Ngu Cơ

Ngu Cơ (chữ Hán: 虞姬), thường gọi Ngu mỹ nhân (虞美人), là thiếp của Tây Sở Bá Vương Hạng Vũ - một vị tướng quân phiệt lẫy lừng thời Hán Sở tranh hùng.
Theo đúng như các sách Sử ký lẫn Hán thư, cái chết của bà không hề rõ ràng. Về sau, dân gian lý tưởng hóa câu chuyện của Ngu Cơ, liền biến Ngu Cơ gắn liền với điển tích mà người đời sau gọi là Bá vương biệt cơ (霸王别姬). Đây là một điển tích cực kỳ nổi tiếng, trở thành nỗi bi ca được truyền tụng nhiều đời, nhất là trong nghệ thuật, thơ, phú, hội họa, điện ảnh.
Cảm thương sự quả cảm của Ngu Cơ, trong văn hóa dân gian đương đại liệt Ngu Cơ cùng Bạch Nương Tử, Mạnh Khương Nữ và Vương Bảo Xuyến được gọi là Tứ đại tình nữ (四大情女).

Tiểu sử

Ngu Cơ không rõ năm sinh, quê quán, đến cả là người gì cũng không ghi chép lại. Tên họ của bà cũng không rõ ràng, hoặc tên là Ngu hoặc họ Ngu, vẫn không thể định luận.
Năm 209 TCN, Hạng Vũ và chú là Hạng Lương khởi nghĩa để lật đổ nhà Tần. Ngu Cơ do vậy gặp được Hạng Vũ, trở thành phi thiếp, do có sắc đẹp, nên cũng có danh xưng là Ngu mỹ nhân. Theo các sách kể lại, Ngu Cơ luôn đi theo Hạng Vũ trong các chiến dịch quân sự của ông và không bao giờ chịu ở lại phía sau.
Năm 202 TCN, Hạng Vũ bị bao vây ở thành Cai Hạ bởi liên quân của Lưu Bang, Hàn Tín và Bành Việt. Quân Hán hát các bài hát dân gian của đất Sở để tạo ra một ấn tượng là Sở đã bị quân Hán chiếm. Tinh thần chiến đấu của quân Hạng Vũ giảm mạnh và một số binh lính đã đào ngũ bỏ trốn. Tuyệt vọng, Hạng Vũ dùng rượu và hát bài "Cai Hạ ca" để bày tỏ nỗi buồn của mình. Cùng năm đó, Hạng Vũ tự sát.
Sử sách không ghi rõ kết cục của Ngu Cơ. Sách Thái Bình hoàn vũ ký (太平寰宇記) ghi lại, sau khi Hạng Vũ bại, đã giết chết Ngu Cơ.

Thiên cổ tuyệt hưởng

Có truyền thuyết rằng, Ngu Cơ cùng Hạng Vũ là trời sinh một đôi, nhà của Ngu Cơ cùng Hạng Vũ đều là người quý tộc nước Sở. Sau khi Tần Thủy Hoàng diệt Sở, nhà của Ngu Cơ dời đến tỉnh Giang Tô, cùng với Hạng Vũ là thanh mai trúc mã.
Lớn lên, Ngu Cơ môn đăng hộ đối gả cho Hạng Vũ, Tần Thủy Hoàng băng hà, con là Tần Nhị Thế kế vị. Nhà Tần chính sách tàn bạo, Hạng Vũ cùng chú Hạng Lương mang tám ngàn đội quân, đều là người quý tộc Sở và thân thích của họ Hạng, đứng lên thành lập một cứ địa, khiêu chiến nhà Tần để giành thiên hạ. Ngu Cơ là vợ hiền, Hạng Vũ chiến đến nơi nào, nàng liền theo tới nơi đó. Cứ như vậy, Ngu Cơ trong doanh trại là một niềm an ủi cho Hạng Vũ mỗi khi giao tranh nổi lên hoặc kết thúc. Hạng Vũ đối với Ngu Cơ nhất mực chung tình, trở thành giai thoại. Tương truyền, Hạng Vũ cùng Lưu Bang tiêu diệt cung A Phòng, thu thập nhiều vàng bạc châu báu trong cung, thu nạp cung nhân nghìn người, tất cả đều dành cho Ngu Cơ.
Sau khi nhà Tần diệt vong, Hạng Vũ cùng Lưu Bang tranh thiên hạ. Giao tranh kịch liệt, cuối cùng đến đại chiến ở Cai Hạ. Trong cơn vây khốn, Hạng Vũ buồn bã hát lên khúc "Cai Hạ ca", Ngu Cơ nghe câu hát, cảm thấy Hạng Vũ suy sụp, bèn rút thanh kiếm đeo trên hông của Hạng Vũ cứa cổ tự vẫn. Hạng Vũ thất thần, sai người đào huyệt làm mộ phần cho Ngu Cơ, sau đó cùng người ngựa đến Ô Giang, cùng quẫn tự sát.
Tương truyền nơi máu bà đổ xuống mọc lên một thứ cỏ hễ có rót rượu gần bên thì cỏ múa lả lướt như Ngu Cơ trong tiệc rượu của Hạng Vũ. Người ta gọi cỏ ấy là "Ngu mỹ nhân thảo" (虞美人草). Lại có thuyết cho rằng hương hồn bà không tan, hóa thành 2 khóm cỏ trên mộ, ngày đêm cứ quấn quýt vào nhau, người ta gọi là "Ngu thảo" (虞草).

Quê quán Giang Tô

Truyền thuyết dân gian đều cho rằng Ngu Cơ là người Giang Tô. Có hai giả thuyết khác nhau về quê quán của bà, giả thuyết thứ nhất nói bà đến từ Nhan Tập Trấn (顏集镇) ở huyện Thuật Dương, thành phố Tú Thiên, trong khi giả thuyết thứ hai nói bà đến từ Tô Châu. Cả hai thuyết đều chứng minh bà là người Giang Tô.
Ở Nhan Tập Trấn có Ngu Cơ mương (虞姬沟) uốn lượn nửa cảnh, trong khu này có rất nhiều truyền thuyết liên quan đến Ngu Cơ cùng Hạng Vũ, như Yên chi tỉnh (胭脂井), Bá vương kiều (霸王桥), Cửu long khẩu (九龙口) cùng Hạng Trạch (项宅). Căn cứ theo Giang Tây An Lăng Cát Lư Hạng thị gia phổ (江西吉安庐陵项氏家谱), Ngu Cơ được truy Hậu: 「"Ngu hậu sinh ra, có năm con phượng tỏa sáng trong nhà, mùi hương kì lạ không dứt, năm sinh là Đinh Sửu (224 TCN), mất năm Kỷ Hợi (202 TCN), táng ở Bành Thành"; 虞后生时五凤鸣于宅，异香闻于庭，生于丁丑（公元前224年）卒己亥（公元前202年），葬彭城」. Ở huyện Thuật Dương, sự tích về Ngu Cơ đặc biệt nhiều. Có một quan viên thời nhà Thanh là Viên Mai (袁枚), từng nhậm Tri huyện của huyện Thuật Dương, từng làm một đầu thơ "Quá Ngu câu du Ngu Cơ miếu" (过虞沟游虞姬庙), cũng tự chú là "Tương truyền, Ngu Cơ là người huyện Thuật vậy".
Còn ở Thường Thục, tỉnh Tô Châu, cũng có vô số địa danh lấy tên Ngu Cơ, ví dụ Thường Thục luôn có biệt xưng là "Ngu Thành" (虞城), có "Ngu Sơn" (虞山). Tương truyền, thôn mà bà sinh ra gọi là "Ngu khê thôn" (虞溪村).