Thanh Hương, Thanh Chương

Lịch sử

-Thời thuộc nhà Minh, là đất huyện Thổ Du, phủ Nghệ An.
-Thời nhà Lê, thuộc huyện Thanh Giang, sau đổi thành Thanh Chương.
-Năm 1490, niên hiệu Hồng Đức thứ 21, thuộc Thanh chương, phủ Đức Quang, xứ Nghệ An.
-Thời Nguyễn (1802 - 1945):
+ Đầu thời Nguyễn (1802- 1825), thuộc xã Hòa Quân, tổng Võ Liệt, huyện Thanh Chương, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An.
+ Năm 1826, thuộc xã Hòa Quân, tổng Võ Liệt, huyện Thanh Chương, phủ Anh Sơn, trấn Nghệ An.
+ Năm 1831, thuộc xã Hòa Quân, tổng Võ Liệt, huyện Thanh Chương, phủ Anh Sơn, tỉnh Nghệ An.
Sau cách mạng Tháng 8/1945, cấp tổng và cấp phủ được bãi bỏ, tổ chức lập cấp xã, xã Hoà Quân nhập với xã Thanh La, Thanh Khiết và Đồng Du, lúc này gọi là xã Đồng Thanh, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Đầu năm 1954, xã Đồng Thanh tách thành hai xã Thanh Hương và Thanh Lĩnh, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Tên gọi "Thanh Hương" xuất hiện kể từ đó. Từ năm 1976 – 1991, tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh nhập lại thành tỉnh Nghệ Tĩnh, xã Thanh Hương thuộc huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ Tĩnh. Năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh tách thành 02 tỉnh: tỉnh Nghệ An và tỉnh Hà Tĩnh, gọi là xã Thanh Hương, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ Nghệ An cho đến nay.
Các di tích danh thắng nổi tiếng:
Đình Thanh Am (đình Hoà Quân) - thuộc xóm 4, Đình được xây dựng từ thời Nguyễn, gồm 02 tòa Hạ đình và Thượng đình; Thượng đình còn nguyên vẹn, Hạ đình còn khung nhà, xuống cấp trầm trọng. Là một công trình lớn nằm ở trung tâm xã Hoa Quân xưa (nay là xã Thanh Hương), là nơi hội họp, không bài trí thờ, hiện nay tại đình có thờ tượng bán thân Chủ tịch Hồ Chí Minh. Xưa kia, tại đình diễn ra nhiều sự kiện lịch sử của địa phương, trong phong trào 1930 -1931, tiếng trống Hoa Quân vang lên tại đình, thúc dục nông dân tham gia đoàn biểu tình lên cướp huyện đường. Năm 1945, là nơi giao Ấn triện bằng đồng, sổ sách, tài liệu của chính quyền Thực dân phong kiến, là nơi tổ chức Hội nghị Đảng bộ huyện. Sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, xưa tổ chức hội làng thu hút đông đảo bà con đến dự, lễ tế tổ chức vào ngày Rằm tháng 7 hàng năm. Hiện nay, lễ hội vẫn chưa được phục hồi.
Di tích lịch sử Phủ Hoà Quân (đền Phủ Hoà Quân) - thuộc xóm 7. Tương truyền, di tích xây dựng từ thời Lê. Nay vẫn còn khung nhà Thượng đường và Hạ đường, Hạ đường gồm 03 gian, bốn bên để trống, mái lợp ngói âm dương, vì kèo theo kiểu Giá chiêng, không bài trí ban thờ; Thượng đường gồm 01 gian, mái lợp ngói âm dương, vì kèo theo kiểu Giá chiêng. Bài trí thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh (Công chúa Liễu Hạnh). Di tích tọa lạc ở vị trí đẹp, ngoảnh mặt về phía Nam, trước di tích là dòng sông Trai Hoa Quân uốn lượn như giải lụa. Theo sách "Thần nữ và liệt nữ Việt Nam" của tác giả Mai Ngọc Chúc Mẫu Liễu Hạnh là con gái Ngọc hoàng tên là Quỳnh Hoa Công chúa, do phạm lỗi nên bị đày xuống trần gian. Nàng thác vào một gia đình nghèo ở An Thái, xã Vân Cát, huyện Thiệu Bản (nay thuộc tỉnh Nam Định) được cha mẹ đặt tên là Giáng Tiên. Nàng lớn lên nhan sắc xinh đẹp, đủ tài văn thơ đàn nhạc. Đến tuổi lấy chồng được cha mẹ gả cho chàng Đào Lang. Năm lên 21 tuổi, vào ngày 3 tháng 3 năm Đinh Sửu niên hiệu Gia Thái triều vua Lê Thế Tông nàng Giáng Tiên đột ngột qua đời. Thực ra nàng không qua đời mà nàng hết hạn ở hạ giới, phải trở về trời. Ngoài ra còn có nhiều thuyết khác về Công chúa Liễu Hạnh....
Công chúa Liễu Hạnh là một trong bốn vị thánh bất tử trong tín ngưỡng Việt Nam. Vào các dịp đầu xuân năm mới và các ngày rằm, mồng một trong năm nhân dân trong vùng thường đến đây để cầu tài, cầu lộc, xin các vị thần phù hộ che chở cho gia đình luôn có cuộc sống bình an, ấm no, hạnh phúc. Mỗi khi cầu đều linh ứng.
Trong thời kỳ 1930 - 1931, Phủ Hoà Quân là nơi hội họp, bàn bạc kế hoạch của chi bộ Đảng Hoà Quân.
Để bảo tồn và phát huy giá trị của Phủ Hoà Quân, ngày 28/12/2017 UBND tỉnh Nghệ An đã ra Quyết định số 6380/QĐ.UBND xếp hạng Phủ Hoà Quân, xã Thanh Hương, huyện Thanh Chương là di tích lịch sử cấp tỉnh.
Di tích lịch sử Cây Sanh (đền Hàm Rồng) thuộc xóm 2, nằm sát bên đường liên xã, nơi cửa ngõ của xã. Di tích được xây dựng từ thời Lê, Năm 1956 bị phá hỏng. Năm 2012, nhân dân đã phục dựng miếu nhỏ để thờ vị Thành hoàng. Di tích ngoảnh mặt về phía Bắc. Phía trước của di tích là dòng sông Trai Hoa Quân. Di tích gồm 01 gian nhỏ, mái lợp ngói âm dương, nền lát` gạch đất nung, bài trí một bàn thờ Bản cảnh thành hoàng Hắc Y tối linh tôn thần.
Theo lời kể của các cụ cao niên Thần là một thầy thuốc giỏi, chữa được rất nhiều bệnh hiểm nghèo cho nhân dân địa phương thời bấy giờ. Sau khi qua đời, nhân dân đã lập đền thờ và tôn làm Bản cảnh thành hoàng. Cây Sanh có từ ngày lập đền thờ. Đến nay đã có hàng trăm năm tuổi, nhưng thế đứng và cành lá vẫn xanh tươi, thân cây rất vững chắc trước thời tiết khắc nghiệt của miền Trung
Hàng năm vào Rằm tháng Giêng và tháng 7, nhân dân địa phương đến đây dâng hương rất đông, bày tỏ tấm lòng thành kính trước vị Thành hoàng làng mà nhân dân tôn thờ.
Di tích lịch sử Nhà thờ họ Lê Ngọc
Nhà thờ họ Lê Ngọc thuộc xóm 5, xã Thanh Hương. Di tích tọa lạc ở hướng Bắc. Di tích gồm 02 tòa: Hạ đường và Thượng đường; Hạ đường gồm 03 gian, mái lợp ngói âm dương, vì kèo theo kiểu Giá chiêng không bài trí thờ.Thượng đường có 03 gian, 02 hồi, mái lợp ngói âm dương, vì kèo Giá chiêng; bài trí 03 cung thờ. Cung giữa thờ Đức tổ đời thứ 9 làm quan cho triều đình nhà Nguyễn, Quan Hàn lâm viện Tu soạn Lê Ngọc Nhuận. Ông sinh ngày 28/10/1770, mất ngày 25/11/1951. Năm 1807, đời vua Gia Long năm thứ 6, khoa Đinh Mão thi đỗ Tú Tài, sau đó làm Giáo chức. Năm 1832, đời vua Minh Mệnh được bổ nhiệm làm Huấn đạo huyện Hạ Hòa. Năm 1842, ông được vua Thiệu Trị ban Sắc phong làm Giáo thụ phủ Tuy An (sau này là tỉnh Phú Yên). Năm 1848, vua Tự Đức ban Sắc phong thăng chức Hàn lâm viện Tu soạn, làm quan cho bộ máy Trung ương nhà Nguyễn. Ông là người có nhiều công lao đối vớn nền giáo dục nước nhà được các vua nhà Nguyễn ban nhiều sắc phong, bằng cấp và lệnh chỉ. Ngoài ra còn thờ Quan Huấn đạo Lê Ngọc Khải (Khởi) tổ đời thứ 10.
Di tích lịch sử Đập Nhà Đinh
Đập Nhà Đinh là công trình thủy lợi cổ từ thời Tự chủ, do quan thứ sử Đinh Công Trứ trấn thủ Hoan Châu chỉ đạo dân lập ra ngăn lũ. Đập nhà Đinh hiện vẫn còn dấu tích ở xã Thanh Hương, Thanh Chương, Nghệ An. Đập được Quan thứ sử Đinh Công Trứ cho đắp khi ông trấn thủ Hoan Châu năm 938 và được Vua Đinh Tiên Hoàng sau này sử dụng. Đập Nhà Đinh là tuyến đê cổ nhất trong lịch sử Việt Nam còn tồn tại đến ngày nay.
Ngoài ra, Thanh Hương còn có nhiều thắng cảnh đẹp như: núi Tháp Bút, Đại Can, Trường Bắn, Hòn Nhôn. Cuộc sống của người dân trong vùng chủ yếu làm nghề nông nghiệp như: trồng lúa, ngô, khoai, đậu, sắn, chăn nuôi gia súc, nuôi cá, trồng keo, trồng chè. Xã có nhiều đặc sản ngon như: Gà đồi, Cá trắm, Lợn nít, Nhút mít, quả Trám (Mui), quả Cọ (Tro).