Động vật Kosher

Loài vật Kosher hay còn gọi là loài vật thanh sạch hay loài vật thanh khiết  (tiếng Do Thái: סימני כשרות בבעלי חיים/tiếng Anh: Kosher animals) là các loại động vật theo quan điểm của người Do Thái là có chứa đựng các yếu tố mà có sự phù hợp hoặc tuân thủ các quy định của luật Kashrut để được coi là thực phẩm Kosher dành cho người Do Thái. Những luật lệ về chế độ ăn uống xuất phát từ nhiều đoạn kinh khác nhau trong kinh Torah với nhiều sửa đổi, bổ sung và làm rõ thêm vào các quy tắc này của Halakha. Nhiều quy tắc khác liên quan đến các loài vật được nhắc đến bao gồm trong các 613 điều răn.
Trong số những quy định phức tạp này, nhiều loài động vật được xác định khá rõ ràng, nhưng một số loài vật khác chỉ được xác định trên nguyên tắc loại suy, ngoài ra, những ghi chép của các cổ văn và luận giải của các nhà quản giáo đôi khi có sự chưa rõ ràng, mâu thuẫn với nhau hoặc bị thất lạc, hư hỏng, chính vì vậy còn khó khăn trong việc thẩm định và lập danh sách các loài được xem là động vật thanh sạch để được phép ăn, nhất là trong việc định danh khoa học đối với chúng trên quan điểm hiện đại. Trái ngược lới loài thanh sạch (Kosher) là loài vật ô uế, tất cả những loài này đều được đề cập đến trong Kinh Thánh của người Do Thái

Tổng quan

Thức ăn Kosher là những ẩm thực món ăn và đồ ăn thức uống phù hợp với các quy định về luật ăn uống của người Do Thái gọi là kashrut (luật chế độ ăn uống Do Thái), xuất phát từ lề luật Do Thái trong sách Lê vi và Sách Đệ Nhị Luật. Thức phẩm có thể được tiêu thụ theo luật Halakha (luật pháp Do Thái) được gọi là kosher (phiên âm:  /koʊʃər/) trong tiếng Anh, từ cách phát âm của người Do Thái Ashkenazi của thuật ngữ tiếng Hebrew là kashér (כָּשֵׁר, phiên âm:  /kɑːʃɛər/), nghĩa là "phù hợp" (trong ngữ cảnh này, phù hợp ở đây có nghĩa là phù hợp để tiêu dùng).  Kinh thánh Torah của người Do Thái chỉ cho phép ăn động vật trên cạn đồng thời là động vật nhai lại và có móng chẻ. Cá được yêu cầu phải có vảy và vây (ví dụ như trừ cá da trơn). Thánh thư Torah cho phép ăn cá sống ở "trong nước" (biển và sông) mà phải có cả vây và cả vảy cá Kinh thư Torah của người Do Thái cấm ăn những thứ bò trườn trên mặt đất (Hebrew: sheqets) có cho phép ăn những con côn trùng như bốn chân gồm hai loại châu chấu, bọ cánh cứng / Dế mèn, và con cào cào.
Kashrut còn gọi là kashruth hoặc kashrus כַּשְׁרוּת) là một bộ luật tôn giáo quy định việc ăn uống của người Do Thái. Thực phẩm mà có thể sử dụng được theo halakha (luật Do Thái) được gọi là kosher hay kashér (כָּשֵׁר), nghĩa là "phù hợp", hợp quy (trong ngữ cảnh này, phù hợp để sử dụng). Trong nhiều luật cấu thành nên kashrut là cấm tiêu thụ một số động vật (chẳng hạn như thịt heo, động vật có vỏ (cả động vật thân mềm và động vật giáp xác)) và hầu hết côn trùng, với ngoại lệ là bốn loài châu chấu gọi chung là châu chấu Kashor, hỗn hợp thịt trộn với sữa, và giới luật quy định việc giết mổ chim muông phải tuân thủ theo một quy trình được gọi là shechita, những lý do thuộc về triết học, thực hành và vệ sinh
Một số quy tắc khác như Kinh thư Talmud và sư phụ Yoreh De'ah khuyên rằng ăn thịt mà ăn chung với thịt cá thì sẽ bị Tzaraath. Người Do Thái chính thống theo lề luật nghiêm túc thì họ sẽ kiêng kỵ để tránh kết hợp cả hai thịt và thịt cá. Vì những lý do rõ ràng chính đáng, Kinh thư Talmud của người Do Thái bổ sung thêm vào các quy định trong kinh thánh về một lệnh cấm tiêu thụ động vật có tẩm chất độc. Tương tự như vậy, sư phụ Yoreh De'ah cấm uống nước, nếu nước đó đã được để lại qua đêm và được phát hiện ở một khu vực có thể có con rắn, trên cơ sở một con rắn có thể đã để lại nọc độc nguy hiểm của nó trong nước. Ở khu vực không có bất cứ dấu hiệu gì đáng nghi ngờ về những con rắn, thì không áp dụng lệnh cấm này (tosafos, beitzah 6a).  Một trong các lề luật chế độ ăn uống chính của Kinh thánh là cấm ăn máu vì "sự sống [đang] ở trong máu" và hai lần trong sách Lêvi và trong Sách Đệ Nhị Luật. Do đó theo luật lệ ẩm thực Do Thái thì người Do Thái thực hành tôn giáo hổng có ăn huyết canh hay tiết canh. Bộ Mã Tư Tế cũng cấm ăn một số loại chất béo nhất định (chelev) từ các động vật trên cạn được sử dụng để làm Động vật hiến tế (gia súc, cừu, dê), vì mỡ là phần thịt được dâng lên cho Thiên Chúa (bằng cách đốt mỡ trên bàn thờ).

Vật dưới nước

Leviticus 11:9-12 và Phục truyền 14:9-10 đều nói rõ rằng bất cứ thứ gì sống trong "vùng biển" (mà Leviticus có nhắc đến là biển và sông) đều sạch sẽ nếu có cả vây và vảy, trái ngược với bất cứ thứ gì sống trong vùng nước mà lại không có vây, lại cũng không có vảy. Các quy tắc này hạn chế các loài hải sản cho phép ăn đối với cá theo kiểu điển hình nhưng cấm các hình thức khác thường như lươn, cá mút đá, Myxinidae, và lăng quăng. Ngoài ra, các quy tắc này loại trừ các sinh vật biển không phải cá, chẳng hạn như động vật giáp xác (tôm hùm, cua, tôm, tôm nhỏ, hà….), động vật thân mềm (mực, bạch tuộc, hàu, ốc mỡ, v.v.), hải sâm, tức dưa chuột biển và sứa. Các sinh vật khác sống ở biển và sông sẽ bị cấm theo quy định, nhưng thường không được coi là hải sản, bao gồm các loài trong bộ cá voi (như cá heo, cá voi), cá sấu, rùa biển, rắn biển, và tất cả động vật lưỡng cư.
Cá mập đôi khi được coi là một trong những thực phẩm không sạch sẽ theo nghi thức theo các quy định này, vì chúng dường như có một lớp da bóng mịn, tuy nhiên, cá mập có vảy. Cá tầm đôi khi cũng được bao gồm trong số các thực phẩm không tinh khiết, vì bề mặt của chúng được bao phủ bởi các vảy. Sau này, thuật ngữ vảy được giải thích theo truyền thống theo đề xuất của Nahmanides rằng Qasqeseth (vảy) phải đề cập cụ thể đến các vảy có thể tách ra, bằng tay hoặc bằng dao, mà không làm rách da. Thuật ngữ Vây theo truyền thống đã được hiểu là đề cập đến vây mờ. Mishnah tuyên bố rằng tất cả các loài cá có vảy cũng sẽ có vây, nhưng điều ngược lại không phải lúc nào cũng đúng. Đối với trường hợp thứ hai, Talmud lập luận rằng cá thanh sạch có cột sống riêng biệt và mặt phẳng, trong khi cá không sạch sẽ không có cột sống và có đầu nhọn, do đó cá mập và cá tầm (và các loài liên quan) sẽ là loài ô uế.
Tuy nhiên, Aaron Chorin, một giáo sĩ và nhà cải cách nổi tiếng thế kỷ 19, trên cơ sở những nghiên cứu giải phẫu động vật học thời hiện đại đã tuyên bố rằng cá tầm thực sự là loài thanh sạch thuần túy, và do đó được phép ăn. Nhiều giáo sĩ bảo thủ hiện nay xem những con cá đặc biệt này là thực phẩm Kosher, nhưng hầu hết các giáo sĩ Chính thống thì không. Vấn đề ăn hay không ăn cá tầm là đặc biệt quan trọng vì hầu hết trứng cá muối bao gồm trứng cá tầm là các sản phẩm xa xỉ và được ưa chuộng và do đó không thể là thực phẩm Kosher nếu bản thân cá tầm không thuộc loài thanh sạch. Trứng cá muối có nguồn gốc từ cá tầm không được phép ăn bởi một số người Do Thái khắt khe trong vấn đề Kosher vì cá tầm có vảy. Nếu trứng cá muối là Kosher thì trứng cá hồi cũng sẽ là Kosher.
Nahmanides tin rằng những hạn chế đối với một số loài cá cũng giải quyết các mối lo ngại về sức khỏe, cho rằng cá có vây và vảy (và do đó sạch sẽ) thường sống ở vùng nước nông hơn so với những loài không có vây hoặc vảy (ví dụ những loài không không thanh sạch), và do đó sau đó chúng sẽ sống lạnh hơn và ẩm hơn, những phẩm chất mà ông tin rằng đã làm cho thịt của chúng trở nên độc hại. Nhận thức học thuật là sự bắt bẻ tự nhiên từ loài cá "kỳ dị" là một yếu tố quan trọng trong nguồn gốc của những hạn chế kiêng khem. Tôn giáo Vệ đà Ấn Độ (và có lẽ cũng là người Ba Tư) thể hiện sự ghê tởm đó, nói chung là cho phép ăn cá, nhưng cấm ăn các loại cá "trông kỳ dị" và cá ăn thịt, ở Ai Cập, một nền văn hóa quan trọng và có ảnh hưởng gần với người Israel, các vị tư tế sẽ tránh hoàn toàn tất cả các loài cá.