Seleukos I Nikator

Thời niên thiếu và gia đình

Seleukos là con trai của Antiokhos xứ Oretis. Sử gia Junianus Justinus miêu tả Antiokhos là một trong những tướng lĩnh của Philipos II của Macedonia. Tuy nhiên, Antiochus lại không được đề cập đến trong bất kì các nguồn nào khác, và chức vụ của ông khi phục vụ Philipos II. Có thể ông là một thành viên của Hoàng gia Macedonia. Mẹ của Seleukos có tên là Laodice, nhưng không có thông tin gì thêm về bà. Sau này, Seleukos đặt tên một số thành phố theo tên cha mẹ mình.
Khi bước vào tuổi thiếu niên, Seleukos đã được chọn để phục vụ như là người đầy tớ của nhà vua (paides). Đó là yêu cầu cho tất cả con trai của các gia đình quý tộc bắt buộc phải phục vụ đầu tiên ở vị trí này và sau đó là Sĩ quan trong Quân đội Macedonia thời bấy giờ.
Năm sinh của Seleukos không được rõ ràng. Theo Justin, ông đã 77 tuổi tại thời điểm của trận đánh Corupedium diễn ra, có thể suy đoán là ông sinh năm 358 TCN. Nhưng Appianus lại cho rằng Seleukos được 73 tuổi khi trận đánh này xảy ra, có nghĩa là năm 354 TCN là năm sinh. Tuy nhiên, Eusebius của Caesarea lại đề cập là năm ấy ông đã 75 tuổi, như vậy là năm 356 TCN. Điều này làm cho tuổi của Seleukos ngang với tuổi của Alexandros. Điều này có thể là một phần của sự tuyên truyền về Seleukos để ông ta có thể tương xứng với Alexandros.
Seleukos sinh ra tại Europos, nằm ở phía Bắc của Macedonia. Một năm trước khi ông sinh ra, người Paeonia xâm chiếm vùng đất này. Philipos đã đánh bại những kẻ xâm lược và chỉ vài năm sau thì đặt vùng đất này dưới luật lệ của Macedonia.
Một vài truyền thuyết được nói về Alexandros Đại đế cũng dùng để nói về Seleukos. Người ta nói rằng, Laodice nói với con trai trước khi anh ta cùng Alexandros đánh quân Ba Tư, rằng người cha đẻ thực sự của Seleukos là thần Apollo. Vị thần đã để lại một cái nhẫn với một hình ảnh của một neo như là một món quà cho Laodice. Seleukos đã có một cái bớt từ lúc mới sinh với hình dạng giống như một mỏ neo. Con trai và cháu trai của Seleukos cũng có những cái bớt tương tự như vậy. Câu chuyện này cũng tương tự như một trong những câu truyện kể về Alexandros. Có thể câu chuyện chỉ đơn thuần là tuyên truyền cho Seleukos, có lẽ là ông đã sáng tạo ra câu chuyện để giới thiệu mình là người kế vị của Alexander
John Malalas nói rằng Seleukos có một chị gái tên là Didymeia, người mà có các con trai tên là Nikator và Nicomenes. Hầu hết ý kiến cho là những người con trai này là hư cấu. Các tài liệu cho là Didymeia là một nữ tu của đền thờ thần Apollo ở Didyma gần Miletus. Các tài liệu cũng cho rằng Ptolemaios con của Seleukos thực ra là chú của Seleukos.
Khi đến tuổi thanh niên, Seleukos đã được chọn để phục vụ nhà vua. Đây là luật lệ bắt buộc tất cả các thanh niên thuộc các gia đình quý tộc phải tham gia nếu muốn sau này có được chức tước trong quân đội của nhà vua.

Phó vương của Babylon

Thế lực hùng mạnh nhất của đế quốc sau khi Perdiccas chết là Antipatros. Những kẻ thù của Perdiccas đã tập hợp lại ở Triparadisos, chính nơi đây đế chế của Alexandros đã được phân chia (Hiệp ước ở Triparadisus 321 TCN).
Tại Triparadisos, binh lính đã lên kế hoạch nổi dậy làm binh biến và giết chết chủ tướng của họ là Antipatros. Seleukos và Antigonos đã cố gắng ngăn chặn điều này. Được trả công cho việc phản bội Perdiccas, Seleukos nhận được những tỉnh giàu có của Babylon. Quyết định này có thể là ý tưởng của Antigonos. Babylon của Seleukos bị bao quanh bởi Peucestas, phó vương của Ba Tư, Antigenes, phó vương mới của Susiana và Peithon của Media. Babylon là tỉnh giàu có nhất của đế quốc, nhưng sức mạnh quân sự của nó là không đáng kể.

Trốn thoát tới Ai Cập

Antigonos đã ở lại Media trong suốt mùa đông năm 316 TCN, nơi mà người cai trị một lần nữa lại là Peithon. Tham vọng của Peithon về quyền lực ngày càng lớn và ông ta đã cố gắng để có được một phần quân đội của Antigonos cho cuộc nổi dậy sau này của ông. Tuy nhiên, Antigonos đã phát hiện ra âm mưu và hành hình Peithon. Ông ta sau đó đã bổ nhiệm Peucestas là phó vương của Ba Tư. Vào mùa hè năm 315 TCN, Antigonos đến Babylon, ông ta đã được chào đón một cách nồng nhiệt bởi Seleukos. Tuy vậy, tình hữu nghị giữa hai người trở nên lạnh lẽo hơn. Seleukos trừng phạt một trong những sĩ quan của Antigonos mà không cần sự cho phép từ Antigonos. Antigonos trở nên giận dữ và yêu cầu Seleukos phải nộp toàn bộ thu nhập của tỉnh và Seleukos đã từ chối điều đó. Tuy nhiên, ông sợ Antigonos và đã bỏ tới Ai Cập cùng với 50 kị binh. Tương truyền những nhà chiêm tinh Chaldean nói với Antigonos rằng Seleukos sẽ trở thành ông chủ của châu Á và sẽ giết ông ta. Sau khi nghe tin này, Antigonos đã gửi lính đi tìm Seleukos, người đầu tiên đã trốn thoát khỏi Lưỡng Hà và sau đó tới Syria. Antigonos đã cho hành hình Blitor, phó vương mới của Lưỡng Hà vì đã giúp Seleukos. Tính chân thực của lời tiên tri không rõ ràng, nhưng có lẽ một số các giáo sĩ Babylon đã chống lại Seleukos.
Trong lúc Seleukos trốn thoát tới Ai Cập, Macedonia đã trải qua những biến động rất lớn. Kassandros đã sát hại vua Philipos III và vợ ông là Eurydice, và mẹ của Alexandros Đại đế là Olympias. Alexandros IV lúc này vẫn là một đứa trẻ và làm vua dưới sự điều khiển của Kassandros.

Đô đốc dưới quyền Ptolemaios

Sau khi đến Ai Cập, Seleukos đã nhờ bạn bè mình thông báo cho Kassandros ở Hy Lạp và Lysimachos, quan Tổng trấn đương nhiệm xứ Thrace, biết về Antigonos. Antigonos lúc này đã là thế lực mạnh nhất, vì thế các tướng lĩnh cát cứ cùng liên minh chống lại ông ta. Liên minh gửi tới Antigonos một đề nghị mà trong đó cho phép Seleucos được trở lại Babylon. Antigonos đã từ chối và tới Syria nơi mà ông ta lên kế hoạch để tấn công Ptolemaios vào mùa xuân năm 314 TCN. Ptolemaios đã chiêu nạp Seleukos làm đô đốc dưới quyền. Cùng thời gian đó, Seleukos bắt đầu cuộc vây hãm Týros, đồng minh của Antigonos và đảo Rhodes. Hòn đảo này có một vị trí chiến lược và hạm đội của nó có thể ngăn cản liên minh phối hợp với nhau. Bởi mối đe dọa từ Rhodes, Ptolemaios đã cho Seleukos 100 tàu và lệnh cho ông đến vùng biển Aegean. Các chiến thuyền là quá nhỏ để có thể đánh bại Rhodes nhưng cũng đủ lớn để ép buộc Asandros, phó vương của Caria, phải liên minh với Ptolemaios. Để chứng minh sức mạnh của mình, Seleukos cũng đã xâm lược thành phố của Erythrai. Ptolemaios, cháu của Antigonos đã tấn công Asandros. Seleukos đã trở lại đảo Cyprus, nơi mà Ptolemaios I đã gửi anh trai của mình là Menelaus cùng với 1 vạn lính đánh thuê và 100 tàu, phối hợp cùng Seleukos bắt đầu cuộc vây hãm Kition. Antigonos đã gửi hầu hết tàu chiến của mình tới biển Aegean và quân đội của ông ta tới Tiểu Á. Ptolemaios lúc này đã có cơ hội xâm lược Syria nơi mà ông ta đã đánh bại Demetrios, con trai của Antigonos trong trận Gaza (năm 312 TCN). Có khả năng là Seleukos cũng tham gia trận đánh này. Peithon, con của Agenor, người mà Antigonos bổ nhiệm làm phó vương của Babylon bỏ mạng trong trận đánh.
Cái chết của Peithon đã cho Seleukos cơ hội để trở lại Babylon. Sau trận Gaza, Demetrios rút quân về Tripoli, còn Ptolemaios thì tiến đến Sidon. Lực lượng của Seleukos chỉ còn 800 lính bộ binh và 200 kị binh mà Ptolemaios đã cho. Ông còn có khoảng 50 người bạn trung thành, những người đã cùng ông trốn khỏi Babylon. Trên đường tới Babylon, Seleukos đã tuyển thêm quân từ các thành phố dọc đường và tăng binh lực lên 3.000 lính.
Ở Babylon, tướng của Peithon, Diphilus, đã tự mình chỉ huy phòng thủ các pháo đài của thành phố. Tuy nhiên, Seleukos nhanh chóng chinh phục Babylon và giải thoát các bạn bè của mình, những người đã bị bắt và giam cầm ở Babylon.
Sự trở về Babylon của Seleukos được xem như là sự thành lập của vương quốc Seleukos và được tính là năm đầu tiên của nhà Seleukos.

Chinh phục những tỉnh phía đông

Ngay sau sự trở lại của Seleukos, những người ủng hộ Antigonos đã cố gắng để chiếm lại Babylon. Nicanor giờ đã là phó vương mới của Media và cũng là Tướng quân (strategos) của các tỉnh phía đông. Quân đội của ông ta khoảng 17.000 lính. Evagoras, phó vương của Aria là đồng minh của ông ta. Nhưng có một điều rõ ràng rằng lực lượng nhỏ bé của Seleukos không thể bị đánh bại qua một hai trận chiến. Seleukos đã che giấu lực lượng của mình ở gần khu vực nơi mà đã được chuẩn bị để Nicanor băng qua Tigris và tạo ra một cuộc tấn công bất ngờ trong đêm. Evagoras bị chết ngay khi bắt đầu trận đánh và Nicanor bị chia cắt khỏi các lực lượng của ông ta. Những tin tức về cái chết của Evagoras lây lan trong các binh sĩ và họ bắt đầu đầu hàng. Hầu hết trong số họ đồng ý chiến đấu dưới quyền Seleukos. Nicanor đã cố gắng trốn thoát chỉ với vài người theo.
Mặc dù lúc này, Seleukos đã có trong tay 2 vạn quân sĩ, nhưng vẫn chưa đủ để có thể chống lại Antigonos. Ông cũng không biết khi nào Antigonos sẽ bắt đầu đánh úp mình. Mặt khác, ông ta biết rằng ít nhất hai tỉnh phía Đông đã không có các quan Tổng đốc. Phần lớn quân đội của ông là người từ những tỉnh này. Rất nhiều lính của Evagoras là người Ba Tư. Tuy nhiên, cũng có một phần quân đội là lính cũ của Eumenes, những người mà có lý do để ghét Antigonos. Seleukos đã quyết định lợi dụng tình trạng này.
Seleukos lan truyền một câu chuyện giữa dân chúng và binh lính của ông. Theo đó, đã có những giấc mơ trong đó thấy Alexandros đứng bên cạnh Seleukos. Eumenes đã từng cố gắng sử dụng những thông điệp tương tự để tuyên truyền. Antigonos, những người đã được ở Tiểu Á, trong khi Seleukos đã ở phía đông với Alexandros, không thể sử dụng trong tuyên truyền riêng của mình. Seleukos là người Macedonia, có khả năng để đạt được sự tin tưởng của người Macedonia trong đội quân của mình, điều mà Eumenes không thể làm được.
Sau khi một lần nữa trở thành phó vương của Babylon, Seleukos đã trở nên tích cực hơn nữa trong chính trị. Trong một thời gian ngắn, ông đã chinh phục Media và Susania. Diodorus Siculus kể lại rằng Seleukos đã chinh phục các khu vực lân cận khác, trong đó có thể là Ba Tư, Aria hay Parthia. Seleukos không chiếm được Bactria và Sogdiana. Vị phó vương cũ là Stasanor, người đã cố gắng giữ tính trung lập trong suốt cuộc chiến. Sau thất bại của quân đội Nikanor, không có quân đội nào ở phía đông là có thể đối trọng với Seleukos. Có điều không chắc chắn là làm cách nào Seleukos kiểm soát được những tỉnh mà ông đã chinh phục được. Hầu hết các phó vương đã chết. Trên lý thuyết, Polyperchon được chờ là người đảm nhiệm hợp pháp thay Antipatros và là Hộ Quốc công chính thức của vương quốc Macedonia. Nhiệm vụ của ông là phải chọn ra các phó vương mới. Tuy nhiên, Polyperchon đã liên minh với Antipatros và thực sự đã trở thành kẻ thù của Seleukos.

Chống lại Antigonos

Antigonos đã phái con trai ông ta là Demetrios cùng với 15.000 bộ binh và 4000 kị binh tới chiếm lại Babylon. Dường như, Antigonos chỉ cho Demetrios một khoảng thời gian giới hạn bởi vì sau đó ông ta đã phải quay trở lại Syria. Antigonos tin rằng Seleukos chỉ thống trị Babylon. Có lẽ Nicanor đã không nói với Antigonos rằng Seleukos bây giờ đã có ít nhất 20000 quân. Dường như quy mô thất bại của Nicanor đã không được rõ ràng đối với tất cả các bên. Antigonos không biết Seleukos đã chinh phục phần lớn các tỉnh phía Đông và có lẽ ít quan tâm về phần phía Đông của đế quốc.
Khi Demetrios đến Babylon, Seleukos đang ở một nơi nào đó tại phía đông. Ông đã giao quyền phòng thủ thành phố lại cho Patrocles. Babylon đã được bảo vệ theo một cách khác thường. Nó có hai pháo đài vững chắc dành cho quân đồn trú của Seleukos. Cư dân của thành phố được chuyển ra ngoài và định cư ở các khu vực lân cận, một số ở rất xa tới tận Susa. Khu vực xung quanh Babylon lại rất thuận lợi cho việc phòng thủ thành phố với những đầm lầy, kênh rạch và các con sông. Quân đội của Demetrios bắt đầu vây hãm các pháo đài của Babylon và cố gắng để chiếm được chúng. Pháo đài thứ hai đã gây ra không ít khó khăn cho Demetrios. Demetrios sau đó đã giao lại quyền chỉ huy cuộc vây hãm cho người bạn của ông ta là Archelaos còn bản thân ông ta thì trở lại miền Tây, trước đó ông ta đã cắt cử 5000 bộ binh và 1000 kị binh ở lại Babylon. Các ghi chép cổ không đề cập đến điều gì xảy ra với đội quân đó. Có lẽ Seleukos đã phải chinh phục lại Babylon từ tay Archelaos.

Seleucia

Sự kiện tiếp theo liên quan đến Seleukos là việc thành lập thành phố Seleucia. Thành phố được xây dựng trên bờ sông Tigris có lẽ là trong năm 307 hay 305 TCN. Seleukos đã biến Seleucia thành kinh đô mới của mình, như vậy là làm gương cho Lysimachos, Kassandros và Antigonos, tất cả những người sau này đặt tên cho thành phố của mình. Seleukos cũng chuyển toàn bộ kho tàng của Babylon vào thành phố mới của mình. Babylon đã sớm bị để lại trong bóng tối của Seleucia và câu chuyện kể tiếp rằng Antiokhos, con trai của Seleukos, di chuyển toàn bộ dân số của Babylon tới kinh đô mới mang tên cha mình vào năm 275 TCN. Thành phố hưng thịnh cho tới năm 166 CN sau khi người La Mã phá hủy nó.
Câu chuyện về sự thành lập thành phố đã được kể lại như sau: Seleukos hỏi các giáo sĩ Babylon ngày nào là ngày tốt nhất để thành lập thành phố.Các giáo sĩ đã tính ngày, nhưng vì muốn việc thành lập gặp thất bại, họ đã nói với Seleukos một ngày khác. Tuy nhiên âm mưu của họ đã không thành công, bởi vì khi ngày chính xác đến, những người lính của Seleukos -một cách tự nhiên -đã bắt đầu xây dựng thành phố. Khi được hỏi, các giáo sĩ đã thừa nhận hành động của họ.

Vua Seleukos I

Cuộc chiến giữa các diodochi lên tới đỉnh điểm khi Antigonos, sau khi tiêu diệt hoàng gia Macedonia cổ, xưng vương năm 306 TCN. Ptolemaios, Lysimachos, Kassandros và Seleukos cũng noi theo ít lâu sau đó. Ngoài ra, Agathocles của Sicilia cũng tự xưng vương khoảng thời gian tương tự. Vạn thắng vương Seleukos, giống như bốn người lãnh đạo người Macedonia khác cũng dùng tiêu đề và phong cách của basileus (vua)

Thất bại của Demetrios và Lysimachos

Seleukos cử con trai Antiochos I đồng cai trị với ông như là phó vương của các tỉnh phía đông vào năm 292 TCN vì để cai quản một đế chế rộng lớn như vậy cần triều đình tăng lên gấp đôi. Năm 294 TCN, Stratonice đã kết hôn với người con riêng của chồng Antiochos, Seleukos đã tổ chức đám cưới vì ông thấy con trai mình quá say mê. Như vậy Seleukos đã loại bỏ Stratonice khỏi con đường của mình vì cha bà Demetrios, giờ đã là vua của Macedonia.
Liên minh giữa Seleukos và Demetrios kết thúc vào năm 294 TCN khi Seleukos chinh phục Cilicia. Demetrios xâm chiếm Cilicia trong năm 286 TCN và chinh phục nó một cách dễ dàng, điều này có nghĩa rằng Demetrios bây giờ đe dọa các vùng quan trọng nhất của đế chế Seleukos ở Syria. Nhưng quân đội của Demetrios đã quá mệt mỏi và lúc này vẫn chưa được trả lương. Seleukos, mặt khác, được biết như là một lãnh đạo xảo quyệt và giàu có đã tìm cách lôi kéo các binh sĩ của ông ta. Seleukos chặn những con đường dẫn phía nam từ Cilicia và kêu gọi quân Demetrios hãy đến tham gia với ông. Đồng thời ông tìm cách né tránh chiến đấu với Demetrios. Cuối cùng Seleukos đến thương thảo với Demetrios, ông tự mình đến trước những người lính, bỏ mũ giáp của mình ra và công khai danh tính. Quân đội của Demetrios lập tức từ bỏ người chỉ huy cũ của mình. Demetrios cuối cùng đã bị giam cầm ở Apameia và chết vài năm sau đó.
Lysimachos và Ptolemaios đã hỗ trợ Seleukos chống lại Demetrios, nhưng sau chiến thắng quyết định, liên minh tan vỡ. Lysimachos trị vì Macedonia, Thracia và Tiểu Á. Ông cũng đã có vấn đề với gia đình mình. Lysimachus hành quyết con trai mình là Agathocles, mà người vợ Lysandra đã trốn đến Babylon để nương nhờ Seleukos.
Sự mất lòng dân của Lysimachus sau khi giết Agathocles đã cho Seleukos một cơ hội để loại bỏ đối thủ cuối cùng của ông. Seleukos còn được Ptolemaios Keraunos xúi giục tiến về phía Tây. Ptolemaios Keraunos đã phản bội lại Lysimachos và sau này là Seleukos. Seleukos sau đó xâm chiếm Tiểu Á và đánh bại đối thủ của ông trong trận Corupedium thuộc Lydia, năm 281 TCN. Lysimachos tử trận. Ngoài ra Ptolemaios I đã mất vài năm trước đó nên lúc này chỉ còn Seleukos là người duy nhất cùng thời với Alexandros Đại đế.

Làm chủ Tiểu Á

Trước khi qua đời, Seleukos đã cố gắng để đối phó với chính quyền của Tiểu Á. Đây là khu vực có dân cư rất đa dạng, bao gồm các thành phố Hy Lạp, một tầng lớp quý tộc Ba Tư và các dân tộc bản địa. Seleukos có lẽ đã cố gắng để đánh bại Cappadocia, nhưng thất bại. Một quan lại cũ của Lysimachos là Philetairos đã cai trị Pergamon một cách độc lập. Mặt khác, Seleukos đã thành lập thêm một số thành phố mới ở khu vực này.
Chỉ còn rất ít những bức thư mà Seleukos gửi cho các thành phố khác nhau và các ngôi đền vẫn còn tồn tại cho tới ngày nay. Tất cả các thành phố ở Tiểu Á đã gửi đại sứ tới chỗ nhà cai trị mới của họ. Có một báo cáo rằng Seleukos phàn nàn về số lượng thư ông nhận được và đã buộc phải đọc. Ông rõ ràng đã là một người cai trị phổ biến. Ở Lemnos ông được tôn vinh là một người giải phóng và một đền thờ được xây dựng để vinh danh ông. Theo một phong tục địa phương, Seleukos luôn được cung cấp thêm một chén rượu trong thời gian ăn tối. Danh hiệu của ông trong thời kỳ này là Seleukos Soter (" người giải phóng"). Khi Seleukos rời đi châu Âu, việc sắp xếp lại tổ chức của Tiểu Á đã không được hoàn thành

Qua đời và di sản

Seleukos bây giờ đã nắm giữ toàn bộ cuộc đế chế của Alexandros ngoại trừ Ai Cập và ông quay trở về để nắm quyền cai trị Macedonia và Thrace. Ông có ý định rời khỏi châu Á để Antiochos tự mình cai trị, bản ông sẽ cai vương quốc Macedonia cho đến cuối đời mình. Tuy nhiên, ý định của ông hầu như không thành, ngay khi vượt qua Chersonese, ông bị ám sát bởi Ptolemy Keraunos gần Lysimachia vào tháng chín (năm 281 TCN).
Có vẻ như chắc chắn rằng sau khi chiếm được Macedonia và Thracia, Seleukos đã có cố gắng chinh phục Hy Lạp. Ông đã chuẩn bị chiến dịch này bằng cách sử dụng rất nhiều quà tặng. Ông cũng được đề cử là một công dân danh dự của Athens.
Antiochos đã thành lập một giáo phái cho cha mình. Một tôn giáo được hình thành xung quanh các thành viên sau này của triều đại Seleukos và Seleukos sau đó đã được tôn thờ như một người con trai của thần linh. Một số giai thoại về cuộc đời của Seleukos đã trở nên phổ biến trong thế giới cổ đại.