Phước Long (thị xã)

Lịch sử

Thị xã Phước Long trước năm 1956 là một phần của quận Bà Rá, nguyên thuộc tỉnh Biên Hòa xưa kia.
Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chính quyền Sài Gòn (Việt Nam Cộng hòa) chia tỉnh Biên Hòa chia thành 3 tỉnh: Biên Hòa, Long Khánh, Phước Long (có thêm phần đất của tỉnh Thủ Dầu Một). Thị xã Phước Long khi đó có tên là "Phước Bình", là tỉnh lỵ tỉnh Phước Long, về mặt hành chính thuộc xã Sơn Giang, quận Phước Bình.
Sau ngày đất nước thống nhất, trào lưu hợp nhất các tỉnh diễn ra khắp cả nước, thị xã Phước Bình bị giải thể, xã Sơn Giang đóng vai trò huyện lỵ của huyện Phước Long, tỉnh Sông Bé trong giai đoạn 1975-1994.
Ngày 19 tháng 8 năm 1994, xã Sơn Giang được chia thành 2 đơn vị hành chính là thị trấn Thác Mơ và xã Sơn Giang; xã Phước Bình cũng chia làm 2 đơn vị hành chính là thị trấn Phước Bình và xã Bình Phước (từ năm 2007, xã Bình Phước được tách thành 2 xã Bình Sơn và Bình Tân, sau thuộc huyện Bù Gia Mập rồi từ năm 2015 chuyển sang thuộc huyện Phú Riềng, và dự kiến 2 xã này sẽ được chuyển lại Phước Long trong tương lai). Các thị trấn Phước Bình và Thác Mơ chính là tiền thân của thị xã Phước Long ngày nay.
Ngày 11 tháng 8 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 35/NQ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính cấp huyện, xã thuộc tỉnh Bình Phước. Theo đó, thành lập thị xã Phước Long thuộc tỉnh Bình Phước trên cơ sở điều chỉnh 11.883,93 ha diện tích tự nhiên và 50.019 nhân khẩu của huyện Phước Long (bao gồm toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Thác Mơ, thị trấn Phước Bình, xã Sơn Giang, xã Long Giang, xã Phước Tín; 540,17 ha diện tích tự nhiên và 3.803 nhân khẩu của xã Bình Sơn; 423,67 ha diện tích tự nhiên và 2.542 nhân khẩu của xã Bình Tân). Thành lập 2 phường: Thác Mơ và Long Thủy trên cơ sở giải thể thị trấn Thác Mơ; thành lập 2 phường: Phước Bình và Long Phước trên cơ sở giải thể thị trấn Phước Bình; chuyển xã Sơn Giang thành phường Sơn Giang. Trung tâm hành chính thị xã ban đầu đặt tại phường Long Thủy, đến năm 2017 được dời ra khu trung tâm hành chính và đô thị mới đặt tại phường Long Phước.
Theo quy hoạch chung đô thị Bình Phước đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, toàn bộ thị xã Phước Long sẽ được nâng cấp lên thành thành phố Phước Long, gồm 6 phường: Long Phước, Long Thuỷ, Phước Bình, Phước Tín, Sơn Giang, Thác Mơ và 3 xã: Bình Sơn, Bình Tân, Long Giang.

Tôn giáo

Thị xã Phước Long tỉ lệ dân theo tôn giáo khá lớn. Tôn giáo có số lượng tín đồ đông nhất là Công giáo, tiếp theo là Phật giáo, Tin Lành và Cao Đài.

Công giáo

Công giáo ở thị xã Phước Long có số lượng tín đồ đông đảo thuộc giáo hạt Phước Long, giáo phận Buôn Ma Thuột gồm các giáo xứ và trung tâm hành hương:
Giáo xứ Phước Quả (xã Phước Tín)
Giáo xứ Phước Sơn (phường Phước Bình)
Giáo xứ Phước Vĩnh (phường Phước Bình)
Giáo xứ Phước Bình (phường Long Phước)
Giáo xứ Long Điền (phường Long Phước)
Giáo xứ Nhơn Hòa (xã Long Giang)
Giáo xứ Sông Bé (xã Long Giang)
Giáo xứ Sơn Long (phường Sơn Giang)
Giáo xứ Sơng Giang (phường Sơn Giang)
Giáo xứ Phước Long (phường Thác Mơ)
Trung tâm hành hương Mẹ vô nhiễm Thác Mơ (phường Thác Mơ)

Phật giáo

Phật giáo là tôn giáo lớn thứ 2 tại thị xã Phước Long gồm các cơ sở thờ tự:
Chùa Phước Huệ
Chùa Phước Sơn
Chùa Nam Thiên
Chùa Nam Ngãi
Chùa Đức Huệ
Chùa Long Đức
Chùa Bảo Quang
Chùa Thiên Hưng
Chùa Quảng Phước
Chùa Long Phước
Tịnh xá Ngọc Phước
...

Tin Lành

Nhà thờ Tin Lành Phước Long - Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (Miền Nam) thuộc phường Sơn Giang.

Cao Đài

Đạo Cao Đài ở Thị xã Phước Long có tộc đạo Phước Long thuộc hệ thống tòa thánh Tây Ninh gồm các cơ sở thờ tự:
Thánh thất Cao Đài họ đạo Phước Long (phường Long Thủy)
Điện thờ Phật Mẫu Phước Long (phường Long Thủy)

Giáo dục

Trên địa bàn thị xã Phước Long có 26 trường học các cấp 1 trung tâm giáo dục thường xuyên và 1 trung tâm dạy nghề với khoảng 16.000 học sinh.

Y tế

Mạng lưới y tế công của Thị xã Phước Long có 1 bệnh viện, 1 phòng khám khu vực và 7 trạm y tế với 225 giường bệnh, ngoài ra còn có nhiều phòng khám tư nhân đã được hình thành và phát triển.

Kỷ niệm ngày giải phóng Phước Long 6/1

Hằng năm nhân kỷ niệm ngày giải phóng Phước Long 6/1, nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ được tổ chức tại thị xã Phước Long như lễ hội ẩm thực, bắn pháo hoa, ca múa nhạc... và đặc biệt giải vô địch việt dã leo núi “chinh phục đỉnh cao Bà Rá” được tổ chức hằng năm tại thị xã Phước Long. Giải đã thu hút nhiều vận động viên tham gia, trong đó đông nhất là các vận động viên của thị xã. Đây là động lực giúp phong trào rèn luyện thể dục - thể thao phát triển mạnh trên địa bàn thị xã, ngoài việc nhằm nâng cao sức khỏe cho nhân dân còn là để quảng bá hình ảnh về vùng đất, con người của thị xã đến với đông đảo công chúng trong cả nước.

Lễ hội miếu Bà Rá

Theo lời của nhân dân địa phương, năm 1943 miếu được xây dựng để tưởng nhớ các tù chính trị bị chôn sống ở gốc cây cầy hiện nay, miếu do những tù nhân chính trị ở nhà tù Bà Rá bí mật xây dựng và làm bài vị thờ tượng trưng có ghi 4 chữ Hán " Chúa xứ nương nương" nhằm che mắt bọn tay sai nên đặt tên là miếu Bà để cho bọn thực dân công nhận ngôi miếu này.
Năm 1956-1957 tỉnh Phước Long được thành lập, một số người dân đã tiến hành dời miếu lên sát đường lộ (cách nơi cũ 500 mét) để bà con tiện đi lại thờ cúng, và cũng từ lúc này Miếu Bà mới có 3 bức tượng thờ. Miếu Bà Rá là một công trình kiến trúc tín ngưỡng dân gian, nằm trong quần thể di tích lịch sử Bà Rá đã được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận mang ý nghĩa lịch sử quan trọng, nó không chỉ là nơi thờ cúng tín ngưỡng của nhân dân mà còn là một trong những chứng tích về sự xâm lược của thực dân Pháp trên vùng đất Phước Long..
Hàng năm vào ngày mùng 1,2,3,4/3 âm lịch, đông đảo khách thập phương trong và ngoài tỉnh hành hương về đây để " Vía Bà".

Diễn biến lễ hội:

- Ngày mùng 1/3 AL Ban tổ chức tiến hành làm lễ thay y phục, tắm tượng đến 12 giờ đêm cùng ngày làm lễ rước Bà về.
- Ngày mùng 2, tối làm lễ tế Bà khoảng 1 giờ đồng hồ, sau đó để khách hành hương vào làm lễ dâng hương, lễ Bà và xin lộc.
- Ngày mùng 3 tiếp tục khách thập phương dâng lễ.
- Ngày mùng 4/3 AL Ban tổ chức làm lễ tạ Bà vào buổi trưa, kết thúc lễ hội.
Miếu Bà là một trong những di tích lịch sử minh chứng về sự xâm lược của thực dân Pháp, nằm trong các chứng tích khác như: Hàng Điệp, vườn cây lưu niệm Nguyễn Thị Định, Sân bay Phước Bình nơi đồng chí Nguyễn Thành Trung năm 1975 thực hiện phi vụ ném bom dinh Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và lái chiếc F5 đáp xuống sân bay Phước Bình vùng Cách mạng an toàn.

Di tích vườn cây lưu niệm bà Nguyễn Thị Định

Bà Nguyễn Thị Định sinh ngày 15-3-1920, tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Bà tham gia hoạt động cách mạng từ năm 16 tuổi. Năm 1940, bà tham gia khởi nghĩa Nam Kỳ, nhưng cuộc khởi nghĩa thất bại, bà bị giặc Pháp bắt và đưa về giam cầm tại Nhà tù Bà Rá. Trong những tháng ngày ở Nhà tù Bà Rá, bà đã trồng một vườn cây ăn trái với nhiều loại cây như: khế, vú sữa, ổi... Hiện nay, vườn cây vẫn còn lại hai cây khế và hai cây vú sữa. Di tích vườn cây lưu niệm bà Nguyễn Thị Định ở phường Sơn Giang, thị xã Phước Long. Vườn cây lưu niệm là một trong số ít di tích gắn liền với tên tuổi bà Nguyễn Thị Định được giữ lại khá nguyên vẹn. Di tích này ghi dấu một giai đoạn trong quá trình hoạt động cách mạng của bà, giai đoạn bà bị cầm tù ở Nhà tù Bà Rá (1940 - 1943). Mặc dù Nhà tù Bà Rá với điều kiện giam cầm khắc nghiệt, gian khổ, nhưng bà vẫn kiên trung vượt qua để sống và tiếp tục cống hiến cho sứ mệnh giải phóng dân tộc. Năm 1965, bà được phong quân hàm Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam và được giao giữ chức Phó Tổng Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam đến năm 1975. Suốt cuộc đời, bà đã tham gia hoạt động cách mạng, góp phần giành lại tự do cho dân tộc. Sau khi đất nước hòa bình, bà được Đảng và Nhà nước giao nhiều chức vụ quan trọng. Hai cây vú sữa và hai cây khế do bà Nguyễn Thị Định trồng năm xưa giờ vẫn xanh tốt, tán lá sum suê, hằng năm vẫn đơm hoa kết trái và đứng sừng sững như tinh thần bất khuất, kiên trung của vị nữ tướng anh hùng Nguyễn Thị Định. Vườn cây lưu niệm bà Nguyễn Thị Định đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Phước xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào ngày 15-12-2004.

Sông Bé

Trên địa bàn thị xã Phước Long có 01 sông lớn chạy qua là Sông Bé. Sông Bé chảy dọc phía bắc của thị xã uốn quanh phía bắc chân núi Bà Rá, đoạn chảy qua thị xã Phước Long lòng sông nhỏ hẹp, lòng sông rộng trung bình 30 - 50m, Chiều sâu trung bình của sông từ 7 - 20m, hai vách bờ dựng đứng, nhiều thác ghềnh.
Sông Bé đoạn chảy qua thị xã Phước Long trước kia nước chảy rất xiết, nhưng từ ngày sông Bé bị chặn dòng để làm hồ thủy điện Thác Mơ khiến dòng chảy của sông bị thay đổi, đoạn sông dài từ chỗ bị chặn dòng đến cửa xả nhà máy thủy điện Thác Mơ gần như không còn nước chảy bề mặt trơ sỏi đá, có thể đi bộ dưới lòng sông, khiến nhiều người nhầm tưởng đoạn sông này là dòng suối. Đoạn sông này có Thác Mẹ xưa kia rất hùng vĩ, nay cạn kiệt vào mùa khô và chỉ róc rách chảy vào mùa mưa, từ Thác Mẹ xuôi theo sông Bé khoảng 1 km sẽ gặp địa danh Suối Đá, sở dĩ có cái tên như vậy là lòng sông trơ rất nhiều sỏi đá và nước chảy rất yếu.
Đoạn Sông Bé chảy qua thị xã Phước Long có 2 cây cầu đó là cầu Đắk Lung và cầu Thác Mẹ giúp kết nối các xã ở khu vực lân cận với thị xã Phước Long.

Núi Bà Rá

Núi Bà Rá nằm ở phường Sơn Giang, thị xã Phước Long. Đây là một trong ba ngọn núi cao nhất vùng Nam Bộ. Núi cao 733 m, dưới chân núi có hệ thống cáp treo được thiết kế, xây dựng với tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại, độ an toàn cao, trong thoáng chốc du khách đã tới đỉnh núi để có thể nhìn thấy cả một khu vực rộng lớn, bao gồm phường Thác Mơ xinh đẹp, toàn hồ Long Thủy, hồ thủy điện Thác Mơ hòa quyện vào núi rừng.

Hồ thủy điện Thác Mơ

Nằm dưới chân núi Bà Rá là hồ Thác Mơ, tên gọi Thác Mơ xuất phát từ tên gọi một ngọn thác hùng vĩ trước khi hồ thủy điện Thác Mơ được hình thành, ngày nay ngọn thác ấy đã bị nhấn chìm dưới lòng hồ thủy điện, do đó được đặt là hồ Thác Mơ để khỏi mai một địa danh, tên gọi Thác Mơ cũng được đặt cho 1 phường của thị xã Phước Long.
Với diện tích rộng khoảng 12.000ha, sức chứa 1,3 tỉ m³ nước, giữa hồ có 10 hòn đảo lớn, nhỏ, xung quanh hồ rợp bóng cây xanh. Hồ không những có vai trò cung cấp nước cho thủy điện Thác Mơ, điều tiết lũ cho vùng hạ du, tạo môi trường nuôi trồng thủy sản phục vụ đời sống của người dân địa phương mà còn là điểm tham quan lý tưởng gắn kết với núi Bà Rá tạo thành cụm điểm du lịch trên núi, dưới hồ vô cùng thơ mộng.

Kinh tế

Thị xã Phước Long là trung tâm mua bán trao đổi hàng hóa, chế biến nông sản của khu vực lân cận và thị xã Phước Long,

Phát triển đô thị

Thị xã Phước Long đang trong giai đoạn xây dựng và phát triển, thị xã có tốc độ tăng dân số cơ học cao, là nơi thu hút rất nhiều người dân từ các vùng trong cả nước đến sinh sống và lập nghiệp.
Thị xã có kế hoạch trong tương lai gần sẽ nâng cấp xã Phước Tín thành phường, sáp nhập xã Bình Tân và Bình Sơn thuộc huyện Phú Riềng vào địa giới hành chính thị xã, mục tiêu đến năm 2025 trở thành đô thị loại III.