Ngọc lưu ly

Nguồn gốc tên gọi

Lapis là từ trong tiếng Latin nghĩa là "đá" và lazuli, một dạng của từ lazulum trong tiếng Latin trung cổ, có nguồn gốc tiếng Ả Rập لاجورد lājaward, và chính từ đó lại có nguồn gốc لاجورد lājevard trong tiếng Ba Tư, là cách gọi loại đá này ở Ba Tư và là nơi mà loại đá này được khai thác.

Thành phần

Thành phần khoáng chất quan trọng nhất của lapis lazuli là lazurit (25% đến 40%), khoáng chất silicat feldspathoid có công thức (Na,Ca)₈(AlSiO₄)₆(S,SO₄,Cl)₁₋₂. Hầu hết lapis lazuli cũng chứa canxi (trắng), sodalit (màu xanh), và pyrit (màu vàng kim loại). Một số mẫu lapis lazuli có chứa augit; diopside; enstatit; mica; hauynit; hornblend, nosean và loellingit geyerit giàu lưu huỳnh.
Lapis lazuli thường xuất hiện trong đá cẩm thạch tinh thể như là kết quả của sự biến dạng tiếp xúc.

Nguồn gốc

Lapis lazuli được tìm thấy trong đá vôi ở thung lũng sông Kokcha thuộc tỉnh Badakhshan ở đông bắc Afghanistan, nơi mỏ Sar-e-Sang đã được khai thác hơn 6.000 năm. Afghanistan là nguồn cung cấp lapis cho nền văn minh Ai Cập cổ đại và Lưỡng Hà, cũng như những người Hy Lạp và người La Mã sau này. Người Ai Cập cổ đại thu được Lapis thông qua sự buôn bán của người Afghanistan với người Arya. Trong suốt nền văn minh lưu vực sông Ấn vào năm 2000 TCN, thuộc địa Harappan bây giờ gọi là Shortugai được thành lập gần mỏ lapis.
Ngoài các mỏ ở Afghanistan, lapis cũng được khai thác ở Andes (gần Ovalle, Chile); và về phía tây của Hồ Baikal ở Siberia, Nga, tại mỏ Tultui Lazurite. Nó được khai thác với số lượng nhỏ hơn ở Angola; Argentina; Miến Điện; Pakistan; Canada; Ý, Ấn Độ; và ở Hoa Kỳ ở California và Colorado.

Ứng dụng và chất thay thế

Lapis được đánh bóng có thể được làm thành đồ trang sức, chạm khắc, hộp, khảm, đồ trang trí, tượng nhỏ và bình. Trong suốt thời Phục hưng, Lapis đã được nghiền và xử lý để tạo ra chất nhuộm màu sử dụng trong tranh sơn dầu và bích họa. Việc sử dụng nó như là một thuốc màu trong sơn dầu đã kết thúc phần lớn vào đầu thế kỷ XIX khi một tổng hợp hóa học đã trở nên có sẵn.
Lapis lazuli được tổng hợp thương mại hoặc mô phỏng theo quá trình Gilson, được sử dụng để tạo ra mà lam sẫm nhân tạo và thủy phân kẽm photphat. Nó cũng có thể được thay thế bằng spinel hoặc sodalit, hoặc jasper hoặc howlit.

Trong thế giới cổ đại

Lapis lazuli đã được khai thác ở Afghanistan và xuất khẩu sang Địa Trung Hải và Nam Á từ thời đồ đá mới. Hạt Lapis lazuli đã được tìm thấy tại Mehrgarh, một địa điểm đá mới gần Quetta ở Pakistan, trên tuyến thương mại cổ giữa Afghanistan và văn minh sông Ấn, có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 7 TCN. Các hạt này cũng đã được tìm thấy tại các khu định cư thiên niên kỷ 4 ở Bắc Mesopotamia, và ở thời kỳ Đồ đồng ở Shahr-e Sukhteh ở Đông Nam Iran (thiên niên kỷ 3 TCN). Một con dao với tay cầm lapis, một cái bát được khảm bằng lapis, và các con hươu, hạt cườm, và các vết khảm cho lông mày và bộ râu, đã được tìm thấy trong các Lăng mộ Hoàng gia của thành phố Ur từ thiên niên kỷ 3 TCN.
Lapis cũng được sử dụng ở Mesopotamia cổ đại bởi Đế quốc Akkad, Assyria, và Babylon để làm ấn dấu và đồ trang sức. Trong tác phẩm thi ca Mesopotamia, sử thi Gilgamesh(thế kỷ XVII-XVIII TCN), một trong những tác phẩm cổ nhất được biết đến, lapis lazuli được nhắc tới nhiều lần. Tượng Ebih-Il, một bức tượng từ thiên niên kỷ thứ 3 TCN được tìm thấy trong thành phố cổ Mari, Syria ngày nay, ở Louvre, sử dụng lapis lazuli cho tròng mắt.
Ở Ai Cập cổ đại, lapis lazuli là một loại đá quý ưa thích sử dụng cho các báu vật và đồ trang trí như Scarabs. Trang sức Lapis đã được tìm thấy tại các cuộc khai quật của ở Nauya Ai Cập tiền sử (3300-3100 TCN). Ở Karnak, dưới thời Thutmosis III (1479-1429 TCN), các mảnh vỡ và lapis lazuli có hình thùng rượu được gửi đến ông ta như là cống phẩm. Bột lapis đã được Cleopatra sử dụng làm màu mắt.
Đồ trang sức bằng lapis lazuli cũng được tìm thấy tại Mycenae chứng thực cho mối quan hệ giữa Myceneans với nền văn minh phát triển của Ai Cập và phương Đông.
Vào cuối thời cổ đại và đến cuối thời Trung cổ, lapis lazuli thường được gọi là sapphire (sapphirus trong tiếng latinh, sappir trong tiếng Hebrew), mặc dù nó đã có rất ít để làm với đá ngày nay được biết đến như là corundum sapphire màu xanh. Trong cuốn sách của ông về đá, nhà khoa học người Hy Lạp Theophrastus mô tả "sapphirus, lốm đốm vàng," một mô tả phù hợp với lapis lazuli.
Có rất nhiều tài liệu liên quan đến đến sapphire trong Cựu Ước, nhưng hầu hết các học giả đều đồng ý rằng, kể từ khi sapphire chưa được biết đến trước Đế quốc La Mã, chúng rất có thể liên quan đến lapis lazuli. Ví dụ, Exodus 24:10: "Khi họ thấy Đức Chúa Trời của Israel, và dưới chân Ngài là một công trình lát đá sapphire.." Thuật ngữ được sử dụng trong Kinh Thánh theo tiếng Latinh trong trích dẫn này là "lapidus sapphiri", thuật ngữ cho lapis lazuli. Các bản dịch hiện đại của Kinh thánh, như bản dịch Cuộc sống mới lần thứ hai, nói đến lapis lazuli trong hầu hết các trường hợp thay vì sapphire.