Mai Trung

Địa giới hành chính

Phía đông giáp xã Thường Thắng, Bắc Lý, phía tây giáp xã Hợp Thịnh, phía bắc Giáp xã Hùng Sơn, phía nam giáp xã Xuân Cẩm và sông Cầu (bên kia là huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội).
Nhìn tổng thể xã Mai Trung nằm ở phía tây nam của huyện Hiệp Hoà, cách trung tâm huyện khoảng 8 km, cách thành phố Bắc Giang 35 km đường bộ. Hình thể giống chữ "nhân" (l người), chiều ngang là 6, km, chiều dọc là 7 km.

Diện tích tự nhiêm

Diện tích tự nhiên 1050,14 ha (tương đương 10 km²) trong đó đất phi nông nghiệp 379,8 ha, đất sản xuất nông nghiệp 670,21 ha, mặt nước nuôi trồng thuỷ sản là 85,61 ha

Dân cư

Dân số: 15.792 người.
Thành phần dân tộc: Chủ yếu là người dân tộc Kinh, có nguồn gốc sống tại đây từ lâu đời, trong thời kỳ đổi mới có sự trao đổi thông thương thuận tiện nên con em địa phương có một số công dân xây dựng gia đình cùng với những con em người dân tộc thiểu số, nên cũng có một số người dân tộc thiểu số sống tại địa phương, khoảng 0,3% dân số.

Kinh tế xã hội

Xã Mai Trung có 3662 hộ gia đình, trong đó có 15% hộ giàu và khá, có 76,7% hộ gia đình trung bình, có 8,3% hộ nghèo. Là nơi vùng đất cổ, có con người đến ở khá sớm, đời sống kinh tế lấy việc trồng cây lúa nước là chủ đạo, có trồng xen canh một số loại cây hoa màu như: ngô, khoai lang, khoai tây, cây đậu tương… Thời mở cửa hội nhập có thêm một số ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, cơ khí, thương mại, dịch vụ, chăn nuôi gia súc, gia cầm và thuỷ sản.
Nguồn thu nhập chính của nhân dân xã Mai Trung chủ yếu là sản xuất nông nghiệp và Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ngành nghề nông thôn, thương mại và dịch vụ nhỏ. Với năng suất lúa bình quân 56 ta/ha. Bình quân lương thực đầu người 420 kg thóc/năm. Sản xuất từ công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ ước đạt 25 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân đầu người 11,5 triệu đồng/người/năm.
Xã có 397 gia đình chính sách, trong đó có 183 liệt sĩ, có 94 thương binh và bệnh binh, có 5 hộ gia đình được tặng bằng có công với nước, có hai người tham gia cách mạng tiền khởi nghĩa. Có 108 người hưởng chính sách khác.
Xã có 01 trạm y tế, có 10 phòng làm việc, có 02 phòng điều trị, có 06 giường bệnh, 01 Bác sĩ, 09 y sĩ, 01 dược sĩ.
Về giáo dục: toàn xã có 05 trường học, 01 trường THCS, 02 trường Tiểu học, 02 trường Mầm non, với tổng số 86 lớp, có 158 cán bộ và giáo viên.
Hệ thống điện lưới quốc gia, toàn xã có 12 trạm biến áp phục vụ điện cho sinh hoạt và sản xuất của trên 15 nghìn nhân khẩu. Đảm bảo 100% số hộ trên địa bàn được dùng điện lưới Quốc gia.
Về giao thông: Có 0,7 km đường liên tỉnh, có 6 km đường giao thông liên xã, có 35 km đường đã được bê tông, có 50 km đường giao thông thôn, xóm, 30 km đường giao thông nội đồng.
Hệ thống thuỷ lợi chủ yếu là tự chảy cung cấp nước tới và tiêu phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, tổng số có 70 km kênh mương, trong đó đã cứng hoá được 13,5 km.
Có 01 kè nằm trên địa bàn và 01 km kênh trôi cung cấp nước sản xuất nông nghiệp cho toàn xã, có 11 Trạm bơn nước cục bộ phục vụ cho 20% diện tích đất sản xuất nông nghiệp.
Đàn trâu, bò 1800 con, đàn lợn có 4900 con, đàn gia cầm có 70.000 con
Phát triển tiểu thủ công nghiệp: toàn xã có 02 làng nghề truyền thống được ủy ban nhân dân tỉnh cấp bằng chứng nhận, có 6 Doanh nghiệp vừa và nhỏ, có 4 HTX, có 350 hộ gia đình sản xuất tiểu thủ công nghiệp và làm dịch vụ thương mại cung cấp hàng hoá phục vụ nông nghiệp, tiêu dùng và thu gom nông sản, chế biến nông sản của nhân dân. Có 02 chợ đầu mối lưu thông hàng hoá là Trung Hoà và Trung Hưng, 01 thị tứ Bách Nhẫn nằm trên trục đường tỉnh lộ 296.

Địa hình

Địa hình xã Mai Trung mang đặc thù của cả ba vùng: gò đồi, đồng bằng và trung du, giao thông đường thuỷ và đường bộ tương đối thuận lợi, hệ thống kênh mương tới, tiêu khá hợp lý. Người dân chịu khó, với truyền thống "trung nghĩa dân" ‘’thuần mỹ tục" được coi là đất văn học. Kỹ thuật của vùng rừng núi, kinh nghiệm phong phú của đồng bằng châu thổ sông hồng và nền văn hoá phi vật thể đất Kinh Bắc.

Đấu tranh chống thực dân Pháp 1945-1954

Cách mạng thánh Tám thành công Nhà nước Việt Nam dân chủ ra đời nhưng đến cuối năm 1945 thực dân Pháp lại quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa.
Để đáp ứng với nhiệm vụ trong tình hình mới xã Trung Nghĩa được ra đời ngày 20/12/1945 gồm các xã cũ thuộc Tổng Cẩm Bào. Uỷ ban cách mạng lâm thời được thành lập gồm 3 ông: Nguyễn Văn Tỳ (Cẩm Bào) làm Chủ tịch, Nguyễn Văn Vĩnh (Trung Định) làm phó Chủ tịch, Ngô Huy Chính (Mai Phong) Thư ký Uỷ ban.
Tháng 10/1946 Uỷ ban hành chính xã được thành lập gồm 5 người thêm chức danh trưởng Công an và xã Đội trưởng đã lãnh đạo nhân dân nhanh chóng chống giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, ngày 19/12/1946 hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chủ tịch với lời thề "Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh" nhân dân Trung Nghĩa và nhân dân các xã khác cùng cả nước bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Hiệp Hoà là lá chắn của căn cứ địa Việt Bắc tiến đến bảo vệ vùng tự do rộng lớn, là mục tiêu của các đồn giặc ở Đa Phúc, Bắc Ninh, Việt Yên và Tân Yên …
Chiến tranh càng lan rông địa bàn xã Trung Nghĩa gồm Mai Trung và Xuân Cẩm ngày càng có vị trí quan trọng. Đảng viên trong chi bộ được phát triển nhanh về số lượng và đạt chất lượng, năm 1950 đã có 203 đồng chí lãnh đạo nhân dân, tập trung mọi nhân tài phục vụ cho cuộc kháng chiến, nhiều thanh niên tình nguyện tòng quân tham gia quân chủ lực và tham gia du kích địa phương. Đánh giặc giữ làng với phương châm "Toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến"
Trung Nghĩa (Mai Trung và Xuân Cẩm) là nơi đùm bọc nhường nhà dành nơi ở cho bộ đội và là nơi ở của các cơ quan Nhà nước trong thời chiến như: Viện kinh tế Việt Nam, Viện sử học, Viện văn học, Nha khí tượng thuỷ văn và các cơ quan tỉnh Bắc Ninh, Ban tiếp liệu Tỉnh Bắc Ninh, Nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ, Cơ sở đúc đạn công binh và tiếp đón hàng trăm lượt gia đình vùng giặc chiếm đóng đến ở đã ở địa bàn xã Mai Trung.
Năm 1949 cùng với bộ đội, du kích xã Trung Nghĩa đã hai lần đánh Pháp chống càn từ phía Bắc Ninh, bảo vệ vững chắc đầu mối giao thông, liên lạc.
Cuối năm 1950 du kích Trung Nghĩa phối hợp với du kích Hương Lâm vượt sông cầu tập kích bọn địch đi càn và đánh bốt Chờ huyện Yên Phong. Dũng cảm cứu người, cứu máy khi bọn địch pháo kích xưởng in, đảm bảo an toàn và ổn định việc sản xuất của nhà nước.
Trong chiến dịch 1951-1952 để bộ đội qua sông đánh địch làng Mai Phong đã tự nguyện tháo dỡ sàn Đình của làng lấy gỗ, làm cầu phao, bè mảng cho tiểu đoàn Thiên Đức (Bắc Ninh), bộ đội chủ lực vượt sông đánh giặc, nhiều gia đình cũng đã góp công, vật tư phục vụ chiến dịch. 
Thôn Cẩm Trang là hậu cứ, hậu cần trong chiến dịch Trung Du, đó là nơi tiếp nhận thương binh, tử sỹ từ mặt trận trở về, hiện tại Miếu cổ Nội Dinh thôn Cẩm Trang vẫn đang là nơi thờ tự 8 liệt sĩ quê ở Tỉnh xa trong chiến dịch thuộc bộ đội chủ lực hy sinh khi tham gia chiến dịch.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ với quyết tâm "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả cho chiến thắng", cán bộ nhân dân xã Trung Nghĩa đã đóng góp 3 trung đội du kích đi làm nhiệm vụ bảo vệ kho tàng, vận tải cứu thương, hơn 350 lượt người đi dân công, hơn 300 tấn lương thực phục vụ cho chiến dịch xứng đáng với lời khen ngợi của Huyện uỷ Hiệp Hoà đến tháng 6/1954 xã Trung Nghĩa hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu dân công vận tải lương thực, vượt hàng trăm cây số đi phục vụ chiến dịch.
Khắc phục những đau thương mất mát sau chiến tranh cán bộ và nhân dân xã Trung Nghĩa bước vào công cuộc xây dựng quê hương theo con đường XHCH mà Đảng và Bác Hồ đã chọn.

Mai Trung Trong sự nghiệp xây dựng XHCN và bảo vệ tổ quốc

Ngày 15/10/1954 xã Trung Nghĩa được chia tách thành hai xã gồm Xuân Cẩm và Mai Trung: xã Mai Trung gồm các thôn Cẩm Trang, Mai Phong, Trung Hoà, Trung Hưng, Xuân Giang và Xuân Hoà đến năm 1988 thôn Xuân Hoà được chia tách thành hai thôn Nội Quan và nội Xuân.
Uỷ ban kháng chiến được đổi thành Uỷ ban hành chính có bảy người: ông nguyễn Văn Ty làm Chủ tịch 01 phó chủ tịch và 5 uỷ viên, chi bộ đảng có 51 đảng viên, ban chi uỷ có 3 đồng chí.
Thực hiện Nghị quyết Trung ương lần 6 (khoá II) Mai Trung tiến hành cải cách ruộng đất từ tháng 10/1954 những quan hệ phong kiến được xoá bỏ Đảng ta thực hiện khẩu hiệu "dân cày có ruộng"
Năm 1957 toàn xã có 26 tổ đổi công, bước đầu làm ăn có ưu thế, nông dân được hỗ trợ tư liệu sản xuất, hệ thống đê điều, thuỷ lợi được củng cố, sản xuất phát triển, nạn đói được ngăn chặn, nông dân làm nghĩa vụ với Nhà nước vượt 8% về lương thực, 6% về thực phẩm.
Phong trào bình dân học vụ được đẩy mạnh, số lớp học và số người đi học tăng nhanh, trường phổ thông cấp I được hình thành và có 138 học sinh.
Tháng 12/1958 thôn Mai Phong thành lập HTX đầu tiên, đến năm 1959 và 1960 lần lượt các thôn trong xã đều thành lập HTX, tổ chức quản lý tốt, diện tích đất nông nghiệp được mở rộng, kỹ thuật nông nghiệp được áp dụng, đời sống nhân dân được tăng lên rõ rệt.
Trong hai năm 1960 và 1961 HTX Trung Hoà là một điển hình tiên tiến của miền Bắc xây dựng XHCN đã thành công trong việc cải tạo đất bạc màu, xây dựng mô hình kinh tế mới, được đồng chí Trường Chinh - Chủ tịch Uỷ ban thường vụ Quốc hội, đồng chí Ngô Thế Dân, Mai Thúc Lân và một đồng chí lãnh đạo của Tỉnh về thăm động viên, chỉ đạo, từ phong trào này đã xuất hiện những gương điển hình tiên tiến, con người mới XHCN như Anh hùng lao động Nguyễn Thị Song, tiêu biểu cho thế hệ phụ nữ ba đảm đang (tay cày, tay súng, giỏi việc nước, đảm việc nhà).
Tháng 8/1964 giặc Mỹ tiến hành chiến tranh leo thang đánh phá Miền Bắc với quyết tâm tất cả để đánh thắng giặc Mỹ. thực hiện Nghị quyết của Tỉnh ủy Hà bắc, Nghị quyết của Đảng bộ xã Mai Trung đã đề ra các biện pháp thực hiện với quyết tâm lớn.
Tăng cường lực lượng dân quân từ 8-10% dân số ra sức củng cố phong trào HTX tiếp tục xây dựng HTX Trung Hoà thành điển hình tiên tiến.
Hưởng ứng khẩu hiệu hành động "Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người" từ năm 1964 đến 1968 với hàng chục đợt tuyển quân xã Mai Trung đã tiến đưa gần 200 thanh niên lên đường nhập ngũ.
Ngày 30/4/1975 miền Nam hoàn toàn giải phóng nước nhà được thống nhất. Hoà chung với khí thế chiến thắng của cả nước ngày 01/5/1975 Đảng bộ xã Mai Trung tổ chức mít tinh mừng chiến thắng và đón hận Huân chương vì sự nghiệp chống Mỹ do Đảng và Nhà nước trao tặng.
Năm 1979 chiến tranh biên giới xảy ra, được lệnh tổng động viên của Quốc hội nước Cộng Hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nhân dân Mai Trung đã động viên hàng 100 thanh niên, dân công phục vụ biên giới, khuyên góp 1100 chiêc bánh trưng, 1900 kg gạo nếp, 2700 kg gạo tẻ, 1000 bộ quần áo, chăn, màn ủng hộ chiến sĩ và đồng bào biên giới. Động viên kịp thời về mọi mặt góp phần cùng quân dân cả nước đánh thắng quân xâm lược, bảo vệ biên cương của Tổ Quốc.
Từ năm 1981 đến 1985 là thời kỳ khó khăn do kinh tế khủng hoảng, nhưng với tinh thần chịu khó, khắc phục khó khăn cán bộ và nhân dân xã Mai Trung thực hiện tốt các Nghị quyết của Đảng vượt qua những khó khăn thử thách, ổn định đời sống nhân dân, từng bức đi lên theo con đường đổi mới của Đảng. Xây dựng quê hương giàu đẹp, xứng đáng với truyền thống lịch sử, văn hoá cách mạng từ xưa để lại.

Giai đoạn đổi mới từ 1986 đến nay

Tháng 12/1986 Đại hội Đảng toàn Quốc lần thứ VI đề ra đường lối xây dựng XHCN ở nước ta nhằm khắc phục những khó khăn trước mắt về kinh tế, hoàn thiện hơn công tác khoản quản trong nông nghiệp, xác định hộ xã viên là một đơn vị tự chủ, khoán gọn đến người lao động, nhiều ngành nghề kinh tế phát triển và được mở rộng. Công tác huy động lương thực của xã đối với Nhà nước liên tục đạt và vượt chỉ tiêu.
Sự nghiệp văn hoá, giáo dục, y tế vẫn còn ảnh hưởng của cơ chế quản lý khoán và bao cấp, dưới dự lãnh đạo của Đảng bộ, nhân dân xã Mai Trung đã làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục, Nhà nước và nhân dân cùng làm, xác định rõ giáo dục là quốc sách hàng đầu nên cả ba ngành học đều phát triển. Các trường liên tục nhiều năm liền đạt danh hiệu tiên tiến, hàng năm đều có giáo viên giỏi cấp Huyện, cấp Tỉnh. Các dòng họ trong xã đều tổ chức lập quỹ khuyến học.
Được Nhà nước quan tâm xây dựng cơ sở vật chất Trạm y tế xã ngày càng được nâng cấp, trang thiết bị, công tác chuyên môn của y bác sĩ được nâng lên, công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân ban đầu được đảm bảo. Công tác truyền thông dân số, tuyên truyền phòng chống dịch bệnh được quan tâm, thực hiện tốt chương trình nước sạch, an toàn thực phẩm, chống suy dinh dưỡng. Đảng uỷ, chính quyền địa phương luôn luôn quan tâm các gia đình thương binh liệt sĩ, các gia đình có công, các gia đình thương bệnh binh và các gia đình, đối tượng chính sách khác.
Công tác Nội chính, quốc phòng an ninh được Đảng uỷ, Chính quyền quan tâm chỉ đạo, lực lượng dân quân, công an luôn luôn được củng cố đảm bảo về số lượng và chất lượng đủ mạnh để gìn giữ an ninh trật tự địa phương. Các thôn đều có đội bảo vệ và các tổ liên gia tự quản, lực lượng dân quân hàng năm được bổ sung huấn luyện. Công tác khám tuyển thanh niên sẵn sàng nhập ngũ hàng năm đều đạt kết quả tốt, đúng chế độ chính sách, công bằng dân chủ.