Thái tử phi

Khái quát

Thời kì Tiên Tần, vào thời nhà Chu, lập Trữ quân làm Vương thái tử, nguyên phối sẽ là Vương thái tử phi (王太子妃). Sau khi nhà Hán thành lập, để phân định ngôi thứ, đã lập Hoàng thái tử là Trữ quân của Hoàng đế, do đó nguyên phối của Thái tử sẽ là Hoàng thái tử phi (皇太子妃). Hiếu Cảnh Bạc Hoàng hậu của Hán Cảnh Đế Lưu Khải là vị Hoàng thái tử phi đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử. Thời đại về sau, ở Trung Quốc lẫn các quốc gia Đông Á đều xưng Hoàng đế, do vậy cụm từ "Thái tử phi" chỉ còn ám chỉ đến Hoàng thái tử phi mà thôi.
Tại Hàn Quốc, từ thời Tam Quốc Triều Tiên đến nhà Cao Ly, quốc chủ xưng Vương, lập Trữ quân là "Vương thái tử" nên nguyên phối là "Vương thái tử phi", thời kì giữa thì đổi thành Vương thế tử, do vậy có Vương thế tử phi (王世子妃). Sang thời kỳ nhà Triều Tiên, vua xưng Vương, nên Trữ quân là Vương thế tử và nguyên phối là Thế tử tần. Vào thời Triều Tiên Cao Tông, do sự bảo hộ của Nhật Bản mà thành lập Đế quốc Đại Hàn, nên danh vị mới đổi cho phù hợp. Thuần Trinh Hiếu Hoàng hậu là vị Hoàng thái tử phi đầu tiên, còn Lý Phương Tử là Hoàng thái tử phi cuối cùng trong lịch sử Hàn Quốc.
Tại Nhật Bản, vào thời Edo, Thái tử phi thường được gọi là Đông Cung Ngự tức sở (東宮御息所), phải từ thời Minh Trị vì sau mới trở lại thành Hoàng thái tử phi (こうたいしひKōtaishi-hi). Do Nhật Bản là Đế quốc duy nhất còn tồn tại ngày nay, nên vị Thái tử phi đương nhiệm của Nhật Bản, Hoàng Thái tử phi Masako là vị Hoàng thái tử phi duy nhất còn tồn tại trên thế giới.

Địa vị

Thái tử phi là người tương lai sẽ trở thành Hoàng hậu, nên cũng như Thái tử, vị trí Thái tử phi đều được các Hoàng đế đích thân tuyển định và lựa chọn. Đây là một sự kiện trọng đại của hoàng gia, không hề kém đại hôn lập Hoàng hậu của Hoàng đế.
Khi Thái tử kế nhiệm, Thái tử phi với trị ví chính thất sẽ trở thành Hoàng hậu, đó là thông lệ, tuy nhiên không phải lúc nào cũng xảy ra. Vì nếu Thái tử phi không được sủng ái hay thậm chí bị tội, thì vẫn có thể chỉ được phong làm bậc Phi, như Ý An Hoàng hậu của Đường Hiến Tông Lý Thuần chỉ được phong làm Quý phi. Nếu Thái tử mất sớm, nhưng đứa con của Thái tử và Thái tử phi lên ngôi Hoàng đế thì Thái tử phi có thể được tôn làm Hoàng thái hậu hoặc Hoàng thái phi.
Do là Hoàng hậu tương lai, Thái tử phi chắc chắn phải chịu qua một quá trình lựa chọn cẩn thận của hoàng gia, bị đòi hỏi cả về thân phận cũng như đức độ rất cao. Như quy chế tuyển chọn Thái tử phi của Hoàng gia Nhật Bản, phải là người Nhật thuần túy, ngoài ra còn cần có trình độ nhất định vì sẽ tiếp xúc truyền thông và ngoại giao. Đương kim Hoàng hậu Michiko đã phải trải qua một quá trình rất gắt gao mới có thể trở thành Thái tử phi.

Đối đãi

Vì vị trí của Thái tử phi là Hoàng hậu tương lai, nên về quy chế mũ áo cùng địa vị của Thái tử phi trong hoàng gia đều tương đồng rất nhiều với Hoàng hậu. Như thời nhà Đường, Thái tử phi đã dùng "Địch y" (翟衣) - lễ phục cao quý nhất của mệnh phụ thời cổ đại. Chỉ khác biệt rằng quy chế áo của Thái tử phi đều giảm hơn một bậc so với Hoàng hậu, gọi là "Du địch" (揄翟), nhưng xét ra so với phi tần cũng là cao quý hơn rất nhiều. Sang thời nhà Minh, quy chế mũ áo của Thái tử phi rõ ràng và cụ thể hơn, dùng "Địch y" màu xanh có 9 hàng hoa văn chim trĩ, đội mũ "Cửu địch Tứ phượng quan" (九翬四鳳冠), so với Hoàng hậu là tương đồng.
Thời nhà Thanh, Phế Thái tử Dận Nhưng là vị Hoàng thái tử công khai duy nhất của triều đại, nếu so với các "Bí mật lập Trữ" như Thanh Nhân Tông Gia Khánh Đế cũng khác biệt lớn, do đó điển chế các Đông Cung tần phi của Dận Nhưng so với các Hoàng thái tử phi có danh như Hiếu Thục Duệ Hoàng hậu cũng có điểm khác.