Giuse Trần Văn Thiện

Thân thế và tu học

Giám mục Giuse Trần Văn Thiện sinh ngày 1 tháng 10 năm 1908 tại Thị xã Bạc Liêu tỉnh Cà Mau (nay thuộc thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu), vài năm sau theo cha mẹ di chuyển đến Ngũ Hiệp (Cù lao Năm Thôn), huyện Cai Lậy, tỉnh Định Tường (nay thuộc Tiền Giang) trong một gia đình đạo đức.
Cha ông đảm nhận vai trò Trùm thuộc Giáo họ Ngũ Hiệp. Từ thuở nhở, cậu bé Trần Văn thiện được gia đình gửi đến học tại Trường trung học Công giáo của Họ Mỹ Tho, do các tu sĩ dòng Lasan điều khiển. Những khoảng thời gian ngoài giờ học, cậu trở về sống cùng gia đình.
Với chí hướng tu học từ nhỏ, sau khi học hết cấp Tiểu học, Trần Văn Thiện rời gia đình, bắt đầu con đường tu học bằng việc nhập học tiểu chủng viện tại Sài Gòn. Sau khoảng thời gian dài học Tiểu chủng viện, chủng sinh Thiện tiếp tục con đường tu học tại Đại Chủng viện.

Linh mục

Sau khoảng thời gian dài tu học, Giuse Trần Văn Thiện được thụ phong chức linh mục vào ngày 21 tháng 9 năm 1935. Sau khi được truyền chức linh mục, Trần Văn Thiện được bổ nhiệm giữ chức linh mục phó giáo xứ Mặc Bắc (Vĩnh Bình).
Năm 1938, Hạt Đại diện Tông Tòa Vĩnh Long (quen gọi là Địa phận Vĩnh Long) được thành lập, trao cho giám mục Phêrô Máctinô Ngô Đình Thục cai quản. Linh mục Trần Văn Thiện gia nhập địa phận này và được Giám mục Thục gửi đi du học ở Pháp. Sau 7 năm tu học tại ngoại quốc, Trần Văn Thiện trở về nước năm 1947 và được bổ nhiệm làm Giám đốc Chủng viện Á Thánh Minh, Vĩnh Long. Chủng viện này là chủng viện đầu tiên do giáo sĩ Việt Nam thiết lập ở miền Nam.
Nhận thấy tình cảm của mình dành cho các giáo dân cũng như đồng bào lương giáo ngoài chủng viện, Trần Văn Thiện mong muốn được an ủi tinh thần và vật chất cho họ, vì vậy, ông từ chức Giám đốc chủng viện và được chấp thuận đầu năm 1956. Linh mục Thiện được bổ nhiệm chức vụ mới là linh mục sở họ đạo Bãi Xan, Vĩnh Bình.
Với lối sống đạo đức và lòng nhiệt thành tại nhiệm sở mới, linh mục Thiện gây được sự chú ý của giám mục địa phận cũng như tại các địa phận khác, chính vì vậy, năm 1958, Trần Văn Thiện được đề cử giữ chức Viện trưởng Đại học Đà Lạt. Tại đây, ông khởi đầu Học viện với những khó khăn: thiếu trang thiết bị, tài chính và vấn đề tổ chức.
Cuối năm 1958, Học viện Công giáo hoàn tất xây dựng. Nhờ khả năng "ngoại giao" khôn khéo và với thiện cảm cùng uy tín, linh mục Trần Văn Thiện, Viện trưởng Học viện đã mời được nhiều giáo sư danh tiếng trong và ngoài Việt Nam về giảng dạy, trong số đó có nhiều linh mục, tu sĩ nổi tiếng thuộc các dòng tu định hướng giáo dục như: Dòng Tên, Dòng Đa Minh, Xuân Bích, La San,... Với sự lãnh đạo, tổ chức và cách sống giản dị, yêu mến sinh viên, linh mục Trần Văn Thiện đã nhận được sự yêu mến và cảm phục của các giáo sư và sinh viên tại Học viện. Nhân dịp đến Việt Nam chủ toạ Đại hội Thánh Mẫu năm 1958, Hồng y Agagianian, Đặc sứ Giáo hoàng Gioan XXIII dành lời khen linh mục Viện trưởng Trần Văn Thiện khi đến viếng thăm Viện Đại học Công giáo Đà Lạt.

Giám mục

Ngày 24 tháng 11 năm 1960, Giáo hoàng công bố việc tuyển chọn linh mục Giuse Trần Văn Thiện làm giám mục chính tòa Tiên khởi của Tân giáo phận Mỹ Tho được công bố thiết lập cùng ngày. Giáo phận Mỹ Tho mới thiết lập được trao cho Tân giám mục Trần Văn Thiện gồm 39 giáo xứ (không tính giáo họ), 32 nhà thờ, 54 nhà nguyện; 50.249 giáo dân, 43 linh mục, 28 đại chủng sinh học tại Giáo hoàng Học viện Piô X Đà Lạt và Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, 77 tiểu chủng sinh học ở Cần Thơ và Sài Gòn. Tin tức bổ nhiệm từ Tòa Thánh lan đến Việt Nam vào ngày 8 tháng 12 cùng năm.
Lễ tấn phong cho Tân giám mục Giuse Trần Văn Thiện được tổ chức sau đó vào ngày 22 tháng 1 năm 1961 tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Sài Gòn với sự tham gia của một trăm nghìn người. Ngày 5 tháng 4 năm 1961, ông chính thức nhậm chức Giám mục chính tòa Giáo phận Mỹ Tho.
Giám mục Trần Văn Thiện được Hội đồng Giám mục Việt Nam đề nghị làm Thành viên Thánh bộ Truyền giáo, theo yêu cầu của Tòa Thánh là mỗi quốc gia có một đại diện làm thành viên trong bộ. Việc đề nghị này của Hội đồng được Thánh bộ Truyền giáo xác nhận chấp thuận vào ngày 3 tháng 1 năm 1968. Trong phiên họp ngày 3 tháng 5 năm 1968, Hội đồng cũng bầu chọn lại các vị trí nhân sự, Giám mục Thiện tái đắc cử vai trò Chưởng ấn Viện Đại học Đà Lạt.
Tại Mỹ Tho, một cuộc tấn công gần như giết chết giám mục Trần Văn Thiện diễn ra ngày 28 tháng 8, sau khi ông này đến trấn an tình hình tại một trường Công giáo bị bao vây. Một nhóm người theo tư tưởng Cộng sản được cho là chỉ huy cuộc tấn công này.
Trần Văn Thiện từ trần ngày 24 tháng 2 năm 1989 tại Tòa Giám mục Mỹ Tho, hưởng thọ 81 tuổi, được an táng tại Nhà thờ chính tòa Mỹ Tho.

Sự nghiệp

Trong thời gian giám mục giáo phận, Giám mục Giuse Trần Văn Thiện đã đặt Tòa Giám mục, nhà tĩnh tâm và lễ đài.
Giám mục Trần Văn Thiện cho thành lập Tiểu chủng viện Gioan XXIII, khai giảng ngày 17 tháng 7 năm 1964, lập các trường trung học và tiểu học Thánh Giuse, Rạng Đông, Thánh Gioanna. Ông cũng cho phát hành Nguyệt san Đồng Tháp, tờ báo thông tin ngôn luận của giáo phận Mỹ Tho.
Đối với phong trào Công giáo Tiến Hành, Giám mục Giuse đã thành lập đoàn thể "Đạo binh Đức Mẹ", "Nghĩa binh Thánh Thể", "Thanh niên Thánh nghiệp"; lập các cơ sở từ thiện: nhà thương, cô nhi viện, nhà dưỡng lão, phòng phát thuốc, phòng hộ sinh. Giám mục Trần Văn Thiện cũng là thành viên của Hội đồng Giám mục Việt Nam tham dự Hội nghị Bộ Truyền giáo ngày 12 tháng 4 năm 1970.
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Trần Văn Thiện chuyên tâm vào việc truyền giáo. Ngày 10 tháng 6 năm 1975, ông tấn phong Giám mục phó cho linh mục Anrê Nguyễn Văn Nam, với quyền kế vị giám mục chính tòa.