Phát Diệm

Địa lý

Thị trấn Phát Diệm cách trung tâm thành phố Ninh Bình 27 km về phía đông nam, thị trấn nằm trên quốc lộ 10 và ngã tư sông Vạc, sông Ân. Gần thị trấn còn có quốc lộ 12B từ Tam Điệp đi thị trấn Bình Minh và khu vực biển Ninh Bình và quốc lộ 21B nối từ Nam Định vượt sông Đáy đi qua Quang Thiện, Phát Diệm, Tân Thành, Yên Mô, Tam Điệp.
Thị trấn Phát Diệm có diện tích 1,05 km². Dân số năm 2010 là 10.687 người, mật độ dân số đạt 10.178 người/km².
Thị trấn Phát Diệm là đơn vị hành chính cấp xã có mật độ dân cư đông đúc thứ hai Ninh Bình, chỉ đứng sau phường Vân Giang, thành phố Ninh Bình với 18.829 người/km². Phát Diệm cũng đồng thời là một trong 5 đơn vị hành chính cấp xã có dân số lớn nhất Ninh Bình, theo thứ tự gồm: Khánh Nhạc, Trường Yên, Lai Thành, Yên Nhân, Phát Diệm.
Nằm ở trung tâm đồng bằng ven biển Kim Sơn, thị trấn Phát Diệm có địa hình bằng phẳng, ở độ cao trung bình từ 0,8 đến 1m so với mực nước biển.

Hành chính

Thị trấn Phát Diệm được chia thành 8 phố: Kiến Thái, Trì Chính, Thượng Kiệm, Phú Vinh, Phát Diệm Đông, Phát Diệm Tây, Nam Dân, Phát Diệm Nam.

Kinh tế

Quốc lộ 10 và sông Vạc chia thị trấn Phát Diệm làm 4 phần cân xứng ở 4 phía của ngã tư sông Vạc và sông Ân tạo ra hệ thống giao thông thủy và bộ rất thuận lợi.
Chợ Nam Dân Phát Diệm là một trong 5 chợ lớn nhất ở Ninh Bình. Chợ Nam Dân là chợ lớn thứ 3 ở Ninh Bình (chỉ sau chợ Rồng ở thành phố Ninh Bình và chợ Đồng Giao ở thành phố Tam Điệp), điều đặc biệt ở đây là nơi hội tụ các sản phẩm buôn bán đặc trưng như chiếu cói, rượu Kim Sơn, gạo tám, nếp, dự... Tại đây còn có cảng than, cảng cá Kim Sơn.
Năm 2008, tổng giá trị sản xuất thị trấn đạt 72,3 tỷ. Tốc độ tăng trưởng bình quân 16% so với năm 2007. Ngành thương mại - dịch vụ chiếm chủ đạo trong cơ cấu kinh tế của thị trấn với 94%, Công nghiệp, TTCN chiếm 5,1%, Nông nghiệp chiếm 0,9%.

Rạp Kim Mâu

Rạp chiếu bóng Kim Mâu là công trình biểu tượng kết nghĩa giữa huyện Kim Sơn và thành phố Cà Mau. Rạp nằm ven sông Ân, quay mặt tiền ra quảng trường, sông Ân và quốc lộ 10. Rạp Kim Mâu có diện tích 1,65 ha với sức chứa 800 chỗ ngồi. Đây là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa của huyện Kim Sơn.

Cầu ngói Phát Diệm

Cầu ngói Phát Diệm là một công trình độc đáo, đã được in hình trên tem bưu chính Việt Nam. Cầu nằm bắc qua sông Ân ở trung tâm thị trấn Phát Diệm. Cầu ngói Phát Diệm có kiến trúc "thượng đình hạ kiều" tức phía trên là đình, phía dưới là cầu. So với 5 cây cầu ngói cổ hiện còn lại ở Việt Nam, cầu ngói Phát Diệm có chiều dài khá lớn, 36 m, chia thành 3 nhịp, mỗi nhịp có 4 gian. Ngoài cầu ngói Phát Diệm ở Kim Sơn còn 2 cầu ngói Lưu Quang và cầu ngói Hòa Bình đều bắc qua sông Ân.
Hai bên thân cầu ngói Phát Diệm có hai dãy lan can và cột đều bằng gỗ lim. Trên cầu là mái che cầu phong li tô, lợp ngói đỏ cổ truyền của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Lối đi hai đầu cầu có các bậc tam cấp. So với Chùa Cầu Hội An và cầu ngói Thanh Toàn, cầu ngói Phát Diệm có dáng vẻ nhẹ nhàng và thanh thoát, thể hiện tài năng sáng tạo đặc biệt.
Đây được đánh giá là cây cầu hiếm và có giá trị nghệ thuật cao nhất trong các loại cầu cổ ở Việt Nam. Cầu vừa có chức năng giao thông, vừa là một mái đình cổ kính, hơn nữa lại là điểm dừng chân tránh mưa nắng, nơi đôi lứa hẹn hò.
Dân gian có câu "cầu Nam, chùa Bắc, đình Đoài" để ca ngợi vẻ đẹp kiến trúc những cây cầu cổ ở xứ Sơn Nam, trong đó có cầu Ngói Phát Diệm ở Kim Sơn, cầu Trà Là ở thành phố Ninh Bình và cầu Đông ở cố đô Hoa Lư.  Cầu Ngói Phát Diệm đã được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật năm 2018.