Họ Bùi làng Thịnh Liệt

Nguồn gốc

Dựa theo nhiều tài liệu và gia phả của nhiều gia đình thì nguồn gốc của họ Bùi làng Thịnh Liệt là từ làng Cát Xuyên, huyện Hoàng Hóa, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hóa (nay là huyện Hoằng Hóa của tỉnh Thanh Hóa). Khoảng cuối thời nhà Hồ, vì chiến tranh giữa Việt Nam với nhà Minh, gia tộc này dọn đến làng Định Công, huyện Thanh Đàm (sau này là Thanh Trì), phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng (gần thành Thăng Long). Ngay sau đó, nghe theo lời khuyên của một người Trung Hoa thông hiểu về phong thuỷ, gia tộc này lại dọn sang làng ngay bên cạnh: làng Thịnh Liệt.
Tổ phụ của gia tộc này là một người có tên hiệu Chí Đức. Chí Đức sống trong khoảng từ cuối thế kỷ 14 đến giữa thế kỷ 15 và là người đã mang gia đình từ Thanh Hóa đến gần Thăng Long. Ông nổi tiếng khi còn trẻ là một người có sức khoẻ phi thường và biết võ nghệ. Theo truyện kể lại thì ông đã một mình đánh đuổi một đàn trâu rừng để cứu con gái của Hoàng Công Thục – một võ tướng của nhà Trần. Vì công này, tướng Hoàng Công Thục gả con gái của mình – Hoàng Thị Ngọc Trân – cho Chí Đức. Bà Ngọc Trân cũng còn là cháu ngoại của vua Trần khi đó.
Chí Đức có một người con trai là Trung Thức. Theo truyện kể lại thì có một người Trung Hoa thông hiểu về phong thuỷ, vì muốn trả ơn cho Trung Thức, đã đề nghị cho Trung Thức hai vùng phúc địa – một vùng sẽ tạo ra một vị vua trong các người con cháu, còn vùng kia sẽ tạo ra nhiều thế hệ có nhiều danh nhân – và Trung Thức đã chọn vùng phúc địa thứ hai. Nghe theo lời, Trung Thức dọn gia đình sang làng Thịnh Liệt, lúc đó chỉ là một khu đầm lầy với gia đình của Cao Lệnh Công đang ở. Sau khi dọn sang Thịnh Liệt, Trung Thức lấy con gái họ Cao là Cao Thục Tịnh. Về sau, khi gia đình trở nên quý hiển có nhiều con cháu làm quan trong triều, Trung Thức được vua nhà Hậu Lê phong tước Diễn Phúc Bá, chức Tả Thị Lang và tên hiệu là Tả Dụ; do đó Trung Thức còn được biết với tên Tả Dụ.

Làng Thịnh Liệt theo thời gian

Làng Thịnh Liệt thời xưa có tên là Cổ Việt, nằm cạnh kinh thành Thăng Long. Đến thế kỷ 15 thì đổi tên thành Thịnh Liệt; làng còn có tên Nôm là Làng Sét. Sau khi Diễn Phúc Bá Tả Dụ di chuyển gia đình sang thì làng được tổ chức thành 9 thôn, có tên từ Giáp Nhất đến Giáp Cửu (về sau thôn Giáp Cửu tách rời thành một làng khác). Gia tộc họ Bùi làng Thịnh Liệt này bắt đầu từ thôn Giáp Nhị. Vào đầu thế kỷ 19, làng Thịnh Liệt (gồm 8 thôn còn lại) thuộc tổng Hoàng Mai, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng. Vào đầu thế kỷ 20, nhiều thôn họp lại với nhau để trở thành làng; các làng mới: Giáp Nhất, Giáp Nhị, Giáp Tứ, Giáp Lục và Giáp Bát, lúc đó thuộc tổng Thịnh Liệt, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông. Trong khoảng thập niên 1950, Thịnh Liệt bị mất Giáp Bát và đổi tên thành Đoàn Kết cho đến khi được đổi lại vào năm 1964. Ngày nay, Thịnh Liệt chỉ còn Giáp Nhất, Giáp Nhị và Giáp Tứ, thuộc quận Hoàng Mai của thành phố Hà Nội.
Làng được Nguyễn Trãi nhắc đến trong sách Dư địa chí vì đặc sản cá rô của đầm Sét.
Trong số các làng văn hiến tại Bắc Việt, làng Thịnh Liệt là một trong số ít những làng có cả văn chỉ lẫn thọ chỉ. Thọ chỉ, giống như văn chỉ, là một đền trong làng nhưng không dùng để tôn vinh các danh nhân văn hóa mà để tôn vinh các người lớn tuổi – từ 70 tuổi hay hơn nhưng đặc biệt là các người trên 100.
Nhà thờ của họ Bùi trong làng được vua Lê Hiển Tông phong một bức hoành phi có bốn chữ "Sơn Nam Vọng Tộc" để chỉ một dòng họ nhiều danh vọng của trấn Sơn Nam. Trấn Sơn Nam lúc đó bao gồm các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Hà Nam và Hà Đông.
Làng Thịnh Liệt ngày nay là một trong những làng cổ của đất Hà Thành và còn là một phường thuộc quận Hoàng Mai.