Tân quân (nhà Thanh)

Tân quân (phồn thể: 新軍, giản thể: 新军; bính âm: Xīnjūn, Mãn Châu: Ice cooha), danh xưng đầy đủ là Tân kiến lục quân (tiếng Trung: 新建陸軍; bính âm: Xīnjiàn Lùjūn) là lực lượng quân sự hiện đại được thành lập dưới thời Mãn Thanh năm 1895, sau thất bại trong Chiến tranh Trung-Nhật. Tân quân là lực lượng quân sự được huấn luyện và trang bị hoàn toàn theo tiêu chuẩn phương Tây, dần trở thành lực lượng quân sự chính quy và thường trực của nhà Thanh, đồng thời cũng là lực lượng quan trọng làm lật đổ triều đại này cũng như họa quân phiệt hoành hành Trung Quốc trong vài thập kỷ sau đó.

Cải cách Tân quân

Sau khi phải ký kết Điều ước Tân Sửu 1901 một cách nhục nhã, nhà Thanh quyết tâm thi hành cải cách, trước tiên là cải cách quân sự. Năm 1903, triều đình thành lập Tổng lý Luyện binh xứ, lệnh cho các tỉnh thành lập Đốc luyện công sở, phụ trách huấn luyện Tân quân； tinh giản lực lượng Cựu quân (Phòng quân, Luyện quân, Lục doanh quân), tuyển chọn thành lập các doanh Thường bị quân, Hậu bị quân và Tuần cảnh doanh (tức Hiến binh). Sự thành công mô hình Tân quân của Viên được đưa làm hình mẫu cho việc xây dựng lực lượng Tân quân tại các tỉnh khác. Ngày 18 tháng 2 năm 1905, Viên đệ trình kế hoạch thống nhất phiên hiệu Tân quân toàn quốc, phỏng theo biên của quân Bắc Dương. Theo đó, Tân quân mỗi tỉnh sẽ biên chế thành các Trấn, bao gồm bộ, mã, pháo, công, truy binh, tổng cộng 20 doanh, với binh lực tương đương cấp sư đoàn của Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Ban đầu, sẽ thử nghiệm cải tổ các đơn vị Thường bị quân ở Kinh kỳ và Bắc Dương thành 6 trấn. Dựa trên cơ sở này, năm 1907, Bộ Lục quân xây dựng kế hoạch sẽ biên chế lực lượng Thường bị quân trên toàn quốc thành 36 trấn, lấy Bắc Dương quân làm quân chủ lực trung ương, Tân quân tại các tỉnh làm quân địa phương.
Cấp chỉ huy cũng thay đổi phương thức bổ dụng, chỉ tuyển chọn học viên đã tốt nghiệp các trường Võ bị trong và ngoài nước. Về cấp binh sĩ, do quan đầu tỉnh chiêu mộ, tuyển lựa theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt, theo thâm niên và trình độ văn hóa. Nhờ đó, tăng cường được chất lượng nhân sự cho Tân quân.
Theo kế hoạch, đơn vị Tân quân các tỉnh mang phiên hiệu theo nguyên tắc tên địa phương + phiên hiệu đơn vị, như Đệ nhất trấn có phiên hiệu đầy đủ là Cận Kỳ lục quân Đệ nhất trấn, hoặc Đệ bát trấn có phiên hiệu đầy đủ là Hồ Bắc lục quân Đệ bát trấn... Tuy nhiên, trên thực tế, ngân sách các tỉnh không đồi dào, không đủ sức ngay lập tức xây dựng các trấn Tân quân, vì vậy các tỉnh bắt chước theo mô hình của tỉnh Hà Nam, đầu tiên thành lập Hiệp hợp thành, sau đó xây dựng thành trấn.
Theo định chế của Thanh triều, một hiệp hợp thành gồm có một hiệp bộ đội, 1 doanh mã binh, 1 doanh pháo binh, 1 đội (tương đương đại đội) công binh và 1 đội truy binh. Tuy nhiên có thể châm chước theo thực tế. Các hiệp mang phiên hiệu chính thức có cụm từ "hỗn thành hiệp" như Thiểm Tây lục quân hỗn thành hiệp, hoặc thêm cụm từ "tạm biên" nếu chưa biên chế chính thức như Tứ Xuyên tạm biên lục quân Đệ tam thập tam hỗn thành hiệp. Tương tự, các trấn chưa đạt tiêu chuẩn sẽ mang 2 chữ "tạm biên" trong phiên hiệu như Tứ Xuyên tạm biên lục quân Đệ thập thất trấn...
Cho đến khi nhà Thanh sụp đổ, chỉ mới xây dựng được 16 trấn, 16 hiệp hợp thành, 2 hiệp cấm vệ quân, còn lại chỉ là các tiêu, doanh. Trong 16 trấn, chỉ có 6 trấn Bắc Dương và Hồ Bắc Đệ bát trấn, Nam Dương Đệ cửu trấn là đủ tiêu chuẩn chính quy, còn lại đều là trấn "tạm biên". Trong đó Bắc Dương quân có thực lực mạnh nhất, với binh lực với hơn 7,5 vạn binh sĩ được trang bị hiện đại và các sĩ quan được đào tạo chính quy từ các học viện quân sự hiện đại trong và ngoài nước.

Biên chế và hệ thống cấp bậc

Căn cứ theo "Lục quân doanh chế hướng chương" quy định, Thường bị quân được biên chế thành các Quân (tương đương quân đoàn). Mỗi Quân gồm 2 Trấn, do Thống chế chỉ huy, mỗi Trấn có 12.512 binh sĩ, phân thành 2 Hiệp (tương đương lữ đoàn). Mỗi Hiệp, do Hiệp thống chỉ huy, có 4.038 binh sĩ, phân thành 2 Tiêu (tương đương trung đoàn). Mỗi Tiêu, do Tiêu thống chỉ huy, có 3 Doanh (đứng đầu là Quản đới), mỗi doanh có 4 đội (đứng đầu là Đội quan). Ngoài ra, mỗi trấn còn có thêm 1 tiêu pháo binh (1.756 người), 1 tiêu mã binh (1.117 người), 1 doanh truy binh (754 người) và 1 doanh công binh (667 người). Các đội bộ, pháo, công, truy binh có 3 Bài (tương đương trung đội, do Bài trưởng chỉ huy), mỗi bài 3 Bằng (tương đương tiểu đội, do Chánh Phó mục cai quản); riêng mã binh có 2 bài, mỗi bài 2 bằng.
Hệ thống quân hàm ban đầu của Tân quân do Viên Thế Khải tham chiếu hệ thống đẳng cấp của Bát Kỳ, mô phỏng hệ thống quân hàm Quân đội Phổ, xây dựng thành nền tảng quân hàm hiện đại của Tân quân. Một hệ thống cấp hiệu cũng được thiết kế, pha trộn ảnh hưởng của hệ thống cấp hiệu của Phổ bấy giờ.
Hệ thống cấp bậc sĩ quan gồm 3 bậc gồm Đô thống (Tướng), Tham lĩnh (Tá), Quân hiệu (Úy). Mỗi bậc lại phân thành 3 cấp Chánh (Đại), Phó (Trung), Hiệp (Thiếu). Hạ sĩ quan phân 3 cấp: Thượng sĩ, Trung sĩ, Hạ sĩ. Binh sĩ cũng phân 3 cấp: Thượng đẳng binh, Nhất đẳng binh, Nhị đẳng binh.