Súng trường Mosin

Thiết kế ban đầu

Trong Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ, binh sĩ Nga được trang bị loại súng trường lên đạn thủ công Berdan trong khi binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ được trang bị súng trường Winchester bắn liên tục khiến cho phía Nga bị thương vong lớn. Các chỉ huy chiến trường của Nga trước tình hình đó đã yêu cầu hiện đại hóa quân đội. Trong nỗ lực hiện đại hóa này, thiết kế của đại úy Sergei Ivanovich Mosin và thiết kế của một người Bỉ là Léon Nagant đã được chấp nhận và kết hợp thành mẫu súng trường dùng đạn cỡ 7,62 vào năm 1891. Việc sản xuất bắt đầu được tiến hành từ năm 1892 tại cả Nga và Pháp.

Chiến tranh thế giới thứ nhất và thời kì nội chiến Nga

Trong chiến tranh Nga-Nhật 1904, khoảng 3,8 triệu khẩu súng trường model 1891 này đã được trang bị cho quân đội Nga. Mặc dù đã có một số phiên bản cải tiến ra đời, song trong chiến tranh thế giới thứ nhất, khoảng 3,3 triệu khẩu model 1891 đã được đặt hàng sản xuất tại Anh và Mỹ. Khi Cách mạng Tháng Mười nổ ra, một số súng model 1891 vẫn chưa kịp trao cho quân đội Nga hoàng. Những súng này sau đó được trang bị cho quân đội Anh và Mỹ can thiệp vào Nga sau Cách mạng thời kỳ 1918-1919. Một số khác được trang bị cho các đơn vị quân đội Hoa Kỳ trong nước. Hoa Kỳ cũng dựa vào model 1891 mà thiết kế súng trường "U.S. Rifle, 7.62mm, Model of 1916", một trong những loại súng trường quân dụng phổ biến của Hoa Kỳ một thời.
1 số lượng lớn súng Mosin Nagant đã bị quân đội Đức và Áo-Hung tịch thu và sử dụng. Trong thời gian Nội chiến Nga, súng Mosin Nagant lại tiếp tục được cả hai phía Hồng quân và Bạch vệ ưa chuộng. Sau khi Hồng quân chiến thắng, vào năm 1924, một ủy ban hiện đại hóa vũ khí đã tiến hành dự án hiện đại hóa súng Mosin-Nagant, và model 1930 ra đời.
Phần Lan có thời là xứ phụ thuộc của Đế quốc Nga, nên cũng quen dùng súng Mosin-Nagant model 1891. Sau này, Phần Lan cho ra vài phiên bản cải tiến. Kết quả là trong Chiến tranh Mùa Đông và Chiến tranh Tiếp diễn (đều trong Chiến tranh thế giới thứ hai) cả hai bên chiến tuyến đều dùng súng Mosin-Nagant.
Súng Mosin-Nagant còn được trang bị cho lực lượng kháng chiến Franco trong Nội chiến Tây Ban Nha.

Chiến tranh thế giới thứ hai

Khi Đức Quốc xã xâm lược Liên Xô vào năm 1941, model 1930 là súng trường tiêu chuẩn của quân đội Liên Xô. Hàng triệu cây súng đã được sản xuất để đưa ra chiến trường.
Phiên bản súng bắn tỉa của Mosin-Nagant được chế tạo năm 1932 đã gây được tiếng vang trong thời kì này, góp phần tạo nên chiến tích của nhiều xạ thủ bắn tỉa anh hùng Liên Xô như Mikhail Ilyich Surkov, Vasily Grigoryevich Zaitsev và Lyudmila Pavlichenko trong trận Stalingrad. Bên phía Phần Lan, xạ thủ bắn tỉa Simo Hayha cũng sử dụng 1 cây M28 (phiên bản Mosin Nagant do Phần Lan tự sản xuất). Đến cuối chiến tranh thế giới thứ hai, tổng cộng đã có khoảng 17,4 triệu khẩu Mosin-Nagant model 1930 đã được chế tạo, nhiều hơn bất kỳ mẫu súng trường nào khác trong thế chiến.

Sau thế chiến thứ hai

Sau này N.X.Xêmin thiết kế cải tiến từ mẫu ban đầu 1891/30 của S.I.Mosin và mẫu gần hơn (1938), đưa vào trang bị của Quân đội Liên Xô (2/1944). Sau đó, Liên Xô còn đưa ra mẫu năm 1959. Đây là mẫu cuối cùng của súng này được thiết kế ở Liên Xô. Sau thế chiến thứ hai, Mosin Nagant dần dần được thay thế bằng CKC hay SVD. Tuy nhiên nó vẫn được các nước Đông Âu và một số quốc gia xã hội chủ nghĩa sử dụng trong các cuộc chiến tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam và Afghanistan
Các nước Tiệp Khắc, Bulgaria, Ba Lan, Trung Quốc cũng phát triển các mẫu súng dựa trên Mosin-Nagant model 1944 hoặc model 1959 của Liên Xô.