Xibia

Thời tiền sử

Khu vực này có nhiều giá trị về cổ sinh vật học, vì nó chứa các cơ thể của những loài động vật thời tiền sử từ Kỷ nguyên thế Pleistocene, được bảo quản trong băng hoặc trong tầng đất đóng băng vĩnh cửu. Mẫu vật của sư tử châu Âu Goldfuss sống trong hang động, Yuka (voi ma mút) và một con voi ma mút lông xoăn từ Oymyakon, một con tê giác lông mượt từ sông Kolyma, và bò rừng bizon và ngựa từ Yukagir đã được tìm thấy.
Các vùng đá núi lửa Siberia được hình thành bởi một trong những sự kiện núi lửa lớn nhất được biết đến trong 500 triệu năm qua của lịch sử địa chất Trái đất. Hoạt động của họ tiếp tục trong một triệu năm và một số nhà khoa học coi đó là nguyên nhân có thể của "Cuộc tàn sát vĩ đại" khoảng 250 triệu năm trước, ước tính đã giết chết 90% các loài hiện có vào thời điểm đó. 
Ít nhất ba loài người sống ở Nam Siberia khoảng 40.000 năm trước: Homo sapiens, người Neanderthal và người Denisova. Năm 2010 bằng chứng DNA xác định cuối cùng là một loài riêng biệt.

Địa lí

Với diện tích 13,1 triệu km², Xibia chiếm khoảng 77% lãnh thổ Nga và gần 10% diện tích đất của Trái đất (148.940.000 km2, 57.510.000 dặm vuông). Trong khi Xibia hoàn toàn nằm trong khu vực châu Á, nhiều cơ quan chức năng của Liên Hợp Quốc sẽ không chia nhỏ quốc gia và sẽ đặt toàn bộ ở lãnh thổ Nga của châu Âu và/hoặc Đông Âu. Hai vùng địa lý chủ yếu là Bình nguyên Tây Xibia và Cao nguyên trung tâm Xibia.
Đông và trung Cộng hòa Sakha bao gồm nhiều dãy núi phía bắc-nam ở nhiều độ tuổi khác nhau. Những ngọn núi này kéo dài tới gần 3.000 mét (9.800 ft), nhưng trên vài trăm mét, chúng gần như hoàn toàn không có thảm thực vật. Dãy Verkhoyansk hoàn toàn đóng băng ở thế Pleistocene, nhưng khí hậu quá khô để băng hà kéo dài trên độ cao thấp. Ở những độ cao thấp này là vô số thung lũng, nhiều trong số chúng sâu và được bao phủ bởi rừng thông rụng lá, ngoại trừ ở cực bắc là nơi lãnh nguyên thống trị. Đất chủ yếu là turbels (một loại gelisol). Lớp hoạt động có xu hướng sâu dưới một mét, ngoại trừ gần các con sông.
Điểm cao nhất ở Xibia là ngọn núi lửa đang hoạt động Klyuchevskaya Sopka, trên bán đảo Kamchatka. Đỉnh của nó cao 4.750 mét (15,580 ft).

Địa chất

Bình nguyên Tây Xibia bao gồm phần lớn đất trầm tích từ Đại Tân Sinh, rất thấp và tương đối bằng phẳng, nếu mực nước biển dâng 50 m sẽ làm toàn bộ dùng đất giữa Bắc Băng Dương và Novosibirsk (thành phố ở giữa nước Nga, chếch về phía nam) ngập trong nước và băng tuyết. Rất nhiều khu vực trên vùng đất thấp này là kết quả của các đập băng tạo ra một hồ sông băng lớn. Hồ sông băng này đến cuối kỷ Pleistocene đã chặn dòng chảy về phía bắc của sông Ob và sông Yenisei, dẫn đến việc chuyển hướng tây nam vào biển Caspi và biển Aral qua thung lũng Turgai. Vùng này chủ yếu là đầm lầy, những vùng có đất cứng là đất mùn và ở phía bắc là vùng đất lạnh quanh năm không có cây. Ở phía nam, nơi nhiệt độ cao hơn, đồng cỏ tươi tốt trù phú, là phần mở rộng của Bình nguyên Kazakh đã hình thành thảm thực vật nguyên thủy, hầu hết không còn nhìn thấy được.
Cao nguyên trung tâm Xibia là nền đất ổn định đã là lục địa từ kỷ Permi. Vùng đất này rất dồi dào khoáng sản, gồm vàng, kim cương, quặng măng-gan, chì, thiếc, nikel, coban và molipden. Phần khá lớn của vùng đất này chứa nhiều đá mắc-ma của vụ phun trào núi lửa cuối kỷ Permi, gần như trùng khớp với sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi-kỷ Trias, là vụ phun trào lớn nhất của lịch sử Trái Đất. Chỉ có vùng cực tây bắc bị đóng băng trong kỷ Đệ Tứ, nhưng hầu như tất cả đều nằm dưới lớp băng vĩnh cửu sâu đặc biệt, và cây duy nhất có thể phát triển mạnh, bất chấp mùa hè ấm áp, là cây Siberian Larch (Larix sibirica) rụng lá với bộ rễ rất nông. Bên ngoài vùng cực tây bắc, rừng taiga chiếm ưu thế, chiếm một phần đáng kể trong toàn bộ lãnh thổ Xibia. Đất ở đây chủ yếu là các turbels, nhường chỗ cho podzol nơi lớp hoạt động trở nên dày hơn và hàm lượng băng thấp hơn.

Khí hậu

Thảm thực vật ở Xibia chủ yếu là taiga, với vành đai lãnh nguyên ở rìa phía bắc và các dạng rừng lá rộng và hỗn hợp ôn đới ở phía nam.
Khí hậu Xibia có sự khác biệt rất lớn vào các thời điểm trong năm, nhưng nó thường có mùa hè ngắn và mùa đông lạnh khắc nghiệt kéo dài. Xibia lạnh nhất vào tháng 1 và nóng nhất vào tháng 7. Ở bờ biển phía bắc, giáp Bắc Băng Dương, trên vòng cực Bắc, mùa hè rất ngắn, chỉ một tháng. Khí hậu vùng này là khí hậu vùng cực, mùa đông kéo dài gần như quanh năm. 
Hầu như tất cả dân cư sống ở phía nam, dọc theo tuyến đường sắt xuyên Siberia. Vùng phía nam có khí hậu lục địa ẩm ướt (Köppen Dfb) với mùa đông lạnh nhưng mùa hè lại khá ấm áp và kéo dài ít nhất bốn tháng. Nhiệt độ trung bình hàng năm là khoảng 0,5 ° C (32,9 ° F). Nhiệt độ trung bình tháng 1 khoảng −20 ° C (4 ° F) và tháng 7 khoảng +19 ° C (66 ° F) trong khi nhiệt độ ban ngày vào mùa hè thường trên 20 ° C (68 ° F). Với khí hậu ổn định, mùa hè nhiều nắng và đất đai khá màu mỡ, vùng đất phía nam Xibia có thể được sử dụng với mục đích nông nghiệp có lợi nhuận, như đã được chứng minh vào đầu thế kỷ 20.
Cho đến nay, khí hậu phổ biến nhất ở Siberia là khí hậu cận cực (Koppen Dfc hoặc Dwc), với nhiệt độ trung bình hàng năm khoảng 5 ° C (23 ° F) và trung bình vào tháng 1 là −25 ° C (−13 ° F) và trung bình cho tháng 7 là +17 ° C (63 ° F), mặc dù điều này thay đổi đáng kể theo từng khu vực, với trung bình tháng 7 khoảng 10 ° C (50 ° F) trong vùng đệm lãnh nguyên. Xibia được xem là địa điểm có nhiệt độ cực hạn thấp thứ nhì thế giới, chỉ kém châu Nam Cực. Thành phố Yakutsk thuộc cộng hòa Sakha, là trung tâm kinh tế quan trọng ở Xibia, vào mùa đông nhiệt độ ở đây từng xuống kỉ lục là - 64 ° C, sông Lena chảy qua thành phố này cũng bị đóng băng. Trang web và blog theo định hướng kinh doanh Business Insider đã liệt kê Verkhoyansk và Oymyakon, tại Cộng hòa Sakha của Xibia, để cạnh tranh cho danh hiệu "Cực giá lạnh" của vùng Bắc bán cầu. Oymyakon là một ngôi làng ghi nhận nhiệt độ −67,7 ° C (−89,9 ° F) vào ngày 6 tháng 2 năm 1933 mặc dù nơi đây đã từng trải qua nhiệt độ kỷ lục ghi được là -71,2 ° C. Verkhoyansk, một thị trấn xa hơn về phía bắc và xa hơn trong đất liền, ghi nhận nhiệt độ −69,8 ° C (−93,6 ° F) trong ba đêm liên tiếp: 5, 6 và 7 tháng 2 năm 1933. Mỗi thị trấn được luân phiên coi là Cực giá lạnh của Bắc bán cầu, có nghĩa là địa điểm co1 nhiệt độ thấp nhất ở Bắc bán cầu. Mỗi thị trấn cũng thường xuyên đạt tới 86 ° F (30 ° C) vào mùa hè, mang lại cho thị trấn và phần lớn phần còn lại của Xibia biên độ nhiệt cao nhất của thế giới giữa mùa hè và mùa đông, thường cao hơn 170-180 ° F (94-100 ° C) giữa các mùa. 
Những cơn gió ấm từ Trung Á và Trung Đông thổi đến nam Xibia, làm vùng tây Xibia (như Omsk, Novosibirsk) ấm hơn vùng phía đông (Irkutsk, Chita) tới vài độ C, nơi mà ở phía bắc khí hậu cực đoan mùa đông (Köppen Dfd hoặc Dwd) chiếm ưu thế. Tuy nhiên, nhiệt độ vào mùa hè của một số nơi ở Xibia có thể nóng đến 36-38 ° C (98-100 ° F). Cộng hòa Sakha (đông-bắc Xibia) là vùng lạnh nhất ở đây và lưu vực sông Yana là nơi có nhiệt độ thấp nhất. Tuy vậy, nước Nga không có kế hoạch đưa người sống ở đây, do đó, khí hậu khắc nghiệt của vùng đất này chưa từng bị coi là một vấn đề nghiêm trọng. Phía nam Xibia ở gần khu vực không khí áp suất cao, nhờ đó mà vào mùa đông, gió không mạnh.
Mặc dù là khu vực băng giá, tuyết ở đây rất ít, đặc biệt là vùng phía đông. Lượng mưa ở Xibia nhìn chung là thấp, chỉ có vùng bán đảo Kamchatka có lượng mưa hơn 500 mm nhờ gió ẩm từ biển Okhotsk thổi vào gặp núi cao. Vùng cực nam của bán đảo chịu ảnh hưởng gió mùa nên có mưa lớn vào mùa hè.
Các nhà nghiên cứu, bao gồm Sergei Kirpotin tại Đại học bang Tomsk và Judith Marquand tại Đại học Oxford, cảnh báo rằng miền Tây Siberia đã bắt đầu tan băng do sự nóng lên toàn cầu. Các mỏ than bùn đông lạnh ở khu vực này có thể chứa hàng tỷ tấn khí metan, có thể được thải vào khí quyển. Khí mê-tan là một loại khí nhà kính mạnh hơn 22 lần so với carbon dioxide. Năm 2008, một đoàn thám hiểm nghiên cứu của Hiệp hội Địa vật lý Hoa Kỳ đã phát hiện ra mức độ khí mê-tan lên tới 100 lần so với bình thường trong bầu khí quyển ở Bắc Cực Siberia, có khả năng là kết quả của khí metan được giải phóng qua các lỗ trên 'lớp băng' dưới đáy biển băng giá sự ra đời của sông Lena và khu vực giữa biển Laptev và biển Đông Siberia.

Kinh tế

Nông nghiệp bị hạn chế nhiều bởi mùa hè ngắn ngủi. Song, phía tây nam với khí hậu ôn hòa và đất đai màu mỡ, có các cây lương thực như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen và khoai tây cùng đồng cỏ cho cừu và gia súc. Ở những nơi đất cằn cỗi và mùa hè ngắn ngủi, thức ăn có được từ chăn thả tuần lộc – một hình thức kiếm ăn được người dân ở đây duy trì từ hơn 10 nghìn năm trước. Xibia có những khu rừng rộng nhất trên thế giới. Gỗ mang lại nguồn thu quan trọng, mặc dù nhiều khu rừng ở phía đông đã được khai thác nhanh hơn nhiều so với khả năng phục hồi. Biển Okhotsk là một trong những biển nhiều cá nhất thế giới nhờ luồng nước lạnh và thủy triều trải rộng. Xibia cung cấp khoảng 10% lượng cá đánh bắt toàn cầu, sản lượng có giảm sút từ khi Liên Xô sụp đổ.
Xibia là vùng rất giàu tài nguyên khoáng sản, bao gồm gần như tất cả các loại kim loại có giá trị. Một số mỏ ở đây có trữ lượng vào hàng lớn nhất thế giới như nikel, vàng, chì, molypden, kim cương, bạc, và thiếc. Bên cạnh đó là nguồn dầu mỏ và khí tự nhiên khổng lồ.Khoảng 70% các mỏ dầu phát triển của Nga nằm ở khu vực Khanty-Mansiysk. Nga chứa khoảng 40% tài nguyên niken được biết đến trên thế giới tại mỏ Norilsk ở Siberia. Norilsk Niken là nhà sản xuất niken và palladium lớn nhất thế giới. Phần lớn những tài nguyên này phân bổ ở vùng xa xôi, lạnh lẽo, điều kiện sinh sống và đi lại khắc nghiệt.
Trong khi sự phát triển của năng lượng tái tạo ở Nga bị kìm hãm do thiếu khung chính sách của chính phủ có lợi, Xibia vẫn mang đến những cơ hội đặc biệt cho sự phát triển năng lượng tái tạo ngoài lưới. Các bộ phận từ xa của Siberia quá tốn kém để kết nối với lưới điện và khí đốt trung tâm, và do đó trong lịch sử đã được cung cấp động cơ diesel tốn kém, đôi khi được bay bằng trực thăng. Trong những trường hợp như vậy, năng lượng tái tạo thường rẻ hơn
Công nghiệp của vùng đã từng được chú trọng phát triển mạnh mẽ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Những nhà máy quy mô lớn được xây dựng ở phía tây Xibia và một số ở quanh hồ Baikal, tuy vậy bước phát triển đã dừng lại kể từ khi không còn nhà nước Xô viết.

Dân cư

Dù diện tích rộng lớn, dân số ở Xibia rất thưa thớt. Theo Tổng điều tra dân số Nga năm 2010, các vùng liên bang Xibia và vùng liên bang Viễn Đông, nằm hoàn toàn ở phía đông dãy núi Ural, cùng có dân số khoảng 25,6 triệu người. Tyum và Kurgan Oblasts, có vị trí địa lý ở Siberia nhưng thuộc khu vực hành chính của Quận Liên bang Urals, cùng có dân số khoảng 4,3 triệu người. Do đó, toàn bộ khu vực Nga thuộc châu Á (hay Xibia theo cách sử dụng rộng rãi nhất của thuật ngữ này) là nơi sinh sống của khoảng 30 triệu người. Mật độ dân cư ở vùng đất này rất thấp 3 người/km², chủ yếu là người Nga và các sắc dân gốc Xlavơ, họ bắt đầu đến ở đây từ 400 năm trước. Phần lớn cư dân sống ở phía nam, dọc theo tuyến đường sắt xuyên Xibia. Tất cả người Xibia đều là công dân mang quốc tịch Nga, và trong số những công dân Nga ở Xibia này, hầu hết là người Nga gốc Xlavơ và người Nga gốc Ukraina. Các công dân Nga còn lại của Siberia bao gồm các nhóm khác có nguồn gốc dân tộc không bản địa và những người có nguồn gốc Xibia bản địa. Các dân tộc có nguồn gốc Mông Cổ và Đột Quyết như Buryat, Tuva và Yakut đã sống ở đây từ rất lâu. Các nhóm người thiểu số khác là Ket, Evenk, Chukchi, Koryak và Yukaghir.
Khoảng 70% dân số là ở các thành phố. Phần lớn thị dân sống trong các căn hộ. Ở ngoài đô thị, người dân ở trong những nhà gỗ, lớn và giản dị. Novosibirsk là thành phố đông dân nhất của Xibia (thứ ba ở Nga sau Moskva và Sankt-Peterburg) với 1,5 triệu người. Tobolsk, Tomsk, Irkutsk, Yakutsk và Omsk là các trung tâm cổ kính hơn. Những khu vực nằm gần vòng Bắc Cực như thị trấn Oymyakon do nằm ở vĩ độ cao, khí hậu rất lạnh nên dân số thưa thớt hơn.
Trong số các nhóm công dân Nga không phải là người Slav lớn nhất ở Siberia, có khoảng 400.000 người Đức gốc Volga, Người Rumani gốc Nga có nguồn gốc tổ tiên từ Bessarabia (Moldova ngày nay) cũng sống ở Siberia. Các nhóm bản địa gốc của Siberia, bao gồm các nhóm Mông Cổ và Thổ Nhĩ Kỳ như Buryats, Tuvinians, Yakuts và Siberian Tatars vẫn chủ yếu cư trú ở Siberia, mặc dù họ là thiểu số vượt trội so với tất cả những người Siberia không bản địa khác. Thật vậy, người Nga gốc Slavic vượt xa tất cả các dân tộc bản địa cộng lại, cả ở Siberia nói chung và các thành phố của nó, ngoại trừ Cộng hòa Tuva.
Người Nga gốc Slav chiếm đa số tại Cộng hòa Buryat, Sakha và Altai, vượt xa người Buryats bản địa, Sakha và Altai. Buryat chỉ chiếm 25% ở nước cộng hòa của riêng họ, và Sakha và Altai mỗi nơi chỉ chiếm một phần ba, và Chukchi, Evenk, Khanti, Mansi và Nenets bị chiếm bởi 90% dân số Nga gốc Slav bản địa.
Theo điều tra dân số năm 2002, có 500.000 người Tatar ở Xibia, nhưng trong số đó, 300.000 là Volga Tatars cũng định cư ở Xibia trong thời kỳ thuộc địa và do đó cũng là người Xibia không bản địa, trái ngược với 200.000 người Tatar bản địa ở Xibia.
Trong số những người Xibia bản địa, Buryats, với số lượng khoảng 500.000 người, là nhóm đông đảo nhất ở Xibia và họ tập trung chủ yếu ở quê hương của họ, Cộng hòa Buryat. Theo điều tra dân số năm 2002, có 443.852 người Yakuts bản địa. Các nhóm dân tộc khác bản địa ở Xibia bao gồm Kets, Evenks, Chukchis, Koryaks, Yupiks và Yukaghirs.
Tuy nhiên, kể từ năm 2012, khi Tổng thống Nga Putin thành lập Bộ phát triển Viễn Đông Nga và khuyến khích sinh sản, tỉ lệ sinh ở Xibia đã tăng đáng kể. Theo nhiều chuyên gia, đến năm 2015, số dân ở Xibia sẽ tăng từ 30%-35%, và đến năm 2020 có thể chạm ngưỡng 45%.

Thể thao

Các đội bóng đá chuyên nghiệp bao gồm FC Tom Tomsk, FC Sibir Novosibirsk và FK Yenisey Krasnoyarsk.
Đội bóng rổ Yenisey Krasnoyarsk đã chơi ở VTB United League kể từ mùa 2011-12.
Môn thể thao phổ biến thứ ba của Nga, bandy, rất quan trọng ở Xibia. Trong trận đấu 2015-16 ở giải Bandy Super League của Nga 2015 Yenisey của Krasnoyarsk đã trở thành nhà vô địch năm thứ ba liên tiếp bằng cách đánh bại Baykal-Energiya của Irkutsk trong trận chung kết. Hai hoặc ba đội nữa (tùy theo định nghĩa của Xibia) thi đấu tại Super League, nhà vô địch 20161717 SKA-Neftyanik từ Khabarovsk cũng như Kuzbass từ Kemerovo và Sibselmash từ Novosibirsk. Năm 2007 Kemerovo có sân vận động trong nhà đầu tiên của Nga được xây dựng đặc biệt cho bandy. Bây giờ Khabarovsk có sân vân động trong nhà lớn nhất thế giới được xây dựng dành riêng cho bandy, Arena Yerofey. Đó là địa điểm cho Giải A của Giải vô địch thế giới 2018. Trong thời gian cho Giải vô địch thế giới năm 2020, một sân vận động trong nhà sẽ sẵn sàng để sử dụng tại Irkutsk. Sân đó cũng sẽ tổ chức môn trượt băng tốc độ hình bầu dục. 
Đại hội thể thao đại học mùa đông 2019 được tổ chức bởi Krasnoyarsk.

Giao thông

Nhiều thành phố ở phía bắc Xibia, như Petropavlovsk-Kamchatsky, không thể đến được bằng đường bộ, vì hầu như không có kết nối nào từ các thành phố lớn khác ở Nga hoặc châu Á. Cách tốt nhất để tham quan Xibia là thông qua Đường sắt xuyên Sibir. Tuyến đường sắt xuyên Sibir khởi hành từ thủ đô Moskva ở phía tây đến Vladivostok ở phía đông. Các thành phố nằm cách xa đường sắt được tiếp cận tốt nhất bằng đường hàng không hoặc bằng đường sắt Baikal-Amur (BAM) riêng biệt.

Tôn giáo

Có nhiều tín ngưỡng trên khắp Siberia, bao gồm chính thống giáo Đông phương, các giáo phái khác của Kitô giáo, Phật giáo Tây Tạng và Hồi giáo. Chỉ riêng vùng liên bang Xibia có ước tính 250.000 người Hồi giáo. Ước tính 70.000 người Do Thái sống ở Xibia, một số người ở Khu tự trị Do Thái. Nhóm tôn giáo chiếm ưu thế là Giáo hội Chính thống giáo Nga.
Truyền thống coi Siberia là ngôi nhà nguyên mẫu của pháp sư, và đa thần giáo là phổ biến. Những tập tục thiêng liêng bản địa này được các bộ lạc coi là rất cổ xưa. Có những ghi chép về các phương pháp chữa bệnh của bộ lạc Siberia có từ thế kỷ 13. Lãnh thổ rộng lớn của Siberia có nhiều truyền thống địa phương khác nhau của các vị thần. Những người này Tomam, Xaya Iccita, Zonget. Những nơi có khu vực linh thiêng bao gồm Olkhon, một hòn đảo ở hồ Baikal.

Ẩm thực

Stroganina là một món cá sống của người bản địa ở Xibia ở miền Bắc Cực được làm từ cá đông lạnh sống, mỏng, dài. Đây là một món ăn phổ biến với người Xibia bản địa