Sự kiện Vịnh Bắc Bộ

Mục đích của Hoa Kỳ

Vào đầu những năm 1960, chiến lược chiến tranh đặc biệt mà Đế quốc Mỹ áp dụng ở miền Nam Việt Nam đều bị phá sản. Tổng thống Mỹ và Hội đồng an ninh quốc gia đã họp và quyết định chủ trương chiến lược mới: "Gây sức ép tối đa và liên tục bằng cách đưa quân đội vào để Mỹ hoá cuộc chiến tranh ở miền Nam Việt Nam; khẩn trương chuẩn bị đưa chiến tranh phá hoại bằng Không quân và Hải quân ra miền Bắc Việt Nam". Việc tấn công miền Bắc Việt Nam và đường Trường Sơn còn để ngăn chặn nguồn tiếp tế của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho nhân dân miền Nam. 
Để thực hiện kế hoạch đó, Chính quyền Johnson phải ngụy tạo ra một cái cớ để dọn đường dư luận và kêu gọi sự đồng thuận của lưỡng viện Quốc hội Hoa Kỳ. Hoạt động triển khai máy bay vi phạm không phận và tàu chiến vi phạm hải phận của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có hai mục đích trực tiếp là do thám hệ thống phòng thủ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và khiêu khích Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nếu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phản kích, Hoa Kỳ sẽ tuyên truyền và bóp méo sự thật thành Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tấn công Hoa Kỳ. Từ đó, Hoa Kỳ sẽ leo thang chiến tranh ra miền Bắc Việt Nam. Bên cạnh đó, còn là các mục đích chiến lược bao gồm: tạo cớ tấn công miền Bắc Việt Nam và phá hủy tuyến được tiếp tế của miền Bắc cho miền Nam, đàn áp phong trào Đồng khởi tại miền Nam, cảnh cáo khối Xã hội Chủ nghĩa đang viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, làm lung lạc ý chí phản kháng của nhân dân Việt Nam, phá hoại kinh tế và đời sống xã hội tại miền Bắc Việt Nam

Sự kiện Vịnh Bắc Bộ lần thứ nhất

Ngay từ đêm 30 rạng 31-7-1964, đúng vào thời điểm các tàu biệt kích Hải quân Việt Nam Cộng hòa bắn phá các đảo Hòn Mê (Thanh Hóa), Hòn Ngư (Nghệ An) để khiêu khích. Sáng ngày 1-8, khu trục Maddox (mang số hiệu 731) tiến vào khu vực Đèo Ngang, Hòn Ngư rồi vòng quay trở lại tiến lên phía bắc để khiêu khích. Vào 21 giờ 22, ngày 1-8, phân đội tàu phóng lôi của Hải quân nhân dân Việt Nam (gồm 3 chiếc) đã rời căn cứ tiến đến vùng biển Thanh Hóa để ngênh chiến. Hải quân Hoa Kỳ ghi nhận 6 tàu chiến Swift - một loại tàu ngư lôi sử dụng trong các nhiệm vụ bí mật - của Hải quân Việt Nam Cộng hòa đã tấn công các đảo Hòn Mê và Hòn Ngư ở Vịnh Bắc Bộ. Tuy nhiên, phía Việt Nam Cộng hòa đã không thể đổ bộ lên đảo. Phía Hoa Kỳ đã thừa nhận tàu khu trục USS Maddox (DD-731) tham gia chỉ huy vụ tấn công của các tàu chiến Việt Nam Cộng hòa.
Ngày 2 tháng 8, năm 1964, tàu khu trục USS Maddox (DD-731), trong khi thực hiện một cuộc tuần tra thông tin tình báo tín hiệu như là một phần của chiến dịch DeSoto, đã đụng độ với ba tàu phóng ngư lôi của Hải quân nhân dân Việt Nam (gồm tàu 333, 336 và 339) thuộc Đoàn tàu phóng ngư lôi 135 do Phân đội trưởng Nguyễn Văn Bột chỉ huy. Một trận hải chiến xảy ra, trong đó Maddox sử dụng hơn 280 đạn pháo 3-inch và 5-inch, cùng bốn máy bay tiêm kích USN F-8 Crusader oanh tạc các tàu phóng ngư lôi. Một máy bay Mỹ đã bị hư hỏng, tàu khu trục bị một vết đạn 14,5 mm. Ba tàu ngư lôi của Hải quân nhân dân Việt Nam bị hư hỏng, bốn thủy thủ thiệt mạng và sáu người bị thương, phía Mỹ không có thương vong về người 
Thực tế tàu khu trục USS Maddox (DD-731) đã xâm phạm lãnh hải của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại khu vực Hòn Mê và Lạch Trường vào lúc 14 giờ 52 ngày 2-8. Cụ thể, ngày 02-08, tàu khu trục USS Maddox chỉ cách bờ biển Thanh Hóa 06 hải lý, nằm trong lãnh hải của Việt Nam. 
Phía Hải quân nhân dân Việt Nam thông báo chỉ có hai tàu 333 và 336 bị hư hại một số thiết bị trên boong nhưng vẫn có thể chiến đấu tiếp. Hai tàu 333 và 336 tiếp tục đánh trả máy bay Hoa Kỳ, bắn rơi 1 chiếc, bắn hư hại 1 chiếc khác.

Sự kiện Vịnh Bắc Bộ lần thứ hai

Sự kiện Vịnh Bắc Bộ lần thứ hai đã được tuyên bố bởi Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ, xảy ra vào ngày 4 tháng 8 năm 1964, như là một trận hải chiến. Nhưng thực sự không có tàu ngư lôi của miền Bắc tấn công, thay vào đó chúng có thể là "Tonkin Ghosts" ("Những bóng ma vịnh Bắc Bộ", tức là các tín hiệu radar lỗi).
Năm 1995 Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã công nhận trận đánh ngày 2 tháng 8 là có thật, nhưng ông phủ nhận sự tồn tại của vụ tấn công ngày 4 tháng 8. Ông tin rằng hôm đó tàu chiến Mỹ đã cố ý khiêu khích một cuộc tấn công để tổng thống Johnson có cớ để leo thang chiến tranh.
Trong một cuốn băng thu âm được giải mật năm 2001, tổng thống Lyndon B. Johnson thừa nhận rằng vụ thứ hai trong sự kiện Vịnh Bắc Bộ chưa hề xảy ra.
Các nghiên cứu sau này, trong đó có một báo cáo năm 2005 của Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ khẳng định cuộc tấn công thứ hai đã không xảy ra. Báo cáo này cũng đã cố gắng xua đi giả thuyết từ lâu rằng các thành viên của nội các tổng thống Lyndon B. Johnson đã cố tình nói dối về bản chất của sự kiện này.
Đầu tháng 1 năm 2008, Hiệp hội các nhà khoa học Hoa Kỳ (FAS) cho biết Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ đã giải mật bản báo cáo Spartans in Darkness trong đó khẳng định Hải quân Nhân dân Việt Nam không hề tấn công tàu chiến Hoa Kỳ trong đêm 4 tháng 8 năm 1964.
Để dọn đường dư luận và kêu gọi sự ủng hộ của lưỡng viện Quốc hội, Hoa Kỳ, Tổng thống Johnson và Bộ trưởng Quốc phòng McNamara đã để cho Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (NSA) cố tình dịch sai các bản dịch các tài liệu tình báo từ tiếng Việt ra tiếng Anh. Hơn nữa, báo cáo không đề cập tới cuộc giao chiến ngày 02-08 (Hoa Kỳ xâm phạm hải phận Việt Nam) mà chỉ đề cập tới cuộc giao chiến "trong tưởng tượng" ngày 04-08

Hậu quả

Ngày 5 tháng 8 năm 1964, ngay sau sự kiện thứ 2, Hải quân Mỹ trả đũa bằng chiến dịch Mũi Tên Xuyên ném bom một số cửa biển quan trọng ở miền Bắc Việt Nam, chiến dịch này đã mở đầu cuộc chiến tranh tàn phá trong 9 năm bằng không quân và hải quân quy mô lớn đối với miền Bắc Việt Nam.
Ngày 7 tháng 8 năm 1964, 3 ngày sau sự kiện thứ 2, Quốc hội Mỹ thông qua Nghị quyết Đông Nam Á (được biết nhiều hơn với cái tên Nghị quyết vịnh Bắc Bộ) cho Johnson quyền hỗ trợ bất kỳ quốc gia Đông Nam Á nào mà chính phủ nước đó được xem là bị đe dọa bởi "sự hiếu chiến của cộng sản". Nghị quyết này đã trở thành sự biện minh hợp pháp cho việc Mỹ leo thang chiến tranh tại Việt Nam.