google/wiki40b huggingface dataset:
Pierre-Paul Riquet

Pierre-Paul Riquet (29 tháng 6 năm 1609 - 1 tháng 10 năm 1680), nam tước vùng Bonrepos, là một kỹ sư người Pháp đã chỉ huy xây dựng kênh đào Midi (xem Canal du Midi) nối liền miền Nam nước Pháp từ sông Garonne ra Địa Trung Hải.

Tiểu sử

Ông sinh tại Béziers, có thể là vào ngày 29 tháng 6 năm 1609, trong một gia đình quý tộc và thương gia. Có nhiều nguồn khác nhau nói về năm sinh của ông, nguồn thì cho là ông sinh vào năm 1604, nguồn lại cho là năm 1608 hay 1609[1]. Ông làm việc cho sở muối, phụ trách thu thuế muối. Riquet kết hôn với bà Catherine de Milhau vào khoảng năm 1637. Bố của ông, Guillaume Riquet là một thương nhân thành đạt để lại cho con trai mình di sản rất lớn. Vào năm 1651, Riquet mua quyền sở hữu làng Bonrepos gần Verfeil ở tây bắc Toulouse với diện tích 150 ha kèm theo một lâu đài thời Phục hưng
Pierre-Paul Riquet mất tại Toulouse ngày 01 tháng 10 năm 1680 tại phố Puits-Clos khi con kênh đào ông chỉ huy thi công còn chưa hoàn thành. hai con trai của ông tiếp tục hoàn thành tác phẩm của người cha, khánh thành một năm sau đó. Tượng của Riquet ngày nay được dựng ở đường Jaurès, cách kênh đào Midi vài bước chân.
Charrecey

Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 1999, xã này có dân số 313 người.
(80171) 1999 UO6

(80171) 1999 UO₆ là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 28 tháng 10 năm 1999.
Tulle-Urbain-Nord (tổng)

Địa lý

Tổng này được tổ chức xung quanh Tulle trong quận Tulle. Độ cao khu vực này là 185 m (Tulle) đến 460 m (Tulle) độ cao trung bình trên mực nước biển là 212 m.
Frederik IX của Đan Mạch

Sinh thành và gia đình

Hoàng tử Frederick sinh ngày 11 tháng 03 năm 1899 tại lâu đài Sorgenfri ở Kongens Lyngby thuộc Zealand trong thời cai trị Đan Mạch của ông cố ông là vua Christian IX của Đan Mạch. Cha ông là Hoàng tử Christian của Đan Mạch (sau là vua Christian X của Đan Mạch), con trai cả của Hoàng tử Frederick và công chúa Louise của Thụy Điển (sau vua là vua Frederick VIII của Đan Mạch và nữ hoàng Louise). Mẹ ông là Alexandrine của Mecklenburg-Schwerin, con gái của Francis Frederick III, Đại Công tước của Mecklenburg-Schwerin và Nữ Đại Công tước Anastasia Mikhailovna của Nga.
Ngài được rửa tội tại lâu đài Sorgenfri vào ngày 09 tháng 04 năm 1899. Vị hoàng tử trẻ đã có 21 người bố mẹ đỡ đầu, trong đó có ông cố của ông Christian IX của Đan Mạch, Nicholas II của Nga, George I của Hy Lạp, Oscar II của Thụy Điển, ông nội của ông Hoàng tử Frederick của Đan Mạch, Hoàng tử xứ Wales (sau này là vua Edward VII của Anh) và chú của ông Frederick Francis IV, Đại Công tước của Mecklenburg-Schwerin.
Bisokhar

Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Bisokhar có dân số 10.476 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Bisokhar có tỷ lệ 54% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 43%. Tại Bisokhar, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Cục An ninh kinh tế, Bộ Công an Việt Nam

Lịch sử

Theo Nghị định số 01/NĐ-CP ngày 6 tháng 8 năm 2018 quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức bộ máy của Bộ Công an. Sau khi giải thể các Tổng cục, Cục An ninh kinh tế được thành lập trên cơ sở chuyển nguyên trạng từ trực thuộc Tổng cục An ninh trở về trực thuộc Bộ Công an.
San Antonio, Zambales

San Antonio là một đô thị hạng 4 ở tỉnh Zambales in the Philippines. Thông tin điều tra dân số năm 2000 của Philipin, đô thị này có dân số 28.248 người trong 6.483 hộ.
Giải bóng đá ngoại hạng Brunei

Lịch sử

Giải bóng đá vô địch quốc gia được tổ chức từ năm 1985. Từ mùa giải 2002 đến mùa giải 2009 - 2010 được tổ chức với tên gọi Brunei Premier League. Mùa bóng 2012 - 2013 hình thành giải đấu đỉnh cao mang tên Brunei Super League.

Thể thức thi đấu

Giải đấu diễn ra vòng tròn hai lượt, mỗi đội bóng sẽ phải đối đấu với đội khác hai lần mỗi mùa. Các chỉ số xếp hạng của giải đấu lần lượt ưu tiên: điểm số, hiệu số bàn thắng, tổng số bàn thắng, tổng số trận thắng, thành tích đối đầu trực tiếp, nếu vẫn chưa phân định được thì cuối cùng là bốc thăm vị trí. Vào cuối mùa giải, đội bóng xếp đầu được trao thưởng cúp vô địch và dành vé tham dự đấu trường châu lục ở AFC President's Cup.
Purificación Angue Ondo

Purificación Angue Ondo là một nhà ngoại giao từ Guinea Xích đạo, và đại sứ của đất nước Hoa Kỳ. Bà đã có một "vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy vị thế của phụ nữ trong và ngoài biên giới của đất nước bà".

Sự nghiệp

Angue Ondo được đào tạo như một giáo viên, và bắt đầu làm giáo viên vào năm 1964. Đến năm 1968, bà đã rời giảng dạy và đang làm việc tại Bộ Ngoại giao, khi bà bị bắt, lần đầu tiên trong vài vụ bắt giữ trong năm năm tiếp theo, vì những lý do bà không hoàn toàn chắc chắn.
Dưới thời Tổng thống Francisco Macías Nguema, bà đã bị giam giữ nhiều lần, và cuối cùng trốn sang nước láng giềng Gabon, nơi bà sống lưu vong từ năm 1973 đến 1980, dạy tiếng Tây Ban Nha tại một trường học ở đó.
Năm 1981, bà được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Lao động, An sinh Xã hội và Thúc đẩy Phụ nữ. Vào những năm 1990, Angue Onde làm việc tại Bộ Xúc tiến Phụ nữ của Guinea Xích đạo trước khi tiếp tục làm Đại sứ tại Cameroon và kể từ năm 2005, Đại sứ Hoa Kỳ.

Cuộc sống cá nhân

Angue Ondo là một phụ huynh đơn thân và là mẹ của sáu đứa trẻ.
Gregory Tyrone Taylor

Tiểu sử

Taylor thi đấu trận đầu tiên cho Bahamas ở giải 2004 Americas Affiliates Championship đối đầu với Turks and Caicos Islands.
Taylor chơi trận Twenty20 đầu tiên cho Bahamas ở vòng 1 giải 2008 Stanford 20/20 với đội Jamaica, anh ghi được 10 runs và bị stumped bởi Xavier Marshall khi Narendra Ekanayake ném banh.
Taylor đại diện cho Bahamas ở giải 2008 ICC World Cricket League Division Five và 2010 ICC Americas Championship Division 2. Anh là đội trưởng khi tham dự giải 2010 ICC World Cricket League Division Eight và là cầu thủ xuất sắc nhất trận với Gibraltar. Taylor tham dự giải 2010 ICC Americas Championship Division 1.
Máy bay phản lực

Lịch sử

Loại máy bay đầu tiên dựa trên nguyên lý của động cơ phản lực là Coanda-1910, được lái bởi chính người phát minh ra nó Henri Coandă vào năm 1910. Động cơ của máy bay này khác với động cơ phản lực hiện đại, nó sử dụng một động cơ pít tông. Thật không may nó đã đâm xuống ngay trong lần trình diễn đầu tiên, tuy nhiên nó vẫn còn nguyên vẹn.
Loại máy bay phản lực đầu tiên thực sự trang bị động cơ tuabin là Heinkel He 178 (Đức), được phát triển từ năm 1936 bởi Hans von Ohain cho quân đội và được lái bởi Erich Warsitz vào 27 tháng 8 tháng năm 1939. Cùng với Frank Whittle, von Ohain được xem là cha đẻ của Động cơ phản lực không khí.
Người Anh đã bay trên máy bay Gloster E.28/39 của họ, loại được đẩy bằng động cơ của Sir Frank Whittle vào 15 tháng 5 năm 1941, do phi công Gerry Sayer điều khiển. Hoa Kỳ đã học người Anh chế tạo ra loại Bell XP-59 một dạng có động cơ Whittle được bay vào 12 tháng 9 năm 1942.
Máy bay chiến đấu phản lực đầu tiên đi vào hoạt động là Messerschmitt Me 262 do Fritz Wendel lái. Nó là loại máy bay thường nhanh nhất của Chiến tranh Thế giới lần 2 - chỉ có loại máy bay Messerschmitt Me 163 đẩy bằng động cơ rốc két là nhanh hơn. Một số lượng lớn đã bắt đầu được sản xuất vào năm 1944. Cùng thời gian đó Gloster Meteor đã chế tạo ra đội máy bay chiến đấu phản lực.
Senlis-le-Sec

Địa lý

Thị trấn này có cự ly khoảng 15 dặm Anh về phía đông bắc của Amiens, trên đường D119.
Francisco Coloane

Francisco Coloane (19 tháng 7 năm 1910 - 5 tháng 8 năm 2002) nhà tiểu thuyết Chilean nổi tiếng thế giới và nhà viết truyện ngắn, những tác phẩm của ông đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và một vài tác phẩm của ông đã được dựng thành phim. Ông sinh ra tại thành phố phía nam Chilean của Chiloé, sự nghiệp văn chương của ông rất đa dạng từ "Perros, Caballos y Hombres"/(Dogs, Horses and Men)/(những con chó, những con ngựa và những người đàn ông) năm 1935 cho tới sự xuất bản cuối hồi ký của ông"Los Pasos del Hombre"/(The steps of man)/(Những quãng đời của người đàn ông) năm 2000. Trong đó những tác phẩm nổi tiếng của ông được dịch ra tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Ý, tiếng Hy lạp,  tiếng Đức, Tiếng Ba Lan, và tiếng Hà Lan là "La Tierra del Fuego se Apago"/Tierra del Fuego has burnt Out /(Tierra del Fuego đã tắt) (1945); "Golfo de Penas"/Gulf of Sorrow /(Hố sâu của sự đau khổ) (1957); "El Camino de la Ballena"/The Whales Path/ (Đường đi cá voi) (1962); "El Guanaco Blanco"/The White Guanaco/(Guanaco Trắng) (1980); and "El Corazón del Témpano"/The Heart of the Iceberg/ (Trái tim của Núi Băng trôi) (1991).
Coloane đã được nhân giải thưởng Premio Nacional de Literatura (Giải thưởng quốc gia cho văn học) năm 1964 ở Chile and năm 1997 ông nhận giải thưởng Ordre des Arts et des Lettres (Order of Arts and Letters) của nước cộng hoà Pháp nơi ông có những thành công đáng kể cho công việc của mình thập kỷ 1990. Coloane là một thành viên tích cực của Đảng cộng sản Chile trong hầu hết thời gian cuộc sống trưởng thành của ông và là một người yêu thiên,  kỷ niệm sinh nhật lần thứ 89 của mình ông bơi trong làn nước băng giá của Thái Bình Dương - Mà theo ý tưởng của ông là giữ cho ông "Sự tích cực và sống lâu".Phim của Miguel Mittin, "Tierra del Fuego" dựa vào tác phẩm của Coloane.
Sau khi ông chết chính phủ Chile đã công nhận ông là một nhân vật trung tâm của văn học Chile thế kỷ 20.
Trần Tĩnh (diễn viên)

Sự nghiệp

Năm 2007 với ca sĩ Hồng Kông Trần Bách Vũ đóng quảng cáo trà xanh Tao-Ti (道地 百 果园 饮品). 2010 cùng với Liz và Ayu ra mắt album ảnh First Impression  .
Tiếp nối sự nổi tiếng ngày càng tăng của mình, Dada cũng bắt đầu sự nghiệp diễn xuất của cô. Tháng 4 năm 2011 hợp tác với bạn trai cũ Vương Tông Nghiêu đóng vai chính trong bộ phim Lan Quế Phường , trong phim đóng vai một cặp tình nhân. Tham gia trong bộ phim hài người lớn tại Đại Lục Trạch nam tổng động viên.
2012 hợp tác với Đỗ Văn Trạch và Trịnh Trung Cơ trong bộ phim do Bành Hạo Tường làm đạo diễn tên Hài kịch Dung Tục và cô đã đoạt giải Nữ diên viên phụ xuất sắc nhất tại  giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông lần thứ 32 , bộ phim đoạt doanh thu phòng vé 30 triệu   , cô cũng được đề cử cho Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất tại liên hoan phim Kim Mã lần thứ 49 . Tháng 7, tham gia trong bộ phim ngắn 宅幸福 trong phim cô đóng vai nữ chính .
Miltiades của Athens

Gia đình

Miltiades sinh ra tại Athena và là một thành viên của gia tộc Aeacidae, cũng như một thành viên của gia tộc Philaid. Ông sống đến tuổi trưởng thành trong chế độ chuyên chế của các Peisistratids.
Gia đình ông rất nổi tiếng. Cha của ông đã chiến thắng 3 lần tại Olympic.
Ông được đặt tên theo người chú (Miltiades già), là một nhà vố địch Olympic.

Trận chiến Marathon

Miltiades là một trong 10 Strategos vào năm 490 trước công nguyên. Trong trận chiến với người Ba Tư, ông cùng với Callimachus chỉ huy đội hình Phalanx của người Hi lạp cổ đại.
Trong cuộc thảo luận trước trận đánh, Ông thuộc phe muốn thực hiện trận đầu tại Marathon, nơi quân Hi lạp triệt tiêu lợi thế lực lượng của quân Ba Tư.
Miltiades sử dụng đội hình Phalanx phi truyền thống, với việc bố trí đội hình dày hơn ở 2 cánh.Sự bố trí này đã nghiền nát 2 cánh của quân Ba Tư, gây nên một bất ngờ lớn (Do đội hình PhaLanx truyền thống dễ bị thọc sườn).Tuy vậy, do Hopilte quá nặng nề và sự thiếu hụt kỵ binh, ông đã không thể truy đuổi tận cùng được quân Ba Tư.
Mónica Villamizar

Mónica Villamizar Villegas là một nhà báo tự do phát sóng người Mỹ gốc Colombia, làm việc cho PBS Newshour, Univision. Bà trước đây là phóng viên của Vice News, CBS, Al Jazeera English và ABC News.

Sự nghiệp

Monica Villamizar là một phóng viên xung đột tự do, gần đây đã được trao giải EMmy cho Tài liệu điều tra hay nhất bằng tiếng Tây Ban Nha và Giải thưởng Gerald Loeb cho Video về cuộc điều tra, The Source, về lao động trẻ em tại các trang trại cà phê Nestle của Mexico. Vào năm 2016, bà đã được đề cử cho Giải thưởng Nhà báo uy tín của Thế giới One 2015, vinh danh những nhà báo giỏi nhất thế giới trong tất cả các hình thức truyền thông. Các khách hàng hiện tại của bà bao gồm PBS Newshour, Al Jazeera English, Vice News, Univision, Telemundo và The Weather Channel. Trước đây bà là phóng viên London cho các chi nhánh của CBS News. Monica đã tới Iraq, Afghanistan, Ai Cập, Mali, Mexico, El Salvador và Haiti, đôi khi quay phim trực tiếp trên chiến tuyến. Bà đã che đậy ma túy của các cuộc chiến ở Colombia và Mexico, có được quyền truy cập độc quyền vào các băng đảng cocaine ở Medellin và Michoacan. Ở Trung Đông, bà bao phủ mùa xuân Ả Rập và sự tiến bộ của ISIS vào người Kurd ở Iraq. Gần đây, Monica đã được dành riêng để bao quát sự tiến bộ của chủ nghĩa thánh chiến ở Tây Phi. Trong nỗ lực kể những câu chuyện chân thực, khó khăn, Monica đã bị quân đội Ai Cập nhắm vào văn phòng của bà tại Cairo và bắt giữ các đồng nghiệp của bà, và gần đây là Chính phủ Venezuela đã nhắm vào bà, gán cho bà một điệp viên và ban hành một lệnh bắt giữ bà. Trong trường hợp của bà tại Venezuela, ban biên tập tờ Thời báo New York đã ủng hộ Monica làm phóng viên, tố cáo Chính phủ Maduro. Điều này đã kích thích sự quan tâm và tham gia tích cực của bà ấy vào các chiến dịch của Freedom Freedom of the Press. Monica là thành viên hội đồng của Sổ đăng ký tự do tiền tuyến, liên kết với Câu lạc bộ tiền tuyến của London, nơi bảo vệ và thúc đẩy sự liêm chính của các phóng viên xung đột tự do trên toàn thế giới..

Giải thưởng

Năm 2017, bà nhận được giải thưởng Emmy - Báo chí điều tra xuất sắc bằng tiếng Tây Ban Nha, cho bộ phim tài liệu Cosecha de Miseria 
Năm 2017, bà nhận được giải thưởng Gerard Loeb cho Video hay nhất cho phim tài liệu Harvest of Misery, NBC Weather Channel và Telemundo.
Vào năm 2006, bà đã nhận được một giải thưởng Premio Nacional de periodismo Simón Bolívar cho tính năng hay báo cáo truyền hình hay nhất, cho loạt báo cáo về tiến trình hòa bình của Nam Phi phát sóng tháng 11 năm 2005 trên Caracol TV.

Cuộc sống cá nhân

Villamizar là người Mỹ và sinh ra ở Austin, Texas, Hoa Kỳ. Thực hành đặt tên gốc Tây Ban Nha bao gồm họ của họ theo tên của người mẹ và trong bối cảnh Mỹ Latinh, bà còn được gọi là: Villamizar Villegas.
Bà đã hoàn thành chương trình giáo dục của mình ở Pháp, với bằng thạc sĩ Khoa học chính trị tại Học viện Chính trị tại Paris.
Apti Akhyadov

Sự nghiệp

Akhyadov ra mắt chuyên nghiệp cho FC Terek Grozny vào ngày 13 tháng 7 năm 2010 trong trận đấu tại Cúp quốc gia Nga trước FC Luch-Energiya Vladivostok. Anh ra mắt tại Giải bóng đá ngoại hạng Nga vào ngày 21 tháng 8 năm 2015 cho FC Terek Grozny trong trận đấu với FC Dynamo Moscow.
Sylvia Rwabogo

Sylvia Rwabogo, cũng là Sylvia Rwaboogo, là một nhà báo và chính trị gia người Uganda. Bà làm Đại diện Phụ nữ của Quận Kabarole, tại Quốc hội khóa 10 (20162020), tại Quốc hội Uganda.

Bối cảnh và giáo dục

Rwabogo sinh ra ở quận Kabarole vào ngày 12 tháng 5 năm 1976. Cô theo học tại các trường học ở Ugandan cho đến khi cô tốt nghiệp lớp 4 năm 1994. Cô tiếp tục lấy chứng chỉ về Kế hoạch và Quản lý dự án từ Đại học Makerere, năm 1998. Cô học tiếp chứng chỉ về khoa học máy tính, lấy được năm 2000, cũng từ Đại học Makerere. Năm 2002, Rwabogo tốt nghiệp Văn bằng Báo chí và Quản lý truyền thông, từ Học viện Quản lý Uganda, tại Kampala, thủ đô và thành phố lớn nhất ở Uganda. Cô cũng có bằng Cử nhân Nghệ thuật, được trao tặng bởi Mountains of the Moon University, tại Fort Portal, ở khu vực phía Tây của Uganda.

Sự nghiệp trước chính trị

Rwabogo bắt đầu sự nghiệp của mình vào năm 1997, làm nhân viên chương trình cộng đồng cho sự phát triển của phụ nữ và trẻ em. Sau đó, cô làm việc như một huấn luyện viên cộng đồng cho một tổ chức phi lợi nhuận có tên là Liên minh truyền thông châu Phi, phục vụ trong cương vị đó cho đến năm 2000. Trong một năm, cô làm phóng viên tin tức thực tập cho tờ báo Tầm nhìn mới.
Trong mười ba năm tiếp theo, cho đến năm 2015, cô đã làm việc ở nhiều năng lực khác nhau với một số đài phát thanh, bao gồm (a) Voice of Toro (b) Better FM và (c) Lượt FM.

Sự nghiệp chính trị

Bắt đầu từ năm 2006, trong mười năm tiếp theo, Sylvia Rwabogo làm việc với tư cách là thành viên của chính quyền quận Kabarole, bao gồm cả chức vụ Bí thư Hội đồng quận Kabarole trong bảy năm, với tư cách là Ủy viên hội đồng quận trong 5 năm năm năm; với một số vai trò chồng chéo trong thời gian đó.
Năm 2016, bà đã giành được cử tri đại diện phụ nữ Kabarole với tư cách đại diện đảng chính trị của Phong trào Kháng chiến Quốc gia.
Trong cuộc tranh luận tại quốc hội năm 2017 về việc loại bỏ các giới hạn về độ tuổi khỏi Hiến pháp ở Uganda, Rwabogo là một người phản đối chính sách sửa đổi tuổi.
John Hargreaves (cầu thủ bóng đá)

Sự nghiệp

Sinh ra ở Blackburn, Hargreaves học tại Malvern College nơi ông bắt đầu chơi bóng. Ông thi đấu cho Blackburn Rovers từ năm 1878 đến năm 1884 có mặt trong chiến thắng Cúp FA năm 1884 cũng như giành vị trí á quân ở chung kết năm 1882. Ông có 2 lần khoác áo đội tuyển Anh  năm 1881. Anh thua cả hai trận.
Ông làm cố vấn pháp luật từ năm 1884. Anh trai của ông là cầu thủ người Anh và Blackburn Rovers Fred Hargreaves.
Tà Lùng

Lịch sử

Thị trấn Tà Lùng được thành lập vào ngày 11 tháng 8 năm 1999 trên cơ sở 636,2 ha diện tích tự nhiên và 2.249 người của xã Tà Lùng cũ. Phần còn lại của xã Tà Lùng được đổi tên thành xã Hòa Thuận và nay là thị trấn Hòa Thuận.

Hành chính

Thị trấn Tà Lùng được chia thành 16 tổ dân phố từ số 1 đến 16 và 7 xóm: Pò Tập, Phia Khoang, Hưng Long, Bó Pu, Pác Phéc, Đoỏng Lèng, Pó Pết.

Văn hóa

Chùa Trúc Lâm Tà Lùng
Tại bản Phia Khoang dưới chân núi Phia Khoang, cách cửa khẩu Tà Lùng gần 1 km, ngày 01/12/2014 Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã khởi công xây dựng "chùa Trúc Lâm Tà Lùng" . Chùa Trúc Lâm Tà Lùng hoàn thành ngày 30/11/2016, cùng với "chùa Phật Tích Trúc Lâm Bản Giốc" đã xây dựng, phụng sự hoạt động tín ngưỡng và củng cố tình đoàn kết giữa các dân tộc anh em trong vùng biên cương đất nước .
Thập bát ban võ nghệ

Thập bát ban võ nghệ hay thập bát ban binh khí là thuật ngữ dùng để chỉ 18 môn loại vũ khí cơ bản trong hệ thống chương trình của các môn phái võ thuật Trung Quốc cũng như một số môn võ cổ truyền Việt Nam, đặc biệt là các nhánh võ có xuất xứ từ Bình Định, Nam Trung Bộ Việt Nam.
Vũ khí cổ đại gồm rất nhiều loại nhưng được hệ thống hóa thành 18 môn loại. Đây là biểu hiện của quan niệm của người xưa cho rằng số 9 là số cùng của chữ số (vì nếu thêm 1 vào số 9 thì sẽ thành số 1 thêm 0. Trong 10 vị trí, số hạng 10 lại trở thành chữ số bé nhất vì vậy triết học, số học và lý học phương Đông dùng số 9 hay bội số của số 9 để biểu thị số mục nhiều. 18 là bội số của 9, vì vậy thập bát ban võ nghệ trở thành thuật ngữ được dùng cho tới ngày nay.

Lịch sử

Theo dã sử Trung Quốc, đao, thương và cung tên do Hoàng Đế, một vị vua trong Ngũ Đế sống khoảng thế kỷ 26 trước Công nguyên đến thế kỷ 21 trước Công nguyên, tạo ra. Tuy nhiên lịch sử nhân loại cho thấy, từ thời đồ đá con người đã biết sử dụng gậy gỗ, dao đá, búa đá, là những loại binh khí nguyên thủy trong cuộc đấu tranh sinh tồn chống lại các loài thú dữ và các bộ tộc hiếu chiến khác. Đến thời đồ đồng, các bộ lạc hoang sơ đã biết sử dụng đồng xanh (thanh đồng) mài làm dao, thương, việt (búa) v.v. và sau đó là thời đồ sắt với những vũ khí đầu tiên (không kể những công cụ sản xuất) được làm bằng sắt đúc. Đến đời Minh Trung Quốc (1368-1644), các loại vũ khí ngày càng đa dạng và cơ bản đã được phân chia thành 18 loại.
Tuy nhiên thuật ngữ "thập bát ban võ nghệ" hay "thập bát ban binh khí" trong lịch sử Trung Hoa cũng như Việt Nam thời cổ đại chưa hề thấy xuất hiện. Tạ Triệu Chiết đời Minh trong cuốn Ngũ tạp trở và Chử Nhân Hoạch đời Thanh trong Kiên hồ tập đều đã nói đến "thập bát ban võ nghệ". Rõ ràng khái niệm "thập bát ban võ nghệ" do người đời sau sáng tác ra, nhưng lịch đại cụ thể của thuật ngữ thì chưa ai xác định được, đòi hỏi những nghiên cứu hết sức công phu khác để có thể tìm về nguyên khởi.

Môn loại

Thập bát ban võ nghệ do niên đại, vùng đất và các chi phái võ thuật khác nhau có những quan niệm khác nhau, dẫn đến tình trạng ít nhiều thiếu thống nhất về mặt khái niệm. Từ xưa đến nay có hàng chục cách hiểu về hệ thống này:

Việt Nam

Ở Việt Nam trong võ cổ truyền Bình Định, thập bát ban võ nghệ được lý giải gồm mười tám môn loại: siêu đao, thương, giáo (một loại binh khí dài hơn thương), mác, kiếm, xà mâu, khiên, phủ hay phủ việt (búa), kích, roi, giản, chùy, đinh ba, cào, côn, dây vải hay dải lụa có buộc vật nặng ở đầu, tô, thủ cước (tay, chân, quyền). Hệ thống thập bát ban võ nghệ Việt Nam đã có từ thời Lê, thời Nguyễn và được đưa vào nội dung khảo hạch, thi cử để tuyển chọn các cử nhân, tiến sĩ võ. Nội dung thi tuyển này chủ yếu bao gồm bắn cung, phóng lao, lăn khiên, cưỡi ngựa, múa giáo, múa siêu đao, múa kiếm, đấu kích, múa côn, đánh quyền v.v.
Lưu Tham

Tiểu sử

Lưu Tham là hoàng thứ tử của Hán Văn Đế Lưu Hằng, mẫu thân của ông không được sử sách đề cập đến, nhưng chắc chắn không phải là Đậu hoàng hậu. Sử sách không ghi lại năm sinh của Lưu Tham.
Năm 178 TCN, Lưu Tham cùng hai anh là Lưu Vũ, Lưu Ấp đều được phong vương; trong đó ông được phong làm Thái Nguyên vương. Năm 176 TCN, Đại vương Vũ dời phong làm Hoài Dương vương; Văn Đế dời Thái Nguyên vương Tham làm Đại vương, đóng đô ở Tấn Dương, lại vẫn được phong ấp ở Thái Nguyên. Theo pháp luật triều Hán, chư hầu vương 5 năm vào triều 1 lần, Đại vương Tham trong thời gian tại vị đã nhập triều 3 lần.
Năm 162 TCN, Lưu Tham qua đời. Anh trưởng của ông là Hán Cảnh Đế Lưu Khải chào đời năm 188 TCN, nên có thể suy ra rằng lúc mất, Lưu Tham còn khá trẻ. Ông làm Đại vương 17 năm, được đặt tên thụy là Hiếu vương. Thái tử Lưu Đăng lên nối ngôi, là Đại Cung vương.
Đền Đức Hiền

Đền Đức Hiền (tiếng Trung: 德賢祠; Hán-Việt: Đức Hiền Từ) là một công trình thờ tự tín ngưỡng của Trung Hoa Dân Quốc, tọa lạc ở vị trí giáp ranh giữa quận Đại Khê, thành phố Đào Viên và quận Tam Hạp, thành phố Tân Bắc. Đây là một trong số ít những ngôi miếu Cô nương trong văn hóa Đài Loan, nhằm thờ cúng linh hồn đã khuất của những thiếu nữ chưa lập gia đình, đồng thời là một thắng cảnh tại địa phương. Đền thờ vị Thục Nữ Đức Hiền Mẫu (tiếng Trung: 淑女德賢媽) hay còn được gọi một cách đơn giản là Đức Hiền Thánh Mẫu, được tin là vị nữ thần kết chỉ se duyên nam nữ chốn nhân gian.
Theo lời kể khắc trên bia đá trước cổng đền, vào cuối thời nhà Thanh có ông nông dân nghèo trồng trà ở trấn Đại Khê đã nhận nuôi một bé gái mồ côi cha mẹ. Bé gái càng lớn càng xinh đẹp, hết lòng hiếu thảo với người cha nuôi, sớm hôm tảo tần giúp đỡ ông trong việc đồng áng. Bởi lao lực quá sức đã khiến cô lâm bệnh nặng rồi qua đời khi còn rất trẻ, lại thêm gia cảnh bần hàn khiến người cha không thể an táng cô một cách tử tế. Chủ đồn điền trà tỏ lòng thương, cho phép chôn cất cô một cách qua loa trên mảnh đất hoang sau vườn trà, không có lấy một tấm bia mộ hay kỷ vật gì đánh dấu. Hàng thập kỷ sau, một người chủ đất khác tên là Hoàng A Trư đã tình cờ đào trúng phần đất chôn cất cô lên, nay chỉ còn là nắm xương tàn. Được những người dân biết chuyện năm xưa kể lại, ông ta hoảng sợ, vội an táng tử tế và khấn vái cầu an, kỳ lạ thay mọi chuyện tai ương trong nhà đều trôi qua êm đẹp. Ông cho dựng nên một miếu thờ trên một ngọn đồi gần vị trí tái an táng, và từ đó cô gái ấy được dân trong vùng kính cẩn thờ phụng, tôn làm Thánh Mẫu.
Gần 70 năm sau đó, Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc đã trưng thu khu đất xung quanh miếu làm kho chứa vũ khí, riêng bản thân ngôi miếu Đức Hiền Thánh Mẫu vẫn được giữ an toàn và sạch sẽ trước áp lực của người dân Đại Khê. Các hoạt động lễ cúng và cầu phúc vẫn diễn ra bình thường trong ngôi miếu, và một số tín đồ đã quyên góp kinh phí để mở rộng miếu thành một ngôi đền thờ khang trang có diện mạo như ngày nay. Người ta đã xây những bậc thang bằng đá nối từ chân đồi lên đền, và đứng từ thềm điện có thể nhìn toàn cảnh một vùng hồ nước và núi đồi xanh tươi trước mắt. Hủ tục xưa của Đài Loan không cho phép thờ cúng bài vị những người phụ nữ chưa chồng trong nhà từ đường, đặc biệt là những cô gái trẻ, ngôi đền này vì vậy còn đại diện cho lòng nhân đạo và sự cảm thông cho phận nữ nhi. Những tín đồ đến đây chủ yếu là nữ giới và thường cầu xin Thánh Mẫu tìm giúp họ bạn đời cũng bắt nguồn từ nguyên do trên.
Đức Hiền Thánh Mẫu từng được điện ảnh hóa trong một phần của bộ phim truyền hình dài tập theo thể loại dân gian truyền kỳ, có tựa Hí thuyết Đài Loan (戲說台灣), phát sóng trên kênh SET Taiwan từ ngày 12 đến 16 tháng 1 năm 2004. Trong phần phim này, nhân vật Thánh Mẫu do nữ diễn viên Trần Tâm Dư thủ vai.