Trốn khỏi vùng chiếm đóng Liên Xô và Đông Đức

Trốn khỏi vùng chiếm đóng Liên Xô và Đông Đức  – tiếng Đức thông dụng thường gọi là „Republikflucht“  là việc bỏ đi khỏi nước Cộng hòa Dân chủ Đức (DDR) hay trước đó vùng Liên Xô chiếm đóng (SBZ), hay Đông Berlin không có giấy phép của nhà cầm quyền. Từ khi DDR được thành lập vào ngày 7 tháng 10 năm 1949 cho đến tháng 6 năm 1990 khoảng 3,8 triệu người đã rời khỏi nước này, trong số đó đa số là bất hợp pháp và đầy nguy hiểm. Khoảng 400.000 trong cùng khoảng thời gian đã trở lại DDR. Trong số này có 480.000 người Đông Đức từ 1962 được cấp giấy phép đi ra khỏi nước.

Tự do đi lại bị hạn chế ở DDR

Tự do đi lại cho công dân DDR rất bị hạn chế. Đi ra nước ngoài không cần hộ chiếu và chiếu khán từ năm 1971 chỉ được sang Tiệp Khắc và có lúc (tới 1980) sang Cộng hòa Nhân dân Ba Lan, đi chuyện riêng và nghỉ hè với chiếu khán chỉ được ở một vài nước. (Theo „ Luật về du lịch cho công dân Cộng hòa Dân chủ Đức ra nước ngoài“ vào tháng 11 năm 1988 chỉ được: Cộng hòa Nhân dân Bulgaria, Cộng hòa Dân chủ Triều Tiên, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ, Cộng hòa Nhân dân Ba Lan, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Romania, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Tiệp Khắc, Liên bang Xã hội chủ nghĩa Cộng hòa Xô Viết và Cộng hòa Nhân dân Hungary.)
Đi sang các nước không phải là xã hội chủ nghĩa rất bị giới hạn, hầu như không thể được cho người dân thường. Đơn di dân sang Tây Đức, nếu được chấp thuận, kéo dài nhiều năm, người làm đơn (và thường cả thân nhân) bị nhiều thiệt hại – thí dụ trong nghề nghiệp – và bị Stasi (Bộ An ninh Quốc gia) gây nhiều phiền toái, thí dụ như buộc dọn nhà, theo dõi bằng cách nghe lén và gọi điện thoại hăm dọa. Hàng chục ngàn người làm đơn đã bị bỏ tù.
Đi việc tư sang phương Tây vì các biến cố lớn trong gia đình như (sinh nhật lục tuần, kỷ niệm ngày cưới 25 hoặc 50 năm, đám ma...) từ thập niên 70 chỉ cho một người riêng lẻ, không còn cho cả gia đình. Giấy cho phép cũng còn lệ thuộc vào việc khám xét quan điểm chính trị. Giấp cho phép ra nước ngoài có thể bị từ chối mà không cần nêu lý do. Ai bị cho là biết các bí mật quốc gia thường không được phép ra nước ngoài.
Tuy nhiên, công dân về hưu thường không gặp khó khăn xin phép đi ra ngoài lâu dài hay ngắn hạn.
Cho một số ít thanh thiếu niên, được chọn lựa theo một tiêu chuẩn nghiêm ngặt, mà được xem là đáng tin tưởng về chính trị, được cho phép đi theo những nhóm có tổ chức sang phương Tây.
Các nhà khoa học, tài xế vận tải, phi công, nhân viên hàng hải, tàu hỏa, ký giả, công nhân xây cất, nghệ sĩ và các vận động viên sang phương Tây cũng phải được Stasi xem xét an ninh về tin tưởng chính trị trước khi cấp giấy phép.
Chỉ tới mùa hè 1990 trước khi nước Đức thống nhất, ra khỏi nước DDR không có giấy phép, mới hợp pháp, khi 2 nước Đức ký kết những thỏa thuận về tiền tệ, kinh tế và xã hội vào ngày 18 tháng 5 năm 1990, có giá trị từ 1 tháng 7.

Lý do bỏ trốn

Nguyên nhân việc bỏ đi khỏi vùng chiếm đóng Liên Xô và Đông Đức thì đa dạng. Trước khi bức tường được xây, 56 % bỏ đi nói vì lý do chính trị, trong đó 29 % „từ chối hoạt động chính trị“ hay „ không chịu làm chỉ điểm“ cũng như „ khó thỏa hiệp với lương tâm và sự giới hạn về những quyền căn bản“. Ngoài ra 15 % vì lý do cá nhân hay gia đình, 13 % vì lý do kinh tế, thường là vì „ bị bắt buộc làm việc tập thể hóa “ và „Quốc hữu hóa“, 10 % muốn có lương lậu và chỗ ở khá hơn. Các động cơ bỏ đi thường tương tự cho tới những năm cuối cùng của chế độ DDR. Việc bỏ đi khỏi Đông Đức cho tới 1961 vì thiếu kiểm soát biên giới giữa Đông và Tây Berlin thường không nguy hiểm, và họ cũng không phải đi tới một nước xa lạ. Cả người dân DDR cũng như ở Tây Đức về pháp lý cũng được xem là người cùng một nước. Mặc dù ban đầu không hoan nghênh lắm sau này Tây Đức sẵn sàng tiếp đón và giúp đỡ cho họ.