Nguyên Văn Tông

Thân thế

Ông là con trai thứ hai của Nguyên Vũ Tông và một phụ nữ Đảng Hạng, và là em trai của Nguyên Minh Tông. Khi cha ông đột ngột qua đời và Nguyên Nhân Tông thừa kế năm 1311, ông và anh trai đã bị loại bỏ khỏi triều đình trung ương bởi bà ngoại của ông Dagi (Đáp Kỷ) và các thành viên khác trong phe Framegirad kể cả Temüder vì họ không phải là mẹ của Khunggirad khatuns. Sau khi con trai của Nhân Tông, Nguyên Anh Tông lên ngôi năm 1320, Đồ Thiếp Mộc Nhi bị đày sang Hải Nam. Khi Anh Tông bị ám sát và Nguyên Thái Định Đế nắm quyền cai trị, tình thế được cải thiện cho ông. Ông được phong làm Hoài vương (Trung Quốc: 懷王) và chuyển đến Jiankang (ngày nay là Nam Kinh) và sau đó đến Jiangling. Bởi thời gian này, ông đã lĩnh hội một loạt các thành tựu học thuật và nghệ thuật, đã bao quanh mình với nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng Trung Quốc và các danh sĩ. Khi các con trai bị bức hại của Vũ Tông, Đồ Thiếp Mộc Nhi và Hòa Thế Lạt vẫn rất thích sự đồng cảm giữa các hoàng tử trong họ Bột Nhi Chỉ Cân và, quan trọng hơn, lòng trung thành kéo dài của một số tín đồ của cha họ đã giúp cả hai anh em sống sót qua các cuộc thanh trừng chính trị khác nhau.

Nội chiến hai đô

Cái chết của Thái Định đế ở Thượng Đô vào năm 1328 đã khiến cho dòng của Nguyên Vũ Tông có cơ hội nổi lên. Nhưng điều đó lại xảy ra chủ yếu là do tài khôn khéo chính trị của quyền thần Yên Thiếp Mộc Nhi. Ông đã kích hoạt âm mưu này tại kinh đô Khanbaliq (Đại Đô, thuộc Bắc Kinh ngày nay) để lật đổ chính quyền Thượng Đô. Ông và các đoàn tùy tùng của ông được hưởng lợi thế về kinh tế và địa lý rất lớn so với những người trung thành của Thái Định đế. Đồ Thiếp Mộc Nhi được Yên Thiếp Mộc Nhi triệu hồi trở lại Khanbaliq vì người anh Hòa Thế Lạt của ông lại ở Trung Á quá xa xôi. Ông đã được sắp xếp như là người cai trị mới ở Khanbaliq vào tháng 9 trong khi con trai của Thái Định đế là A Tốc Cát Bát đã kế vị ngai vàng tại Thượng Đô với sự ủng hộ của thừa tướng Đảo Thích Sa.
Lực lượng của A Tốc Cát Bát (còn được gọi là "phe trung thành") đã kéo quân tiến về Đại Đô và đã xuyên qua Vạn Lý Trường Thành tại một vài đoạn, và tiến xa tới tận vùng ngoại ô của Khanbaliq. Yên Thiếp Mộc Nhi, tuy nhiên, đã có thể biến tình thế bất lợi này nhanh chóng thành lợi thế cho mình. Quân do ông ta bố trí mai phục ở Mãn Châu (Liêu Đông) và miền Đông Mông Cổ đã phát động một cuộc tấn công bất ngờ vào quân Thượng Đô. Quân đội phe Đại Đô dưới quyền chỉ huy của Bukha Temur và Orlug Temur, hậu duệ của anh em nhà Thành Cát Tư Hãn, bao vây Thượng Đô vào ngày 14 tháng 11, tại một thời điểm hầu hết quân sĩ của "phe trung thành" đã bị kẹt vào mặt trận Vạn Lý Trường Thành. Phe A Tốc Cát Bát bị vây ở Thượng Đô đã đầu hàng vào ngày hôm sau, Đảo Thích Sa và hầu hết những người trung thành hàng đầu đều bị bắt làm tù nhân và sau đó bị hành quyết còn A Tốc Cát Bát đã mất tích không để lại dấu vết.

Giết anh cướp ngôi

Đồng thời, tuy nhiên, anh trai của ông là Hòa Thế Lạt đã thu thập sự ủng hộ từ các hoàng tử và tướng lĩnh ở Mông Cổ và hãn quốc Sát Hợp Đài và bước vào Karakorum với sự hiện diện sự áp đảo về quân sự. Nhận ra những bất lợi này, Đồ Thiếp Mộc Nhi tuyên bố thoái vị và triệu tập anh trai mình. Đi cùng khả hãn Sát Hợp Đài Eljigidey, Hòa Thế Lạt tự lên ngôi ngày 27 tháng 2 năm 1329 ở phía bắc Karakorum, tức vua Minh Tông. Yên Thiếp Mộc Nhi mang con dấu đế quốc đến Mông Cổ và tuyên bố ý định của kinh đô để chào đón Thế Lạt, và Đồ Thiếp Mộc Nhi đã được chọn làm hoàng thái đệ. Nguyên Minh Tông đã tiến hành bổ nhiệm những người theo tín đồ trung thành của mình vào những chức vụ quan trọng trong Ban thư ký, Văn phòng Quân sự và Censorate.
Trên đường đến Đại Đô, vào ngày 26 tháng 8, Minh Tông gặp Đồ Thiếp Mộc Nhi ở Ongghuchad gần Thượng Đô. Chỉ 4 ngày sau bữa tiệc với em trai, ông ta đột nhiên qua đời, được cho là đã bị giết bởi rượu độc của Yên Thiếp Mộc Nhi trong một bữa tiệc. Đồ Thiếp Mộc Nhi đã chính thức được phục hồi ngai vàng vào ngày 8 tháng 9 năm 1329, tức Nguyên Văn Tông. Chiến thắng của Đồ Thiếp Mộc Nhi đối với những người trung thành với Thái Định đế và cái chết của anh trai Minh Tông đã loại bỏ sức mạnh của các kẻ chống đối ông từ thảo nguyên Mông Cổ.
Chính quyền của Văn Tông đã tiến hành một cuộc thanh trừng đẫm máu chống lại những thế lực đối nghịch của nhà vua. Không chỉ những người ủng hộ hàng đầu của người kế nhiệm Thái Định đế, A Tốc Cát Bát bị xử tử và lưu đày, mà tài sản của họ cũng bị tịch thu. Văn Tông đã từ chối các tên truy tặng của Thái Định đế và Thiên Thuận đế, và phá hủy căn phòng trong đền thờ hoàng gia có chứa bảng kỷ niệm của cha Cam Ma Thích của vua Thái Định. Yên Thiếp Mộc Nhi thanh trừng các sĩ quan ủng hộ Hòa Thế Lạt và mang lại quyền lực cho các lãnh chúa.

Nỗ lực để giành được sự công nhận

Vì sự lên ngôi của Văn Tông quá bất hợp pháp, nên điều quan trọng đối với chế độ của ông hơn bất kỳ triều đại nào trước đây là dựa vào sự giả mạo tự do và các giải thưởng hào phóng để tập hợp sự ủng hộ từ giới quý tộc và quan lại. Trong triều đại bốn năm của mình, hai mươi bốn danh hiệu chính đã được trao, chín trong số đó là hạng nhất. Trong số chín hoàng tử hạng nhất, bảy người không phải là hậu duệ của Hốt Tất Liệt. Không chỉ là các khoản tài trợ hoàng gia được khôi phục vào năm 1329, nhưng tất cả các tài sản bị tịch thu từ những người thuộc phe trung thành ở Thượng Đô cũng được trao cho các hoàng tử và các quan đã đóng góp cho việc phục hồi ngôi vị của Văn Tông; trong tất cả, 125 tài sản cá nhân được ước tính đã thay đổi bằng tay.
Hành động cũng được thực hiện để giành được sự công nhận từ những người Mông Cổ khác để được chấp nhận là người giữ quyền danh nghĩa của họ. Văn Tông đã gửi ba hoàng tử với những món quà xa hoa đến hãn quốc Kim Trướng, hãn quốc Sát Hợp Đài và hãn quốc Y Nhi. Và ông cũng gửi hậu duệ của Muqali Naimantai đến khả hãn Sát Hợp Đài Eljigidey, người ủng hộ mạnh mẽ Nguyên Minh Tông, để tặng con dấu và quà tặng hoàng gia để làm dịu cơn giận của ông ta. Tuy nhiên, Văn Tông đã liên quan đến thành công và thấy được những phản hồi thuận lợi. Do đó hoàng đế đã có thể tái lập quyền bá chủ Mông Cổ cho chính mình và duy trì một mối quan hệ chặt chẽ với ba hãn quốc lân cận.

Điều hành quốc gia và cuộc sống trong cung

Triều đại bốn năm của Văn Tông bị chi phối bởi Yên Thiếp Mộc Nhi và Bá Nhan. Là những người góp công chính về việc khôi phục ngôi vị, họ đã sở hữu một thước đo quyền lực và danh dự mà chưa bao giờ có được bởi bất kỳ quan lại nào trong triều từ trước đến giờ có được. Họ xây dựng các căn cứ quyền lực của mình trong bộ máy quan liêu và quân đội, và vai trò của họ đã làm lu mờ Văn Tông. Văn Tông vinh danh các cựu thượng thư của cha mình và trao cho họ danh hiệu vinh dự, và phục hồi danh dự của Sanpo và Toghto, người đã bị đàn áp bởi Nguyên Nhân Tông. Những người tham gia trong việc phục hồi đã được trao hầu hết các vị trí quan trọng trong chính quyền của mình. Tuy nhiên, một số người Hồi giáo nắm giữ chức vụ tại các tỉnh, họ không có vị trí nào trong chính quyền trung ương.
Do Yên Thiếp Mộc Nhi đã đổ nhiều mồ hôi công sức trong việc giúp Văn Tông lên ngôi nên Văn Tông không dám mạo phạm với ông ta. Sau khi lên ngôi, ông bổ nhiệm Yên Thiếp Mộc Nhi làm Trung thư hữu thừa tướng, rồi phong làm Thái Bình vương, đồng thời ban thưởng rất nhiều đất đai, tiền bạc, lại giao cho ông ta toàn quyền quyết định mọi chuyện quan trọng trong triều đình liên quan đến các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, quân sự, pháp luật. Trong suốt quá trình Yên Thiếp Mộc Nhi nắm quyền, bản thân Văn Tông cũng không hề biết rằng mình đã bị kiểm soát, mọi việc đều phải nghe theo sự điều khiển của Yên Thiếp Mộc Nhi, thậm chí đến cả việc lập thái tử cũng phải tham khảo ý kiến của ông ta. Yên Thiếp Mộc Nhi đã nắm giữ toàn bộ quyền hành lúc đó. Dựa vào đại quyền trong tay, Yên Thiếp Mộc Nhi làm mưa làm gió, lộng hành chuyên quyền, hoang phí vô   độ, lung lạc lòng người, thậm chí còn công khai lấy hoàng hậu của Thái Định đế làm vợ, ngoài ra ông ta còn có tổng cộng hơn 40 vợ lẽ. Thế lực của Yên Thiếp Mộc Nhi hoàn toàn vượt xa bất cứ một tể tướng triều Nguyên nào trước đó, đến nỗi con trai ông ta còn phải thốt lên rằng: "Nhà ta thống lĩnh thiên hạ rồi !".    
Trong phần sau của năm 1330, Hoàng đế đã đích thân thực hiện sự hy sinh lớn lao, được thực hiện bởi người đại diện. Tiếp theo là sự ân xá chung, và bởi lời tuyên bố của con trai ông Aratnadara là người thừa kế rõ ràng vào tháng 1 năm 1331. Vị hôn phối của Văn Tông là Budashiri, có mối hận thù chống lại Babusha, góa phụ của Minh Tông, bị ám sát bởi một thái giám. Sau đó, bà gửi con trai của Minh Tông là Thỏa Hoan Thiết Mộc Nhi sang Cao Ly lưu vong để bảo đảm sự kế vị của con trai mình; nhưng Aratnadara đã chết một tháng sau khi được chỉ định làm người thừa kế. Cái chết đột ngột này của con trai ông hoàn toàn làm hỏng kế hoạch kế vị tương lai của Văn Tông. Văn Tông đã cho một người con trai khác, Gunadara (Kulatana), sống với Yên Thiếp Mộc Nhi và gọi ông ta là cha, và đổi tên thành Yên Thiếp Cổ Tư.
Do thâm hụt ngân sách của triều đình tăng mạnh và chỉ đạt 2,3 triệu đồng tiền giấy trong năm 1330, chính quyền của Văn Tông đã cố gắng cắt giảm chi tiêu của mình cho các khoản như tài trợ của đế quốc, tế lễ Phật giáo và chi phí cung điện. Với các biện pháp đó, họ có thể giữ thâm hụt ngân sách trong phạm vi có thể quản lý được và có đủ dự trữ lúa mì theo ý của mình.

Các cuộc nổi loạn

Các chi phí gia tăng từ những cuộc chiến chống lại những người trung thành của Thái Định đế và đàn áp các cuộc nổi dậy của các dân tộc thiểu số, cũng như thiên tai đã hao hụt rất nhiều quốc khố của triều đình. Đặc biệt, sau khi cuộc chiến hai kinh đô kết thúc, nhiều quan lại địa phương không nghe theo lệnh của triều đình đã đua nhau khởi binh làm phản, điển hình là ở tỉnh Vân Nam.
Cuộc chiến ở Vân Nam tiếp tục với những thành công đáng ngờ, nhưng tướng quân Aratnashiri đã thu thập được một đội quân gồm 100.000 người, đánh bại Lolos và những người tham chiến khác, và giết chết hai thủ lĩnh của họ. Ông dường như đã dập tắt cuộc nổi loạn và bình định Vân Nam và Tứ Xuyên. Lo yu, một trong những thủ lĩnh phiến quân Tugel ở Vân Nam, đã trốn thoát lên núi; ông đã thu thập một đội quân khác từ người dân địa phương, và chia ra thành sáu mươi cánh quân, tràn ngập huyện Chunyuen, nơi đội quân này gây ra sự tàn phá khủng khiếp. Một lực lượng tuần hành chống lại triều đình và quân đội của Văn Tông đã xông vào các thành trì của ông. Triều đình buộc phải huy động một lực lượng quân đội mạnh để trấn áp. Ba con trai và hai anh trai của Hoàng tử Tugel bị bắt làm tù binh, trong khi một người anh em thứ ba chết đuối thay vì rơi vào tay quân đội đế quốc. Các đảng phái của Tugel cuối cùng đã bị dẹp yên vào tháng 3 năm 1332. Chiến dịch này tiêu tốn 630.000 ding tiền giấy. Nguyên Văn Tông, người ưa thích cuộc sống xa xỉ, hầu như không thể hiện bất kỳ mối quan tâm nào trong chiến dịch xa xôi này. Hành vi của Hoàng đế gây ra nhiều bất bình, và Yelu Timur, con trai của Ananda, người đã cố gắng lên ngôi năm 1307, kết hợp với những người đứng đầu tôn giáo Lạt-ma ở Trung Quốc, đã lập nên một âm mưu lật đổ ông; nhưng điều này đã bị phát hiện, và họ đã bị Văn Tông giết chết.

Học viện, nghệ thuật và học tập

Nguyên Văn Tông có kiến ​​thức tốt về ngôn ngữ và lịch sử Trung Quốc và cũng là một nhà thơ, nhà thư pháp và họa sĩ có tài. Với đại quyền thực sự của mình bị Yên Thiếp Mộc Nhi thâu tóm, Văn Tông chủ yếu được biết đến với những đóng góp về văn hóa. Đóng vai trò là một chủ quyền được bảo vệ của nhà Nguyên, Văn Tông đã áp dụng nhiều biện pháp tôn vinh Nho giáo và quảng bá các giá trị văn hóa Trung Quốc. Vào năm 1330, ông đã trao tặng các danh hiệu khen ngợi cho một số nhà hiền triết và bậc thầy Nho giáo trong quá khứ, và chính ông đã thực hiện các lễ vật ngoại ô (tiếng Trung: 孝祖) cho Thiên đàng, và do đó trở thành hoàng đế nhà Nguyên đầu tiên thực hiện phong tục truyền thống quan trọng này của Trung Quốc. Để thúc đẩy đạo đức Nho giáo, mỗi năm triều đình đã vinh danh nhiều người đàn ông và phụ nữ được biết đến với lòng hiếu thảo và giản dị của họ.
Để ngăn chặn người Trung Quốc theo phong tục Mông Cổ và do đó không phải là Nho giáo, triều đình đã ra lệnh vào năm 1330 rằng những người đàn ông lấy mẹ kế hoặc chị dâu của họ làm vợ, vi phạm phong tục của cộng đồng của họ, sẽ bị trừng phạt. Trong thời gian đó, để khuyến khích người Mông Cổ và người Hồi giáo theo phong tục Trung Quốc, các quan chức của hai dân tộc này đã được phép vào năm 1329 để theo dõi phong tục của người Trung Quốc trong ba năm để tang cho cha mẹ quá cố. Ông ủng hộ chủ nghĩa Nho giáo của Chu Hi và cũng cống hiến cho Phật giáo. Ông giám sát việc xây dựng Bảo tháp của sư phụ Triệu Châu trong chùa Phật giáo Bailin.
Nỗ lực cụ thể nhất của ông để bảo trợ việc học tiếng Trung là thành lập Học viện Ngôi sao Văn học (tiếng Trung: 奎章 閣 學士), lần đầu tiên được thành lập vào mùa xuân năm 1329, và được thiết kế để thực hiện "một số nhiệm vụ liên quan đến việc truyền tải văn hóa Nho giáo cho cơ sở của đế quốc Mông Cổ ". Những nhiệm vụ này bao gồm việc làm sáng tỏ kinh điển Nho giáo và lịch sử Trung Quốc cho hoàng đế; giáo dục của Scions của đáng chú ý cấp cao và các thành viên trẻ của kesig; bộ sưu tập, đối chiếu và biên soạn sách; và việc thẩm định và phân loại các bức tranh và tác phẩm thư pháp trong bộ sưu tập của hoàng gia. Trong số 113 quan chức liên tiếp phục vụ trong học viện, có nhiều nhà văn học Trung Quốc nổi tiếng, và các học giả giỏi nhất của Mông Cổ và Hồi giáo về việc học tiếng Trung thời đó. Tập trung rất nhiều tài năng trong một cơ quan chính phủ để thực hiện các hoạt động văn học, nghệ thuật và giáo dục khác nhau là điều chưa từng có trong triều đại nhà Nguyên mà cả trong lịch sử Trung Quốc.
Học viện chịu trách nhiệm biên soạn và xuất bản một số sách. Nhưng thành tựu quan trọng nhất của nó là việc biên soạn một bản tóm tắt thể chế rộng lớn tên là Jingshi Dadian (tiếng Trung: 經 世, "Grand canon để cai trị thế giới"). Mục đích của việc tập hợp và hệ thống hóa tất cả các tài liệu và luật pháp quan trọng của Yuan trong công việc này theo mô hình của Huiyao (tiếng Trung: 會, "Các yếu tố cần thiết toàn diện của các thể chế") của triều đại nhà Đường và nhà Tống rõ ràng là để chứng minh rằng sự cai trị của nhà Nguyên là hoàn hảo như các triều đại Trung Quốc trước đó. Bắt đầu vào tháng 5 năm 1330, dự án đầy tham vọng này đã được hoàn thành trong mười ba tháng. Sau này nó đã cung cấp nền tảng cho các chuyên luận khác nhau trong Nguyên sử (Lịch sử nhà Nguyên), được biên soạn vào đầu triều đại nhà Minh.

Qua đời

Do thực tế là bộ máy quan liêu đã bị chi phối bởi Yên Thiếp Mộc Nhi, thời Văn Tông trị vì đã đánh dấu sự suy tàn của đế quốc Nguyên, tác động thực sự của Học viện Ngôi sao Văn học trên toàn bộ chính phủ bị giới hạn đáng kể. Yên Thiếp Mộc Nhi cuối cùng đã nắm quyền kiểm soát luôn học viện vào đầu năm 1332, chỉ sáu tháng trước cái chết của Văn Tông. Học viện đã kết thúc sau cái chết của ông. Mặc dù con trai Yên Thiếp Cổ Tư vẫn còn sống, trong lúc lâm chung, Văn Tông bày tỏ sự hối hận về những gì ông đã gây ra cho anh trai Nguyên Minh Tông, và ra ý định của mình để truyền ngôi vua cho con cả ông ta là Thỏa Hoan Thiết Mộc Nhi. Tuy nhiên, sau khi Văn Tông qua đời vào ngày 2 tháng 9 năm 1332, con trai thứ hai của Nguyên Minh Tông là Ý Lân Chất Ban lại được Yên Thiếp Mộc Nhi chỉ định kế vị dù chỉ mới 6 tuổi do Thỏa Hoan Thiết Mộc Nhi đang ở xa chính quyền trung ương.