Trận Hồng Kông

Vị trí chiến lược của Hồng Kông

Hồng Kông là một thương cảng quan trọng nằm ở phía Đông Nam đồng bằng châu thổ sông Châu Giang, giáp với Biển Đông ở phía Nam, bao gồm đảo Hồng Kông, bán đảo Cửu Long, Tân Giới và nhiều hòn đảo khác. Địa hình Hồng Kông chủ yếu là đồi núi thấp, điểm cao nhất là núi Đại Mão có độ cao 957m, đường bờ biển rất dài (733 km) và khúc khuỷu tạo thành nhiều vũng, vịnh. Hồng Kông còn có sông Thâm Quyến và sông Sa Đầu Giác tạo thành ranh giới tự nhiên với lục địa Trung Hoa dài 30 km.
Figures published by the United States Central Intelligence Agency
Hồng Kông trở thành thuộc địa của Anh từ sau cuộc Chiến tranh Nha phiến (1840-1842) và là trung tâm xuất nhập khẩu(entrepôt) của Đế quốc Anh với mặt hàng chính là thuốc phiện đến trước Chiến tranh thế giới thứ hai. Dân số năm 1941 khoảng 1.6 triệu người, chủ yếu tập trung tại hai thành phố chính là Cửu Long và Victoria.

Diễn biến

Nhật Bản bắt đầu tấn công vào khoảng 8h sáng ngày 8 tháng 12 năm 1941 theo giờ Hồng Kông, tức là 4h sau Trận Trân Châu cảng. Thiếu tướng Christopher Maltby chỉ huy quân Anh đối đầu với quân Nhật do Trung tướng Takashi Sakai cầm đầu. Tỉ lệ lực lượng là xấp xỉ 4:1 (Nhật: 52,000, Đồng minh: 14,000) và quân Khối thịnh vượng chung Anh thiếu kinh nghiệm tác chiến với đối phương. Thuộc địa không có lực lượng phòng không đáng kể. Căn cứ Không lực Hoàng gia Anh (RAF) tại Hồng Kông (Sân bay Kai Tak) chỉ có 5 máy bay: 2 thủy phi cơ Supermarine Walrus và ba máy bay phóng lôi và trinh sát Vickers Vildebeest. Yêu cầu một phi đội tiêm kích bị từ chối và căn cứ RAF được trang bị đầy đủ gần nhất nằm ở Kota Bharu, Malaya, cách Hồng Kông khoảng 2,250 km. Hồng Kông thiếu lực lượng Hải quân - 3 tàu khu trục phải rút về Căn cứ Hải quân Singapore.

Cửu Long và Tân Giới

Nhật ném bom Sân bay Kai Tak vào 8 tháng 12. Bốn máy bay Anh bị phá hủy bởi 12 máy bay ném bom Nhật Bản, buộc phi công Anh phải chiến đấu như bộ binh. Từ ngày 8-10 tháng 12, 8 phi công Mĩ thuộc Liên hiệp Hàng không Trung Quốc và phi hành đoàn đã bay 16 chuyến giữa Kai Tak và Nam Hùng, Trùng Khánh - thủ đô kháng chiến Trung Quốc, đưa được 275 người trong đó có  Tống Khánh Linh, phu nhân Tổng thống Tôn Trung Sơn và Bộ trưởng Tài chính Khổng Tường Hi.
Lực lượng Anh quốc từ bỏ phòng thủ sông Thâm Quyến, thay vào đó điều ba tiểu đoàn về phòng tuyến Gin Drinker giữa các ngọn đồi. Sư đoàn Bộ binh 38 Nhật nhanh chóng vượt sông Thâm Quyến trước các lữ đoàn tạm thời. Sớm ngày 10, Trung đoàn bộ binh 228 (Nhật) thuộc Sư 38 tấn công Đồn Shingmun. Phòng tuyến bị vỡ sau 5h chiến đấu và sau đó Anh quốc rút khỏi Đồi Vàng đến khi Đại đội D phản công và chiếm lại đồi này. Đến 10h, Nhật Bản tái chiếm lại được Đồi Vàng. Anh lâm vào tình thế không chống cự nổi ở Cửu Long và Tân Giới, do đó, sáng hôm sau, cuộc rút lui về Đảo Hồng Kông bắt đầu dưới làn mưa bom đạn của Nhật Bản. Quân Anh ra sức tàn phá cảng và căn cứ quân sự trước khi rút. Đến ngày 13, đơn vị Anh quốc cuối cùng rút về Đảo Hồng Kông

Đảo Hồng Kông

Maltby điều khiển cuộc phòng thủ tại đảo Hồng Kông, chia lực lượng ra làm Lữ đoàn Tây và Lữ đoàn Đông. Ngày 15 tháng 12, Nhật Bản bắt đầu cuộc ném bom quy mô vào Victoria. Hai thư yêu cầu đầu hàng được gửi ngày 13 và 17. Khi tối hậu thư thứ hai bị từ chối, quân Nhật vượt qua cảng vào đêm 18 tháng 12 và đổ bộ lên bờ Đông Bắc. Quân Nhật thiệt hại rất ít tuy không có sự chỉ huy hiệu quả cho đến bình minh.
Sáng ngày 19, chiến sự diễn ra dữ dội trên đảo Hồng Kông, Nhật Bản xóa sổ sở chỉ huy của Lữ đoàn Tây, giết Lữ đoàn trưởng John Lawson. Đến ngày 20, quân Anh bị cắt đôi với bộ phận ở bán đảo Stanley và phần Tây của đảo. Cùng lúc, quân Nhật chiếm nguồn nước của đảo, đẩy lực lượng Anh vào tình thế thiếu nước sinh hoạt.
Đến chiều ngày 25, sự chống cự của quân Anh trở nên vô ích và quan chức thuộc địa, đứng đầu là Thống đốc Hồng Kông, Mark Aitchison Young đầu hàng tại sở chỉ huy Nhật tại Khách sạn Bán đảo Hồng Kông. Đây là lần đầu tiên một Thuộc địa Vương lĩnh đầu hàng một lực lượng chiếm đóng. Điều này được biết đến ở Hồng Kông là Ngày Giáng sinh đen tối.