Dịch lý

Lý dịch nguyên thủy

Lý Dịch Nguyên Thuỷ Là những Ý Lý ẩn tàng khi chiêm ngắm các Đồ hình VÔ TỰ (không có chữ, ví dụ Thái cực đồ)  được cổ nhân lưu truyền lại mà có được hiểu được Chính Lý của Tiền nhân, tất cả các Đồ hình đều chỉ là những hình vẽ, những ký hiệu, chúng không hề có những chú thích bằng ký tự của một loại văn tự nào, vì thế người ta nói đó là những Đồ hình hài thanh tượng ý để suy Lý. Những Hình Đồ này không biết đã có tự bao giờ và để giải thích nguồn gốc người ta đã huyền thoại hóa hay thần thánh hóa. Hy vọng với Khoa khảo cổ con người sẽ tìm được thời điểm xuất hiện và một cổ tự đầu tiên diễn tả Lý dịch nguyên thủy này.

Lý dịch trong văn minh dịch lý của các dân tộc

Một số nhà nghiên cứu cho rằng Kinh dịch không thực sự là của Trung quốc. Theo Ông Hondanariyouki, một nhà nghiên cứu người Nhật nhận xét: " Ở Chu dịch, các từ thoán tượng đều lấy tên từ các loại muông thú phương nam (chim hồng). Thêm vào đó, ở Chu dịch có "phi long"; "tiềm long" càng khiến cho người ta cảm thấy Chu dịch là trước tác của người nước Sở viết ra, và ra đời sau khi Trung quốc đã mở đường giao thông về phía nam Kinh Sở".
Nói về các tộc người đã từng sinh sống trên đất Trung Hoa, Theo trang WEB republicachina thì trên đất Trung Hoa thời xa xưa đã có họ Suiren (Toại Nhân), sau đó họ You Chao (Hữu sào) đã thay thế họ Toại nhân, tiếp nữa là họ Fuxi (Phục Hy) và đến Nuwa (Nữ oa) đã thay thế họ Hữu sào, sau cùng là họ Shennong (Thần nông) đã thay thế họ Phục Hy. Theo truyền thuyết cũng như thuyết quái truyện của Kinh Dịch thì họ Toại nhân đã phát minh ra "lửa"; họ Phục Hy đã phát minh ra "cái lưới" và chữ viết dưới dạng "thắt nút kết thằng" (chữ khoa đẩu ?) để ghi việc, đã biết trồng trọt chăn nuôi; họ Thần Nông phát minh ra "cái cày", mở chợ lập làng, tìm ra cây thuốc. Đó chính là Tam Hoàng. Ngoài ra không thấy đề cập đến Hữu Sào đã phát minh ra những gì.
Gần đây khảo cổ học đã khai quật được một dụng cụ làm ra lửa ở Chiết Giang có niên đại cách đây hơn 8000 năm, cho thấy rằng họ Toại Nhân là người Hòa Bình ở di chỉ Hemudu ở bờ nam sông Trường Giang có lẽ đã di cư lên phía Bắc đến di chỉ Dawenkou ở Sơn Đông khoảng 4300 TCN khi vùng này bị ngập mặn do nước biển dâng. Họ Toại Nhân đã bị họ Hữu Sào, tổ tiên của người Hàn Quốc đến thay thế vào khoảng 3898 TCN. Họ Hữu sào lại bị họ Fuxi, có lẽ là tổ tiên của tộc Khương cũng được gọi là Viêm Đế từ phía Tây đến thay thế. Khảo sát kỹ có thể thấy được ngoài họ Khương ra Tộc Khương còn có họ Phù, những cái tên có liên quan như Phù sai (Fu chai), Phù Nam, v.v. Phục Hy và Nữ Oa được cho là hai anh em do đó có thể Tộc Khương sau khi đến Trung Hoa đã kết lại với nhóm tiền Đông Nam Á để phát triển nông nghiệp. Ở Việt Nam có câu ví: bà Nữ Oa bằng ba mẫu ruộng. Như vậy cũng không tìm thấy hay chứng minh được ai là người đã vẽ ra các Đồ Hình Dịch Lý Vô Tự.

Lý dịch trong dịch lý Trung hoa

Người Trung Hoa gán nguồn gốc của thuyết Âm Dương Bát quái cho Phục Hi, Phục Hi thấy long mã hiện lên ở sông Hoàng Hà, trên lưng có bức đồ hình, rồi thấy rùa thần hiện ở sông Lạc, trên lưng cũng có trang chữ. Phục Hi dựa vào đó vẽ lại thành Hà đồ Lạc thư, rồi ngửa đầu xem tượng trời, cúi xuống xem thế đất, mà vẽ nên Bát quái. Hơn 1 nghìn năm sau, Văn vương nhà Chu chồng quẻ và viết lời giải thích cho từng quẻ, tổng cộng 64 câu, gọi là Thoán Từ, nhưng ý nghĩa quá thâm sâu. Em của Văn vương là Chu Công giải thích 384 hào, gọi là Hào từ. Thoán từ và Hào từ là kinh điển, về sau còn có Thập dực và Thoán truyện nói rõ hơn nữa ý nghĩa. Thập dực có thuyết nói là của Khổng tử, nhưng có lẽ Khổng tử chỉ nghiên cứu san định chứ không viết gì thêm, Thập dực do đời sau viết ra.
Hà đồ Lạc thư cũng không ai biết, các thuyết cũng khác nhau, chẳng hạn cho Lạc thư là do vua Vũ trị thủy mới thấy. Hình vẽ các chấm đen trắng như ngày nay vẫn thường thấy là do Khổng An Quốc (cháu 12 đời của Khổng Tử) đưa ra vào khoảng năm 140-186. Từ đó mà hình thành lên thuyết Âm Dương bát quái là điều không hợp lý mà là sự ngược lại: từ thuyết Âm Dương, kết hợp với tư duy số học để vẽ nên hai bức của Khổng An Quốc thì hữu lý hơn.
Tóm lại dựa vào các truyền thuyết trên làm cơ sở cho Lý lẽ của Dịch học mà Chu Công, Chu Văn Vương đã viết lời cho các Đồ hình vô tự và kế đến Khổng Tử san định sắp xếp lại mà thành Bộ Kinh Dịch Trung Hoa ngày nay.

Lý dịch khi du nhập Tây phương

Hậu cuối thế kỷ 20, Khoa học tiến bộ vượt bậc, một sự bùng nổ những phát minh mới, gấp nhiều lần những thế kỷ trước gồm lại, do đó nhu cầu về nguyên liệu thiếu thốn dẫn đến khủng hoảng đã xảy ra hai trận Đại Chiến Thế giới. Cùng với sự khủng hoảng Vật chất, sự khủng hoảng Triết học tác động lên chính các nhà khoa học khi nhận thấy có nhiều bế tắc mâu thuẫn không giải thích được giữa khoa học thực tiễn và Sự mầu nhiệm của Vũ trụ và họ đã cố gắng tạo một sự thống nhất giữa Khoa học vĩ mô và Khoa học lượng tử bằng hai Thuyết tương đối mô tả Trọng trường, cơ cấu Vĩ mô của vũ trụ chỉ trong khả năng quan sát được (10 lũy thừa 24 dặm Anh) và Thuyết Cơ học lượng tử giải thích các hiện tượng vô cùng nhỏ; Cho tới nay người ta vẫn còn đang cố gắng tìm kiếm một Lý thuyết hợp nhất cho cả hai trọng điểm Vật chất và Tâm linh. Tinh Thần về nguồn này cũng gây hoang mang cực độ cho người phương Tây, vì thế các Học giả phương tây đã ồ ạt sang Phương Đông nghiên cứu; có thể nói người đầu tiên đi tìm cách giải quyết sự Khủng hoảng Tinh thần là Mục sư Richard Wilhelm (1873-1930) cùng phái đoàn truyền giáo sang Trung Hoa, Ông là người rất say mê Triết học nên đã ở lại Trung Hoa trên 20 năm để nghiên cứu Triết học Đông phương; ông đã nhận thấy Kinh Dịch là trọng yếu nhất trong tất cả các Bộ kinh Trung quốc, và đã học hỏi rồi chuyển ngữ Kinh Dịch từ tiếng Trung hoa sang Tiếng Đức với tựa đề I Ching The book of Change  (I Ging Das Buch der Wandlungen), đây cũng là tác phẩm nổi tiếng nhất Thế giới là tiền đề cảnh tỉnh Khoa học vật chất vô thần và ông đã hoàn tất vào năm 1923 Sách được dịch sang tiếng Anh bởi Kary Baynes học trò của ông. Ông là sáng lập viên China Institut tại Frankfurt  nhằm cố gắng thúc đẩy sự hiểu biết giữa Đông và Tây phương; mặc dù gặp nhiều sự chống đối của Giáo hội Thiên Chúa nhưng ngược lại ông cũng được rất nhiều sự ủng hộ như của Bá Tước Hermann Keyserling , Karl Gustav Jung khi dậy ở Trường Minh Triết The School of Wisdom Darmstadt, và nhiều người nổi tiếng khác như Hermann Hesse, Martin Buber, Joseph Hauer, Rabindranath Tagore v.v. Sau này người con của Bá tước Keyserling, Arnol Keyserling (1922-2005) Giáo sư tại Academy of Applid Arts Vienna cũng lĩnh hội tinh hoa để truyền giảng cho đến nay. The Shool of Wisdom  với môn Kinh dịch Trung Hoa được các Nhà Khoa học đặc biệt chú ý, hiện Trường này có mặt nhiều nơi trên thế giới.

Kết luận

Nói chung đa số các nhà nghiên cứu phương Tây sử dụng Kinh dịch của Trung Quốc; chấp nhận Huyền thoại Long Mã, Truyền thuyết Mu Rùa, chấp nhận Lý Dịch ngắn gọn "Vũ trụ khởi từ Thái cực Thái cực sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh tứ tượng Bát quái, Bát quái sinh 64 Tượng" không thắc mắc tại sao có Thái cực, có Lưỡng Nghi v.v. Để Bói toán, , để Lý giải Phong thuỷ; để thực nghiệm Châm cứu; áp dụng vào Toán học, Điện tử v.v. Ngoài ra còn phát triển Kinh dịch thêm bằng nhiều cách nhìn của Tây Phương  như Kinh Dịch với Hệ Binary , Kinh Dịch với DNA , Kinh Dịch với Kabbalah một Triết học cổ thời Đế quốc Babylon , v.v.