Trận Appomattox Court House

9 tháng 4

Lúc hừng sáng ngày 9 tháng 4, Quân đoàn 2 thuộc Binh đoàn Bắc Virginia dưới quyền chỉ huy của thiếu tướng John B. Gordon đã tấn công kỵ binh của Sheridan và nhanh chóng đẩy lùi phòng tuyến đầu tiên dưới quyền chỉ huy của hàm chuẩn tướng Charles H. Smith. Phòng tuyến kế tiếp do hai chuẩn tướng Ranald S. Mackenzie và George Crook trấn giữ đã làm chậm bước tiến công của quân miền Nam. Các binh sĩ của Gordon đột phá các phòng tuyến của quân miền Bắc và chiếm được ngọn đồi, nhưng khi lên đến đỉnh thì họ thấy toàn bộ Quân đoàn XXIV đang trong thế trận cùng với Quân đoàn V của miền Bắc ở bên phải họ. Kỵ binh của Lee thấy các lực lượng miền Bắc đã ngay lập tức rút lui và phóng ngựa về phía Lynchburg. Binh sĩ của Ord bắt đầu tiến công đánh quân đoàn của Gordon trong khi đó Quân đoàn II của miền Bắc bắt đầu di chuyển tiến đánh quân đoàn của trung tướng James Longstreet ở phía đông bắc. Đại tá Charles Venable trong ban tham mưu của Lee cưỡi ngựa đến lúc đó và hỏi thăm tình thế. Gordon đã đưa ra câu trả lời mà ông biết là tướng Lee không muốn nghe: "Hãy cho tướng Lee biết tôi đã cùng quân đoàn của tôi đánh đến kiệt sức và tôi sợ rằng tôi không thể làm gì được nữa trừ khi được hỗ trợ đắc lực bởi quân đoàn của Longstreet." Sau khi nghe vậy, Lee cuối cùng nói lời thật rằng: "Vậy là không còn gì cho tôi làm ngoài việc đi gặp tướng Grant và tôi thà chết một ngàn lần."
Nhiều sĩ quan của Lee trong đó có Longstreet cũng đồng ý rằng cho binh đoàn đầu hàng là cách duy nhất còn lại. Viên sĩ quan có tiếng duy nhất chống lệnh đầu hàng là tư lệnh pháo binh của Longstreet, chuẩn tướng Edward Porter Alexander, người tiên đoán rằng nếu Lee đầu hàng thì "mọi binh đoàn khác [của Liên minh miền Nam] cũng sẽ làm theo."
Lúc 8h00 sáng, Lee cưỡi ngựa đi gặp Grant, cùng đi có 3 viên phụ tá của ông.
Grant nhận được thư đầu tiên của Lee vào sáng ngày 9 tháng 4 khi ông đang đến gặp Sheridan. Grant nhớ lại rằng chứng nhức đầu của ông dường như biến mất khi ông đọc thư của Lee. Ông giao lá thư lại cho trợ lý của mình là Rawlins đọc to trước khi thảo thư trả lời:
Tướng quân, thư của ông có ngày tháng như vậy nhưng vào thời điểm này, lúc 11h50 sáng mới nhận được, bởi vì tôi đã vượt qua suốt chặng đường Richmond và Lynchburg. Giờ tôi đang viết thư này ở cách Walker's Church khoảng bốn dặm về phía Tây và sẽ đi thẳng về mặt trận để gặp ông. Xin gửi tin cho tôi trên đường này, cho biết nơi ông muốn cuộc gặp mặt sẽ diễn ra.
Lời phúc đáp của Grant đặc biệt đáng chú ý vì nó cho phép bại tướng Lee chọn lựa nơi đầu hàng. Lee nhận được thư phúc đáp trong một giờ đồng hồ và phái một phụ tá là Charles Marshall đi tìm nơi thích hợp cho sự kiện này. Marshall xem xét kỹ lưỡng Appomattox Court House, một ngôi làng nhỏ có chừng 20 tòa nhà làm một trạm dừng cho du khách trên tuyến đường xe ngựa Richmond-Lynchburg. Marshall loại bỏ ngôi nhà đầu tiên ông thấy vì quá tồi tàn đổ nát và thay vào đó ông chọn ngôi nhà gạch xây từ năm 1848 của Wilmer McLean. McLean từng sống gần giao lộ Manassas trong suốt trận Bull Run thứ nhất, và đã về hưu tại đây để tránh chiến tranh.
Trong lúc tiếng súng nổ vẫn còn nghe thấy tại mặt trận của Gordon và các binh sĩ miền Bắc vẫn đang tiến công vào trận tuyến của Longstreet thì Lee nhận được thông điệp từ Grant. Sau vài tiếng đồng hồ thư từ phúc đáp giữa Grant và Lee, một cuộc ngưng bắn được lập ra. Grant tiếp nhận lời yêu cầu thảo luận về các điều kiện đầu hàng của Lee.

Đầu hàng

Trong bộ quân phục không tì vết, Lee chờ đợi Grant đến. Tướng Grant, vừa qua khỏi cơn nhức đầu sau khi nhận thư của Lee trước đó, đến nơi hẹn trong bộ quân phục lấm bùn đất—một chiếc áo sơ mi vải flannel của chính phủ cấp cùng với chiếc quần dài và đôi giày đầy bùn đất, không mang vũ khí cá nhân, và chỉ có duy nhất các cầu vai là để lộ ra cấp bậc của ông. Đây là lần đầu tiên hai người đàn ông này mặt đối mặt nhau trong gần 2 thập niên. Bỗng dưng cảm thấy buồn, tướng Grant nhận thấy khó đi vào trọng điểm của cuộc họp mặt, thay vào đó hai vị tướng quân có cuộc nói chuyện ngắn ngủi về lần giáp mặt nhau duy nhất trước đây trong thời Chiến tranh Hoa Kỳ-Mexico. Lee đưa câu chuyện trở lại với vấn đề hiện tại, và Grant nêu ra các điều kiện tương tự như ông đã đưa ra trước đây:
Theo nội dung lá thư của tôi gởi cho ông ngày 8 tháng này, tôi đề nghị nhận sự đầu hàng của Binh đoàn Bắc Virginia với các điều kiện sau, nghĩa là: Danh sách tất cả các sĩ quan và binh sĩ được lập thành hai bản. Một bản giao cho một vị sĩ quan do tôi chỉ định, bản kia giao cho một sĩ quan hay các sĩ quan như thế mà ông có thể chỉ định. Các sĩ quan phải đưa ra lời hứa danh dự cá nhân mình là sẽ không cầm vũ khí chống lại Chính phủ Hoa Kỳ cho đến khi được bàn giao hợp lý, và mỗi tư lệnh đại đội hay trung đoàn ký một văn bản như lời hứa danh dự thay mặt các binh sĩ dưới quyền của mình. Các vũ khí, pháo binh và tài sản công phải sắp xếp và để thành đống, rồi giao nộp cho sĩ quan mà tôi bổ nhiệm có trách nhiệm thu nhận chúng. Điều này không bao gồm các vũ khí cá nhân cỉa các sĩ quan, cũng không bao gồm ngựa và hành trang cá nhân của họ. Xong xuôi, mỗi sĩ quan và binh sĩ được phép quay trở về nhà của mình, không bị các giới chức chính phủ Hoa Kỳ quấy nhiễu miễn sao họ tuân thủ đúng lời hứa danh dự của mình và luật pháp có hiệu lực tại nơi mà họ cư trú.
Các điều kiện này rất rộng rãi đúng như những gì Lee có thể hy vọng được; binh sĩ của ông sẽ không bị giam giữ hay bị truy tố vì tội phản quốc. Ngoài các điều kiện này, Grant cũng cho phép các binh sĩ bại trận mang ngựa và lừa của họ về nhà để giúp trồng trọt vào mùa xuân và cung cấp cho Lee một nguồn tiếp tế lương thực cho binh đoàn đang đói của mình; Lee nói việc này sẽ có một hiệu quả rất hài lòng cho binh sĩ của ông và giúp ích rất nhiều trong việc hòa giải quốc gia. Các điều kiện đầu hàng được ghi chép vào trong một tài liệu được hoàn tất vào khoảng 4 giờ chiều ngày 9 tháng 4. Khi Lee rời căn nhà và cưỡi ngựa đi thì binh sĩ của Grant bắt đầu hò reo vui mừng nhưng Grant ra lệnh ngưng ngay lập tức. Ông nói "Những người miền Nam bây giờ là nhân dân của chúng ta, và chúng ta không muốn đắc chí trên sự suy sụp của họ." Custer và các sĩ quan miền Bắc khác đã mua của McLean các đồ dùng trong căn phòng nơi Lee và Grant gặp mặt để làm đồ kỷ niệm, khiến cho nó chẳng còn lại đồ đạc gì. Grant ngay sau đó đã đi thăm quân đội Liên minh miền Nam, rồi ông và Lee ngồi trên hiên nhà McLean và gặp nhiều người khác đến thăm như Longstreet và George Pickett, trước khi hai người quay trở lại thủ đô của mình.
Ngày 10 tháng 4, Lee đọc diễn văn từ biệt binh đoàn của mình. Cùng ngày một ủy ban gồm 6 người tập họp lại để thảo luận về một buổi lễ đầu hàng chính thức, mặc dù không vị sĩ quan Liên minh miền Nam nào muốn tham dự một sự kiện như thế. Chuẩn tướng Joshua L. Chamberlain là sĩ quan của Liên bang miền Bắc được chọn lựa để chỉ đạo buổi lễ, và sau này ông có thuật lại những gì đã chứng kiến vào ngày 12 tháng 4 năm 1865. Ông đã viết một đoạn cống hiến cảm động như sau:
Ý nghĩa quan trọng của sự kiện này đã gây ấn tượng sâu sắc đến tôi. Tôi quyết định ghi dấu nó bằng một số kỷ niệm đã được thừa nhận, mà có thể nó không có gì khác hơn một cái chào kiểu nhà binh. Rất hiểu trọng trách được đảm nhận và những chỉ trích sau đó, như kết quả đã chứng minh, ít nhất là không có gì trong số chúng có thể làm lay động tôi. Hành động này có thể được biện hộ, khi cần thiết, bằng lý lẽ cho rằng một cái chào như thế không phải là để dành cho cái chính nghĩa mà theo đó lá cờ của Liên minh miền Nam được giương cao, mà là dành cho sự hạ xuống của lá cờ này trước lá cờ của Liên bang. Tuy nhiên, lý do chính của tôi không phải là để tìm kiếm uy quyền cũng không phải là đòi hỏi sự tha thứ. Phía trước chúng tôi, trong sự bẽ bàng tràn khắp, hiện thân của nhân loại đang đứng đó: những con người mà cả cực khổ hay đau đớn, cả sự thật về cái chết, cả tai họa, cả sự tuyệt vọng cũng không thể lay chuyển quyết tâm của họ; giờ đứng trước mặt chúng tôi, gầy yếu, kiệt sức và đói khát, nhưng đứng thẳng người và mắt nhìn thẳng vào mắt của chúng tôi, làm sống dậy những kỉ niệm đã kết nối chúng tôi lại với nhau như không có một liên kết nào khác;—phải chăng nhân loại đó được chào mừng trở lại Liên bang là quá thử thách và chắc chắn? Các chỉ thị đã được đưa ra; và khi chỉ huy của mỗi sư đoàn đến đối diện với nhóm chúng tôi, thì kèn binh thổi vang lên báo hiệu và ngay lập tức toàn thể đội ngũ chúng tôi từ phải sang trái, lần lượt từ trung đoàn này đến trung đoàn kia, chào theo cách nhà binh, từ kiểu chào "bồng súng" đến kiểu "bồng gươm" cũ—một buổi chào hành binh. Gordon đi đầu đoàn quân, cưỡi ngựa với tinh thần nặng trĩu và mặt cúi xuống, nghe thấy tiếng vũ khí di chuyển, liền nhìn lên, và hiểu ý, xoay một vòng rộng, rồi để người và ngựa trong tư thế đứng thẳng, với cái chào rạp xuống khi ông hạ mũi kiếm xuống mũi giày; rồi quay về hướng đoàn quân của mình, ra lệnh cho lần lượt từng lữ đoàn của mình đi qua chúng tôi với cùng tư thế tập bắn súng—sự kính trọng đối lại sự kính trọng. Về phần chúng tôi, không có một tiếng kèn trumpet, không một tiếng trống; không một tiếng reo hò, không lời nói, không lời thầm thì vinh quang tự đắc nào, cũng không có sự di chuyển mất trật tự nào trong số những người đứng trong hàng ngũ, mà là một sự yên lặng đáng kinh ngạc, và sự nín thở, như thể một đoàn người chết đang đi ngang qua!
– Joshua L. Chamberlain, trích trong The Passing of the Armies, trang 260-261
Ngày hôm đó, 27.805 binh sĩ miền Nam đã đi qua và xếp đống vũ khí của mình.

Hậu quả

Trong khi tướng George Meade được tường thật là đã hô to lên rằng "tất cả đã kết thúc rồi" ngay sau khi nghe tin lễ ký kết đầu hàng, thì tướng Grant nhận thức được rằng chỉ có một binh đoàn riêng biệt duy nhất đầu hàng mà thôi. Khoảng chừng 175.000 binh sĩ Liên minh miền Nam vẫn còn trên chiến trường. Nhiều trong số này đang hiện diện khắp miền Nam trong các khu đồn trú trong khi số còn lại tập trung tại ba Bộ tư lệnh chính của miền Nam. Đúng như Porter Alexander đã tiên đoán, chỉ là vấn đề thời gian trước khi các binh đoàn khác của Liên minh miền Nam bắt đầu đầu hàng. Khi tin tức lan truyền về việc Đại tướng Lee đầu hàng, các tư lệnh khác của miền Nam nhận thấy rằng sức mạnh của Liên minh miền Nam đang yếu dần và quyết định từ bỏ vũ khí. Binh đoàn của Joseph E. Johnston tại Bắc Carolina, lực lượng đáng kể nhất trong số các binh đoàn còn lại của Liên minh miền Nam, đầu hàng thiếu tướng William T. Sherman ngày 26 tháng 4 tại Bennett Place thuộc Durham, Bắc Carolina. Tướng Richard Taylor đầu hàng tại Citronelle, Alabama vào đầu tháng 5, trước đó tướng Edmund Kirby Smith đem Phân bộ Quân sự Liên-Mississippi ra hàng miền Bắc gần New Orleans, Louisiana. Chuẩn tướng Stand Watie đem lực lượng có tổ chức đáng kể cuối cùng của Liên minh miền Nam đầu hàng ngày 23 tháng 6 năm 1865.
Có nhiều trận đánh nhỏ hơn xảy ra sau cuộc đầu hàng của tướng Lee, trong đó Trận Palmito Ranch thường được xem là hành động quân sự cuối cùng của Liên minh miền Nam.
Đại tướng Lee không bao giờ quên lòng hào hiệp của tướng Grant trong lúc đầu hàng, và trong suốt đời còn lại của mình ông không tha thứ cho bất cứ lời nói khiếm nhã nào về Grant khi có mặt mình. Tương tự như vậy, tướng Gordon ghi nhớ hành động đơn giản của tướng Chamberlain khi chào đón đoàn quân bại trận của ông và ông gọi Chamberlain là "một trong số những chiến binh hào hiệp nhất của Lục quân Liên bang."

Tem kỷ niệm Nội chiến

Trong lễ kỷ niệm 100 năm Nội chiến, Cục Bưu điện Hoa Kỳ đã phát hành năm loại tem bưu chính để kỷ niệm lần thứ 100 các trận đánh nổi tiếng, bắt đầu với trận đồn Sumter năm 1961. Tem kỷ niệm trận Shiloh được phát hành năm 1962, trận Gettysburg năm 1963, trận Wilderness năm 1964, và Appomattox năm 1965.