DShK

Lịch sử ra đời

Sau đại chiến thế giới thứ nhất, đặc biệt là từ năm 1925 trở đi thì các chuyên gia quân sự Liên Xô dần nhận ra một điều rằng: lực lượng không quân và thiết giáp của nhiều nước châu Âu (như là Anh, Pháp, Đức,...) và Mỹ đang phát triển rất nhanh chóng, đặc biệt là lực lượng không quân. Những chiếc máy bay làm bằng gỗ và giấy mỏng manh của Thế chiến 1 đang dần được thay thế bằng những chiếc máy bay được làm hoàn toàn bằng kim loại với tầm bay cao hơn, tốc độ bay lớn hơn, trang bị vũ khí mạnh hơn. Đồng thời, khả năng bị bắn hạ bởi súng máy phòng không đối với những chiếc máy bay này cũng ngày một giảm đi đáng kể. Kể từ khi Liên Xô được thành lập từ sau Cách mạng Tháng Mười thì các nước này vốn đã chẳng ưa gì một nước có tư tưởng xã hội chủ nghĩa rộng lớn như Liên Xô. Họ liên minh với quân Bạch vệ với quyết tâm "tiêu diệt" Liên Xô bằng mọi giá trong thời kì Nội chiến Nga nhưng bất thành. Cho đến năm 1929 thì Hồng Quân mới chỉ đưa vào trang bị súng máy PM M1910 (loại này đã có từ thời Thế chiến 1) làm súng máy phòng không tiêu chuẩn, nhưng đạn 7,62mm của khẩu PM M1910 ngày càng khó bắn hạ được những chiếc máy bay chiến đấu.Điều này đã làm phát sinh yêu cầu về một khẩu đại liên mới hơn, uy lực hơn. Nó phải vừa có thể dùng để tác chiến trên mặt đất, lại vừa có thể dùng nó để tác chiến phòng không tầm thấp đã bắt đầu xuất hiện trong suy nghĩ của cả các binh lính lẫn các sĩ quan của Hồng Quân. Vasily Degtyaryov - nhà thiết kế vũ khí nổi tiếng của Hồng Quân Liên Xô khi đó đã được các binh lính và sĩ quan của Hồng Quân yêu cầu rằng: phải thiết kế một khẩu súng máy mới hơn, uy lực hơn để họ có thể dùng nó chống lại xe thiết giáp hạng nhẹ và máy bay của quân thù. Trước đó, nhà thiết kế Vasily Degtyaryov đã trở nên nổi tiếng trong Hồng Quân khi ông chính là "cha đẻ" của khẩu súng máy hạng nhẹ nổi tiếng Degtyaryov DP dùng đạn 7.62mm. Nhà thiết kế Degtyaryov đã thiết kế ra được một khẩu súng máy mới. Ông lấy hình mẫu từ khẩu Degtyarov DP của mình để phát triển ra mẫu súng máy này. Súng này không sử dụng loại đạn 7,62×54 mm trước đó nữa mà chuyển hẳn sang sử dụng loại đạn mới được phát triển. Đó là đạn 12,7x108mm (đạn B-30). Loại đạn mới này có động năng lớn hơn làm cho súng có uy lực mạnh hơn nhiều so với đạn 7,62x54mm của khẩu PM M1910 (hay khẩu Degtyarov DP) rất nhiều. 
Nhà thiết kế Degtyaryov đã tự thiết kế ra được mẫu "Degtyaryova Krupnokaliberny" (đại liên DK hay là súng máy cỡ nòng lớn của Degtyaryov) vào năm 1930. Súng máy DK được chấp nhận đưa vào sản xuất với số lượng nhỏ từ năm 1931 đến năm 1935 để trang bị cho các xe bọc thép, xe tăng hạng nhẹ của lực lượng tăng-thiết giáp (của Hồng Quân) và trên cả một số tàu chiến nhỏ của hải quân Liên Xô.Vào năm 1938 thì kĩ sư Georgi Shpagin đã thiết kế cho khẩu đại liên DK của nhà thiết kế Degtyaryov một cơ chế nạp đạn mới. Shpagin đã tiến hành chuyển đổi cơ chế nạp đạn của khẩu DK từ hộp tiếp đạn 30 viên với đủ các nhược điểm như là: ít đạn, nặng nề, tốn thời gian để nạp lại đạn vào súng sang thành dây đạn 50 viên nhẹ nhàng hơn, nhiều đạn hơn, việc nạp lại đạn cũng trở nên đơn giản và dễ dàng hơn hộp tiếp đạn 30 viên trước kia nhiều, thời gian duy trì hỏa lực chế áp của súng cũng tăng lên đáng kể, thời gian nạp lại đạn cho súng cũng giảm đi rất nhiều,... Và thế là, đại liên "Degtyaryova-Shpagina Krupnokaliberny" (Súng máy cỡ nòng lớn của Degtyaryov – Shpagin hay đại liên Degtyaryov-Shpagin) đã được ra đời. Một năm sau đó,vào năm 1939 thì DShK chính thức được đưa vào phục vụ trong biên chế của Hồng quân Liên Xô tại các binh chủng như là: bộ binh, thiết giáp, phòng không và hải quân.

Đôi nét về súng

DShK là khẩu đại liên có cơ chế làm mát nòng súng bằng không khí, hoạt động bằng cơ chế trích khí.Lúc đầu, đại liên DK sử dụng hộp tiếp đạn loại 30 viên trong việc nạp đạn.Chính việc này đã đưa đến một nhược điểm lớn của đại liên DK đó là: việc súng có thể duy trì được hỏa lực chế áp trong khi chiến đấu không được lâu bằng những khẩu đại liên sử dụng cơ chế nạp đạn bằng dây đạn (như khẩu đại liên Browning M2 của Mỹ chẳng hạn) do việc phải thường xuyên nạp lại đạn liên tục cho súng bởi vì: với hộp tiếp đạn 30 viên và tốc độ bắn lên tới 600 phát/phút thì hộp tiếp đạn này sẽ hết sạch chỉ sau vài giây khai hỏa. Cho đến khi Georgi Shpagin cải tiến cơ chế nạp đạn của súng bằng cách ông sử dụng dây đạn trong việc nạp đạn cho súng vào năm 1938 thì nhược điểm này mới được khắc phục. Đại liên DK sử dụng cơ chế nạp đạn bằng dây đạn của Shpagin đã được chấp nhận đưa vào sử dụng trong biên chế của Hồng Quân và từ đó, súng có một cái tên mới là DShK. Súng chỉ có duy nhất một chế độ bắn đó là bắn tự động (trong khi M2 Browning của Mỹ có chế độ bắn bán tự động). Xạ thủ sử dụng một hệ thống trích khí gồm có ba thiết bị chính đó là: một khóa nòng và hai cái chốt ngang xoay quanh một trục khóa thẳng đứng và nó được gắn liền với lá chắn vỏ đạn. Vỏ nòng súng được xẻ rãnh để tăng cường khả năng làm mát cho nòng súng (riêng phiên bản Type 54 HMG-phiên bản DShK bị Norinco của Trung Quốc làm nhái thì lại không có những rãnh làm mát này) và đầu nòng súng được gắn một giảm giật.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, súng có cải tiến chút ít về đạn. Một dây đạn có 50 viên, cứ 5 hoặc 3 viên đạn xuyên thì gài vào 1 viên đạn lửa có tác dụng dẫn đường trong xạ kích ban đêm hoặc trong môi trường ánh sáng yếu.Đạn lửa của khẩu DShK hoạt động nhờ phản ứng cháy giữa Magie và Nhôm. Đạn lửa giúp cho xạ thủ quan sát được đường đi của viên đạn để kịp thời điều chỉnh đường ngắm. Loại đạn này cũng có tác dụng sát thương như đạn xuyên. Đạn 12.7 mm còn có thể xuyên thép 15mm ở cự ly 500m. Súng nặng khoảng 137 kg (bao gồm cả súng lẫn giá đỡ súng). Biên chế nhân lực chiến đấu thường có một tổ gồm 3 người. Khi di chuyển, một người mang theo khẩu súng, một người mang (hoặc kéo) theo giá đỡ, một người mang theo đạn. Một khẩu DShK hoàn chỉnh còn bao gồm một giá 3 chân (dùng cho phòng không) hoặc giá bánh xe (dùng cho yểm trợ bộ binh), một hệ thống ngắm phòng không và một giảm giật của thiết bị ngắm có thể tháo rời ra được.

Chiến tranh thế giới thứ hai

DShK 1938 là một trong những mẫu đại liên tiêu chuẩn của Hồng quân Liên Xô trong Chiến tranh thế giới thứ hai và nó được sử dụng trong nhiều vai trò khác nhau. Khi sử dụng làm súng phòng không, nó được gắn trên giá 3 chân và nó cũng được trang bị cho cho xe tải, xe tăng và pháo tự hành làm hỏa lực phụ để chống lại những lính chống tăng của đối phương, máy bay ném bom tầm thấp,...Xe tăng IS-2, pháo tự hành ISU-152 đều dùng DShK làm hỏa lực phụ trợ trên tháp pháo, chỗ đài quan sát của chỉ huy chiếc tăng.Đôi khi, súng còn được trang bị trở thành hỏa lực chính của loại xe tăng lội nước hạng nhẹ T-40 và trên các xe bọc thép chở quân họ BTR. Trong suốt thế chiến thứ hai thì Hồng Quân đã sản xuất được khoảng 9.400 khẩu DShK.
Không chỉ được dùng trong tác chiến phòng không, DShK còn được sử dụng cho nhiệm vụ yểm trợ bộ binh khi tác chiến trên mặt đất (hoặc tác chiến từ trên xe tăng). Khi đó, súng sẽ được gắn trên một bộ chân đế có hai bánh xe, hai càng cố định và một tấm chắn bằng thép để bảo vệ cho xạ thủ (khi tác chiến trên mặt đất). Còn khi tác chiến từ trên xe tăng thì súng được gắn trên một loại giá được thiết kế dành riêng cho xe tăng

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai

Năm 1946, phiên bản hiện đại hóa của khẩu DShK-38 là DShK-38/46 hay DShKM đã ra đời. Sau Thế chiến thứ 2, súng không chỉ được sử dụng và sản xuất ở Liên Xô mà còn được sử dụng và sản xuất hết sức rộng rãi tại các nước như: các thành viên của Khối Warszawa, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Pakistan, Cuba, Việt Nam,... Một số kiểu xe tăng hiện đại sau Chiến tranh thế giới thứ hai như T-55, T-64, T-72 vẫn sử dụng đại liên DShK làm hỏa lực phòng không cũng như hỏa lực yểm trợ bộ binh tiêu chuẩn mãi cho đến khi đại liên NSV hiện đại hơn ra đời và thay thế cho nó. T-72 chính là mẫu tăng hiện đại đầu tiên trang bị NSV thay cho DShK. Nhiều phiên bản khác nhau của khẩu súng này đã được sản xuất với số lượng lớn tại các nước bên ngoài Liên Xô như là ở: Trung Quốc, Iran, Pakistan,... Hiện nay, Pakistan là quốc gia duy nhất vẫn còn sản xuất phiên bản DShK của Trung Quốc, đại liên Type 54.
Từ năm 1950 trở đi, đại liên DShK bắt đầu được Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc viện trợ cho Quân đội nhân dân Việt Nam và nó nhanh chóng trở thành vũ khí phòng không tầm thấp cũng như vũ khí yểm trợ bộ binh tiêu chuẩn trong các đại đoàn chủ lực và các tiểu đoàn phòng không độc lập của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong hai cuộc chiến là: Chiến tranh Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam. Và cho đến nay, DShK vẫn là súng máy 12,7mm được sử dụng phổ biến nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Khẩu đại liên này đã bị quân đội Liên Xô thay thế bằng mẫu súng đại liên mới hơn, hiện đại hơn là NSV từ năm 1972. NSV dùng chung đạn với DShK nhưng nhẹ hơn (NSV nặng khoảng 25 kg khi không có nạp đạn.Còn DShK nặng 34kg khi chưa nạp đạn).Điều này giúp cho bộ binh mang vác NSV dễ dàng hơn. Sau khi Liên Xô tan rã vào năm 1991 thì Cục thiết kế Degtyaryov Plant của Nga đã tự phát triển ra mẫu súng máy Kord để nó thay thế luôn cả vai trò của cả hai "người tiền nhiệm" là: DShK và NSV trong biên chế của Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga từ năm 2004. Nhưng cũng như nhiều thứ vũ khí khác của Nga, tuy gần như không còn được Nga sản xuất và không còn biên chế trong Lực lượng Vũ trang Liên bang Nga nhưng những khẩu DShK vẫn còn rất tốt sau hàng chục năm. Vì vậy, nó vẫn còn được sử dụng rộng rãi trong chiến đấu ở một số khu vực, đặc biệt là trong những cuộc xung đột vũ trang hay là các cuộc nội chiến ở các nước ở phía Tây châu Á và châu Phi. DShK được đánh giá là một trong những khẩu súng máy được lực lượng du kích ưa thích vì nó uy lực mạnh, không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc, bảo dưỡng như những khẩu súng máy khác,... Năm 2004, tại Al-Amarah, Iraq, nó đã được sử dụng để chống lại lính Anh. Năm 2019, các cuộc chiến ở Iraq, Syria, Afghanistan,... vẫn tiếp tục có sự hiện diện của DShK. Mặc dù ở cái tuổi 80 nhưng khẩu DShK vẫn luôn tự chứng minh về bản thân của mình rằng: "Nó vẫn là một trong những "kẻ hủy diệt" đáng sợ nhất xuất hiện trên chiến trường dù là ở cái tuổi 80 đi chăng nữa!".

Nội chiến Trung Quốc và Chiến tranh Triều Tiên

Trong Nội chiến Trung Quốc giai đoạn 1946 - 1949, đại liên DShK do Liên Xô viện trợ cho Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc được sử dụng rộng rãi. Trước năm 1945, Bát lộ quân và Tân tứ quân Trung Quốc sử dụng phổ biến các mẫu đại liên như: Maxim Type 24 (Maxim Type 24 là phiên bản súng máy hạng nặng MG 08 của Đức được Hanyang Arsenal sản xuất từ năm 1935), sau này có thêm cả PM M1910 và SG-43 Goryunov (do Liên Xô viện trợ) hay là Browning M1919 (do Mỹ viện trợ) làm hỏa lực chủ yếu để yểm trợ cho bộ binh cũng như là hỏa lực phòng không tầm thấp. Năm 1945, sau khi đánh cho đạo quân Quan Đông của Nhật Bản tại Mãn Châu thua tan tác thì Liên Xô đã viện trợ cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc hàng chục nghìn tấn vũ khí, đạn dược các loại; trong đó có khoảng hơn 3000 khẩu DShK. Từ đó, loại súng máy này được trang bị đến cấp tiểu đoàn của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, có tới hơn 100 đại đội hỏa lực đại liên DShK chuyên trách được tổ chức. Ngoài ra, mỗi đại đội bộ binh nặng cũng được trang bị từ 1 đến 2 khẩu súng này. Cùng với chiến thuật biển người, hỏa lực đại liên DShK đã reo rắc nỗi kinh hoàng cho các đơn vị bộ binh, thiết giáp hạng nhẹ và các loại máy bay cánh quạt của Quân đội Trung Hoa dân quốc. Hiện nay, Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc đã thay thế nó bằng đại liên W85 hiện đại hơn,nhẹ nhàng hơn do công ty Norinco của Trung Quốc thiết kế và sản xuất hàng loạt để phục vụ cho Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc và xuất khẩu. Khẩu W85 cũng sử dụng đạn 12.7x108mm (giống với khẩu DShK)
Trong Chiến tranh Triều Tiên, Chí nguyện quân của Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc và Quân đội Nhân dân Triều Tiên đều sử dụng đại liên DShK làm hỏa lực yểm trợ cấp tiểu đoàn cũng như là hỏa lực phòng không tầm thấp đến gần trung bình. Nó và pháo phòng không tự động 61-K 37 mm bẻ gãy nhiều cuộc tấn công của lực lượng máy bay cánh quạt của Không quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953).