Lương Sơn

Vị trí địa lý

Huyện Lương Sơn là cửa ngõ của tỉnh miền núi Hoà Bình và miền Τây Bắc Việt Nam, cách thủ đô Hà Nội khoảng 40 km, biên giới liền kề với khu công nghệ cao Hoà Lạc, khu đô thị Phú Cát, Miếu Môn, Đại học Quốc gia, Làng văn hoá các dân tộc.
Huyện Lương Sơn nằm ở phần phía nam của dãy núi Ba Vì, nơi có một phần của Vườn quốc gia Ba Vì. Phía Đông giáp huyện Chương Mỹ và huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Phía Tây giáp huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình. Phía Nam giáp huyện Kim Bôi và huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình. Phía Bắc giáp huyện Quốc Oai và huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội.

Điều kiện tự nhiên

Lương Sơn là một huyện vùng thấp bán sơn địa của tỉnh Hoà Bình, có địa hình phổ biến là núi thấp và đồng bằng. Độ cao trung bình của toàn huyện so với mực nước biển là 251 mét, có địa thế nghiêng đều theo chiều từ tây bắc xuông đông nam, là nơi tiếp giáp giữa đồng bằng châu thổ sông Hồng và miền núi tây bắc Bắc Bộ. Đặc điểm nổi bật của địa hình nơi đây là có những dãy núi thấp chạy dài xen kẽ các khối núi đá vôi với những hang động. Có nhiều khe suối, hồ tự nhiên, hồ nhân tạo đan xen tạo nên cảnh sắc thơ mộng.
Khí hậu Lương Sơn mang đặc trưng khí hậu của vùng nhiệt đới gió mùa. Mùa đông bắt đầu từ tháng 11 đến tháng 3, mùa hè bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10. Lượng mưa trung bình là 1.769 mm. Do có nhiều tiểu vùng khí hậu khác nhau nên có thể phát triển cây trồng, vật nuôi phong phú, đa dạng theo hướng tập đoàn.
Trên địa bàn Lương Sơn có những danh lam thắng cảnh, di chỉ khảo cổ hàng năm có thể thu hút một lượng đáng kể khách du lịch như hang Trầm, hang Rổng, hang Tằm, hang Trâu, mái đá Diềm, núi Vua Bà...

Hành chính

Toàn huyện có 20 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 1 thị trấn Lương Sơn và 19 xã: Cao Dương, Cao Răm, Cao Thắng, Cư Yên, Hòa Sơn, Hợp Châu, Hợp Hòa, Hợp Thanh, Lâm Sơn, Liên Sơn, Long Sơn, Nhuận Trạch, Tân Thành, Tân Vinh, Thành Lập, Thanh Lương, Tiến Sơn, Trung Sơn, Trường Sơn.

Dân số

Từ xa xưa Lương Sơn là địa bàn sinh sống của người Mường. Người Mường có mặt ở khắp các xã, chiếm hơn 60% dân số toàn huyện. Người Kinh sống xen lẫn với người Mường và chiếm khoảng hơn 30% dân số toàn huyện, còn lại là người Dao và các dân tộc khác chiếm tỷ lệ không đáng kể.

Lịch sử

Dưới triều Nguyễn, vùng đất này được gọi là huyện Mỹ Lương, thuộc phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây, gồm gồm 7 tổng, 49 xã, thôn. Tháng 11 năm 1880, triều Nguyễn quyết định xác nhập huyện Mỹ Lương và huyện Chương Đức thành đạo Mỹ Đức, thuộc Hà Nội.
Khi Pháp thành lập tỉnh Mường Hoà Bình, đạo Mỹ Đức giải thể, huyện Mỹ Lương được xác nhập trở lại Hoà Bình, và đổi thành phủ Lương Sơn, gồm 6 tổng: Kim Bôi, Gia Cát, Hoà Lạc, Phương Hạnh, Lý Lương và Thanh Dương, có lỵ sở đóng ở Kỳ Sơn.
Đến ngày 21 tháng 3 năm 1890, đạo Mỹ Đức được tái lập, phủ Lương Sơn nhập lại vào đạo Mỹ Đức. Ngày 18 tháng 3 năm 1891, Toàn quyền Đông Dương quyết định xoá đạo Mỹ Đức lần 2. Từ đó, phủ Lương Sơn được nhập trở lại Hoà Bình và đổi tên thành châu Lương Sơn. Vào thời gian đó, châu Lương Sơn gồm 5 tổng và 19 xã.
Năm 1956, Uỷ ban hành chính Liên khu III chia xã Liên Sơn thành 4 xã, Cao Sơn thành 5 xã, Nật Sơn thành 5 xã, Hạ Bì thành 4 xã, Cao Dương thành 5 xã, Kim Bôi thành 5 xã, Tiến Xuân thành 2 xã và Yên Trạch thành 2 xã. Ngày 17 tháng 4 năm 1959, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ra nghị định tách vùng Lương Sơn thành hai huyện Kim Bôi và Lương Sơn.
Tháng 3 năm 1960, Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà chuyển 5 xã thuộc huyện Kỳ Sơn gồm Yên Quang, Yên Bình, Yên Trung, Tiến Xuân và Đông Xuân về huyện Lương Sơn. Ngày 15 tháng 11 năm 1968, xã Đào Lâm và xã Cao Răm sáp nhập thành xã Cao Răm.
Ngày 3 tháng 1 năm 1971, tách 8 xã của huyện Lương Sơn là Tân Thành, Hợp Châu, Cao Thắng, Long Sơn, Thanh Lương, Hợp Thanh, Cao Dương, Thanh Nông sáp nhập vào huyện Kim Bôi. Huyện Lương Sơn còn lại thị trấn nông trường Cửu Long và 18 xã: Cao Răm, Cư Yên, Đồng Xuân, Hòa Sơn, Hợp Hòa, Hùng Sơn, Lâm Sơn, Liên Sơn, Nhuận Trạch, Tân Vinh, Thành Lập, Tiến Sơn, Tiến Xuân, Trung Sơn, Trường Sơn, Yên Bình, Yên Quang, Yên Trung.
Ngày 6 tháng 9 năm 1986, xã Hùng Sơn và thị trấn Nông trường Cửu Long được giải thể để thành lập thị trấn Lương Sơn.
Ngày 29 tháng 5 năm 2008 , toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 4 xã thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình là Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung được cắt chuyển về thành phố Hà Nội (nay là xã Đông Xuân thuộc huyện Quốc Oai và các xã Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Thạch Thất).
Ngày 14 tháng 7 năm 2009 , điều chỉnh 10.607,07 ha diện tích tự nhiên và 29.536 người của huyện Kim Bôi (bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên và người của 07 xã: Tân Thành, Cao Dương, Hợp Châu, Cao Thắng, Long Sơn, Thanh Lương, Hợp Thanh) về huyện Lương Sơn quản lý và chuyển xã Yên Quang về huyện Kỳ Sơn quản lý.
Sau điều chỉnh địa giới hành chính ngày 14 tháng 7 năm 2009, huyện Lương Sơn có 20 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm thị trấn Lương Sơn và 19 xã.
Dự kiến sau năm 2020, 3 xã: Thành Lập, Tiến Sơn, Trung Sơn sẽ được sáp nhập vào xã Liên Sơn; 3 xã: Cao Răm, Hợp Hòa, Trường Sơn sẽ được hợp nhất thành một xã lấy tên là xã Cao Sơn; 2 xã: Hợp Châu, Tân Thành sẽ được sáp nhập vào xã Cao Dương; 2 xã: Hợp Thanh, Long Sơn sẽ được hợp nhất thành một xã lấy tên là xã Thanh Sơn và 2 xã: Thanh Lương, Cao Thắng sẽ được hợp nhất thành một xã lấy tên là xã Thanh Cao.

Thắng cảnh và di tích lịch sử

Hang Chổ là một trong 4 hang ở dãy núi Sáng, thuộc xóm Hụi, xã Cao Răm huyện Lương Sơn . Núi Sáng là núi đá vôi, và các hang đều là dạng karst. Ngoài hang Chổ thì 3 hang khác là hang Núi Sáng, động Mãn Nguyện và hang Khụ Thượng ở núi Sáng, lập thành cụm 4 di tích, gồm hai di tích danh lam và hai di tích khảo cổ cấp quốc gia .