Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế

Trước khi đăng cơ

Nguyên Tử Du sinh năm 507, dưới thời trị vì của đường huynh Tuyên Vũ Đế. Ông là con trai thứ ba của một thân vương được đánh giá cao là Bành Thành vương Nguyên Hiệp (元勰) và là thúc phụ của Tuyên Vũ Đế. Mẫu thân của Nguyên Tử Du là Lý Vương hậu, con gái của viên quan Lý Xung (李沖). Trong số hai anh trai của ông, người anh cả Nguyên Tử Trực (元子直) không phải là con đẻ của Lý Vương phi, và người anh trai thứ hai là con đẻ của Vương phi, tên là Nguyên Thiệu (元劭).
Năm 508, Lý Vương hậu lại một lần nữa mang thai. Khi đó, Tuyên Vũ Đế tin vào lời vu cáo của cữu phụ Cao Triệu (高肇) rằng Nguyên Hiệp âm mưu nổi loạn, vì thế Nguyên Hiệp đã bị buộc phải tự vẫn. Ngay sau đó, Lý Vương hậu sinh một người con trai tên là Nguyên Tử Chính (元子正). Sử sách chép rằng Nguyên Tử Du gần gũi với các huynh đệ của mình. Nguyên Thiệu do là con trai lớn nhất của chính thất nên được thừa kế tước hiệu Bành Thành vương. Nguyên Tử Du và các huynh đệ Nguyên Tử Trực và Nguyên Tử Chính được phong tước công. Nguyên Tử Du thời nhỏ từng là một hầu cận cho Tuyên Vũ Đế, và được tán dương bởi trí thông minh và dung mạo tuấn tú của mình. Ông ngày một thăng tiến trong thời gian Tuyên Vũ Đế và Hiếu Minh Đế trị vì.
Năm 526, Hiếu Minh Đế đã thăng cho Nguyên Tử Du làm Trường Lạc vương. Tuy nhiên, năm 527, Nguyên Tử Du đã mất tất cả thực quyền khi Nguyên Thiệu bị tình nghi âm mưu tiến hành một cuộc nổi loạn và bị An Phong vương Nguyên Diên Minh (元延明) tố giác. Tuy nhiên, Hiếu Minh đế cùng mẫu thân là Hồ Thái hậu, đã không giết hại ai trong số các huynh đệ của Nguyên Tử Du.
Năm 528, Hiếu Minh Đế ngày càng xích mích với Hồ Thái hậu, Hoàng đế đã âm mưu với tướng Nhĩ Chu Vinh và lệnh cho người này tiến về kinh thành Lạc Dương để buộc Thái hậu phải trao trả quyền lực và loại bỏ người tình của bà là Trịnh Nghiễm (鄭儼) cùng cộng sự của Trịnh nghiễm là Từ Hột (徐紇). Tuy nhiên, âm mưu này đã bị phát hiện, Hồ Thái hậu đã hạ độc con trai mình và lập Nguyên Chiêu (một cậu bé mới 2 tuổi) làm hoàng đế. Nhĩ Chu Vinh không công nhận Nguyên Chiêu là hoàng đế và tiến quân về Lạc Dương. Do dân chúng vẫn còn các ký ức tốt đẹp về Nguyên Hiệp, và do Nguyên Tử Du có tài năng xuất chúng, Nhĩ Chu Vinh đã bí mật cử người đưa tin đến điều đình với ông, hứa sẽ lập Nguyên Tử Du làm hoàng đế. Nguyên Tử Du chấp thuận và khi Nhĩ Chu Vinh tiến vào vùng phụ cận kinh thành Lạc Dương, Nguyên Tử Du cùng với Nguyên Thiệu và Nguyên Tử Chính đã chạy khỏi Lạc Dương và đến chỗ quân của Nhĩ Chu Vinh. Nhĩ Chu Vinh tuyên bố Nguyên Tử Du là hoàng đế (tức Hiếu Trang Đế), và đã có nhiều cuộc ăn mừng được tổ chức trong đội quân.

Giết chết Nhĩ Chu Vinh

Tuy nhiên, Hiếu Trang Đế trong lòng lại không vui trước các chiến thắng này của Nhĩ Chu Vinh, ông cho rằng điều này sẽ làm khiến nguy cơ bị Nhĩ Chu Vinh đoạt ngôi tăng lên. Bên trong hoàng cung, ông cảm thấy áp lực từ sự đố kỵ của Nhĩ Chu Hoàng hậu. Nhĩ Chu Vinh đã gợi ý rằng ông ta muốn được trao cho cửu tích song Hiếu Trang Đế lại vờ như không hiểu, và không trao cửu tích cho Nhĩ Chu Vinh. Thành Dương vương Nguyên Huy (元徽, phu quân của em họ Hiếu Trang Đế), và Lý Úc (李彧, em rể của Hiếu Trang Đế), đều muốn có thêm nhiều quyền lực nên đã thuyết phục Hiếu Trang Đế rằng một ngày nào đó Nhĩ Chu Vinh sẽ đoạt ngôi. Hiếu Trang Đế cũng lo sợ thảm sát Hà Âm sẽ lặp lại, và do đó đã tham gia vào âm mưu.
Đến mùa thu năm 530, Nhĩ Chu Hoàng hậu mang thai, Nhĩ Chu Vinh đã yêu cầu được về kinh để chăm sóc cho con gái. Các cộng sự của Hiếu Trang Đế bị chia rẽ về quan điểm, một số muốn ám sát Nhĩ Chu Vinh khi ông ta vào cung, và một số muốn tàn sát những thuộc hạ của gia tộc Nhĩ Chu tại kinh thành và những nơi kháng cự quân sự. Hiếu Trang Đế do dự và ban đầu không có bất kỳ hành động nào. Trong khi đó, Nhĩ Chu Thế Long đã nghe được tin đồn về âm mưu của Hiếu Trang Đế và báo lại cho Nhĩ Chu Vinh, song Nhĩ Chu Vinh không tin rằng Hiếu Vũ Trang dám chống lại mình và do đó đã đến Lạc Dương. Nhiều cư dân tại Lạc Dương đã bỏ trốn vì họ nghĩ rằng sẽ xảy ra chính biến, hoặc là Nhĩ Chu Vinh sẽ đoạt ngôi, hoặc là Hiếu Trang Đế sẽ có hành động chống lại Nhĩ Chu Vinh. Tuy nhiên, khi Nhĩ Chu Vinh vào trong thành, ông đã tiến vào cung với một đội cận vệ rất nhỏ và không có vũ khí, và do vậy Hiếu Trang Đế đã không tính đến việc sẽ hành động. Tuy nhiên, Nguyên Huy lại thuyết phục Hiếu Trang Đế rằng ngay cả khi Nhĩ Chu Vinh không có kế hoạch tiến hành chính biến thì Hoàng đế không nên cho người này tiếp tục được sống.
Hiếu Trang Đế sợ rằng Nguyên Thiên Mục (lúc này đang ở Lạc Dương) sẽ là một mối đe dọa tiềm tàng, và do đó đã cho triệu Nguyên Thiên Mục vào kinh. Trong khi đó, các tin đồn rằng Nhĩ Chu Vinh đang lập kế hoạch bắt giữ Hiếu Trang Đế và dời đô về Tấn Dương đã khiến cho Hiếu Trang Đế càng trở nên sợ hãi và lo lắng. Hiếu Trang Đế nghiên cứu các ghi chép lịch sử về tướng Đổng Trác của nhà Hán, và kết luận rằng thất bại của Vương Doãn sau khi ông ta giết chết Đổng Trác là đã không ân xá cho thuộc hạ của Đổng Trác nên đã khiến họ phải nổi loạn. Do đó, ông lập kế hoạch sẽ giết chết Nhĩ Chu Vinh rồi tuyên bố đại xá. Giả vờ rằng Nhĩ Chu Hoàng hậu đã sinh, ông triệu Nhĩ Chu Vinh và Nguyên Thiên Mục và cung rồi sát hại họ. Con trai của Nhĩ Chu Vinh là Nhĩ Chu Bồ Đề (爾朱菩提) và các thuộc hạ của Nhĩ Chu Vinh cũng bị giết. Dân chúng vui mừng trước tin về cái chết của Nhĩ Chu Vinh, song phu nhân của Nhĩ Chu Vinh là Bắc Hương công chúa và Nhĩ Chu Thế Long đã thoát khỏi được kinh thành, ban đầu họ lập trại ở Hà Âm và biểu dương sức mạnh quân sự của mình.

Chiến dịch chống lại gia tộc Nhĩ Chu

Hiếu Trang Đế cử sứ giả đến chỗ Nhĩ Chu Thế Long để tuyên bố đại xá và đưa ra một "thiết khoán" (鐵券, có thể sử dụng để thoát tội chết) cho Nhĩ Chu Thế Long nếu ông ta sẵn sàng từ bỏ kháng cự. Nhĩ Chu Thế Long từ chối và tuyên bố rằng nếu ngay cả Nhĩ Chu Vinh còn bị sát hại sau khi thực hiện được rất nhiều việc, thì thiết khoán cũng chỉ là vô nghĩa. Mặc dù quân của Hiếu Trang Đế đông hơn quân của Nhĩ Chu Thế Long, song binh lính của Hoàng đế lại không được huấn luyện tốt và không thể đánh bại dứt điểm quân của Nhĩ Chu Thế Long. Khi chiến dịch này đang diễn ra, Nhĩ Chu Hoàng hậu hạ sinh một hoàng tử, và Hiếu Trang Đế nhân dịp này tuyên bố đại xá. Nhĩ Chu Thế Long cuối cùng đã rút khỏi Lạc Dương và hợp quân với Nhĩ Chu Triệu (Nhĩ Chu Triệu tiến từ Tấn Dương về phía nam sau khi hay tin Nhĩ Chu Vinh bị giết). Họ hẹn gặp ở Trường Tử và lập một họ hàng xa của Hiếu Trang Đế là Trường Quảng vương Nguyên Diệp (元曄) làm hoàng đế. Trong khi đó, Nhĩ Chu Thiên Quang cũng tiến về Lạc Dương, song vẫn tuyên bố là ủng hộ Hiếu Trang Đế.
Lúc này, Nhĩ Chu Triệu sau khi gặp Nhĩ Chu Thế Long đã nhanh chóng tiến về Lạc Dương. Khoảng tết năm 531, ông ta lệnh cho quân cưỡi ngựa vượt Hoàng Hà, Hiếu Trang Đế không ngờ Nhĩ Chu Triệu có thể qua sông một cách dễ dàng như vậy. Cận binh của Hiếu Trang Đế tan rã, và ông bị kị binh của Nhĩ Chu Triệu bắt giữ và tống giam, chưa đầy ba tháng sau khi ông giết chết Nhĩ Chu Vinh. Nhĩ Chu Triệu giết chết người con trai mới sinh của Hiếu Trang Đế, và cho phép binh sĩ của mình cướp phá Lạc Dương, giết chết nhiều bá quan và hãm hiếp nhiều phụ nữ tôn kính.

Qua đời

12 ngày sau khi bắt được Hiếu Trang Đế, Nhĩ Chu Triệu cho giải ông đến Tấn Dương. Trên đường, Cao Hoan (người đã tính đến việc nổi loạn chống Nhĩ Chu Triệu từ trước) đã tính đến việc giải cứu cho Hiếu Trang Đế song đã bỏ lỡ cơ hội. Cao Hoan gửi một lá thư cho Nhĩ Chu Triệu, thuyết phục ông ta không sát hại Hoàng đế, vì ông ta sẽ hủy hoại danh tiếng của mình nếu làm như vậy. Nhĩ Chu Triệu trong cơn giận đã từ chối nghe theo lời khuyên của Cao Hoan. Hiếu Trang Đế bị cầm tù trong một ngôi chùa ở Tấn Dương, và mười ngày sau khi ông rời khỏi Lạc Dương, Nhĩ Chu Triệu đã siết cổ ông. Ông đã không được chôn cất tương xứng với thân phận hoàng đế cho đến khi Cao Hoan lật đổ gia tộc Nhĩ Chu vào năm 532.