Trần Đông (Bắc Tống)

Trần Đông (chữ Hán: 陈东, 1086 – 1127), tự Thiếu Dương, người Đan Dương, Trấn Giang , nhân vật yêu nước cuối đời Bắc Tống. Ông là người lãnh đạo phong trào vận động của Thái học sanh chống lại phe chủ hòa, ủng hộ phe chủ chiến kháng Kim, về sau vì kiên trì nói giúp Lý Cương mà bị gian thần Hoàng Tiềm Thiện gièm pha và sát hại.

Tiểu sử

Đông sớm nổi tiếng về tài năng, tính lỗi lạc bất khuất, không xấu hổ về xuất thân bần tiện của mình. Bấy giờ gian thần là bọn Thái Kinh, Vương Phủ nắm quyền, không ai dám ra mặt chỉ trích, nhưng Đông chẳng hề e dè, khiến mọi người sợ liên lụy mà xa lánh ông. Về sau Đông nhờ tư cách Cống sĩ  mà được vào Thái học (tức Quốc tử giám). 
Tháng 12 ÂL năm Tuyên Hòa thứ 7 (1125), Đông cầm đầu bọn Thái học sanh quỳ dưới cửa khuyết dâng thư, xin chém 6 gian thần Thái Kinh, Lương Sư Thành, Lý Ngạn, Chu Miễn, Vương Phủ, Đồng Quán, gọi là “lục tặc”.  Khi xưa, Vương Phủ ngầm mưu phế Thái tử Triệu Hoàn, trong lục tặc chỉ có nội thị Lương Sư Thành ra sức bảo hộ; đến nay Triệu Hoàn nối ngôi, là Tống Khâm Tông. Tháng giêng năm sau (1126), quân Kim uy hiếp kinh sư, thượng hoàng Tống Huy Tông lánh sang Hà Nam, bọn Thái Kinh mượn cớ hộ giá mà đi theo, nhằm tránh bị Khâm Tông trị tội, Đông mấy lần dâng thư xin bắt chúng về chịu hình phạt, Khâm Tông cho là phải nhưng không làm vậy. Riêng Lương Sư Thành cậy có ơn cũ, ở lại cấm cung; Trần Đông dâng sớ vạch tội của hắn ta trước nay, nên Khâm Tông biếm chức và lưu đày hắn ta, giữa đường thì ép tự sát. 
Tháng 2 ÂL, quân Tống cướp trại quân Kim không thành công, bọn Lý Bang Ngạn hặc tội Lý Cương, khiến Khâm Tông bãi chức ông ta. Đông lần nữa cầm đầu bọn Thái học sanh quỳ dưới cửa Tuyên Đức, dâng thư xin trả lại chức vụ cho Lý Cương và giao nhiệm vụ chiến đấu cho Chủng Sư Đạo. Quân dân nghe được, kéo đến vài vạn người, cơ hồ trở thành cuộc bạo động, giết chết vài mươi nội thị. Tống Khâm Tông buộc phải gọi Lý Cương và Chủng Sư Đạo vào cung, trả chức vụ và sai đi khuyên dụ, mọi người mới giải tán. 
Tháng 3 ÂL, quân Kim tạm lui, triều thần đòi trị tội những Thái học sanh tham gia dâng thư dưới cửa khuyết, lấy Đông làm đầu sỏ. Đúng lúc danh sĩ Dương Thì nhận chức Thái học Tế tửu, không đồng ý làm vậy, mà sai người khuyên dụ các học sanh, tình hình mới yên. Ngô Mẫn muốn cấm Thái học sanh nghị luận, bèn đề nghị bổ nhiệm Đông làm quan, cho đỗ, bỏ tên ở Thái học; triều đình nghe theo, bổ ông làm Sơ phẩm quan , ban danh phận Đồng tiến sĩ xuất thân, nhưng Đông cương quyết từ chối, sau đó quay về quê nhà nhận lại tư cách “hương tiến” . 
Tháng 5 ÂL năm Kiến Viêm đầu tiên (1127), Tống Cao Tông lên ngôi được 5 ngày thì bổ nhiệm Lý Cương làm tể tướng, được 10 ngày thì triệu Đông đến hành tại. Nhưng Đông chưa đến thì Lý Cương đã bị bãi chức, ông liên tiếp 3 lần dâng thư xin chớ dùng bọn Hoàng Tiềm Thiện, Uông Bá Ngạn, mà dùng lại Lý Cương. Gặp lúc kẻ áo vải là Âu Dương Triệt cũng dâng thư nói như vậy, Tiềm Thiện bèn gièm rằng nếu không giết Triệt với Đông thì có nguy cơ xảy ra lần nữa cuộc bạo động dâng thư dưới cửa khuyết, Cao Tông đồng ý. Ngày 25 tháng 8 ÂL (ngày 2 tháng 10 năm 1127), Tiềm Thiện sai Phủ doãn Mạnh Dữu bắt chém Đông và Triệt ở chợ. Khi người của Phủ nha đến, Đông đã đoán được kết cục, nhưng vẫn bình thản sắp xếp việc nhà, rồi ăn mặc chỉnh tề ra đi.

Hậu sự

Vào lúc dâng thư dưới cửa khuyết, Đông chưa từng gặp Lý Cương, chẳng qua một lòng vì nước mà thôi. Đến nay Đông vì Lý Cương mà chết, kẻ qua đường cũng thương khóc ông. Người phủ Ninh Ba là Lý Du chuộc thây của Đông để chôn cất. 
Sau khi sát hại hai người, Hoàng Tiềm Thiện giả vờ không biết gì cả. Năm thứ 3 (1129), Cao Tông truy tặng Đông, Triệt làm Thừa sự lang. Đông không có con, triều đình cho một người thân nhận chức Sơ phẩm quan của ông khi xưa, lệnh châu huyện vỗ về gia đình ông. Cao Tông đi qua Trấn Giang, sai người tế mộ của Đông, ban 500 xâu tiền. Năm Thiệu Hưng thứ 4 (1134), triều đình lại gia 2 người làm Triều phụng lang, Bí các tu soạn, hậu duệ được làm quan, ban 10 khoảnh ruộng.