Lai giống vật nuôi

Lai giống vật nuôi hay lai tạo là sự giao phối giữa hai hay nhiều dạng bố, mẹ có tính di truyền khác nhau để tạo ra biến dị tổ hợp

Phương pháp lai giống

Phương pháp lai là phương pháp cho giao phối những cá thể thuộc các dòng khác nhau trong cùng một giống hoặc các giống khác nhau nhằm phát huy ưu thế lai cho đời sau (đời con) là cơ sở để nâng cao năng suất và sức sống của vật nuôi. Thông qua phương pháp lai sẽ tạo ra tổ hợp của các yếu tố di truyền khác nhau. Tuỳ theo mục đích của công tác giống mà có thể áp dụng các phương pháp lai khác nhau để tạo ra các tổ hợp lai theo ý muốn.xxxxthumb|Một con nghé lai giữa trâu murrah và trâu ngố

Lai kinh tế

Lai kinh tế (Commercial crossing) là phương pháp lai, sản xuất và chỉ sử dụng đời F1 để làm sản phẩm hàng hoá, tiêu dùng với lợi ích kinh tế cao nhất.

Lai luân chuyển

Lai luân chuyển (Rotation crossing) là phương pháp lai sử dụng nhiều đực giống thuộc các giống khác nhau để cho giao phối lần lượt với những con cái lai qua các thế hệ cho tới khi tạo được con lai mang những tính trạng mong muốn.

Lai cải tạo

Lai cải tạo (Grading up) là phương pháp sử dụng một giống cao sản, tốt hơn nhiều mặt, cho giao phối với một giống kém hơn để cải tạo giống sau.
Khi cần cải tạo một giống nào đó không đáp ứng được yêu cầu trong sản xuất thì có thể dùng phương pháp lai cải tạo. Đối với chăn nuôi thủy cầm, thường người ta dùng một giống vịt, ngan có năng suất thịt hoặc trứng cao để cải tạo một giống địa phương có năng suất thấp.; qua nhiều thế thệ cho đến khi con lai đáp ứng được những yêu cầu của nhà tạo giống lúc đó mới cho tự giao để cố định phần giống. 

Lai gây thành

Lai gây thành (Crossing for creating new breeds) là một phương pháp lai sử dụng nhiều giống tốt phối hợp lại để tạo nên giống mới có các tính trạng tốt hơn các giống gốc tham gia.
Khi cần tạo ra giống mới người ta thường áp dụng phương pháp này, thường dùng nhiều giống, mỗi giống có những đặc điểm riêng. Ví dụ: vịt Khaki Campbell được tao ra từ 3 giống là giống vịt chạy Ấn Độ được các nhà tạo giống đưa về Anh cho lai với giống vịt địa phương, tiếp đó lại lai với vịt trời sau đó cho tự giao cố định để được giống vịt Khaki Campbell có thân hình nhỏ, thon, nhanh nhẹn, có khả năng tìm kiếm thức ăn cao. Sức chịu đựng tốt có thể nuôi ở nhiều vùng sinh thái khác nhau và đặc biệt là năng suất trứng rất cao có thể đạt trên 300 quả/mái/năm.

Lai cải tiến

Lai cải tiến dùng trong trường hợp một dòng, một giống vịt về cơ bản đã đạt được những tiêu chuẩn chính nhưng còn một vài đặc điểm cần khắc phục.
Ví dụ: Vịt Khaki Campbell có sản lượng trứng khá cao nhưng lại có lông màu Khaki, nhưng người tiêu dùng có mặc cảm khi dùng trứng vịt lộn. Do vậy, có thể dùng vịt CV2000 Layer để cải tiến đặc điểm này.
Khi tiến hành lai cải tiến cần phải đặc biệt chú ý tới việc chọn lựa vịt trống của giống cải tạo (trong ví dụ trên là vịt CV2000 Layer). Vì nó đóng vai trò quan trọng trong việc di truyền đặc điểm tốt cho giống được cải tiến.

Sung huyết

Sung huyết (Crossing for improving local breeds, outcrossing), hay pha máu là một phương pháp lai dùng một giống có tính trạng mong muốn cho giao phối với một giống không có tính trạng này nhằm cải tiến một bước nhất định chất lượng của giống sau, nhưng cơ bản, giống sau không thay đổi.
Ví dụ lợn Pietran kháng stress được tạo ra từ phương pháp lai giữa lợn Pietran cổ điển và một giống lợn khác.

Hồi giao

Hồi giao, còn gọi là phản giao, lai ngược, lai trở lại (Back crossing, criss crossing) là một phương pháp lai giống bằng cách cho con lai giao phối trở lại với một trong các dạng của giống gốc.
Ví dụ: lấy con lai của hai giống A và B cho giao phối với đực của giống A hoặc đực của giống B.
Hồi giao lặp lại (Repeated backcross) là sự hồi giao thực hiện lại sau một số thế hệ nhất định.

Lai đơn

Lai đơn là một phương pháp lai sử dụng trong phạm vi hai giống, cùng cặp tính trạng.

Lai kép

xxxxnhỏ|Gà ri lai ba máu RSL]]
Lai kép là phương pháp lai được sử dụng trong phạm vi nhiều giống, nhiều cặp tính trạng (từ 2 giống với 2 cặp tính trạng trở lên).

Tổ hợp lai tối ưu

Là khả năng do lai giữa những cá thể, những dòng, những giống nhất định để có được kết quả cao hơn so với những cặp lai khác.

Lai xa

xxxxthumb|Con lai giữa ngan và vịt (lai khác loài)]]
Lai xa là lai khác loài. Ví dụ: ngan lai với vịt, ngựa lai với lừa... tạo con lai siêu trội.