Đất nước trọn niềm vui

Bối cảnh sáng tác và thu âm ca khúc

Vào những ngày gần sự kiện trọng đại năm 1975, khi cố nhạc sĩ Hoàng Hà đã có công tác ở Phòng nhạc thiếu nhi tại Ban Văn nghệ Đài Tiếng nói Việt Nam, ông đã được tiếp xúc với những thông tin nóng nhất về tình hình chiến sự tại Miền Nam. Vì vậy niềm vui, sự náo nức luôn thường trực trong tâm trí ông. Làm công tác biên tập nhạc, ông muốn viết và tự biết thế nào cũng phải viết ca khúc về cuộc tiến công thần kỳ của quân và dân ta. Trong khoảng thời gian từ ngày 1 tháng 4 năm 1975, ông đã viết hàng chục ca khúc đã được phát đi trên hai làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Phát thanh Giải phóng như Sục sôi cách mạng, Hát trên đường phố giải phóng, Hội toàn thắng... Khi có thông tin nhanh rằng quân ta sau khi giải phóng liên tục các tỉnh Nam Trung bộ đang tiến đến gần Nha Trang thì ca khúc "Chào Nha Trang giải phóng" đã ra đời mà sau này đã được lấy làm nhạc hiệu của Đài phát thanh và truyền hình Khánh Hoà.
Nhạc sĩ từng đánh giá: "Thật là một thời điểm kỳ lạ, mà suốt cuộc đời sáng tác của tôi chưa bao giờ làm được. Chính là các chiến công thần kỳ của quân và dân ta năm ấy đã làm cho mỗi người đều cảm thấy mình như lớn lên, tìm được những cảm xúc mạnh mẽ chưa từng thấy."
Đến ngày 26 tháng 4 năm 1975, khi việc tuyên bố trên Đài tiếng nói Việt Nam về việc quân giải phóng miền Nam đang ồ ạt tiến về Sài Gòn, thời điểm cuối cùng kết thúc vẻ vang chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, thì nhạc sĩ đã trào dâng hạnh phúc và xúc cảm. Ngay trong đêm đó, ông đã viết bài Đất nước trọn niềm vui. Viết xong, ông cùng con trai lớn của mình, NSƯT Hoàng Lương, hát say sưa suốt đêm. Nhạc sĩ kể rằng, ông viết từ đêm 26-4 có nghĩa là chưa có rừng cờ chiến thắng, niềm vui "đi trong muôn ánh sao vàng cờ đỏ tung bay" là niềm vui trong tâm hồn, trong mơ ước khi nghĩ về ngày vui trọn vẹn. Nhạc sĩ đã viết bằng dự cảm nhưng cũng bằng niềm tin tuyệt đối của mọi người dân VN sống trong thời kỳ lịch sử ấy.
Ông kể: "Tôi viết Đất nước trọn niềm vui trong đúng một đêm (26/4/1975) tại căn nhà ở Yên Phụ, gần Hồ Tây, Hà Nội. Khi ấy, cảm xúc cao trào, bỗng bật ra giọng hò Đồng Tháp của chị văn công giải phóng năm nào cứ vút cao đưa tâm hồn tôi bay lên, say trong không gian của non sông anh hùng ngày hoàn toàn giải phóng!". Ông cũng đính chính mình chưa từng một lần đặt chân vào đất Sài Gòn khi viết ca khúc này, "Mãi đến năm 1977, tôi mới tận mắt trông thấy Sài Gòn. Hồi đó, từ giữa tháng 4 năm 1975, không khí Hà Nội quanh tôi rất sôi động.Trong cơ quan Đài tiếng nói Việt Nam, chúng tôi theo dõi tình hình chiến sự từng giờ từng phút, ai cũng náo nức, rạo rực. Đường phố cũng như vậy, tràn ngập một không khí phấn khởi, rộn ràng." "Nhiều hôm, sau giờ làm việc tôi không về nhà mà ở lại cơ quan để tiếp cận với tin tức nhanh hơn, đầy đủ hơn. Nhưng nếu chỉ có cảm xúc trong bối cảnh ở Hà Nội, thì chắc bài hát đã có một hình dạng khác. Viết được Đất nước trọn niềm vui cũng là cả một quá trình."
Sáng hôm sau, tức ngày 27 tháng 4 năm 1975, ông đã đem bài hát thông qua Ban biên tập Văn nghệ Đài Tiếng nói Việt Nam. Bấy giờ phụ trách Tổ biên tập Nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam là nhạc sĩ Nguyễn An đã đọc và ký duyệt ngay bài hát, rồi giao cho Nhà hát Giao hưởng dàn dựng để thu âm. Nhớ lại buổi thu âm đầu tiên ấy, nhạc sĩ Hoàng Hà kể rằng ông đã rất xúc động khi nghe giọng hát của nghệ sĩ Trung Kiên, "Nhạc sĩ Nguyễn An lúc đó là Tổ trưởng tổ Biên tập nhạc đọc và duyệt, rồi giao ngay cho nhà hát Giao hưởng. Anh Trung Kiên nhận bài xem ngay tại chỗ, còn anh Đỗ Dũng thì kê tập giấy nhạc lên mặt trống Tem-ban phối khí ngay trong phòng thu, các anh chị trong tốp nhạc xúm lại chép liền. Tôi dự buổi thu thanh, nghe mà cảm phục anh Trung Kiên sao lại có sự đồng cảm đến thế. Giọng hát của anh đã thực sự chắp cánh cho bài hát của tôi bay lên, hoàn toàn như tôi đã tưởng tượng một ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng và đất nước thống nhất"...

Cấu tạo bài hát

Ca khúc được miêu tả là một bài theo dòng nhạc Cách mạng, và bản nhạc gốc của NSND Trung Kiên có độ dài năm phút mười bảy giây.
Ca khúc cũng từng được miêu tả là "một khúc ca hùng hồn tràn ngập niềm hân hoan tột cùng của cả một dân tộc mừng vui chiến thắng, khí thế hoành tráng, tưng bừng, sống động của ngày đất nước ca khúc khải hoàn". Ca khúc được viết ở cung Fa trưởng nhịp 2/4 là một ca khúc thấm đẫm chất hành khúc toát lên bởi giai điệu khỏe khoắn, hân hoan, hùng tráng, đoạn kết được tác giả chắt lọc những nốt liền mạch ở cao độ Sól - lá qua Fá trong trường độ kéo dài nhiều nhịp, tạo nên sự hợp lý ở cả ý nghĩa ca từ và hình ảnh âm nhạc.
Nhiều đoạn ca từ của bài hát đã trở nên rất phổ biến, giống như những đoạn: "Ta đi trong muôn ánh sao vàng, rừng cờ tung bay! Rộn ràng bao mê say những bước chân dồn về đây. Sài Gòn ơi! Vững tin đã bao năm rồi một ngày vui giải phóng. Ta nghe như vang tiếng Bác Hồ dậy từ non sông! Rạo rực sao hôm nay, Bác vui với hội toàn dân..." hay "Hội toàn thắng náo nức Đất nước/Ta muốn bay lên say ngắm sông núi hiên ngang... Ta muốn ôm hôn mỗi tấc đất quê hương"...
NSND Trọng Bằng - Tổng thư ký Hội Nhạc sĩ VN đã có lần nhận xét: " "Ta muốn bay lên" niềm vui lớn quá làm cho con người như "bay lên" khỏi mặt đất để nhìn tới được nơi đang chiến thắng, nhìn trước được ngày toàn thắng".
Nhạc sĩ-NSƯT Hoàng Lương, con trai của tác giả, có nói: "Chỉ một chữ 'trọn' trong nhan đề bài hát mà tôi thấy kính phục cha mình quá. Phải sống dưới bom Mỹ, bị mảnh bom găm cả vào gối ngủ như gia đình tôi trong đêm Hà Nội năm ấy thì mới càng hiểu ý nghĩa của chữ 'trọn' trong trọn vẹn niềm vui ấy! Vì trước đó, miền Bắc được sống trong hòa bình, ai cũng thấy vui và tin tưởng nhưng 'trọn' niềm vui lớn lao đúng nghĩa thì phải đến 30/4/1975, khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước."

Ra mắt lần đầu

Sau khi sáng tác ngay trong đêm 26 tháng 4 và thu âm bởi Nhà hát Giao hưởng và NSND Trung Kiên vào ngày 27 tháng 4, thì sáng ngày 1 tháng 5 năm 1975, nó đã được phát đi trên sóng đài Tiếng nói Việt Nam ở Thủ đô Hà Nội cùng với bài "Như có Bác trong ngày vui đại thắng" của nhạc sĩ Phạm Tuyên.

Sự đón nhận và sức ảnh hưởng

Ca khúc từ lâu đã trở thành một trong những bài về ngày toàn thắng phổ biến và thành công nhất trong lịch sử âm nhạc Việt Nam. Ca khúc cũng đã là một trong những sáng tác tiêu biểu của cố nhạc sĩ Hoàng Hà trong suốt sự nghiệp của mình, cùng với những tuyệt tác khác như "Côn Đảo", "Gặp nhau trên đỉnh Trường Sơn". Cho đến nay, đã có hàng chục nghệ sĩ đã tham gia trình bày và phối lại ca khúc này, tiêu biểu là các nam nghệ sĩ như Quang Thọ, Quang Lý, Đăng Dương, NSƯT Tạ Minh Tâm, Đàm Vĩnh Hưng, Nguyễn Phi Hùng, v.v. Ca khúc cũng đã tham gia hàng trăm sự kiện lớn nhỏ, cùng với việc được phát hành lại rất nhiều lần trên các sản phẩm âm nhạc của các hãng băng đĩa tại Việt Nam.
Và cũng chính từ bài hát này đã thôi thúc con trai ông, từ bỏ ước mơ trở thành nhà văn, họa sĩ, hoặc lái xe, để trở thành nhạc sĩ. Bài hát đã được đài Tiếng nói nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh lấy làm nhạc hiệu.