Ōtani Yoshitsugu

Ōtani Yoshitsugu (大谷 吉継 Đại Cốc Cát Kế)(1558 – 21/10/1600) là một daimyo thời Sengoku, thời kỳ Azuchi-Momoyama. Ông sinh năm 1558, cha ông được cho là đã từng phục dịch cho Ōtomo Sōrin hoặc Rokkaku Yoshikata. Ông là thuộc hạ của Toyotomi Hideyoshi và sau đó là Toyotomi Hideyori và Ishida Mitsunari. Ông đã theo Hideyoshi tham gia nhiều trận chiến như ở Kyūshū, Chiến tranh Nhật Bản-Triều Tiên (1592-1598) và cuối cùng là trận Sekigahara ở phe Tây quân và mất ở đó. Ông được người đời sau biết đến về chứng bệnh phong cùi của mình cũng như là một người bạn tin cậy, người luôn hết lòng đặt bạn bè lên trên bản thân. Sanada Yukimura là con rể ông, Ishida Mitsunari là chủ và cũng là người bạn thân nhất của ông.

Thân phận và gia đình

Có rất ít tài liệu ghi chép chính xác về thân phận và cuộc đời của Ōtani Yoshitsugu. Theo những tài liệu phổ biến nhất thì cha ông tên là Ōtani Yoshifusa hoặc Ōtani Moriharu, mẹ ông là một trong những người hầu của Nene, ông sinh ra và lớn lên ở tỉnh Ōmi. Người ta cho rằng tên hồi nhỏ của ông là Keimatsu, dựa trên một câu truyện rằng một quả thông ở miếu thờ nơi mẹ ông cầu xin sẽ hạ sinh con trai nỗi dõi. Quả thông đó rơi xuống đúng chỗ chân của bà, bà nghĩ đây là phước trời ban và ăn nó. Sau đó bà hạ sinh ông, cha ông đã rất vui sướng và đặt tên ông là Keimatsu. Khi phục vụ cho Hideyoshi, tên ông được đổi sang Heima, tên được đặt khi ông làm thủ lĩnh đội kị binh ở vùng đồng bằng Harima, nhiều nguồn ghi lại thì ông còn đổi tên sang Gyōbu, rồi Yoshitsugu. Ông có một số biệt danh như "Bạch Mạo" hay "hình bộ đại nhân" vì giai đoạn đó ông mắc chứng bệnh phong cùi, khiến khuôn mặt ông trông đáng sợ, nhiều khi ông phải quấn khăn che mặt hoặc đeo một chiếc mặt nạ màu trắng.
Về gia đình thì ông không có vợ chính thức và không rõ ông có con ruột không, chỉ biết rằng ông có ba người con trai, con gái ông kết hôn với Sanada Yukimura, con trai thứ hai của ông Otani Yoshitaka chết cùng ông trong trận Sekigahara theo nghi thức seppuku, hai người con còn lại vẫn là vấn đề gây tranh cãi rằng họ chết trong cuộc vây hãm Osaka của nhà Tokugawa hay sống sót trong thời kỳ còn lại của thời Edo

Phục vụ Hideyoshi

Trước khi phò tá Hideyoshi, một số người cho rằng có thể Yoshitsugu đã phục vụ cho Azai Nagamasa khi ông cai quản tỉnh Ōmi - nơi Yoshitsugu sống, sau khi bị Oda Nobunaga tiêu diệt, Yoshitsugu đầu hàng nhà Oda và phục vụ Hideyoshi. Tuy nhiên nguồn tin này tính xác thực không cao khi cha ông lúc này còn phục dịch nhà Ōtomo
Theo sử sách ghi lại thì cha ông đã rời bỏ nhà Ōtomo khi ông khoảng tầm 20 đến 30 tuổi nhưng không cha ông sau đó phục vụ cho nhà nào cũng như ông có theo cha phục vụ nhà Ōtomo không. Lúc gần 30 tuổi, ông phò tá cho Toyotomi Hideyoshi, một số người cho rằng đó là ảnh hưởng từ mẹ ông khi bà phục vụ Nene, cũng nhiều người cho rằng Ishida Mitsunari nhận ra tài năng của ông và tiến cử ông với Hideyoshi. Yoshitsugu được đánh giá là một người tài năng và cởi mở, giúp ông có rất nhiều bạn. Quá trình và công trạng lúc ông theo Hideyoshi vẫn là dấu hỏi. Nhiều người cho rằng ông bắt đầu sự nghiệp khi cầm 700 người theo Hideyoshi tham gia trận Yamazaki tiêu diệt Akechi Mitsuhide để trả thù cho Oda Nobunaga vì sự kiện Honnōji. Trong trận Shizugatake, ông hỗ trợ Kato Kiyomasa và Fukushima Masanori đánh chiếm thành Nagahama được trấn giữu bởi Shibata Katsutoyo -cháu của Shibata Katsuie. Hideyoshi có nói rằng ông rất thích thú và yên tâm nếu được nhìn Yoshitsugu thống lĩnh 1 triệu quân ra trận. Một số giai thoại trong trận chiến nói rằng Hideyoshi cho ông theo Mitsunari ra trận và khen các bước tính toán và tiến quân của Yoshitsugu là hoàn hảo từ đầu đến chân, giai thoại khác nói rằng ông đã nhẹ nhàng thuyết phục Katsutoyo đầu hàng Hideyoshi, vài giai thoại kể ông là một vị tướng dũng cảm hay cầm thương tiên phong. Các giai thoại này không được tìm thấy trong sử sách cho nên có thể đó chỉ là sự hư cấu. Sau trận Shizugatake, một số giai thoại kể rằng Yoshitsugu bắt đầu bị đổ bệnh, khi các nhà sư ở Osaka thấy ông bị chảy máu và trông nghiêm trọng hơn bình thường, tuy nhiên ông vẫn đủ sức giết 1000 tên địch để giúp Hideyoshi dẹp loạn. Hideyoshi ban thưởng cho ông sau chiến thắng ở Kyūshū, ban cho ông 50,000 koku và cai quản thành Tsuruga, ông mang 10,000 koku cho người dân và chư hầu trong lãnh địa của mình. Sau cuộc chiến ở Triều Tiên, Hideyoshi mời ông tham dự tiệc trà với ông. Lúc uống trà, ông bị chảy nước mũi và bị rơi vào bát trà. Nhận thấy Yoshitsugu tỏ ra e ngại, Hideyoshi hiểu ra rồi bảo ông đưa bát trà để mình uống vì khát nước quá. Hideyoshi uống hết bát trà đấy và tỏ ra chưa hề có chuyện gì xảy ra, điều này làm Yoshitsugu cảm phục chủ mình và thề sẽ tiếp tục lòng trung. Ông tiếp tục phục vụ Hideyoshi và hỗ trợ Mitsunari cho đến khi Hideyoshi thống nhất Nhật Bản.

Ishida Mitsunari

Dù có nhiều giai thoại kể về tài năng của Ōtani Yoshitsugu, ông được biết đến nhiều nhất qua các giai thoại và câu chuyện đường truyền cho hậu thế về tình bạn sâu đậm giữa ông với Ishida Mitsunari. Sử sách nhất trí rằng ông bắt đầu làm bạn với Mitsunari khi phò tá Hideyoshi. Hai người luôn làm việc, tương trợ lẫn nhau để hỗ trợ lương thảo, chiến thuật cho Hideyoshi. Tình bạn giữa họ lên đến đỉnh điểm khi Hideyoshi cử họ sang Triều Tiên giúp ông trong cuộc xâm lược. Cá tính của họ rất khác nhau nhưng hai người chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt của nhau cũng như có một sự thấu hiểu lẫn nhau hơn bất kì ai.
Có một giai thoại kể rằng vào năm 1587, trong một bữa tiệc trà đạo ở Osaka được Hideyoshi tổ chức. Những người tham dự sẽ uống một ngụm trà và truyền cho người bên cạnh. Yoshitsugu - lúc này đã đổ bệnh, trong lúc uống đã vô tình làm rụng vết mủ trên miệng lúc uống xong, ông không kịp gạt vết mủ đấy khi phải truyền cho người bên cạnh uống, ông cảm thấy xấu mặt vì sự vô tình đấy. Khi đến tay Mitsunari, ông đã uống hết cả bát trà, kể cả vết mủ còn đọng lại và khen rằng trà rất ngon. Chứng kiến điều đấy, Yoshitsugu cảm thấy Mitsunari là một người phi thường và khâm phục bản lĩnh cũng như việc Mitsunari đã bảo vệ và gỡ gạc cho bạn mình.
Cùng năm, khi Hideyoshi đánh chiếm Kyūshū của gia tộc Shimazu. Mitsunari hỗ trợ lương thảo, quân đội, Yoshitsugu đã tận tình giúp đỡ
bạn mình đem 12 ngàn quân tiếp tế dù bị bệnh tật cản trở. Mōri Terumoto kể rằng ông có thấy có ba người hay đi theo phò trợ Mitsunari thường xuyên trong công việc của mình nhưng không nó rõ tên, nhiều người tin rằng Yoshitsugu là một trong 3 người đấy. Ông đi theo Mitsunari trong cuộc vây hãm thành Oishi và Odawara để tiêu diệt nhà Hojo và cùng nhau hỗ trợ quân Nhật trong trận đánh ở Triều Tiên.
Sau khi Toyotomi Hideyoshi qua đời, mâu thuẫn nổ ra giữa các phe phái về việc con trai ông Toyotomi Hideyori sẽ lên thay cha hay quyền hành vào tay người khác, như Hideyoshi kế thừa từ nhà Oda. Sau khi Maeda Toshiie qua đời, Tokugawa Ieyasu - người có thế lực mạnh nhất không kém Hideyoshi bắt đầu tập trung quyền lực vào tay mình, bắt ép cũng như lợi dụng việc đấu đá chính trị để những người trung thành với nhà Toyotomi thần phục mình, như Kato Kiyomasa và Fukushima Masanori. Thế lực của Ieyasu bắt đầu mạnh lên và tỏ ra vượt trội so với nhà Toyotomi. Không chấp nhận việc Ieyasu thâu tóm quyền lực, Ishida Mitsunari đứng ra, tập hợp những người trung thành còn lại của nhà Toyotomi, như nhà Mōri, Sanada, Uesugi, Chōsokabe, Tachibana, Ukita... đứng về phía mình, chia Nhật Bản ra làm hai phe Tây do Mitsunari chỉ huy và Đông do Ieyasu chỉ huy. Nhận thấy yếu thế hơn về mặt sức mạnh, Mitsunari cùng với Shima Sakon vạch ra chiến thuật bao vây, cầm chân phía miền Đông để dồn toàn lực giao tranh ở tỉnh Sekigahara.
Với Ōtani Yoshitsugu, trận Sekigahara là một trong những giai thoại điển hình về tình bạn của ông và Mitsunari. Với khả năng phân tích và đọc tình huống, Yoshisugu tin chắc chắn rằng phía Đông quân sẽ giành chiến thắng với sức mạnh áp đảo, và ông tính sẽ mang người của mình đi theo Ieyasu. Theo sách Keicho Kenmonshu, Mitsunari lúc này đang ở Sawayama đã cho người mời Yoshitsugu đến chỗ ông chơi. Dù khả năng quan sát đã bị suy giảm nghiêm trọng, Yoshitsugu vẫn cảm nhận được rằng những lính hộ vệ đang đứng chờ ông tỏ ra căm ghét Mitsunari. Mitsunari mời Yoshitsugu ngồi chơi và có buổi nói chuyện cùng với Sakon. Yoshitsugu đã tỏ ra rất lo lắng và do dự với việc có nên theo Ieyasu vì ông biết Mitsunari không thể nào thắng được. Sau cuộc trò chuyện, Yoshitsugu quyết định đứng về phía Tây quân, hỗ trợ Mitsunari. Có giai thoại kể rằng Ieyasu nhìn ra tài năng của Yoshitsugu và đã ban cho ông 12,000 koku để tỏ lòng mong muốn có ông gia nhập, việc Yoshitsugu theo Mitsunari làm Ieyasu bị shock.
Việc Yoshitsugu đổi sang phe Tây quân là một chủ đề rất được bàn tán, với việc không có nhiều tài liệu lịch sử nên khó có thể tìm ra lý do vì sao ông lại thay đổi quyết định. Một số người kể rằng Mitsunari đã gặp ông đến 3 lần để thuyết phục ông. Một số người cho rằng phu nhân và tùy tùng nhà Sanada bị nhà Tokugawa bắt làm con tin, buộc Yoshitsugu phải ứng cứu chỗ thông gia. Một số nguồn khác kể rằng thực ra Yoshitsugu theo Tokugawa là do mâu thuẫn với Ukita Hideie và ông muốn tránh mặt người này, khiến Mitsunari phải đến hòa giải. Nhưng lý do thuyết phục nhất về sự thay đổi này là tình bạn bền chặt giữa hai người, dù biết rằng Mitsunari không có cửa thắng nhưng Yoshitsugu muốn ở bên trung thành và hỗ trợ bạn mình kể cả ông có thể sẽ phải chết.

Trận Sekigahara

Ở phe Mitsunari, bệnh phong cùi đã hành hạ Yoshitsugu đến mức ông không thể di chuyển được và gần như bị mù hoàn toàn. Ông lãnh đạo một đạo quân, tự thân cầm 600 người với những phó tướng như Hitatsuka Tamehiro với 900 quân, con ông Yoshikatsu, với tầm 2,500 quân và Kinoshita Yoritsugu với 1,000 người, theo Ietada Nikki thì con trai thứ tư của Sakon là Kiyomasa cũng tòng quân dưới trướng Yoshitsugu. Theo Sekigahara Gunki Taisei, Yoshitsugu đã xin Mitsunari cho ông đổi vị trí đến khu vực nhà Mōri, vì ông cảm thấy rằng rất có thể sẽ có toán quân làm phản khiến cục diện bất lợi cho phía Tây quân, ông muốn tự mình ngăn cản mũi tiến quân nếu điều đó xảy ra để Mitsunari và đồng minh của mình không bị chịu ảnh hưởng nặng hề.
Giống như Yoshitsugu lo ngại, mặc dù Tây quân có được lợi thế chiến thuật rất lớn, Ieyasu đã liên hệ với nhiều daimyo ở phía Tây, đảm bảo cho họ về đất đai và tính mạng sau trận chiến nếu họ chuyển phe. Điều này làm vài tướng lĩnh phía Tây giữ các vị trí quan trọng dao động và phải đưa quân tiếp viện hay tham chiến, việc này đã phát huy tác dụng. Tiêu biểu là nhà Mōri với Mōri Hidemoto và Kobayakawa Hideaki. Theo chiến thuật của Mitsunari, nếu nhà Mōri đánh thúc vào Đông quân, họ sẽ làm cho Ieyasu bị vây cả ba mặt. Hidemoto, bị lời hứa của Ieyasu lung lạc, cũng thuyết phục Kikkawa Hiroie án binh bất động. Yoshitsugu đã xin Mitsunari rời quân xuống phía nam núi Matsuo để canh chừng Hideaki.
Và Yoshitsugu đã dự cảm chính xác, mặc dù Hideaki đã nghe theo lời Ieyasu, ông vẫn do dự và giữ thái độ trung lập. Khi trận đánh vào hồi căng thẳng, Ieyasu cuối cùng ra lệnh cho súng hỏa mai bắn vào vị trí của Kobayakawa trên núi Matsuo. Đến lức này, Kobayakawa mới tham chiến theo phe phía Đông. Quân Kobayakawa vị trí của Yoshitsugu, lường trước được việc này, Yoshitsugu hạ lệnh cho quân của ông chống trả quyết liệt và đã chặn được mũi tiến công đánh úp của nhà Kobayakawa. Tuy nhiên, thời thế và may mắn đã không đứng về phía ông và người bạn thân của mình. Dù chặn được Hideaki, sự phản bội đó đã làm gió đảo chiều, khiến hàng loạt các tướng quân phía Tây như Wakisaka Yasuharu, Ogawa Suketada, Akaza Naoyasu, và Kutsuki Mototsuna ngay lập tức chuyển phe, khiến phía Tây quân nắm chắc phần thua. Với Yoshitsugu, toán quân của phe Đông quân do Tōdō Takatora - hầu cận cũ của Azai Nagamasa và Toyotomi Hidenaga cầm đầu tấn công vào chỗ của ông. Dù rất cố gắng chống trả, nhưng với việc bất lợi về quân số và sức mạnh đã khiến quân Ōtani thất bại hoàn toàn. Theo Ietada Nikki thì Sakon Kiyomasa đã xông xáo lăn xả để giết Takatora nhưng không thành và bị Takagi Heizaburō giết. Thất bại trong trận chiến, Yoshitsugu đã thực hiện nghi lễ seppuku tự sát để không rơi vào tay nhà Tokugawa cũng như bảo toàn khí tiết và lòng trung với bạn mình. Theo Keicho Nenjuki, dù ở trong thế bất lợi nhưng Yoshitsugu vẫn cố gắng chỉ huy với hy vọng ít nhất có thể làm gió đảo chiều, người hầu cận của ông là Yuasa Gosuke đã nhiều lần động viên ông cho đến khi thừa nhận rằng không còn cửa thắng. Yoshitsugu tự chặt đầu mình (hoặc Gosuke chặt đầu ông theo nghi thức), trước nghi thức ông bảo Gosuke hãy giấu đầu ông để Đông quân không tìm thấy. Khi chôn cất chủ mình ở Sekigahara, Gosuke cũng chết trong đám loạn quân khi cố thoát ra khỏi quân của Takatora. Tây quân thất bại hoàn toàn, Ukita Hideie chạy thoát, Shima Sakon tử trận, bạn ông Ishida Mitsunari bị bắt và mang đi hành hình
Việc nhìn nhận Ōtani Yoshitsugu là anh hùng hay kẻ xấu vẫn là vấn đề được bàn luận nhất là khi tài liệu lịch sử thời Edo về sau nghiêng về góc nhìn của nhà Tokugawa. Nhưng người đời biết đến và ca ngợi Yoshitsugu vì khí phách và tình bạn, lòng trung của ông dành cho Ishida Mitsunari