Juliusz Kühl

Juliusz Kühl hay còn được gọi là Julius hoặc Yehiel Kühl (sinh ngày 24 tháng 6 năm 1913 tại Sanok, Ba Lan, mất ngày 13 tháng 2 năm 1985 tại Miami, Hoa Kỳ) là một nhà ngoại giao Ba Lan, người cứu trợ trong Holocaust và sau Thế chiến II là một doanh nhân xây dựng người Canada. Kühl là một thành viên của Nhóm Bernese hay còn được gọi là Nhóm Ładoś  và ông đặc biệt được biết đến với vai trò trong việc sản xuất hộ chiếu Mỹ Latinh giả của Công sứ quán Ba Lan tại Bern, Thụy Sĩ, nhờ vào khoảng vài trăm và vài ngàn người Do Thái ở Ba Lan và Hà Lan do Đức chiếm đóng đã sống sót sau thảm sát Holocaust.

Những năm đầu

Juliusz Kühl được sinh ra một thời gian ngắn trước Thế chiến I ở Sanok, miền nam Ba Lan, lúc đó là một phần của tỉnh Galicia của Áo-Hung, trong một gia đình Do Thái chính thống. Khi ông lên 5 tuổi, Sanok trở thành một phần của Cộng hòa Ba Lan Đệ nhị và chính ông là một công dân của nó.
Theo Mark MacKinnon, ông được gửi đến sống với chú của mình ở Zurich vào năm 9 tuổi vì cha ông đã mất khi ông còn nhỏ, và mẹ ông muốn ông có được một nền giáo dục tốt. Học giả người Ba Lan Agnieszka Haska trích dẫn ghi chú tự truyện chưa được công bố của Kühl và tuyên bố ông đã đăng kí thi vào Đại học Zurich để học chuyên ngành kinh tế, môn học mà ông có được bằng tiến sĩ năm 1939.
Năm 1943, ông kết hôn với Yvonne Weill. Hai vợ chồng có hai con gái và hai con trai. Con gái lớn của ông, Janine, kết hôn với Israel Weinstock, một doanh nhân từ Colombia SA, và cô con gái nhỏ kết hôn với Israel Singer, người từ năm 1986 đến 2001 giữ chức Tổng thư ký Quốc hội Do Thái thế giới.

Hoạt động giải cứu Holocaust và "hộ chiếu"

Vào tháng 3 năm 1940, Kühl được tuyển dụng trong Công sứ quán của Ba Lan đến Thụy Sĩ và Liechtenstein làm nhân viên phụ trợ. Sau khi Đức và Liên Xô xâm chiếm Ba Lan và chiếm đóng sau đó, Công sứ quán vẫn trung thành với chính phủ lưu vong Ba Lan do tướng Władysław Sikorski đứng đầu, cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại các thế lực của phe Trục.
Ngay sau đó, cấp trên của Kühl, Bộ trưởng Tytus Komarnicki đã được thay thế bởi Aleksander Ładoś, cựu thành viên của chính phủ Ba Lan lưu vong, người sau này trở thành người bảo vệ và là cộng tác viên hàng đầu của Kühl và - sau chiến tranh - bạn bè cá nhân và đối tác kinh doanh. Kühl được giao nhiệm vụ làm việc với những người tị nạn Ba Lan với số lượng lớn từ Pháp, Bỉ và Hà Lan lúc đấy đang bị chiếm đóng, phần lớn trong số họ là người Do Thái và người Ba Lan gốc Do Thái trốn thoát khỏi cuộc đàn áp của Đức Quốc xã.
Bắt đầu từ năm 1941, Kühl và cấp trên Stefan Ryniewicz và Konstanty Rokicki giám sát thị trường bất hợp pháp của hộ chiếu Mỹ Latinh do các tổ chức Do Thái mua cho người Do Thái ở Ba Lan bị chiếm đóng. Các tài liệu được mua từ các lãnh sự và lãnh sự danh dự, trong số những quốc gia như Honduras, Haiti và Bolivia hoặc nhận được miễn phí từ lãnh sự quán El Salvador.
Đặc biệt là trường hợp của lãnh sự danh dự Paraguay, công chứng viên Bernese là Rudolf Hügli, người không tự sản xuất hộ chiếu, mà chỉ bán những sự phê duyệt trống cho Công sứ quán Ba Lan.
Lãnh sự Konstanty Rokicki sau đó sẽ nhập thủ công tên và chi tiết cá nhân của những người được thụ hưởng - người Do Thái đến từ Ba Lan và Hà Lan, những người có thể tuyên bố họ là công dân của các nước trung lập và phần lớn được coi là bị triệu tập đến các trại tập trung của Đức Quốc xã. Sự giúp đỡ đặc biệt đã được cung cấp cho những người bên trong khu vựcWarsaw Ghetto.
Kinh phí để có được các tài liệu được huy động chủ yếu bởi Đại hội Do Thái thế giới đại diện bởi Abraham Silberschein và Agudath Yisrael và lãnh đạo chi nhánh Thụy Sĩ Chaim Eiss. Năm 1943, cảnh sát Thụy Sĩ đã phá vỡ vòng đàm phán và đưa Hügli, Kühl, Eiss và Silberschein vào để thẩm vấn. Vào tháng 9, Hội đồng Liên bang đã đưa ra quyết định không công nhận tư cách của ông là "nhân viên của phái đoàn ngoại giao Ba Lan".
Có lẽ vào khoảng tháng 12 năm 1942, lực lượng Gestapo nhận thức được rằng hầu hết hộ chiếu Mỹ Latinh là một phần của một dự án âm mưu lớn hơn và có thể đã bị làm sai lệch.
Cảnh sát Thụy Sĩ đã xác định Kühl và Rokicki chính là thủ phạm hàng đầu. Báo cáo được ký bởi Ủy viên Hội đồng Liên bang Edmund von Steiger ngày 21 tháng 7 năm 1943 đã nêu như sau:
Ngay trong tháng 1 năm 1943, chính Kühl - bị cảnh sát thẩm vấn - đã thừa nhận một phần trong việc sản xuất hộ chiếu và tuyên bố rằng hộ chiếu Paraguay đã được sử dụng vào năm 1939, thời điểm đó họ đã làm việc để cho phép người Do Thái Ba Lan bị ảnh hưởng rời khỏi khu vực chiếm đóng của Liên Xô.
Aleksander Ładoś từ chối sa thải ông và cố gắng mở rộng địa vị của ông. Ông cũng đã can thiệp để bảo vệ Kuhl với Bộ trưởng Ngoại giao Thụy Sĩ Marcel Pilet-Golaz  và sau khi hộ chiếu kết thúc, chính phủ Ba Lan lưu vong cấp cho Kuhl trong tháng 1 năm 1944 tình trạng ngoại giao đầy đủ và cấp bậc nhỏ của Tùy viên.
Theo Michal Potocki và Zbigniew Parafianowicz, toàn bộ Công sứ quán Ba Lan bao gồm Kühl đã góp phần cấp 4000 hộ chiếu và cứu sống 400 người. Agudat Yisrael ước tính số người được giải cứu là 'nhiều trăm'.

Những năm cuối và sự di cư

Sau khi Cộng sản tiếp quản ở Ba Lan cả Kühl, Ładoś, Ryniewicz và Rokicki rời khỏi Cục nước ngoài và ở lại Thụy Sĩ. Tất cả trừ Rokicki, đã thử một hoạt động kinh doanh cùng nhau. Ładoś và Kühl cũng được cho là có mối liên hệ chính trị với Đảng Nông dân Ba Lan, phe đối lập phi Cộng sản duy nhất được phép trong khoảng thời gian từ năm 1945 đến 1947. Sau khi thất bại trong kinh doanh, họ đã tách ra và di cư sang các quốc gia khác nhau. Sau này Kühl thường sẽ quay trở lại Thụy Sĩ cho các chuyến công tác.
Vào cuối những năm 1940, Kühl di cư đầu tiên đến Thành phố New York và sau một thời gian ngắn chuyển đến Canada, nơi ông sống trong nhiều thập kỷ ở Toronto, tại đó ông điều hành một công ty xây dựng khá thành công. Năm 1980, ông chuyển đến Miami, nơi ông qua đời năm năm sau vì bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, một căn bệnh mà ông phải chịu đựng trong nhiều năm. Ngay sau đó, kho những giá trị riêng của ông đã được tặng cho Bảo tàng Tưởng niệm Holocaust Hoa Kỳ. Juliusz Kühl thực tế không bao giờ nói trước công chúng về vai trò của mình trong vụ việc hộ chiếu cũng không làm gì nhiều để tưởng nhớ các đồng nghiệp cũ của mình. Tuy nhiên, ông đã dành nhiều cảm phục cho Aleksander Ładoś mà ông gọi là 'vị cứu tinh thực sự'.

Tranh cãi

Vai trò của Kühl trong việc cung cấp hộ chiếu là không chắc chắn. MacKinnon tuyên bố rằng ông đã tham gia cùng Rokicki, nhưng dường như rất ít khả năng rằng chính Kühl đã thừa nhận hành vi gian lận chính thường được cấp trên Ba Lan thực hiện. Hầu hết các hộ chiếu Paraguay được tìm thấy đều có cùng chữ viết tay dường như thuộc về Rokicki chứ không phải Kühl. Ngoài ra, các nhà lãnh đạo của các tổ chức Do Thái thường gọi Rokicki là đầu mối của họ. Tuy nhiên, không thể chối cãi rằng cả hai đều đóng một vai trò quan trọng trong việc sản xuất hộ chiếu và chúng được nhập lậu trong khi Ryniewicz và Ładoś bảo đảm ngoại giao cho hành động của họ.
Các chi tiết về một phần lớn các hoạt động của Nhóm Bernese vẫn chưa được biết vì họ có đặc điểm và Ładoś đã không thông báo cho chính phủ Ba Lan lưu vong về các chi tiết, có lẽ vì sợ thất bại.

Sự công nhận

Là một Người Do Thái, Dr,Kuhl là không đủ điều kiện để được khai báo người dân ngoại công chính bởi Yad Vashem. Chính sách tuyên bố của Yad Vashem là không cung cấp sự công nhận có ý nghĩa, ngay cả trong một thể loại mới có thể, cho những người Do Thái đã giải cứu người Do Thái, bất kể số lượng người mà hoạt động của họ được cứu. Lý do đã nêu là người Do Thái có nghĩa vụ cứu đồng bào Do Thái và không xứng đáng được công nhận.
Tuy nhiên, Dr. Kühl được công nhận rộng rãi là một trong những anh hùng của cuộc kháng chiến của người Do Thái đối với Holocaust. Tên của ông xuất hiện cùng với tên của Ładoś, Rokicki và Ryniewicz trong một lá thư cảm ơn của Agudath Yisrael đến từ Tổ chức Thế giới gửi cho chính phủ lưu vong Ba Lan.

Bên lề

Kühl thông thạo cả nói và viết bằng tiếng Ba Lan và tiếng Yiddish, ngôn ngữ được sử dụng tại thời điểm đó bởi đa số người Do Thái Ba Lan. Các tài liệu lưu trữ chứa thư từ của ông và ghi chú viết tay bằng cả hai ngôn ngữ.
Ông cũng sử dụng cả hai phiên bản của tên mình - một là tên Ba Lan Juliusz và một là tên Do Thái Yehiel sau này - do dáng người thấp - biệt danh của ông là "Little Hilek" (tiếng Ba Lan Mały Chilek). Theo đồng nghiệp thời chiến tranh Stanisław Nahlik, Kühl háo hức sử dụng biệt danh này.
Trong Thế chiến II, cá nhân ông kết bạn với giáo hoàng Filippo Bernardini - người cùng ông chơi bóng bàn. Sau chiến tranh, ông nhận được thư giới thiệu cá nhân từ cả Bernardini và Ładoś.