Vương quốc Bột Hải

Thành lập

Bột Hải được nhắc tới sớm nhất trong tài liệu Cựu Đường thư - biên soạn trong năm 941-945. Miền Nam Mãn Châu cùng với cực Bắc của Triều Tiên trước đây thuộc về quốc gia Cao Câu Ly, một trong ba thế lực lớn thời Tam Quốc Triều Tiên. Năm 668, nhà nước Cao Câu Ly diệt vong trước cuộc tấn công của nhà Đường và Tân La. Tân La sát nhập vùng đất ở phía Nam sông Đại Đồng vào lãnh thổ của mình và trở thành Tân La Thống nhất, còn nhà Đường thì đoạt lấy vùng lãnh thổ nằm ở phía Tây Mãn Châu.
Trong thời gian này, Đại Trọng Tượng (大仲象, Tae Chungsang), một bộ tướng cũ của Cao Câu Ly và là thủ lĩnh của khối cư dân Cao Câu Ly còn sót lại sau khi quốc gia này bị diệt vong, liên minh với thủ lĩnh của người Mạt Hạt là Khất Tứ Bỉ Vũ (乞四比羽) và cùng khởi nghĩa chống lại nhà Đường vào năm 698. Cả Đại Trọng Tượng và Khất Tứ Bỉ Vũ đều bị quân Đường giết chết, nhưng con trai của Tượng là Đại Tộ Vinh (大祚榮, 대조영, Tae Choyŏng), một cựu tướng của Cao Câu Ly tiếp tục lãnh đạo liên quân Cao Câu Ly - Mạt Hạt chống lại nhà Đường. Quân đội nhà Đường do Lý Giai Cố (李楷固) chỉ huy cuối cùng cũng bị Tộ Vinh đánh bại trong trận núi Thiên Môn. Sau cùng, Tộ Vinh cũng đã có thể xây dựng một quốc gia độc lập tại vùng đất Ấp Lâu (挹婁) cũ.

Bành trướng và quan hệ đối ngoại

Vua thứ hai của Bột Hải, Vũ Vương (719-737), cảm thấy đất nước của mình bị bao vây bởi các thế lực của nhà Đường, Tân La và tộc người Hắc Thủy Mạt Hạt ở khu vực Hắc Long Giang; ông đã tấn công nhà Đường bằng thủy quân và đã giết chết một quan thái thú nhà Đường ở bán đảo Sơn Đông. Tuy nhiên sau đó hai nước đã ký hòa ước, với điều kiện Bột Hải phải cống nạp cho nhà Đường. Vị vua sau này là Văn Vương cũng sai sứ tới thiết lập quan hệ ngoại giao với Nhật Bản hòng gây sức ép với địch thủ Tân La ở mặt Nam. Bột Hải và Nhật Bản giữ vững quan hệ này trong suốt thời kỳ tồn tại của Bột Hải; và ta cũng thấy là trong cả giai đoạn này, Bột Hải sai sứ giả sang Nhật Bản cả thảy 34 lần, trong khi Nhật Bản chỉ sai sứ giả sang có 13 lần. Và vì nằm liền kề nhiều thế lực hùng mạnh khác nhau, có thể xem Bột Hải như một cái đệm giữa các thế lực trong vùng.
Vua thứ ba của Bột Hải là Văn Vương (737-793) mở rộng lãnh thổ của Bột Hải đến lưu vực Hắc Long Giang ở phía Bắc và khu vực phía Bắc của bán đảo Liêu Đông ở phía Nam. Trong thời kỳ trị vì của ông, Tân La đạo (Sillado), con đường giao thương buôn bán giữa Cao Câu Ly với Tân La đã được thiết lập. Trong thời kỳ trị vì của mình, Văn Vương đã dời đô vài lần. Năm 755, ông lập ra thành phố Thượng Kinh, một trong những kinh đô của Bột Hải, tọa lạc tại khu vực gần hồ Kính Bạc ở Nam phần của tỉnh Hắc Long Giang ngày nay. Ông cũng ổn định và tăng cường sức mạnh của triều đình Bột Hải, tăng cường sự khống chế của triều đình trên nhiều dân tộc cùng sống chung trong vương quốc - đang được tạm thời mở rộng. Ông cũng là người lập ra Trụ Tử Giám (胄子監, 주자감, chuchakam), học viện quốc gia của Bột Hải dựa trên Quốc tử giám của nhà Đường. Mặc dù nhà Đường chỉ công nhận ông là Vương, Văn Vương vẫn tự xưng mình là Hoàng đế, là Thiên tôn (天孫, 천손, Ch'ǒnson), con cháu của Trời.
Dưới triều vua thứ mười - Tuyên Vương (818-830), Bột Hải nắm quyền kiểm soát một lãnh thổ bao gồm phần phía Bắc bán đảo Triều Tiên, Đông Bắc Mãn Châu và khu vực Primorsky Krai của Nga ngày nay. Những chiến dịch của Tuyên Vương đã chinh phục được nhiều bộ tộc Mạt Hạt và cả vương quốc Tiểu Cao Câu Ly - một quốc gia do những thành viên vương tộc Cao Câu Ly lập nên tại bán đảo Liêu Đông sau khi Cao Câu Ly sụp đổ. Sức ép từ thế lực Bột Hải đã khiến Tân La phải xây dựng tường thành ở biên giới phía Bắc giáp với Bột Hải vào năm 712, và quân đội Tân La ở đây cũng phải thường xuyên trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu.

Chính quyền

Bột Hải được thành lập trên những phần lãnh thổ sót lại của Cao Câu Ly trước đây cùng một số bộ lạc Tungus ở Mãn Châu, trong đó có cả người Mạt Hạt. Người Mạt Hạt ở trong tình trạng nô lệ và phải phục vụ cho giới cầm quyền Cao Câu Ly. Như vậy, họ tạo nên một tầng lớp lao động. Tuy nhiên, cũng có một số trường hợp người Mạt Hạt đã gia nhập vào tầng lớp thượng lưu Bột Hải song rất hiếm, ví dụ như Khất Tứ Bỉ Vũ (Geolsa Biu), người đã ủng hộ việc thành lập Bột Hải. Họ chỉ được phong các tước vị "suryong", hay "tù trưởng", và chỉ đóng một vai trò nhất định trong tầng lớp cầm quyền. Một số sứ thần Bột Hải cũng mang họ Mạt Hạt.
Bởi tất cả các tư liệu thành văn từ Bột Hải đã bị mất, tất cả thông tin liên quan đến vương quốc này phải thông qua khảo cổ hay sử sách Trung Hoa. Sau khi thành lập, Bột Hải đã tích cực tiếp nhận văn hóa và hệ thống chính trị của nhà Đường tại Trung Quốc. Các nghiên cứu khảo cổ về cách bố trí của các thành phố Bột Hải đã đưa ra kết luận rằng chúng có chức năng tương tự như các thành phố Cao Câu Ly, cho thấy Bột Hải duy trì sự tương dồng văn hóa với nhà Đường sau khi được thành lập. Theo sử sách Trung Hoa, Bột Hải có 5 kinh đô, 15 phủ, và 63 huyện.
Bột Hải là một xã hội văn hóa tiến bộ, một viên quan Trung Hoa đã mô tả nó là "vùng đất hưng thịnh ở phía Đông.". Cáu trúc triều đình của Bột Hải tương tự như nhà Đường. và hệ thống 5 kinh đô của nó bắt nguồn từ cấu trúc hành chính của Cao Câu Ly. Bột Hải, giống như Tân La đã cử nhiều du sinh sang Đường để học tập và nhiều người thậm chí đã vượt qua kỳ thi khoa cử của Trung Quốc. Kết quả, kinh đô Thượng Kinh (Sanggyong) được tổ chức theo kiểu kinh đô Trường An của nhà Đường. Các khu dân cư dược bố trí hai bên của hoàng cung được bao quanh bởi một bức tường thành hình chữ nhật.
Nguồn gốc chủ yếu của văn hóa Bột Hải là Cao Câu Ly. Một Ô đột (Ondol) được cấu tạo để hở nằm bên trong thành nội của hoàng cung Bột Hải và nhiều nơi gần kế với nó. Hưn nữa, các tượng và họa tiết Phật giáo được tìm thấy trong các ngôi chùa Bột Hải phán ảnh rằng nét đặc biệt của nghệ thuật Cao Câu Ly. Một nguồn thông tin quan trọng về văn hóa Bột Hải đã được tìm ra vào cuối thế kỷ XX tại Quần thể lăng mộ cổ ở núi Long Đầu và đặc biệt là Mộ Công chúa Trinh Hiếu (Jeong-Hyo)

Bột Hải trong các tác phẩm nghệ thuật

Bối cảnh của phim kiếm hiệp Muyeonggeom (무영검, 無影劍, Vô Ảnh Kiếm) nói về vị vương tử cuối cùng của Bột Hải. Đồng thời, Dae Jo Yeong - một bộ phim 136 tập nói về cuộc đời của Cao Vương - cũng đã được phát sóng trên kênh KBS Drama từ ngày 16 tháng 9 năm 2006 đến ngày 23 tháng 12 năm 2007.