Thanh Tuyền (ca sĩ)

Trước 1975

Năm 1959, đoạt giải Thần đồng Đà Lạt với ca khúc Nắng đẹp miền Nam sáng tác của Lam Phương. Đầu thập niên 1960, Thanh Tuyền vừa đi học vừa đi hát ở đài phát thanh, được người cậu chỉ bảo những nhạc lý cơ bản. Trong một lần thu thanh tại đài phát thanh ca khúc Vọng gác đêm sương của cố Nhạc sĩ Mạnh Phát, thì chính người tác giả ấy cảm nhận được độ trong trẻo, cao vút của tiếng hát này, và nhờ Nguyễn Văn Đông mang tiếng hát chim sơn ca miền đất lạnh về nơi phồn hoa đô hội nuôi dưỡng ước mơ làm ca sĩ.
Từ mùa hè năm 1964 cho đến đầu năm 1965, dưới sự dìu dắt của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, ca nhạc sĩ Mạnh Phát, ca sĩ Minh Diệu, tên tuổi Thanh Tuyền nổi lên trên các đài phát thanh của Việt Nam Cộng hòa, một phần do giọng hát thiên phú, một phần do giám đốc hãng dĩa Continental là nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đã dồn mọi nỗ lực trong việc lăng xê dòng suối trong của Đà Lạt này trên báo chí cũng như trên đài phát thanh, nên từ thành thị đến thôn quê, đâu đâu người ta cũng nhắc nhở tới tên Thanh Tuyền nhưng rất ít được nhìn thấy tận mắt. Ca khúc đầu tiên được cô trình bày và bán dĩa là Dấu chân kỷ niệm (Mạnh Phát) đã để lại dấu ấn trong lòng khán giả mộ điệu tiếng hát Thanh Tuyền. Cô góp mặt lần đầu tiên trong một chương trình nhạc của nhạc sĩ Phạm Mạnh Cương trên đài truyền hình và liên tục trong nhiều chương trình khác. Lúc đó khán thính giả mới biết đến hình ảnh của Thanh Tuyền.
Vào năm 1966, khi Thanh Tuyền về cộng tác với hãng đĩa Asia (tức Sóng Nhạc) qua sự giới thiệu của cha nuôi là nhạc sĩ Mạnh Phát thì cô mới thật sự vút cao với Đà Lạt hoàng hôn và nhất là Nỗi buồn hoa phượng, đã khẳng định tên tuổi, vị trí Thanh Tuyền trong nền Tân nhạc Việt Nam, và dù đi trình diễn bất cứ nơi nào, cô cũng đều được khán giả yêu cầu và nhắc đến hai ca khúc này. Dù cộng tác với nhiều hãng đĩa khác nhau, nhưng Thanh Tuyền vẫn có sự thỏa thuận với nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là vẫn tiếp tục thu thanh một số nhạc phẩm cho hãng đĩa của ông. Lúc đó cô chỉ thu đĩa và hát cho đài phát thanh vì chưa đủ 18 tuổi để hát ở vũ trường. Năm 19 tuổi, Thanh Tuyền mới bắt đầu đặt chân vào hát tại các vũ trường. Đầu tiên là vũ trường Tự Do của ông Ngô Văn Cường. Sau đó một thời gian, cô sang cộng tác với chương trình Hoàng Thi Thơ tại vũ trường Maxim's. Thanh Tuyền đã có một sắc vóc có nét khả ái, một giọng ca trữ tình truyền cảm đậm đà, nên vừa gia nhập làng tân nhạc thủ đô hoa lệ, Thanh Tuyền đã gây kinh ngạc thích thú không ít cho giới mộ điệu. Rồi Thanh Tuyền lại được nhạc sĩ, kiêm soạn giả Viễn Châu dìu dắt tập ca vọng cổ, và Thanh Tuyền đã thành công ngay từ bước đầu, với giọng ca vọng cổ uyển chuyển, truyền cảm ngọt ngào. Do đó, hãng dĩa Hồng Hoa đã hân hoan mời cô thu liên tiếp nhiều dĩa hát và được giới tiêu thụ hoan nghênh nhiệt liệt như Phố vắng em rồi, Phận tơ tầm, Xin trả tôi về, Chiếc áo biên cương, Nỗi buồn gác trọ, Người em xứ thượng, Đà Lạt trăng mờ, Sao anh lỗi hẹn, Thuyền trăng, Lan và Điệp, Người ở lại Charlie, Dòng suối tương tư, Duyên quê, Gió chuyển mùa thương, Áo người trinh nữ, Tình yêu trả lại trăng sao, Gửi người tôi yêu, Dấu chân kỉ niệm...
Cô được khán thính giả khắp nơi mến mộ dành tặng cho danh xưng Tiếng hát chuông vàng khánh ngọc, Bà hoàng Nhạc Vàng, Nữ hoàng Bolero, Tiếng hát chim sơn ca miền đất lạnh, Tiếng hát vượt thời gian và đặc biệt được sự ái mộ của Tổng thống VNCH Nguyễn Văn Thiệu.
Từ năm 1967 - 1968 Thanh Tuyền hát song ca cùng ca sĩ Chế Linh rất thành công đã trở thành một hiện tượng được nhắc đến nhiều nhất vào thời gian đó và cho đến ngày nay vẫn được mọi người ngưỡng mộ. Hiện tượng này cũng được tạo dựng nên bởi nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông vào thời kỳ Chế Linh đang cộng tác với hãng đĩa Continemtal của ông. Vì muốn có sự thay đổi và nhất là tránh cho thính giả nhàm chán với những nhạc phẩm đơn ca nên ông đã đưa ra sáng kiến là để Thanh Tuyền song ca với Chế Linh. Đĩa hát đầu tiên trong đó có nhạc phẩm "Hái Hoa Rừng Cho Em" của Trương Hoàng Xuân được tung ra thị trường và trở thành "ăn khách" một cách không ngờ. Những hãng đĩa khác sau đó đã tiếp tục khai thác cặp đôi song ca này.
Năm 1970, Thanh Tuyền đoạt 2 giải Kim Khánh là nữ ca sĩ được yêu thích nhất và album được yêu thích nhất trên báo Trắng Đen do khán thỉnh giả bình chọn. Từ năm 1972 - 1974, theo cuộc trưng cầu ý kiến độc giả của nhật báo Trắng Đen, Thanh Tuyền đều được bình chọn là nữ ca sĩ ăn khách nhất.
Khi cất tiếng hát lên là biết ngay đến Thanh Tuyền không lẫn vào đâu được bởi chất giọng đặc biệt, cách luyến láy bolero rất riêng, rất lạ, đẳng cấp. Cô hát theo lối bạch thanh, giọng cao vút, ngân nga, trầm bổng.

Sau 1975

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Thanh Tuyền ở lại Việt Nam và tiếp tục sinh hoạt văn nghệ với Đoàn kịch nói Kim Cương. Năm 1976, Thanh Tuyền góp mặt cùng một vài ca sĩ khác trong Album nhạc đỏ Đường chúng ta đi, cô hát hai ca khúc "Tiếng chày trên Sóc BomBo" và "Nổi lửa lên em". Năm 1978, Thanh Tuyền vượt biên sang đảo Pulau Bidong, Thái Lan. Năm 1979, Thanh Tuyền cùng gia đình di cư đến Hoa Kỳ và định cư ở Washington rồi đến Houston, Texas.
Thanh Tuyền đã tổ chức liveshow biểu diễn đặc biệt kỷ niệm 50 năm ca hát vào ngày 21/12/2012 tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội. Tuy nhiên vì dính dáng đến bộ băng "ASIA 71" bà đã bị tạm cấm biểu diễn ở Việt Nam trong 3 năm từ 2013 đến 2016. Ngày 29/7/2016, Thanh Tuyền được cấp phép biểu diễn trở lại và bà đã tổ chức liveshow đêm nhạc Thanh Tuyền "Tình một ngày cũng trăm năm" tổ chức ngày 15/12/2016 tại thành phố Hồ Chí Minh vì lí do sức khỏe nên đã hủy bỏ. Và đến đầu năm 2017, Thanh Tuyền lần đầu tiên nhận lời mời làm giám khảo một chương trình trong nước với tên gọi Tình Bolero hoan ca (do Đài truyền hình Vĩnh Long tổ chức).
Thanh Tuyền, Chế Linh đã trở lại sau 5 năm không sánh bóng cùng nhau trong Liveshow Con đường xưa em đi ngày 2/11/2017 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội.
Nhiều lần về nước Thanh Tuyền đến hát cho các phòng trà WE, Tiếng xưa. Gây quỹ từ thiện giúp đồng bào trong nước và kiều bào đang sinh sống tại hải ngoại. 
Thanh Tuyền nhận lời mời tham gia show Tri Ân Khách Hàng xuyên Việt của Nutifood để đáp lại tình cảm thân thương của khán thính giả gần xa đã luôn yêu thương tiếng hát Thanh Tuyền.
Trung tâm Thúy Nga thực hiện một liên khúc gồm hai phẩm Vùng lá me bay và Dấu chân kỉ niệm để Vinh danh ca sĩ Thanh Tuyền - tượng đài của dòng nhạc Bolero, Trữ tình Việt Nam. Cùng với phần trình diễn của các ca sĩ của trung tâm như Như Quỳnh, Mai Thiên Vân, Phi Nhung, Hạ Vy và Hương Thủy.
Trung tâm Thúy Nga thực hiện Liveshow Một đời cho âm nhạc tại Pechanga, Resort And Casino vào ngày 1/9/2019.

Gia đình

Thanh Tuyền có tất cả bốn người con (hai trai hai gái) đều thích âm nhạc, trong số chỉ có Shayla (con thứ ba) theo nghề ca sĩ. Con trai đầu của bà hiện đang phục vụ trong quân đội Hoa Kỳ và là chồng của nữ ca sĩ - nghệ sĩ cải lương Ngọc Huyền, con gái đầu thì theo học ngành dược và người con trai út thì làm kĩ sư. Gia đình bà, ngoài bà và cô em Sơn Tuyền - lần đầu tiên được bà đưa vào hát trong băng nhạc "Thanh Tuyền 6" - bà còn có một người em gái khác tên Ngọc Tuyền có một giọng hát hay và đã từng đi hát tại Việt Nam, nhưng chẳng may Ngọc Tuyền bị mất khi mới được 31 tuổi.

Tâm sự của Thanh Tuyền

"Dòng máu này còn chảy trong tim, ân tình này chưa phai theo kỉ niệm, hơi thở này còn thì tiếng hát Thanh Tuyền còn mãi vang xa".
“Đời ca hát cho tôi được dịp đi đó đi đây nhiều, nhưng ở đâu tôi cũng là người Việt Nam và luôn yêu Tổ quốc. Trong 10 bài tôi hát thì tới 9 bài nói về quê hương. Mặc dù sống ở xứ người nhưng trong lòng tôi luôn nhớ về Việt Nam, mơ một lần được về để hát cho khán giả quê nhà nghe, không cần tiền nong gì cả. Nhiều lúc ngồi một mình nhớ dòng sông, bến nước, con đò..., nhớ lại những kỷ niệm xưa mà khóc”.
"Tôi hát như thể ngày mai sẽ không được hát nữa. Tôi muốn hát đến hơi thở cuối cùng và nếu còn được hát nữa thì tôi vẫn cứ hát".

Nhận định

Thanh Tuyền sở hữu chất giọng soprano trữ tình thuần túy (full lirico soprano). Đặc trưng của full lirico soprano là âm sắc đẹp, ấm áp, đầy đặn, quãng trung và cận cao phát triển, nhưng vẫn lên được những nốt cao sáng rực. Nhờ lợi thế đó, ca sĩ sở hữu loại giọng này thường hát truyền cảm và có nội lực lớn hơn hẳn. Ai đã từng nghe Thanh Tuyền hát live trực tiếp, sẽ không khỏi bất ngờ trước nội lực giọng hát của bà. Dù hát Nhạc Vàng (dòng nhạc không đòi hỏi quá nhiều sự phô diễn), nhưng Thanh Tuyền vẫn khiến khán giả phải “choáng váng” thực sự trước âm lượng lớn và giọng hát xuyên thấu của mình. Giọng full lirico soprano bẩm sinh phú cho Thanh Tuyền quãng cận cao đanh dày, chắc khỏe vô cùng tận. Năng lực trong quãng giọng của Thanh Tuyền thuộc hàng đáng nể. Cô mixed cao rất tốt và thoải mái, có thể lên giọng thật tới C5, D5, Eb5 một cách dễ dàng. Nhưng đồng thời, cô còn xuống được nhiều nốt trầm chắc chắn, sâu và tối. Cô cũng có thể hát nhiều đoạn trầm liên tiếp ở F3, F#3, G3, G#3 một cách thoải mái, nhả vào từng chữ mà không bị mờ. Việc chuyển giọng liên tục trên các quãng từ cao xuống thấp, trải dài trong gần 2 quãng tám với sức nặng và chắc khỏe khi hát một ca khúc Bolero như Thanh Tuyền là điều cực kì khó nhằn, nếu không muốn nói là thách đố các ca sĩ nhạc vàng ngày nay. Thanh Tuyền tận dụng triệt để các lối hát truyền thống của dân ca vùng miền như nảy tiếng, đổ hột, vọng cổ câu vô và biến tấu, tinh giản đi cho phù hợp với Nhạc Vàng một cách hài hòa nhất, chứ không chỉ đơn giản là luyến láy theo nhịp điệu. Trong thanh nhạc, người ta gọi đây là sự thêm thắt, trang trí cho nốt nhạc lộng lẫy và đa dạng hơn. Mục đích của việc sử dụng các kĩ thuật này là thổi điệu hồn dân tộc đượm hơn vào Nhạc Vàng, biến nó từ ngoại lai thành thể thức nhạc riêng của người Việt, dân dã và đi sâu từ nguồn cội. Cô có thể giữ hơi hàng chục giây với đủ các luyến láy, chuyển giọng mà vẫn đều trằn trặn từ đầu tới cuối, không có dấu hiệu đứt khúc hay đuối dần. Nhờ đó, legato của Thanh Tuyền khá đẹp, mềm mại và liền mạch, trôi chảy như một dòng suối. Hơn 55 năm đi hát, Thanh Tuyền đã thể hiện trình độ nhạc lí cũng như thanh nhạc qua các thể loại khác nhau: nhạc vàng, trữ tình, bolero, dân ca, nhạc ngoại quốc, để lại một dấu ấn rực rỡ. Nhiều bài hát làm nên tên tuổi bà: Nỗi buồn hoa phượng (Thanh Sơn), Không bao giờ quên anh (Hoàng Trang), Đôi ngã chia ly (Khánh Băng), Chiều mưa biên giới (Nguyễn Văn Đông), Dấu chân kỉ niệm (Thúc Đăng), Chuyện buồn ngày xuân, Biển tình, Gửi người ngàn dặm, Chuyến đò vĩ tuyến (Lam Phương), Giấc ngủ cô đơn (Lê Dinh & Anh Bằng), Mưa chiều kỉ niệm (Duy Yên & Quốc Kỳ), Biển mặn, Đồn vắng chiều xuân, Chuyện tình Mộng Thường, Hàn Mặc Tử (Trần Thiện Thanh), Chuyến đi về sáng (Trần Thiện Thanh & Thúc Đăng).

Trình diễn trên sân khấu

Thanh Tuyền - người chứng kiến những thăng trầm của Trung tâm Thúy Nga từ những khi còn ở Sài Gòn.