Đồng Nguyên

Địa lý

Phường Đồng Nguyên nằm ở phía Đông Bắc thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, cách thành phố Bắc Ninh khoảng 11 km về phía Tây Nam và cách trung tâm Hà Nội khoảng 16 km về phía Đông Bắc. 
Phía Đông Nam giáp xã Hoàn Sơn huyện Tiên Du
Phía Đông Bắc giáp xã Tương Giang
Phía Tây giáp các phường Đồng Kỵ,Trang Hạ
Phía Nam giáp các phường Đông Ngàn, Tân Hồng
Phía Bắc giáp xã Tam Sơn. 
Diện tích tự nhiên có 688,29 ha (giảm 25,71 ha chuyển sang Đông Ngàn); dân số gồm 3.500 hộ với 15.423 người. 
Đây là một phường duy nhất có nhà thờ thiên chúa giáo trên địa bàn thị xã Từ Sơn.

Hành chính

Phường Đồng Nguyên được chia thành  5 khu phố:
1. Khu phố Cẩm Giang với 6 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6
2. Khu phố Nguyễn Giáo
3. Khu phố Tam Lư
4. Khu phố Lễ Xuyên với 2 khu phố: 1, 2
5. Khu phố Vĩnh Kiều với 3 khu phố: 1, 2, 3.

Lịch sử

Xưa kia, vùng đất Đồng Nguyên nằm giữa hai bờ sông Tiêu Tương cổ gắn với huyền tích Trương Chi nổi tiếng. Dòng sông này đã bị bồi lấp từ lâu, ngày nay trên địa bàn Đồng Nguyên vẫn còn một số địa danh mang dấu tích cổ xưa như Câu Ván Tam Lư, Vịnh Cầu, làng Sậy (tức đầm sậy). Nằm giữa khu vực được khẳng định là một trong những cái nôi của người Việt cổ, vùng đất Đồng Nguyên đã được con người chọn làm địa bàn địa định cư. Các làng ở Đồng Nguyên đều có lịch sử lâu đời, từ thuở bình minh của lịch sử dân tộc, nơi đây đã trở thành điểm dừng chân của dòng người Việt cổ trong quá trình thiên di từ vùng rừng núi phía Bắc về chinh phục đồng bằng châu thổ sông Hồng. Điều đó được thể hiện ở các gia phả, thần phả, bia ký, cả những câu chuyện dân gian, truyền thuyết được hình thành và lưu truyền trong nhân dân đã khắc hoạ nên tiến trình lập làng ở Đồng Nguyên. Cùng với quá trình hình thành và phát triển của làng xã, dân số Đồng Nguyên ngày một tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng. Đến nay trở thành một phường có dân số lớn của Thị xã Từ Sơn.
Tồn tại và phát triển trong tiến trình lịch sử, đến nay tên gọi, địa giới hành chính và diện mạo của phường Đồng Nguyên đã có nhiều thay đổi: Thời Hùng Vương xa xưa vùng đất Đồng Nguyên thuộc Bộ Vũ Ninh của Nhà nước Văn Lang Âu lạc. Thời Bắc thuộc, nằm trong quận Giao Chỉ; thời Tiền Lê thuộc Châu Cổ Pháp. Thời Lý thuộc Phủ Thiên Đức. Thời Trần thuộc Châu Vũ Ninh và thời hậu Lê thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn. Từ năm Hồng Đức thứ 21 (1490), đến cuối thế kỷ 18, vùng đất Đồng Nguyên có 4 làng (xã) gồm: Cẩm Chương, Lễ Xuyên, Tam Lư, Vịnh Cầu thuộc tổng Tam Sơn, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc. Đến thời Gia Long (1802-1819) Vùng đất Đồng Nguyên có các làng Vịnh Cầu, Lễ Xuyên, Tam lư, Cẩm Chương thuộc Tổng Tam Sơn và làng Thụ Chương thuộc Tổng Phù Lưu huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc. Từ Thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, các làng xã ở Đồng Nguyên chỉ có một số thay đổi nhỏ về địa danh và địa giới hành chính.
Ngày 9/7/1949, Uỷ ban Kháng chiến Hành chính Liên khu I ban hành Quyết định số 422 PC/2 hợp nhất hai xã Cẩm Giang và Lư Vĩnh Xuyên thành xã Đồng Nguyên thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Ngày 27/10/1962, Quốc hội khoá II ra Nghị quyết hợp nhất hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc.
Ngày 14/3/1963, Hội đồng chính phủ ban hành Quyết định số 25/QĐ hợp nhất huyện Từ Sơn và Tiên Du thành huyện Tiên Sơn, Xã Đồng Nguyên thuộc huyện Tiên Sơn tỉnh Hà Bắc.
Ngày 6/11/1996, Quốc hội khoá IX đã phê chuẩn việc tách tỉnh Hà Bắc thành hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang. Ngày 9/8/1999, Chính phủ ban hành Quyết định số 68/CP tách huyện Tiên Sơn thành hai huyện Từ Sơn và Tiên Du. Xã Đồng Nguyên nằm huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Đến ngày 24/9/2008 Chính phủ ban hành Nghị định 01/NĐ-CP thành lập Thị xã Từ Sơn và các Phường thuộc thị xã Từ Sơn. Xã Đồng Nguyên sau khi chuyển thôn Xuân Thụ và một phần phố mới sang Đông Ngàn; các thôn còn lại trở thành Phường Đồng Nguyên gồm Cẩm Giang, Vĩnh Kiều, Nguyễn Giáo, Tam Lư, Lễ Xuyên và khu phố mới.

Đình Tam Lư

Đình Tam Lư là di tích lịch sử văn hóa lâu đời trên địa bàn phường Đồng Nguyên, thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh. Cũng giống như các làng cổ khác thuộc lưu vực sông Cầu, sông Thương, sông Cà Lồ. Làng Tam Lư thờ đức thánh Tam Giang – những vị tướng nổi tiếng trung quân ái quốc dưới thời Triệu Việt Vương.
Theo truyền thuyết thánh Tam Giang: Ngày xưa ở làng Vân Mẫu, thành phố Bắc Ninh có một người con gái tên là Phùng Từ Nhan. Năm 18 tuổi, Từ Nhan chiêm bao thấy thần Long từ trên trời hạ xuống quấn mình trên sông Lục Đầu, sau đó bà mang thai 14 tháng và sinh hạ được cái bọc 5 con: 4 trai 1 gái. Do là con trời ban cho nên bà lấy họ Trương của Ngọc Hoàng đặt cho các con là Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy và Trương Đạm Nương. Thời gian sau đó, Ngọc Hoàng sai Lã Tiên Ông xuống trần dạy văn võ cho 5 người con tại bãi Tràng Học gần nhà Cổ Trạch. Năm anh em đều văn võ song toàn, lớn lên hưởng ứng lời kêu gọi của Triệu Việt Vương, họ xung phòng làm tướng tiến đánh giặc Lương ở đầm Dạ Trạch và giành thắng lợi lớn. Trương Hống được phong tướng trấn giữ làng Tiên Tảo (Sóc Sơn, Hà Nội), Trương Hát được phong tướng trấn giữ làng Tam Lư (Từ Sơn, Bắc Ninh).
Khi Triệu Quang Phục lên ngôi vua, Lý Phật Tử đã đem quân đánh lại nhưng không thắng, bèn dùng kế cầu hôn gả con. Trương Hống và Trương Hát đã can Triệu Việt Vương nhưng Vua không nghe nên bị mắc mưu rồi bị đánh bại. Lý Phật Tử đoạt được ngôi vua, biết các ông là tướng tài giỏi bèn cho người mời ra làm quan. Song các ông nhất lòng trung quân, mắng lại rằng: “Tôi trung chẳng thờ hai vua, huống hồ hắn là kẻ vong ơn bội nghĩa?” Biết không thể khuất phục được, Lý Phật tử lệnh truy bắt các ông khắp nơi. Các ông biết không thoát được liền tự vẫn ở dòng sông Cầu để giữ trọn tấm lòng trung với vua. Ngọc Hoàng Thượng đế cảm thương đã sắc phong Trương Hống, Trương Hát làm thần sông. Nhân dân 372 làng dọc theo sông Cầu và các nơi hai ông từng đóng quân đánh giặc đều thương tiếc, lập đền thờ làm Thần. Các triều đại nhà Ngô, Đinh, Lê, Lý sau đó được âm phù giữ yên bờ cõi nên đều phong anh em họ Trương là Đức thánh Tam Giang - đại vương thượng đẳng thần. Thánh Tam Giang còn gắn liền với huyền thoại ra đời tác phẩm Nam quốc sơn hà, bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của người Việt.