Bích Chi (nhãn hiệu)

Bột gạo lứt Bích Chi là nhãn hiệu bột ăn, đặc biệt là bột ăn dặm dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh, từng nổi tiếng ở Việt Nam vào những năm 1960-1990 của thế kỷ XX. Thời điểm năm 1966, ông Trần Khiêm Khánh khi chăm sóc cô con gái nhỏ Trần Thị Bích Chi, đã sáng tạo ra loại bột ăn dặm từ những kinh nghiệm thời còn chiến đấu trên chiến trường.
Thời kỳ kinh doanh đỉnh cao của bột Bích Chi là những năm 1970-1975, khi lần đầu tiên nhãn hiệu này được đầu tư quảng bá và phân phối rộng rãi tại các thị trường lớn như TPHCM, đồng bằng sông Cửu Long và Nam Trung Bộ… thu hút đông đảo người dùng. Đến nay, bột gạo lứt Bích Chi vẫn còn được nhiều người ưa chuộng.

Lịch sử

Ông Trần Khiêm Khánh (gọi thân mật là ông Tư Khánh) ở Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp, vốn không phải là một doanh nhân hay một người kinh doanh thiên bẩm. Ông là một người hoạt động cách mạng, bị bắt, bị tù đày và sức khỏe suy giảm sau nhiều năm bị giam cầm khắc nghiệt. Năm 1966, vợ ông sinh cô con gái thứ hai, đặt tên là Trần Thị Bích Chi. Tình hình khó khăn khiến gia đình không đủ tiền mua sữa cho con. Ông Khánh chợt nhớ hồi còn kháng chiến, bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng luôn dặn mọi người thỉnh thoảng nên ăn gạo lứt để tăng sức khỏe, chống bệnh tật. Qua tìm đọc một số tài liệu, sách báo về công dụng của gạo lứt nên ông quyết định thử nấu cháo gạo lứt lấy nước cháo cho con uống. Hơn tuần lễ sau, bé Bích Chi khỏe mạnh hơn, không hề tiêu chảy hay dị ứng, ông yên tâm về loại thực phẩm mới cho trẻ em này. Nhận thấy việc nấu cháo khá bất tiện cho trẻ nhỏ bởi gạo lứt vốn cứng, ông nghĩ nên xay thành bột dễ hơn. Thế là ông nghiên cứu đặt thợ làm một chiếc máy xay bột nhỏ. Bột xay ra nhiều dùng không hết, ông gửi tặng một số người quen có con nhỏ mỗi người một ít. Không dè mọi người dùng thử thấy tốt nên giới thiệu người quen, sau đó đặt hàng ông mua và xay giúp, tính ra chỉ mới trong số người quen biết thôi mà đã lên tới vài trăm ký mỗi tháng. Ông vui mừng không chỉ vì bán được bột, có tiền xoay xở trong nhà, mà còn vui vì nhiều gia đình khó khăn cũng nuôi được con khoẻ, chống được bệnh còi xương suy dinh dưỡng khi thiếu sữa.
Sau đó, gia đình ông Khánh quyết định mở một nhà máy xay bột và đặt tên là nhà máy bột Bích Chi trong năm 1966. Ông Khánh nghiên cứu sản xuất tiếp bột gạo lứt và đậu xanh, rồi bột năm loại đậu (đậu xanh, đậu đỏ, đậu trắng, đậu đen và đậu nành) bán rất chạy. Bao bì sản phẩm của bột Bích Chi in hình một bà mẹ đang bế con, mà theo ông Khánh giải thích thì đó là bà Đinh Ngọc Điệp (vợ ông) và cô con gái Bích Chi. Dưới tấm hình ghi dòng chữ "Hình ảnh cháu Trần Thị Bích Chi, cháu bé đầu tiên được nuôi thử nghiệm bằng bột gạo lứt thay sữa mẹ". Thời kỳ đỉnh cao của bột gạo lứt Bích Chi vào những năm 1970-1975, khi lần đầu tiên một thương hiệu bột truyền thống được đầu tư quảng bá và phân phối rộng rãi tại các thị trường lớn như TPHCM, các tỉnh miền Tây và Nam Trung Bộ…
Theo Đông y, gạo lứt rất bổ và có tính thanh nhiệt, an thần trấn kinh, trừ phiền. Có khả năng ngăn dạ dày và đại tràng xuất tiết nên có tác dụng tốt trong điều trị bệnh đường ruột. Đông y dùng cháo gạo lứt để phòng ngừa và trừ bệnh tả, lỵ, cầm mồ hôi. Những nghiên cứu khác cho thấy gạo lứt đặc biệt tốt đối với phụ nữ, làm giảm nguy cơ ung thư và ruột kết, giảm cholesterol và tốt cho hệ tim mạch của phụ nữ sau mãn kinh. Đồng thời, với nguồn chất xơ dồi dào, gạo lứt giúp chống lại bệnh xơ vữa động mạnh, ung thư vú, thậm chí giảm nguy cơ mắc bệnh tim, ung thư và bệnh tiểu đường.
Gạo lứt muối mè (muối vừng), bao gồm cơm nấu gạo lứt và vừng rang giã muối, là thực đơn trong hệ thống ẩm thực Oshawa, do bác sĩ Sakurazawa Nyoichi người Nhật sáng tạo ra sau Thế chiến 2. Gạo lứt muối mè là đồ “thực dưỡng”, có thể chữa trị một số chứng bệnh nan y như u bướu, ung thư, viêm đại tràng co thắt, tiểu đường, suy dinh dưỡng. Gạo lứt rang và đun nước uống có tác dụng thanh lọc gan rất tốt.

Ảnh hưởng thị trường

Bột Bích Chi được tiêu thụ nhiều nhờ so với sữa bột ngoại nhập khá đắt đỏ, bột gạo lứt và bột tổng hợp giá rẻ vẫn có độ dinh dưỡng cao. Sữa bột chỉ pha cho trẻ uống, còn bột Bích Chi pha đường cho trẻ uống hay ăn đều được, trẻ lớn chút thì cho thêm thịt bằm, rau củ băm nhỏ vào nấu chung thành món mặn ăn dặm khá tiện lợi và ngon miệng. Không chỉ trẻ em, người lớn tuổi cũng dùng tốt các sản phẩm bột.
Giai đoạn đầu, bột Bích Chi được khách mua theo kiểu truyền miệng, người này truyền đến người kia trong vùng nhưng để đưa sản phẩm đến với các vùng khác ở miền Nam, nhất là lên Sài Gòn thì không thể dùng phương thức cũ. Ông Khánh đã chọn ông Đỗ Như Công; người sở hữu bằng thương mại do Pháp cấp, bạn thân với ông Trần Khiêm Ninh, anh trai ông Khánh; làm đại lý độc quyền (ngày xưa gọi là tổng phát hành). Từ đó, bột gạo lứt Bích Chi đã phổ biến khắp thị trường miền nam Việt Nam, chủ yếu là Sài Gòn.
Nhờ việc quảng cáo hiệu quả, trong giai đoạn từ năm 1970 đến 1975, mỗi năm nhà máy Bích Chi sản xuất hàng trăm tấn bột. Ngoài sản phẩm trẻ em, Bích Chi bắt đầu nghiên cứu nhiều loại bột gia dụng khác như bột gạo ngang (để nguyên chất xơ) để làm bánh có độ giòn như bánh xèo, bánh khọt…; bột nửa ngang nửa lọc (đã lấy bớt chất xơ) để làm bánh hấp, bánh luộc như bánh canh, bánh lọ… Ngoài ra còn một loại đặc biệt chỉ có tinh bột, không chất xơ để làm bánh bò…
Nhãn hàng Dielac đã từng liên hệ với Bích Chi bày tỏ ý định đặt hàng một số lượng bột để pha vào sản phẩm dinh dưỡng của họ như Dielac hay Guigoz nhưng cả ông Khánh và ông Công đều từ chối vì cho rằng đây là sản phẩm đặc trưng Việt Nam, không muốn gia công cho nhãn hàng ngoại. Thay vào đó, hai ông dự tính ứng tiền cho nông dân trồng gạo huyết rồng làm vùng nguyên liệu để mở rộng xuất khẩu bột Bích Chi sang các thị trường láng giềng Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia, Campuchia… bởi nhu cầu bột dinh dưỡng ở những thị trường này rất lớn. Tiếc thay, dự định đó không thực hiện được vì sự biến động của lịch sử năm 1975.

Kinh doanh

Cùng với những biến chuyển lịch sử, nhà máy và thương hiệu bột Bích Chi được ông Tư Khánh tự nguyện hiến cho Nhà nước. Năm 1976, nhà máy trực thuộc Công ty sữa cà phê miền Nam (tiền thân công ty Sữa Việt Nam - Vinamilk ngày nay), sau đó được giao về tỉnh Đồng Tháp. Năm 2001, công ty bột Bích Chi được cổ phần hóa, đổi tên thành 'Công ty cổ phần Thực phẩm Bích Chi, có thị trường tiêu thụ trải rộng từ châu Á, Úc, Mỹ, Canada, EU và một số nước Ảrập. Năm 2003, công ty Bích Chi xây dựng nhà máy chuyên sản xuất bánh phồng tôm, với công suất 2.500 tấn/năm. Năm 2013, công ty Bích Chi xây thêm một máy tráng bánh tráng.
Hiện tại, công ty Bích Chi có hơn 40.000 m² nhà xưởng với 730 lao động, hàng năm sản xuất khoảng trên 3.000 tấn bột dinh dưỡng các loại, trong đó có trên 200 tấn bột gạo lứt dành cho người dân mọi lứa tuổi, doanh số trên 300 tỷ đồng/năm trong đó xuất khẩu đạt 7 triệu USD. Ngoài các sản phẩm truyền thống như: bột gạo lứt, bột dinh dưỡng, hủ tiếu bột lọc, bột đậu các loại...; để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, công ty Bích Chi còn cho ra đời nhiều sản phẩm như: cháo gạo lứt muối mè, bột mè đen, bột năm thứ đậu, sản phẩm chế biến từ bột gạo (phở, hủ tiếu, bún gạo), bánh tráng, bánh phồng tôm... Công ty hiện sản xuất khoảng trên 200 mặt hàng đáp ứng nhu cầu ẩm thực đa dạng của người tiêu dùng.

Chứng nhận tiêu chuẩn

Công ty Bích Chi nhận được chứng nhận FSSC 22000 về An toàn Thực phẩm Quốc tế, cam kết sản xuất sản phẩm sạch, không sử dụng hóa chất phụ gia, đảm bảo an toàn vệ sinh, theo tiêu chuẩn quốc tế do GSFI công nhận.