Sự kiện Honnōji

Bối cảnh

Oda Nobunaga đang ở đỉnh cao quyền lực, đã tiêu diệt gia tộc Takeda đầu năm đó. Ông đã hoàn toàn thống trị miền Trung nước Nhật, và đối phương của ông chỉ còn lại gia tộc Mōri, gia tộc Uesugi, và gia tộc Hậu Hōjō, đều bị suy yếu vì các sự kiện trong nội bộ. Sau khi Mōri Motonari qua đời, cháu trai ông, Mōri Terumoto chỉ cố duy trì lãnh địa của mình, với sự giúp sức của hai người chú, theo lời trăng trối của Motonari. Hōjō Ujiyasu, chiến lược gia và người cai trị thông tuệ, cũng đã qua đời, để lại người con kém tài của mình là Ujimasa. Cuối cùng, cái chết của Uesugi Kenshin, được coi là vị tướng ghê gớm nhất thời kỳ Chiến Quốc, để lại gia tộc Uesugi, bị phá hủy bởi cuộc tranh chấp nội bộ giữa hai người con nuôi của ông, đã yếu hơn trước nhiều.
Đó là lúc mà Oda Nobunaga bắt đầu đem quân của mình đi khắp mọi hướng để tiếp tục mở rộng lãnh địa bằng quân sự. Ông ra lệnh cho Hashiba Hideyoshi tấn công gia tộc Mori; Niwa Nagahide chuẩn bị xâm lược Shikoku; Takigawa Kazumasu canh chừng gia tộc Hōjō từ tỉnh Kozuke và tỉnh Shinano; và Shibata Katsuie tiến vào tỉnh Echigo, lãnh địa quê hương của gia tộc Uesugi.
Cùng lúc đó, Nobunaga cũng mời đồng minh của mình, Tokugawa Ieyasu đến thăm vùng Kansai để chào mừng việc tiêu diệt được gia tộc Takeda. Cùng lúc đó, Nobunaga nhận được yêu cầu tiếp viện của Hashiba Hideyoshi, khi quân đội của ông bị giam chân tại cuộc vây hãm Takamatsu. Nobunaga khi ấy chia tay Ieyasu, người tiếp tục chuyến dạo chơi ở Kansai trong khi Nobunaga tự mình chuẩn bị cho việc chi viện cho Hashiba ở tiền tuyến. Ông ra lệnh cho Akechi Mitsuhide cũng đi theo tiếp viện cho Hideyoshi, và đến chùa Honnō, nơi ông thường nghỉ khi dừng chân ở kinh đô Kyoto. Đi theo ông chỉ có các quan viên trong chiều, thương nhân, các nghệ sĩ nổi tiếng, và vài tá người hầu.

Sự phản bội của Akechi

Khi nhận được lệnh, Mitsuhide trở về thành Sakamoto và chuyển đến doanh trại của mình ở tỉnh Tamba. Cùng lúc đó, ông làm một số bài thơ Renga, trong đó ông thể hiện rõ ý định nổi loạn của mình.
Mitsuhide nhận thấy được cơ hội hành động, khi không chỉ Nobunaga đang nghỉ ở Honnō và không phòng bị gì, mà toàn bộ các lãnh chúa đại danh quan trọng và phần lớn quân đội của Nobunaga đang chiếm giữ các phần lãnh thổ khác trong nước.
Mitsuhide dẫn quân thẳng đến kinh đô Kyoto, tuyên bố rằng Nobunaga muốn tổ chức duyệt binh. Đây không phải là lần đầu tiên Nobunaga duyệt đội quân hiện đại và được trang bị tốt của mình ở Kyoto, vì thế lý lẽ này không bị nghi ngờ. Cuối cùng, khi đến gần chùa Honnō, Mitsuhide thông báo, "Quân địch đang trú tại chùa Honnō!" (Teki wa Honnōji ni ari! 敵は本能寺にあり)
Trước bình minh, quân đội của Akechi bao vây chùa Honnō. Nobunaga và những người hầu và vệ sĩ của mình chống cự lại, nhưng họ nhận ra rằng việc chống lại số lượng quân vượt trội của Akechi là vô ích. Nổi lửa đốt chùa Honnō, Nobunaga tự sát, cùng với tiểu đồng của mình là Mōri Ranmaru. Thi hài của Nobunaga không được tìm thấy, điều này thường khiến các nhà sử học và văn học đưa ra nhiều suy đoán khác nhau.
Sau khi chiếm được chùa Honnō, Mitsuhide tấn công thành Nijo, cũng ở kinh đô Kyoto, nơi Nobutada, con trưởng và là người thừa kế của Nobunaga, đã chuyển đến sau khi đuổi Hoàng thái tử (kōtaishi) đi. Nobutada tự sát ở đây.
Sau khi cố thuyết phục các chư hầu ở gần đó của gia tộc Oda coi ông là người chủ mới của các lãnh địa họ Oda, Akechi đến họ Azuchi và bắt đầu gửi thư cho triều đình để củng cố vị trí của mình và ép triều đình phải công nhận ông.

Lý do đảo chính

Những lý do đảo chính của Akechi Mitsuhide vẫn còn là bí ẩn và là nguồn gốc của nhiều phán đoán và tranh luận. Mặc dù có vài thuyết, rộng rãi nhất là ý kiến cho rằng Mitsuhide có tỵ hiềm cá nhân, hành động thiếu suy nghĩ, có tham vọng thống trị toàn Nhật Bản, hay đơn giản chỉ là bảo vệ Nhật hoàng vì đã không được Nobunaga tôn trọng, hay cố để ngăn chặn cuộc cách mạng bài trừ thánh tượng. Nhiều người nghĩ rằng đó là sự kết hợp của ít nhất là một vài lý do kể trên.
Khi Nobunaga mời Tokugawa Ieyasu đến thành Azuchi, Akechi đảm nhận nhiệm vụ cung cấp lượng thực thực phẩm cho nhu cầu của Ieyasu cùng đoàn tùy tùng. Sau đó, ông bị chuyển khỏi chức vụ đó vì vài lý do. Một câu chuyện kể rằng Nobunaga đã chế nhạo ông trước mặt những người khách vì đã bưng lên món cá ươn.
Một câu chuyện khác kể rằng khi Nobunaga ra lệnh cho Akechi tiếp viện cho Hashiba Hideyoshi, đó có thể là lời ẩn ý rằng Akechi sẽ mất lãnh địa hiện nay của mình và sẽ phải chiến đấu cho những vùng đất thậm chí còn không nằm dưới quyền kiểm soát của gia tộc Oda. Vì Nobunaga đã lưu đày hai thuộc hạ quan trọng của ông, Sakuma Nobumori và Hayashi Hidesada, vì không hoàn thành nhiệm vụ, Akechi có thể đã nghĩ rằng chính mình rồi cũng sẽ phải chịu cảnh tương tự. Akechi đã ở tuổi ngũ tuần, và vài người tin rằng ông có lẽ đã lâm vào trạng thái bấp bênh với tương lai bất định.
Hơn nữa, khi tấn công tỉnh Tamba, Akechi Mitsuhide được khuyên là gửi mẹ mình làm con tin vào thành Yagami để thuyết phục gia tộc Hatano đầu hàng. Tuy vậy, Nobunaga lại xử tử những người anh em của Hatano, hành động này khiến những thuộc hạ cũ của Hatano giết mẹ của Akechi. Akechi Mitsuhide cảm thấy bị sỉ nhục và chán chường vì việc này và cuối cùng quyết định giết chủ của mình. Câu chuyện này, tuy vậy, bắt đầu lưu truyền từ thời đại Edo, và nguồn gốc lịch sử của nó rất không rõ ràng.
Dù với lý do gì, trước khi Akechi hành quân đến Kyoto, ông đã làm một bài thờ Renga với vài bài thơ nổi bật. Một câu trong đó như sau:
Toki wa ima, ame ga shitashiru satsukikana.
(時は今 雨がした滴る皐月かな)
Đại ý là "Thời điểm đã đến, tháng năm khi trời mưa". Tuy nhien, nó có thể được dịch như sau bằng cách sử dụng các từ đồng âm:
土岐は今 天が下治る 皐月かな
Toki, nghĩa là thời gian, phát âm chính là gia tộc Toki, là tên tổ tiên của Akechi. Cả câu có thể được dịch là "Họ Toky nay sẽ thống trị thiên hạ ".

Sau sự kiện

Nhanh chóng giảng hòa với gia tộc Mori, Hideyoshi trở lại vùng Chūgoku trong vòng mười ngày. Ông nhanh chóng thu nhặt quân đội của Nobunaga ở dọc đường, và hội quân với Niwa Nagahide và Oda Nobutaka ở Sakai. Hành quân thẳng đến kinh đô Kyoto, ông đánh bại Mitsuhide trong trận Yamazaki, và Mitsuhide bị giết khi đang trên đường chạy về thành.
Ieyasu, lúc đầu đang thăm thú Sakai, chạy qua vài tỉnh và băng qua các ngọn núi thuộc tỉnh Iga, cuối cùng đến bờ biển tỉnh Ise. Ông quay trở về tỉnh nhà Mikawa, và việc này tốn quá nhiều thời gian đến nỗi lúc ông đã tập trung được quân đội, Hideyoshi đã kiểm soát được phần lớn lãnh địa của Nobunaga.
Takigawa Kazumasu bất ngờ bị gia tộc Hậu Hōjō đột kích và mất phần lớn đất đai của mình, thất bại này khiến ông mất phần lớn thanh thế trước kia của mình trong gia tộc Oda.
Shibata Katsuie và quân đội của ông ở phía Bắc bị sa lầy vào cuộc phản công của họ Uesugi ở tỉnh Echizen, và vẫn không thể có động tĩnh gì được cho đến khi đã quá muộn. Ông sau đó thật bại trong trận Shizugatake trước Hideyoshi một năm sau đó.
Sự thật là không ai có cơ hội, lực lượng, hay khả năng để có thể đoạt được quyền lực và thừa kế những di sản tinh thần của Oda Nobunaga như Hashiba Hideyoshi.