Aphrodite

Từ nguyên

Hēsíodos lấy cái tên Aphrodite từ aphrós (ἀφρός) "bọt biển", ý nghĩa tên này là "trỗi dậy từ bọt", nhưng hầu hết các học giả hiện đại đều coi đây là từ nguyên dân gian giả. Các học giả hiện đại mới đầu của thần thoại cổ điển đã cố gắng tranh luận rằng tên của Aphrodite có nguồn gốc từ Hy Lạp hoặc Ấn-Âu, nhưng những nỗ lực này hiện đã bị từ bỏ. Tên của Aphrodite thường được chấp nhận là không phải từ Hy ​​Lạp, có thể là từ Semit, nhưng dẫn xuất chính xác của nó không thể được xác định.
Các học giả vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, chấp nhận từ nguyên "bọt" của Hesiod là đúng đắn, đã phân tích phần thứ hai của tên Aphrodite là *-odítē "kẻ lang thang" hoặc *-dítē "sáng". Michael Janda, cũng chấp nhận từ nguyên của Hesiod, đã lập luận ủng hộ cách giải thích sau này và tuyên bố câu chuyện về sự ra đời từ bọt như một huyền thoại Ấn-Âu. Tương tự như vậy, Witczak đề xuất một từ ghép Ấn-Âu *-abʰor"rất" và *-dʰei"tỏa sáng", cũng đề cập đến Eos. Các học giả khác đã lập luận rằng những giả thuyết này khó có thể xảy ra vì các thuộc tính của Aphrodite hoàn toàn khác biệt với cả hai vị thần Eos và vị thần Vệ đà Ushas.
Một số từ nguyên không có gốc Hy ​​Lạp được cũng đã được đề xuất. Từ nguyên học Semit so sánh Aphrodite với barīrītu của Assyria, tên của một con quỷ nữ xuất hiện trong các văn bản Trung Babylon và Babylon Muộn. Hammarström tìm kiếm trong ngôn ngữ Etrusca, so sánh (e)prϑni "chúa tể", một kính ngữ Etruscan được vay mượn bởi tiếng Hy Lạp thành πρύτανιρύτ. Điều này sẽ làm cho các từ đồng nghĩa trong nguồn gốc trở thành một kính ngữ, "người phụ nữ". Hầu hết các học giả từ chối từ nguyên này là không thể xảy ra, đặc biệt là khi Aphrodite thực sự xuất hiện trong ngôn ngữ Etrusca dưới dạng từ mượn của Apru (từ Aphrō của Hy Lạp, dạng Aphrodite bị cắt xén). Etymologicum Magnum thời trung cổ (khoảng năm 1150) cung cấp một từ nguyên cho rằng từ Aphrodite bắt nguồn từ từ ghép habrodíaitos (ἁβροδίαιτος), "cô ấy sống tinh tế", ghép hai từ habrós và díaita. Sự thay đổi âm b thành ph được giải thích là một đặc điểm "quen thuộc" của tiếng Hy Lạp "hiển nhiên từ người Macedonia".

Nữ thần của tình yêu vùng Cận Đông

Sự sùng bái Aphrodite ở Hy Lạp đã được nhập khẩu từ, hoặc ít nhất là chịu ảnh hưởng của giáo phái Astarte ở Phoenicia,[21][22][23][24], thứ mà cũng bị ảnh hưởng từ sự tôn thờ nữ thần của người Lưỡng Hà được biết đến với tên "Ishtar" đối với các dân tộc Semit Đông và "Inanna" đối với người Sumer.[25][23][24] Pausanias có nói rằng những người đầu tiên thành lập giáo phái Aphrodite là người Assyria, sau đó là người Paphia của Síp, và tiếp đó là người Phoenicia tại Ascalon. Rồi đến lượt người Phoenicia truyền bá tục thờ phụng nữ thần với toàn người dân Cythera.[26]
Aphrodite tiếp nhận mối liên hệ của Inanna-Ishtar với tình dục và sinh sản.[27] Hơn nữa, cô được biết đến với cái tên Ourania (αίί), có nghĩa là "thuộc về bầu trời",[28] một danh hiệu tương ứng với vai trò nữ hoàng bầu trời của thần Inanna.[28][29] Chân dung nghệ thuật và văn học ban đầu của Aphrodite cực kỳ giống nhau khi so sánh với Inanna-Ishtar.[27] Giống như Inanna-Ishtar, Aphrodite cũng là một nữ thần chiến binh;][32] Pausanias có ghi lại rằng người Sparta thờ phụng cô dưới cái tên "Aphrodite Areia", nghĩa là giống chiến tranh. Ông còn đề cập rằng các bức tượng sùng bái cổ xưa nhất của Aphrodite ở Sparta và Cythera cho thấy cánh tay mang của cô.[31][32][33][27] Các học giả hiện đại lưu ý rằng các khía cạnh nữ thần chiến binh của Aphrodite xuất hiện trong tầng lớp cổ nhất[34] và coi đó là một dấu hiệu cho thấy nguồn gốc Cận Đông của cô.[34][35]
Các học giả cổ điển ở thế kỷ XIX có ác cảm chung với ý kiến ​​cho rằng tôn giáo Hy Lạp cổ đại hoàn toàn chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa Cận Đông,[36] nhưng, ngay cả Friedrich Gottlieb Welcker, người cho rằng ảnh hưởng của văn hóa Cận Đông đối với văn hóa Hy Lạp chủ yếu bị giới hạn chỉ ở nền văn hóa vật chất,[36] vẫn phải thừa nhận rằng Aphrodite rõ ràng có nguồn gốc từ Phoenicia.[36] Ảnh hưởng đáng kể của văn hóa Cận Đông đối với tôn giáo Hy Lạp sơ khai nói chung và giáo phái Aphrodite nói riêng,[37] hiện được công nhận rộng rãi là bắt đầu xuất hiện từ giai đoạn phương Đông hóa vào thế kỷ thứ XIII TCN,[37] khi Hy Lạp cổ đại ở rìa của đế quốc Tân Assyria.[38]

Nữ thần bình minh Ấn-Âu

Một số nhà so sánh thần thoại ban đầu phản đối quan điểm nguồn gốc Cận Đông của nữ thần và cho rằng Aphrodite là một khía cạnh của nữ thần bình minh Hy Lạp Eos[39][40] và do đó cô có nguồn gốc từ nữ thần bình minh của Ấn-Âu nguyên thủy Hausos (tiếng Hy Lạp Eos, tiếng La-tinh Aurora, tiếng Phạn Ushas).[39][40] Hầu hết các học giả hiện đại đã bác bỏ quan niệm về Aphrodite là hoàn toàn Ấn-Âu,[6][41][14][42] nhưng có thể Aphrodite, ban đầu là một vị thần của người Semit, có thể đã bị ảnh hưởng bởi nữ thần bình minh Ấn-Âu.[42] Cả Aphrodite và Eos đều được biết đến với vẻ đẹp gợi tình và tính dục mạnh mẽ[40] và cả hai đều có mối quan hệ với những người tình trần thế.[40] Cả hai nữ thần đều liên kết với các màu đỏ, trắng và vàng.[40] Michael Janda mô tả tên của Aphrodite như một tên gọi của Eos có nghĩa là "cô ấy trỗi dậy từ bọt [của đại dương]" [11] và chỉ ra rằng trong tác phẩm Theogony của Hesiod có đề cập sự ra đời của Aphrodite như một bằng chứng cổ xưa của thần thoại Ấn-Âu.[11] Aphrodite trồi lên khỏi vùng biển sau khi Cronus đánh bại Uranus như một mytheme được trực tiếp bắt nguồn từ huyền thoại Rigvedic về Indra đánh bại Vrtra, giải phóng Ushas.[10][11] Một điểm tương đồng quan trọng khác giữa Aphrodite và nữ thần bình minh Ấn-Âu là mối quan hệ họ hàng gần gũi của cô với thần bầu trời Hy Lạp,[42] vì cả hai vị thần được cho là cha của cô (Zeus và Uranus) đều là các vị thần bầu trời.[43]

Các biến thể của nữ thần và tên gọi

Tên gọi văn hóa phổ biến nhất của Aphrodite là Ourania, có nghĩa là "thuộc về bầu trời",[47][48] nhưng tên gọi này hầu như không xuất hiện trong các văn bản văn học, biểu hiện một ý nghĩa văn hóa thuần túy.[49] Một tên gọi chung khác của Aphrodite là Pandemos ("dành cho tất cả dân gian").[50] Trong vai trò là Aphrodite Pandemos, Aphrodite được liên kết với Peithō (Πείθω), có nghĩa là "sự thuyết phục",[51] và người ta có thể cầu nguyện để được hỗ trợ trong việc quyến rũ.[51] Plato, trong Symposium, có lập luận rằng Ourania và Pandemos trên thực tế là những nữ thần riêng biệt. Ông khẳng định rằng Aphrodite Ourania là Aphrodite thuộc về bầu trời, được sinh ra từ bọt biển sau khi Cronus thiến Uranus, và lớn tuổi nhất trong hai nữ thần. Theo Symposium, Aphrodite Ourania là nguồn cảm hứng của ham muốn tình dục đồng giới nam, đặc biệt là eros (tình yêu) ephebic (lời thề ephebic). Ngược lại, Aphrodite Pandemos là trẻ nhất trong hai nữ thần: Aphrodite thông thường, được sinh ra từ Zeus và Dione, và là nguồn cảm hứng của ham muốn dị tính luyến ái.[52][53]
Trong số những người theo chủ nghĩa Tân Platon và, sau này là, phiên bản Cơ đốc của họ, Ourania gắn liền với tình yêu thiêng liêng và Pandemos với tình yêu thể xác (ham muốn). Một đại diện của Ourania với đôi chân tựa trên một con rùa được coi là biểu tượng của sự tự do trong tình yêu vợ chồng; nó là chủ đề của một tác phẩm điêu khắc chryselephantine (ghép của hai từ χρυσός, chrysós, 'vàng' và ελεφάντινος, elephántinos, 'ngà') của Phidias dành cho Elis, chỉ được biết đến từ một nhận xét mang tính cha mẹ của nhà địa lý học Pausanias.[54]
Một trong những tên gọi văn học phổ biến nhất của Aphrodite là Philommeidḗs (φιλομμειδής),[55] có nghĩa là "tình yêu mỉm cười",[55] nhưng đôi khi bị dịch sai thành "tình yêu tiếng cười".[55] Tên gọi này xuất hiện xuyên suốt trong cả hai sử thi Homeric và Bài thánh ca Homeric đầu tiên cho Aphrodite.[55] Hesiod đã tham khảo nó một lần trong Theogony của ông về bối cảnh Aphrodite ra đời,[56] nhưng giải thích nó là "tình yêu bộ phận sinh dục" hơn là "tình yêu nụ cười".[56] Monica Cyrino lưu ý rằng tên gọi có thể liên quan đến thực tế rằng, trong nhiều miêu tả nghệ thuật về Aphrodite, cô được thể hiện với nụ cười trên mặt.[56] Các tên gọi văn học phổ biến khác là Cypris và Cythereia,[57] xuất phát từ mối liên hệ của cô với các đảo Síp và Cythera.[57]
Ở Síp, Aphrodite đôi khi được gọi là Eleemon ("người nhân hậu").[48] Tại Athens, cô được biết đến với cái tên Aphrodite en kopois ("Aphrodite của các khu vườn").[48] Tại Cape Colias, một thị trấn dọc bờ biển Attic, cô được tôn sùng là Genetyllis "Mẹ".[48] Người Sparta tôn sùng cô là Potnia "Bà chủ", Enoplios "Vũ trang", Morpho "Tư dung quyến rũ", Ambologera "Cô ấy là người trì hoãn tuổi già".[48] Trên khắp thế giới Hy Lạp, cô được biết đến dưới các tên như Melainis "Kẻ đen", Skotia "Kẻ đen tối", Androphonos "Kẻ giết người", Anosia "Tội lỗi", và Tymborychos "Kẻ đào huyệt",[46] cho thấy bản chất đen tối hơn, bạo lực hơn của nữ thần.[46]

Ra đời

Aphrodite thường được kể lại là sinh ra ở gần trung tâm thờ cúng chính của cô, Paphos, nằm trên đảo Síp, đó là lý do tại sao đôi khi cô được gọi là "người Cypria", đặc biệt là trong các tác phẩm thơ mộng của Sappho. Tuy nhiên, các phiên bản khác lại nói rằng cô sinh ra ở gần đảo Cythera, do đó một tên khác của cô thường xuất hiện, "Cytherea".[82] Cythera là điểm dừng chân trao đổi thương mại và văn hóa giữa hai hòn đảo Crete và Peloponesus,[83] vì vậy những câu chuyện này có thể lưu giữ dấu vết của hướng di cư giáo phái Aphrodite từ Trung Đông sang lục địa Hy Lạp.[84]
Theo phiên bản được Hesiod kể lại trong Thần phả (Theogony) của mình,[85][86] Cronus cắt đứt bộ phận sinh dục của Uranus và ném ra sau, nó rơi xuống biển.[86][87][88] Bọt từ bộ phận sinh dục của ông đã tạo ra Aphrodite[4] (do đó tạo ra tên của cô, mà Hesiod giải thích là "bọt trỗi dậy"),[4] trong khi đó Người khổng lồ, Erinyes và Meli nổi lên từ những giọt máu của ông.[86][87] Hesiod nói rằng bộ phận sinh dục "trôi dạt trên biển một thời gian dài và bọt trắng nổi lên từ da thịt bất tử; với nó là một cô gái bắt đầu lớn lên." Phiên bản của Hesiod về sự ra đời của Aphrodite sau khi bị thiến của Uranus có lẽ bắt nguồn từ The Song of Kumarbi,[89][90] một bài thơ sử thi của người Hittite cổ đại trong đó vị thần Kumarbi lật đổ cha mình Anu, thần của bầu trời và cắn đứt bộ phận sinh dục của ông, khiến anh ta mang thai và sinh ra những đứa con của Anu, bao gồm Ishtar và anh trai Teshub, thần bão Hittite.[89][90]
Trong Iliad,[91] Aphrodite được mô tả là con gái của Zeus và Dione.[4] Tên của Dione dường như là một từ nữ tính của Dios và Dion,[4] là những dạng gián tiếp của tên thần Zeus.[4] Zeus và Dione đã chia sẻ một giáo phái tại Dodona ở phía tây bắc Hy Lạp.[4] Trong Thần phả, Hesiod mô tả Dione là một Oceanid.[92]

Hôn nhân

Aphrodite luôn được miêu tả là một người phụ nữ trưởng thành gợi dục, vô cùng ham muốn, không có tuổi thơ.[93] Cô thường được miêu tả khỏa thân.[94] Trong Iliad, Aphrodite là vợ rõ ràng chưa kết hôn của Ares, vị thần chiến tranh,[95] và vợ của Hephaestus là một nữ thần khác tên Charis.[96] Tương tự như vậy, trong Thần phả của Hesiod, Aphrodite chưa lập gia đình và vợ của Hephaestus là Aglaea, người trẻ nhất trong ba Charites. [96]
Tuy nhiên, trong Quyển 8 của Odyssey,[97] ca sĩ mù Demodocus mô tả Aphrodite là vợ của Hephaestus và kể về việc cô ngoại tình với Ares trong Cuộc chiến thành Troia.[96][98] Thần mặt trời Helios nhìn thấy Aphrodite và Ares ân ái trên giường của Hephaestus nên cảnh báo Hephaestus, người đã tạo ra một cái lưới vàng.[98] Lần tiếp theo Ares và Aphrodite quan hệ với nhau, tấm lưới bắt được cả hai người họ.[98] Hephaestus đưa tất cả các vị thần vào phòng ngủ để cười nhạo những kẻ ngoại tình bị bắt quả tàng,[99] nhưng Apollo, Hermes và Poseidon có thương cảm với Ares[100] và Poseidon đồng ý trả cho Hephaestus để giải phóng Ares.[101] Nhục nhã, Aphrodite trở về đảo Síp, nơi cô được các Charites chào đón.[101] Phần truyện này có lẽ bắt nguồn từ một câu chuyện dân gian Hy Lạp, ban đầu độc lập không liên quan tới sử thi Odyssey.[102]
Những câu chuyện sau đó được phát minh để giải thích cuộc hôn nhân của Aphrodite với Hephaestus. Trong câu chuyện nổi tiếng nhất, Zeus đã vội vàng gả Aphrodite cho Hephaestus để ngăn các vị thần khác cạnh tranh để giành lấy nàng.[103] Trong một phiên bản khác của thần thoại, Hephaestus đã dâng cho mẹ mình Hera một ngai vàng, nhưng khi ngồi lên nó, bà bị mắc kẹt và anh từ chối để bà đi trừ khi bà đồng ý gả Aphrodite cho anh trong hôn nhân.[104] Hephaestus mừng rỡ khi được kết hôn với nữ thần sắc đẹp và đã tạo ra những món đồ trang sức tuyệt đẹp cho nàng, bao gồm một cái strophion được gọi là kestos imas,[105] áo lót có hình dạng bắt chéo (thường được dịch là "dây nịt"),[106] làm lộ ra bộ ngực của nàng[107] và làm cho nàng càng trở nên không thể cưỡng lại được đối với đàn ông.[106] Strophion như vậy thường được sử dụng trong các bức họa của các nữ thần Cận Đông Ishtar và Atargatis. [106]

Anchises

Bài thánh ca Homeric đầu tiên cho Aphrodite (Bài thánh ca 5), ​​có lẽ được sáng tác vào khoảng giữa thế kỷ thứ bảy TCN,[122] mô tả cách Zeus từng trở nên khó chịu với Aphrodite vì khiến các vị thần phải lòng người phàm trần,[122] do vậy ông đã khiến cô phải lòng Anchises, một người chăn cừu đẹp mã sống ở chân đồi bên dưới Núi Ida gần thành Troia.[122] Aphrodite xuất hiện trước Anchises dưới hình dạng một trinh nữ cao ráo, xinh đẹp, trong khi anh đang ở một mình trong nhà.[123] Anchises nhìn thấy nàng mặc quần áo sáng màu và trang sức lấp lánh, với bộ ngực tỏa sáng một ánh hào quang thần thánh. [124] Anh ta hỏi rằng liệu nàng có phải là Aphrodite hay không và hứa sẽ xây cho cô một bàn thờ trên đỉnh núi nếu cô ban phước cho anh và gia đình của anh. [125]
Aphrodite nói dối rằng nàng không phải là nữ thần, mà là con gái của một trong những gia đình quý tộc tại Phrygia.[125] Nàng giải thích rằng mình có thể hiểu ngôn ngữ Trojan vì cô có một y tá người Trojan khi còn nhỏ và nói thêm rằng cô mới nhận ra mình đang ở bên sườn núi sau khi cô bị Hermes bắt cóc trong lúc đang nhảy múa tại một lễ kỷ niệm tôn vinh Artemis, nữ thần trinh tiết.[125] Aphrodite nói với anh ta rằng nàng vẫn còn là một trinh nữ[125] và cầu xin anh ta đưa nàng về với cha mẹ mình.[125] Anchises ngay lập tức bị ham muốn điên cuồng với Aphrodite nuốt chửng và thề rằng anh sẽ quan hệ với cô.[125] Anchises mang Aphrodite đi, với đôi mắt của nàng nhìn xuống giường của anh ta, trải lông sư tử và gấu.[126] Sau đó, anh lột trần và làm tình với nàng.[126]
Sau khi đã ân ái xong, Aphrodite tiết lộ hình dạng thần thánh thực sự của nàng.[127] Anchises sợ hãi, nhưng Aphrodite an ủi anh và hứa rằng nàng sẽ sinh cho anh ta một đứa con trai.[127] Nàng tiên tri rằng con trai của họ sẽ là ác quỷ Aeneas, sẽ được nuôi dưỡng bởi các thần nữ của vùng hoang dã trong năm năm trước khi đến thành Troia để trở thành một nhà quý tộc như cha mình.[128] Câu chuyện về sự thụ thai của Aeneas cũng được đề cập trong Thần phả của Hesiod và trong cuốn II của Iliad'. [128] [129]

Adonis

Truyền thuyết về Aphrodite và Adonis có lẽ bắt nguồn từ truyền thuyết của người Sumer cổ đại về Inanna và Dumuzid.[130][131][132] Tên tiếng Hy Lạp ἌδωἌδως (Adōni, phát âm tiếng Hy Lạp: [ádɔːni]) có nguồn gốc từ chữ Canaanite ʼadōn, có nghĩa là "chúa tể".[133][132] Tài liệu tham khảo đầu tiên của Hy Lạp về Adonis xuất phát từ một đoạn thơ của nữ thi sĩ đồng tính Sappho, có niên đại từ thế kỷ thứ bảy TCN, trong đó một điệp khúc của các cô gái trẻ hỏi Aphrodite họ có thể làm gì để thương tiếc cái chết của Adonis.[134] Aphrodite trả lời rằng họ phải đập ngực và xé áo dài.[134] Các nguồn tham khảo sau đó có nói thêm về câu chuyện với nhiều chi tiết hơn:[135] Adonis là con trai của Myrrha, người bị Aphrodite nguyền rủa với lòng ham muốn vô độ đối với cha của mình, Vua Cinyras của Síp, sau khi mẹ của Myrrha khoe khoang rằng con gái mình đẹp hơn cả nữ thần.[136] Bị đuổi ra ngoài sau khi mang thai, Myrrha biến thành cây myrrh, nhưng vẫn sinh ra Adonis.[137]
Aphrodite tìm thấy đứa bé và đưa nó xuống địa ngục để được Persephone nuôi dưỡng.[138] Cô quay lại khi anh ta trưởng thành và phát hiện ra anh ta rất đẹp trai.[138] Persephone muốn giữ Adonis, dẫn đến một cuộc chiến giành quyền nuôi con giữa hai nữ thần và quyết định người nên sở hữu Adonis một cách chính đáng.[138] Zeus đã giải quyết tranh chấp bằng cách đồng ý rằng Adonis sẽ dành một phần ba năm của anh ở với Aphrodite, một phần ba với Persephone và một phần ba với bất kỳ ai anh chọn.[138] Adonis đã chọn dành thời gian đó với Aphrodite.[138] Sau đó, một ngày nọ, khi Adonis đang đi săn, anh ta bị thương bởi một con lợn rừng và chết trong vòng tay của Aphrodite.[138]
Trong các phiên bản khác nhau của câu chuyện, con lợn rừng thường được do Ares gửi đến, vị thần ghen tị rằng Aphrodite đã dành quá nhiều thời gian với Adonis, hoặc bởi Artemis, người muốn trả thù Aphrodite vì đã giết chết người bầy tớ tận tụy của cô là Hippolytus.[139] Câu chuyện cũng cung cấp một nguyên nhân cho sự liên kết của Aphrodite với những bông hoa nhất định.[139] Được biết rằng, khi cô thương tiếc cái chết của Adonis, cô đã tạo ra hoa phong quỳ ở bất cứ nơi nào máu anh rơi xuống,[139] và tuyên bố một lễ hội vào ngày mất của anh.[138] Trong một phiên bản của câu chuyện, Aphrodite tự làm mình bị thương với một cái gai từ một bụi hoa hồng và bông hoa hồng đó, trước đây có màu trắng, giờ đã bị nhuộm đỏ bởi máu của cô.[139] Theo Nữ thần Syria của Lucian,[97] mỗi năm trong lễ hội Adonis, sông Adonis ở Lebanon (nay là sông Abraham) chảy máu đỏ.[138]