Cá chết hàng loạt

Cá chết hàng loạt hay cá chết trắng là cụm từ dùng để mô tả việc các con cá bị chết một cách bất thường hoặc hàng loạt trong các quần thể cá ở tự nhiên hay trong điều kiện nuôi nhốt, và tỷ lệ tử vong tổng quát lớn hơn đời sống thủy sinh. Nguyên nhân phổ biến nhất là sự suy giảm nồng độ oxy trong nước, có thể là do các yếu tố như hạn hán, tảo xâm lấn, nhiễm độc, thủy triều đỏ hoặc một sự gia tăng nhiệt độ trong nước. Các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng cũng có thể dẫn đến cá chết hàng loạt. Độc tính cũng là một nguyên nhân thực sự nhưng ít phổ biến của hiện tượng cá chết. Cá chết thường ghi nhận bằng hiện tượng các con cá nổi hàng loạt lên mặt nước.

Tổng quan

Cá chết thường là dấu hiệu đầu tiên của môi trường không ổn định và thường được điều tra như một vấn đề cấp bách của các cơ quan môi trường để xác định nguyên nhân gây ra để khắc phục. Nhiều loài cá có khả năng chịu đựng tương đối thấp của các biến thể trong điều kiện môi trường. Sự kiện ô nhiễm có thể ảnh hưởng các loài cá và các nhóm tuổi cá theo những cách khác nhau. Nồng độ oxy cạn kiệt là nguyên nhân phổ biến nhất của cá chết.

Nguyên nhân

Cá chết có thể do nhiều nguyên nhân. Nguyên nhân được biết, cá chết thường xuyên nhất do ô nhiễm từ nước thải nông nghiệp hoặc độc tố. Tình trạng thiếu oxy sinh thái (thiếu ôxy) là một trong những nguyên nhân tự nhiên phổ biến nhất của cá chết. Sự kiện thiếu oxy có thể được gây ra bởi các yếu tố như tảo nở hoa, hạn hán, nhiệt độ cao và ô nhiễm nhiệt. Cá chết cũng có thể xảy ra do sự hiện diện của bệnh, nước thải nông nghiệp và nước thải sinh hoạt, dầu hoặc sự cố tràn chất thải nguy hại, đánh bắt với các hóa chất, các vụ nổ dưới nước, hoặc đánh bắt bằng chất nổ hoặc xung điện từ đó tác động rất lớn đến quần thể thủy sinh. Cá chết thường là một dấu hiệu của sự căng thẳng môi trường.

Áp lực

Vụ nổ dưới nước có thể dẫn đến chết cá, và cá bong bóng bơi dễ bị vỡ hơn. Đôi khi các vụ nổ dưới nước được sử dụng vào mục đích để tạo ra cá chết, một thực tế bất hợp pháp thường được gọi là đánh cá bằng thuốc nổ. Vụ nổ dưới nước có thể vô tình hoặc lên kế hoạch, chẳng hạn như xây dựng, thử nghiệm địa chấn, khai thác, thử nghiệm vụ nổ của các cấu trúc dưới nước. Ở nhiều nơi, việc đánh giá tác động tiềm năng của các vụ nổ dưới nước trên sinh vật biển phải được hoàn thành và biện pháp phòng ngừa được thực hiện trước khi nổ mìn.

Hạn hán

Hạn hán có thể dẫn đến khối lượng nước thấp hơn để ngay cả khi nước có chứa một mức độ cao của oxy hòa tan, khối lượng giảm có thể không đủ cho số lượng cá. Hạn hán thường xảy ra cùng với nhiệt độ cao để các năng vận chuyển oxy của nước cũng có thể được giảm. Dòng chảy thấp cũng làm giảm độ pha loãng có sẵn cho phép thải nước thải được xử lý hoặc chất thải công nghiệp. Độ pha loãng giảm làm tăng nhu cầu oxy hữu cơ tiếp tục giảm nồng độ oxy có sẵn cho cá. Thời tiết nắng nóng kéo dài có những ngày nhiệt độ lên đến 40oC ngoài không khí, trên các ao nuôi nhiệt độ nước mặt đôi khi lên đến 36-380C, nhiệt độ này nằm ngoài giới hạn nhiệt độ của các loài cá nuôi truyền thống (22-280C). Do vậy cá nuôi trong ao sẽ yếu dần, ăn kém và nguy cơ mắc bệnh rất cao.
Cùng với đó khi nhiệt độ môi trường không khí và môi trường nước lên cao oxy hòa tan vào nước sẽ thấp, mức độ tiêu thụ oxy của các loài thủy sinh vật trong ao tăng dẫn đến các hiện tượng thiếu oxy trong nước. Khi nhiệt độ lên cao quá trình chuyển hóa hóa học, phản ứng sinh hóa dẫn đến thiếu oxy trong tầng đáy cũng như trong ao. Thiếu oxy dẫn đến quá trình phân hủy thiếu khí tạo thành các khí độc: NH3, H2S, CH4...sẽ dẫn tới tình trạng cá bị sốc, ngộ độc, giảm sức đề kháng và bệnh sẽ phát triển. Nếu quá trình thiếu khi xảy ra trong thời gian dài, các động vật thủy sản nuôi sẽ bị chết ngạt do thiếu oxy.

Bệnh tật

Cá có thể chết hàng loạt do bệnh tật và ký sinh. Sinh vật lạ xuất hiện dày đặc vào ban đêm quanh các lồng bè nuôi cá ở huyện đảo Kiên Hải (Kiên Giang). Chất nhờn do chúng tiết ra khiến hàng nghìn con cá chết, gây hại lớn cho ngư dân. Sinh vật này giống con giun, dài khoảng 10 cm xuất hiện dày đặc vào ban đêm, bám quanh các lồng bè nuôi cá vài ở các xã Lại Sơn, An Sơn, Nam Du và Hòn Tre. Chất nhờn do chúng tiết ra được cho là gây cản trở quá trình hô hấp vì thiếu ôxy, làm mù mắt cá. Huyện Kiên Hải đã có hơn 6.000 con cá bớp nặng từ 4–7 kg mỗi con và khoảng 10.000 con cá mú loại dưới 1 kg bị chết.

Biểu hiện

Thông thường khi cá chết, chúng sẽ nổi phềnh lên mặt nước. Cá nặng hơn không đáng kể so với môi trường nước xung quanh. Chúng gần như có lực nổi trung tính, nghĩa là sức nặng khiến nó chìm xuống cân bằng với lực bên trong cơ thể khiến con vật nổi lên. Khi một con cá chết, oxy vẫn còn ở trong bong bóng của nó. Ngoài ra, quá trình phân huỷ xác sinh ra thêm các loại khí khác mới. Con cá giống như một cái hộp kín, khi nó phân huỷ, khí sẽ lấp đầy cơ thể. Cái bụng trở thành một quả khinh khí cầu và con cá nổi lên mặt nước. Cá nặng hầu hết là do xương và cơ ở hai bên sống lưng, vì thế khi quả khí cầu ngoi lên, con cá có xu hướng đổ nghiêng sang một bên. Không phải lúc nào cá chết cũng nổi lên mặt nước ngay. Chúng có thể nằm ở dưới đáy cho đến khi khí tích đầy cơ thể.