Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Lịch sử hình thành

Ngày 10 tháng 10 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 45/SL thành lập Ban Đại học Văn khoa - tiền thân của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Tuy nhiên, Nghị định của Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục ký ngày 03 tháng 11 năm 1945 tiếp nối Sắc lệnh số 45/SL đã thay đổi danh xưng và xác định lại tên đơn vị là Trường Đại học Văn khoa.
Ngày 15 tháng 11 năm 1945, lễ khai giảng đầu tiên của Trường Đại học Quốc gia Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ tọa được tổ chức tại trụ sở của Đại học Đông Dương (cũ). Trường bao gồm 5 ban (Y khoa, Khoa học, Văn khoa, Chính trị Xã hội, Mỹ thuật), trong đó có Ban Văn khoa do GS Đặng Thai Mai làm Giám đốc, gồm 10 khoa được xếp thành 4 chuyên khoa: Triết lý, Việt học, Hán học, Sử ký - Địa dư học.
Ngày 5 tháng 6 năm 1956, Chính phủ Việt Nam ra Quyết định số 2183/TC thành lập Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội trên cơ sở các trường tiền thân (Đại học Khoa học, Đại học Văn khoa, Đại học Khoa học cơ bản, Dự bị Đại học Liên khu IV), trở thành trường đại học khoa học cơ bản đầu tiên (khoa học tự nhiên - khoa học xã hội và nhân văn) tại miền Bắc Việt Nam ngay sau khi hòa bình được lập lại.
Ngày 10 tháng 12 năm 1993, Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký Nghị định 97/CP về việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội, trong đó có Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn được xây dựng trên cơ sở các đơn vị đào tạo/nghiên cứu về khoa học xã hội và nhân văn của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.
Tháng 9 năm 1995, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn chính thức được thành lập, trở thành đơn vị độc lập nằm trong Đại học Quốc gia Hà Nội. Hiệu trưởng đầu tiên của Nhà trường là GS.TS Phùng Hữu Phú (Nguyên Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội).

Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông

Được thành lập từ năm 1990, Khoa Báo chí (Trường Đại học Tổng hợp) - nay là Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) - là một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu báo chí/truyền thông lớn nhất ở Việt Nam, là đơn vị đầu tiên đào tạo/nghiên cứu báo chí tại một trường đại học không nằm trong hệ thống trường Đảng. Từ đó cho đến nay, Viện đã tiến hành đào tạo hơn 10.000 cử nhân hệ chính quy và phi chính quy, cùng hàng trăm thạc sĩ và tiến sĩ, phục vụ hiệu quả cho nền báo chí và ngành công nghiệp truyền thông Việt Nam.

Khoa Du lịch học

Khoa Du lịch học được thành lập vào năm 1995, là cơ sở trọng điểm quốc gia đào tạo về ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, ngành Quản trị khách sạn. Gần 3000 sinh viên chính quy và hàng trăm thạc sĩ hiện đang công tác tại các doanh nghiệp du lịch - khách sạn, các khu du lịch, các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, các trường đại học và cao đẳng có đào tạo du lịch trên cả nước. Khoa được đánh giá là một đơn vị tích cực tham gia các hoạt động chung đối với ngành du lịch Việt Nam và Hà Nội.
Khoa Du lịch học hiện là cơ sở duy nhất trên cả nước đào tạo thạc sĩ chuyên ngành Du lịch.

Khoa Đông phương học

Từ năm 1993, ngành Đông phương học được thành lập tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, sau 2 năm đào tạo thử nghiệm (đến năm 1995), Khoa Đông phương học chính thức trở thành khoa trực thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Khoa có nhiệm vụ đào tạo cử nhân thuộc 5 chuyên ngành: Nhật Bản học, Trung Quốc học, Korea học, Ấn Độ học và Đông Nam Á học (trong đó Thái Lan học được coi là tâm điểm trong nghiên cứu về Đông Nam Á học). Hằng năm, điểm tuyển sinh đầu vào của sinh viên Khoa Đông phương học luôn dẫn đầu Nhà trường. Khoa Đông phương học cũng là một trong những khoa đứng đầu về quan hệ hợp tác với hàng chục trường đại học danh tiếng trong khu vực và trên thế giới (Đại học Bắc Kinh, Đại học Tokyo, Đại học Osaka, Đại học Seoul, Đại học Pusan, Đại học Chulalonkon, Đại học Jawaharlal Nehru, Đại học Delhi,...).
Các học bổng trợ cấp, học bổng du học và những đợt thực tập nước ngoài là điểm hấp dẫn nổi bật của Khoa. Hàng năm, sinh viên Khoa Đông phương học đều nhận được nhiều suất học bổng trợ cấp của các trường đối tác, các Đại sứ quán hoặc doanh nghiệp nước ngoài như Japan Foudation, Korea Foudation, Toshiba Foudation,…

Khoa Khoa học chính trị

Bộ môn Khoa học chính trị có từ năm 1995 (tên gọi ban đầu là Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh và Khoa học chính trị) được phát triển thành Khoa Khoa học chính trị vào năm 2011, đây là cơ sở đầu tiên đào tạo đại học ngành Chính trị học trong khối các trường đại học của Việt Nam. Chương trình đào tạo/nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở thâm nhập vào chương trình đào tạo khoa học chính trị của thế giới, mở rộng quan hệ quốc tế, và hình thành một ngành khoa học chính trị đúng nghĩa, đồng thời đảm bảo tính chính trị của Việt Nam. Khoa đã và đang đào tạo hàng trăm học viên cao học, nghiên cứu sinh, hàng trăm sinh viên đại học và khai giảng các khóa Bồi dưỡng giảng viên môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh.
Chủ nhiệm đầu tiên và hiện nay của Khoa Khoa học chính trị là GS.TS Phùng Hữu Phú - Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Khoa Khoa học quản lý

Năm 2002, Bộ môn Khoa học quản lý trực thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn được thành lập trên cơ sở hợp nhất Bộ môn Quản lý xã hội (thuộc Khoa Triết học, có từ năm 1995) và Bộ môn Khoa học luận (thuộc Khoa Xã hội học, có từ năm 1999). Đến năm 2006, Khoa Khoa học Quản lý được thành lập trên cơ sở tiền thân là Bộ môn Khoa học quản lý trước đó.

Khoa Lịch sử

Năm 1956, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội lúc đầu chỉ có hai ban là Ban Khoa học và Ban Văn khoa. Trong năm đó, Ban Văn khoa được chia thành hai khoa: Văn học và Lịch sử, Khoa Lịch sử chính thức ra đời từ đây. Khoa Lịch sử là một trong những khoa khoa học cơ bản hàng đầu của Trường Đại học Khoa học Xã hội Nhân văn, là cơ sở hàng đầu của cả nước trong nghiên cứu và đào tạo sử học. Khoa có đội ngũ cán bộ trình độ cao, nhiều chuyên gia đầu ngành như: GS. Trần Văn Giàu, GS. Đào Duy Anh, GS Trần Đức Thảo, GS. Đinh Xuân Lâm, GS. Phan Huy Lê, GS. Hà Văn Tấn, PGS. Lê Mậu Hãn, GS Phan Đại Doãn, GS. Vũ Dương Ninh, GS. Trần Quốc Vượng, GS.TS. Phan Hữu Dật, PGS.TS. Hán Văn Khẩn, PGS.TS. Hoàng Văn Khoán, PGS. Nguyễn Quốc Hùng, PGS. Vương Đình Quyền, PGS.TS. Vũ Quang Hiển, PGS.TS. Nguyễn Thừa Hỷ, PGS. Nguyễn Văn Hàm, GS.TS. Phùng Hữu Phú, GS.TSKH Vũ Minh Giang, GS.TS. Nguyễn Văn Kim, GS.TS. Lâm Thị Mỹ Dung...
Khoa Lịch sử cũng là đơn vị có quan hệ hợp tác quốc tế rộng rãi về đào tạo và nghiên cứu khoa học, đã và đang có quan hệ với nhiều trường đại học, viện nghiên cứu của các nước như Pháp, Đức, Hà Lan, Nga, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan,... Nhiều cán bộ và sinh viên của Khoa được tu nghiệp, được đào tạo ở nước ngoài, nhiều học giả, sinh viên nước ngoài cũng đẫ đến Khoa trao đổi học thuật và học tập là kết quả tốt đẹp của sự hợp tác này. Khoa cũng đã hợp tác tốt với các trường đại học, các viện nghiên cứu nước ngoài triển khai nhiều hội thảo quốc tế, nhiều chương trình nghiên cứu khoa học.

Khoa Ngôn ngữ học

Khoa Ngôn ngữ học được thành lập vào năm 1996 trên cơ sở ngành Ngôn ngữ học của Khoa Ngữ Văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956 -1996).
Khoa là đơn vị duy nhất ở Việt Nam đào tạo ngôn ngữ học, sứ mệnh của Khoa là nghiên cứu các vấn đề ngôn ngữ và văn hoá, đào tạo các nhà nghiên cứu, giảng dạy và ứng dụng về ngôn ngữ học, về tiếng Việt và văn hoá Việt Nam, ngôn ngữ và văn hoá các dân tộc ở Việt Nam và Đông Nam Á.
Khoa Ngôn ngữ học đã đào tạo hơn 1500 cử nhân, hơn 400 thạc sĩ và 130 tiến sĩ về Ngôn ngữ học, Việt ngữ học, Ngôn ngữ và văn hoá các dân tộc thiểu số ở Việt Nam. Các sinh viên tốt nghiệp từ Khoa Ngôn ngữ học hiện đang làm việc ở nhiều trường đại học, trung tâm nghiên cứu, các cơ quan thông tin, báo chí,...

Khoa Quốc tế học

Khoa Quốc tế học được thành lập vào năm 1995. Hiện nay khoa đào tạo cả ba chương trình cử nhân Quốc tế học, thạc sĩ và tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế. Chương trình đào tạo cử nhân của Khoa gồm 4 chuyên ngành là: Quan hệ quốc tế, Nghiên cứu Phát triển quốc tế, Châu Mỹ học và Châu Âu học.Quốc tế học là một trong những khoa có điểm đầu vào cao và thu hút sự quan tâm của đông đảo thí sinh.

Khoa Tâm lý học

Khoa Tâm lý học là cơ sở đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng các thành tựu khoa học tâm lý có uy tín trên toàn quốc. Ngay từ khi thành lập, Khoa đã đề ra nhiệm vụ xây dựng chương trình đào tạo tiên tiến theo hướng hội nhập khu vực và quốc tế, mỗi năm khoa có khoảng 70 - 80 cử nhân tốt nghiệp, 20 - 25 học viên được nhận bằng thạc sĩ và 5 - 7 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Khoa có 5 chương trình đào tạo dành cho cả ba hệ cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ.

Khoa Triết học

Được thành lập từ năm 1976, Khoa Triết học hiện là một trong những cơ sở đào tạo đại học và sau đại học hàng đầu về chuyên ngành triết học ở Việt Nam, là một trong những trung tâm nghiên cứu và tổ chức các hội thảo triết học trong nước và quốc tế có uy tín ở Việt Nam. Khoa là cơ sở giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin và triết học cho toàn bộ các đơn vị đào tạo thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội từ cử nhân đến sau đại học.
Khoa hợp tác với nhiều cơ sở giảng dạy và nghiên cứu lớn trong nước như Viện Triết học và một số viện khác thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Khoa Triết học – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Khoa Triết học – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh,…; hợp tác quốc tế ở Đức, Áo, Nga, Pháp, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan,…

Khoa Văn học

Ra đời vào năm 1956, trải qua nhiều lần tách nhập với các tên gọi khác nhau như Khoa Xã hội, Khoa Văn-Sử, Khoa Ngữ văn, cho đến nay, Khoa Văn học đã đi qua một chặng đường 60 năm xây dựng và phát triển. Khoa Văn học là một trong những cơ sở đầu ngành đại học của cả nước về giảng dạy và nghiên cứu Văn học Việt Nam từ dân gian đến hiện đại, Hán Nôm, Lý luận văn học, Nghệ thuật học, Văn học Trung Quốc, Văn học Nga, Văn học Pháp, Văn học Đức, Văn học Anh, Văn học Hy Lạp - La Mã,...
Từ năm 1956 đến nay, hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp từ Khoa Văn học đã và đang làm việc ở các viện nghiên cứu, các trường đại học và cao đẳng, các cơ quan quản lý, các nhà xuất bản, các cơ quan truyền thông báo chí, phát thanh và truyền hình, các cơ quan văn hóa – nghệ thuật ở trung ương và địa phương. Trong số đó, nhiều người đã trở thành giáo sư, giảng viên, nhà khoa học, nhà văn, nhà thơ, nhà báo nổi tiếng.

Bộ môn Tôn giáo học

Là một chuyên ngành của Khoa Triết học từ năm 1990, Bộ môn Tôn giáo học đã hoàn thiện được hệ thống đào tạo gồm các bậc học: Đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ ngành Tôn giáo học, chính thức trở thành một bộ môn trực thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn vào năm 2016.
Năm 2016, Nhà trường cho phép tuyển sinh năm đầu tiên ngành Tôn giáo học với chỉ tiêu là 50 sinh viên.

Nhân vật nổi tiếng

Cao Xuân Huy, Đào Duy Anh, Đặng Thai Mai, Đinh Gia Khánh, Đinh Xuân Lâm, Hà Minh Đức, Hà Văn Tấn, Hoàng Như Mai, Hoàng Xuân Nhị, Lê Đình Kỵ, Lê Văn Lan, Nguyễn Tài Cẩn, Phan Cự Đệ, Phan Huy Lê, Trần Đình Hượu, Trần Đức Thảo, Trần Quốc Vượng, Trần Văn Giàu.