Mai phi

Mai phi (chữ Hán: 梅妃), hay Giang Mai phi (江梅妃) là một phi tần của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, vị Hoàng đế nổi tiếng triều đại nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc. Tương truyền, bà phong vận có đủ, phẩm cách dị thường, từ nhỏ đã yêu thích hoa mai nên đặt tên là Mai phi.
Mai phi nổi tiếng là một tài nữ và nhạc công xuất sắc, bà đã sáng tác "Lâu Đông phú" (樓東賦) và điệu múa "Kinh Hồng vũ" (惊鸿舞) có thể là một bài múa miêu tả chim hồng nhạn bay lượn để biểu diễn trước mặt Đường Huyền Tông. Có nhiều nhận định tham khảo và xác nhận rằng Mai phi chỉ là nhân vật hư cấu từ tiểu thuyết.

Sủng phi

Mai phi tên thật là Giang Thái Tần (江采蘋), sinh ra ở Mai Hoa thôn, Phủ Điền, Phúc Kiến. Cha là Giang Trọng Tốn (江仲遜), gia đình nhiều đời làm thầy thuốc. Giang thị thông minh hơn người, 9 tuổi đã đọc thông các phần Chu Nam, Thiệu Nam trong Kinh Thi, và từng nói với cha rằng tuy là phận nữ nhi, nhưng theo đó làm chí. Giang Trọng Tốn lấy tên bài “Thái tần” trong phần Thiệu Nam để đặt tên cho con mình, cũng cho thấy kỳ vọng vào nữ nhi.
Năm Khai Nguyên thứ 14 (726), Cao Lực Sĩ phụng chỉ đến đất Mân tìm chọn mỹ nữ sung vào hậu cung, Giang thị tư dung đẹp đẽ được Cao Lực Sĩ nhìn trúng và được tuyển vào hậu cung phục vụ hoàng đế ở Trường An, lúc đó Giang Thái Tần mới 16 tuổi. Giang Thái Tần có sắc dáng mảnh dẻ xinh đẹp, thanh lệ thoát tục, cô ngạo cao khiết lại thông thạo văn thơ, cầm kỳ thi hoạ, Đường Huyền Tông vừa trông thấy lập tức mê mẩn, ngày đêm triệu hạnh.
Giang Thái Tần không chỉ giỏi thi thơ mà còn có khả năng múa rất đẹp. Tại Lê viên (梨園), nơi đào tạo các ca vũ trong cung, bà vừa thổi khúc hát bằng sáo bạch ngọc, vừa uyển chuyển thân mình, nhẹ nhàng như bay, đó gọi là Kinh Hồng vũ (惊鸿舞), Huyền Tông vốn đam mê ca múa, trông thấy càng yêu quý Giang Thái Tần hơn, âu yếm khen ngợi vẻ đẹp của bà hơn hẳn Triệu Phi Yến nhà Hán. Để thể hiện sủng ái đối với Giang Thái Tần, Huyền Tông lệnh trồng thật nhiều hoa mai xung quanh tẩm cung của bà, do vậy bà được người trong cung đặc biệt gọi là Mai phi (梅妃). 
Mỗi khi mùa đông đến, hoa mai nở hoa, Mai phi ung dung vận một bộ đồ thanh khiết, thưởng hoa đàm thơ, ung dung tự tại. Bà sáng tác các bài Mai hoa, Lê viên, Phụng địch, Pha bôi,... lời lẽ hoa mỹ, ý cảnh thanh lệ, trong đó có Lâu Đông phú (樓東賦) là trứ danh đương thời. Bà còn hay tự ví mình như Tạ Đạo Uẩn. 
Một đêm tuyết nọ, Giang phi một mình ngắm nhìn hoa mai, vừa khéo bị Đường Huyền Tông phong lưu cao nhã bắt gặp. Lúc đó hoa mai nở rộ, tuyết đọng đè xuống khiến cho những cành mai run run tựa như muốn gãy. Ánh trăng và tuyết tranh nhau phát sáng, khắp nơi đều là một màu trắng xóa, vạn vật mờ mờ ảo ảo. Huyền Tông nhẹ nhàng bước vào vườn mai, mùi hương thoang thoảng bay đến, thật khiến tâm thần sảng khoái như bước vào tiên cảnh Dao Trì vậy.
Huyền Tông đi lại vòng quanh những cây hoa, đứng lặng ngắm nhìn, thấy hoa như tuyết, tuyết lại như hoa. Một cơn gió ập đến, cành hoa đung đưa, có mấy đốm kim quang lấp lánh. Còn Giang phi lúc này đang ngửa mặt xem hoa, duyên dáng yêu kiều, không mảy may động đậy. Bà khoác trên người chiếc áo khoác bằng lụa trắng như tuyết, cùng với cây hoa mai hòa thành một thể. Vườn mai đẹp đẽ như vậy, dung hòa với hình ảnh của Giang phi, thật đúng là một bức tranh đẹp đẽ lay động lòng người.
Mỹ nhân ngắm hoa, ta ngắm người, Huyền Tông nhìn như si như dại. Huyền Tông không nỡ kinh động Giang phi, chỉ ho khẽ một tiếng, nhưng Giang phi đã nghe thấy, nàng xoay người lại vừa nhìn thấy là Huyền Tông ở phía sau, lập tức hành lễ. Huyền Tông nói: “Người đời yêu hoa, say mê đến thế nào đều có cả, nhưng mà đặc biệt giống như ái phi, quả thật không nhiều. Ta tặng cho nàng một cái tên, hãy gọi là Mai phi vậy”.
Mai phi, một cái tên đẹp đẽ biết bao, người như hoa, hoa như người, cao quý thanh tao, không giống như những cảnh son phấn thông thường ở chốn hậu cung. Vì nhan sắc lẫn khí chất hơn người như vậy, Huyền Tông ngoài ban phong hiệu "Mai phi" cho bà, còn gọi bà là Mai Tinh (梅精; tinh túy của cây mai). Từ đấy trở đi, Huyền Tông và Mai phi có một khoảng thời gian rất ân ái. Tuy nhiên, thời gian trôi đi, tình yêu nhạt dần, hậu cung của hoàng đế có tới hơn ba nghìn giai lệ, rất khó chỉ trao riêng tình cảm cho một người được.
Đông đi xuân lại đến, hoa nở rồi hoa tàn, màn diễn rồi cũng kết, Mai phi dần dần bị thất sủng, huống hồ Huyền Tông còn có Huệ phi, Lệ phi, v.v… cũng như rất nhiều phi tần khác nữa, làm sao mà chỉ đoái hoài đến một mình Mai phi được. Có lẽ tình cảm của Huyền Tông chỉ thuộc về thời kỳ hoa mai nở rộ, hễ hoa rơi rụng đi thì tình cảm cũng héo tàn. Mai phi chính là tựa như những bông hoa mai cao quý trong những ngày đông này, khi ngày xuân nắng ấm vạn hoa đua nở thì hoa mai cũng héo rụng đi mất.

Sự thật lịch sử

Cứ vào Cựu Đường thư lẫn Tân Đường thư, sử sách không hề ghi một nhân vật nào tên là Giang Thái Tần hay Mai phi. Sự tích của bà bắt nguồn từ Mai phi truyện (梅妃傳) thời nhà Tống, cho nên hầu hết các nhà sử học đều cho rằng Mai phi chỉ là một nhân vật hư cấu mà không hề tồn tại.
Hậu cung của Đường Huyền Tông có Tứ phi, là Đổng lương viên làm Quý phi, Dương lương đệ làm Thục phi, Vũ lương viên làm Hiền phi. Thời Khai Nguyên, Huyền Tông cải phong hiệu Tứ phi làm Tam phi, là Huệ phi, Hoa phi và Lệ phi. Sau khi Hoàng hậu Vương thị bị phế, Huyền Tông sủng ái Võ Huệ phi, ngoài ra còn Triệu Lệ phi và Lưu Hoa phi. Sau thời Huyền Tông, các triều đại về sau chỉ lập lại Tứ phi như trước thời Đường Huyền Tông, tuyệt nhiên không có danh vị Mai phi nào cả.
Tuy nhiên, một vài nhận định cho rằng trước Mai phi truyện, hẳn đã có truyền thuyết về một Mai phi, và lý do vì sao Mai phi không được ghi lại là do thời Đường không chú trọng ghi chép những phi tần không có ảnh hưởng chính trị hoặc không sinh được con cái.