Thuyết tương đối văn hóa

Thuyết tương đối văn hóa là nguyên tắc mà những người khác cần hiểu về tín ngưỡng và hoạt động của mỗi cá nhân theo văn hóa của riêng cá nhân đó.
Nó được thiết lập như  tiên đề trong nghiên cứu nhân học bởi Franz Boas trong vài thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20 và sau đó được phát triển bởi các sinh viên của ông. Boas lần đầu tiên nêu ra ý tưởng vào năm 1887: "... văn minh không phải là một cái gì đó tuyệt đối, nhưng... là tương đối, và... những ý tưởng và quan niệm của chúng tôi chỉ đúng đối với nền văn minh của chúng ta cho tới hiện tại."  Tuy nhiên, Boas chưa đưa ra thuật ngữ về thuyết tương đối văn hóa.
Thuật ngữ này lần đầu tiên được sử dụng trong Từ điển Tiếng Anh Oxford bởi triết gia và lý thuyết xã hội Alain Locke vào năm 1924 để mô tả "thuyết tương đối văn hóa cực đoan" của Robert Lowie, tìm thấy vào năm 1917 trong cuốn "Văn hóa và Dân tộc học". Thuật ngữ này đã trở nên phổ biến giữa các nhà nhân chủng học sau khi Boas qua đời vào năm 1942, thể hiện sự tổng hợp của họ về một số ý tưởng Boas đã phát triển. Boas tin rằng ranh giới của các nền văn hóa, được tìm thấy trong liên kết với bất kì phân loài nào, là rất rộng và phổ biến đến mức không hề có mối quan hệ nào giữa các nền văn hóa và chủng tộc. Thuyết tương đối Văn hóa liên quan đến những tuyên bố về nhận thức luận và phương pháp luận cụ thể. Những tuyên bố này có cần một lập trường đạo đức cụ thể hay không vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Không nên nhầm lẫn học thuyết này với thuyết tương đối đạo đức.

Một công cụ của phương pháp luận và tự nghiên cứu

Theo George Marcus, Michael Fischer, và Sam Bohart, hai nhà nhân chủng học về xã hội và văn hóa quả quyết rằng vẫn còn những độc giả phương Tây giác ngộ trên hai phương diện. Một mặt là sự tận dụng hình thức văn hóa cá thể trong quá trình xuất hiện Phương Tây hóa toàn cầu. Với cả sức hút lãng mạn và mục đích khoa học, các nhà nhân học đã từ chối chấp nhận quan niệm này một cách đơn thuần hướng tới mô hình thống trị Phương Tây.
Thuyết văn hóa tương đối là một phần trong một phản ứng với chủ nghĩa vị chủng phương Tây. Chủ nghĩa vị chủng có nhiều hình thức rõ ràng, trong đó có ý kiến cho rằng nghệ thuật dân gian là đẹp nhất, giá trị đạo đức nhất, và tín ngưỡng đáng tin nhất. Franz Boas, căn bản được đào tạo trong ngành vật lý và địa lý, và chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng của Kant, Herder, và von Humboldt, ông lập luận rằng nền văn hóa của một người có thể bị gián đoạn và vì thế nó bị nhận thức hạn chế theo một cách không rõ ràng bởi những người khác. Ông hiểu rằng "văn hoá" không chỉ bao gồm khẩu vị, nghệ thuật và âm nhạc, hay niềm tin về tôn giáo. Ông giả định một khái niệm rộng hơn nhiều về văn hóa, định nghĩa văn hóa là tổng thể của các phản ứng cả về thể chất lẫn tinh thần và những hoạt động mang tính chất đặc trưng cho các hành vi của các cá nhân, hợp thành một nhóm xã hội tập thể và cá nhân liên quan đến môi trường tự nhiên của họ, các nhóm khác, tập hợp thành viên của riêng của mình, và của mỗi cá nhân với chính mình.
Sự hiểu biết về văn hóa khiến các nhà nhân chủng học phải đối mặt với hai vấn đề: thứ nhất, làm thế nào để thoát khỏi ràng buộc vô thức của nền văn hóa của chính mình, cái mà chúng ta sẽ chắc chắn thiên vị khi nhận thức và phản ứng với thế giới, và thứ hai, làm thế nào để thấu hiểu ý nghĩa của một nền văn hóa xa lạ. Do đó, các nguyên tắc của thuyết tương đối văn hóa buộc các nhà nhân chủng học phát triển các phương pháp luận và chiến lược tự nghiên cứu hoàn toàn mới.

Một công cụ của phương pháp luận

Giữa Thế chiến I và Thế chiến II, "thuyết tương đối văn hóa" là công cụ trung tâm cho nhà nhân chủng học người Mỹ trong việc phủ nhận tuyên bố thống trị của phương Tây, và ủng hộ các nền văn hóa không thuộc phương Tây. Chức năng của nó là chuyển đổi nhận thức luận Boas thành bài học về phương pháp luận.
Điều này là rõ ràng nhất đối với các vấn đề về ngôn ngữ. Mặc dù ngôn ngữ thường được dùng như một phương tiện giao tiếp, Boas chú ý đặc biệt đến ý tưởng rằng nó cũng là một phương tiện để phân loại kinh nghiệm, ông đưa ra giả thuyết rằng sự tồn tại của các ngôn ngữ khác nhau cho thấy rằng con người cũng phân loại, và do đó, ngôn ngữ khác nhau (điểm này đã được phát triển đầy đủ hơn trong các giả thuyết của thuyết tương đối ngôn ngữ).
Như vậy, mặc dù tất cả mọi người thể nhìn thấy bức xạ theo cùng một cách, trong chuỗi tuần hoàn của màu sắc, những người nói ngôn ngữ khác nhau sẽ phân chia chuỗi tuần hoàn này thành những màu sắc riêng biệt bằng nhiều cách khác nhau. Một số ngôn ngữ không có từ tương ứng với từ "green" (xanh lá cây) trong tiếng Anh. Khi người ta nói ngôn ngữ nào đó để thể hiện màu xanh lá cây, một số nghĩ nó ám chỉ màu "xanh da trời", một số khác nghĩ nó ám chỉ màu "vàng" trong ngôn ngữ của họ. Vì thế, sinh viên Boas, Melville Herskovits tổng kết những nguyên tắc của chủ nghĩa tương đối văn hoá như sau: "Tiêu chí đánh giá được dựa trên kinh nghiệm, kinh nghiệm đó được lý giải bởi trường văn hóa của riêng mỗi cá nhân."
Boas đã chỉ ra rằng các nhà khoa học lớn lên và làm việc trong một nền văn hóa đặc biệt, và do đó vị chủng là cần thiết. Ông cung cấp một ví dụ về điều này trong bài báo của mình năm 1889, "On Alternating Sounds" (tạm dịch là "Trong sự hòa âm") Một số nhà ngôn ngữ học vào thời điểm Boas đã quan sát thấy rằng những người nói một số ngôn ngữ Mỹ bản xứ phát âm các từ giống nhau bằng những âm thanh khác nhau một cách lộn xộn. Họ nghĩ rằng điều này có nghĩa là những ngôn ngữ bản xứ không có trật tự và thiếu quy định chặt chẽ về phát âm. Họ coi đó là bằng chứng cho thấy những ngôn ngữ này còn nguyên thủy hơn so với ngôn ngữ của họ. Tuy nhiên Boas lưu ý rằng các biến thể phát âm không phải hệ quả của sự thiếu tổ chức của mẫu âm, mà thực tế nó  là hệ quả của việc những ngôn ngữ này có trật tự âm thanh khác biệt với tiếng Anh. Những âm thanh khác biệt của  ngôn ngữ  bản địa so với tiếng Anh được nhóm lại thành một âm thanh duy nhất, nhưng cũng có một vài sự đối lập không tồn tại trong tiếng Anh. Sau đó ông lập luận rằng người Mỹ bản địa đã phát âm các từ trong câu hỏi cùng một cách, nhất quán, và các biến thể chỉ là do sự cảm nhận của một người nào đó có ngôn ngữ kháckhi  phân biệt hai âm thanh. Sinh viên của Boas, nhà ngôn ngữ học Edward Sapir sau đó lưu ý rằng những người nói tiếng Anh cũng phát âm các âm thanh khác nhau, ngay cả khi họ nghĩ rằng họ đang phát âm các âm thanh tương tự. Ví dụ vài người nói tiếng Anh nhận ra rằng các âm thanh được viết bằng chữ <t> ở những từ "tick" (đánh dấu) và "stick" (dính)là phiên âm khác nhau. Âm <t> đầu tiên là âm tắc xát thông thường và âm <t> thứ hai là âm gió. Một người nói thứ ngôn ngữ mà sự tương phản này có ý nghĩa sẽ ngay lập tức sẽ cảm nhận chúng như những âm thanh khác nhau và có xu hướng không xem chúng là những cách phát âm khác nhau của cùng một âm vị duy nhất.
Sinh viên của Boas không chỉ quan tâm đến sự tham gia của ông vào nền triết học Đức, họ còn tham gia vào công việc của các nhà triết học và khoa học đương đại, điển hình là Karl Pearson, Ernst Mach, Henri Poincaré, William James and John Dewey. Theo lời của Robert Lowie, sinh viên của Boas, từ "những thứ siêu hình một cách ngây thơ cho tới giai đoạn nhận thức luận" là cơ sở để sửa đổi các phương pháp và lý thuyết nhân học.
Boas và các học trò nhận ra rằng nếu họ đã tiến hành nghiên cứu khoa học trong các nền văn hóa khác, họ sẽ cần phải sử dụng các phương pháp nào đó để giúp họ thoát khỏi những giới hạn của chủ nghĩa vị chủng của mình. Dân tộc học là một phương pháp như thế: về cơ bản, họ chủ trương sống với người có văn hóa khác trong một thời gian, qua đó họ có thể học được ngôn ngữ và được đồng nhất văn hóa, ít nhất là một phần, vào văn hóa đó.
Trong bối cảnh này, thuyết tương đối văn hóa là một thái độ coi trọng phương pháp nền tảng, vì nó hướng sự chú ý đến tầm quan trọng của bối cảnh địa phương trong việc tìm hiểu ý nghĩa của niềm tin và hoạt động của con người nói riêng.Vì vậy,  năm 1948 Virginia Heyer đã viết, "Thuyết tương đối văn hóa, đặt nó trong sự trừu tượng tuyệt đối, mang ý nghĩa tương đối từ từng phần tới tổng thể. Từng phần sẽ thể hiện ý nghĩa văn hóa của nó khi được đặt trong tổng thể và không thể giữ được tính toàn vẹn của nó trong những tình huống khác".

Tranh luận đương đại

Những tranh luận về Nhân quyền không chủ dừng lại ở giá trị của thuyết tương đối văn hóa, hay những nghi vấn về việc những quyền này trở nên toàn cầu. Điều nay buộc các nhà nhân chủng học phải đối mặt với câu hỏi liệu nghiên cứu về nhân chủng học có liên quan đến phi nhân chủng hay không. Mặc dù Stweward và Barnett dường như nghĩ rằng nhân chủng học chỉ nên hạn chế ở mức độ nghiên cứu đơn thuần, những người trong và ngoài cuộc vẫn tiếp tục tranh cãi về cách mà phi nhân chủng học sử dụng các nguyên tắc với này với cộng đồng thiểu số hay trong quan hệ quốc tế (có thể thấy qua những ví dụ về sự tranh luận này qua cuộc phỏng vấn về thuyết tương đối văn hóa và nhân quyền).
Nhà khoa học chính trị Alison Dundes Renteln gần đây đã lập luận rằng hầu hết các cuộc tranh luận về chủ nghĩa tương đối về đạo đức hiểu lầm về tầm quan trọng của thuyết tương đối văn hóa. Hầu hết các nhà triết học hiểu các nguyên tắc của Benedictine-Herskovitz về thuyết tương đối văn hóa có nghĩa là những quyền lợi là đúng và tốt cho một cá nhân hay một xã hội thì không đúng và tốt với những cá nhân hay xã hội khác, kể cả trong những trường hợp tương đồng thì những điều được tin tưởng là đúng và tốt với người này đã đúng và tốt với người khác.
Mặc dù học thuyết này chỉ rõ những ví dụ mà các nhà nhân chủng học đã sử dụng trong xây dựng thuyết tương đối văn hóa, nhưng Renteln lại tin rằng nó thiếu đi tính tinh thần của nguyên tắc. Theo đó, bà ủng hộ một học thuyết khác: "có hoặc có thể có những giá trị được đánh giá là đúng, đó là, một cách khách quan chính đáng, sự độc lập của những nền văn hóa cụ thể."
Renteln chỉ trích rằng các triết gia đã bỏ qua phương pháp tự nghiên cứu và chức năng đánh giá của thuyết tương đối văn hóa. Quan điểm chính của bà là để hiểu được nguyên tắc của thuyết văn hóa tương đối, cần nhận thức sự mở rộng ra tới những vấn đề dựa trên sự dung nạp văn hóa: "ý tưởng đó là khi mọi người một cách vô thức tiếp thu các loại và chuẩn mực văn hóa của chính họ". Quan điểm này đã gợi lại những tranh luận về nền văn hóa ban đầu đã dẫn Boas phát triển các nguyên tắc, được cho rằng những ứng dụng của thuyết tương đối văn hóa trong tranh luận về quyền và đạo đức là không thỏa đáng nhưng mang tính thủ tục.
Đó là, nó không yêu cầu những người theo thuyết tương đối phải hy sinh giá trị của họ nhưng lại yêu cầu bất kì ai phải tham gia vào việc cân nhắc quyền và đạo đức phản ánh sự dung nạp văn Các nhà phê bình vẫn khẳng định rằng không có lý do gì để loại bỏ các học thuyết tương đối. Nhưng những người theo học thuyết tương đối thừa nhận rằng đánh giá dựa trên tiêu chuẩn vị chủng của riêng mình và cũng nhận ra rằng sự lên án cũng là một hình thức của chủ nghĩa văn hóa đế quốc.
Vì thế Renteln liên hệ rằng các nhà nhân chủng học giống như các nhà khoa học (những người mà Steward và Barnett cảm thấy không có lý do gì để tranh luận về quyền và đạo đức) và như từng cá nhân riêng biệt (người có mọi quyền để đánh giá giá trị). Cá nhân có quyền, nhưng những nhà khoa học yêu cầu từng các nhân thừa nhận rằng những đánh giá này không hiển nhiên với toàn cầu, cũng không hoàn toàn cá nhân (và mang phong cách riêng), và hơn hết là bắt nguồn từ mối quan hệ với văn hóa cá nhân.

Chính trị hậu thuộc địa

Sau sự bắt đầu tan rã của đế quốc thực dân Anh và Pháp, và sự thất bại của Mỹ trong chiến tranh Việt Nam, các nhà nhân chủng học đặc biệt chú ý tới mối quan hệ thống trị và nô dịch đã liên kết xã hội phương Tây với các xã hội không thuộc phương Tây, và mối quan hệ trong cấu trúc của bất kì xã hội nhất định nào. Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc chiến tranh Lạnh, các nhà nhân chủng học lại một lần nữa phải đối diện với mối quan hệ giữa chính trị và khoa học.
Boas và sinh viên của ông hiểu nhân chủng học là một môn khoa học lịch sử, hay một môn khoa học về con người, liên quan tới việc đối tượng này (những nhà nhân chủng học) nghiên cứu về những đối tượng khác (con người và hoạt động của con người), chứ không phải là nghiên cứu về các vật thể (như là đá hay các vì sao). Trong điều kiện đó, nhận xét một cách khách quan thấy rằng nghiên cứu khoa học có thể có hệ quả chính trị, và những người truyền thừa của Boas không hề thấy sự xung đột giữa nỗ lực khoa học của họ để hiểu về những nền văn hóa khác và những tác động của chính trị đối với sự đánh giá văn hóa của họ.
Đối với những nhà nhân chủng học làm việc một cách truyền thống, học thuyết rằng thuyết tương đối văn hóa là nền tảng của thuyết tương đối đạo đức bị bài xích. Đối với các chính trị gia, đạo đức gia và nhiều nhà xã hội học (nhưng chỉ số ít nhà nhân chủng học) nhận thấy rằng khoa học và sở thích của con người cần được tách biệt hoặc thậm chí đối lập, tuy nhiên, trong thời kì đầu những nguyên tắc trong học thuyết tương đối văn hóa của Boas vẫn bị bài xích. Vì thế, thuyết tương đối văn hóa phát triển dưới sự công kích bởi những phía đối lập và lý do đối lập.

Sử dụng bởi các quốc gia

Một số quốc gia đã sử dụng thuyết tương đối văn hóa như một sự biện hộ cho việc hạn chế các quyền trong Tuyên ngôn Nhân quyền, mặc dù Hội nghị Thế giới về Nhân quyền từ chối nó như một người tị nạn đối với vi phạm nhân quyền. Một nghiên cứu năm 2011 do chuyên gia luật quốc tế Roger Lloret Blackburn, thực hiện Đánh giá định kì toàn cầu, phân biệt các nhóm khác nhau của các quốc gia. Một nhóm bao gồm các quốc gia nơi mà chế độ hiện hành đã được thiết lập bằng cách mạng và phủ nhận sự cần thiết của đa nguyên chính trị gồm: Trung Quốc, Việt Nam, Myanmar, Cuba và Iran. Một nhóm khác là những quốc gia Hồi giáo vẫn phủ nhận quyền bình đẳng cho phụ nữ và nam giới, tuân theo luật Sharia và tập quán truyền thống nhất định: Yemen, Iran, Pakistan. Một nhóm thứ ba, là những quốc gia mà trao quyền đặc biệt cho các nhóm thiểu số như:. Malaysia, Mexico, Indonesia và Colombia.