Sukhoi Su-57

Lịch sử

Cuối thập niên 1980, Liên bang Xô viết đã phác thảo một kế hoạch sản xuất một loại máy thế hệ kế tiếp để thay thế những chiếc MiG-29 và Su-27 của họ trong vai trò máy bay chiến đấu tiền tiêu. Hai dự án đã được đề xuất cho yêu cầu này, Sukhoi Su-47 và Dự án MiG 1.44. Năm 2002, Sukhoi đã được lựa chọn để lãnh đạo thiết kế chiếc máy bay chiến đấu mới. PAK-FA (hay Sukhoi T-50) sẽ tích hợp kỹ thuật từ cả Su-47 và MiG 1.44.
Để giảm rủi ro phát triển của PAK FA và phân bổ chi phí liên quan, cũng như thu hẹp khoảng cách giữa nó và các máy bay chiến đấu thế hệ trước , một số công nghệ và tính năng của nó, như động cơ đẩy và hệ thống điện tử, đã được triển khai trong máy bay chiến đấu Sukhoi Su-35S , một biến thể tiên tiến của Su-27.  Các Hiệp hội Novosibirsk Máy bay sản xuất (Napo) được sản xuất máy bay chiến đấu đa vai trò mới tại Komsomol'sk-on-Amur cùng với Komsomolsk-on-Amur Hiệp hội Sản xuất máy bay (KnAAPO), và lắp ráp cuối cùng là mất địa điểm tại Komsomol'sk-on-Amur. Sau một cuộc thi tổ chức vào năm 2003, Trung tâm Sản xuất Tekhnokompleks khoa học và, Ramenskoye Instrument Building Văn phòng Thiết kế, các Viện nghiên cứu Tikhomirov khoa học của Thiết kế Instrument (NIIP), Ural quang học và cơ khí thực vật (UOMZ) tại Yekaterinburg , công ty Polet ở Nizhny Novgorod và Viện nghiên cứu khoa học vô tuyến trung ương ở Moscow đã được chọn để phát triển bộ thiết bị điện tử hàng không của PAK-FA. NPO Saturn là nhà thầu chính cho các động cơ tạm thời; Saturn và MMPP Salyut sẽ cạnh tranh cho các động cơ giai đoạn hai dứt khoát. 
Vào ngày 8 tháng 8 năm 2007, Tổng tư lệnh Không quân Nga (CinC) Alexander Zelin được các hãng thông tấn Nga trích dẫn rằng giai đoạn phát triển của chương trình đã hoàn tất và việc chế tạo máy bay đầu tiên để thử nghiệm chuyến bay sẽ bắt đầu, và đến năm 2009 sẽ có ba máy bay thế hệ thứ năm đã sẵn sàng.  Năm 2009, thiết kế của máy bay đã chính thức được phê duyệt. 
T-50 được Bộ quốc phòng Nga kỳ vọng sẽ là đối thủ đáng gờm của F-22 và F-35 của Mỹ nên chương trình phát triển loại máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5 này được Nga đặc biệt chú trọng.

Đặc điểm kỹ thuật

Dù chưa có những thông tin đáng tin cậy về các đặc điểm kỹ thuật của PAK-FA, nhưng qua những cuộc phóng vấn với các nhân vật trong Không quân Nga mọi người cho rằng đó sẽ là một chiếc máy bay tàng hình, có khả năng bay siêu tốc, được trang bị các loại tên lửa không đối không, không đối đất, và chống tàu thế hệ mới nhất, cũng như sử dụng radar AESA. Nó sẽ được trang bị động cơ AL-41F hay một biến thế hiện đại của loại này. Những thông báo cho thấy nó sẽ hơi lớn hơn MiG-29 nhưng không lớn bằng Su-27. Nó có cánh đuôi đứng xoay toàn bộ. Cánh phụ phía trước cánh chính. Cánh viền trước cánh thay đổi được khiến nó có khả năng thao diễn tốt. Động cơ thế hệ thứ 5 đang được phát triển để thay thế cho động cơ đang dùng cho hai bản thử nghiệm. Các động cơ đang dùng cùng loại với su 35 và động cơ này đã gặp vấn đề. Người ta đã thấy lửa bốc ra từ 1 trông hai động cơ. Phi công đã dừng máy bay. Các vũ khí mới như tên lửa không đối không tên lửa đất đối đất mới, bom điều khiển. Tên lửa chống hạm hoặc rađa mới. Các loại vũ khí này như một phần của PAK FA. Hình dáng của pak fa có một phần kế thừa từ dòng su 27 nhằm đạt được tính thao diễn cơ động tốt bằng cách hi sinh về mặt tàng hình. Người nga đang cố thiết kế một máy bay vượt trội so với các máy bay thế hệ thứ năm khác trước khi máy bay thế hệ thứ 6 bắt đầu phát triển. Theo một thông tin không chính thức thì pak fa sẽ được trang bị ngụy trang điện tử. Nghĩa là máy bay sẽ chụp ảnh thời gian thực rồi chiếu lên lớp vỏ đặc biệt nhưng điều này rất khó trong lúc công nghệ của nga chưa phát triển để áp dụng nhưng công nghệ tiên tiến như vậy. FGFA và phiên bản dành riêng cho Ấn Độ sẽ có những khách biệt để đáp ứng nhu cầu của không quân Ấn Độ.
Hiện ta không chắc chắn loại máy bay nào của Hoa Kỳ sẽ là đối thủ của PAK-FA. Tuy một số người cho rằng đó sẽ là chiếc F-35, các thông tin chưa cho thấy rõ ràng rằng đối thủ có thể là chiếc F-22. Vì chưa có những thông tin chính thức nào khác, hiện không thể kết luận chắc chắn về vấn đề này. Vì thế, các nhà phân tích sẽ phải đợi tới khi những đặc điểm kỹ thuật của nó được công bố. Những nhà phân tích dự đoán tốc độ tối đa của nó sẽ gần mức Mach 2.83 (3.255 km/h); và chờ đợi xem làm thế nào chiếc máy bay có thể đạt tới tốc độ đó. Liên bang Nga đã phê chuẩn bản thiết kế cuối cùng của PAK FA, nó vẫn đang được bảo mật
Theo giám đốc Trung tâm phân tích Chiến lược và Công nghệ Nga (ACT) Ruslan Pukhov thì điểm yếu của T-50 chính là động cơ vì các máy bay tương tự của phương Tây hoạt động kinh tế và thân thiện môi trường hơn, động cơ xả ít khói hơn, khiến máy bay ít bị nhìn thấy, tiếng ồn cũng ít hơn và có thời gian hoạt động dài hơn. T-50 bay bằng động cơ của các máy bay thế hệ cũ, động cơ mới dùng riêng cho T-50 thuộc dự án 129 đang được phát triển nhưng gặp phải khá nhiều khó khăn. Vì thế Trung tâm Khoa học và Công nghệ Liynki (Hiệp Hội Khoa học và Sản xuất Saturn) sẽ thử nghiệm động cơ mới có những đặc tính vượt trội so với những động cơ cho máy bay thế hệ thứ năm của nước ngoài trên máy bay PAK FA vào năm 2014. Động cơ mới sẽ có trọng lượng nhẹ hơn 30% so với động cơ 117C vốn được thử nghiệm trên Su-35, chi phí cho vòng đời ít hơn 30% và giá thành có thể rẻ hơn.
Các lô T-50 sản xuất loạt đầu tiên sẽ được trang bị 117S. Còn động cơ cho PAK FA khi thử nghiệm đã mang lại nhiều kết quả ngoài mong đợi, được xem là có giá thành chế tạo rẻ hơn so với động cơ 117, ngoài ra kinh phí bảo dưỡng cũng được cho là hạ thấp đến mức tối đa vì thế loại động cơ này có thể sẽ được thay thế dần cho động cơ 117 ở những biến thể máy bay thế hệ thứ 4.
Radar cho T-50 là radar AESA thế hệ mới, điểm độc đáo của các radar trên T-50 là số lượng phần tử thu phát vượt trội bất cứ máy bay chiến đấu nào trên thế giới nhờ các tiến bộ công nghệ về radar. Dựa vào các hình ảnh được công bố thì radar trên T-50 được bố trí ở hai vị trí, thứ nhất là các radar bước sóng dài mức dm thiết kế bởi Tikhomirov NIIP, dùng band - L chuyên dụng đối phó mục tiêu tàng hình được lắp trên mép cánh chính do yêu cầu về diện tích và độ lớn. Radar chính N050 lắp ở mũi máy bay truyền thống nhưng có thêm hai radar phụ vuông góc hai bên cho phép tăng góc quét gấp nhiều lần các máy bay chiến đấu hiện tại trên thế giới vốn chỉ có 1 radar nằm ở mũi, giải pháp này sẽ loại bỏ việc sử dụng lắc cơ khí để tăng góc quét của radar chính. Giải pháp này đến nay vẫn là độc quyền của Nga và chưa quốc gia nào làm được. Ngoài ra còn có đề xuất gắn thêm radar ở hai cánh đuôi đứng của T-50 và phần đuôi giữa hai động cơ giống của các máy bay dòng Su-27 để tăng góc quét lên tối đa. Góc radar rộng và sử dụng dải sóng dài khiến T-50 có thể đối đầu với bất cứ máy bay chiến đấu nào của phương Tây kể cả các máy bay thế hệ sau mà vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối.
Trước đây, việc sản xuất hàng loạt máy bay T-50 dự định sẽ được tiến hành vào năm 2015 nhưng Bộ trưởng Quốc phòng Nga Anatoly Serdyukov tuyên bố Nga sẽ lùi thời hạn sản xuất hàng loạt máy bay tiêm kích Sukhoi PAK FA 5 năm nhưng không tiết lộ điều gì đã khiến việc sản xuất bị chậm lại.

Tàng hình

Sukhoi PAK FA sẽ là chiếc máy bay tàng hình đầu tiên được Nga sử dụng. Giống như F-22, PAK FA tích hợp các kỹ thuật tàng hình như hình dáng giẹp phẳng ở phần đầu và các góc cạnh răng cưa trong các họa tiết lớp sơn. Cửa hút khí dài hẹp sẽ che đi phần lớn bề mặt ép của động cơ, và máy bay cũng sẽ trang bị hệ thống chắn sóng vô tuyến tựa như loại F/A-18E/F để che bề mặt nén ở khắp các phía. Khả năng tàng hình của PAK FA rõ rệt nhất ở bán cầu trước. Dự tính PAK FA có khả năng làm giảm tiết diện ra đa xuống còn một quả bóng quần vợt nhìn từ góc tối ưu.

Thông tin mới nhất

Liênhiệp Sản xuất Hàng không Novosibirsk Chkalov (NAPO) đã bắt đầu chế tạo chiếc máy bay chiến đấu đa nhiệm vụ thế hệ thứ năm. Công việc này sẽ được thực hiện tại Komsomol’sk-on-Amur và nhà máy chế tạo máy bay tại Komsomol’sk-on-Amur, tổng giám đốc nhà máy, Fedor Zhdanov, đã thông báo trong một chuyến viếng thăm NAPO của thống đốc Novosibirsk Oblast Viktor Tolokonskiy.
"Công việc lắp ráp cuối cùng sẽ diễn ra tại Komsomol’sk-on-Amur, và chung tôi sẽ tiến hành việc lắp ráp thân trước của loại máy bay này," Zhdanov nói rõ. Chiếc máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm, do văn phòng thiết kế Sukhoi phát triển, sẽ thay thế MiG-29 và Su-27 thuộc thế hệ trước đó.
NAPO Chkalov cũng đã thực hiện việc chế tạo hàng loạt loại máy bay ném bom đa nhiệm vụ mới nhất Su-34 từ năm ngoái. Theo vị thống đốc, chính quyền oblast sẽ chấp nhận một loạt các giải pháp nhằm cung cấp thêm sự hỗ trợ của chính quyền cho NAPO. Tới nay, vấn đề nghiêm trọng nhất của công ty là nhân lực. Trong thập niên 1990, nhiều nhân viên kỹ thuật có trình độ đã ra đi trong thời kỳ trì trệ và hiện cần thời gian để đào tạo nguồn nhân lực mới. "Sự hỗ trợ của chúng tôi sẽ là giải pháp cho các vấn đề nguồn nhân lực, và cung cấp nơi ở cho những chuyên gia của nhà máy," Tolokonskiy nói.
NAPO Chkalov là một trong những nhà máy sản xuất máy bay lớn nhất nước và gồm cả Công ty Cổ phần Sukhoy, ITAR-TASS nói.

Chuyến bay đầu tiên

Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên diễn ra vào ngày 29 tháng 1 năm 2010 chuyến bay kéo dài 45 phút tại 1 nhà máy sản xuất của Sukhoi. Tuy nhiên giới phân tích không cho rằng đây là một bước tiến đáng kể. Theo chuyên gia phân tích quân sự Pavel Felgenhauer thì:"Đây mới chỉ là mô hình, chưa có động cơ và radar mới".
Mặc dù dự trù trình làng vào năm 2007, chuyến bay đầu tiên của T-50 liên tục bị hoãn vì các vấn đề kỹ thuật và giới quan sát nhận thấy có các vấn đề trong chậm trễ và chất lượng sản phẩm khi Nga hiện đại hóa quân sự gần đây.
Chiếc phi cơ phản lực tàng hình thế hệ thứ năm của Nga đã phải bỏ cuộc cất cánh tại triển lãm hàng không ngày 21 tháng 8 năm 2011, do phi công quyết định ngừng vì trục trặc ở động cơ. Hiện T-50 được cho là còn thiếu các động cơ mới cũng như các khí tài thiết bị tân tiến, và việc sản xuất đại trà sẽ chỉ bắt đầu từ năm 2015.
Không quân Nga hôm 14/5/2019 đã triển khai 6 tiêm kích Su-57 hộ tống chuyên cơ của Putin khi ông tới trung tâm thử nghiệm vũ khí hàng không lớn nhất nước này ở vùng Akhtubinsk, tây nam Nga. Màn phô diễn lực lượng diễn ra ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Putin và Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tại thành phố Sochi. Đây là lần đầu tiên tiêm kích Su-57 bay với biên đội tới 6 chiếc.

Trục trặc

Hiện có 5 mẫu thử nghiệm Sukhoi PAK FA. Hai mẫu thử nghiệm đầu tiên đã gặp phải một số vấn đề, trong tháng 8 năm 2011, mẫu thử nghiệm T-50-1 đã bị cháy động cơ khi chạy đà cất cánh nhưng phi công đã nhanh chóng bật dù nên không gây ra hậu quả nghiêm trọng nào.

Dự án liên quan

Để có thêm kinh phí nghiên cứu Su-57, Nga đã cùng hợp tác với Ấn Độ trong dự án FGFA nhằm chế tạo một phiên bản máy bay tàng hình hai chỗ ngồi, nhưng hợp đồng trị giá 9 tỷ USD chế tạo máy bay tiêm kích tàng hình Ấn Độ thế hệ thứ năm trên cơ sở Su-57 đã bị tạm ngừng. Phía Ấn Độ đánh giá FGFA không đáp ứng được yêu cầu của họ: máy bay phải trang bị các hệ thống ra-đa hàng không có kích cỡ nhỏ nhưng lại phải có khả năng hoạt động ưu việt hơn so với dòng máy bay thế hệ 5 F-35 Lightning II của Mỹ. Mặt khác, thiết kế của FGFA cũng thiếu khả năng bảo dưỡng tổng đoạn theo từng mô-đun dẫn tới việc chi phí sử dụng và bảo dưỡng đắt đỏ trong tương lai. Bộ Quốc phòng Ấn Độ cho rằng FGFA không có bất kỳ công nghệ độc đáo nào hơn hẳn các máy bay phương Tây như F-35 và F-22. Sự chậm trễ của chương trình FGFA có nguyên nhân bởi New Delhi và Moscow không đồng ý về nhiều khía cạnh cơ bản của dự án phát triển chung bao gồm chia sẻ công việc và chi phí, công nghệ máy bay cũng như số lượng máy bay được đặt hàng. Sau khi đánh giá nguyên mẫu PAK FA T-50 Ấn Độ nhận thấy máy bay có hơn 40 vấn đề kỹ thuật, trong đó có những điểm yếu trong động cơ, tàng hình và vũ khí. Nguyên nhân quan trọng nhất được cho là Nga giữ kín sơ đồ thiết kế, không chuyển giao các công nghệ quan trọng cho Ấn Độ, trong khi Ấn Độ lại muốn tự nâng cấp máy bay chiến đấu mới mà không cần sự hỗ trợ của Nga trong tương lai
Có báo cáo rằng Ấn Độ và Nga đang hợp tác nghiên cứu nâng cấp Su-35 với công nghệ tàng hình (tương tự như F-15 Silent Eagle) như là một lựa chọn hợp lý hơn cho FGFA
Tuy nhiên, Ấn Độ cũng gợi ý rằng dự án có thể được nối lại vào thời điểm sau này, khi Su-57 đã được sản xuất và đi vào hoạt động trong Không quân Nga

Hoãn sản xuất

Vào ngày 30 tháng 6 năm 2018, Thứ trưởng Quốc phòng Nga ông Yuri Borisov cho biết: "Nga không có kế hoạch sản xuất số lượng lớn tiêm kích Su-57, trong khi đó các máy bay Su-35 vẫn đang là một trong số những tiêm kích tốt nhất thế giới, vì vậy không có lý do gì để sản xuất hàng loạt Su-57" . Điều này cũng dẫn đến những dự đoán và mối quan tâm về tương lai của dự án, nhiều người cho rằng chương trình Su-57 sẽ không được sản xuất số lượng lớn và đây là một thông báo ngầm về việc ngừng dự án và quay lại sử dụng các máy bay thế hệ thứ 4 như một dự án thay thế, bởi dự án này vẫn còn đang trong giai đoạn dang dở và gặp nhiều vấn đề kĩ thuật trong quá trình phát triển Ông Yuri Borisov nói: “Hiện nay chúng ta đang sở hữu tiêm kích Su-35, chúng cũng được coi là một trong những chiếc máy bay tốt nhất thế giới, vì vậy chúng ta không bắt buộc phải sản xuất hàng loạt loại máy bay tiêm kích thế hệ thứ năm này. Tiêm kích Su-35 cùng với các loại máy bay khác đủ sức cạnh tranh với các đối thủ tiềm năng hiện nay"
Hai vấn đề quan trọng đến lúc này vẫn nằm ở động cơ và hệ thống radar. Các mẫu thử nghiệm Su-57 vẫn đang phải dùng tạm loại động cơ "AL-41F1S" và radar mảng pha quét điện tử thụ động (PESA) "N035 Irbis" vốn được biên chê cho máy thế hệ thứ tư Su-35. AL-41F1S không có tính năng hành trình siêu âm cũng như giảm bớt tín hiệu hồng ngoại giống các loại máy bay thế hệ 5 của Mỹ. Trong khi đó, động cơ chuẩn thế hệ 5 "Izdeliye 30" được thiết kế để có trọng lượng nhẹ hơn 30% và tạo ra khoảng 176 kN lực đẩy (so với 160 kN của động cơ máy bay F-22), động cơ này chỉ mới thử nghiệm vào ngày 5 tháng 12 năm 2017, nó không kịp hoàn thành để trang bị cho lô Su-57 sản xuất hàng loạt đầu tiên Radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) "N036 Byelka" thì được thử nghiệm từ năm 2014. Ngoài ra khả năng tàng hình của Su-57 cũng không như kỳ vọng, hiện các thông số phản hồi radar được cho là đều lớn hơn nhiều lần so với máy bay cùng loại của Mỹ-->. Những khó khăn tài chính cũng là vấn đề lớn của chương trình Su-57, do Ấn Độ từ chối hợp tác với Nga trong việc chế tạo máy bay chiến đấu chung của thế hệ thứ năm, vì vậy dự đoán chi phí sản xuất sẽ tăng cao trong khi nhu cầu mua máy bay mới khá thấp, ngân sách quốc phòng của Nga lại đang bị cắt giảm nên không đủ để giải quyết vấn đề này.
Ông Yuri Borisocho cho biết Nga sẽ chỉ sản xuất hàng loạt tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 sau khi các thiết bị đi kèm đã hoàn tất việc thử nghiệm và đạt trạng thái chiến đấu hoàn hảo nhất

Kế hoạch mua sắm

Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 15-5-2019 cho hay 76 chiến đấu cơ tàng hình thế hệ 5 Su-57 sẽ được trang bị cho Không quân nước này trước năm 2028. 
“Chương trình mua sắm vũ khí 2028 (ban đầu) quy định mua 16 chiến đấu cơ như thế”, Tổng thống Putin nhớ lại. Nhà lãnh đạo Nga cho hay sau khi đánh giá tình hình, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergey Shoigu báo cáo rằng các nhà sản xuất đã giảm giá 20% cho Su-57 và thiết bị liên quan, cơ hội mua thêm chiến đấu cơ này vì thế sẽ tăng lên. “Chúng tôi nhất trí mua 76 chiến đấu cơ như thế mà giá không tăng trong cùng khoảng thời gian”, Tổng thống Putin cho hay trong cuộc họp quốc phòng hôm 15-5. “Trong tương lai gần nhất, chúng tôi sẽ ký hợp đồng mua 76 chiến đấu cơ được trang bị vũ khí hủy diệt hiện đại và cơ sở hạ tầng cần thiết”, ông Putin nói thêm.
Tổng thống Putin khẳng định ngành công nghiệp quốc phòng nước này đang tập trung phát triển vũ khí hiện đại cho không quân Nga trong ít nhất 10 năm tới. "Tiêm kích đa năng Su-35S và Su-57 đang được hoàn thiện, chúng sở hữu nhiều tính năng chiến đấu hàng đầu thế giới. Cần biên chế được ít nhất ba trung đoàn tiêm kích thế hệ 5 cho không quân Nga trước năm 2028", ông Putin nói thêm.

Đặc điểm kỹ thuật (Sukhoi T-50-PAK FA)

Vì chiếc máy bay đang được phát triển, những đặc điểm kỹ thuật này mới là tạm thời và được lấy theo những ước tính từ những hình ảnh có được.