Các vụ đánh bom Ankara 2015

Bối cảnh

Sau vụ đánh bom tự sát diễn ra tại Suruç làm 33 người thiệt mạng ngày 20 tháng 7 năm 2015, Quân đội Thổ Nhĩ Kỳ mở chiến dịch quân sự quy mô lớn chống lại tổ chức Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant trong khi tìm cách ngăn chặn cuộc nổi dậy lần thứ ba của người Kurd do Đảng Công nhân Kurdistan (PKK) phát động. Việc tái khởi động các hoạt động vũ trang chống lại PKK đã làm tan rã hoàn toàn tiến trình đàm phán hòa giải giữa lực lượng người Kurd và Chính phủ bắt đầu từ năm 2012. Lấy cớ là vụ khủng bố Suruc, Ankara đã mở nhiều cuộc không kích chống lại quân ISIS thánh chiến, và cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trên đất Thổ, nhưng cùng lúc, phi cơ chiến đấu của Ankara cũng oanh tạc mạnh vào lực lượng Kurdistan tại miền bắc Iraq dẫn đến làn sóng bạo lực vũ trang của người Kurd nổ ra tại miền Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ. Tính đến ngày 7 tháng 10, cuộc nổi dậy đã cướp đi sinh mạng của 141 quân chính phủ cùng 1.740 binh lính phe PKK khiến nhiều nhà bình luận lạc quan cho rằng phong trào PKK sắp bị đánh bại. Tuy nhiên, làn sóng bạo lực mới của người Kurd cũng châm ngòi cho bất ổn chính trị ở nhiều nơi trong cả nước, điển hình là cuộc tấn công của những người Thổ theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan nhằm vào trụ sở Đảng Dân chủ Nhân dân có đường lối thân Kurd. Nhiều chính trị gia và nhà bình luận cho rằng đất nước này chuẩn bị bước vào một cuộc nội chiến.

Tình hình chính trị

Sau cuộc Bầu cử quốc hội tháng 6 năm 2015, Đảng Công lý và Phát triển (AKP) mất thế đa số trong Nghị viện sau 13 năm cầm quyền. Khi cuộc không khích được tiến hành, nội các cũ của Thủ tướng Ahmet Davutoğlu đang trong quá trình đàm phán để thành lập chính phủ liên minh. Tuy nhiên, nhiều cuộc đàm phán với Đảng Phong trào dân tộc (MHP) và Đảng Nhân dân Cộng hòa (CHP) đã kết thúc mà không đạt được kết quả nào, Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan đành tuyên bố tổng tuyển cử trước thời hạn, dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 11. Điều này đồng nghĩa với việc một chính phủ quá độ được thành lập với quyền lực được chia đều cho bốn đảng phái để chờ kết quả cuộc bầu cử mới. Động thái này kéo theo nhiều chỉ trích nhằm vào Đảng AKP, cáo buộc đảng này gây ra các cuộc tấn công phe người Kurd và kích hoạt bạo động ở miền Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ là nhằm lấy lòng cử tri theo chủ nghĩa dân tộc của CHP, cũng như giảm suy yếu đi khối cử tri trung thành với HDP. Nhiều ý kiến quan trại trong bối cảnh bạo lực lan tràn như vậy, liệu an ninh trong cuộc bầu cử sắp sửa diễn ra êm thấm hay không.

Mục tiêu

Các vụ nổ xảy ra trước khi một cuộc mit tinh đòi "quyền Lao động, Hòa bình và Dân chủ" chuẩn bị diễn ra. Cuộc tuần hành do các nhóm thiên tả gồm Liên hiệp Công đoàn Tiến bộ Thổ Nhĩ Kỳ (DISK), Liên minh Ngành nghề Công nghệ và Kiến trúc (TMMOB), Hiệp hội Y tế Thổ Nhĩ Kỳ (TTB) cùng Liên hiệp Công đoàn Công chức (KESK) phối hợp tổ chức tại cầu vượt đường bộ cạnh Công trường Sıhhiye, thủ đô Ankara. Quan sát sơ bộ cho thấy nhiều người tham dự mit tinh có mặt tại đây ủng hộ Đảng Dân chủ Nhân dân (HDP) thân người Kurd, trong khu vực còn có cờ hiệu của HDP cùng các chính đảng tả khuynh như Lao động (EMEP) và Liên hiệp các Hội Thanh niên Xã hội chủ nghĩa (SGDF).

Các vụ nổ

Quả bom thứ nhất phát nổ vào lúc 10:04 giờ địa phương khi người biểu tình đang hát một ca khúc tưởng niệm sự kiện Ngày Chủ nhật Đẫm Máu năm 1969. Vài giây sau đó, quả bom thứ hai phát nổ. Địa điểm xảy ra vụ nổ nằm rất gần trụ sở Tổ chức Tình báo Quốc gia (MIT).
Bộ Nội vụ Thổ Nhĩ Kỳ lúc đầu công bố có 30 chết và 126 người bị thương. Sau đó, Trưởng công tố Ankara xác nhận có 47 người chết. Tuy vậy, một công tố viên cho rằng con số thực phải là 52 người thiệt mạng và hơn 400 người bị thương. Nhật báo Sozcu đưa ra ước đoán vào khoảng 57 người thiệt mạng. Số thương vong gia tăng nhanh chóng, với một báo cáo của Bộ Y tế khẳng định số người chết lên đến 86 người, trong khi Hiệp hội Y tế Thổ Nhĩ Kỳ xác nhận con số này là 97 người thiệt mạng và hơn 400 người bị thương. Sau khi vụ nổ xảy ra, các lực lượng an ninh đã lập tức phong tỏa hiện trường sau khi cho biết có khả năng nhiều vụ nổ bom nữa còn tiếp diễn.

Phản ứng tức thì

Nhiều nhân chứng có mặt tại hiện trường cho biết cảnh sát đã xịt hơi cay vào đám đông và thậm chí còn chặn xe cứu thương không cho tiếp cận trường. Một số người biểu tình giận dữ đã cố gắng đập phá xe cảnh sát, còn đảng HDP lý giải rằng cảnh sát đã chặn người biểu tình mang người bị thương đến nơi an toàn.
Ngay sau vụ nổ bom, các bộ trưởng Y tế, Nội vụ và Tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ đã đến thị sát tại hiện trường để tìm hiểu vụ việc. Tuy nhiên đoàn tùy tùng của họ đã đụng độ với người biểu tình đang gào thét các khẩu hiệu chống đảng AKP và buộc phải rời đi ngay sau đó. Trưởng công tố Ankara cho biết các quan chức trên muốn điều tra khả năng xảy ra đánh bom tự sát trong vụ việc. Lãnh đạo Công ty Đường sắt Thổ Nhĩ Kỳ (TCDD) cho biết vụ việc đã làm đình trệ các chuyến tàu đi qua Nhà ga Trung tâm Ankara.
Thủ tướng Ahmet Davutoğlu đã tạm dừng các lịch trình làm việc thường lệ, bao gồm cả cuộc vận động tranh cử để giải quyết tình hình. Ông đã tổ chức họp khẩn với Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan, người cũng vừa hủy chuyến công du ở Istanbul ngay sau vụ việc. Sau đó, ông tổ chức ngay một cuộc họp an ninh với các Phó thủ tướng, Giám đốc Cơ quan Tình báo Quốc gia, Bộ trưởng Nội vụ, Tư pháp, Thủ hiến Ankara, Tổng cục An Ninh và nhiều lãnh đạo cấp cao của Phủ Thủ tướng và Bộ Y tế.
Hội đồng Phát thanh Truyền hình Trung ương (RTUK) ban hành lệnh cấm đăng tải tin tức về vụ nổ trên các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng xã hội trong vòng hai tiếng đồng hồ sau vụ nổ.

Phán đoán ban đầu

Trưởng Công tố Ankara tuyên bố vụ tấn công gây chết người ở thủ đô Ankara có khả năng lớn do hai kẻ đánh bom tự sát thực hiện.
Hiện vẫn chưa có tổ chức nào đứng ra nhận trách nhiệm về vụ tấn công khiến dấy lên nhiều đồn đoán về thủ phạm gây ra vụ nổ. Thủ lĩnh Đảng Phong trào Dân tộc (MHP) Devlet Bahçeli cho biết có sự tương đồng giữa vụ đánh bom này với vụ nổ ở Suruc hồi tháng 7, cho thấy có khả năng lực lượng Nhà nước Hồi giáo (ISIS) đứng đằng sau vụ việc. Các nguồn tin điều tra cũng xác nhận loại chất nổ tìm thấy tại hiện trường khá giống với vật liệu nổ ở vụ Suruc, cho thấy mối nghi ngờ là có cơ sở.
Về phần Đảng Dân chủ Nhân dân (HDP), được cho là nạn nhân chính của vụ nổ, đảng này ngay lập tức công khai tố cáo Nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ đã hợp tác với các phe phái ngoài chính phủ để gây ra vụ việc và cáo buộc nhà nước đã không hành xử thích hợp để tiêu diệt các tổ chức này sớm. Đảng này cũng cáo buộc chính đảng AKP cầm quyền mới là kẻ thủ ác giết người không gớm tay và là mối nguy hại hàng đầu cho nền hòa bình và an ninh đất nước. Lời buộc tội đó của HDP bị AKP chỉ trích kịch liệt.
Veysel Eroğlu, Bộ trưởng Quản lý Tài nguyên rừng và nguồn nước, trong một chuyến công tác ở thành phố Afyonkarahisar miền Tây Nam, cho biết ông nghi ngờ chính đảng HDP đã dàn dựng vụ tấn công nhằm tranh thủ lòng cảm thông từ phía cử tri và nhận thêm phiếu bầu.

Điều tra

Một ngày sau vụ nổ, các cơ quan chính phủ cho biết điều tra ban đầu nhắm vào lực lượng Nhà nước Hồi giáo tự xưng (ISIS).

Trong nước

Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan lên án vụ tấn công bằng bom và khẳng định rằng người dân Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đoàn kết một lòng sau hành vi đáng ghê tởm này. Ông cũng cho biết chính phủ sẽ không dung thứ các hành động phá hoại nhằm gây chia rẽ xã hội trong nước. Tổng thống Erdogan cũng kêu gọi tất cả mọi công dân hành động có trách nhiệm và đúng đắn, và khẳng định chính phủ đang nỗ lực điều tra để tìm ra chân tướng vụ việc trong thời gian sớm nhất.
Trong khi đó, Thủ tướng Ahmet Davutoğlu, đồng thời là lãnh tụ Đảng Công lý và Phát triển (AKP), ra một tuyên ngôn lên án thủ phạm vụ đánh bom, cho rằng đó là hành vi chống lại nền dân chủ cũng như mọi thành phần trong xã hội. Ông cho biết Thổ Nhĩ Kỳ là ví dụ điển hình của một quốc gia vẫn giữ được khối đoàn kết toàn dân mặc cho nhiều nỗ lực nhằm phá vỡ khối đoàn kết này. Ông cũng công bố kế hoạch gặp gỡ các lãnh tụ đối lập để bàn về hướng giải quyết hậu quả vụ việc, và cho biết ông và chính phủ sẽ nỗ lực hết sức để đưa kẻ thủ ác ra ánh sáng. Ngày 11/10/2015, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố quốc tang ba ngày để tưởng niệm nạn nhân vụ tấn công khủng bố.
Thủ lĩnh Đảng Nhân dân Cộng hòa (CHP) Kemal Kılıçdaroğlu, lãnh tụ đối lập chính trên chính trường cho biết đảng của ông sẵn sàng tham gia các nỗ lực nhằm ngăn chặn những vụ tấn công tương tự và đồng ý gặp mặt Thủ tướng để thảo luận về vụ việc. Ông này khẳng định tất cả các chính đảng phải có trách nhiệm cùng nhau hợp tác chống lại những hành vi khủng bố tương tự và kêu gọi các nghi can giấu mặt ra đầu thú. Ông cũng tuyên bố rằng bạo lực không phải cách giải quyết cho việc bất đồng quan điểm.
Lãnh đạo đảng đối lập Phong trào Dân tộc (MHP) Devlet Bahçeli đã hủy bỏ cuộc diễu hành tranh cử dự kiến tại İzmir và ngay lập tức ra tuyên bố rằng đất nước Thổ Nhĩ Kỳ đang phải trả giá đắt cho việc đảng AKP có mối liên hệ mật thiết với các băng nhóm bạo lực. Ông cũng từ chối gặp mặt Thủ tướng Davutoğlu. Một mực cáo buộc vụ nổ bom là hành vi nhằm phá vỡ khối đoàn kết nội bộ, ông cũng bày tỏ quan ngại trước việc phần tử xấu có thể qua mặt các cơ quan an ninh và tình báo quốc gia để gây ra vụ việc.
Chính trị gia đối lập Selahattin Demirtaş, đồng lãnh đạo Đảng Dân chủ Nhân dân (HDP) so sánh mối tương quan với các vụ đánh bom ở Suruc và Diyarbakır vài tháng trước, ông khẳng định rằng kẻ khủng bố đã cố tình nhằm vào chính đảng của mình. Ông cũng đưa ra lời cáo buộc Đảng AKP cầm quyền và Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan đã cố ý kích động bạo lực nhằm vào thường dân. Ông gọi Erdogan là "kẻ chủ mưu" đứng đằng sau các vụ đánh bom nói trên, và cho biết chính Erdogan có thể đảm bảo người dân tham gia biểu tình an toàn, hợp pháp nhưng khi người ta đi biểu tình đòi hòa bình lại bị "thảm sát".