Quốc vương Thụy Điển

Trước thế kỷ 16

Thụy Điển là một vương quốc ngay từ thời tiền sử. Cứ liệu đầu tiên viết về nước này là tài liệu của Pliny "Già" khi viết về những thuộc địa Bắc Âu (vịnh Scandinavia) mà La Mã chiếm, có nhiều bộ tộc mà trong đó, bộ tộc mạnh nhất có lẽ là Hillevionum gente, lập 500 làng như một vùng đất độc lập. Năm 98, Tacitus trong sách Germania đã viết về một bộ tộc sống ở Bắc Âu tên là Sueones, mà địa bàn cư trú của họ có thể là miền Trung Thụy Điển ngày nay. Thế kỷ VI - VII, người ta tìm được một bài thơ ở nước Anh có đề cập các vị vua huyền thoại Thụy Điển. Nó là bài ​​thơ Widsith gồm 144 dòng; mô tả chiến tranh Thụy Điển-Geatish và trong đó có đề cập các quốc vương Thụy Điển huyền thoại như:  Ongentheow, Ohthere, Onela và Eadgils người thuộc về một triều đại hoàng gia được gọi là Scylfings . Tài liệu Annales Bertiniani của người Frank có nhắc đến người Rhos là một bộ tộc sống ở thảo nguyên, bị Hoàng đế Louis I thẩm vấn về nơi sinh sống sau khi bị người Hungaria truy đuổi. Những người bị bắt đã khai với Hoàng đế về thủ lĩnh của họ được tôn xưng là chacanus (khả hãn).
Nguồn tư liệu ít ỏi không cho biết gì nhiều về các quốc vương Thụy Điển thời tiền sử. Hàng ngàn bản khắc bằng chữ Rune, biên niên sử lưu trữ ở Temple at Uppsala đã cho biết tên các vị vua đầu tiên của Thụy Điển như bia Gs 11 (Emund the Old), U 11 (Haakon the Red) and U 861 (Blot-Sweyn). Khoảng năm 1000, vị vua Thụy Điển đầu tiên được biết đến đã cai trị cả Svealand và Götaland là Olof Skötkonung, tuy nhiên thời gian cai trị giữa các quốc vương không được rõ ràng. Sức mạnh quyền lực của quốc vương, cộng với hậu thuẫn của các giáo sĩ đạo Thiên Chúa (xuất hiện vào thế kỷ 11) làm quyền lực của vua được củng cố mạnh hơn. Bia ký Mora ghi nhận: vua do nhân dân bầu cử và nhân dân có quyền lật đổ ông ta. Một bia khác đề cập đến nghi lễ hoàng gia bị phá hủy năm 1515.
Do truyền ngôi theo kiểu bộ lạc, nền quân chủ Thuỵ Điển lúc mới hình thành là một chế độ quân chủ tuyển cử (elective monarchy, monarchie élective), nghĩa là vua được chọn thông qua bầu cử. Những vị vua đầu tiên được bầu thường là những thủ lĩnh quân sự; quyền lực của họ còn bị hạn chế bởi tập tục, bởi chế độ tự quản của các cộng đồng làng xã. Trong phạm vi của các tỉnh truyền thống, các hội nghị “thing” có quyền công nhận hay từ khước quyền lực của hoàng gia trên lãnh thổ của họ. Mãi đến khi chế độ quân chủ đi vào giai đoạn hoàn chỉnh, quyền lực của các hội nghị “thing” mới dần dần giảm bớt để nhường bước cho các bộ máy thư lại (bureaucracies) và các“hội đồng” (råd, councils) chịu ảnh hưởng của giới quý tộc và tăng lữ.
Tuy nhiên, việc thống nhất của Thụy Điển gặp nhiều khó khăn do sự tranh chấp ngôi vị giữa hại dòng họ hoàng gia là Erik và Sverker; để rồi kết thúc bằng cuộc hôn nhân giữa gia tộc Eruk với nhà Bjelbo để ổn định ngai vàng Thụy Điển. Dưới thời vua Magnus IV, Thụy Điển cai trị cả Na Uy và phần lớn Scania. Về sau bị ảnh hưởng bởi Dịch tễ đen năm 1349 và đấu tranh nội bộ hoàng tộc, Thụy Điển suy yếu dần. Trong lúc này, Đan Mạch dưới sự thống trị của Valdemar IV đang rất hùng mạnh. Năm 1359, Valdemar IV  Atterdag cho con gái là Margaret đính hôn với con trai thứ của Vua Thuỵ Điển Magnus Eriksson tên là Haakon. Cuộc hôn nhân này được dàn xếp vì Magnus muốn nhờ vả sự giúp đỡ của Đan Mạch nhằm đối phó với giới quý tộc trong nước đang chống lại ông. Haakon là người được chọn thừa kế ngôi vua ở Na Uy và đến năm 1362 được bầu làm Vua Thuỵ Điển (cùng nắm giữ vương quyền, vì lúc này Magnus vẫn còn nắm quyền ở Thuỵ Điển). Đám cưới diễn ra vào năm 1363, lúc này Margaret mới lên 10 tuổi.
Năm 1363, giới quý tộc Thuỵ Điển do bất mãn với Magnus Eriksson đã đến cầu viện Quận công Albert của Mecklenburg (Albert II of Mecklenburg). Abert đánh bại Magnus, được bầu làm Vua Thuỵ Điển, chấm dứt triều đại Folkung (Folkungar) ở Thuỵ Điển. Magnus phải chạy sang lánh nạn ở Na Uy và qua đời tại đó vào năm 1374. Con trai ông là Haakon vẫn giữ vững được Vương quốc  Na Uy và đến năm 1370, hoàng hậu Margaret sinh hạ một con trai, đặt tên là Olaf.
Sau khi vua cha là Valdemar IV qua đời (1375), Margaret thành công trong việc vận động để con trai bà được thừa kế ngai vàng ở Đan Mạch. Haakon mất vào năm 40 tuổi (1380), trong khi hoài bão khôi phục lại vương quyền ở Thuỵ Điển vẫn chưa thực hiện được. Như vậy là Olaf thừa kế ngôi vua ở cả hai nước Đan Mạch và Na Uy. Lúc này Olaf chỉ mới được 10 tuổi, do đó quyền nhiếp chính vẫn nằm trong tay Margaret. Khi Olaf đủ tuổi trưởng thành (15 tuổi), Margaret cùng con trai dự định tiến hành chiến tranh để đòi lại ngôi vua Thuỵ Điển từ tay Albert; nhưng chưa kịp thực hiện thì Olaf đột ngột qua đời vào năm 17 tuổi (1387). Margaret nắm quyền nhiếp chính của cả hai nước Đan Mạch và Na Uy. Do không có người nối dõi, bà nhận đứa cháu trai 6 tuổi là Erik của Poremania (Erik of Pomerania) làm người thừa kế. Về danh nghĩa, Margaret vẫn là hoàng hậu của Thuỵ Điển bị soán ngôi, do đó bà tìm cách liên kết lực lượng với giới quý tộc Thuỵ Điển đang bất mãn với Albert để đòi lại ngôi vua. Năm 1388, quý tộc Thuỵ Điển thừa nhận Margaret là người trị vì chính đáng của Thuỵ Điển và năm sau, lực lượng của Margaret đánh bại quân của Albert, bắt sống được ông này. Cuộc chiến vẫn tiếp tục kéo dài, mãi đến 1398 quân của Margaret mới chiếm được Stockholm.
Do sự vận động của Margaret, năm 1397, cháu trai của bà là Erik của Pomerania (Erik of Pomerania) được bầu làm vua của cả ba vương quốc Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển. Từ đó hình thành nên Liên hiệp Kalmar, bao gồm tất cả các nước ở Bắc Âu (Phần Lan vào lúc đó vẫn còn là một phần của Thuỵ Điển). Lúc lên ngôi, Erik mới 16 tuổi, do đó Margaret vẫn nắm quyền nhiếp chính và thực sự  là người trị vì Liên hiệp vương quốc cho đến khi mất. 
Trong suốt thời gian trị vì, Margaret vẫn được người dân Thuỵ Điển ngưỡng mộ. Sau khi bà qua đời (năm 1421), vương quyền lọt vào tay Erik của Pomerania. Ông này thực hiện những chính sách đối nội không được lòng dân Thuỵ Điển, mặt khác chính sách ngoại giao hiếu chiến của ông đã dẫn đến một cuộc phong toả kinh tế tiến hành bởi Liên đoàn Hanse. Năm 1434, một cuộc nổi dậy của nông dân và thợ mỏ đã nổ ra ở Bergslagen (miền trung Thuỵ Điển) dưới sự lãnh đạo của Engelbrekt Engelbrektsson. Vị lãnh tụ khởi nghĩa này liên minh với giới quý tộc để chống lại Vua Erik. Vào năm 1435, giới quý tộc triệu tập một hội nghị toàn quốc tại thị trấn Arboga để bàn bạc và quyết định các công việc chung của cả nước. Hội nghị đã phong cho Engelbrekt làm tổng chỉ huy quân sự của vương quốc. Trước sức ép này, Erik phải nhượng bộ, đồng ý thay đổi chính sách để được tiếp tục công nhận là vua của Thuỵ Điển. Tuy nhiên, ảnh hưởng của cuộc nổi dậy đã lan tràn sang tận Đan Mạch và Na Uy, khuyến khích các kẻ thù của Erik chống lại ông. Năm 1438, Erik phải tỵ nạn ở Gotland và sau đó, lần lượt bị phế truất ở cả ba vương quốc.
Hội nghị tại Arboga vào năm 1435 thường được coi như Nghị viện đầu tiên của Thuỵ Điển. Có thể coi hội nghị này như một sáng kiến của giới quý tộc nhằm tạo ra đối trọng đối với quyền lực của nhà vua.
Mặc dù trở thành tổng chỉ huy quân đội, Engelbrekt vẫn không thể đương đầu với giai cấp quý tộc - vốn chỉ muốn lợi dụng sức mạnh của cuộc nổi dậy; do đó ông phải rút lui dần vào hậu trường và bị một nhà quý tộc ám sát vào ngày 4.5.1436 tại một bán đảo trên hồ Hjälmaren. Engelbrekt được hậu thế đánh giá như một trong những vị anh hùng vĩ đại nhất trong lịch sử Thuỵ Điển.
Tuy nhiên, cuộc đấu tranh trong nội bộ Thụy Điển liên tục diễn ra. Nhân lúc Đan Mạch lục đục người kế nhiệm quốc vương, Thụy Điển phá vỡ Liên minh bằng cách đưa Karl Knutsson lên làm vua tức vua Karl VIII, gây chiến chống lại Đan Mạch. Sau 5 năm chiến tranh bất phân thắng bại, tới năm 1457 vua Đan Mạch Christian I (1426-1481) thắng thế, được phong làm vua Thụy Điển tại Uppsala (cách Stockholm 70 km về phía bắc) và Karl VIII bị truất ngôi, phải chạy trốn tới Gdańsk (nay thuộc Ba Lan). Năm 1464, người Thụy Điển nổi dậy chống lại Đan Mạch do thuế má quá cao. Họ gọi Karl về làm vua cho đến khi qua đời; rồi cử Sten Sture làm nhiếp chính để chống Đan Mạch. Năm 1523, sau khi tái chiếm Thụy Điển thì Christian II xử tử 82 nhân vật hàng đầu của Thụy Điển trong cuộc tàn sát đẫm máu ở Stockholm (Stockholm Bloodbath, từ 6 tới 10.11.1520) thì người Thụy Điển cương quyết nổi dậy chống đối. Đan Mạch rút khỏi Thụy Điển năm 1521. Ngày 06.6.1523 Gustav I Vasa lên làm vua Thụy Điển và Liên minh Kalmar thực sự kết thúc (nhưng tới 1524 thì các bên mới ký kết bãi bỏ Liên minh).

Vương miện

Vương miện hoàng gia được lưu trữ trong phòng lưu giữ nằm dưới cung điện Hoàng gia ở Stockholm, nay được bảo tàng lưu giữ và cho trưng bày trước công chúng vào năm 1970. Trong số các hiện vật trong bảo tàng thì có: thanh kiếm của Gustav Vasa và vương miện, quả cầu, vương trượng và khóa của vua Erik XIV. Vương miện được sử dụng lần cuối vào thời Oscar II, về sau khi con trai lên ngôi thì không sử dụng và tân vương cũng từ chối lễ đăng quang. Trang phục hoàng gia không sử dụng từ 1907 ở cung điện khi thiết triều, chỉ sử dung trong đám cưới, tang lễ và nghi lễ tôn giáo. Cho đến năm 1974, vương miện và vương trượng cũng được đặt trên ngai vua làm bằng bạc tại lễ khai mạc trọng thể hàng năm của Riksdag.

Huy hiệu Hiệp sĩ Hoàng gia

Huy hiệu hoàng gia Thụy Điển xuất hiện năm 1606, do các doanh nhân người Do Thái chế tạo ra. Các huy hiệu được sản xuất ồ ạt vào thế kỷ 18 và được chính thức cấp phép sản xuất bởi Frederick I, năm 1748. Năm 1974, Nghị viện thay đổi các điều kiện và tiêu chuẩn cụ thể để công dân có thể được Nhà nước tăng Huy hiệu cao quý đó. Huy hiệu Hoàng gia (Thụy Điển: Serafimerorden) chỉ được trao cho nguyên thủ nước ngoài và các thành viên của gia đình hoàng gia; huy hiệu "Ngôi sao Bắc Cực" được trao cho công dân nước ngoài đang cư trú ở vương quốc. Sau cải cách, thanh gươm hoàng gia không được sử dụng nữa. Sau 1975, Huân chương Nhà vua là vinh dự cao nhất có thể được trao cho công dân Thụy Điển khác hơn là các thành viên của gia đình Hoàng gia.

Nơi ở Hoàng gia Thụy Điển

Hoàng gia Thụy Điển có nhiều cung điện và bao gồm: cung điện Hoàng gia ở Stockholm, Cung điện Drottningholm, Haga Palace, Rosendal Palace, Ulriksdal Palace, Rosersberg Palace, Tullgarn Palace và Gripsholm Castle, đều là tài sản của hoàng gia và đặt dưới sự quản lý của Hội đồng quản trị (Thụy Điển: Statens fastighetsverk). Ngoài ra, một số nơi được hoàng gia sở hữu riêng như Solliden Palace trên đảo Öland, một ngôi nhà ở Storlien trong Jämtland và Villa Mirage ở Sainte-Maxime ở miền nam nước Pháp (được mua lại bởi Hoàng tử Bertil). 

Cung điện Hoàng gia 

The Royal Palace ( KUNGLIGA slottet ), còn được gọi là Cung điện Stockholm (Thụy Điển: Stockholm Slott ), là nơi ở chính thức của nhà vua. The Royal Palace nằm trên Stadsholmen ("thành phố đảo, đảo thị"), thường được gọi là Gamla Stan ("Thị trấn Cổ) ở thành phố thủ đô Stockholm. Các phòng của nhà vua và các thành viên khác của gia đình Hoàng gia Thụy Điển; văn phòng của Tòa án Hoàng gia được đặt tại cung điện. Cung điện được sử dụng cho các dịp lễ trọng đại trong Hoàng gia, Nhà nước. Cung điện được bảo vệ bởi đội Vệ binh Hoàng gia (có chân trong quân đội Thụy Điển). Đội Vệ binh này có nhiệm vụ: bảo vệ tại nơi cư trú của hoàng gia, duy trì luật pháp và trật tự trong thành phố và cung cấp dịch vụ cứu hỏa.
Xung quanh cung điện Hoàng gia là các con dốc dẫn thành viên lên cung điện, được tạc nhiều phong cách: Mặt tiền phía Nam theo phong cách lớn Slottsbacken; mặt tiền phía đông là Skeppsbron (dọc bờ sông), miền Bắc là Lejonbacken với hình khắc các con sư tử Medici trên lan can bằng đá; phía tây là phong cách Högvaktsterrassen . Cung điện mở cửa quanh năm, khách muốn vào thăm thì phải trả tiền vé.
Tòa nhà đầu tiên là lâu đài Tre Kronor, nguyên xưa là pháo đài xây vào thế kỷ 13 bởi Birger Jarl mà thành; là biểu tượng hoàng gia Thụy Điển. Cuối thế kỷ 16, vua Johan cách tân lâu đài theo phong cách Baroc do kiến trúc sư Nicodemus Tessin thiết kế. Bị cháy bất ngờ năm 1690, lâu đài được xây lại trong 63 năm thì xong. Các tòa nhà trong lâu đài được xây dựng xong: phía tây ngoài sân (1734); cung điện (1740); phía tây (1760, hoàng gia đã trú ở đây). Các thanh viên hoàng gia đã chuyển tới cung điện với cánh phía tây nam, đông nam, và Đông Bắc. Ở miền Bắc, Lejonbacken (các "Slope Lion") được xây dựng lại 1824-1830.

Drottningholm Palace 

Drottningholm Palace (Thụy Điển: Drottningholms Slott ) được đặt tại Drottningholm trên đảo Lovön (trong khu vực Ekerö  của Stockholm County), và là một trong những cung điện của Hoàng gia Thụy Điển. Ban đầu nó được xây dựng vào cuối thế kỷ thứ 16. Nó đã phục vụ như một nơi cư trú của các thành viên gia đình hoàng gia Thụy Điển trong hầu hết các thế kỷ 18 và 19. Ngoài việc là nơi ở của nhà vua và hoàng hậu, Drottningholm Palace là một điểm thu hút du lịch nổi tiếng. 
Những khu vườn và các khu vực xung quanh công viên của Drottningholm Palace và liền kề với tòa nhà của mình là một trong những điểm thu hút chính cho các khách du lịch đến thăm cung điện mỗi năm. Những khu vườn đã được thành lập trong giai đoạn từ khi cung điện được xây dựng đầu tiên, với nhiều phong cách khác nhau. Nó đã được thêm vào danh sách Di sản Thế giới vào năm 1991. 

Haga Palace 

Haga Palace (Thụy Điển: Haga Slott ), trước đây gọi là Nữ hoàng Pavilion (Thụy Điển: Drottningens paviljong ), nằm ​​trong Công viên Haga, Solna tại Trung tâm thương mại Stockholm. Cung điện được xây dựng từ 1802 - 1805 theo mô hình biệt thự Ý bởi kiến trúc sư Carl Christoffer Gjörwell. Đây là nơi nghỉ mát mùa hè của hoàng gia Thụy Điển - đáng chú ý là nó là nơi sinh của Vua Carl XVI Gustaf - cho đến năm 1966 khi vua Gustaf VI Adolf chuyển giao nó cho chính phủ để Thủ tướng làm thành nhà khách để tiếp đón khách nước ngoài (nguyên thủ quốc giavà người đứng đầu chính phủ et cetera). 
Vào tháng 4 năm 2009, nó đã được công bố bởi Thủ tướng Fredrik Reinfeldt, rằng quyền quản lý cung điện sẽ được chuyển trở lại của nhà vua và do đó có thể được sử dụng bởi Victoria, Công chúa Thụy Điển, và chồng bà, Hoàng tử Daniel, Công tước của Västergötland. Họ di chuyển vào cung điện trong mùa thu sau khi họ cưới vào ngày 19 Tháng 6 năm 2010.