Dụng cụ chơi cờ vây

Lịch sử

Đồ dùng cổ nhất được sử dụng để chơi cờ vây là một bàn cờ đẽo từ đá có niên đại từ thời nhà Hán ở Trung Quốc. Một vài ví dụ về dụng cụ cổ đại khác có thể tìm thấy tại các bảo tàng ở Nhật Bản và Hàn Quốc.

Chăm sóc bàn cờ

Việc bảo quản bàn gỗ đòi hỏi người dùng phải biết lưu trữ bàn gỗ trong môi trường có độ ẩm và nhiệt độ được điều chỉnh thích hợp để ngăn ngừa sự đổi màu, biến dạng, nứt, mối mọt, nấm mốc và các hư hỏng nghiêm trọng khác. Tiếp xúc kéo dài với ánh sáng mặt trời có thể khiến bàn cờ bị tẩy trắng. Các bàn cờ vận chuyển giữa các điều kiện khí hậu có độ ẩm khác nhau đáng kể có thể bị cong hoặc nứt do sự biến đổi nhanh chóng độ ẩm trong gỗ.

Kích thước

Độ dày quân cờ rất đa dạng, từ nhỏ vào khoảng 4 mm cho tới dày nhất là 12.8 mm, với hầu hết các dạng quân cờ rơi vào khoảng từ 7.0 - 10.1 mm cho quân cờ hai mặt lồi và 5–7 mm cho quân cờ một mặt lồi. Các quân cờ làm từ đá bảng đặc và vỏ loài nhuyễn thể có thể tồn tại qua nhiều thế hệ, chậm rãi trở nên mỏng hơn do việc cầm nắm, và dần dần có một lớp bóng giống như ngà voi. Đường kính của các quân cờ được chuẩn hóa trong khoảng 22 mm ±1 mm, có thể phù hợp với hầu hết các bàn cờ vây. Quân cờ đen thường có đường kính lớn hơn một chút, để khắc phục cho việc mắt người chịu ảo giác quang học, theo đó các quân cờ trắng trông sẽ hơi lớn hơn khi đặt cạnh quân cờ đen có cùng đường kính. Điều này chủ yếu được áp dụng cho các quân cờ kiểu Hàn Quốc và Nhật Bản – quân cờ kiểu Trung Quốc đôi khi sẽ lớn hơn về đường kính, nhưng chúng có các bộ tiêu chuẩn kích thước khác nhau. Kích thước "lớn" kiểu Trung Quốc có đường kính vào khoảng 23 mm, trong khi kích thước "trung bình" vào khoảng 22 mm. Kích thước bàn cờ kiểu Trung Quốc vì vậy cũng lớn hơn để phù hợp với kích thước của quân cờ. Xem thêm một số phép đo so sánh của các bộ quân cờ khác nhau.
Với loại quân cờ làm từ vỏ sò và đá phiến / đá bảng đắt tiền nhất, độ dày của quân cờ được kiểm soát cẩn thận và xếp hạng theo kích cỡ. Quân cờ thông thường nằm vào khoảng cỡ 25 (dày 7.0 mm) tới cỡ 37 (10.4 mm), và có cả các loại quân cờ dày hơn với mức giá tương ứng cao hơn nhiều lần. Loại quân cờ từ vỏ sò và đá phiến sử dụng phổ biến có cỡ 32 (8.8 mm) và 33 (9.2 mm) đối với hầu hết người chơi và cỡ 36 (10.1 mm) với kì thủ chuyên nghiệp. Quân cờ có độ dày lớn hơn 10.1 mm khó dùng để chơi trên bàn, trong khi nhiều người chơi cờ vây ưa thích loại quân cờ dày trong khoảng từ 8.8 tới 9.2 mm vì độ dày tối ưu cho lý do thẩm mỹ và tính thực tiễn.

Quân cờ bằng nhựa

Loại quân cờ này nói chung là loại rẻ nhất trong tất cả các loại quân cờ. Chúng bao gồm từ loại cờ có hình dạng phẳng, đối nghịch nhau cho tới loại cờ đối xứng như thấu kính điển hình, với mức giá vào khoảng $5–$30.
Một loại quân cờ đặc biệt là loại quân cờ Ứng (Ing stones), được sản xuất bởi Tổ chức Khuyến học Cờ vây Ứng Xương Kì (Ing Chang-ki Wei-chi Education Foundation). Đây là loại cờ chính thức của Ing Foundation và có thêm trọng lượng nhờ việc đặt một miếng kim loại bên trong quân cờ. Loại cờ này dày 10 mm, và đôi khi được chứa trong bát Ứng (Ing Bowl), được thiết kế đặc biệt để đếm chúng (luật cờ vây do ông Ứng Xương Kì đề xuất yêu cầu mỗi kì hủ sẽ có chính xác 180 quân cờ khi bắt đầu ván cờ).
Quân cờ cũng có thể được làm từ nhựa melamine. Đây là một hợp chất có độ bền cao, được sử dụng trong việc sản xuất bàn và đồ dùng nhà bếp khác và được coi là an toàn.

Quân cờ bằng sứ

Sứ là loại vật liệu ít phổ biến nhất để dùng làm quân cờ.

Quân cờ bằng thuỷ tinh

Đây là vật liệu được sử dụng rộng rãi và mang tính kinh tế nhất, chúng có dạng từ các kiểu quân cờ phẳng ở đáy với độ dày nhỏ hơn, tới các dạng hình thấu kính đối xứng. Quân cờ bằng thuỷ tinh có trọng lượng chính xác và có thể dễ dàng cầm nắm. Quân cờ trắng được đánh bóng và quân cờ đen được phủ một lớp sơn mờ, tạo cảm giác giống như quân cờ bằng đá phiến và vỏ sò. Chúng có giá tiền dao động trong khoảng $15 tới $80 cho quân cờ bằng thuỷ tinh với bát đựng. Những 'viên' thuỷ tinh ở các cửa hiệu thủ công mỹ nghệ có thể là một lựa chọn thay thế ít tốn kém.

Các lễ nghi với quân cờ

Khi không đi quân, mỗi người chơi nên để quân cờ của mình nằm trong bát đựng cờ. Khi đến lượt của đối thủ, sẽ là thô lỗ khi người chơi đảo các quân cờ trong bát làm phát ra tiếng động ồn ào. Cũng như vậy, việc cầm một số quân cờ trong tay khi chơi cờ bị coi là không thích hợp. Thủ tục "chính xác" là quyết định nước đi, sau đó lấy một quân cờ trong bát và đặt lên bàn cờ. Điều này giúp hạn chế đến mức tối thiểu sự phân tâm của đối thủ đối với người chơi.
Khi nhặt quân cờ ra khỏi bát để đi quân, đặt một bàn tay dứt khoát lên cạnh bát, với các ngón tay nhẹ nhàng đưa vào lòng bát. Lấy một quân cờ theo kiểu đôi đũa với ngón trỏ và ngón giữa, giữ quân cờ nằm giữa phần móng tay của ngón trỏ và đầu ngón tay giữa. Các ngón tay mở rộng gần như thẳng, và ngón trỏ không cụp vào.
Khi đặt quân cờ, hãy chắc chắn rằng tay áo dài được kéo lên để tránh đụng vào các quân cờ đã đi trước đó. Để đặt quân cờ lên bàn cờ, ngay khi ngón tay của ngón trỏ chạm tới bề mặt của bàn cờ, để quân cờ trượt xuống cạnh, cho phép ngón giữa điều hướng quân cờ xuống bề mặt và tiếp xúc nó (các ngón tay còn lại và ngón cái hướng tự nhiên ra ngoài). Với một chút luyện tập, một quân cờ có thể được đặt một cách duyên dáng và mạnh mẽ và với một cú nhấn mạnh. Những điểm mấu chốt của một cú nhấn tạo tiếng động lớn là lực của ngón giữa và việc nhả quân cờ muộn. Một khi quân cờ được đặt xuống, ngón giữa và bàn tay nhấc một cách chậm rãi khỏi quân cờ (cố gắng tránh việc xô đầy quân cờ) và nhẹ nhàng rút về phía người chơi.
Mặc dù có thể đặt quân cờ xuống với một tiêng động lớn và dứt khoát vào bất cứ lúc nào, người chơi luôn làm vậy với mọi nước đi sẽ bị coi là lỗ mãng hoặc thô tục. Ví dụ, khi tiếp nhận một mối đe doạ của đối thủ, một sự đặt quân yên lặng sẽ phù hợp với hoàn cảnh hơn; thăm dò nước đi hoặc đáp trả một cách thông minh cỏ thể giúp chiếm lấy vị trí một cách ranh mãnh. Khả năng thể hiện mình trong cách đi quân giải thích lý do cho một trong những tên gọi của trò chơi là "thủ ngữ" (nghĩa là "nói chuyện bằng bàn tay", "shudan" trong tiếng Nhật, "shoutan" trong tiếng Trung).

Chăm sóc quân cờ

Những quân cờ mới (thuộc bất kỳ loại nào khác trừ đá phiến và vỏ sò) nên được rửa trong nước ấm (với xà phòng) để loại bỏ dầu hoặc bột phấn là sản phẩm phụ trong quá trình sản xuất hoặc bảo quản sản phẩm, và làm khô thật kỹ. Không được sử dụng xà phòng khi làm sạch quân cờ bằng vỏ sò; quân cờ mới bằng vỏ sò không nên rửa. Quân cờ mới bằng đá phiến nên được rửa sạch dầu khoáng chất còn thừa với một miếng vải bông. Khi sử dụng quân cờ, người chơi không nên đập chúng xuống bàn quá mạnh. Khi kết thúc, chúng nên được giữ trong bát hoặc bao bì gốc và cất ở nơi không có ánh sáng hay nhiệt độ cao. Đặt một miếng vải mềm dưới đáy bát sẽ giúp hạn chế sự sứt mẻ quân cờ.