Giả Hủ

Giả Hủ (chữ Hán: 贾诩; 147-224), tự là Văn Hòa, người huyện Cô Tang, quận Vũ Uy tỉnh Cam Túc của Trung Quốc. Ông là một mưu sĩ nổi tiếng trong thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Giả Hủ được biết đến là một trong những quân sư giỏi và thân cận của Tào Tháo. Trước đó, ông từng theo Đổng Trác, Lý Thôi và cuối cùng là Trương Tú trước khi gia nhập Tào Tháo. Sau cái chết của Tào Tháo, ông tiếp tục phục vụ người kế nhiệm là Tào Phi, con trai của Tào Tháo và là Hoàng Đế nhà Ngụy sau này.

Thời trẻ

Khi còn trẻ, Giả Hủ là người có học vấn nhưng khả năng của ông thì "người đời chẳng ai biết đến" Chỉ có một nhân sĩ ở Hán Dương là Diêm Trung khi tiếp xúc với ông mới cho rằng ông là người khác thường và có cái tài lạ của Lương, Bình.
Đến kỳ thi xét Hiếu liêm, Giả Hủ đã đậu kỳ thi này và được bổ nhiệm làm chức Lang Tuy nhiên, khi nhìn thấy những sự tham nhũng trong chính quyền vào thời điểm đó, mặt khác ông vì bị ốm nặng bèn nhân đó từ quan, quay về phía quê nhà.
Trên đường trở về đến đất Khiên, ông đã bị bắt bởi phiến quân từ các bộ lạc rợ Đê cùng với mấy chục người khác. Ông cho biết ông chính là cháu ngoại của Thái úy Đoàn Quýnh (段熲), là một vị tướng trấn thủ ở biên ải, uy danh vang xa. Các phản quân rợ Đê nghe danh tiếng nên không dám làm hại ông mà ngược lại còn phóng thích cho ông. Những người bị bắt khác thì đều bị giết cả.
Theo Tam Quốc chí thì Giả Hủ không phải là cháu ngoại của Đoàn Công, ông ta chỉ mượn danh để dọa rợ Đê, qua đó cho thấy ông là một người có tài "quyền biến để xong việc, hết thảy đại loại như thế"

Phục vụ Đổng Trác

Năm 185, Hàn Toại ở phía tây bắc cùng với liên hợp với các bộ lạc ở Tây Lương bắt đầu nổi dậy. Nhà Đông Hán phong cho Đổng Trác làm tổng chỉ huy quân đội để chinh phục các cuộc nổi loạn ở đây. Với danh tiếng của mình, Giả Hủ được Đổng Trác phong làm mưu sĩ cùng tham gia chiến dịch.
Giả Hủ đã hiến nhiều kế sách quan trọng, giúp cho Đổng Trác giành thắng lợi trong cuộc đàn áp này và phát triển thực lực của ông ta, đó chính là điều kiện để sau này Đổng Trác tiến vào trung nguyên.
Năm 189, Đổng Trác tiến vào kinh đô Lạc Dương với lực lượng hùng hậu và mang theo dã tâm, nhanh chóng chuyên quyền, phế Hán Thiếu Đế, lập Hán Hiến Đế, bắt ép vua mới phong chức Thái sư và biến vua Hán trở thành bù nhìn.
Tam Quốc chí cho biết Đổng Trác vào Lạc Dương, Hủ được lấy làm Thái uý duyện rồi Bình tây Đô uý, lại thăng lên làm Thảo lỗ Hiệu uý.
Tuy nhiên, Đổng Trác tàn bạo, bất nhân nên có nhiều kẻ thù, Giả Hủ dự đoán việc ngày bại vong của Đổng Trác, bèn tìm cớ rời khỏi ông này để tránh liên lụy sau này. Giả Hủ sau đó đã được bổ nhiệm làm mưu sĩ của Trung Lang tướng Ngưu Phụ, con rể của Đổng Trác khi đó đang đóng ở Thiểm Tây để "phụ giúp việc quân".

Phục vụ Tào Phi

Khi Tào Phi bãi bỏ Hán Hiến đế và tự phong cho mình làm hoàng đế (220), ông ta có dò hỏi Giả Hủ xem thực lực của nước Ngụy liệu có đủ sức tấn công Đông Ngô hay Thục Hán. Giả Hủ cho rằng thực lực quân Ngụy vẫn chưa đủ sức để tấn công Ngô hay Thục. Tào Phi không nghe lời ông và một lần nữa phải chịu một thất bại lớn khi đánh Đông Ngô.

Qua đời

Năm 224 đời Ngụy Văn Đế, Giả Hủ vì tuổi già sức yếu nên mất khi 77 tuổi, được truy ích là Tiêu hầu. Trong suốt cuộc đời của mình, ông đã chứng tỏ mình là một mưu sĩ giỏi, một người có cơ trí, đoán biết thời thế và là một người con có hiếu.

Bình luận

Trong Tam Quốc chí, Trần Thọ bình luận về Giả Hủ rằng:
"...,Giả Hủ toan tính cơ hồ không hề sơ sót, đạt đến mức thấu hiểu sự quyền biến, đại khái là gần được như Lương, Bình vậy!".
Dịch Trung Thiên bình luận Giả Hủ có thể là người thông minh nhất thời Tam Quốc. Nhiều mưu sĩ thời Tam Quốc có kết cục không hay, như những người bên Tào Tháo, có người chết yểu (Quách Gia), có người phản lại (Mao Giới), có người chết thần bí (Tuân Úc), có người chết oan (Hứa Du). Giả Hủ thì an nhàn vô lo, sống đến trọn đời.
Dịch Trung Thiên cho rằng Giả Hủ là người thông minh, giỏi biết tính người, nhìn thấu tâm tư người khác, Giả Hủ "liệu việc như thần" là vì "hiểu người như thần", "biết người cũng tự biết mình". Sau khi đầu hàng Tào Tháo, Giả Hủ hiểu rõ thân phận địa vị mình, một người đa mưu nhiều kế luôn là đối tượng để quân chủ lợi dụng và đề phòng, vả lại Giả Hủ cũng là loại "phản đồ", nên có thái độ đối nhân xử thế hết sức dè dặt. Giả Hủ bắt đầu ít nói, ít khi bày mưu kế, không mấy giao du bạn bè, việc hôn nhân của con gái cũng không dám kết thân với hào môn vọng tộc. Giả Hủ khép mình rất chặt, thực sự là thông minh.

Trong Tam Quốc diễn nghĩa

Trong Tam Quốc diễn nghĩa, Giả Hủ xuất hiện tại hồi thứ 9 có nhan đề: Trừ hung bạo, Lã Bố giúp tư đồ; Chiếm Trường An, Lý Thôi nghe Giả Hủ. Trong hồi này, Giả Hủ đã có lời khuyên cho Lý Thôi, Quách Dĩ tiến vào Trường An và đã được chấp thuận.
Tiếp đến khi quân Tây Lương do Mã Đằng và Hàn Toại tiến vào Trường An, Giả Hủ đã bày kế cho Lý Thôi, Quách Dĩ đánh bại quân Tây Lương khiến họ phải rút lui.
Khi Trương Tú liên minh với Lưu Biểu chống Tào Tháo, Giả Hủ cũng đoán ra ý định "giương đông kích tây" của Tào Tháo và giúp Trương Tú đánh thắng quân Tào.
Ngoài ra, Giả Hủ còn để lại nhiều dấu ấn trong việc bày mưu cho Trương Tú tập kích Tào Tháo, hiến kế cho Tào Tháo hỏa thiêu kho lương của Viên Thiệu ở Ô Sào và đặc biệt là mưu kế ly gián Mã Siêu và Hàn Toại bằng một bức thư. Ông kiến nghị: "Phép binh tha hồ lừa dối, nên giả vờ cầu hoà, rồi dùng kế phản gián, khiến cho Hàn, Mã nghi ngờ lẫn nhau, chỉ một trận là phá được".
Nhìn chung, trong Tam Quốc diễn nghĩa, Giả Hủ là một mưu sĩ đa mưu túc trí, phục vụ nhiều lãnh chúa và cuối cùng được Tào Tháo trọng dụng.