Vô gia cư

Vô gia cư là một trạng thái phản ánh điều kiện và tính chất xã hội của người không có một ngôi nhà hay nơi trú ngụ thường xuyên bởi họ không thể chi trả (hoặc không được chu cấp), hay không thể duy trì dược một ngôi nhà thường xuyên, an toàn, và thích hợp, hay họ thiếu "nơi trú ngụ cố định, thường xuyên và thích hợp vào buổi đêm"  Định nghĩa pháp lý hiện tại khác biệt tuỳ theo quốc gia.
Thuật ngữ vô gia cư có thể gồm những người mà nơi cư ngụ buổi tối chủ yếu của họ là trong một nơi cư trú cho người vô gia cư, trong một định chế cung cấp nơi trú ngụ tạm thời cho các cá nhân muốn được định chế hoá, hay trong một địa điểm tư nhân hay công cộng không được dự định để trở thành một nơi cư ngụ thường xuyên cho con người.
Ước tính có 100 triệu người trên khắp thế giới là người vô gia cư.
Sở Nhà ở và Phát triển Đô thị Hoa Kỳ (HUD) đã định nghĩa một người "vô gia cư thường xuyên" là "một cá nhân vô gia cư không có người đi cùng với một điều kiện không đủ năng lực hoặc đã liên tục ở trong tình trạng vô gia cư một năm hay lâu hơn, hay ít nhất có bốn lần ở trong tình trạng vô gia cư trong ba năm trước đó."

Buổi đầu lịch sử cho tới những năm 1800

Sau cuộc Nổi dậy Nông dân, những chỉ huy Anh được cho phép theo một điều luậtn năm 1383 tập hợp những kẻ lang thang và buộc họ phải chứng minh các phương kế sinh nhai; nếu không thể, hình phạt sẽ là bỏ tù. Theo một đạo luật năm 1495, những người lang thang sẽ bị kết án cùm trong ba ngày đêm; năm 1530, hình phạt đánh roi được thêm vào. Với giả định rằng những người lang thang là những người ăn xin không giấy phép. Năm 1547, một điều luật được thông qua với đối tượng là những người lang thang bị đặt trước những điều khoản khe khắt hơn của luật hình sự, có nghĩa là hai năm khổ sai và đóng dấu chữ "V" như hình phạt cho lần phạm tội đầu tiên và tử hình cho lần thứ hai. Người tới các thuộc địa Mỹ ở thế kỷ 18 là các tù phạm bị phát vãng. Một số lượng lớn người lang thang đã bị phát vãng cùng các tội phạm thông thường.
Ở thế kỷ 16 tại Anh, nhà nước lần đầu tiên tìm cách cung cấp nơi ở cho những người lang thang thay vì trừng phạt họ, bằng cách đưa ra những trại cải tạo để tập hợp những người lang thang lại và dạy cho họ một nghề. Ở thế kỷ 17 và 18, các trại cải tạo được thay thế bằng các nhà tế bần nhưng có mục đích giảm bớt sự lệ thuộc vào sự giúp đỡ của nhà nước.
Năm 1848 Ngài Ashley cho rằng có hơn 30,000 trẻ em 'không quần áo, bẩn thỉu, lang thang và không người bảo lãnh', ở trong và xung quanh London.
Dù không phải nói riêng về người vô gia cư, Jacob Riis đã viết, thu thập tài liệu, và chụp ảnh người nghèo và thiếu thốn ở các căn phòng tại Thành phố New York hồi cuối những năm 1800. Ông cũng viết một cuốn sách nổi tiếng với những tài liệu đó trong How the Other Half Lives năm 1890.

Đầu thế kỷ 20

Cuốn sách sau này của Riis có cảm hứng từ cuốn Người Abyss của Jack London (1903). Nó đã tạo nên nhận thức của công chúng, gây ra một số thay đổi trong cách soạn thảo luận và một số điều kiện xã hội.
Sau này chúng được thay thế bởi những căn nhà tập thể ("spikes") do các thị xã địa phương cung cấp, và đã được tác gia George Orwell nghiên cứu. Tới những năm 1930, ở Anh có khoảng 30,000 người sống trong những cơ sở đó. Năm 1933, George Orwell đã viết về sự nghèo khổ tại London và Paris trong cuốn sách của ông Down and Out in Paris and London.
Trong những năm 1960, thực trạng và vấn đề ngày càng lớn của sự vô gia cư đã lên tới đỉnh điểm ở Anh, và sự quan tâm của công chúng cũng gia tăng.
Số lượng người sống "khó khăn" trên các đường phố đã tăng lên nhanh chóng. Tuy nhiên, cùng với Sáng kiến Người sống Khó khăn của chính quyền Bảo thủ, số lượng người vô gia cư tại London đã giảm mạnh. Sáng kiến này được hỗ trợ hơn nữa bởi chính quyền Công đảng nối tiếp từ năm 2009 trở về sau với việc xuất bản chiến lược 'Coming in from the Cold' bởi Rough Sleepers Unit, đề xuất và cung cấp số lượng lớn giường ngủ ở thủ đô và tăng hỗ trợ cho các đội đường phố, những người tư vấn và giúp đỡ người vô gia cư tiếp cận dịch vụ.
Nói chung, tại hầu hết các quốc gia, nhiều thị trấn và thành phố đã có khu vực tạm trú cho người nghèo, như một "skid row". Ví dụ, tại Thành phố New York, có một khu vực được gọi là "the Bowery", theo truyền thống, là nơi những người nghiện rượu được tìm thấy khi đang ngủ trên các đường phố với chai rượu trong tay.
Điều này dẫn tới những phái bộ hỗ trợ, như phái bộ hỗ trợ đầu tiên của Mỹ, New York City Rescue Mission, được thành lập năm 1872 bởi Jerry và Maria McAuley.
Tại những thị trấn nhỏ, có những người sống lang thang, tạm thời sống gần những đường ray tàu hoả và hy vọng trèo lên tàu đi tới những nơi khác nhau. Đặc biệt sau cuộc Nội chiến Mỹ, một số nam giới vô gia cư hình thành nên một phần của sự phản văn hoá được gọi là "hobohemia" trên khắp nước Mỹ.
Cuộc Đại giảm phát những năm 1930 đã gây ra bệnh dịch nghèo đói và vô gia cư. Có hai triệu người vô gia cư lang thang trên nước Mỹ.

Cuối thế kỷ 20

Tuy nhiên, tình trạng vô gia cư hiện đại, bắt đầu như một kết quả của khó khăn kinh tế trong xã hội, làm giảm khả năng đáp ứng nhu cầu nhà ở, như việc thuê phòng đơn (SRO), cho người nghèo. Tại Hoa Kỳ, trong thập niên 1970, việc thả các bệnh nhân từ các bệnh viện tâm thần là một yếu tố tạo ra người vô gia cư, đặc biệt tại các vùng đô thị như Thành phố New York.
Đạo luật Sức khoẻ Tâm thần Cộng đồng năm 1963 là một yếu tố ảnh hưởng tới việc tạo ra một tầng lớp vô gia cư ở Hoa Kỳ. Các bệnh nhân tâm thần có thời gian điều trị dài đã được thả ra khỏi các bệnh viện của nhà nước và bị gửi tới các trung tâm chăm sóc sức khoẻ tâm thần địa phương để tiếp tục chữa trị. Tuy nhiên kế hoạch không bao giờ hoạt động hoàn hảo, các trung tâm chăm sóc sức khoẻ tâm thần địa phương hầu hết không thực hiện nó, và số người này phần lớn phải sống trên các đường phố ngay sau khi không tiếp cận được hệ thống hỗ trợ.
Tương tự, khi giá bất động sản và áp của hàng xóm lân cận gia tăng để gửi những người đó về nơi của họ, các SRO đã giảm về số lượng, khiến hầu hết người từng cư trú trong đó phải ra đường.
Sau này những thành phần cư dân vô gia cư có sự hoà trộn, như người mất nhà vì các lý do kinh tế, và những người nghiện (dù những người lang thang nghiện ngập từng bị coi là người vô gia cư từ những năm 1890, và những người theo đúng quan niệm của công chúng về người vô gia cư nói chung), người già và những người khác.
Nhiều địa điểm nơi mọi người từng được phép tự do la cà, hay được cung cấp có mục đích, như các nhà thờ, các thư viện công cộng, và những địa điểm công cộng, ngày càng có quy định chặt chẽ hơn với người vô gia cư. Vì thế, nhiều nhà thờ đóng cửa khi thực hiện nghi lễ, các thư viện buộc mọi người "không được nhắm mắt" và thỉnh thoảng là cả quy định về cách ăn mạc, và hầu hết các nơi đều thuê nhân viên an ninh tư nhân thực hiện các chính sách đó, tạo ra một sự căng thẳng xã hội. Nhiều toilet công cộng bị đóng cửa.
Điều này khiến người vô gia cư không thể ở tại các lối đi lại, các công viên, dưới các cây cầu, và những nơi tương tự. Họ cũng sống trong các đường xe điện ngầm và các đường hầm xe lửa tại Thành phố New York. Về mặt xã hội họ dường như đã trở nên vô hình, và đây chính là mục tiêu của nhiều chính sách bắt buộc.
Những nơi cư trú cho người vô gia cư, nói chung là những nơi cư trú vào ban đêm, buộc người vô gia cư phải rời đi vào buổi sáng và quay lại vào buổi chiều khi chúng được mở cửa trở lại để họ đi ngủ. Có một số nơi cư trú ban ngày nơi người vô gia cư có thể tới, thay vì phải lang thang trên các con phố, và họ có thể được giúp đỡ, được tư vấn, cung cấp các nguồn tài nguyên, các bữa ăn, và sống qua ngày trước khi quay trở lại nơi trú ngụ vào ban đêm. Một ví dụ về mô hình nơi cư trú ban ngày là Saint Francis House tại Boston, Massachusetts, được thành lập đầu những năm 1980, mở cửa cả năm cho người vô gia cư vào ban ngày và ban đầu dựa trên mô hình nhà định cư.
 Thực tế cũng có người "túi", người xe đẩy, và người nhặt lon soda (được gọi là người hộp hay dumpster diver) những người bới các túi rác để tìm những đồ bán được, trao đổi được và ăn được. Những người này mang theo bên họ mọi vật sở hữu cho tới khi tìm được nơi để cất giữ chúng.
Nếu họ không thể tiếp cận hay không có khả năng kiếm một nơi trú ngụ và tắm táp, hay tiếp cận với các cơ sở toilet hay giặt giữ, họ sống không có vệ sinh. Điều này lại tạo nên căng thẳng xã hội tại các điểm công cộng.
Những điều kiện này tạo nên sự gia tăng bệnh lao và các dịch bệnh khác ở các vùng đô thị.
Năm 1979, một luật sư của Thành phố New York, Robert Hayes, đã kiện một loạt các hành động ra trước các toà án, Callahan v. Carey, chống lại Thành phố và Nhà nước, cho rằng cá nhân có "quyền có nơi trú ngụ" theo hiến pháp của nhà nước. Nó đã trở thành một nghị định vào tháng 8 năm 1981. Thành phố và Nhà nước đồng ý cung cấp nơi cư trú cho mọi người vô gia cư nam giới đáp ứng tiêu chuẩn xã hội hay là vô gia cư theo một số tiêu chuẩn khác. Tới năm 1983 quyền này được mở rộng cả cho phụ nữ.
Tới giữa những năm 1980, cũng có sự gia tăng đáng kể những gia đình vô gia cư. Cùng với đó là sự gia tăng số người nghèo đói và trẻ em, thiếu niên, thanh niên, người lớn không nhà, tạo nên một cộng đồng mới những người vô gia cư (trẻ em đường phố hay thanh niên đường phố).
Tương tự, những năm 1980, tại Hoa Kỳ, một số điều luật liên bang được đưa ra cho người vô gia cư như kết của sự đấu tranh của Nghị sĩ Stewart B. McKinney. Năm 1987, Đạo luật Hỗ trợ Người vô gia cư McKinney-Vento bắt đầu có hiệu lực.
Nhiều tổ chức ở một số thành phố, như New York và Boston, đã tìm cách đưa ra sáng kiến giúp đỡ nơi cư ngụ cho những người vô gia cư. Ví dụ, tại Thành phố New York năm 1989, một tờ báo đường phố được tạo ra với tên gọi "Street News" đưa một số người vô gia cư vào làm việc, viết gbài, sản xuất và bán báo trên các đường phố và xe lửa.
Nó được viết pro bono bởi một tập hợp những người vô gia cư, người nổi danh và những người có uy tín. Năm 1991, tại Anh, một tờ báo đường phố, theo mô hình New York được thành lập, với tên gọi The Big Issue và ra hàng tuần. Số lượng phát hành của nó lên tới 300,000 bản. Chicago có tờ StreetWise có số lượng phát hành lớn nhất trong thể loại báo này ở Hoa Kỳ, ba mươi nghìn bản. Boston có một tờ Spare Change cũng dựa trên mô hình đó: người vô gia cư tự giúp mình.
Seattle có Real Change, một tờ báo với $1 chi trả trực tiếp cho người vô gia cư và cũng đề cập tới các vấn đề kinh tế trong lĩnh vực này. Portland, Oregon có "Street Roots", với các bài viết và bài thơ của những người vô gia cư, được bán trên phố với giá 1 dollar. Gần đây hơn, Street Sense, tại Washington, D.C. đã được công chúng biết đến nhiều và giúp nhiều người thoát khỏi cảnh vô gia cư. Các sinh viên ở Baltimore, MD đã mở một văn phòng vệ tinh cho tờ báo đường phố đó cũng như (www.streetsense.org).

Thế kỷ 21

Năm 2002, nghiên cứu cho thấy trẻ em và các gia đình là thành phần gia tăng lớn nhất của số người vô gia cư tại Mỹ, và điều này đã tạo ra những thách thức mới, đặc biệt trong việc cung cấp dịch vụ, với các cơ quan.
Một số khuynh hướng liên quan tới việc chăm sóc người vô gia cư đã tạo ra một số tư tưởng, phản ánh và tranh cãi. Một hiện tượng như vậy là trả tiền để họ quảng cáo, thông tục được gọi là "những người ban sandwich" và các kiểu cá biệt khác như "Bumvertising".
Một khuynh hướng khác là tác động phụ của việc quảng cáo tự do không trả tiền của các công ty và các tổ chức về áo sơ mi, quần áo và túi xách, được mặc bởi những người nghèo và người vô gia cư, được các công ty cung cấp miễn phí tới các khu trú ngụ của người vô gia cư và các tổ chức từ thiện cho các mục đích khác ngoài mục đích vị tha. Những khuynh hướng này gợi lại "các bảng quảng cáo sandwich" được người nghèo mang hồi Charles Dickens thời Victoria những năm 1800 ở Anh Quốc và sau này trong thời Đại giảm phát ở Hoa Kỳ những năm 1930.
Tại Hoa Kỳ, chính phủ đã yêu cầu nhiều thành phố lớn đề ra các kế hoạch mười năm để chấm dứt nạn vô gia cư. Một trong những kết quả của nó là một giải pháp "Nhà ở đệ nhất", chứ không phải để người vô gia cư tiếp tục ở trong những nơi cư trú tạm thời. Nó được cho là sẽ nhanh chóng giúp người vô gia cư nhanh chóng có được nơi ở cố định ở một dạng nào đó và các dịch vụ cần thiết để duy trì một ngôi nhà mới. Nhưng có nhiều rắc rối liên quan tới kiểu chương trình này và chúng phải được giải quyết để giúp sáng kiến đó hoạt động thành công trong trung và dài hạn.
Đã có báo cáo rằng một số người vô gia cư trước kia, khi cuối cùng đã có nhà ở và quay trở lại đời sống bình thường, thấy cảm động và biết ơn để đóng góp tiền và hoạt động tự nguyện cho các tổ chức đã giúp họ khi họ đang ở tình trạng vô gia cư.

Nga và Liên bang Xô viết

Sau việc xoá bỏ chế độ nông nô tại Nga năm 1861, các thành phố lớn đã trải qua một làn sóng nhập cư lớn của những cựu nông dân tới tìm việc làm như các công nhân công nghiệp trong các lĩnh vực công nghiệp phát triển nhanh của Nga. Những người này thường sống trong các điều kiện cực khổ, thỉnh thoảng là một phòng cho thuê, phòng ghép giữa nhiều gia đình. Cũng có một số khá lớn người vô gia cư không nơi trú ngụ.
Ngay sau Cách mạng tháng 10 một chương trình "giảm nhẹ" ("уплотнение") đặc biệt được tiến hành: những người không có nơi trú ngụ riêng được định cư tại các căn hộ của những người có những căn hộ lớn (4,5,6-phòng ngủ) và chủ cũ chỉ được dành lại cho một phòng, và căn hộ được tuyên bố thuộc sở hữu nhà nước. Điều này dẫn tới một số lượng lớn các căn hộ chung nơi nhiều gia đình cùng sống. Quả thực vấn đề vô gia cư hoàn toàn hầu như đã được giải quyết khi bất kỳ ai đều có thể xin một phòng hay nơi trú ngụ (số lượng căn hộ chung giảm đều sau chương trình xây dựng nhà ở quy mô lớn được thực hiện từ đầu thập niên 1960). Năm 1922 có ít nhất 7 triệu trẻ em vô gia cư ở Nga hậu quả của gần một thập kỷ tàn phá của Thế chiến I và cuộc Nội chiến Nga. Điều này dẫn đến một số lượng lớn trẻ mồ côi. Tới những năm 1930 Liên xô tuyên bố rằng họ không còn tình trạng vô gia cư và các công dân bị buộc phải có một propiska - một nơi cư trú thường xuyên. Không ai có thể bị tước đoạt propiska nếu không có nơi ở khác thay thế hay từ chối nó mà không có một giấy phép đặc biệt (được gọi là "order") để đăng ký tới một nơi khác. Quyền có nơi cư ngụ được bảo đảm trong hiến pháp Liên xô. Không có nơi cư trú thường xuyên sẽ bị coi là một tội phạm theo pháp luật.
Rõ ràng không có các khu nhà trống hay không được sử dụng tại các thành phố: bất kỳ căn hộ nào không có người đăng ký đều ngay lập tức bị nhà nước đem cho thuê với một giá tượng trưng cho người khác đang cần có điều kiện sống tốt hơn. Nếu một người có đăng ký thường xuyên không thể chi trả khoản thuê nhà, không ai có quyền trục xuất họ, chỉ có thể đệ đơn lên toà để đòi tiền.
Sau sự tan rã của Liên xô vấn đề vô gia cư trở tăng lên nhanh chóng, một phần bởi sự thiếu hụt pháp luật hồi đầu những năm 1990 với nhiều điều luật mâu thuẫn lẫn nhau và một phần bởi tỷ lệ gian dối cao trên thị trường nhà đất. Các điều luật 198 và 209 năm 1991 của luật hình sự Nga tuyên bố tội hình sự cho việc không có nơi cư trú thường xuyên đã bị huỷ bỏ. Bởi hầu hết các căn hộ đã bị tư nhân hoá và nhiều người đã bán nơi cư trú cuối cùng của mình mà không thể mua được nơi ở khác, số người vô gia cư tăng nhanh chóng. Việc thuê một căn hộ từ người sở hữu tư nhân trở nên việc thông thường (và nó chỉ giúp họ có được đăng ký tạm thời và người chủ căn hộ có thể trục xuất người thuê sau hạn hợp đồng hay nếu không được trả tiền). Tại Moscow khu cư ngụ đầu tiên cho người vô gia cư được mở cửa năm 1992.
Tuy thế, nhà nước vẫn buộc phải trao nơi cư trú thường xuyên miễn phí cho bất cứ ai cần điều kiện sống tốt hơn hay có đăng ký thường xuyên, bởi quyền có nơi cư trú vẫn được ghi trong hiến pháp. Tuy nhiên, điều này có thể kéo dài nhiều năm. Không ai vẫn có quyền tước đoạt nơi cư trú thường xuyên của một người trái với mong muốn của người đó, thậm chí là người sở hữu căn hộ. Điều này tạo ra các vấn đề cho các ngân hàng bởi khác khoản cho vay thế chấp ngày càng trở nên phổ biến. Các ngân hàng bị buộc phải mua một căn hộ mới, rẻ hơn cho một người để thay cho căn hộ thế chấp cũ nếu anh ta không thể trả được các khoản vay, hay đợi tới khi mọi người sống trong căn hộ chết đi. Nhiều dự án căn hộ 'xã hội' giá cực rẻ cho những người không thể trả khoản vay thế chấp đã được đề xuất để tạo thuận lợi cho thị trường cho vay thế chấp.

Bạo lực chống lại người vô gia cư

Có nhiều tội ác bạo lực được thực hiện chống lại người vô gia cư. Một cuộc nghiên cứu năm 2007 cho thấy tỷ lệ các vụ tội phạm như vậy đang gia tăng.

Sự hỗ trợ và giúp đỡ với người vô gia cư

Hầu hết các quốc gia cung cấp nhiều dịch vụ khác nhau để giúp đỡ người vô gia cư. Họ thường được cung cấp thực phẩm, nơi cư trú và quần áo và các hoạt động này thường được tổ chức và điều hành bởi các tổ chức cộng đồng (thường có sự giúp đỡ hay tình nguyện) hay bởi các cơ quan chính phủ. Những chương trình đó có thể được chính phủ, các cơ sở từ thiện, các nhà thờ và các cá nhân hảo tâm giúp đỡ.
Năm 1998, một cuộc nghiên cứu của Koegel và Schoeni về những người vô gia cư tại Los Angeles, California, thông báo một số lượng lớn người vô gia cư không tham gia vào các chương trình trợ giúp của chính phủ, và các tác giả được thông báo là đang bối rối trước thực tế đó, với khả năng có thể duy nhất từ bằng chứng là các chi phí chuyển tiếp có lẽ quá cao.

Nguồn thu nhập

Nhiều tổ chức phi lợi nhuận như Goodwill Industries duy trì một phái bộ để "cung cấp sự phát triển khả năng và cơ hội làm việc cho những người khó tiếp cận việc làm", dù hầu hết các tổ chức đó không đặt mục tiêu chủ yếu là các cá nhân vô gia cư. Nhiều thành phố cũng có những tờ báo hay tạp chí đường phố: các số xuất bản được thiết kế để cung cấp cơ hội việc làm cho người vô gia cư hay những người khác cần tới và chúng được bán trên các đường phố.
Tuy một số người vô gia cư có công việc được trả tiền, một số người phải tìm cách phương cách khác để kiếm tiềm. Ăn xin hay xin xỏ là một lựa chọn, nhưng ngày càng bị đặt ra ngoài vòng pháp luật ở nhiều thành phố. Dù có khuôn mẫu đó, không phải mọi người vô gia cư đều xin xỏ, và không phải mọi người đi xin đều vô gia cư. Một lựa chọn khác là biểu diễn ở nơi công cộng để kiếm tiền: thực hiện các trò vặt, chơi nhạc, vẽ tranh trên vỉa hè, hay cung cấp một số trò giải trí khác để xin tiền. Tại các thành phố nơi có các trung tâm hiến máu, những người vô gia cư có thể kiếm thu nhập từ những lần lui tới thường xuyên các trung tâm đó.
Đã có việc người vô gia cư thực hiện các hành động tội phạm chỉ để được tống vào nhà tù để kiếm thức ăn và nơi cư trú. Theo cách nói lóng của cảnh sát, hành động này được gọi là "three hots and a cot" (ba nóng và một giường) để chỉ ba bữa ăn nóng hàng ngày và một cái giường để nghỉ cho các tù nhân.
Được phát minh năm 2005 tại Seattle, Bumvertising, một hệ thống không chính thức thuê người vô gia cư quảng cáo của một doanh nhân trẻ, cung cấp thực phẩm, tiền và chai nước cho những người vô gia cư tham gia ở Northwest. Những người giúp đỡ người vô gia cư đã buộc tội người sáng lập, Ben Rogovy, và quá trình đó là khai thác người nghèo và đặc biệt dẫn chứng việc sử dụng từ có hàm ý xấu "bum" thường được coi là miệt thị.

Australia

Tại Australia Supported Accommodation Assistance Program (SAAP) là một chương trình hợp tác giữa Khối thịnh vượng và chính phủ nhà nước cung cấp tài chính cho hơn 1,200 tổ chức có mục đích hỗ trợ người vô gia cư hay những người đang gặp nguy cơ trở thành vô gia cư, cũng như những phụ nữ và trẻ em phải bỏ trốn khỏi bạo lực gia đình . Họ cung cấp nơi ở như chỗ cư trú, và những ngôi nhà giữa đường, và cung cấp nhiều dịch vụ hỗ trợ. Khối thịnh vượng chung đã cấp hơn $800 triệu trong giai đoạn 2000-2005 để thực hiện SAAP.
Chương trình hiện tại, được điều phố bởi Supported Assistance Act 1994, quy định rằng "mục đích tổng thể của SAAP là cung cấp nơi cư trú chuyển tiếp và các dịch vụ hỗ trợ liên quan, để giúp những người không có nhà ở đạt được khả năng tự duy trì cao nhất và tính độc lập. Căn cứ luật pháp đã được thiết lập để giúp người vô gia cư trong nước xây dựng lại cuộc sống, việc tham gia của nhà nước cũng giúp tăng cường ý nghĩa pháp luật và chứng minh sự hợp tác của các nhà nước và tham vọng cải thiện đất nước của họ.

Hoa Kỳ

Nhà ở Trước hết (Housing First) là một sáng kiến để giúp những người vô gia cư tái hoà nhập vào xã hội, và thoát khỏi những khu cư trú cho người vô gia cư. Nó được đưa ra bởi Hội đồng Liên cơ quan về Vô gia cư của chính phủ liên bang. Sáng kiến yêu cầu các thành phố lập một kế hoạch để chấm dứt tình trạng vô gia cư kinh niên. Theo hướng này, có niềm tin rằng nếu người vô gia cư được trao cho một ngôi nhà độc lập để bắt đầu lại, với một số sự trợ giúp thích đáng của xã hội, thì sẽ không cần tới các khu cư trú cho người vô gia cư nữa, và sáng kiến cho rằng đó là một kết quả tốt. Tuy nhiên, đây là một lập trường gây tranh cãi.
Hợp tác Cộng đồng vì Người vô gia cư của Miami, Florida đã tung ra một chiến dịch trên tầm cỡ quốc gia năm 2008 nhằm giúp các cộng đồng khác trên khắp Hoa Kỳ giải quyết tình trạng vô gia cư. Từ khởi đầu của nó năm 1993, CPH đã phục vụ gần 76,000 chỗ ở với một tỷ lệ sống ở bên ngoài thành công lên tới gần 62% tại Hạt Miami-Dade, Florida. Số người vô gia cư tại hạt đã giảm 83%. Chương trình quốc gia có cùng mô hình các Trung tâm Hỗ trợ Người vô gia cư, các chương trình dạy nghề, chăm sóc trẻ em tại chỗ, hỗ trợ nhà ở và hỗ trợ khác như của CPH. Tổ chức cũng cung cấp nền tảng trên cơ cấu gây quỹ duy nhất và sự tham gia bên trong cộng đồng.
Tại Boston, Massachusetts, vào tháng 9 năm 2007, một chương trình dành cho người vô gia cư được tiến hành tại Boston Common, sau vài vụ bắt giữ và nổ súng, và đề phòng mùa đông lạnh giá đang đến. Chương trình này nhắm vào những người vô gia cư sẽ phải ngủ tại Boston Common, và tìm cách đưa họ vào nơi trú ngụ, tìm cách bỏ qua giai đoạn nơi cư trú khẩn cấp.
Những bản đăng ký với Boston Housing Authority được phát ra và điền và thu lại. Đây là một nỗ lực nhằm thực hiện Sáng kiến Nhà ở Đệ nhất, được liên bang giao phó. Thị trưởng Boston, Thomas Menino, được trích dẫn đã phát biểu "Giải pháp cho sự vô gia cư là nơi cư trú thường xuyên". Tuy nhiên, đây vẫn là một chiến lược vẫn gây nhiều tranh cãi, đặc biệt nếu mọi người không có khả năng duy trì một nơi cư trú với sự hỗ trợ thích đáng của cộng đồng, về y tế, hướng dẫn thường xuyên và các chương trình hỗ trợ sức khoẻ tâm thần.
Tại Louisiana cựu Nghị sĩ bang B.G. Dyess của Rapides Parish, một bộ trưởng Baptist được phong chức, từng là người ủng hộ hàng đầu cho người vô gia cư thông qua Hội đồng Kết hợp Hành động Louisiana cho Người vô gia cư.

Chăm sóc y tế cho người vô gia cư

Chăm sóc y tế cho người vô gia cư là một thách thức lớn cho y tế cộng đồng.
Người vô gia cư có nhiều nguy cơ bị thương tích và các vấn đề y tế bởi cuộc sống trên đường phố của họ, gồm tình trạng dinh dưỡng kém, dễ bị lạm dụng, phải gánh chịu những yếu tố cực đoan của thời tiết, nguy cơ hứng chịu bạo lực cao (cướp bóc, đánh đập, và tương tự). Trong lúc ấy, họ ít có cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế hay bệnh viện công cộng.
Đây là một vấn đề đặc biệt ở Hoa Kỳ nơi nhiều người không có bảo hiểm y tế: "Mỗi năm, hàng triệu người ở Hoa Kỳ phải trải qua tình trạng vô gia cư và trong tình trạng cần thiết đến tuyệt vọng dịch vụ chăm sóc y tế." 
Người vô gia cư thường gặp khó khăn trong việc chứng minh ngày tháng năm sinh hay địa chỉ. Bởi người vô gia cư thường không có nơi cất giữ đồ đạc, họ thường mất đồ đạc, gồm cả chứng minh thư và các tài liệu khác, hay giấy tờ của họ bị cảnh sát hay những người khác phá hoại. Không có giấy chứng minh có ảnh, người vô gia cư không thể có việc làm hay tiếp cận nhiều dịch vụ xã hội. Họ có thể bị khước từ tiếp cận thậm chí sự trợ giúp căn bản nhất: nơi để quần áo, nơi để thức ăn, một số lợi ích xã hội, và trong một số trường hợp, cả nơi cư ngụ khẩn cấp.
Việc có được giấy tờ thay thế là khó khăn. Không có địa chỉ, chứng minh thư không thể được gửi đi. Phí có thể là một rào cản về chi phí cho những người nghèo. Và một số bang không cấp giấy khai sinh trừ khi người đó có chứng minh thư có ảnh, tạo ra một Catch-22.
Vấn đề này không quá nghiêm trọng tại các quốc gia cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế miễn phí khi sử dụng (free-at-use), như Anh Quốc, nơi các bệnh viện mở cửa cả ngày lẫn đêm, và không thu phí điều trị. Tại Hoa Kỳ, các bệnh viện miễn phí, đặc biệt cho người vô gia cư có tồn tại ở một số thành phố lớn, nhưng chúng thường quá tải bệnh nhân.
Các điều kiện ảnh hưởng đến người vô gia cư có tính riêng biệt và đã mở ra một lĩnh vực mới về y tế cho những người dân này. Người vô gia cư gặp nhiều chứng bệnh ngoài da và bệnh tật khác, bởi họ phải tiếp xúc với những điều kiện khí hậu rất lạnh trong mùa đông và ít có cơ hội vào những nơi có thể tắm giặt. Họ gặp những vấn đề về chăm sóc chân và có nhiều vấn đề về răng miệng hơn những người khác. Các cuốn sách y tế chuyên ngành đã được viết để giải quyết vấn đề này.
Có nhiều tổ chức cung cấp chăm sóc y tế miễn phí cho người vô gia cư tại các quốc gia không cung cấp điều trị y tế miễn phí do nhà nước tổ chức, nhưng các dịch vụ này thường xuyên gặp quá tải vì số lượng hạn chế các bác sĩ tham gia. Ví dụ, cần mất hàng tháng để có thể được xếp lượt khám tại một cơ sở y tế miễn phí. Các bệnh dễ lây truyền cũng là một vấn đề lớn, đặc biệt là bệnh lao, lan truyền dễ dàng trong các khu cư trú chật chội của người vô gia cư tại các khu đô thị.
Năm 1999, Tiến sĩ Susan Barrow tại Trung tâm Nghiên cứu và Hạn chế tình trạng Vô gia cư tại Đại học Columbia đã thông báo trong một cuộc nghiên cứu rằng "tỷ lệ tử theo tuổi của người vô gia cư nam và nữ cao gấp bốn lần mức chung của quốc gia và 2 đến 3 lần cao hơn mức chung của dân cư thành phố New York".
Năm 2004, Trung tâm Chăm sóc Người vô gia cư Boston phối hợp với Hội đồng Chăm sóc Người Vô gia cư Quốc gia xuất bản một cuốn sách y tế tên là "Chăm sóc sức khoẻ cho người vô gia cư", biên tập bởi James J. O'Connell, M.D., chuyên về việc chăm sóc cho người vô gia cư.
Tháng 6 năm 2008, tại Boston, Massachusetts, Jean Yawkey Place, một toà nhà bốn tầng, diện tích 77,653 foot vuông, đã được Chương trình Chăm sóc Y tế cho Người vô gia cư Boston mở cửa. Nó là một toà nhà có đầy đủ dịch vụ tại khu sân bãi của Trung tâm Y tế Boston để cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế cho người vô gia cư. Nó cũng có một cơ sở chăm sóc y tế thời hạn dài, Barbara McInnis House, với 104 giường, là chương trình chăm sóc y tế thường xuyên đầu tiên và lớn nhất tại Hoa Kỳ.

Tính số lượng người vô gia cư

Tại Hoa Kỳ, cơ quan HUD của chính phủ liên bang đã yêu cầu các tổ chức nhận tài chính từ liên bang sử dụng một hệ thống theo dõi bằng máy tính với những người vô gia cư và các tin tức thống kê của họ, được gọi là HMIS (Hệ thống Quản lý Thông tin Người Vô gia cư). Đã có một số ý kiến phản đối cách làm này từ phía các tổ chức ủng hộ quyền riêng tư, như EPIC. Tuy nhiên, HUD coi kỹ thuật thu thập thông tin của mình có độ chính xác thích hợp cho người vô gia cư tại các trung tâm cư trú và các trương chình trong Báo cáo Đánh giá Người vô gia cư Thường niên đã được chuyển cho Quốc hội.
Hiện tại việc xác định và tính toán số người vô gia cư là rất khó bởi các thói quen trong cuộc sống của họ. Cũng có cái gọi là "người vô gia cư ẩn" bên ngoài sự quan sát của cư dân bình thường, và có lẽ đang ở trong tài sản tư nhân.
Nhiều quốc gia, nhà nước và các thành phố đã tiếp cận những cách thức và kỹ thuật khác nhau nhằm tính toán một số lượng gần đúng. Ví dụ, một cuộc "điều tra người vô gia cư" một đêm, thường được tổ chức vào đầu mùa đông, là một kỹ thuật được một số thành phố Mỹ sử dụng, đặc biệt là Boston, Massachusetts. Los Angeles, California sử dụng một bộ kỹ thuật tổng thợp để tính toán, gồm cả kỹ thuật tính point-in-time trên đường phố.

Nước đang phát triển và chậm phát triển

Số lượng người vô gia cư trên toàn thế giới tăng ổn định trong những năm gần đây. Tại một số quốc gia thuộc Thế giới thứ ba như Ấn Độ, Nigeria, và Nam Phi, tình trạng vô gia cư tăng mạnh, với hàng triệu trẻ em sống và làm việc trên đường phố. Tình trạng vô gia cư đã trở thành một vấn đề ở Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, và Philippines dù các quốc gia này dang giàu lên, chủ yếu bởi các công nhân nhập cư những người thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm một nơi ở cố định.
Với người dân Nga, đặc biệt là thanh niên, tình trạng nghiện rượu và lạm dụng các chất ma tuý là nguyên nhân chính khiến họ trở thành và tiếp tục là người vô gia cư.
Chương trình Định cư Con người Liên hiệp quốc của Liên hiệp quốc (UN-Habitat) đã viết trong Báo cáo Toàn cầu về Định cư Con người của họ năm 1995: "Vô gia cư là một vấn đề tại các quốc gia phát triển cũng như tại các quốc gia đang phát triển. Ví dụ, tại London, tuổi thọ của những người vô gia cư thấp hơn mức trung bình quốc gia 25 năm.
Các điều kiện nhà ở kém taij đô thị là một vấn đề toàn cầu, nhưng các điều kiện là tồi tệ tại các nước đang phát triển. Habitat nói hiện nay có 600 triêun người sống trong điều kiện bị đe doạ về cuộc sống và nhà ở tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latin. Mối đe doạ vô gia cư hàng loạt là lớn nhất tại các vùng đó bởi đó cũng là vùng có mức độ tăng dân số lớn nhất.
Tới năm 2015, 10 thành phố lớn nhất thế giới sẽ tại châu Á, Mỹ Latinh và châu Phi. Chín trong số chúng ở tại các nước đang phát triển: Bombay, Ấn Độ - 27.4 triệu; Lagos, Nigeria - 24.4; Thượng Hải, Trung Quốc - 23.4; Jakarta, Indonesia - 21.2; Sao Paulo, Brazil - 20.8; Karachi, Pakistan - 20.6; Bắc Kinh, Trung Quốc - 19.4; Dhaka, Bangladesh - 19; Mexico City, Mexico - 18.8. Thành phố duy nhất ở quốc gia phát triển thuộc top ten là Tokyo, Nhật Bản - 28.7 triệu."
Năm 2008, Tiến sĩ Anna Tibaijuka, Giám đốc điều hành UN-HABITAT, dẫn ra báo cáo gần đó "Báo cáo Tình trạng các Thành phố trên Thế giới 2008/2009", để nói rằng cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới chúng ta đang đương đầu hiện nay cần phải được xem là một cuộc "khủng hoảng tài chính nhà ở" trong đó người nghèo nhất trong số những người nghèo phải tự lo cho mình.