Đam mỹ

Đam mỹ (tiếng Trung: 耽美; bính âm: Dān měi) là thể loại tiểu thuyết lãng mạn khai thác chủ đề đồng tính luyến ái nam, thường có xuất xứ từ Trung Quốc, lấy bối cảnh Trung Quốc và hòa trộn nhiều yếu tố văn hóa Trung Quốc. Tương tự như yaoi và shōnen-ai, thể loại này hướng tới độc giả nữ. Theo những người theo đuổi dòng tiểu thuyết này thì "đam" có nghĩa là đam mê, "mỹ" có nghĩa là đẹp, và "Đam mỹ" nghĩa là Đam mê cái đẹp. Từ này bắt nguồn từ tiếng Nhật たんび (Tanbi) – mang ý nghĩa duy mĩ, lãng mạn.
Khi du nhập vào Đài Loan, dòng tiểu thuyết này được gọi là "Boy's Love". Ngày nay tại Nhật Bản, "June" mới là tên gọi cho thể loại tiểu thuyết này. Cùng với sự xuất hiện và bùng nổ của văn học mạng nói chung, tiểu thuyết đam mỹ được đăng vô số kể trên mạng Internet Trung Quốc, trong đó có tới hàng nghìn tác phẩm được dịch sang tiếng Việt bao gồm nhiều thể loại con khác nhau như cổ trang, hiện đại, tương lai... Hầu hết độc giả của dòng tiểu thuyết này là các cô gái hoặc phụ nữ trẻ, ngoài ra còn có một số ít nam thanh niên, họ được gọi với cái tên là hủ nữ và hủ nam.

Nhân vật

Nhân vật chính trong Đam mỹ là nam, trong một vài trường hợp hiếm hoi câu chuyện sẽ được kể dưới góc nhìn của nhân vật nữ.
Nhân vật trong Đam mỹ được chia ra là Công (top) và Thụ (bottom còn được viết tắt là bot). Trong tiếng Trung Quốc, "công" có nghĩa là cho đi, "thụ" mang nghĩa nhận lấy.
Thường đa số các độc giả nữ thích đọc tiểu thuyết dưới góc nhìn của nhân vật thụ hơn, khi đó tiểu thuyết đó sẽ được gọi là "chủ thụ", trong trường hợp câu chuyện được kể dưới góc nhìn của nhân vật công nó sẽ được gọi là truyện "chủ công". Thông thường, công sẽ mang nhiều nét nam tính hơn thụ và thường là người chủ động trong mối quan hệ.
Ngoài ra còn có "hỗ công/thụ", vừa đóng vai trò là công và thụ trong mối quan hệ.
Các nhân vật trong đam mỹ luôn đẹp trai, nồng nhiệt và táo bạo. Các câu chuyện thường có cốt truyện hay và khung cảnh đẹp kỳ lạ. Dòng truyện này được những độc giả nữ trẻ ưa thích vì nó làm thoả mãn tâm lý "nửa mơ mộng nửa nổi loạn", muốn được làm những việc táo bạo mà các bậc phụ huynh của họ không chấp nhận.

Lịch sử

Đam mỹ (tiếng Nhật: たんび, tanbi), tên đầy đủ là "Tanbishugi" (耽美主義, "đam mỹ chủ nghĩa"), một phái văn học sớm xuất hiện từ những năm 1909-1913 của thế kỉ XX cùng với sự xuất hiện của cơ quan ngôn luận là nguyệt san tạp chí Subaru (“Sao Mão”, còn có thể gọi là “Tao Đàn”), trong giai đoạn nền văn học hiện đại Nhật Bản hưng thịnh với sự nở rộ của nhiều trường phái, khuynh hướng chống chủ nghĩa tự nhiên. Trường phái này "vị nghệ thuật, đề cao thẩm mỹ và nhục cảm theo phong cách chủ nghĩa tượng trưng và chủ nghĩa duy mỹ phương Tây", được xem là một phân hệ của chủ nghĩa lãng mạn và thường được định danh là khuynh hướng tân lãng mạn Nhật Bản hay trường phái duy mỹ. Một lượng lớn tiểu thuyết thời kỳ này chịu ảnh hưởng, nhưng đến sau năm 1960, từ "đam mỹ" dần dần thoát ly ý nghĩa ban đầu, biến thành đại từ xưng hô thống nhất cho một lớp tiểu thuyết.
Manga đồng tính du nhập vào Trung Quốc đại lục sớm nhất là khoảng những năm 1991 - 1992.
Truyện tranh Nhật Bản khi ấy tràn ngập thị trường Trung Quốc. Một vài trong số đó, như "Keguiyinuo" và "Tokyo Babylon" có nội dung đồng tính nhắm vào phụ nữ trẻ.
Những tiểu thuyết Đam mỹ đầu tiên du nhập vào Trung Quốc đại lục là vào năm 1997 và lần đầu tiên được phổ biến ở các vùng duyên hải phía Nam. Năm 1999, Đam mỹ ở Trung Quốc đại lục phát triển đến giai đoạn cao trào. Tạp chí "Mùa Đam mỹ" do AYA chủ biên được xuất bản, đây là tạp chí đầu tiên tại Trung Quốc chuyên về Đam mỹ, chuyên giới thiệu về manga đồng tính và tiểu thuyết Đam mỹ. Đồng thời manga đồng tính cũng được xuất bản với số lượng lớn chưa từng có.
Tiểu thuyết Đam mỹ cũng sở hữu một số lượng khổng lồ tại Trung Quốc hiện nay. Các nữ sinh trung học, nữ sinh viên đại học, các cô gái công sở cũng đọc đam mỹ. Nó đã có một số lượng fan nữ khổng lồ. Và cũng như đọc đam mỹ, những cô gái trẻ còn viết các tác phẩm văn học đồng tính. Khi Internet được truy cập rộng khắp Trung Quốc, fan nữ đã lập các trang về đam mỹ để chia sẻ truyện tranh cũng như các bộ truyện. Bây giờ các cô gái này đã lớn lên, đọc đam mỹ và viết truyện cho các nhà xuất bản chuyên biệt. Vào tháng 4 năm 2012, một trang web về đam mỹ phải ngừng hoạt động vì có liên quan đến khiêu dâm, và hầu hết trong số 30 người viết bài cho trang web này là các cô gái tuổi teen.
Năm 2016, tại Trung Quốc, nơi xuất phát của dòng truyện đam mỹ, chính phủ nước này đã ban hành một loạt văn bản cấm đối với các nội dung “nguy hiểm về mặt đạo đức”, bao gồm cảnh khiêu dâm hoặc các mối quan hệ đồng tính luyến ái. Ngoài đài truyền hình quốc gia và các đài địa phương không được phát sóng các bộ phim này, các video trên các kênh xem phim trực tuyến cũng bị gỡ. Đây được coi là sự kết thúc của dòng phim chuyển thể từ truyện đam mỹ tại Trung Quốc.

Đam mỹ và phong trào LGBT

Hầu hết fan của truyện đam mỹ đều dị tính, họ đọc dòng truyện này để thỏa mãn trí tưởng tượng chứ không quan tâm nhiều đến cộng đồng LGBT trong cuộc sống thực. Một vài fan đam mỹ hầu như không biết mỗi chữ cái trong "LGBT" có nghĩa là gì. Họ không quan tâm cụ thể về việc cải thiện các quyền của cộng đồng LGBT. Một số ít những fan đam mỹ ủng hộ các quyền của gay nhưng lại nói là họ không có hứng thú tham gia vào các sự kiện Pride.
Có một số fan chỉ muốn thử những điều mới mẻ, nên họ bắt chước các cuốn sách và có những mối quan hệ tình dục một đêm, sex mà không có sự bảo vệ, không hề nghĩ về hậu quả, gây ra những hệ lụy xấu.

Đam mỹ Trung Quốc tại Việt Nam

Tiểu thuyết Đam mỹ Trung Quốc lần đầu xuất hiện tại Việt Nam vào khoảng năm 2007, tính đến hiện tại hầu hết Đam mỹ được dịch và đăng trên mạng Internet Việt Nam, được dịch từ những người không biết tiếng Trung. Họ dịch dựa vào phần mềm Quick Translator, phần mềm nhận đầu vào là đoạn văn bản tiếng Trung và xuất ra đoạn văn bản Hán-Việt, bản VietPhrase một nghĩa và bản VietPhrase nhiều nghĩa. Nhờ phần mềm này, người dịch truyện không nhất thiết phải biết tiếng Trung, song do là bản dịch thô của phần mềm nên nó đòi hỏi người dịch phải cẩn thận kiểm tra lại câu chữ để đảm bảo không mắc lỗi dịch sai.
Do ảnh hưởng từ dòng tiểu thuyết này, hiện nay giới trẻ còn dùng từ "đam mỹ" để chỉ mối quan hệ đồng tính nam bên cạnh "đồng tính", "gay", "bê đê". Tương tự dùng từ "bách hợp" để chỉ mối quan hệ đồng tính nữ và "ngôn tình" cho mối quan hệ dị tính.

Đam mỹ Việt

Đam mỹ Việt là một thể loại tiểu thuyết đồng tính do các tác giả người Việt Nam viết (thường là các hủ nữ: các bạn nữ yêu thích tình yêu đồng tính nam) mang văn phong Trung Quốc, bị ảnh hưởng sâu bởi văn hóa và ngôn ngữ Trung Quốc, lạm dụng từ Hán-Việt và kết cấu câu tương tự tiếng Trung, làm mất đi sự trong sáng của tiếng Việt. Cũng có nhiều truyện do các fan nữ của các nhóm nhạc nam (thường là nhóm nhạc thần tượng Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan) viết về thần tượng của họ. Thể loại này gọi là fan-fiction, đã và đang ngày một phát triển lớn mạnh trên các mạng xã hội.
Bên cạnh những cuốn tiểu thuyết đam mỹ được du nhập từ Trung Quốc, ở Việt Nam cũng có nhiều cuốn truyện gay được tự viết ra, song những năm gần đây lại bị lép vế do làn sóng đam mỹ từ Trung Quốc ồ ạt kéo sang.

Xuất bản

Trước năm 2013, tất cả các tác phẩm đam mỹ tại Việt Nam đều là dịch chui đăng trên mạng và in lậu.
Tháng 3 năm 2013, từ nền tảng phát hành tiểu thuyết ngôn tình trước đó, "Tình yêu của đau dạ dày" của tác giả Điệp Chi Linh là cuốn tiểu thuyết đam mỹ đầu tiên được phát hành hợp pháp tại Việt Nam do Bách Việt và Nanubooks xuất bản. Từ đó mở đường cho một loạt các tác phẩm đam mỹ xuất bản tại Việt Nam như: Cuộc sống đại học xui xẻo (Bách Việt và Nanubooks), Này những phong hoa tuyết nguyệt (IPM), Phồn chi (Owlbooks), Hàng không bán (Amak Books)...
Dù có nhiều cuốn được đánh giá là thiếu chuyên nghiệp trong dịch thuật nhưng đam mỹ vẫn là thể loại văn học bán chạy trong giới trẻ.
Trước đó, cũng có một số truyện gay do tác giả Việt Nam sáng tác được xuất bản như: Không lạc loài (Lê Hoài Anh), Đời Callboy (Nguyễn Ngọc Thạch), Tôi là gay (Angry Chuột), Mẹ ơi, con đồng tính (Nguyễn Ngọc Thạch, Võ Chí Dũng)...
Năm 2015, dòng truyện đam mỹ đã bị Cục Xuất bản - In và Phát hành (Bộ Thông tin - Truyền thông) cảnh báo. Cục đã gửi các Nhà xuất bản yêu cầu “không đăng ký xuất bản các đề tài truyện ngôn tình, đam mỹ; lựa chọn mua bản quyền, dịch và xuất bản các xuất bản phẩm có nội dung lành mạnh, phù hợp với thuần phong, mỹ tục Việt Nam” với lí do: “Thời gian gần đây, một số nhà xuất bản đã xuất bản nhiều xuất bản phẩm ngôn tình, đam mỹ (phần lớn là của nước ngoài), nội dung sáo mòn, vô bổ, thậm chí thô tục, phản cảm, bị thu hồi”. Ông Hoàng Trọng Hiển, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh đoàn Hải Dương nhận xét: "Vì tò mò nên nhiều người trẻ tìm đến thể loại tiểu thuyết đam mỹ. Do chưa có hiểu biết sâu sắc nên nhiều bạn đọc bị mất phương hướng, từ đó dẫn tới nhận thức méo mó về tình yêu, cuộc sống, đánh tráo khái niệm nhân văn và trái với thuần phong mỹ tục Việt Nam".