Du lịch Việt Nam

Du lịch Việt Nam được Nhà nước Việt Nam xem là một ngành kinh tế mũi nhọn vì cho rằng đất nước Việt Nam có tiềm năng du lịch đa dạng và phong phú. Năm 2012, số khách quốc tế đến Việt Nam là 6,8 triệu lượt, khách nội địa đạt 32,5 triệu lượt. Doanh thu ngành du lịch Việt Nam năm 2009 đạt từ 68.000 đến 70.000 tỷ đồng, 160.000 tỷ đồng năm 2012. Du lịch đóng góp 5% vào GDP của Việt Nam 
Năm 2013, số khách quốc tế đến Việt Nam là 7,57 triệu lượt, khách nội địa đạt 35 triệu lượt. Doanh thu ngành du lịch Việt Nam năm 2013 đạt khoảng 200.000 tỷ đồng.
Theo Tổng cục du lịch Việt Nam, năm 2014, ngành du lịch Việt Nam thu hút gần 8 triệu lượt khách quốc tế, 32–35 triệu khách nội địa, con số dự kiến năm 2020 là 11-12 triệu khách quốc tế; 45–48 triệu khách nội địa. Doanh thu từ du lịch dự kiến sẽ đạt 18–19 tỷ USD năm 2020.
Tuy nhiên, ngành du lịch Việt Nam từ nhiều năm nay, cũng đang bị báo động về nạn "chặt chém", bắt nạt du khách, hạ tầng cơ sở yếu kém và chất lượng dịch vụ kém, quản lý kém, tạo ấn tượng xấu với du khách. Từ hơn 20 năm phát triển du lịch, Việt Nam chỉ chú trọng khai thác thiên nhiên và thiếu định hướng chiến lược phát triển, đầu tư một cách bài bản cho du lịch, và kém xa các nước khác trong khu vực. Và vẫn chưa có được một sân khấu, nhà hát biểu diễn nghệ thuật dân tộc nào đủ tầm mức để giới thiệu đến du khách quốc tế, để đa dạng hóa sản phẩm du lịch.

Du lịch trong nền kinh tế

Du lịch ngày càng có vai trò rất quan trọng tại Việt Nam. Đối với khách du lịch, họ đi khám phá văn hóa và thiên nhiên, bãi biển và các cựu chiến binh Mỹ và Pháp, Việt Nam đang trở thành một địa điểm du lịch mới ở Đông Nam Á.
Các dự án đầu tư vào bất động sản du lịch dọc theo bờ biển hơn 3.000 km và tại và các thành phố lớn đang gia tăng nhanh chóng. Dịch vụ du lịch ngày càng đa dạng. Công ty lữ hành địa phương và quốc tế cung cấp các tour du lịch tham quan các bản làng dân tộc thiểu số, đi bộ và tour du lịch xe đạp, đi thuyền kayak và du lịch ra nước ngoài cho du khách Việt Nam, đặc biệt là gắn kết với các quốc gia láng giềng Campuchia, Lào và Thái Lan. Ngoài ra, nhờ vào việc nới lỏng các quy định về đi lại, xuất cảnh, khách du lịch nước ngoài đã có thể đi lại tự do trong nước từ năm 1997.
Nền kinh tế Việt Nam đang chuyển đổi từ nông nghiệp sang nền kinh tế dịch vụ. Hơn một phần ba của tổng sản phẩm trong nước được tạo ra bởi các dịch vụ, trong đó bao gồm khách sạn và phục vụ công nghiệp và giao thông vận tải. Nhà sản xuất và xây dựng (28 %) nông nghiệp, và thuỷ sản (20 %) và khai thác mỏ (10 %).
Trong khi đó, du lịch đóng góp 4,5% trong tổng sản phẩm quốc nội (thời điểm 2007). Ngày càng có nhiều dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài đổ vào ngành du lịch. Sau các ngành công nghiệp nặng và phát triển đô thị, đầu tư nước ngoài hầu hết đã được tập trung vào du lịch, đặc biệt là trong các dự án khách sạn.
Với tiềm năng lớn, từ năm 2001, Du lịch Việt Nam đã được chính phủ quy hoạch, định hướng để trở thành ngành kinh tế mũi nhọn . Mặc dù "Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam 2001 - 2010" có vài chỉ tiêu không đạt được , từ năm 2011, "Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030" đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam phê duyệt ngày 30/12/2011 để tiếp nối. Tuy nhiên, cũng có nhiều ý kiến cho rằng, trong thực tiễn còn cần làm rất nhiều để ngành du lịch thật sự trở thành "mũi nhọn" và từ có "tiềm năng" trở thành có "khả năng".
Năm 2015, Cục Di sản văn hóa đã công bố về số lượng khách tham quan các điểm du lịch Việt Nam, theo đó dẫn đầu là Quần thể danh thắng Tràng An đón hơn 5 triệu lượt khách, tiếp theo là vịnh Hạ Long đón trên 2,5 triệu lượt khách, cố đô Huế đứng thứ ba với hơn 2 triệu lượt khách, phố cổ Hội An đón khoảng 1,1 triệu lượt khách

Tiềm năng du lịch của Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia có tiềm năng du lịch đa dạng và phong phú, tiềm năng ấy thể hiện ở các thế mạnh sau:

Quy hoạch du lịch

“Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” ngày 22/1/2013 xác định rõ Việt Nam có 7 vùng du lịch với 24 trung tâm du lịch, 46 khu du lịch quốc gia, 40 điểm du lịch quốc gia, 12 đô thị du lịch như sau:

Khu du lịch quốc gia

Việt Nam hiện có 46 khu du lịch quốc gia, là những trọng điểm để đầu tư thúc đẩy phát triển du lịch. Các khu du lịch đó là: Khu du lịch Cao nguyên đá Đồng Văn, Khu du lịch thác Bản Giốc, 
Khu du lịch Mẫu Sơn,
Khu du lịch Ba Bể,
Khu du lịch Tân Trào
Khu du lịch Núi Cốc,
Khu du lịch Sa Pa,
Khu du lịch Thác Bà,
Khu du lịch Đền Hùng,
Khu du lịch Mộc Châu,
Khu du lịch Điện Biên Phủ-Pá Khoang,
Khu du lịch hồ Hòa Bình,
Khu du lịch Hạ Long-Cát Bà,
Khu du lịch Vân Đồn,
Khu du lịch Trà Cổ,
Khu du lịch Côn Sơn-Kiếp Bạc,
Khu du lịch Ba Vì-Suối Hai,
Khu du lịch Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam,
Khu du lịch Tam Đảo,
Khu du lịch Tràng An,
Khu du lịch Tam Chúc,
Khu du lịch Kim Liên,
Khu du lịch Thiên Cầm,
Khu du lịch Phong Nha-Kẻ Bàng,
Khu du lịch Lăng Cô-Cảnh Dương,
Khu du lịch Bà Nà,
Khu du lịch Cù Lao Chàm,
Khu du lịch Mỹ Khê,
Khu du lịch Phương Mai,
Khu du lịch Vịnh Xuân Đài,
Khu du lịch Bắc Cam Ranh,
Khu du lịch Ninh Chữ,
Khu du lịch Mũi Né,
Khu du lịch Măng Đen,
Khu du lịch Tuyền Lâm,
Khu du lịch Đan Kia-Suối Vàng,
Khu du lịch Yokđôn,
Khu du lịch núi Bà Đen,
Khu du lịch Cần Giờ,
Khu du lịch Long Hải-Phước Hải,
Khu du lịch Côn Đảo,
Khu du lịch Thới Sơn,
Khu du lịch Phú Quốc,
Khu du lịch Năm Căn,
Khu du lịch Xứ sở hạnh phúc.

Điểm du lịch quốc gia

Việt Nam có 40 điểm du lịch quốc gia:
Điểm du lịch thành phố Lào Cai,
Điểm du lịch Pắc Bó,
Điểm du lịch thành phố Lạng Sơn,
Điểm du lịch Mai Châu,
Điểm du lịch Hoàng thành Thăng Long,
Điểm du lịch Yên Tử,
Điểm du lịch thành phố Bắc Ninh,
Điểm du lịch Chùa Hương,
Điểm du lịch Cúc Phương,
Điểm du lịch Vân Long,
Điểm du lịch Phố Hiến,
Điểm du lịch Đền Trần-Phủ Giầy,
Điểm du lịch Thành nhà Hồ,
Điểm du lịch Lưu niệm Nguyễn Du,
Điểm du lịch Ngã ba Đồng Lộc,
Điểm du lịch thành phố Đồng Hới,
Điểm du lịch thành cổ Quảng Trị,
Điểm du lịch Bạch Mã,
Điểm du lịch Ngũ Hành Sơn,
Điểm du lịch Mỹ Sơn,
Điểm du lịch Lý Sơn,
Điểm du lịch Trường Lũy,
Điểm du lịch Trường Sa,
Điểm du lịch Phú Quý,
Điểm du lịch Ngã ba Đông Dương,
Điểm du lịch Hồ Ya Ly,
Điểm du lịch Hồ Lắk,
Điểm du lịch Thị xã Gia Nghĩa,
Điểm du lịch Tà Thiết,
Điểm du lịch TW Cục miền Nam,
Điểm du lịch Cát Tiên,
Điểm du lịch Hồ Trị An-Mã Đà,
Điểm du lịch Củ Chi,
Điểm du lịch Láng Sen,
Điểm du lịch Tràm Chim,
Điểm du lịch Núi Sam,
Điểm du lịch Cù lao Ông Hổ,
Điểm du lịch thành phố Cần Thơ,
Điểm du lịch thị xã Hà Tiên,
Điểm du lịch Lưu niệm Cao Văn Lầu.

Đô thị du lịch

Việt Nam quy hoạch 12 đô thị du lịch gồm: 
Đô thị du lịch Sa Pa, thuộc tỉnh Lào Cai;
Đô thị du lịch Đồ Sơn, thuộc Thành phố Hải Phòng;
Đô thị du lịch Hạ Long, thuộc tỉnh Quảng Ninh;
Đô thị du lịch Sầm Sơn, thuộc tỉnh Thanh Hóa;
Đô thị du lịch Cửa Lò, thuộc tỉnh Nghệ An;
Đô thị du lịch Huế, thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế;
Đô thị du lịch Đà Nẵng, thuộc thành phố Đà Nẵng;
Đô thị du lịch Hội An, thuộc tỉnh Quảng Nam;
Đô thị du lịch Nha Trang, thuộc tỉnh Khánh Hòa;
Đô thị du lịch Phan Thiết, thuộc tỉnh Bình Thuận;
Đô thị du lịch Đà Lạt, thuộc tỉnh Lâm Đồng;
Đô thị du lịch Vũng Tàu, thuộc tỉnh Bà Rịa -Vũng Tàu.

Quảng cáo du lịch Việt Nam

Cho đến năm 2012, mỗi năm Chính phủ Việt Nam đầu tư xúc tiến du lịch là 50 tỷ đồng (tương đương 2,5 triệu USD).
Nguyễn Mạnh Cường, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Du lịch Việt Nam khẳng định, việc quảng bá của du lịch Việt Nam còn hạn chế do thiếu kinh phí. Bà Hoàng Thị Điệp, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Du lịch cũng cho biết, do kinh phí hạn hẹp nên Tổng cục mới chỉ có 2 video clip quảng bá chung thị trường du lịch Việt Nam và Trung Quốc. Nguyễn Văn Tình, Cục trưởng Hợp tác quốc tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng "Làm clip du lịch hấp dẫn phải mất 1 triệu USD".
Tuy nhiên, đạo diễn chuyên làm clip quảng cáo Vũ Nam Dương cho rằng, nội dung clip phần lớn do yêu cầu của người thuê. Nhiều người chê quảng cáo trong nước xấu không hẳn do người làm không tốt mà là do người thuê có tư duy như vậy. Ông Ian Lyne, Trưởng nhóm Tư vấn dự án chương trình phát triển năng lực du lịch có trách nhiệm với môi trường và xã hội cho rằng, chi phí sản xuất video quảng bá dài 2 phút có thể từ 20.000 USD tới 2 triệu USD tùy thuộc vào nhiều yếu tố, tuy nhiên vẫn có video quảng bá rất tốt, nhưng lại chi phí thấp được sản xuất ở châu Âu.

Vấn đề nan giải của ngành du lịch Việt Nam

Du lịch Việt Nam đang đối mặt với nhiều vấn đề yếu kém như ô nhiễm môi trường tại các điểm du lịch, nhiều di tích không được bảo quản đúng mức, gây hư hỏng nghiêm trọng hay bị sửa lại khác xa mẫu cổ và luôn thu phí vào cửa, tình trạng chèo kéo, bắt chẹt khách, tăng giá phòng tùy tiện, chất lượng hạ tầng cơ sở và giao thông thấp, dịch vụ kém, trong khi đó công tác quản lý của các cơ quan chức năng chưa đạt hiệu quả... Theo đánh giá của ngành du lịch, từ năm 2006 đến nay, hơn 70% du khách quốc tế sau khi đến Việt Nam đều có ý "một đi không trở lại".
Vì những yếu kém trong những mặt khác so với các nước trong khu vực, nên ngành du lịch Việt Nam thường chỉ chú trọng khai thác quá đáng các thắng cảnh thiên nhiên như một điểm mạnh, nhưng việc "xã hội hóa" các danh thắng (cho phép các công ty đầu tư khai thác và bán vé vào cửa) dẫn đến việc hầu hết các nơi danh thắng đều thu tiền vào tham quan, thường là khá đắt, và các công ty này lại không quan tâm bảo trì đúng mức, do đó cảnh quan đang bị xuống cấp hay phá hủy, điển hình là trường hợp các di tích quốc gia như Thác Voi, Thác Liên Khương.
Lãnh đạo ngành du lịch hứa hẹn, năm 2010, ngành sẽ đột phá cải thiện nhà vệ sinh, sẽ phát động chiến dịch ở đâu có du lịch ở đó có nhà vệ sinh đạt tiêu chuẩn, tuy nhiên đã không đạt được.
Năm 2012, lần nữa, những tin tức tiêu cực và kinh nghiệm xấu về du lịch Việt Nam được đăng tải trên nhiều báo chí, phản ánh 'Nạn lừa đảo du khách rất đáng báo động', chất lượng dịch vụ kém và "du khách đua nhau tố các chiêu 'chặt chém' ", chưa có đấu hiệu thay đổi . Thêm nữa, nạn ô nhiễm môi trường lại tăng lên, theo kết quả của báo cáo thường niên năm 2012 mang tên The Environmental Performance Index (EPI) của hai trung tâm nghiên cứu môi trường thuộc Đại học Yale và Columbia của Mỹ thực hiện, về ảnh hưởng của chất lượng không khí, Việt Nam đứng thứ 123 trong bảng xếp hạng 132 quốc gia khảo sát, được xem là có không khí bẩn thứ 10 thế giới.
Đầu năm 2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại hội nghị tổng kết công tác năm 2016 và triển khai nhiệm vụ 2017 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo: “Làm thế nào để khách du lịch quay lại VN sớm nhất có thể, chứ không để tình trạng khách một đi không trở lại”. Ông chia sẻ: “Tôi vừa lấy điện thoại thông minh thì đọc được bài 7 nỗi sợ hãi khi đến du lịch VN: chặt chém, cướp giật, mất vệ sinh...”.