Trương Cáp

Thời trẻ

Trương Cáp bắt đầu tham gia chiến trận năm mới 16 tuổi khi có khởi nghĩa Hoàng Cân. Thời Hán mạt ra ứng mộ đánh dẹp Khăn Vàng. Sau khi khởi nghĩa Khăn Vàng tan rã Cáp là thuộc hạ của Hàn Phức.

Theo Viên Thiệu

Phức
giao chiến với Viên Thiệu
bại trận Cáp dẫn
binh quy hàng Viên Thiệu. Thiệu lấy
Cáp làm Hiệu uý, sai chống
cự Công Tôn Toản.
Toản bị phá, phần
nhiều là công lao của
Cáp, Cáp được thăng làm Ninh quốc
Trung lang tướng.

Trận Quan Độ

Khi
Tào Tháo đánh nhau với Viên Thiệu
ở trận Quan Độ
Hán Tấn xuân thu chép: Cáp thuyết
Thiệu rằng: "Chúa công
tuy liên tục thắng, nhưng
chớ cùng với Tào công chiến
đấu, nên mật sai quân khinh kỵ
đánh úp tuyệt đường ở
phía nam, tất quân kia tự
bại vậy." Thiệu
không theo kế ấy.
Thiệu
sai tướng là bọn Thuần
Vu Quỳnh đôn đốc việc vận
lương ở Ô Sào, Tào Tháo tự mình tới
đánh gấp. Cáp khuyên Thiệu
rằng: "Binh của
Tào công tinh nhuệ, hẳn sẽ
đánh tan bọn Quỳnh 
bọn Quỳnh bị phá, tất
việc của tướng
quân phải bỏ đi vậy,
nên cấp tốc dẫn
binh đến cứu ngay." Quách Đồ
nói: "Kế của Cáp không hay. Chẳng
bằng đánh vào bản
doanh của họ, thế
tất họ phải
quay về, thế là chẳng
cần cứu mà tự
giải vây được vậy."
Cáp nói: "Tào công doanh trại kiên cố,
có đánh hẳn cũng chẳng lấy
được, nếu như
bọn Quỳnh bị bắt,
lũ thuộc hạ chúng ta cũng bị
bắt hết cả."
Thiệu chỉ phái quân khinh kỵ
đi cứu Quỳnh, mà để
trọng binh đánh doanh trại
Thái Tổ, không hạ được.
Tào Tháo quả nhiên phá được
bọn Quỳnh, quân của
Thiệu tan vỡ. Đồ
hổ thẹn, lại
dèm pha Cáp rằng: "Cáp mừng
vì quân ta bại, lời nói không khiêm tốn

Theo Tào Tháo

Trương
Cáp nhiều lần bày mưu
và khuyên Viên Thiệu nhưng ông ta không nghe
lời. Trận Ô Sào đại
bại Cáp bị Quách Đồ
gièm pha. Viên Thiệu vốn thiếu
quyểt đoán tin lời
 Đồ có ý hại
Cáp
Kết
quả Trương Cáp và Cao Lãm chạy
sang phe Tào Tháo.
Thái
Tổ được Cáp rất
mừng, bảo rằng:
"Xưa Tử Tư
chẳng sớm tỉnh
ngộ, bởi thế
khiến thân bị nguy, há được
như Vi Tử bỏ
nhà Ân, Hàn Tín quy nhà Hán đó sao?" Rồi bái Cáp làm Thiên tướng
quân, phong tước Đô Đình hầu.
Thần
Tùng Chi xét “Vũ đế kỷ” cùng “Viên Thiệu truyện”
đều nói rằng Viên Thiệu
sai Trương Cáp-Cao Lãm đánh doanh trại
Thái Tổ, bọn Cáp nghe tin Thuần
Vu Quỳnh bị phá, bèn đến
hàng, sĩ chúng của Thiệu đại
hội sau đó. Thế
tất là bọn Cáp ra hàng sau đó
quân Thiệu tan vỡ. Đến
như truyện này, nói là quân
Thiệu hội họp
trước, sợ lời
dèm của Quách Đồ, rồi
sau mới quy hàng Thái Tổ,
ấy là ba truyện
có lầm lẫn bất
đồng vậy.

Chiến công

Cáp được trao nắm binh sĩ, theo đánh huyện Nghiệp, lấy được. Lại theo đánh Viên Đàm ở Bột Hải, riêng cầm quân vây Ung Nô, đại phá được. Rồi
theo đánh Liễu
Thành, cùng với Trương
Liêu đều được làm tiên phong, bởi có công được thăng làm Bình định tướng quân. Lại biệt
phái đi đánh Đông Lai, dẹp Quản Thừa, lại
cùng Trương Liêu đánh dẹp bọn Trần Lan-Mai Thành, phá được. Rồi theo phá Mã Siêu-Hàn Toại ở Vị Nam. Vây huyện An Định, thu hàng Dương
Thu. Cùng với Hạ Hầu Uyên đánh dẹp phu tặc Lương Hưng
cùng rợ Đê ở Vũ Đô. Lại phá được Mã Siêu, bình Tống Kiến.

Trận Hán Trung

Sau
này ông đã trở thành danh tướng
nước Ngụy, được
xếp vào hàng năm danh tướng
của Ngụy. Trong những
chiến tích của ông thì trận
giao tranh với Trương Phi ở
Ba Tây được xem là nổi
bật nhất, dù thất
bại nhưng cuối
cùng Trương Cáp cũng bày kế
và giết được Lôi Đồng
của Trương Phi.
Lưu
Bị đóng quân ở
Dương Bình, Cáp đóng quân ở
Quảng Thạch. Bị
có hơn vạn quân tinh nhuệ,
chia làm mười lộ, nhân đêm tối
gấp rút tấn công Cáp. Cáp đốc
suất binh tinh nhuệ
đánh lại, Bị không thể
thắng nổi. Sau đấy
Bị tới lũng Tẩu
Mã đốt đô ấp ở
vùng ngoại vi, Hạ Hầu
Uyên tới cứu hoả,
đi được nửa đường
gặp quân của Bị,
giao chiến, binh khí ngắn
phải đánh gần. Uyên bị
Hoàng Trung giết, Cáp quay về
Dương Bình.
Nguỵ
lược chép: Uyên tuy làm Đô đốc,
Lưu Bị sợ
Cáp mà coi thường Uyên. Lúc giết
Uyên, Bị nói: "Kẻ
ấy đáng được làm đầu
sỏ, dùng người như
thế sao làm gì được
ta!"
Đang
lúc bấy giờ, nguyên soái mới
mất, sợ Bị
thừa cơ đánh, ba quân đều
thất sắc. Tư
mã của Uyên là Quách Hoài bèn lệnh
cho chúng rằng: "Trương
tướng quân, là danh tướng
quốc gia, Lưu Bị
phải kiêng sợ; hôm nay việc
nguy cấp, phi Trương tướng
quân chẳng ai có thể
vỗ yên được." Bèn suy tôn
Cáp lên làm chủ trong quân. Cáp nhận
trách nhiệm, ém binh giữ
yên trận địa, chư
tướng đều vâng theo sự
 dụng binh của
Cáp, bụng dân chúng mới
yên. Tào Tháo đến Trường An, phái sứ
giả đến ban cho Cáp phù tiết.
Tào Tháo thân đến Hán Trung, Lưu
Bị giữ trên núi cao không
dám đánh. Tào Tháo rút lui toàn quân khỏi Hán Trung, Cáp quay
về đóng binh ở
Trần Thương.

Thời Tào Phi

Văn
Đế tức Tào Phi lên ngôi lấy
Cáp làm Tả tướng quân, tiến
tước Đô Hương hầu.
Khi lên ngôi Đế, tiến phong Cáp là Mạo
hầu. Rồi hạ
chiếu cho Cáp và Tào Chân đánh rợ
Hồ ở Lô Thuỷ
thuộc An Định cùng rợ
Khương ở phía Đông, cho triệu
Cáp và Tào Chân cùng vào chầu ở
cung điện Hứa Xương,
phái Cáp về nam cùng Hạ
Hầu Thượng đánh Giang Lăng.
Cáp đốc xuất chư
quân vượt sông, chiếm
cồn cát ở trên sông lập
doanh luỹ.
Khi
Tào Phi mất, Tào Duệ lên ngôi, Trương
Cáp được phong làm Hữu
tướng quân, người
giữ quyền lực
quan trọng nhất trong triều
đình chỉ sau Tư Mã Ý và tham mưu
Hạ Hầu Mậu.
Ông được giao trọng trách cùng với
Tư Mã Ý tiến đánh vùng Ba Thục

Mất

Minh Đế tức Tào Duệ lên ngôi phái Cáp về nam đóng ở Kinh Châu, cùng Tư mã Tuyên Vương đánh biệt tướng của
Tôn Quyền là bọn Lưu A, truy đuổi đến Kỳ Khẩu, giao chiến, phá được. Gia Cát Lượng ra Kỳ Sơn. Triều đình đặc tiến tước vị cho Cáp, phái tới đốc xuất chư quân, chống cự tướng của Lượng là Mã Tắc ở Nhai Đình. Tắc
cậy hiểm ở phía nam núi, không xuống đóng thành lũy. Cáp cắt đứt đường cấp nước, công kích, đại phá được quân Tắc. Các quận Nam An,Thiên Thuỷ,An Định làm phản hưởng ứng Lượng, Cáp đều đánh phá bình được cả. Chiếu viết rằng: "Tên giặc là Lượng dụng quân sĩ Ba Thục, quân binh như cọp gầm hổ rống. Tướng quân đến chỗ binh giặc cứng mạnh vào chốn đao gươm, thắng được kẻ địch ở nơi ấy, trẫm rất ngợi khen. Nay ban thêm
cho thực ấp một nghìn hộ, cộng cả trước đây là bốn nghìn ba trăm hộ."
Tư Mã Ý nắm giữ thuỷ quân ở Kinh Châu, muốn theo sông Miện tới Trường Giang đánh Ngô, triều đình hạ chiếu cho Cáp đốc chư quân ở Quan Trung tới nhận mệnh điều dụng. Tới Kinh Châu, lúc ấy là mùa đông nước
cạn, thuyền lớn không đi được, bèn quay về đóng quân ở Phương Thành.
Gia Cát Lượng lại ra quân, tấn công Trần Thương rất gấp, Tào Duệ sai ngựa trạm tới triệu Cáp về kinh đô. Tào Duê thân giá lâm thành Hà Nam, bày tiệc rượu tiễn đưa Cáp, phái ba vạn quân sĩ ở các miền nam bắc
giao cho Cáp, lại chia quân Hổ bôn đi theo bảo vệ Cáp, nhân đó hỏi Cáp rằng: "Khi tướng quân đến nơi, Lượng đã lấy được Trần Thương hay chưa!" Cáp biết Lượng ít quân không có lương thực, chẳng thể đánh lâu, thưa rằng: "Bỉ thần chưa tới nơi, Lượng đã chạy rồi vậy; Tính ra thì lương thảo của Lượng chẳng còn đủ đến mười ngày." Cáp tiến quân đêm ngày đến Nam Trịnh, Lượng đã lui binh. Triều đình lại hạ chiếu lệnh cho Cáp về kinh đô, bái làm Chinh tây Xa kỵ tướng quân. Cáp là người hiểu biết quyền biến, khéo việc
bầy binh bố trận, liệu địa hình chiến cuộc, không kế gì không tỏ, từ Gia Cát Lượng trở đi đều phải kiêng sợ. Cáp tuy là võ tướng mà yêu thích những bậc nho sĩ, từng tiến cử người đồng hương là Ti Trạm làm Kinh Minh Hành Tu, chiếu viết rằng: "Xưa Tuân Tế làm tướng, tấu xin lập ra Ngũ kinh đại phu, ở trong quân doanh, cho các nho sinh tấu nhạc ném thẻ vào hồ. Nay tướng quân bên ngoài thống quản quân lữ, bên trong an định quốc triều. Trẫm khen ngợi ý chí của tướng quân, nay cất nhắc Trạm lên làm Bác sĩ."
Gia Cát Lượng lại ra Kỳ Sơn, triều đình chiếu mệnh cho Cáp đốc xuất chư tướng ở phía Tây đến Lược Dương, Lượng quay về giữ Kỳ Sơn, Cáp đuổi theo đến Mộc Môn, cùng với quân của Lượng giao chiến, bị loạn tên bắn trúng đầu gối, chết, được ban thuỵ hiệu là Tráng hầu.
Nguỵ lược viết:
Quân Lượng lui về, Tư Mã Ý sai Cáp đuổi theo, Cáp nói: "Quân pháp dạy, vây thành tất phải mở lối thoát cho giặc, quân địch chạy chớ nên đuổi theo”. Ý không nghe. Cáp bất đắc dĩ, phải tiến binh. Vì quân Thục bố trí mai phục trên núi cao, cung nỏ bắn loạn xạ, Cáp bị trúng tên vào bắp đùi."
Cuối cùng Cáp bị trúng kế của Gia Cát Lượng ở Kiếm Các và bỏ mạng. Trong Tam Quốc Chí ghi rằng Tư Mã Ý khuyên Trương Cáp không nên đuổi theo quân Thục Hán nhưng ông không nghe nên bị phục kích, nhưng trong các ghi chép khác thì Trương Cáp lúc đó là lão tướng nhiều kinh nghiệm nên không đuổi theo Gia Cát Lượng,
nhưng Tư Mã Ý hoặc là vì thiếu hiểu biết hoặc là cố ý hại ông để tranh quyền nên ra lệnh cho ông đuổi
theo.Trương Cáp được phong tước Hầu sau khi chết.