Xã hội học đô thị

Lịch sử hình thành Xã hội học đô thị

Để hiểu xã hội học đô thị như thế nào, thì trước hết cần hiểu "đô thị là gì" từ đô thị này xuất phát ở đâu? thế kỉ mấy? và nó phát triển như thế nào? như vậy thì mới đề cập đến xã hội học đô thị chính thức là xuất hiện cuối thế kỉ 19.
Cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, công nghiệp hoá và quá trình đô thị hoá mạnh mẽ đã làm nảy sinh vô số những vấn đề xã hội tiêu cực và phức tạp tại các đô thị và vì vậy đã thu hút sự chú ý của các nhà xã hội học của Phương Tây.
Tác phẩm "Đô thị" xuất bản năm 1905, Max Weber đã chứng minh rằng cơ cấu xã hội của đô thị tạo khả năng cho sự phát triển của cá nhân và là công cụ cho sự thay đổi của lịch sử và Weber đã xem xét đô thị như là một thiết chế xã hội. Trong công trình "Thành phố lớn và cuộc sống tinh thần" (Metropolis and mental life) xuất bản năm 1903, Georg Simmel đã chú ý vào mô hình tương tác ở đô thị với tính chất chức năng và phi biểu cảm của các mối quan hệ và sự tiếp xúc ở đô thị. Cũng như Weber, Simmel cho rằng cá nhân trong đời sống đô thị không có bản sắc riêng.
Những năm 20, châu Âu và Bắc Mỹ hình thành môn học Xã hội học về đời sống đô thị (sociology of urban life), hay xã hội học đô thị (urban sociology). Tại các nước phát triển (Anh, Pháp, Đức, Mỹ) có nhiều trường và viện nghiên cứu, khảo sát, công bố nhiều ấn bản về đề tài xã hội học đô thị.
Hội nghị đầu tiên của xã hội học đô thị được nhóm họp lần đầu tiên vào năm 1953 tại Đại học Columbia (Mỹ), với sự tham gia của nhiều nhà xã hội học trên thế giới. Đến năm 1956, một hội thảo khoa học được tổ chức tại Bangkok (Thái Lan) với chủ đề "Vấn đề phát triển đô thị, các nhân tố kinh tế xã hội có ảnh hưởng tới đời sống đô thị các nước châu Á" đã nói lên tầm quan trọng của xã hội học đô thị trong quá trình phát triển nhanh chóng của xã hội.
Ban đầu XHH Đô thị nghiên cứu hết sức rộng, theo A. Boskoff: "Gia đình và hôn nhân, giáo dục trẻ em, tội phạm, đặc biệt là tội phạm trẻ em, sự di cư, vấn đề chủng tộc, người gia, sức khoẻ tâm lý, giai cấp xã hội, tôn giáo học vấn và các xu hướng trong các đời sống xã hội-đó là phạm vi các vấn đề xã hội học đô thị nghiên cứu". Các vấn đề nghiên cứu ở đây chiếm đa số các vấn đề xã hội. Điều này cho thấy khi xã hội phát triển càng cao thì nảy sinh càng nhiều vấn đề phức tạp hay nói xã hội học đô thị ra đời trong bối cảnh xã hội nông thôn đang thay đổi nhanh chóng, các kiểu quan hệ truyền thống bị thay đổi trong xã hội hiện đại.
Các nhà xã hội học đô thị có gắng giải thích bản chất các sự vật hiện tượng, cố gắng đi sâu vào nghiên cứu cấu trúc, quá trình của xã hội đô thị qua đó lý giải bản chất của đô thị, cộng đồng đô thị, đời sống đô thị.
Với sự phát triển của nghiên cứu thực nghiệm, đặc biệt với sự phát triển của xã hội học đô thị Mỹ, đối tượng nghiên cứu được khu biệt hóa cụ thể hơn, rõ hơn. Nên có rất nhiều định nghĩa về xã hội học đô thị, nhưng định nghĩa chung nhất: "bao gồm việc khảo sát rộng rãi quá trình đô thị hóa, trong đó nêu rõ những ảnh hưởng, tác động qua lại của các quá trình này tới các tổ chức cá nhân và cộng đồng dân cư đô thị nói chung".
Xã hội học đô thị và các mô hình kinh tế ngày càng phục thuộc nhiều vào các mô hình xã hội của cuộc sống đô thị. Việc mở rộng, quy hoạch, xây dựng ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của người dân đô thị trong các lĩnh vực lao động sản xuất, sinh hoạt – vui chơi, giải trí…của người dân. XHH Đô thị là một lĩnh vực nghiên cứu của XHH, nghiên cứu bản chất của cơ cấu và quá trình xã hội đô thị, qua đó lý giải bản chất của đô thị, cộng đồng đô thị và đời sống đô thị. Đây được xem là một chuyên ngành nhiều tuổi nhất của Xhh.

Quá trình phát triển đô thị ở Việt Nam

Đô thị Việt Nam hình thành cùng với sự phát triển của các trung tâm buôn bán, trên cơ sở các trung tâm hành chính, và trong quá trình phát triển công nghiệp (VD: Việt Trì, Thái Nguyên,...)
Xu hướng hiện đại, đô thị của Việt Nam sẽ hình thành trên cơ sở CN hóa, hiện đại hóa. Nơi nào có khu công nghiệp thì ở đó có các đô thị>
Quá trình hình thành đô thị ở Việt Nam dẫn tới biểu hiện của các hiên tượng khác nhau. Đô thị gắn với khu công nghiệp, hiện tượng gắn với việc làm và lao động, đô thị là thủ phủ hành chính gắn với các viên chức nhà nước

Nội dung nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa: xu hướng đô thị hóa gia tăng, khu vực nông thôn ngày càng thu hẹp, khu vực đô thị ngày càng mở rộng kéo theo sự tích tụ, tập trung dân cư, mật độ dân số cao, rất nhiều hiện tượng XH phức tạp khả năng kiểm soát của XH đối với mỗi hành vi của một cá nhân là khăng khít, vì quan hệ XH ở đô thị là quan hệ XH mang tính chất giao tiếp và đa dạng.
Quá trình đô thị hóa làm thay đổi các nguy cơ XH, các tệ nạn XH. Cơ cấu XH ở đô thị là quan hệ mang giao tiếp và đa dạng, phức tạp và đan xen nhau. Đô thị có rất nhiều giai cấp và tầng lớp XH. Phân tầng XH, phân hóa giàu nghèo ở đô thị diễn ra rát mạnh mẽ. Ở đô thị có người giàu nhất mà cũng có người nghèo nhất. Lối sống đô thị là lối sống rất phức tạp, vừa có chung của những người ở đô thị, vừa có cái riêng của từng giai cấp XH. Lối sống ĐT bao giờ đi trước dẫn dắt lối sống ở nông thôn. Lối sống ĐT nhanh nhậy trong việc tiếp nhận các dòng văn hóa khác nhau

Di cư, nhập cư, tăng dân số cơ học

Tình trạng nhập cư vào khu vực ngày càng tăng nhanh kéo theo nhiều vấn đề phải giải quyết như chỗ làm – nhà ở - điều kiện đảm bảo cho đời sống – các tệ nạn xã hội do không quản lý được nhân khẩu

Môi trường sống và môi trường xã hội

Môi trường sống ở đô thị ngày nay đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Đó là kết quả của quá trình CNH, HĐH; mật độ dân cư thây đổi cheo chiều hướng tăng, rác thải nhiều, điều kiện xử lý rác thải xuống cấp; các phương tiện sinh hoạt ngày càng thuận tiện cho con người: Đất cho cây trồng, sinh hoạt cộng đồng ngày càng thu hẹp
Môi trường XH phức tạp do quan hệ cá nhân đa dạng và phức tạp => khả năng kiểm soát lẫn nhau thấp => phức tạp XH / bố mẹ - con cái/ Anh – em/ Vợ - chồng/ => quan hệ XH đô thị là ẩn danh
Quản lý hành chính nước ta còn nhiều bất cập, chính quyền cơ sơ chưa quản lý được đến các hộ dân
Quản lý nước ta chưa hoàn chỉnh do văn bản pháp lý chưa hoàn chỉnh.
Lao động và việc làm.
Ở khu vực đô thị người ta dễ kiếm được việc làm và có thu nhập hơn ở nông thôn. VD: SV với parttime job Áp lực việc làm hôm nay tập trung vào giới trẻ, những người có học vấn ĐH. Rất nhiều người đang làm không đúng ngành nghề đã học, số còn lại là lao động phổ thông do thu hồi đất không có việc làm
Đô thị Việt Nam hình thành chủ yếu từ trung tâm buôn bán - hành chính => phạm vi mở rộng. Bước vào thời kì công nghiệp hóa, thời kì mới, quy hoạch bị phá vỡ, nhiều đất công trở thành nhà ở - lối sống Đt đa dạng đa dạng và phức tạp. Điều dáng chú ý là có sự tha hóa về lối sống của một số lớp người