Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh

Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh (2 tháng 10 năm 1912 - 8 tháng 2 năm 1971) là một linh mục, tù nhân chính trị, tù nhân tôn giáo và là một nhạc sĩ Công giáo nổi tiếng. Ông nguyên là linh mục Tổng đại diện của Tổng giáo phận Hà Nội, nguyên Hiệu trưởng trường Dũng Lạc và giảng viên Tiếng La Tinh của Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Ông được cho là người Việt Nam đầu tiên chơi đàn vĩ cầm ở Hà Nội và cùng với nhạc sĩ Hùng Lân, ông đã viết vở nhạc kịch Tôn Giáo David, vở nhạc kịch đầu tiên của Việt Nam.

Cuộc đời

Linh mục Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh sinh ngày ngày 2 tháng 10 năm 1912 tại làng Ngọc Lũ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Từ nhỏ, Nguyễn Văn Vinh đã tỏ ra mình có năng khiếu về âm nhạc một cách bẩm sinh và có tính cách cậu phù hợp với việc tu tập. Cha chính xứ Ngọc Lũ thời đó là một linh mục người pháp tên Dépaulis (tên tiếng Việt là Hương) quyết định đưa cậu bé Vinh lên học tại trường Puginier tại Hà Nội.
Năm 1928, cậu Vinh học tại Tiểu chủng viện Hoàng Nguyên, Phú Xuyên, Hà Tây. Hai năm sau đó, chủng sinh Nguyễn Văn Vinh được linh mục Dépaulis Hương đưa sang Pháp tiếp tục du học. Năm năm sau đó, tại Pháp, chủng sinh Vinh được nhập học tại Đại Chủng viện St Sulpice, Paris. Sau 5 năm tu học trên đất Pháp, Nguyễn Văn Vinh được thụ phong linh mục ở Limoges vào ngày 20 tháng 6 năm 1940.
Thời gian ông được thụ phong linh mục cũng là lúc đang xảy ra Chiến tranh thế giới thứ hai. Tân linh mục quyết định ở lại Pháp và theo đuổi việc học. Tại đây, ông học Văn Khoa-Triết tại Đại Học Sorbone, học sáng tác và hòa âm tại Nhạc viện Quốc gia Pháp. Trong thời gian lưu lại học tiếp tại Pháp, linh mục Nguyễn Văn Vinh thực hiện đan xen giữa việc làm và học. Do vị linh mục trẻ tuổi có vóc dáng nhỏ người nên nhiều người Pháp vẫn thường nhầm lẫn ông là một phụ nữ.
Sau khi tốt nghiệp cử nhân Văn Triết ở Sorbone, linh mục Nguyễn Văn Vinh quyết định gia nhập dòng khổ tu Biển Đức tại Đan Viện Ste Marie. Sau khi kết thúc chiến tranh, năm 1947 ông hồi hương Việt Nam. Giám mục François Chaize - Thịnh, Đại diện Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Hà Nội ra quyết định chọn lựa linh mục Gioan Lasan Nguyễn Văn Vinh đảm nhiệm vai trò linh mục chính xứ Nhà thờ Lớn Hà Nội. Vốn từng gia nhập dòng Biển Đức, nên ông xin giám mục địa phận về việc lập dòng Biển Đức ở Việt Nam nhưng không được chấp thuận.
Năm 1951, Nhà thờ Lớn Hà Nội tổ chức lễ an táng cho Bernard, con trai tướng De Lattre de Tassigni. Trong thánh lễ, tướng De Lattre yêu cầu đặt ghế của ông trên cung thánh và bắt chuyển ghế của Thủ tưởng Việt Nam Trần Văn Hữu xuống dưới phía lòng nhà thờ. Vì lòng tự trọng dân tộc, danh dự quốc gia, linh mục Nguyễn Văn Vinh không nhượng bộ và hai bên tranh cãi rất gay gắt. Sự việc kết thúc khi thủ tướng Việt Nam Trần Văn Hữu tự nguyện rút lui. Sau sự việc này, nhằm tránh gây căng thẳng, Giám mục Đại diện Tông Tòa Hà Nội Giuse Maria Trịnh Như Khuê đã quyết định thuyên chuyển linh mục Nguyễn Văn Vinh làm giáo sư của Tiểu Chủng viện Piô XII, phụ trách Anh văn, Pháp văn, âm nhạc, triết học. Song song với nhiệm vụ này, ông còn giảng dạy Văn Triết ở trường Chu Văn An.
Năm 1954, khi giáo dân cùng giáo sĩ Giáo hội miền Bắc Việt Nam di tản vào Nam, Giám mục Trịnh Như Khuê cho phép linh mục Vinh và linh mục Nhân đưa chủng sinh đi Nam, nhưng cả hai linh mục này quyết định ở lại với Giáo phận Hà Nội. Vì vậy, Giám mục Khuê bổ nhiệm ông làm linh mục Tổng Đại diện kiêm Hiệu Trưởng trường Dũng Lạc. Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra chỉ thị phải treo ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh thay cho ảnh Thánh Giá ở các lớp học. Hiệu trưởng Vinh quyết định không tuyên đọc chỉ thị cũng không tháo bỏ Thánh giá, nên năm 1957 trường bị cho đóng cửa. Do tình trạng thiếu giáo sư, đại học Y khoa Hà Nội đề nghị Giám mục Khuê cử linh mục Vinh đến trường để dạy tiếng La tinh. Ông giảng dạy ở đây cho đến khi thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai trong một lần ghé thăm trường Y. Khi thấy một linh mục tham gia giảng dạy tại đây, Chu đã nói với đoàn tháp tùng: "Đến giờ này mà còn có linh mục dạy ở Đại học quốc gia ư?". Vài bữa sau, linh mục Vinh bị cho nghỉ việc giảng dạy.

Bị giam cầm

Năm 1957, vào dịp Lễ Giáng Sinh, chính quyền tự động cho người đến treo dây, kết đèn quanh Nhà thờ Lớn Hà Nội, sau lễ họ vào đòi nhà thờ phải thanh toán một số tiền chi phí lớn về vật liệu và tiền công. Năm 1958 cũng tương tự, linh mục Tổng đại diện Nguyễn Văn Vinh và linh mục Chính xứ Trịnh Văn Căn phản ứng rất dữ dội. Linh mục Căn cho kéo chuông báo giáo dân, linh mục Vinh tranh cãi. Riêng linh mục Vinh leo lên thang, đan chéo tay thành hình chiếc còng, la lớn tiếng:"Tự do thế này!" Sau vụ việc này, linh mục Căn bị xử phạt 12 tháng tù treo, linh mục Vinh 18 tháng tù giam, với lý do: Vô cớ tập hợp quần chúng trái phép, phá rối trị an, cố tình vu khống, xuyên tạc chế độ, gây chia rẽ trong nhân dân. Sau phiên tòa, linh mục Vinh bị đưa đi giam ở Hỏa Lò, và sau bị chuyển đi nhiều trại giam khác như Chợ Ngọc, Yên Bái, và cuối cùng là vào trại giam Cổng Trời, nơi dành riêng cho các tù nhân tử tội.  Tuy bị xử phạt 18 tháng tù, ông đã ngồi tù 12 năm cho đến khi mất.
Một cán bộ cao cấp ở Hà Nội gặp tù nhân Vinh và cho biết: "Đảng và Chính phủ muốn anh được tha về, nhưng với điều kiện phải cộng tác với linh mục Nguyễn Thế Vịnh (Chủ tịch Ủy ban Liên Lạc Công giáo). Nếu anh đồng ý, anh có thể về Hà Nội ngay bây giờ với tôi". Nhận được lời đề nghị này, ông trả lời: "Ông Vịnh có đường lối của ông Vịnh. Tôi có đường lối của tôi".
Theo như mô tả của nhà thơ Tuân Nguyễn, một người bạn tù của linh mục Gioan Lasan, kể lại để nhà văn Phùng Quán chắp bút; thời gian trong tù, linh mục Nguyễn Văn Vinh được hầu như tất cả các trại viên, kể cả những tay hung dữ nhất, cũng đều thương mến. Ông được giao nhiệm vụ khâm liệm những tù nhân chết. Dù cố tình che giấu thân phận mình, nhưng các hoạt động của ông đã bộc lộ ra là một con người nhân ái, có tri thức và được mọi người yêu mến.
Này 18 tháng 2 năm 1971, linh mục Nguyễn Văn Vinh qua đời. Một năm sau, chính quyền báo cho Tổng giám mục Trịnh Như Khuê và linh mục Giuse Maria Nguyễn Tùng Cương quản lý Nhà Chung: "Ông Vinh đã chết. Không được làm lễ áo đỏ cho ông Vinh!".
Năm 1992, hài cốt của ông chuyến về Đại chủng viện Hà Nội, cho đến ngày 2 tháng 6 năm 2019, được đặt dưới gầm bàn thờ thánh Antôn trong nhà thờ Chính tòa Hà Nội.