Mang Yang

Địa lý

Mang Yang trong tiếng Bahnar nghĩa là cổng trời. Tên huyện được đặt theo tên một con đèo nổi tiếng, đèo Mang Yang, trên quốc lộ 19 trên địa phận của huyện.
Phía Tây của Mang Yang là huyện Đak Đoa, phía Đông Bắc là huyện K'Bang, phía Đông là các huyện Đak Pơ và Kông Chro, phía Tây Nam giáp Ia Pa, Tây Nam giáp Chư Sê.
Huyện rộng 1127,8 km² và có 77.750 người trong đó hơn 50% là các dân tộc người Ba Na.
Trên địa bàn huyện Mang Yang có một số danh thắng như đèo Mang Yang, thác Ðăk Trôi, v.v... Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có một phần nằm trên địa bàn của Mang Yang.
Mang Yang do bị ảnh hưởng của khu vực nhiệt đới gió mùa cao nguyên nên có 2 mùa rõ rệt: mùa mưa từ thang 5 đến tháng 10 và mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Lượng mưa trung bình hàng năm là 2.213mm, tật trung vào các tháng 7, 8, 9. Số ngày mưa trung bình trong năm là 154 ngày, nhiệt độ trung bình là 21,6 độ; độ ẩm trung bình là 82%
Mang Yang có hệ thống sông suối mật độ tương đối dày, phân bổ đều trên khắp địa bàn.

Hành chính

Huyện Mang Yang hiện nay có 12 đơn vị hành chính cấp xã gồm thị trấn Kon Dơng và các xã Ayun, Ðắk Drjăng, Ðắk Jơ Ta, Đắk Ta Ley, Ðắk Trôi, Ðắk Ya, Đê Ar, Hra, Kon Chiêng, Kon Thụp, Lơ Pang.

Kinh tế và xã hội

Huyện có xuất phát điểm về kinh tế thấp, xa các trung tâm kinh tế lớn của tỉnh, trình độ dân trí thấp, tập quán sản xuất có nơi còn lạc hậu, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn.

Lịch sử

Sau năm 1975, huyện Mang Yang có thị trấn Mang Yang và 25 xã: Al Bá, Ayun, Bờ Ngoong, Chư Á, Chư Jôr, Đắk Đoa, Đắk Trôi, Đê Ar, Dun, Glar, Hà Đông, Hà Bầu, Hà Tây, Hbông, H'neng, Hra, Ia Băng, Ia Tiêm, Ia Pết, Kdang, Kon Chiêng, Kon Dơng, Lơ Pang, Nam Yang, Trang.
Ngày 17-8-1981, chia xã Lơ Pang thành 2 xã lấy tên là xã Lơ Pang và xã Kon Thụp; chuyển xã Tân Bình thuộc thị xã Pleiku (nay là thành phố Pleiku) về huyện Mang Yang quản lý; chuyển 2 xã Chư Á và Chư Jôr về thị xã Pleiku quản lý (nay Chư Á thuộc thành phố Pleiku và Chư Jôr thuộc huyện Chư Păh); cùng thời điểm này, 5 xã: Ia Tiêm, Bờ Ngoong, Al Bá, Hbông, Dun chuyển sang trực thuộc huyện Chư Sê. Huyện Mang Yang còn lại thị trấn Mang Yang và 20 xã: Ayun, Đắk Đoa, Đắk Trôi, Đê Ar, Glar, Hà Đông, Hà Bầu, Hà Tây, H'neng, Hra, Ia Băng, Ia Pết, Kdang, Kon Chiêng, Kon Dơng, Kon Thụp, Lơ Pang, Nam Yang, Tân Bình, Trang.
Ngày 29-10-1983, chia xã Ia Pết thành 2 xã lấy tên là xã Ia Pết và xã A Dơk; chia xã Kdang thành 2 xã lấy tên là xã Kdang và xã Kon Gang.
Ngày 30-5-1988, chia xã Kon Dơng thành 2 xã lấy tên là xã Kon Dơng và xã Hải Yang.
Ngày 11-11-1996, thành lập xã Đắk Tơ Ver trên cơ sở 3.700 ha diện tích tự nhiên và 967 nhân khẩu của xã Đắk Đoa; thành lập xã Chư Đăng Ya trên cơ sở 4.200 ha diện tích tự nhiên và 854 nhân khẩu của xã Hà Bầu; chuyển 3 xã: Hà Tây, Đắk Tơ Ver, Chư Đăng Ya về huyện Chư Păh quản lý.
Ngày 11-8-1999, chia xã Kon Dơng thành thị trấn Kon Dơng và xã Đắk Yă.
Cuối năm 1999, huyện Mang Yang có 2 thị trấn: Mang Yang, Kon Dơng và 22 xã: A Dơk, Ayun, Đắk Đoa, Đắk Trôi, Đắk Yă, Đê Ar, Glar, Hà Bầu, Hà Đông, Hải Yang, H'neng, Hra, Ia Băng, Ia Pết, Kdang, Kon Chiêng, Kon Gang, Kon Thụp, Lơ Pang, Nam Yang, Tân Bình, Trang.
Ngày 21-8-2000, đổi tên xã Đắk Đoa thành xã Đắk Sơ Mei; đổi tên thị trấn Mang Yang thành thị trấn Đắk Đoa; thành lập xã Đắk Djrăng trên cơ sở 1.564 ha diện tích tự nhiên và 1.083 nhân khẩu của xã KDang; 3.158,7 ha diện tích tự nhiên và 1.824 nhân khẩu của xã Đăk Yă; tách thị trấn Đắk Đoa và 14 xã: A Dơk, Đắk Sơ Mei, Glar, Hà Bầu, Hà Đông, Hải Yang, H'neng, Ia Băng, Ia Pết, Kdang, Kon Gang, Nam Yang, Tân Bình, Trang để thành lập huyện Đắk Đoa. Huyện Mang Yang còn lại thị trấn Kon Dơng và 9 xã: Ayun, Đắk Djrăng, Đắk Trôi, Đắk Yă, Đê Ar, Hra, Kon Chiêng, Kon Thụp, Lơ Pang.
Ngày 15-9-2006, thành lập xã Đắk Jơ Ta trên cơ sở 11.587,76 ha diện tích tự nhiên và 2.237 nhân khẩu của xã Ayun; thành lập xã Đắk Ta Ley trên cơ sở 4.688,36 ha diện tích tự nhiên và 2.515 nhân khẩu của xã Hra.