Trương Yên (Hoàng hậu)

Tiểu sử

Trương Hoàng hậu người huyện Ngoại Hoàng, quận Đãng (碭郡外黄县; nay thuộc Dân Quyền, Thương Khâu). Theo Sử ký, Trương thị là con gái của Triệu vương Trương Ngao, không rõ mẹ, nhưng Hán thư khẳng định bà là con gái Trương Ngao cùng Lỗ Nguyên Công chúa, tức là cháu ngoại của Hán Cao Tổ Lưu Bang và Lữ hậu. Thời Hán Cao Tổ, cha bà bị truất ngôi Triệu vương, giáng làm Tuyên Bình hầu, Cao Tổ phong cho hoàng tử Lưu Như Ý là con trai của Thích phu nhân làm Triệu vương. 
Sử kí không ghi lại tên thật của Trương hoàng hậu. Theo Sử Ký tác ẩn (史记索隐) của Tư Mã Trinh thời nhà Đường, dẫn lời Hoàng Phủ Mật đời Tây Tấn, thì Hiếu Huệ hoàng hậu Trương thị có khuê danh Trương Yên (张嫣). Sách Hán cung xuân sắc (汉宫春色) đời Tây Tấn cũng ghi bà tên Yên, biểu tự Mạnh Anh (孟英), tiểu tự Thục Quân (淑君).

Hoàng hậu nhà Hán

Năm 195 TCN, Hán Cao Tổ băng hà, Hán Huệ Đế Lưu Doanh lên nối ngôi. Mẹ Trương thị là chị gái của Huệ Đế, nên Trương thị là cháu gọi Huệ Đế bằng cậu. Lữ Thái hậu muốn xếp đặt để Trương thị làm Hoàng hậu, lấy tiêu chí "thân càng thêm thân" để củng cố quyền lực của chính mình. 
Năm Huệ Đế thứ 4 (192 TCN), Lữ Thái hậu đã ép Lưu Doanh phải lấy Trương thị, đem tuấn mã 12 thớt, hoàng kim vạn lượng cử hành đại hôn lễ lập Trương thị làm Hoàng hậu. Lúc này bà mới chỉ 10 tuổi. Dù là Hoàng hậu nhưng vì tuổi còn nhỏ, nên Huệ Đế và Trương hậu chưa từng xảy ra chuyện chăn gối, vì vậy bà không có con nối dõi. Khi một phi tần của Hán Huệ Đế mang long thai, Lữ Thái hậu giả truyền rằng Trương hậu cũng đang có thai. Đến ngày sinh, Thái hậu đặt tên Hoàng tử mới sinh là Lưu Cung, bắt đem đến chỗ Hoàng hậu giả là Quốc mẫu vừa sinh được con trai, còn mẹ thật của Lưu Cung bị giết chết để diệt khẩu. Lưu Cung trở thành Thái tử. 
Năm Hán Huệ Đế thứ 7 (188 TCN), ngày 12 tháng 8 (âm lịch), Hán Huệ Đế bạo băng khi mới 22 tuổi ở Vị Ương cung, ngày 5 tháng 9 (âm lịch) cùng năm thì an táng ở An lăng. Thái tử Lưu Cung kế vị, sử gọi là Hán Tiền Thiếu Đế, Thái hậu Lữ Trĩ vẫn là Hoàng thái hậu, tiến hành đăng triều nhiếp chính, được sử sách gọi là Lâm triều xưng chế (臨朝稱制). Với quyền hành trực tiếp tối cao, Lữ Thái hậu lâm triều độc quyền 8 năm. Trương Hoàng hậu lúc này không được gọi là Thái hậu, mà được gọi theo thụy hiệu của Hán Huệ Đế, tức là [Hiếu Huệ Hoàng hậu; 孝惠皇后].
Năm Lữ Thái hậu nguyên niên (187 TCN), mẹ của Trương Hoàng hậu là Lỗ Nguyên công chúa qua đời.
Năm Lữ Thái hậu thứ 4 (184 TCN), Lưu Cung lúc này đã lớn lên, nghe nói mẹ mình bị Lữ Thái hậu giết chết một cách tàn nhẫn, còn mình lại không phải là con của Trương hậu, bèn nổi giận nói: 「Hoàng hậu có thể nào lại giết chết sinh mẫu của ta rồi tự nhận ta là con của bà? Ta bây giờ còn nhỏ, sau này lớn lên nhất định sẽ báo thù!」. Lữ Thái hậu giận, bèn giam Lưu Cung vào Vĩnh Hạng cung, không cho bất kỳ ai gặp Lưu Cung. Không lâu sau, Lữ Thái hậu phế truất Lưu Cung, lập một người con khác của Huệ Đế là Thường Sơn vương Lưu Nghĩa lên ngôi, tức Hán Hậu Thiếu Đế, Lữ Thái hậu tiếp tục chuyên chính.

Lui về Bắc cung

Năm Lữ Thái hậu thứ 8 (180 TCN), Lữ hậu băng hà. Các đại thần Trần Bình, Chu Bột làm chính biến lật đổ họ Lữ, khôi phục lại Hoàng vị cho họ Lưu, lập con thứ của Cao Tổ hoàng đế Lưu Bang là Đại vương Lưu Hằng kế thừa đại thống, tức là Hán Văn Đế. 
Khi truy sát con cháu họ Lữ, Trương Hoàng hậu may mắn không bị xét đến, nhưng cũng chỉ có thể an bài ở một nơi khác khuất hoàng thất. Khi ấy, Hiếu Huệ hoàng hậu Trương thị trên danh nghĩa là chị dâu của Hán Văn Đế, bà bị dời sang Bắc cung (北宮), vẫn gọi là [Hiếu Huệ Hoàng hậu] hoặc [Trương Hoàng hậu] để phân biệt với vị hiệu của Đậu hoàng hậu. Đó là mặt sau của Vị Ương cung, lặng lẽ hiu quặng. Bà sinh hoạt ở đó cho đến cuối đời, ròng rã 17 năm.
Năm Hán Văn Đế Hậu Nguyên nguyên niên (163 TCN), tháng 3, Hiếu Huệ hoàng hậu Trương thị lặng lẽ qua đời lúc khoảng 40 tuổi. Triều đình không phát tang quy mô, lặng lẽ đem kim quan của bà hợp táng với Hán Huệ Đế tại An lăng (安陵), nhưng không lập mộ.