Chiến thuật quân sự

Vị trí

Về cấp độ, trong khoa học quân sự, chiến thuật là cấp thấp nhất trong các cấp độ chiến tranh, cấp độ cao nhất là chiến lược quân sự. Chiến thuật quân sự thường là cách thức chiến đấu ở cấp độ trận đánh.
Cho đến thế kỷ 19, nhiều chiến thuật quân sự vẫn giới hạn trong những vấn đề trên chiến trường, đó là cách điều động các đơn vị trong trận đánh trên mặt đất. Chiến thuật quân sự khác với chiến lược quân sự là những biện pháp, kế hoạch chung nhằm giành lấy chiến thắng hoặc lợi thế lâu dài, và khác với nghệ thuật chiến dịch - một cấp độ trung gian mà mục đích là cụ thể hóa chiến lược thành chiến thuật.
Về phạm vi, chiến thuật quân sự được sử dụng một cách đa dạng tùy theo loại quân đội chuyên chiến đấu trong môi trường chiến tranh khác nhau: đất, biển, trời,...với các chiến thuật cụ thể của bộ binh, thiết giáp, kỵ binh, pháo binh, hải quân, không quân,....

Đặc điểm

Chiến thuật quân sự có tính linh hoạt hơn chiến lược quân sự, dễ dàng điều chỉnh, thay đổi trong quá trình chiến đấu. Khi tình huống chiến đấu bất lợi, chiến thuật hiện tại thiếu hiệu quả, chiến thuật chiến đấu sẽ được thay đổi. Thông thường là đáp ứng chiến thuật tấn công của quân đội đối phương.
Sự thay đổi của công nghệ vũ khí theo các thời kỳ lịch sử dẫn đến sự thay đổi trong việc tổ chức và trang bị quân đội, từ đó dẫn đến sự thay đổi trong cách thức tiến hành chiến tranh mà cụ thể là sự thay đổi trong chiến thuật quân sự. Một điển hình, chiến thuật kỵ binh đã không còn được sử dụng bởi việc loại bỏ kỵ binh ra khỏi chiến tranh hiện đại. Tuy nhiên, những chiến thuật của nó có thể được tham chiếu cho việc xây dựng và phát triển chiến thuật các lực lượng mới như tăng-thiết giáp.
Chiến thuật quân sự được sáng tạo và sử dụng trong một điều kiện và hoàn cảnh cụ thể. Các quốc gia nằm trong vùng có điều kiện tự nhiên khác biệt sẽ có sự khác biệt về cách thức tổ chức quốc phòng, bao gồm các chiến lược quân sự, chiến thuật quân sự liên quan phòng thủ, phản công hay tấn công. Chiến thuật quân sự hiệu quả nhất luôn thích ứng với môi trường hình thành của nó.
Chiến thuật quân sự không chỉ bị chi phối bởi điều kiện tự nhiên, mà còn chịu sự chi phối bởi điều kiện kinh tế-xã hội. Chẳng hạn, quân kháng chiến ở các thuộc địa chống lại quân đội phương Tây vốn hùng mạnh hơn thường chọn lựa các chiến thuật phù hợp với sự yếu kém của mình về vật chất, như vũ khí và phương tiện chiến tranh,...
Trong việc thực thi chiến đấu trên chiến trường, trong một trận đánh cụ thể, quân đội có thể sử dụng một chiến thuật quân sự, nhưng thông thường luôn có sự sử dụng nhiều chiến thuật quân sự trong cùng một trận đánh. Chúng được vận dụng một cách trình tự hoặc kết hợp. Một ví dụ điển hình là các trận chiến trên sông Bạch Đằng trong lịch sử Việt Nam, ban đầu quân Việt sẽ tấn công thu hút thủy quân đối phương rồi sử dụng chiến thuật giả vờ rút lui để dẫn dụ họ theo đuổi nhằm đánh một trận đánh với chiến thuật phục kích, khi quân đội đối phương rơi vào bẫy định sẵn của trận địa cọc sắt, thuyền chiến của họ bị đâm thủng, chiến thuật dùng cọc gỗ với đầu bọc sắt là chiến thuật thủy chiến đặc trưng, độc đáo trong lịch sử quân sự Việt Nam.

Theo cách thức chiến đấu cơ bản

Trong khi tham chiến, chiến thuật là mưu kế sử dụng trên chiến trường để giành thắng lợi. Có 2 cách cơ bản để tiêu diệt một đội quân: tiêu diệt nó bằng giao chiến hoặc cắt các nguồn tiếp tế khiến nó không duy trì được vũ khí, không còn thuốc men, lương thực, nước uống và cuối cùng là kiệt sức.
Trong cả hai cách, vây hãm là phương pháp hữu dụng. Nếu giao chiến, đội quân bị vây hãm sẽ bị tấn công từ mọi hướng, khiến nó chống trả khó khăn. Nếu không giao chiến, vây hãm sẽ cắt đứt các nguồn tiếp tế. Bởi lý do đó, vây hãm là một trong những chiến thuật trung tâm trong chiến tranh. Đánh vu hồi là hình thức vây hãm ở mức độ thấp hơn.
Đứng thứ hai sau vây hãm là chiến thuật áp đảo lực lượng, tập trung vào bộ phận yếu hơn của đối thủ, tấn công bất ngờ đến mức chúng thậm chí còn chưa sẵn sàng đối mặt với nguy cơ. Với chiến thuật này, bao vây là không cần thiết, bởi phía ta có thể tiêu diệt một phần quân địch bằng một đòn đánh đầy uy lực, rồi sau đó tập trung lại và tiếp tục áp đảo các phần khác của đội quân đối phương (còn gọi là tiêu diệt từng bộ phận). Gây bất ngờ và che giấu phân bố lực lượng, cơ động và xác định rõ mục đích là những yếu tố chủ chốt của chiến thuật này bởi nó phụ thuộc vào việc đối phương phân tán lực lượng mỏng và không biết được điểm tấn công, trong khi đó đội quân tấn công tập trung lực lượng dày đặc tại một địa điểm và tiêu diệt dứt điểm đối phương theo cách của họ.
Để đối phương phân tán lực lượng, cần phải làm chúng không xác định được khối chủ lực, mục đích và địa điểm tấn công tiếp theo. Điều này thực sự rất khó bởi đối thủ cũng có khả năng phát hiện việc tập trung lực lượng và phản ứng bằng cách đưa chủ lực tới đối mặt. Vì vậy chiến thuật này thông thường chỉ thực hiện khi có ưu thế sức mạnh nên ngay cả khi đối thủ tập trung lực lượng, họ cũng không thể đương đầu nổi.

Danh sách

Bài chi tiết: Danh sách các chiến thuật quân sự