Trường Trung học phổ thông Nguyễn Trường Tộ, Huế

Tiền thân của trường

Dưới triều vua Thành Thái nhìn chung Việt Nam đã tương đối ổn định dẫu vẫn còn có những cuộc vận động chống Pháp. Không kể Nam kỳ thuộc Pháp thì toàn lãnh thổ Việt Nam với chính quyền Nam triều, thực dân Pháp bảo hộ, đã có những công trình mới được xây dựng để phục vụ dân sinh. Ở kinh đô Huế, các bệnh viện như Bệnh viện Trung ương Huế là bệnh viện Tây y đầu tiên của Việt Nam và Đông Dương được thành lập năm 1894, trường Quốc Học được thành lập năm 1896, chợ Đông Ba được chuyển dời và xây mới ở bờ sông Hương vào năm 1899, trường tiểu học Chaignau dựng năm 1902…Thời kỳ này, cũng có một vài ngôi trường công giáo được thành lập trong đó có trường Jeanne D’arc Huế.
Đức cha Caspar cai quản Giáo phận Huế vào đầu tháng 9 năm 1880. Vài năm sau Giáo phận Huế gặp đại nạn do chiến tranh, biến cố chính trị, sự phân biệt lương-giáo,thiên tai… Người Huế không phân biệt lương-giáo đều chung chịu một thời máu lửa quá đổi đau thương! Khi tình hình tạm lắng, chính quyền bảo hộ đã đưa những đại thần có đạo công giáo vào Viện cơ mật của Nam triều thì giám mục Giáo phận Huế đã có điều kiện củng cố và phát triển giáo phận do ngài cai quản. Đức cha Caspar cũng muốn cho Giáo phận Huế có sự hiện diện của các nữ tu người Pháp. Chiến tranh, thiên tai, bệnh tật tạo ra những cô nhi người Tây, lai Tây. Năm 1889, đức cha Caspar mời đến Huế các Chị em Dòng Thánh Phaolô thành Chartres. Các nữ tu của dòng thánh Phaolô đã hết mình phục vụ bệnh nhân ở các bệnh viện, nuôi dạy các cháu cô nhi ở viện Dục Anh. Khi các cháu lớn lên cần có trường học nên trong khoảng 1893 các xơ đã mở ở khu phố Tây, sau lưng tòa công sứ Tây, một trường nhỏ…đó là tiền thân của trường Jeanne d’Arc. Người phụ trách trường ấy là xơ Isaac.
Trường tiếp tục phát triển công việc giáo dục, tính đến năm 1923 thì cơ cấu nhân sự hoàn thiện hơn và đức cha Allys rất hài lòng, ngài viết “Trường Jeanne-d’Arc phát triển hết sức tốt đẹp và tôi có thể không ngớt lời khen ngợi Bà Bề trên là Xơ Isaac và các Chị Em Dòng Thánh Phaolô về những kết quả tuyệt vời  họ đã đạt được”.

Năm 1931, trường Jeanne d’Arc đã hoàn chỉnh nhưng chỉ lo bậc tiểu học, nhà trường có nhu cầu mở lớp dự bị trung học nhưng gặp khó về nhân sự do các nữ tu của trường phải lo ở bệnh viện, viện Dục Anh và đặc biệt trạm khám Pasquier. Đức cha Chabanon phụ trách Giáo phận Huế viết: “Trường tiểu học các trẻ nữ Huế do các Chị Em Dòng Thánh Phaolô hết lòng điều khiển còn muốn dạy thêm chương trình dự bị thi bằng trung học: nhưng để được như vậy cần phải tăng thêm nhân sự, điều này hiện giờ không thể được. Các nữ tu lo Trạm khám Pasquier đã biết chiếm được cảm tình của các bệnh nhân và sự tin tưởng của các thầy thuốc; các chị em được gọi làm nhiều điều tốt lành trong cơ sở này, nơi người ta cho rằng phải nhanh chóng mở mang thêm. Viện cô nhi, viện ấu nhi (crèche), nhà dưỡng lão, trường nữ công, tất cả các công trình khiêm tốn ở tả ngạn sông Hương này tiến triển bình thường và xoa dịu bao nỗi khổ đau.”…
Trải qua các biến cố, cuộc chiến tranh Việt Pháp, cho đến khi Pháp trao trả độc lập cho chính phủ Bảo Đại, rồi chính quyền Ngô Đình Diệm của thời kỳ chia đôi nước Việt Nam, trường Jeanne d’Arc tiếp tục hoạt động nhưng nữ sinh của trường bấy giờ đa phần là con công chức người Việt theo Công giáo. Đặc biệt năm 1957, Viện đại học Huế được thành lập thì trường Jeanne d’Arc còn mở thêm lưu trú cho nữ sinh viên công giáo ở các tỉnh thành miền Nam về Huế học tập. Một dãy lầu 3 tầng, phía trái trường, sát khuôn viên trường tiểu học Lê Lợi, được xây làm nơi học tập, rèn luyện nữ công… Ở góc Tây - Nam của trường có một giếng cổ để lấy nước sinh hoạt, đến khi Huế đã có nhà máy nước thì giếng này được dùng để tưới cây, nhà trường trồng chè tàu chung quanh giếng và cấm học sinh cũng như lưu học sinh sử dụng giếng. Thế nhưng vẫn có những nữ sinh “bí mật” đến giếng để tắm ban đêm và đùa nghịch.
Hầu hết học sinh Huế trước năm 1955 khi vào trường Quốc Học đều qua giai đoạn học tập và nuôi dưỡng tại trường này

Biến cố của trường

Năm 1905, Trường Jeanne d'Arc bị cơ bãn quật đổ xập dãy lầu giữa. Trường nhỏ do xơ Isaac phụ trách cũng không thoát tai ương. Bằng sức chịu đựng can trường, lòng yêu người thiết tha và nghị lực lớn, xơ Isaac cùng với các xơ dòng thánh Phaolô của Giáo phận Huế đã “chạy đôn chạy đáo” gõ cửa khắp nơi, kêu gọi sự giúp đỡ chính quyền bảo hộ,các hội đoàn, những người hằng tâm hằng sản… đóng góp để phục dựng trường Jeanne d'Arc
Sau năm 1975, trường Jeanne d’Arc hoàn toàn bị xóa sổ. Chính quyền tỉnh Bình Trị Thiên lấy hai dãy lầu phía đông-bắc và phía đông làm trường Cán bộ quản lý, trong đó có khu tập thể cán bộ và học viên, còn dãy lầu 3 tầng phía trái làm Nhà khách Sở giáo dục và đào tạo Bình Trị Thiên.Điều đáng buồn là quanh giếng cổ của trường “mọc lên” một quán nhậu, ồn ào nhí nhố thay cho những tiếng dương cầm thánh thót sáng chiều. Tệ hơn, phía đường Trần Cao Vân, người đi đường ngó lên cư xá trường Cán bộ quản lý thì ai cũng “khó chịu” với lan can tầng lầu được gia cố bằng tre, gỗ, tôn… làm chuồng gà,chuồng vịt thậm chí chuồng lợn. Không còn dãy hành lang lưu xá, với những bóng dáng thiếu nữ “buồn không nói” khi chiều hôm nhớ nhà hoặc những khi trăng lên…
Sau này khuôn viên trường được giao toàn phần cho trường THPT Nguyễn Trường Tộ.

Trường Học

Trường THPT Nguyễn Trường Tộ được thành lập năm 1991. Trước là trường THPT Bán công Nguyễn Trường Tộ. Xưa trường này nằm ở lầu cũ của trường tiểu học Lê Lợi. Tháng 8/2010 UBND Tỉnh Thừa Thiên Huế có quyết định chuyển đổi trường THPT Nguyễn Trường Tộ từ loại hình trường THPT bán công sang trường THPT công lập và tháng 3/2011 UBND Tỉnh Thừa Thiên Huế có quyết định thu hồi các cơ sở nhà, đất trong khu vực nằm giữa hai trục đường Trần Cao Vân, Nguyễn Tri Phương để giao cho trường THPT Nguyễn Trường Tộ và tiểu học Lê Lợi quản lý, sử dụng từ năm học 2011 – 2012; cụ thể trường Lê Quí Đôn giải thể, dãy lầu 3 tầng nhập vào trường tiểu học Lê Lợi, còn hai tầng lầu cũ, nhà nguyện, nhà Xơ phụ trách của trường Jeanne d’Darc cũ giao cho trường THPT Nguyễn Trường Tộ - Một trọng điểm giáo dục quan trọng của thành phố Huế.

Kiến trúc

Hầu hết mọi kiến trúc của trường là kiến trúc Pháp cổ với mái vòm và hành lang được trang trí họa tiết rất đẹp và công phu. Trường được sơn màu hồng thắm nổi bật, ngoài ra còn có khu hiệu bộ và nhà nguyện (tiền thân của nhà thờ Phanxico - Huế)

Lời kết

Ngôi trường Jeanne d’Arc xây năm 1903 được sinh ra từ nỗi đau trần thế, từ lòng yêu người thiết tha của Mẹ Nhất Isaac và những nữ tu dòng thánh Phaolô, từ trong giông bão như một thử thách đối với những con người mong muốn ngôi trường tồn tại và trong sự khoan dung, sự quan tâm sâu sắc của các đức cha phụ trách Tổng Giáo phận Huế. Tuổi trường đã hơn 100 năm, nhưng trường chỉ sống trong 70 năm và thời gian sống ấy đã góp phần đào tạo mấy thế hệ nữ sinh của trường thành những phụ nữ có văn hóa thực sự! Những bài viết của một số cựu nữ sinh của trường đã nói lên niềm tự hào là nữ sinh Jeanne d’dArc cùng nỗi buồn da diết khi về thăm lại “xác ướp” của một ngôi trường đã chết là một minh chứng. [...] Những thầy cô, từng là học sinh ở Huế, có quyền và không có quyền, trực tiếp và gián tiếp đã âm thầm níu giữ “xác ướp ” trường Jeanne d’dArc trong cơn bão thời cuộc. Bằng chứng bây giờ những kiến trúc cũ của trường vẫn vẹn nguyên với ngôi trường PTTH Nguyễn Trường Tộ vậy.