Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn

Trạm điều hành Sài Gòn (hay còn gọi là Trạm Bến Thành, Sài Gòn) là trạm trung chuyển hành khách công cộng lớn nhất, quan trọng nhất trong mạng lưới xe buýt tại Thành phố Hồ Chí Minh với 28 tuyến xe buýt đang tham gia hoạt động. Trạm được xây dựng năm 1956, khi mạng lưới xe buýt Sài Gòn được thiết lập và vẫn đóng vai trò là trạm vận chuyển công cộng chính của thành phố cho đến hiện nay. Trạm điều hành cùng Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn, chợ Bến Thành, Công trường Quách Thị Trang (công viên 23 tháng 9) tạo thành một vòng cung có tâm là tượng đài Trần Nguyên Hãn.

Tên gọi

Cho đến trước ngày 1 tháng 10 năm 2013, trạm giữ tên gọi chính thức là Trạm Điều hành xe buýt Sài Gòn. Khi đầu bến của các tuyến được dời về bãi đậu xe buýt ở khu B Công viên 23 tháng 9, bộ phận trung tâm điều hành xe buýt cũng dời về đó. Vì thế, bãi xe Công viên 23 tháng 9 trở thành Trạm Điều hành xe buýt Sài Gòn mới, hay Ga hành khách xe buýt Sài Gòn. Mặc dù vậy, theo thói quen nhiều cơ quan báo chí vẫn sử dụng tên gọi 'Trạm điều hành Sài Gòn' khi đề cập đến trạm cũ.
Hiện tại, trạm được gọi tắt thành Trạm Bến Thành theo tên Chợ Bến Thành ở đối diện trạm. Đồng thời, hầu hết tuyến xe buýt có dừng đón ở đây cũng mang tên có yếu tố Bến Thành, như các tuyến 93 (Bến Thành - Đại học Nông Lâm), 01 (Bến Thành - Bến xe Chợ Lớn). Mặc dù vậy, một số tuyến khác có tên tương tự nhưng không qua trạm mà dừng tại Công viên 23 tháng 9, như tuyến 102 (Bến Thành - Nguyễn Văn Linh - Bến xe Miền Tây), 703 (Bến Thành - Mộc Bài).
Trong sơ đồ lộ trình tuyến xe buýt, trạm được gọi tên theo kèm điểm đón trả khách ở mặt sau trạm, như Bến Thành A, Bến Thành D, Bến Thành F.
Công trường Quách Thị Trang cũng là một tên gọi không chính thức để chỉ Trạm Điều hành xe buýt Sài Gòn.

Lịch sử

Trước năm 1975, Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn do Công quản Xe buýt Đô Thành (còn gọi là Công quản Xe buýt Sài Gòn) quản lý và là trạm chính của hệ thống xe buýt trong địa phận Sài Gòn và tỉnh Gia Định. Từ năm 1956, bến xe buýt này được nâng cấp thành trạm điều hành xe buýt Sài Gòn, còn trụ sở Công Quản Xe Buýt Đô Thành nằm bên đường Pasteur, cũng ở quận 1.
Sau ngày thống nhất đất nước, nơi này tiếp tục là trạm trung chuyển và bãi đậu xe buýt chính của Thành phố, đồng thời là bến xuất phát cho một số tuyến xe chuyên chở công công khác là xe Lam và xe Daihatsu.
Thực hiện chủ trương khôi phục và phát triển hệ thống giao thông công cộng, năm 1997, trạm này mới chính thức đặt tên Trạm điều hành xe buýt Sài Gòn. Và từ đó đến tháng 10 năm 2013, nơi này đóng vai trò làm đầu bến cho nhiều tuyến xe buýt đi vào trung tâm thành phố. Trạm cũng có bãi đậu xe buýt ngay mặt sau trạm còn các xe buýt đón trả khách ở mặt trước và mặt sau của trạm cũng như tại bãi đỗ xe buýt.
Từ ngày 1 tháng 10 năm 2013, các tuyến xe buýt có đầu bến là trạm điều hành Sài Gòn được điều chỉnh về bến xe tại Công viên 23 tháng 9, đồng thời một số tuyến khác cũng được thay đổi lộ trình để không dừng đón khách tại trạm này. Việc làm này nhằm hạn chế xe buýt đi qua khu vực để thi công dự án đường sắt đô thị Bến Thành—Suối Tiên. Tháng 4 năm 2013, khu vực bãi đỗ xe ở mặt sau được nâng cấp thành khu vực trung chuyển khang trang, hiện đại, với 6 trạm chờ hành khách (platform), được đánh dấu A, B, C, D, E, F. Đồng thời, các tuyến xe buýt được sắp xếp phân luồng một chiều đi vào từng trạm chờ để đón trả khách. Theo đó, các tuyến đi từ phía Đông sang phía Tây vòng xoay Quách Thị Trang ghé trả khách tại các trạm chờ A, B, C. Các tuyến đi vào trạm từ phía Tây sang Đông vòng xoay sẽ ghé các trạm D, E, F. Còn khu vực mặt tiền nhìn ra Công trường Quách Thị Trang chỉ dành để treo pa nô cổ động.
Tháng 7 năm 2016, Trung tâm quản lý điều hành vận tải hành khách công cộng TP cho biết sẽ dời Trạm điều hành Sài Gòn sang phía đầu đường Hàm Nghi. Còn Trạm điều hành hiện tại sẽ bị đập bỏ để bàn giao mặt bằng thi công tuyến đường sắt đô thị Bến Thành-Suối Tiên.