Thiên hoàng

Vấn đề lãnh thổ

Cho đến những thế kỷ gần đây, lãnh thổ của Nhật Bản chưa bao gồm một số vùng xa xôi của lãnh thổ hiện đại của nó. Cái tên Nippon chỉ được sử dụng trong những thế kỉ sau khi hoàng gia được thành lập. Chính phủ tập trung chỉ bắt đầu xuất hiện ngay trước và trong thời gian của Thái tử Shotoku (572-622). Thiên hoàng về cơ bản là một hiện thân của sự hòa hợp thiêng liêng hơn là người đứng đầu của một chính quyền cai trị thực tế. Tại Nhật Bản, luôn luôn dễ dàng cho các lãnh chúa đầy tham vọng nắm giữ quyền lực thực tế, vì các vị trí như vậy không mâu thuẫn với vị trí của Thiên hoàng. Chính phủ nghị viện ngày nay tiếp tục tồn tại bên cạnh Thiên hoàng như các tướng quân, quan nhiếp chính, lãnh chúa, người giám hộ... trước kia.
Trong lịch sử, danh hiệu "Tennō" ở Nhật Bản chưa bao gồm chỉ định lãnh thổ như là trường hợp với nhiều vị vua châu Âu. Vị trí của Thiên hoàng là một hiện tượng lãnh thổ độc lập - Thiên hoàng là Thiên hoàng, thậm chí nếu ông có thuộc hạ trong một tỉnh.

Sau Thế chiến thứ hai

Vai trò của Thiên hoàng là người đứng đầu của Thần đạo Quốc gia bị lợi dụng trong thời gian chiến tranh để tạo ra một sự tôn sùng hoàng gia đã dẫn đến chiến thuật tấn công cảm tử thần phong và các hành vi cuồng tín khác. Điều này đã dẫn đến việc Tuyên bố Potsdam yêu cầu việc "phải xác định thời hạn cho việc loại bỏ tất cả các quyền hạn và ảnh hưởng của những người đã lừa dối người dân Nhật Bản bắt tay vào cuộc chinh phục thế giới". 
Sau khi Nhật đầu hàng, quân Đồng minh đã ban hành Chỉ thị Thần đạo để chia tách nhà thờ khỏi nhà nước trong phạm vi toàn Nhật Bản, dẫn đến Tuyên ngôn nhân gian của Thiên hoàng đương nhiệm. Sau đó, một hiến pháp mới đã được soạn thảo để xác định vai trò của Thiên hoàng và chính phủ. Hiến pháp quy định về một Thể chế Đại nghị của chính phủ và đảm bảo các quyền cơ bản nhất định. Theo các điều khoản của nó, Thiên hoàng là "biểu tượng của Quốc gia và của sự thống nhất của nhân dân"  và nắm một vai trò hoàn toàn theo nghi lễ mà không có sự sở hữu chủ quyền.
Hiến pháp, hay còn được gọi là "Hiến pháp Nhật Bản" (日本國憲法 Nihonkoku-Kenpō), "Hiến pháp thời hậu chiến" (戦後憲法 Sengo-Kenpō) hoặc "Hiến pháp Hòa bình" (平和憲法 Heiwa-Kenpō), được lập ra theo sự chiếm đóng của Đồng minh sau Thế Chiến II và được dự định là nhằm để thay thế chế độ quân chủ và quân phiệt tuyệt đối trước đó của Nhật Bản với một hình thức dân chủ tự do. Hiện nay, đây là một tài liệu cơ bản và không hề bị sửa đổi kể từ khi nó được thông qua.

Nguồn gốc tên gọi

Ban đầu, người cai trị của Nhật Bản được biết đến như là Đại Hòa đại vương (大和大王; Yamato-ōkimi, nghĩa là Đại vương của Yamato), Oa vương (倭王, nghĩa là Vua của Oa quốc), hoặc Trị thiên hạ Đại vương (治天下大王; Ame-no-shita shiroshimesu ōkimi hoặc Sumera no mikoto, nghĩa là Đại vương cai trị thiên hạ), căn cứ trong nguồn cổ thư của Nhật Bản và Trung Quốc trước thế kỷ thứ VII.
Cụm từ [Thiên hoàng; Tennō hay Sumeramikoto; 天皇], ảnh hưởng từ cách gọi của Thiên Hoàng Đại Đế của Đạo giáo, cộng với danh xưng một thời của Đường Cao Tông. Danh xưng này sớm nhất được ghi lại ở Phi Điểu tịnh ngự nguyên lệnh (飛鳥淨御原令), được Thiên hoàng Tenmu chế định và công bố vào năm 689. Vì lúc này, Nhật Bản đã hình thành thể chế mô phỏng Trung Hoa, quyền của các Quốc chủ không chỉ gói gọn là "Quân" hay "Đại vương" nữa, mà phải dùng [Thiên hoàng] để biểu thị quyền lực. Nguồn gốc của danh xưng này, theo Nihon Shoki cho là có từ khi Thiên hoàng Suiko gửi thư ngoại giao với nhà Tùy: [Đông Thiên hoàng kích bạch Tây Hoàng đế; 东天皇敬白西皇帝], thế nhưng tra trong sách Trung Hoa lại không hề có thông tin này, không loại trừ khả năng đây là một thông tin hư cấu hóa, tương tự cách viết xuất thân của Thiên hoàng là hậu duệ thần linh.
Danh hiệu [Thiên hoàng] được sử dụng bởi Thiên hoàng cho đến thời Trung cổ; sau một thời gian không được sử dụng, danh hiệu này được sử dụng lại từ thế kỷ thứ XIX. Nhưng đối với người ngoài, họ khi gọi [Thiên hoàng] đều sử dụng rất nhiều kính xưng, như [Gosho; 御所; ごしょ], [Kinri; 禁裏; きんり] đều được sử dụng rộng rãi trong tiếng Nhật cũ. Còn có cụm biệt xưng Mikado (みかど), phiên ra Hán ngữ là ["Ngự môn"; 御門], hay ["Đế"; 帝], theo nghĩa đen có nghĩa là "Cánh cửa tôn kính", tức là cửa của cung điện hoàng gia, dùng để chỉ ra người đang sống và sở hữu cung điện. Cụm biệt xưng này đã từng được sử dụng rất rộng rãi trong một khoảng thời gian dài, như trong The Mikado, một vở operetta của thế kỷ XIX, nhưng ngày nay thì biệt xưng này đã lỗi thời và không còn được xử dụng nữa.
Đến đầu năm của Thiên hoàng Minh Trị (1868), Nhật Bản khi phê chuẩn thư tín, phân bố công văn vẫn dùng danh hiệu [Hoàng đế; Kōtei; 皇帝]. Sang đến năm 1936, khi thi hành thuyết Đại Đông Á, Nhật Bản bắt đầu luôn sử dụng danh hiệu [Thiên hoàng] dành cho các Hoàng đế Nhật Bản.
Theo truyền thống của người Nhật, sẽ coi là thiếu tôn trọng nếu gọi tên riêng của bất kỳ người nào, nhất là người có cấp bậc cao quý. Trong trường hợp của gia đình hoàng gia, vẫn được coi là không thích hợp để sử dụng tên riêng. Kể từ thời của Thiên hoàng Minh Trị, theo lệ mỗi Thiên hoàng chỉ dùng một niên hiệu và Thiên hoàng sẽ được đổi danh hiệu sau khi chết bằng cách sử dụng niên hiệu, cộng với từ Tennō. Trước thời của Thiên hoàng Minh Trị, niên hiệu được thay đổi thường xuyên hơn và miếu hiệu của Thiên hoàng được lựa chọn theo một cách khác. Bên ngoài Nhật Bản, bắt đầu với Thiên hoàng Chiêu Hòa, các Thiên hoàng thường được gọi bằng tên riêng của họ, ngay cả khi còn sống và sau khi chết. Ví dụ như, Thiên hoàng trước đây thường được gọi là Hirohito trong tiếng Anh, mặc dù ông không bao giờ được gọi là Hirohito tại Nhật Bản, và được đổi tên thành Chiêu Hòa sau khi chết và là cái tên duy nhất mà người nói tiếng Nhật hiện đang sử dụng khi đề cập đến ông.
Thiên hoàng đương nhiệm thường được gọi bằng danh hiệu Tennō Heika (天皇陛下; nghĩa "Thiên hoàng bệ hạ") hoặc Kinjō Heika (今上陛下; nghĩa "Kim thượng Thiên hoàng"). Trước đó, khi cụm từ ["Mikado"] còn thông dụng, đương kim Hoàng đế được gọi là [Tōgin no Mikado; 当今の帝]. Các Thiên hoàng (và Hoàng hậu) qua các thời kỳ, dẫu là Trung cổ hay cận hiện đại, đều sử dụng kính ngữ rất cổ là [Heika; 陛下; へいか], tức Bệ hạ của Hán ngữ.

Truyền thống kết hôn

Trong suốt lịch sử, Thiên hoàng và quý tộc Nhật Bản bổ nhiệm vị trí của Chính cung, bên cạnh đó còn có hệ thống phi tần và Nữ quan, Cung nữ.
Các triều đại hoàng gia Nhật Bản luôn thực hành chế độ đa thê, một truyền thống chỉ kết thúc vào khoảng thời kì Taishō (1912-1926). Bên cạnh Hoàng hậu, Thiên hoàng vẫn có thể và gần như luôn luôn lấy thêm một số thứ cung với nhiều thứ bậc khác nhau. Sau một sắc lệnh của Thiên hoàng Ichijō, một số Thiên hoàng thậm chí đã có đến hai Hoàng hậu, phân biệt là [Hoàng hậu; "kōgō"; 皇后] và [Trung cung; "chūgū"; 中宮]. Với sự giúp đỡ của chế độ đa thê, gia tộc hoàng gia do đó có thể có nhiều con cháu hơn. Con của thứ cung thường được công nhận là hoàng tử và do vậy có thể được công nhận là người thừa kế ngai vàng nếu Hoàng hậu không sinh được một người thừa kế. Trong việc ngối nôi, con của Hoàng hậu thường được lựa chọn hơn là con trai của Thứ cung. Vì vậy, việc chọn vợ cho Thái tử, tức là Hoàng hậu tương lai, có tầm quang trọng lớn.
Rõ ràng, truyền thống lâu đời nhất của cuộc hôn nhân chính thức trong các triều đại quân chủ là một cuộc hôn nhân giữa các thành viên trong triều đại, thậm chí giữa anh chị em mang một nửa dòng máu, chú và cháu gái. Hôn nhân như vậy được coi là để bảo tồn tốt hơn dòng máu hoàng gia, hay nhằm vào việc sinh ra một đứa trẻ mang tính biểu tượng của sự hòa giải giữa hai chi nhánh của các triều đại quân chủ. Con gái của người không phải hoàng gia vẫn là thê thiếp, một thực tế kéo dài cho đến khi Thiên hoàng Shōmu (701-706) chọn chính thê cho ông là Hoàng hậu Kōmyō, một người thuộc Gia tộc Fujiwara.
Cũng như nhiều nước khác, hoàng gia Nhật Bản luôn liên minh với những thế lực mạnh. Nhiều liên minh như thế đã được thiết lập thông qua hôn nhân. Những cuộc hôn nhân như vậy đã sớm trở thành một truyền thống điều khiển các cuộc hôn nhân của những thế hệ sau này, mặc dù liên minh thực tế ban đầu đã mất đi ý nghĩa thực sự của nó. Một mô hình được lặp đi lặp lại là người con rễ thuộc hoàng gia luôn nằm dưới sự ảnh hưởng của người cha vợ không thuộc hoàng gia. Bắt đầu từ thế kỷ VII và VIII, Thiên hoàng chủ yếu lấy phụ nữ của gia tộc Fujiwara làm Chính cung - những người hầu như là mẹ của Thiên hoàng tương lai. Điều này được che giấu bằng một truyền thống kết hôn giữa những người thừa kế của hai "Kami" (các vị thần của thần đạo): hậu duệ của Amaterasu với con cháu của gia đình "Kami" thuộc gia tộc Fujiwara. Con cái của hoàng gia, những người thừa kế của đất nước, với nguồn gốc đến từ hai Kami được coi rất phù hợp - hoặc ít nhất là phù hợp với các lãnh chúa Fujiwara mạnh mẽ, những người nhận được ưu tiên trong các cuộc hôn nhân của hoàng gia. Thực tế đằng sau những cuộc hôn nhân như vậy là một liên minh giữa một hoàng tử của triều đình và một lãnh chúa Fujiwara (cha vợ hoặc ông nội của hoàng tử), người với các nguồn lực của mình sẽ hỗ trợ hoàng tử lên ngôi và thường xuyên nắm quyền kiểm soát chính phủ. Những sắp xếp này tạo ra truyền thống nhiếp chính (Sesshō và Kampaku), với các vị trí này chỉ được giữ bởi một lãnh chúa Sekke của Fujiwara.
Trước đó, các Thiên hoàng thường kết hôn với những phụ nữ từ gia đình của các lãnh chúa Soga và phụ nữ của chính gia tộc hoàng gia, tức là anh em họ và thậm chí là chị em (chị em cùng cha khác mẹ/cùng mẹ khác cha). Một số người của hoàng gia thuộc thế kỷ thứ V và thứ VI như Thái tử Shōtoku là con của các cặp vợ chồng như vậy. Những cuộc hôn nhân này thường là liên minh hoặc công cụ để lên ngôi: các lãnh chúa Soga đảm bảo sự thống trị của mình khi vị hoàng tử được đặt trên ngai vàng là con rối do chính lãnh chúa đó điều khiển; hay một hoàng tử bảo đảm sự kết hợp của hai gia tộc để tăng cường quyền lên ngôi của chính ông và con cháu. Những cuộc hôn nhân cũng là một phương tiện để đánh dấu một sự hòa giải giữa hai nhánh của triều đình.
Sau vài thế kỷ, Thiên hoàng không thể nào chọn bất cứ ai từ những gia đình bên ngoài để làm Chính cung, mặc cho những lợi ít về quyền lực hay sự giàu có do một cuộc hôn nhân như vậy mang lại. Rất hiếm khi một hoàng tử lên ngôi mà người mẹ không có nguồn gốc từ các gia đình đã được phê duyệt. Sự cần thiết trước kia đã biến đổi thành một truyền thống nghiêm ngặt. Truyền thống đã trở nên ép buột hơn so là thành luật. Phụ nữ từ gia tộc Fujiwara thường làm Hoàng hậu trong khi phi tần lại đến từ các gia đình quý tộc ít cao quý. Trong hàng ngàn năm, con trai của một người nam của hoàng gia và một phụ nữ của tộc Fujiwara thường là người được nối ngôi. Năm chi họ của Fujiwara là Ichijō, Kujō, Nijō, Konoe và Takatsukasa là nguồn cung cấp thái tử phi từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIX, thậm chí thường xuyên hơn so với con gái của hoàng thân. Con gái của tộc Fujiwara do vậy thường là Hoàng hậu và là mẹ của Thiên hoàng.
Sự hạn chế này về cô dâu của Thiên hoàng và Thái tử đã được thực hiện rõ ràng hơn trong thời đại Meiji bởi luật hoàng gia năm 1889. Một điều khoản trong đó quy định rằng con gái của Sekke (năm chi nhánh chính của Fujiwara) và con gái của gia tộc hoàng gia thường là cô dâu được chọn. Luật này được bãi bỏ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Thiên hoàng đương nhiệm, Akihito, đã trở thành thái tử đầu tiên trong hơn một ngàn năm kết hôn với một phụ nữ từ bên ngoài.

Chôn cất

Trong thời kỳ Kofun, cái gọi là "Tang lễ cổ xưa" đã được tổ chức cho các Thiên hoàng đã chết, nhưng chỉ có những nghi thức tang lễ từ cuối giai đoạn, vốn được các biên niên sử mô tả chi tiết hơn, được biết đến. Chúng tập trung xung quanh các nghi thức mogari, một lưu ký tạm thời giữa cái chết và chôn cất vĩnh viễn .
Hoàng hậu Jitō là nhân vật hoàng gia Nhật đầu tiên được hỏa táng (vào năm 703). Sau đó, trừ một vài ngoại lệ, tất cả các Thiên hoàng đều được hỏa táng đến tận thời kỳ Edo . Trong 350 năm tiếp theo, chôn ở mộ trở thành nguy thức tang lễ được ưa chuộng. Vào năm 2013, Cơ quan nội chính Hoàng gia thông báo rằng Thiên hoàng Akihito và Hoàng hậu Michiko sẽ được hỏa táng sau khi chết .
Cho đến năm 1912, Thiên hoàng thường được chôn ở Kyoto . Từ Thiên hoàng Taishō trở đi, các Thiên hoàng được chôn cất tại Nghĩa trang Hoàng gia Musashi ở Tokyo.