Liên Xô chiếm Đông Ba Lan (1939)

Bối cảnh

Trong Thế chiến I, Đế chế Nga sụp đổ, Ba Lan giành độc lập sau đó. Tại hội nghị tại Paris, đại diện của chính phủ Anh là George Curzon đề nghị một biên giới giữa Nga và Ba Lan, gọi là đường Curzon, được lập ra dựa trên tỷ lệ sắc tộc tại mỗi vùng đất. Tuy nhiên đề nghị này đã không được chấp nhận bởi Ba Lan.
Cho nên nó dẫn tới cuộc chiến tranh Ba Lan-Ukraina (1918–1920), rồi Chiến tranh Nga-Ba Lan (1919-1921), trong đó Ba Lan đã cố gắng tái lập lại lãnh thổ mà Đế chế Ba Lan đã mất trong 3 lần phân chia Ba Lan cho Nga, Đức và Phổ, trong khi Nga Xô Viết muốn lan rộng hệ thống của mình. Trong Hiệp ước Riga 1921, cả hai bên chỉ đạt được một phần mục đích chiến tranh của mình. Ba Lan đã giành được khoảng 200.000 km2 lãnh thổ thuộc Tây Ukraine và Tây Belarus, mặc dù một phần lớn dân số tại đó không phải là người Ba Lan. Ngoài ra, Ba Lan còn chiếm đóng các khu vực xung quanh thủ đô Vilnius của Litva, mà họ gọi Wilna, cai quản nó cho tới 1939.
Sau năm 1921, khoảng 6 triệu dân Belarusia và Ukraina (là người gốc Nga) đã nằm dưới sự chiếm đóng của Ba Lan. Người Ukraine ở Galicia đã sớm tổ chức kháng chiến chống lại Ba Lan, tiến hành đốt phá các trang ấp Ba Lan và tấn công các chính trị gia Ba Lan. Năm 1929, tại Vienna đã thành lập Tổ chức Quốc Dân Ukraine (OUN), gồm nhiều thanh niên Galicia. Đại tá Yevhen Konovalev (1891-1938) đã biến nó một phong trào quân sự ngầm có kỷ luật, và năm 1930 đã tiến hành các cuộc tấn công vào các tổ chức Ba Lan, các quan chức và các chủ đất, và những người Ukraina cộng tác với Ba Lan. Chính phủ Ba Lan phản ứng bằng cách đẩy mạnh các vụ bắt giữ và các chính sách dân tộc cực đoan hơn. Các chính sách của Ba Lan đối với phía Ukraine và dân tộc thiểu số khác bị coi là "hoàn toàn mang tính đàn áp", nhưng nó đã củng cố sự thống trị của Ba Lan cho đến đầu Thế chiến II và tạo ra sự khuất phục của phần lớn người Ukraine tại vùng này
Sau cái chết của Jozef Pilsudski, chính sách của Ba Lan tiếp tục với lập trường đối đầu với Liên Xô, thậm chí Ba Lan còn nuôi ý định sẽ tiếp tục tấn công Liên Xô, chiếm trọn cả hai nước Belarus và Ucraina để tái lập lại lãnh thổ của Đế chế Ba Lan vào thời hoàng kim ở thế kỷ 16, từ đó vươn lên thành cường quốc châu Âu. Phía Liên Xô thì luôn nung nấu ý định thu hồi lại những đất đai mà Ba Lan đã chiếm của họ.

Sáp nhập lãnh thổ

Theo thỏa thuận ngầm của Đức Quốc xã và Liên Xô vào ngày 23 tháng 8, mà được cho biết vào ngày 22 tháng 9 năm 1939, lãnh thổ Ba Lan bị chia làm đôi. Lãnh thổ được trả về Liên Xô có ranh giới tương ứng với đường Curzon, chính là đường biên giới mà đại diện nước Anh (George Curzon) đề nghị làm ranh giới phía Đông cho Ba Lan vào năm 1919 nhưng bị Ba Lan từ chối.

Xử bắn tù binh chiến tranh

Thời gian chiếm đóng kéo dài cho tới ngày 22 tháng 6 năm 1941, khi cuộc Chiến tranh Xô-Đức bắt đầu, với những cuộc đi đày và những vụ xử bắn tù binh của Liên Xô, mà một phần nhiều năm sau khi thế chiên thứ hai chấm dứt công chúng thế giới mới được biết tới, ban đầu còn đổ tội cho quân đội Đức Quốc xã.
Trong lúc tiến vào vùng Đông Ba Lan, hồng quân đã tiến hành xử bắn những tù binh được cho là cứng đầu mà họ bắt được. Sử gia Andrzej Friszke cho là số nạn nhân lên tới 2.500 tù binh chiến tranh bị xử bắn (Binh lính Ba Lan, Cảnh sát) và hàng trăm quần chúng dân sự. Cùng lúc lãnh đạo quân sự Liên Xô kêu gọi người dân Ukraina và Belarus vùng dậy gây bạo động và chết chóc chống lại quân Ba Lan. Những tội phạm được biết tới nhiều nhất xảy ra ở Katyn, Rohatyn, Grodno, Nowogródek, Sarny, Tarnopol, Wołkowysk, Oszmiana, Świsłocz, Mołodeczno và Kosów Poleski. Các vụ xử bắn khởi đầu từ đề xuất của L. P. Beriya rằng phải hành quyết tất cả các sĩ quan Ba Lan được cho là cứng đầu, ngày 5 tháng 3 năm 1940. Tài liệu chính thức này đã được Bộ Chính trị, gồm cả lãnh đạo I. V. Stalin, ký và đóng dấu. Số lượng tù binh bị xử bắn được ước tính khoảng 22.000 người, với con số thấp là 21.768 người. Tù binh bị xử bắn tại Rừng Katyn Nga, các trại tù Kalinin và Kharkiv và những nơi khác. Trong tổng số người bị giết hại, khoảng 8.000 là các sĩ quan Ba Lan bị bắt làm tù binh trong cuộc tấn công Ba Lan của Liên Xô năm 1939, 6.000 người khác là các sĩ quan cảnh sát, số còn lại là những người thuộc giới trí thức Ba Lan bị bắt giữ vì bị coi là các "nhân viên tình báo, sen đầm, địa chủ, những kẻ phá hoại, chủ nhà máy, luật sư, viên chức và thầy tu."

Cộng tác với Đức Quốc xã

Vào ngày 28 tháng 9 năm 1939, khi chính phủ Ba Lan di tản sang Romania và các cuộc chiến đấu gần như chấm dứt, Đức Quốc xã và Liên Xô đã thỏa thuận một Hiệp ước biên giới và thân hữu và các thỏa hiệp ngầm khác. Trong khu vực Ba Lan mà Liên Xô chiếm năm 1939, khoảng 13 triệu người sống ở đó. Gần 40% là người Ba Lan và khoảng 8,3 % người gốc Do Thái. Số còn lại (52%) đa số là người Ukraina và Belarus, ngoài ra còn có người Lemken, Bojken, Huzulen, Poleschuken, Nga, Litva, Séc, Đức và các dân tộc thiểu số khác. Tại đa số các thành phố như Białystok, Wilna, Lemberg, người Ba Lan, một phần lớn gốc Do Thái, chiến đa số.
Sau khi các cuộc chiến đấu chấm dứt, Đức Quốc xã và Liên Xô lại cộng tác chung. Về mặc ngoại giao, Liên Xô ủng hộ những nỗ lực chấm dứt chiến tranh của Hitler sau khi đã chiếm đóng Ba Lan. Stalin nhấn mạnh, chính Pháp và Vương quốc Anh mới là những kẻ xâm lược, vì họ muốn tiếp tục cuộc chiến. Molotov tuyên bố rằng những nỗ lực hòa bình của Đức, đã không được "bọn đế quốc Anh-Pháp" chấp thuận.

Bắt giữ tập thể

Bắt giữ tập thể là một trong những chính sách đầu tiên mà khi Liên Xô áp dụng để chống lại kẻ thù giai cấp và kẻ thù của nhân dân. Từ 1939 cho tới 1941 ở Đông Ba Lan khoảng 110.000 người đã bị bắt giam. Số phận của những tù nhân xảy ra hoàn toàn khác biệt, và một phần không được biết tới. Số tù nhân được biết đến là khoảng 40.000 người, bị đưa tới giam giữ trong trại lao động ở Vorkuta, một nhóm khác, khoảng 7300 tù binh dân sự, sau khi bị giam vài tháng ở các nhà tù tại Belarus và Ukraina, vào mùa xuân 1940 tại Bykiwnja (gần Kiev) và ở Kurapaty (gần Minsk) bị hành quyết. Khoảng 10.000 người khác vào mùa hè 1941 khi di tản các nhà tù đã bị giết chết.

Tình trạng người Ukraina

Ostgalizien và Wolhynien được nhập vào hệ thống Liên Xô, những ngành kinh tế quan trọng nhất bị quốc hữu hóa, thành phần ưu tú bị bắt giam và bị đưa đi đày. Vì những biện pháp này đa số chỉ liên hệ tới người Ba Lan, nông dân người Ukraina được hưởng lợi từ việc Liên Xô lấy ruộng đất của địa chủ và phân chia cho họ, cho nên ban đầu người Ukraina có cảm tình với Liên Xô. Đến 1940 vì việc hợp tác xã nông nghiệp và việc đàn áp mạnh tất cả cố gắng hình thành một quốc gia, cho nên một bộ phận lớn dân chúng Ukraina đã dần dần vỡ mộng.
Sau một cuộc bầu cử năm 1939, kết quả cho thấy đại đa số người dân ở Đông Ba Lan ủng hộ việc sáp nhập lãnh thổ của họ vào Liên Xô để hoàn thành việc thống nhất đất nước. Đông Galicia và Volhynia với đa số dân cư là người Ukraina được tái thống nhất với phần còn lại của Ukraina. Sự thống nhất Ukraina lần đầu tiên trong lịch sử được hoàn thành và là sự kiện mang tính quyết định trong lịch sử đất nước này. Tại Belarus, sự kiện này được coi là một ngày lễ với tên gọi "Ngày Thống nhất quốc gia", được tổ chức thường niên từ năm 1940 cho tới nay.