Triều đại Tudor

Xuất thân

Henry VII của Nhà Tudor, về họ mẹ, là hậu duệ của John Beaufort, một trong những con ngoại hôn của Hoàng tử John xứ Gaunt, Công tước Lancaster (con của Edward III của Anh) với người tình lâu năm của ông, Katherine Swynford. Chính thức thì hậu duệ con ngoại hôn của hoàng tộc Anh không có quyền kế vị,  nhưng tình hình trở nên phức tạp khi Gaunt và Swynford sau cùng cũng kết hôn với nhau vào năm 1396, lúc ấy John Beaufort đã 25 tuổi. Bởi một chỉ dụ của Giáo hoàng, giáo hội công bố Beaufort là con chính thức nhưng vẫn không được quyền kế vị.
Tuy nhiên, nhà Beaufort là đồng minh thân cận với các hậu duệ chính thức của Gaunt trong cuộc hôn nhân đầu tiên, Hoàng tộc Lancaster.
Cháu gái John Beaufort, Lady Margaret Beaufort, người có quyền kế vị, kết hôn với Edmund Tudor, Bá tước Richmond. Tudor là con trai quan cận thần Owen Tudor với Katherine Valois, Hoàng hậu của Vua Henry V thuộc nhà Lancaster (sau khi nhà vua băng hà). Edumund Tudor là con ngoại hôn, dù vậy nhờ thiện ý của Vua Henry VI mà họ được hưởng tài sản.
Ngày 15 tháng 12 năm 1449,  Edmund trở thành Bá tước Richmond rồi kết hôn với Margaret Beaufort, chắt của John of Gaunt, tổ tiên của dòng họ Lancaster. Edmund mất ngày 3 tháng 11 năm 1456. Ngày 28 tháng 11 năm 1457, vợ góa của Edmund, Margaret Beaufort, chỉ mới 14 tuổi, sinh một con trai, Henry Tudor, tại lâu đài Pembroke.
Henry Tudor trải qua thời thơ ấu tại Lâu đài Raglan của Bá tước Pembroke, một nhân vật có nhiều ảnh hưởng ở York. Sau khi Henry VI và con trai, Edward, bị giết trong năm 1471, Henry trở thành trụ cột của nhà Lancaster. Henry được đưa đến sống ở Brittany thuộc Pháp vì lý do an ninh. Margaret ở lại Anh và tái hôn. Trong lúc thanh danh của Vua Richard III bị suy giảm, Margaret liên kết với những cư dân York bất mãn nhằm thành lập một liên minh ủng hộ con trai của bà. Hai năm sau khi Richard III đăng quang, Henry và Jasper dẫn quân đến Thủy lộ Milford Haven đánh bại Richard III trong trận Bosworth Field. Henry xưng vương trở thành Vua Henry VII.

Henry VII

Mối quan tâm hàng đầu của Henry VII là củng cố quyền lực. Ngày 18 tháng 1 năm 1486 tại Điện Westminster, nhà vua làm lễ cưới với Elizabeth xứ York. Hai người là anh em họ đời thứ ba, đều là chắt của John of Gaunt. Cuộc hôn phối  đoàn kết hai gia tộc đang tranh chấp với nhau: Lancaster và York. Gia huy của Nhà Tudor là hoa hồng Tudor, một sự kết hợp giữa hoa hồng trắng của Nhà York với hoa hồng đỏ của Nhà Lancaster.
Bốn người con của Henry và Elizabeth còn sống đến tuổi trưởng thành là Arthur, Hoàng tử xứ Wales; Henry, Công tước Richmond; Margaret, kết hôn với James IV của Scotland; và Mary, kết hôn với Louis XII của Pháp. Một trong những mục tiêu của Henry VII trong ngoại giao là củng cố vương triều thông qua các cuộc hôn nhân. Năm 1503, Ông gả Margaret cho James IV của Tô Cách Lan. Một trăm năm sau, hai vương quốc Anh và Tô Cách Lan thống nhất khi Elizabeth I, quân vương cuối cùng của Nhà Tudor băng hà mà không có con nối ngôi, James VI của Tô Cách Lan, hậu duệ của James IV  và Margaret, là người thừa kế chính thức trở thành James I của vương quốc Anh thống nhất. Năm 1501, Henry VII cưới Catherine Aragon cho con trai cả Arthur để lập liên minh với hoàng tộc Tây Ban Nha. Song, chỉ bốn tháng sau đám cưới, Arthur qua đời, Henry trở thành người nối ngôi. Dù đã có được phép miễn trừ của giáo hoàng để Henry được phép cưới góa phụ của anh trai, Henry VII vẫn chần chừ.
Henry VII không muốn dấn sâu vào chính trường châu Âu. Ông chỉ để mình vướng vào hai cuộc chiến, một là vào năm 1489 trong đợt khủng hoảng Breton và cuộc xâm lăng Brittany, lần kia từ năm 1496-97 nhằm trả đũa Scotland khi nước này ủng hộ Perkin Warbeck  và xâm lấn phía bắc nước Anh. Năm 1492, Henry VII  ký hòa ước với Pháp và, do cuộc nổi loạn năm 1497, ông quyết định chấm dứt chiến tranh với Scotland. Năm 1502, Henry ký hòa ước với James IV dọn đường cho cuộc hôn nhân của James với con gái ông, Margaret.
Một  mối quan tâm khác của Henry VII  là tìm cách gia tăng ngân sách hoàng gia. Trong thời trị vì của Henry VII,  Anh trở thành một trong những quốc gia giàu có nhất Âu châu.
Ngày 21 tháng 4 năm 1509, Henry VII mất vì bệnh lao phổi, để lại cho con trai, Henry VIII, một triều chính ổn định, một chính phủ linh hoạt,  một đất nước phồn vinh và đoàn kết.

Henry VIII

Ngày 11 tháng 6 năm 1509, Tân vương Henry VIII kết hôn với Catherine of Aragon; ngày 24 tháng 6 cùng năm, vua và hoàng hậu đăng quang tại Điện Westminster. Yếu tố Catherine, vợ góa của anh trai nhà vua, là điềm báo cho một cuộc hôn nhân đầy sóng gió ngay từ lúc khởi đầu. Lúc đầu, Henry chẳng mấy quan tâm đến chính sự nhưng buông mình chìm đắm trong cuộc sống xa hoa và dành đam mê cho các môn thể thao. Song,  hai năm sau nhà vua khởi  quan tâm đến các chiến lược quân sự, rồi chăm chú vào triều chính. Thời trẻ tuổi, Henry là người lịch thiệp, nhã nhặn trong các cuộc tranh luận, và thường tìm kiếm sự đồng thuận hơn là thích ra lệnh, được nhiều người xem như là một quân vương hào phóng, nhân hậu, và dễ gần. Tuy nhiên, hình ảnh của nhà vua lúc về già lại khác hẳn: béo phì, xốc nổi, và tàn độc.
Catherine không thể có con trai như Henry mong đợi: con gái đầu chết lưu thai, kế tiếp là một con trai chết chỉ 52 ngày sau khi chào đời. Lại thêm một đứa bé chết lưu thai trước khi Mary ra đời năm 1516. Không có con trai để nối ngôi và sự chênh lệch tuổi tác, hoàng hậu lớn hơn nhà vua sáu tuổi, Henry sai Hồng y Thomas Wolsey đến Rô-ma để thuyết phục giáo hoàng cho phép hủy hôn – thời ấy ly dị đồng nghĩa với hủy hôn. Song, do áp lực dữ dội từ cháu  của Catherine - Charles V, Hoàng đế Thánh chế La Mã, nhân vật quyền lực nhất châu Âu thời bấy giờ - giáo hoàng từ chối.
Quốc hội Anh ban hành luật cắt đứt quan hệ với Rô-ma, tuyên bố nhà vua là Lãnh đạo Tối cao của Giáo hội Anh. Tân Tổng Giám mục Canterbury, Thomas Cranmer, tuyên bố hủy bỏ cuộc hôn nhân của Henry với Catherine. Henry cưới Anne Boleyn. Ngày 7 tháng 9 năm 1533, Anne hạ sinh một con gái,  Elizabeth, đặt theo tên của bà nội. Tháng 5 năm 1536, Anne bị bắt giam, bị gán cho những tội danh như phản quốc, phép thuật, và loạn luân, rồi bị xử tử.
Henry kết hôn lần thứ ba, lần này với Jane Seymour. Năm 1537, Jane sinh một con trai, người kế vị Henry VIII năm 1547 để trở thành Vua Edward VI. Vài ngày sau khi sinh, Jane qua đời, Henry bị suy sụp. Cromwell thành công trong nỗ lực thống nhất Anh và xứ Wales.
Năm 1540, do sự sắp đặt của Cromwell, Henry kết hôn với Anne of Cleves, con gái của một công tước Tin Lành người Đức. Cuộc hôn nhân chỉ kéo dài 7 tháng do nhà vua không thích nhan sắc của hoàng hậu. Với sự đồng ý của Anne, Henry quyết định hủy hôn. Ngày 28 tháng 7 năm 1540, Cromwell bị chém đầu.Cũng sau đó, Anne sống cả đời như một trinh nữ và không lấy ai nữa.
Ngay sau đó Henry lại tái hôn. Lần cưới vợ thứ năm của Henry là với Catherine Howard, cháu gái của Thomas Howard, Công tước Norfolk. Howard hi vọng Catherine sẽ thuyết phục Henry đem nước Anh trở lại với Công giáo. Henry gọi Catherine là “bông hồng không gai”, nhưng hôn nhân này là một thất bại. Catherine dan díu với Thomas Culpeper, một cận thần của Henry. Catherine bị xử tử ngày 13 tháng 2 năm 1542 vì bị gán tội ngoại tình.
Năm 1543, Henry kết hôn với Catherine Parr, một tín hữu Kháng Cách. Bà suýt bị cầm tù vì cố giới thiệu với Henry giáo lý Lutheran khi chăm sóc nhà vua trên giường bệnh. Catherine Parr giúp Henry hòa giải với hai cô con gái, Mary và Elizabeth. Bà cũng  tạo lập một mối quan hệ tốt đẹp với thái tử Edward.
Trong khi đó, Edward hấp thụ nền giáo dục Kháng Cách từ những giáo thụ như Giám mục Richard Cox, John Belmain, và Sir John Cheke. Những phụ nữ có nhiệm vụ chăm sóc Edward như Blanche Herbert, Lady Troy, đều là tín hữu Kháng Cách.
Mặc dù động lực chính thúc đẩy mọi hoạt động của Henry là vì quyền lợi của vương triều và những tham vọng cá nhân, và dù chưa bao giờ chối bỏ các giáo lý căn bản của Giáo hội Công giáo, thời trị vì của Henry đã tạo nên bước ngoặt quan trọng trong lịch sử vương quyền Anh. Quyết định của Henry tách khỏi Rô-ma trong những năm 1533 – 1534 đã có hệ quả lâu dài trên dòng chảy lịch sử, và không chỉ giới hạn trong những năm trị vì của triều đại Tudor, không chỉ là yếu tố thúc đẩy tiến trình chuyển đổi nước Anh trở thành một cường quốc mà còn tước bỏ quyền lực chính trị và kinh tế khỏi giáo hội để trao cho giới cầm quyền nước Anh thông qua việc truất hữu tài sản và đất đai của các tu viện – một biện pháp ngắn hạn nhưng có hiệu quả xã hội lâu dài.
Từ 15 tàu chiến thừa kế từ vua cha, Henry VIII xây dựng lực lượng hải quân  tới năm 1540 được 45 chiếc để có thể đối đầu với hải lực của Pháp và Tây Ban Nha. Henry VIII có công thiết lập mạng lưới bưu điện quốc gia phục vụ hoàng gia. Tất cả thị trấn trong nước đều phải dự bị ngựa để chuyển phát thư tín của triều đình. Đến năm 1635, vua Charles I mở rộng hệ thống này cho toàn dân – là sự khởi đầu của mạng lưới bưu chính cho đến ngày nay.
Trong thời trị vì của Henry, quyền lợi quốc gia phát triển đáng kể, và nhà vua đã khá thành công trong nỗ lực biến nước Anh trở thành một thế lực quan trọng ở châu Âu dù phải chịu hao tốn nhiều tiền của.
Henry VIII băng hà ngày 28 tháng 1 năm 1547, được an táng cạnh Jane Seymour trong Nhà nguyện St George tại Lâu đài Windsor.

Edward VI

Edward là con của Henry VIII với người vợ thứ ba, Jane Seymour, bà mất chỉ vài ngày sau khi sinh Edward. Là con hợp pháp duy nhất của Henry VIII (con  của những bà vợ đã ly dị không được xem là hợp pháp), Edward nối ngôi cha khi mới chín tuổi. Mặc dù thông mình trước tuổi và được hưởng một nền giáo dục tinh hoa, Edward không có thể chất tốt. Henry VIII đã sắp đặt một hội đồng nhiếp chính, nhưng Edward Seymour, Công tước Somerset – bác của Edward – tiếm quyền và tự phong Lord Protector. Somerset và Thomas Cranmer muốn biến Anh Quốc trở thành một đất nước Kháng Cách. Mùa hè năm 1549 bùng nổ cuộc nổi dậy của nông dân tại West Country chống lại Sách Cầu nguyện chung mới vừa ban hành; trong khi đó, cuộc nổi dậy ở Norfolk chỉ nhằm phản kháng những bất công. Cùng lúc, Pháp tuyên chiến với Anh. Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy ở Norfolk, John Dudley, Bá tước Warwick, hạ bệ, cầm tù rồi xử tử Somerset. Dudley, trở thành Công tước Northumberland, cai trị đất nước. Cuộc cải cách tôn giáo được đẩy mạnh.  Thomas Cranmer, Tổng Giám mục Canterbury, là người thiết kế cuộc cải cách tôn giáo, quảng bá nền thần học Kháng Cách, và ban hành Sách Cầu nguyện chung năm 1552, vẫn còn sử dụng cho đến ngày nay.
Edward trở bệnh, Northumberland thuyết phục nhà vua ban hành luật kế vị mới, tuyên bố Mary là bất hợp pháp và truyền ngôi cho Lady Jane Grey, con dâu của Northumberland. Jane Grey là chắt của Henry VII. Chín ngày sau  khi lên ngôi, Jane Grey bị lật đổ, rồi bị hành quyết sau bốn tháng giam giữ. Mary, con gái của Henry VIII với người vợ đầu, Catherine of Aragon, trở thành nữ hoàng nước Anh.

Mary I

Mary là con gái của Henry VIII và Catherine of Aragon. Sau khi Henry hủy hôn với Catherine, Mary bị tước bỏ danh hiệu công chúa và không được phép gặp cha mẹ.
Năm 1553, Edward VI băng hà, Jane Grey nối ngôi. Song,  với sự ủng hộ của dân chúng, Mary tiến vào Luân Đôn và  phế truất Jane. Năm 1554, sau khi dẹp cuộc nổi dậy của Sir Thomas Wyatt, Mary kết hôn với Philip II của Tây Ban Nha, dụng tâm đem nước Anh trở lại với Công giáo, và phục hồi luật chống tà giáo. Những động thái này của nữ hoàng đều không được lòng dân. Dân Anh không tin cậy Philip vì ông là vua Tây Ban Nha, hơn nữa nhiều người ở Anh đang hưởng lợi nhờ chính sách của Henry VIII giải thể các tu viện cũng như thu hồi đất đai và tài sản của giáo hội.
Trong vòng ba năm, hàng trăm người Kháng Cách bị đem lên giàn thiêu. Lại thêm thất bại trong chiến tranh khiến nước Anh mất Calais về tay người Pháp trong tháng 1 năm  1558. Không con cái, bệnh tật, và bị Philip bỏ rơi, Mary băng hà ngày 17 tháng 11 năm 1558.

Elizabeth I

Sau khi Mary băng hà, em gái cùng cha khác mẹ của bà,Elizabeth, con gái của Anne Boleyn, trở thành nữ hoàng.
Elizabeth đem nước Anh trở lại với đức tin Kháng Cách, nhưng nữ hoàng không áp đặt một chính sách tôn giáo nghiêm nhặt, tuyên bố rằng bà không muốn “săm soi vào linh hồn của thần dân”. Nữ hoàng quyết định không kết hôn bởi vì bà muốn nước Anh không bị các hoàng tộc nước ngoài chi phối cũng như muốn tránh sự phân hóa nội bộ vì những tranh chấp có thể xảy ra liên quan đến cuộc hôn nhân của nữ hoàng.
Elizabeth có một tuổi thơ đầy khó khăn. Khi còn bé, mẹ cô bị xử tử theo lệnh của cha, cô bị tước bỏ quyền kế vị. Henry VIII  thất vọng khi nghe tin con gái chào đời. Nhà vua khao khát có một con trai để duy trì dòng tộc Tudor. Khi mới hai tuổi rưỡi, mẹ của Elizabeth bị chém đầu theo lệnh của Henry.   Sau khi cưới Jane Seymour, Henry tước bỏ danh hiệu công chúa của Elizabeth.   Cô bị bỏ rơi cho đến khi người vợ cuối cùng của Henry, Catherine Parr nhận chăm sóc cô. Elizabeth được hưởng một nền giáo dục tốt nhất cũng như được học giả Cambridge, Roger Ascham, huấn luyện kỹ năng nói trước công chúng.
Mười ba tuổi, Elizabeth đến sống với mẹ kế, Catherine Parr. Sau khi Henry mất, em trai cô, Edward, kế vị. Đến khi Edward VI băng hà năm 1553, chị cô, Mary I, lên ngôi. Mary tiến hành một cuộc thanh trừng đẫm máu nhằm loại bỏ người Kháng Cách. Sau một cuộc nổi dậy chống lại dự tính của Mary kết hôn với Philip của Tây Ban Nha, Elizabeth bị nghi ngờ có dính líu,  giam giữ trong Tháp Luân Đôn rồi  đưa về quản thúc ở Woodstock, Oxfordshire. Sau khi Mary mất, Elizabeth, 25 tuổi, lên ngôi.
Thừa hưởng một đất nước tan tác vì tranh chấp tôn giáo, nữ hoàng biết rằng cần phải có sự ủng hộ của thần dân. Bà củng cố Giáo hội  Anh, trở thành người lãnh đạo tối cao của giáo hội, ban hành Sách Cầu nguyện chung, và phổ biến Kinh Thánh bản tiếng Anh. Chống lại áp lực của Quốc hội, Elizabeth không chịu kết hôn, nói rằng phúc lợi của đất nước chứ không phải  hôn nhân, là ưu tiên của bà.
Thời trị vì của Elizabeth cũng là thời kỳ hoàng kim của nền kịch nghệ Anh. Luật được ban hành nhằm khuyến khích nghệ sĩ tham gia các đoàn lưu diễn, lúc đầu trong các kho vựa, về sau trong những hí viện. Nữ hoàng thích xem kịch. Đoàn kịch của Lord Chamberlain rất được yêu thích trong thập niên 1590 có sự tham gia của Shakespeare.
Viễn kiến của nữ hoàng vượt quá biên giới châu Âu nhằm mở rộng giao thương và gia tăng ngân khố quốc gia. Năm 15809, Francis Drake là người Anh đầu tiên đi vòng quanh thế giới bằng thuyền. Tám năm sau, Sir Walter Raleigh, với 100 thủy thủ, thiết lập một khu thuộc địa ở bờ biển phía đông Bắc Mỹ, đặt tên Virginia nhằm vinh danh Elizabeth, “Nữ hoàng Đồng trinh”.
Mary Stuart, em họ của Elizabeth, một giáo dân Công giáo, âm mưu lật đổ nữ hoàng. Sau nhiều tháng chần chừ vì không muốn xử tử một người thuộc hoàng tộc, Elizabeth buộc phải đồng ý để Mary bị xử chém đầu. Giáo hoàng thúc giục Philip của Tây Ban Nha cất quân xâm lấn nước Anh.
Philip cử hạm đội lừng danh, Armada Tây Ban Nha, tấn công Anh. Tin quyết sẽ bảo vệ được vương quyền cùng gìn giữ nước Anh khỏi ảnh hưởng của Rô-ma, nữ hoàng nói với binh lính rằng bà sẽ chiến đấu bên cạnh họ. Đụng độ với hải lực Anh tại eo biển Manche rồi bị gió mạnh đánh dạt lên Bắc Hải, Armada rút về Tây Ban Nha, chỉ còn một nửa trong số 130 tàu chiến lúc xuất quân.
Elizabeth băng hà năm 69 tuổi. Thần dân than khóc nữ hoàng, hàng ngàn người đổ ra đường phố Luân Đôn tiễn đưa bà trên lộ trình đến nơi an táng trong Điện Westminster. Elizabeth là quân vương cuối cùng của Nhà Tudor. James VI của Scotland được tôn làm vua, thống nhất Scotland với nước Anh. Nhà Tudor cai trị nước Anh được 118 năm.