Humvee

Lịch sử phát triển

Vào thập niên 70 quân đội Mỹ nhận thấy cần phải có một phương tiện vận tải đa dụng nhằm thay thế chiếc Jeep quen thuộc đã trở nên lỗi thời trong chiến tranh hiện đại. Vào năm 1980 hãng American Motors Corporation (AM General) đã đưa ra mẫu Humvee đầu tiên – chiếc M998 và nhanh chóng được quân đội Mỹ chấp nhận
Vào tháng 6 năm 1981, chính phủ Mỹ đã đặt hàng 55.000 chiếc Humvee các loại để trang bị cho quân đội Mỹ. Quá trình sản xuất kéo dài đến năm 1985. Humvee lần đầu tiên tham chiến vào năm 1989 khi Mỹ mở cuộc xâm lược Panama. Kể từ đó Humvee đã trở thành lực lượng xe cơ giới bộ binh hạng nhẹ chủ lực trong quân đội Mỹ. Khoảng 10.000 chiếc Humvee đã được liên quân sử dụng trong 2 cuộc chiến vùng Vịnh năm 1991-2003

Sự trải nghiệm trên chiến trường

Humvee ban đầu được thiết kế dành cho việc vận chuyển hàng hoá và người phía sau chiến tuyến. Tương tự như người tiền nhiệm của nó – chiếc Jeep, Humvee không được bọc thép hay trang bị vũ khí mạnh vì nhiệm vụ chính của nó không phải là chiến đấu. Humvee tham chiến ở nhiều chiến trường từ Panama, Somalia đến chiến tranh vùng Vịnh và Afganistan. Thiệt hại nặng nề đến với Humvee là ở chiến trường Somali, ở đó Humvee bị bắn hạ bằng đủ loại vũ khí từ súng trường tấn công AK cho đến súng chống tăng B-41                                                                                                          Vào tháng 12 năm 2004,Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Donald Rumfeld đã bị chỉ trích bởi các binh lính Mỹ bởi vì không trang bị tốt hơn cho xe HMMWV. Trải nghiệm từ việc này và các cuộc chiến nên quân đội Mỹ nhận thấy cần phải nâng cấp Humvee về giáp và vũ khí để tự bảo vệ mình. Hãng AM General đã phát triển mẫu M1114 bọc thép có thể chịu được đạn súng trường, nhưng việc sản xuất bị giới hạn từ năm 1996. Hãng này quay phát triển mẫu xe chiến đấu từ mẫu M998 ban đầu với động cơ thế hệ mới, có máy điều hoà, hệ thống treo cứng vững hơn. Quan trọng hơn hết là cửa xe được bọc thép tôi và kính chống đạn. Một số tấm thép được hàn thêm vào phía trước xe. Loại này được tham chiến tại Iraq, tuy nhiên những người lính vẫn chưa an tâm lắm với giáp được trang bị, họ thường gia cố thêm bằng các tấm thép khác hay đơn giản là các bao cát. Việc này là Humvee trở nên nặng nề hơn và kém linh hoạt do phải mang bộ giáp nặng từ 500 – 1000 kg. Việc mở cửa xe phải nhờ thiết bị trợ lực do cửa xe quá nặng. Thực tế trên chiến trường Iraq Humvee bị thiệt hại khá nhiều do chúng phải đảm nhiệm công việc chống du kích trên đường phố thay thế cho những chiếc xe tăng to lớn nặng nề mà vũ khí chống lại chúng cũng chính là vũ khí chống tăng như B-41 – thứ mà không có chiếc Humvee nào chịu đựng nổi. Ngoài ra Humvee còn phải chịu những cuộc phục kích bằng mìn đặt ven đường với những quả mìn chống tăng có sức mạnh hất tung cả 1 chiếc xe tăng.

Hướng phát triển trong tương lai

Với những hạn chế mà chiếc chiếc Humvee M998 – vốn đã phục vụ trong quân đội hơn 20 năm- mắc phải nên Bộ quốc phòng Mỹ dự định cho Humvee M998 "nghỉ hưu" và cần có một phiên bản mới "kế thừa" vị trí quan trọng này. Bộ Quốc phòng Mỹ đã trình công văn lên quốc hội yêu cầu triển khai kế hoạch chế tạo mẫu xe quân sự mới thay thế chiếc M998. Hiện có khoảng 7 công ty tập trung nghiên cứu thiết kế mẫu xe Humvee mới. Sau đó thời gian dành cho phát triển là 15 tháng và một năm thử nghiệm để cho kết quả cuối cùng.
Trong các phiên bản tham gia đáng kể là mẫu JLTV PDQ của công ty BAE Systems - một trong 3 nhà thầu lớn nhất của quân đội Mỹ. Sản phẩm là kết quả hợp tác phát triển của nhà sản xuất xe hạng nặng International và Navistar - phân nhánh chuyên sản xuất xe và khí tài quân sự của International.
JLTV PDQ có tính năng đặc biệt, thân xe có bọc thép thiết kế góc nghiêng có khả năng làm lệch hướng của viên đạn hay mảnh bom mìn, trục cardan trang bị vỏ bảo vệ bằng thép, hệ thống treo có thể điều chỉnh được và trang bị thêm lớp giáp bọc thép kiên cố.
Mẫu thứ 2 đáng quan tâm là chiếc International FTTS (Future Tactical Truck System) do hãng Navistar International Corporation sản xuất. Xe được trang bị động cơ 387 mã lực với 5 số tự động. Xe được bọc thép 50 mm đủ sức chống lại đạn cỡ từ 20 mm trở xuống và có cấu trúc khung gầm có thể chống lại sức công phá của mìn. Đặc biệt xe này là một mẫu xe dạng "mở" có nghĩa là có thể phát triển nhiều loại khác nhau từ khung xe ban đầu. Việc trang bị vũ khí chưa được công bố nhưng nhà sản xuất cho biết họ đã thiết kế những giá đỡ có thể trang bị nhiều loại vũ khí khác nhau từ súng bộ binh cho đến tên lửa phòng không.
Tuy nhiên cho đến thời điểm này (2009) quân đội Mỹ vẫn chưa có những loại xe thay thế Humvee truyền thống, cho nên Humvee vẫn còn phục vụ ít nhất cũng 5 năm nữa.
Hãng chế tạo xe General Motors đã không bỏ qua cơ hội và lần lượt cho ra đời các phiên bản dân sự với mục đích kinh doanh - gọi là Hummer.

Humvee Nga: GAZ-2975

Nga phát triển mẫu xe chiếc đấu riêng cho mình nhằm thay thế những chiếc UAZ già cỗi đã phục vụ gần 50 năm. Đó là chiếc GAZ-2975 Tiger, mẫu Humvee riêng của Nga. Chiếc này tương tự như chiếc Humvee M1114, có khối lượng 5 tấn, tải trọng 1 tấn, đội lái 4 người có thể trang bị nhiều loại vũ khí khác nhau trên nóc xe. Xe được bọc thép nhẹ chống đạn súng bộ binh và mảnh đạn pháo. GAZ-2975 thích hợp cho các chiến trường nguy hiểm như Chechnya nơi các cuộc phục kích bằng bom hay mìn bên đường diễn ra thường xuyên. Giá thành một chiếc GAZ-2975 khoảng 88.000 USD rẻ hơn nhiều so với Humvee M1114 (giá khoảng 145.000 USD)

Humvee Trung Quốc – Đông Phong

Trung Quốc phát triển mẫu Humvee riêng của mình theo mẫu Humvee Mỹ với sự hỗ trợ của hãng General Motor. Có ít nhất 2 hãng xe của Trung Quốc sản xuất Humvee. Cả hai hãng này đều sao chép hầu hết các chi tiết quan trọng nhất như khung gầm, hộp số và động cơ. Trong đó hãng Dongfeng Motor Corporation với sự hỗ trợ nhiệt tình của hãng GM đã cho ra đời mẫu Humvee sao chép gần như 100% Humvee của Mỹ, Chiếc Eastwind – Đông Phong. Các hãng xe Trung Quốc dự định sẽ thiết kế lại mẫu Humvee riêng của mình với tỉ lệ nội địa hoá cao cho quân đội Trung Quốc. Bởi vì quân đội Trung Quốc không muốn sử dụng các thiết bị quân sự có quá nhiều chi tiết phụ thuộc và nước ngoài.

MOWAG Eagle – Humvee Thuỵ Sĩ

Thuỵ Sĩ đã phát triển mẫu xe tương tự Humvee cho mình – chiếc MOWAG Eagle, xe bọc thép chiến đấu hạng nhẹ dùng cho các nhiệm vụ trinh sát, thông tin liên lạc, hộ tống và dùng cho cảnh sát. MOWAG Eagle được trang bị một đại liên gắn trên nóc, có thể điều khiển bằng tay hay tự động. Xe được bọc thép nhẹ, nặng 8,5 tấn, đội lái 4 người, có công suất 250 mã lực, tốc độ tối đa đạt 110 km/h
Xe chiến đấu bọc thép hạng nhẹ (LAV) của Nhật do hãng Komatsu chế tạo được phát triển từ năm 1997 để đáp ứng yêu cầu của lực lượng phòng vệ Nhật. Xe được bọc thép mỏng chống được đạn súng trường cá nhân và vũ trang với súng máy 12.7 mm và hỏa tiễn chống tăng, nhiệm vụ chủ yếu là tuần tra, tải thương và chỉ huy. Đội lái 4 người, vận tốc có thể đạt 100 km/h. Được đưa vào phục vụ quân đội Nhật vào năm 2002 và sau này đã tham chiến tại Iraq vào năm 2003.

Thay thế HMMWV

Vì sự phổ biến của HMMWV, nhiều bộ phụ tùng đã được chế tạo để mọi người có thể tự tạo ra một chiếc xe giống HMMWV tại nhà. Tuy các bộ phụ tùng không cho phép bạn chế tạo một chiếc HMMWV từ bất kỳ một chiếc xe nào (xe lắp ráp), chúng thực sự cho phép bạn biến một chiếc sedan thành một chiếc xe giống với HMMWV. Một cách khác là mua một chiếc wombat ở giai đoạn tiền sản xuất. Có nhiều loại bộ phụ tùng, nhưng một trong những cái tên nổi tiếng nhất là "Wombat" (trước kia gọi là một HummBug). Chiếc xe này có thể được mua với giá $18,000.00; rẻ hơn rất nhiều so với một chiếc HMMWV thực tế ($56,400.00), hay Hummer. Tại Australia, một công ty tại Gold Coast tên là Rhino Buggies sản xuất những phiên bản giống với Hummer H1 dựa trên khung xe Nissan Patrol 4WD với giá khoảng $30,000 AUD.
Một số nhà lắp ráp ô tô địa phương tại Philippines thậm chí chế tạo những chiếc xe nhái HMMWV với kích thước thật. Chúng thường được lắp trên những khung gầm xe jeep, jeepneys, hay (trong trường hợp nhái theo kích thước thật) những chiếc xe tải nhỏ, và sử dụng các động cơ mạnh chạy xăng hay diesel. Nó giống hệt một chiếc HMMWV, nhưng nhỏ hơn về kích cỡ, và có giá tương tự một chiếc jeep "đặt hàng" (Php80,000 trở lên).