Đơn Dương

Lịch sử

Cao nguyên Lang Biang trước năm 1893 là địa bàn cư trú của các tộc người Thượng. Người Việt đầu tiên có ý định khám phá vùng rừng núi Nam Trung Bộ là Nguyễn Thông, nhưng do nhiều lý do nên cho tới cuối đời ông vẫn không thực hiện được ý định của mình. Vào hai năm 1880 và 1881, bác sĩ hải quân Paul Néis và trung úy Albert Septans có những chuyến thám hiểm đầu tiên vào vùng người Thượng ở Đông Nam Bộ và Nam Trung Bộ, và họ được coi là hai nhà thám hiểm đầu tiên đã tìm ra cao nguyên Lang Biang. Hành trình của Paul Néis và Albert Septans mở đường cho nhiều chuyến đi khác như A. Gautier (năm 1882), L. Nouet (1882), thiếu tá Humann (1884).
Ngày 3 tháng 8 năm 1891, bác sĩ Alexandre Yersin thực hiện chuyến thám hiểm đầu tiên với ý định tìm đường núi từ Nha Trang vào Sài Gòn, nhưng chuyến đi này bất thành. Từ 28 tháng 3 đến 9 tháng 6 năm 1892, Yersin thực hiện một cuộc thám hiểm từ Nha Trang, băng qua vùng cao nguyên Đắk Lắk để đến Stung Treng, nằm bên bờ sông Mê Kông (thuộc địa phận Campuchia).
Sau năm 1975, huyện Đơn Dương có thị trấn Đơn Dương và 13 xã: Đạ Long, Đạ M'rông, Đạ Tông, Ka Đô, K'đơn, Kil Pla Gnol, Lạc Lâm, Lạc Nghiệp, Lạc Xuân, Lát, Loan, Thạnh Mỹ, Tu Tra.
Ngày 14-3-1979, chia huyện Đơn Dương thành 2 huyện: Đơn Dương và Lạc Dương, huyện còn lại 1 thị trấn Đơn Dương và 8 xã: Ka Đô, K'đơn, Lạc Lâm, Lạc Nghiệp, Lạc Xuân, Loan, Thạnh Mỹ, Tu Tra.
Ngày 28-3-1983, chia xã Loan thành hai xã lấy tên là xã Ninh Loan và xã Đà Loan.
Ngày 6-6-1986, chia xã Đà Loan thành hai xã lấy tên là xã Đà Loan và xã Tà Năng; chia xã Ninh Loan thành hai xã lấy tên là xã Ninh Loan và xã Tà Hine.
Ngày 24-10-1987, chuyển 4 xã: Đà Loan, Ninh Loan, Tà Hine và Tà Năng về huyện Đức Trọng quản lý; chuyển xã Thạnh Mỹ thành thị trấn Thạnh Mỹ, giải thể thị trấn Đơn Dương để thành lập 2 xã: Pró và Quảng Lập.
Ngày 15-9-1989, chuyển xã Lạc Nghiệp thành thị trấn D'ran.
Ngày 30-10-2000, thành lập xã Đạ Ròn trên cơ sở 3.349,3 ha diện tích tự nhiên và 9.133 nhân khẩu của thị trấn Thạnh Mỹ.
Từ đó, huyện Đơn Dương có 2 thị trấn và 8 xã, giữ ổn định đến nay.

Hành chính

Huyện Đơn Dương được chia thành 10 đơn hành chính cấp xã gồm 2 thị trấn Thạnh Mỹ (huyện lị), D'ran và 8 xã: Đạ Ròn, Ka Đô, Ka Đơn, Lạc Lâm, Lạc Xuân, Pró, Quảng Lập, Tu Tra.

Kinh tế

Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 là 36 triệu đồng, tăng nhiều từ mức 18,3 triệu năm 2010. Tổng thu ngân sách nhà nước của huyện được khoảng gần 100 tỷ đồng.
Toàn huyện đã có 08 chợ/10 xã, thị trấn (xã Đạ ròn và xã Tutra chưa có chợ); cấp chợ: cấp III, IV và chợ nông thôn; với quy mô từ 15 đến trên 200 quầy sạp..

Hệ thống thủy lợi

Toàn huyện có 32 công trình thủy lợi, bao gồm 19 hồ, 10 đập dâng, 2 đường dẫn nước tưới và 1 trạm bơm..

Nông nghiệp

Đất sản xuất nông nghiệp có diện tích gần 17.000 ha.
Huyện Đơn dương chủ yếu có các loại cây trồng như: Cây công nghiệp có cà phê, trà, tiêu, dâu tằm. Cây ngắn ngày có các loại rau, củ quả đặc sản và đặc trưng như của Đà Lạt. Khu vực Đơn Dương - Đức Trọng thuộc tỉnh Lâm Đồng là nơi có diện tích cà chua lớn nhất Việt Nam. Xã Ka Đô và Lạc Xuân là hai xã có diện tích trồng cà chua lớn nhất huyện Đơn Dương. Trên địa bàn xã Quảng Lập có nông trường khoai tây O’Star Farm, là nông trường khoai tây lớn nhất Việt Nam.
Nông nghiệp vẫn chiếm hơn 56% tỷ trọng kinh tế. Tổng diện tích rau thương phẩm gieo trồng trong năm 2013 của huyện là 22.918 ha với sản lượng gần 734.600 tấn. Doanh thu bình quân 120-150 triệu đồng/ha/năm. Diện tích ứng dụng công nghệ cao đạt bình quân trên 250 triệu đồng/ha/năm, có những diện tích đạt hơn 1 tỷ đồng. Tính đến cuối năm 2013, trong tổng số 6.400 con bò sữa của toàn tỉnh Lâm Đồng thì đàn bò sữa của huyện Đơn Dương chiếm 5.245 con (trong đó, bò sữa trong hộ cá thể chiếm 3.247 con).

Y tế

Trên địa bàn huyện có 1 bệnh viện đa khoa, 2 phòng khám đa khoa khu vực và 10 trạm y tế Xã-TT. Tổng số giường bệnh trên 120 giường, trong đó bệnh viện đa khoa trung tâm trên 70 giường, 2 phòng khám đa khoa khu vực 20 giường và 10 trạm y tế Xã-TT 30 giường (trung bình mỗi trạm 3-4 giường). Hầu hết các cơ sở y tế đã được xây dựng kiên cố.

Nông thôn mới

Đơn Dương là huyện duy nhất của tỉnh Lâm Đồng được chọn triển khai chương trình Nông thôn Mới.
Đến cuối năm 2013, Đơn Dương có 2 xã là Quảng Lập và Lạc Lâm cơ bản đạt 19/19 tiêu chí về xây dựng NTM, 3 xã đạt từ 15 - 17 tiêu chí và 3 xã đạt từ 11 - 13 tiêu chí.

Đơn Dương trong nghệ thuật

Có một thời gian trong những năm 1960, họa sĩ Đinh Cường - khi ấy vừa tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Huế, đã sống và có nhiều kỷ niệm ở Dran, ông đã có nhiều sáng tác trong giai đoạn này.
Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng đã nhiều lần ghé thăm Đinh Cường ở Đơn Dương. Trong những lần ghé thăm này Trịnh Công Sơn ở cùng với Đinh Cường trong một căn nhà sàn nhỏ ở Dran. Trong thời gian đó ông thường xuyên viết thư cho người yêu là Ngô Vũ Dao Ánh
Bức thư đề ngày 11/11/1964 có đoạn:
"Anh đến đây thì anh Cường ở Dran chưa về. Anh leo lên căn nhà gỗ sàn – chung quanh là núi cao, là mây mù, là suối reo, là giá rét, là quạnh quẽ. Anh ngồi trong căn phòng riêng của anh Cường, chung quanh những bức tranh mang hình ảnh màu sắc của núi đồi này vừa lên xong. Và cơn mưa xám mù chợt đến... Ngoài kia trời chỉ còn thấy viền núi đen cao ngất bao quanh. Tiếng suối chảy buồn.".
Trong bức thư ngày 12/11/1964, Trịnh Công Sơn cũng thổ lộ với Dao Ánh mong ước từ bỏ tất cả "những đua chen" để về sống tại Dran:
"Cuộc sống ở đây bình an dễ chịu. Có lẽ rồi anh cũng kiếm cách về đây, làm đồn điền và xa lánh những đua chen vô ích. Tìm một hạnh phúc nào nhỏ nhất cho vừa đời mình. Làm một căn nhà sàn với bàn ghế bằng những gốc thông ghép lại, sống rất gần với gỗ với cây với núi rừng với đất.