Lê Văn Long

Danh tướng Lê Văn Long (黎文龍) sinh năm 1765 mất năm 1856, còn có tên khác là Đô Đốc Long.
Ông là con trai Thủ tài hầu Lê Văn Thủ (1746-1827), cháu Triệu quốc công Lê Tấn Trung, dòng dõi nhà Lê. Mẹ ông là bà Trịnh Thị Hoa Dung, con gái của chúa Trịnh Doanh (bà được vua Lê nhận làm con nuôi, nên được người đương thời gọi là Hoa Dung công chúa).
Thuở nhỏ, do cha làm quan cho nhà Lê, nên Lê Văn Long được học tập và trưởng thành ở kinh thành Thăng Long. 
Năm 1764, 17 tuổi đã ông đỗ tiến sĩ Võ, nổi tiếng văn võ song toàn. Ông cùng cha đều là võ quan trong triều Lê. 
Năm 1786, Khi Nguyễn Huệ tiến quân phù Lê diệt Trịnh, cha con ông theo về với Tây Sơn và được giao giữ chức vụ trọng yếu trong quân ngũ. 
Năm 1789, ông cùng với thân phụ (Lê Văn Thủ) và vua Quang Trung dẫn đại quân ra Bắc diệt quân Thanh xâm lược đang chiếm đóng thành Thăng Long. 
Ngày 30 tháng Chạp (Tây lịch 25-1-1789) hơn mười vạn quân ta chia nhau xuất phát. Quân Thanh nghe tin Tây Sơn đến liền dán cáo thị thách chiến, nhưng Tôn Sĩ Nghị không ngờ Quang Trung đã nhanh hơn ông ta tưởng. Theo các sử liệu cũ thì chiến trận "xảy ra dồn dập như người ta lo tết".
Cho hết ngày cuối năm Mậu Thân (1788), quân Lê Chiêu Thống ở Sơn Nam đã vỡ, quân Thanh ở sông Thanh Quyết, sông Giản chạy tán loạn đến huyện Phú Xuyên thì bị bắt trọn. 
Khi tiến quân giải phóng Thăng Long, vua Quang Trung đã giao cho Lê Văn Long đi đường tắt, bất ngờ đánh úp đồn Khương Thượng do ông là người thông thạo địa bàn Thăng Long. 
Nửa đêm mùng 3 tết quân Thanh ở làng Hạ Hồi và các đồn lân cận đều bị quân ta bao vây tiến đánh. Trong trận Hạ Hồi này, đô đốc Lê Văn Long chỉ huy đạo quân phía Nam thần tốc tiêu diệt đồn Khương Thượng và mờ sáng ngày mùng 5 (30-1-1789) trận đánh quyết định xảy ra tại làng Ngọc Hồi mà cha con ông đều có mặt từ lúc nổ súng lệnh.
Do có công lớn, nên một tháng sau ngày chiến thắng quân Thanh, vua Quang Trung sắc phong cho ông làm Võ tướng Hữu quân. 
Sắc viết: “Sắc! Thăng Hoa phủ, Lệ Dương huyện, Phú Xuân Trung xã, Lê Văn Long lịch tòng chiến trận cụ hữu cần lao, kiêm bổ Võ tướng Hữu quân sai bát quân vụ. Nhược tiếp thỉnh sự vụ sở giải đãi phất cần hữu quân hiến tại khâm tai cố. Sắc, sắc Quang Trung nhị niên, nhị nguyệt sơ ngũ nhật” 
(dịch là: Sắc! Sắc phong cho Lê Văn Long ở xã Phú Xuân Trung, huyện Lễ Dương, phủ Thăng Hoa, người đã trải qua nhiều chiến trận, lắm công lao khó nhọc. Nay bổ giữ chức Võ tướng Hữu quân để sai khiến việc quân. Nếu công việc trễ nải, thiếu cần mẫn, sẽ theo quân pháp xử lý. Sắc, Sắc mạng. Ngày mồng năm tháng hai, Quang Trung năm thứ hai).
Sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, Lê Văn Long vẫn được lưu dung trong quân ngũ của vua Gia Long.  
Năm 1818, Lê Văn Long được tổng trấn Bắc thành là Lê Chất giao thống lĩnh trấn Sơn Nam Hạ. 
Lệnh ghi (bản dịch): “Quan Khâm sai Tổng trấn Bắc thành nay tạm giao trấn Sơn Nam Hạ cho ông Lê Văn Long trông coi. Ông ta người tổng Chiên Đàn, phủ Thăng Hoa, từng lập nhiều võ công hiển hách. Bởi đây quân số bổ sung chưa có người chỉ huy đã khá lâu, lại do trấn quân đích thân tấu xin.
Theo đó, nay tạm giao đội quân này cho ông ta thống lãnh, kẻ dưới quyền phải tuân lệnh làm việc cần mẫn, siêng năng, mẫn cán thừa lệnh này. Nếu ông ta không có công lao gì, lại trễ nãi công vụ sẽ y theo quân pháp xử lý.
Ngày 29 tháng 3 (1818) Gia Long năm thứ 17”.
Lê Văn Long mất năm 1856. Thi hài của ông được an táng tại huyện Hà Đông, phủ Thăng Hoa, Quảng Nam. 
Năm 2010, gia tộc cải táng mộ Lê Văn Long về khu lăng mộ các danh tướng tộc Lê (Lê Tấn Trung, Lê Văn Thủ, Lê Văn Long), tại phường Trường Xuân, thành phố tam Kỳ, Quảng Nam.
Dân gian vùng Tam Kỳ Quảng Nam còn truyền tụng về Lê Văn Thủ (cha của Lê Văn Long) và Lê Văn Long:
“Ngày xưa ở huyện Lệ Dương,
Cha  con phò mã lên đường ra đi
Tài kiêm văn võ ai bì
Tiếng tăm lừng lẫy một thì đánh Thanh
Lệnh vua tiến chiếm Bắc thành
Diệt đồn  Khương Thượng lưu danh muôn đời
Xích gần hơn, qua (anh) nói đôi lời
Anh hùng khí tiết đời đời rạng soi....”