Vụ hành quyết gia đình hoàng đế Nga

Bối cảnh

Vào ngày 22 tháng 3 năm 1917, Nikolai, lúc đó không còn là vua nữa được đoàn tụ với gia đình ông tại Cung điện Aleksandr ở Tsarskoe Selo. Ông ta cùng với gia đình bị chính phủ lâm thời cai quản.
Vào tháng 8 năm 1917, chính phủ lâm thời Aleksandr Kerensky di tản gia đình Romanov tới Tobolsk, với lý do là để bảo vệ họ tránh khỏi làn sóng cách mạng. Ở đó họ sống trong ngôi nhà của cựu thống đốc cũ, tương đối tiện nghi. Sau khi những người Bolshevik lên nắm chính quyền vào tháng 11 năm 1917, điều kiện trong tù đầy trở nên nghiêm khắc hơn, càng ngày càng có nhiều cuộc thảo luận đòi đưa Nikolai ra tòa án để xét xử. Vào ngày 1 tháng 3 năm 1918, gia đình phải sống với khẩu phần của binh lính, phải từ bỏ 10 người hầu thân tín và phải từ bỏ bơ và cà phê - những thứ được cho là xa xỉ phẩm.
Khi những người Bolshevik củng cố được thế lực, vào tháng 4, chính quyền chuyển Nikolai, Aleksandra và con gái Maria của họ tới Yekaterinburg. Aleksey lúc đó bệnh quá nặng để có thể đi theo cha mẹ nên ở lại với các chị Olga, Tatiana và Anastasia. Các cô gái này không rời Tobolsk cho tới tháng 5 năm 1918. Gia đình với vài người hầu cận còn lại bị cai quản tại nhà Ipatiev ở Yekaterinburg. Ngôi nhà này được gọi là nhà với mục đích đặc biệt (tiếng Nga: Дом Особого Назначения).
Những người Bolshevik đã muốn đưa hoàng đế Nga ra tòa, nhưng tình thế chiến tranh đã dẫn tới việc một cán bộ Bolshevik là Yakov Sverdlov quyết định xử bắn cả gia đình nhà vua. Gia đình Romanov lúc đó bị Hồng quân giam giữ tại Yekaterinburg. Khi cuộc nội chiến tiếp tục và liên quân Bạch vệ đang đe dọa sẽ chiếm đóng thành phố, khiến Sverdlov lo sợ rằng gia đình Romanov sẽ bị rơi vào tay phe Bạch vệ. Điều này những người Bolshevik không thể chấp nhận được với 2 lý do: Thứ nhất, Nga hoàng hay bất cứ người nào trong gia đình ông có thể là ngọn đuốc tập hợp những người ủng hộ phe Bạch vệ và qua đó tiếp tục làm bùng nổ nội chiến; Thứ hai, Nga hoàng hay một người nào đó trong gia đình, nếu ông ta chết, có thể được xem là có đủ pháp lý để thành người nối ngôi bởi các quốc gia Âu châu khác, điều đó có nghĩa là phe Bạch vệ nhờ đó mà có thể thương lượng để có sự tham dự của ngoại bang giúp đỡ họ. Chẳng bao lâu ngay sau khi gia đình Nga hoàng bị xử bắn, thành phố đã bị rơi vào tay phe Bạch vệ.
Vào ngày 16 tháng 7 năm 1918, lực lượng lê dương Séc bao vây Yekaterinburg, không biết là gia đình Nga hoàng đang bị giam lỏng ở đó. Phe Bolshevik, tin tưởng là quân đội Séc có nhiệm vụ là giải cứu hoàng tộc Nga, hoảng sợ và đã giết những người tù giam của mình. Lý do thực sự mà binh lính Séc đã tới là để bảo vệ đường xe lửa xuyên Siberia mà họ đã kiểm soát.
Lãnh đạo của những người Bolshevik là Lenin không hề biết gì về mệnh lệnh này, và sau này Sverdlov mới thông báo với Lenin về vụ xử bắn. Lenin tỏ ra không tán thành với việc Sverdlov tự ý ra lệnh xử bắn Nikolai II, vì ông cho rằng sau khi chế độ quân chủ không còn nữa, Nga hoàng nên được đưa ra tòa án để xét xử công bằng như những công dân Nga khác. Cháu gái Lenin - Olga Ulianova cũng nói: "Bác Volodya làm cách mạng Bolshevik không phải để giết vua Nga. Lenin chỉ muốn thay thế hệ thống tư bản chủ nghĩa ở nước Nga bằng chế độ xã hội chủ nghĩa".