêu đề của bài thơ được xuất bản vào ngày 19 tháng 7 năm 1924 là 'Người lạ lột đồ một cách ích kỷ.' Bà bảo vệ Marshall Maxeke, biên tập viên đầu tiên của Umteteli, và kỷ niệm vợ anh, nhà hoạt động dân quyền Charlotte Maxeke. Một đóng góp văn xuôi được xuất bản vào ngày 13 tháng 12 năm 1924 ghi lại sự tham gia của chính bà vào cuộc biểu tình rầm rộ tháng 4 năm 1919 chống lại những người qua đường ở Johannesburg.

Di sản

Thơ của Nontsizi Mgqwetho đã được biên soạn thành một cuốn sách có tựa đề The Nation's Bounty: The Xhosa Thơ of Nontsizi Mgqwetho của Jeff Opland, Giáo sư thỉnh giảng về ngôn ngữ và văn học châu Phi tại Khoa nghiên cứu phương Đông và châu Phi, Đại học London, và Nghiên cứu sinh Ngôn ngữ châu Phi, Đại học Nam Phi, Pretoria. Nó được xuất bản vào năm 2007  Mgqwetho thường được mô tả là một trong những tiếng nói nữ quyền đô thị đen đầu thế kỷ 20.