Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam XI

Diễn biến trước Đại hội

Để tiến hành đại hội, tất cả các tỉnh và thành phố trên cả nước phải hoàn thành việc tổ chức đại hội các cấp, bầu cử các vị trí Bí thư tại các Đảng ủy ở các cấp (cơ quan của Đảng Cộng sản tại các cấp địa phương), cử đại biểu tham dự Đại hội Đảng trên một cấp.
Đồng thời Đảng ủy ở các cấp phải dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng XI (báo cáo sẽ đọc tại Đại hội chỉ rõ thành tựu và hạn chế trong suốt nhiệm kỳ từ Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam X tới trước đại hội XI, phương hướng phát triển của Đảng và từ đó của Đất nước trong thời gian 5 năm tới) cũng được công khai để lấy ý kiến. Việc tổng hợp ý kiến xong trước ngày 10/12/2010. Việc lấy ý kiến diễn ra sôi nổi trong Đảng và trong quần chúng nhân dân nhất là trong giới nhân sĩ trí thức có lòng yêu nước sâu sắc thiết tha với vận mệnh của dân tộc. Tuy nhiên việc lấy ý kiến đóng góp cũng gặp nhiều khó khăn bởi các vấn đề nêu ra trong văn kiện đều mang tính chiến lược then chốt nên đòi hỏi người góp ý kiến cần phải có trình độ hiểu biết nhất định về chính trị.
Từ 13 đến 21 tháng 12 năm 2010, Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) diễn ra tại Hà Nội, là Hội nghị lần cuối trước Đại hội Đảng XI. Cho tới Hội nghị này, danh sách các vị trí tối cao vẫn chưa được ngã ngũ.
Phát biểu sau bế mạc hội nghị 14, Tổng Bí thư Đảng cho biết sẽ chọn những người có tư tưởng đổi mới vào ban lãnh đạo. Hội nghị 14 đã chính thức giới thiệu nhân sự về bốn chức vụ cao nhất của Đảng và Nhà nước tại Việt Nam. Theo nhiều nguồn tin cậy, dự kiến ông Nguyễn Phú Trọng sẽ làm Tổng Bí thư Đảng; ông Trương Tấn Sang sẽ là Chủ tịch nước; ông Nguyễn Sinh Hùng, giữ chức Chủ tịch Quốc hội; và ông Nguyễn Tấn Dũng, tiếp tục làm Thủ tướng.
Ngày 9 tháng 1 năm 2011, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 15 (khóa X) đã họp tại Hà Nội. Hội nghị đã thông qua danh sách giới thiệu bổ sung nhân sự Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng xem xét, quyết định; thông qua Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương khóa X về phương án nhân sự Ban Chấp hành Trung ương khóa XI để trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI; thông qua dự kiến danh sách Đoàn Chủ tịch, Đoàn Thư ký và Ban Thẩm tra tư cách đại biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng trình Đại hội XI; góp ý kiến lần cuối vào Báo cáo kiểm điểm của Ban Chấp hành Trung ương khóa X trình Đại hội lần thứ XI của Đảng. Hội nghị 15 mới chính thức là Hội nghị lần cuối trước Đại hội Đảng XI của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Dự đoán của báo đài nước ngoài

Vài tuần trước Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 20 tháng 12 năm 2010, báo Asahi Shimbun của Nhật Bản đưa tin nêu ra dự thảo nhân sự về bốn chức vụ cao nhất của Đảng và Nhà nước tại Việt Nam. Theo nguồn tin này, dự kiến ông Nguyễn Phú Trọng sẽ lên làm Tổng Bí thư Đảng, ông Trương Tấn Sang có thể sẽ là Chủ tịch nước, và ông Phạm Quang Nghị, 61 tuổi, sẽ giữ chức Chủ tịch Quốc hội, ông Nguyễn Tấn Dũng, sẽ tiếp tục làm Thủ tướng. Thông tin của báo Asahi Shimbun đã chính xác về trường hợp của Nguyễn Phú Trọng và chức vụ Tổng Bí thư Đảng. Các bức điện tín mật của cựu đại sứ Michael Michalak gửi về Washington vừa được WikiLeaks tiết lộ đã xác nhận thông tin này. Ngoài ra, đài Á Châu Tự do cũng có bài viết tiên đoán kết quả của Đại hội với sự ra đi và ở lại của nhiều nhân vật. Trước Đại hội có làn sóng trấn áp các phần tử chống đối.
Theo BBC, Đảng Cộng sản Việt Nam đang đứng trước nhu cầu cấp thiết về đổi mới, nhất là khi nhiều bất cập của hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa bị xem như yếu tố gây kìm hãm cho phát triển kinh tế.

Diễn biến trong Đại hội

Đại hội khai mạc ngày 12/01/2011 tại Hà Nội với 1376/1377 đại biểu chính thức. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã tuyên bố khai mạc Đại hội.

Nhân sự

Sau 2 ngày thảo luận (15 và 16/1), ngoài số nhân sự Ban Chấp hành Trung ương khóa X đề cử vào Ban Chấp hành Trung ương khóa XI là 186 người để bầu 175 ủy viên chính thức và 28 người để bầu 25 ủy viên dự khuyết; các đoàn đại biểu đã giới thiệu, đề cử thêm 89 người để bầu ủy viên chính thức và 63 người để bầu ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương khóa XI. Những người được giới thiệu thêm chủ yếu là những người đã tham gia Ban Chấp hành khóa X.
Ngày 17 tháng 1 năm 2011, Đại hội làm việc về công tác nhân sự sau 2 ngày thảo luận tại các đoàn đại biểu; phiên họp toàn thể buổi sáng biểu quyết thông qua danh sách ứng viên, đại hội đã thông qua danh sách bầu Ban Chấp hành trung ương khóa XI. Các ứng viên có 3 độ tuổi: dưới 40, dưới 50-55 và độ tuổi 60. Với Ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư tái cử chủ yếu dưới 65 tuổi. Danh sách bầu ủy viên chính thức có số dư trên 15% so với tổng số 175 người. Số dư bầu ủy viên dự khuyết đạt trên 50% so với tổng số 25 người. Trong danh sách này có một số người được các đại biểu đại hội đề cử. Ông Nguyễn Xuân Kiên, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu khoa học nghiệp vụ và tư liệu Ban Tuyên giáo Trung ương (người tự ứng cử) được tiểu ban nhân sự đại hội thông báo là được đưa vào danh sách bầu. Sau khi thảo luận tại Hội trường, Đại hội đã biểu quyết với 100% ý kiến đồng ý thông qua danh sách bầu cử Ủy viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương khoá XI là 218 ứng viên so với số lượng cần bầu 175 (số dư 24,57%); Đại hội cũng thông qua danh sách bầu cử Uỷ viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương khoá XI là 61 ứng viên so với số lượng cần bầu 25 (số dư 144%).
Chiều ngày 17 tháng 1, Đại hội đã tiến hành bỏ phiếu bầu cử Ban Chấp hành Trung ương khóa XI tại hội trường gồm 175 Ủy viên chính thức và 25 Ủy viên dự khuyết. Theo Quy chế bầu cử tại đại hội đã được thông qua ở phiên trù bị, việc bầu cử được thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu kín, theo nguyên tắc tập trung dân chủ, bình đẳng, trực tiếp. Người trúng cử phải đạt số phiếu đa số quá bán. Sau đó, chiều ngày 18/1, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI họp bầu Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Ban Bí thư, và Ủy ban Kiểm tra Trung ương. Sáng ngày 19 tháng 1, Tổng Bí thư khóa XI là ông Nguyễn Phú Trọng đã ra mắt đại hội, phát biểu và chủ trì cuộc họp báo quốc tế sau đó.

Diễn biến sau đại hội

Đại hội được báo chí trong nước viết là thành công tốt đẹp. Báo chí nước ngoài đánh giá đại hội có một số chuyển biến tích cực so với các kỳ đại hội gần đây. Theo đó, tính dân chủ đã tăng lên, thông qua việc tự ứng cử (của một đại biểu vào danh sách Ban chấp hành trung ương), việc bỏ phiếu với số đại biểu ứng cử nhiều hơn 15% so với số đại biểu cần bầu vào Ban chấp hành TW, thảo luận về thay đổi một số vấn đề trong văn kiện Đại hội (như vấn đề về công hữu, về vai trò của doanh nhân, cho phép kết nạp doanh nhân vào Đảng).
Một số vấn đề theo báo chí ngoài nước còn đáng quan tâm: sự chọn lựa các vị trí lãnh đạo trùng hoàn toàn với đề xuất từ trước của Ban Chấp hành Trung ương khóa X, làm nảy sinh câu hỏi về sự thống nhất cao độ trong Đảng hay sự chưa dân chủ của Đảng, vấn đề về văn kiện còn mang tính chung chung, chưa đột phá, chưa đưa ra giải pháp thực sự giải quyết các vấn đề còn tồn tại trong quản lý kinh tế, vai trò của Doanh nghiệp nhà nước vẫn còn chưa có đột phá, đội ngũ nhân sự được lựa chọn liệu có khả năng lãnh đạo đất nước vượt qua khó khăn kinh tế trong năm 2011.
Ngày 19/2, sau Đại hội 1 tháng, Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Đảng Hoàng Bình Quân đã sang Trung Quốc với tư cách đặc phái viên của tân Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng. Chuyến đi của ông Quân sang Trung Quốc có nhiệm vụ thông báo về kết quả Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam.