Trận Lorraine

Quân Pháp tấn công

Sáng ngày 14 tháng 8 năm 1914, tướng Joffre huy động quân cánh phải đánh Đức. Cánh quân này gồm hai Tập đoàn quân số 1, 2 với 400 tiểu đoàn, 1600 đại bác, chiếm 1/3 toàn bộ binh lực Pháp. Quân nhạc Pháp đồng loạt xướng lên bài "La Marseillaise". Ở các đơn vị tiền tiêu, binh sĩ giật đổ các cột phân chia ranh giới Pháp với Lorraine. Họ phải vượt qua những cánh đồng lớn trước khi tiến vào vùng công nghiệp Saar và thung lũng Rhein. Trên cánh trái tập đoàn quân số 1, Dubail chia Quân đoàn XIII của César Alix đánh Cirey, Quân đoàn VIII của Castelli đánh Blâmont. Bên trái tập đoàn quân số 1, Castelnau điều Quân đoàn XVI của Louis Taverna đánh từ Lunéville tới Elfringen, Quân đoàn XV của Louis Espinasse từ Serres quất tới Monhofen, và Quân đoàn XX của Ferdinand Foch từ Lunéville quất Kambrich. Toàn bộ lực lượng Pháp chuyển mình thành một mũi nhọn khổng lồ dùi sâu vào Sarrebourg và cánh trái Tập đoàn quân số 6 Đức.
Cuộc tấn công xem chừng đạt được tiến triển tốt. Trong 4 ngày, quân đội Pháp hành tiến một cách bài bản. Tập đoàn quân số 6 (Đức) từng bước rút lui hòng dụ quân Pháp vào trận địa bao vây, tiêu diệt ở Metz. Trên đường rút, quân Đức hầu như chỉ vào hỏa lực tầm xa của 1068 đại bác của họ cùng với các hoạt động chặn hậu ngắn, nhưng dữ dội, để ghìm chân quân Pháp.  Ở Quân đoàn XXI (Pháp), ngày 14 tháng 8 tướng Émile-Edmond Legrand-Girarde điều Sư đoàn 13 (tướng Frédéric Bourdériat) đánh lấy núi Donon. Cùng lúc, Quân đoàn XIII của Alix hợp lực với Quân đoàn VIII của Castelli đánh bại Quân đoàn I Bayern (tướng Xylander). Quân Đức chạy về phía sau kênh Marne-Rhein, quân Pháp lại được dịp lấn tới cách Sarrebourg 12 km. Trên khắp mặt trận, quân Đức đều triệt thoái và thiêu rụi mọi ngôi làng họ đi qua. Trải nghiệm đáng buồn duy nhất của quân đội Pháp ngày 14 là cuộc tấn công Cirey của Sư đoàn 16 do tướng Gustave Silhol chỉ huy. Quân Pháp thuộc Sư đoàn 16 đã vượt qua một cánh đồng bằng phải và bị súng máy, đại bác Đức cày phá tan tác. Joffre lại gộp Sư đoàn Kỵ binh 6 (Tập đoàn quân số 1) với Sư đoàn Kỵ binh 10 (Tập đoàn quân số 2) thành một quân đoàn kỵ binh mới, để tăng cường sức ép tấn công, phá tan phòng tuyến Đức trong ngày tiếp theo.
Ngày 15 tháng 8, quân Pháp tiếp tục tiến công. Lần này họ gặp nhiều khó khăn hơn. Trận mưa đầu tiên của chiến dịch đã làm ướt đẫm các cánh đồng Lorraine và biến đất Lorraine thành một vũng bùn xám. Bên phía Đức, họ cho bộ binh cố thủ trong công sự trong khi pháo binh hạng nặng bắn bầm dập các đội hình tấn công của bộ binh Pháp. Quân Pháp xung phong theo lối cổ điển với cờ bay, kèn thổi, trống đánh. Pháo Pháp chủ yếu là loại 75 ly nhẹ hơn, tầm bắn ngắn hơn pháo Đức. Và người Pháp cũng không có nhiều súng máy như địch. Mới 9h sáng, Castelnau đã báo cáo hàng ngàn quân chết và bị thương. Castelnau cũng phân tích với Joffre rằng bộ binh cần được pháo dọn đường mạnh mẽ rồi mới tấn công được. Castelnau cũng thỉnh cầu Joffre cho xây dựng một hệ thống chiến hào lớn, đào hố trú ẩn và cung cấp mũ sắt cho lính bộ binh để giảm thiểu thương vong do pháo Đức gây ra. Cuối cùng, Castelnau chua chát nhận định rằng cả pháo binh và bộ binh "đã phải chịu đựng rất nhiều". Ở bộ tổng chỉ huy Đức, tướng Moltke nghe đề xuất của tướng Hermann von Stein, điều 6 sư đoàn từ cánh trái ở Bỉ sang vùng Alsace-Lorraine.
Nhưng quân Pháp vẫn tiến bước trong hai ngày tới, dưới thời tiết ảm đạm và những cơn mưa dài. Từ các điểm cao ở Côte de Delme và các pháo đài ở Morhange-Dieuze, quân Đức điều trọng pháo bắn cấp tập vào đội hình Pháp ở vùng trũng sông Seille. Họ còn lợi dựng rừng rậm để che dấu các tổ súng máy. Kết quả là quân Pháp lại bị đại bác và súng máy Đức thảm sát. Charles de Gaulle, một thiếu tá tham gia chiến dịch 1914, sau này phải thừa nhận rằng hỏa lực Đức đã làm học thuyết "Offensive à outrance" (Tấn công hết cỡ) của Joffre "trở thành vớ vẩn", và "Những ảo tưởng mà binh sĩ đã nương mình vào bị quét tan chỉ trong một chớp mắt". Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, Joffre không hề chịu thừa nhận sự tai hại của học thuyết chiến thuật cũng như sự yếu kém của pháo binh Pháp. Song Joffre cũng không phải là một nhà cầm quân mù quáng. Ông ta sâu sát chỉ đạo cuộc hành quân, cho phép giới hạn mục tiêu (chỉ cần tiến khoảng 5km mỗi ngày) và liên tục nhắc nhở Dubail và Castelnau phải hành tiến đồng điệu, che sườn cho nhau. Joffre biết rằng quân Đức đã dàn sẵn trận địa bao vây, tiêu diệt địch giữa Metz và Sarrebourg; do đó, Joffre không để quân tướng lao đầu vào bẫy.

Quân Đức phản công

Ngày 20 tháng 8 là ngày thứ 6 của chiến dịch quân Pháp đánh Lorraine. Quân Pháp lại triển khai tấn công. Quân đoàn kỵ binh của Conneau đi vòng ra sau Tập đoàn quân số 6 hòng bao vây, tiêu diệt địch. Nhưng trong ngày hôm đó, quân Pháp đã gặp phải hỏa lực pháo binh rất mạnh và một cuộc phản công khí thế. Giống như những cuộc xung phong của quân đội Athen, Sparta, La Mã và Carthage cổ đại, quân đội hai bên đều mở những đợt tấn công riêng lẻ đâm đầu vào nhau dọc theo một mặt trận rộng hàng trăm km. Lúc 3h30 sáng, lính Tập đoàn quân số 6 (Đức) bung khỏi công sự phòng thủ, phất cờ và tấn công trên khắp trận tuyến. Trận đánh nhanh chóng thoái hóa thành một loạt cuộc giao chiến riêng biệt, không có phối hợp. Đội hình tiến công của Pháp chỉ có mỗi Quân đoàn XX của Foch là đạt được tiến triển ở Morhange. Có lúc, quân Foch xốc tới chiếm 2 dãy chiến hào của Đức, chỉ để phát hiện toàn bộ số quân Đức trong đây là người rơm. Việc Foch thọc sâu vào trận tuyến địch như vậy là đi ngược với lệnh của Castelnau, và trong quá trình này đã làm hở sườn trái 2 quân đoàn trung tâm của Tập đoàn quân số 2. Tập đoàn quân số 6 (Đức) tung đòn phản kích giáng vào sườn hở của Quân đoàn VIII (Castelli). Từng lớp bộ binh Đức được sự yểm hộ chặt chẽ của trọng pháo đã xông lên tiêu diệt quân Pháp. Quân đoàn XX của Foch cũng bị "chảy máu" trầm trọng do hỏa lực bắn lia của các tổ súng máy Quân đoàn III (Gebsatell). Trong cuộc hỗn chiến đầy náo loạn, quân lính gặp khó khăn trong việc phân biệt kẻ thù với đồng đội. Điều đó dẫn đến những sự việc như ở Bisping, những đợt pháo kích của Trung đoàn Pháo dã chiến 9 (Đức) đã gần như xóa sổ Tiểu đoàn Bộ binh 1 Bayern.