Lưu Diệp (Tam Quốc)

Lưu Diệp (giản thể: 刘晔; phồn thể: 劉曄; bính âm: Liú Yè, ? – 234), tên tự là Tử Dương, người Thành Đức, Hoài Nam, là trọng thần của tập đoàn quân phiệt Tào Ngụy vào cuối đời Đông Hán và đời Tam Quốc, phục vụ 3 thế hệ họ Tào từ khi là quân phiệt tới khi chính thức làm hoàng đế: Tào Tháo, Tào Phi và Tào Duệ.

Thiếu thời

Ông là hậu duệ của Phụ Lăng vương Lưu Duyên, con trai của Hán Quang Vũ đế. Cha là Lưu Phổ. Mẹ tên là Tu. Anh trai tên là Lưu Hoán, hơn Diệp 2 tuổi.
Năm lên 7, mẹ bệnh mất, lâm chung, trối lại rằng: Người hầu của Lưu Phổ có tính hại người, sau khi bà mất đi, chỉ sợ hắn sẽ gây loạn trong nhà. Diệp trưởng thành thì phải trừ bỏ hắn đi, để bà không phải ôm hận mà chết. Năm lên 13, ông nói với Hoán: "Lời dặn của mẹ, có thể thực hiện rồi!" Hoán không theo. Diệp ngay hôm ấy vào phòng giết chết kẻ người hầu ấy, rồi đi thẳng ra viếng mộ mẹ. Sau đó cho xe quay về trình bày với cha. Phổ giận, sai người đuổi theo ông. Diệp quay về vái lạy rằng: Có lời dặn của mẹ lúc lâm chung, nên mới dám tự ý ra tay trừng phạt. Phổ lấy làm lạ, nên không trách cứ. Người Nhữ Nam là Hứa Thiệu giỏi xem tướng, đến Dương Châu tránh loạn, khen Diệp có tài giúp đời.
Năm Diệp ngoài 20 tuổi, thiên hạ đại loạn, cường hào ở Dương Châu là bọn Trịnh Bảo, Trương Đa, Hứa Kiền tụ tập binh mã làm bậy, trong đó Trịnh Bảo kiêu dũng quả đoán, là tài năng hơn cả. Bấy giờ Bảo muốn cướp bóc trăm họ vượt Trường Giang chạy nạn đến khu vực Giang Nam, thấy Diệp là dõng dõi hoàng tộc, muốn cưỡng bức ông hưởng ứng việc này. Diệp biết được rất lấy làm sợ hãi, nhưng chưa tìm ra biện pháp. Gặp lúc Tào Tháo sai sứ giả đến Châu, có việc tra xét. Diệp tiếp đón, cùng bàn luận việc đương thời, rồi giữ sứ giả ở lại nhà mình vài ngày. Trịnh Bảo đưa mấy trăm người đem bò, rượu đến đón sứ giả, Diệp lệnh cho kẻ hầu bày cơm rượu cho người của Bảo ở ngoài cửa, còn Bảo thì cùng mình vào nhà ăn tiệc, rồi ngầm dặn người dâng rượu tìm cơ hội giết hắn. Nhưng Bảo không thích rượu, càng về sau càng minh mẫn, người dâng rượu không dám ra tay. Diệp vì thế tự mình dùng bội đao đâm chết Bảo, rồi chặt đầu Bảo, nói với bộ hạ của hắn rằng: "Tào công có lệnh, ai dám manh động, có tội như Bảo." Bọn chúng bàng hoàng khiếp sợ, bỏ trốn về doanh trại.

Phục vụ Lưu Huân

Thủ hạ của Bảo có mấy ngàn người, Diệp đề phòng họ làm loạn, cưỡi ngựa của Bảo đến trước cửa doanh trại, thuyết phục đám thủ lĩnh, cuối cùng được bọn chúng chào đón. Diệp an ủi phủ dụ, bọn cướp đều quy phục, đưa ông lên làm thủ lĩnh mới. Diệp thấy nhà Hán suy vi, nghĩ mình là dòng dõi hoàng thất, không dám nắm binh, bèn ủy thác bọn họ cho Lư Giang thái thú Lưu Huân. Ông ta lấy làm lạ, Diệp nói rằng: "Bảo không tuân phép nước, bộ hạ của hắn quen cướp bóc làm lợi, kẻ hèn không có ý gì, muốn chỉnh đốn lại, mà cũng bởi lòng oán giận không kiềm được, nên mới làm như vậy!".
Khi ấy Lưu Huân có binh lực rất mạnh ở khoảng Giang, Hoài, Tôn Sách đố kỵ, bèn sai sứ dâng lễ vật cho Huân, nhún mình thỉnh cầu Huân đánh thành Thượng Liễu. Huân nhận lấy vàng lụa, châu bảo, vui vẻ nhận lời. Mọi người đều chúc mừng, chỉ có Diệp tỏ ra không vui, Huân hỏi tại sao, ông cho rằng: Thượng Liễu tuy nhỏ, nhưng tường cao hào sâu, dễ giữ khó đánh, lâu ngày không hạ được, thì ở ngoài binh sĩ mệt mỏi, ở nhà ắt bị Tôn Sách đánh úp. Huân không nghe, quả nhiên bị Tôn Sách tập kích, trong lúc khốn cùng chạy về với Tào Tháo, Diệp cũng theo về.

Phục vụ Tào Tháo

Về sau Tào Tháo đến Thọ Xuân, bấy giờ ở địa giới Lư Giang có sơn tặc Trần Sách tụ tập mấy vạn người, chiếm cứ nơi hiểm trở. Tào Tháo phái quân đi dẹp chưa được, đem việc này ra hỏi, nhiều người cho rằng không dẹp được cũng không đáng lo, dẹp được thì vất vả chẳng bõ công. Diệp nhận xét bọn Sách chỉ là tiểu tặc, trước treo thưởng dụ hàng, sau phái đại quân đến bức, ắt bọn giặc sẽ tự tan rã thất bại. Tháo cho là phải, làm theo lời ông, quả nhiên thành công.
Năm Kiến An thứ 20 (215), Tào Tháo chinh phạt Trương Lỗ, chuyển Diệp làm Chủ bộ. Em Lỗ là Vệ cố thủ, quân Tào tấn công các đồn trại trên núi Dương Bình, nhưng núi non hiểm trở, binh sĩ tử thương rất nhiều, lại thêm lương thực thiếu thốn, nên Tháo muốn lui quân. Diệp nhận lệnh coi sóc các cánh hậu quân, khiến họ lần lượt xuống núi. Bấy giờ một cánh quân Tào đi lạc vào trại của Trương Vệ, quân địch rối loạn, Diệp thấy có thể thắng, bèn trình với Tháo: "Không bằng tiếp tục đánh!" Quân Tào tiến lên, đánh bại Trương Vệ, sau đó bình định Hán Trung. Diệp khuyên Tháo nên thừa thắng, nhân lúc Lưu Bị mới chiếm đất Thục, lòng người chưa định mà đánh ngay thì có thể được; nếu để lâu ngày, Gia Cát Lượng sửa sang chính trị, Quan, Trương dũng trùm ba quân làm tướng, lại thêm địa thế hiểm trở, thì không sao lay chuyển nổi! Tháo không nghe. 7 ngày sau, có người từ đất Thục đến hàng, nói: "Người Thục một ngày vài chục lần kinh hãi, Bị tuy chém hết những kẻ hoảng sợ mà vẫn không an định được!" Tháo mới hỏi Diệp bây giờ có thể đánh không? Ông đáp như vậy là đất Thục đã được an định rồi, không thể đánh nữa! Trở về từ Hán Trung, Diệp làm Hành quân trưởng sử, kiêm Lĩnh quân.
Năm Duyên Khang đầu tiên (220), Thục tướng Mạnh Đạt về hàng, rất được Tào Phi sủng ái, làm Tân Thành thái thú. Diệp cho rằng Đạt tính cẩu thả, lại cậy tài làm bừa, Tân Thành tiếp giáp với Ngô, Thục, nếu có thay đổi, là tai vạ của nước nhà. Về sau quả nhiên Đạt làm phản rồi bị giết (227). Trước đó, Ngụy Phúng có tiếng tăm, từ khanh tướng trở xuống rất nhiều người kết làm tâm giao với hắn. Diệp cho rằng Phúng ắt sẽ làm phản. Năm Kiến An thứ 24 (219), nhân lúc Tào Tháo giành giật Hán Trung với Lưu Bị, Phúng âm mưu tạo phản ở Nghiệp Thành, bị đồng mưu Trần Y Nguyên tố giác với lưu thủ Tào Phi, liên lụy đến rất nhiều người như Chung Do, Văn Khâm, Dương Tuấn,…

Phục vụ Tào Phi

Năm Hoàng Sơ đầu tiên (220) thời Ngụy Văn đế Tào Phi, Diệp làm Thị trung, ban tước Quan nội hầu. Đế hỏi quần thần xem Lưu Bị có ra quân báo thù cho Quan Vũ hay không? Nhiều người nói không thể, vì nước Thục nhỏ bé, danh tướng chỉ có Vũ. Vũ chết rồi, quân đội tan rã, nước nhà lo âu, không thể ra quân. Riêng Diệp lại cho rằng Lưu Bị sẽ mượn cơ hội này để lấy lại uy phong, huống hồ Vũ với Bị nghĩa là vua tôi, tình là anh em, nhất định sẽ vì ông ta mà báo thù! Quả nhiên năm sau (221), Lưu Bị đánh Ngô, Tôn Quyền sai sứ đến Ngụy xưng phiên, triều thần đều chúc mừng. Diệp nhận xét: Ngô dựa vào Giang, Hán cách trở, không có lòng thần phục, đây chẳng qua là bất đắc dĩ. Ông kiến nghị nên thừa dịp này mà đưa quân diệt Ngô, nhằm dứt hậu hoạn, Đế không nghe.
Sau trận Di Lăng, Tôn Quyền quả nhiên không giữ lễ, Đế muốn đánh, Diệp can rằng Ngô mới thắng trận, trên dưới đồng lòng, lại thêm Trường Giang hiểm trở, không thể tùy tiện tấn công, Đế lại không nghe. Năm Hoàng Sơ thứ 5 (224), Đế tự lĩnh quân đến cửa sông Tứ thuộc Quảng Lăng, mệnh cho quân đội của Kinh Châu và Dương Châu cùng tiến, tấn công Đông Ngô. Đế hỏi tại sao Tôn Quyền không tự mình cầm quân chống cự, nhiều người cho rằng Quyền ắt sẽ làm như vậy, Diệp nhận xét Đông Ngô lấy tĩnh chế động, sẽ không có phản ứng gì. Tôn Quyền quả nhiên không đến, Đế cũng lui quân.

Phục vụ Tào Duệ

Năm Thái Hòa đầu tiên (227) đời Ngụy Minh đế Tào Duệ, Diệp được tiến tước Đông đình hầu, thực ấp 300 hộ. Công Tôn Uyên ở Liêu Đông ép chú là Công Tôn Cung nhường chức Thái thú, sai sứ dâng biểu. Diệp nhận xét họ Công Tôn chiếm cứ Liêu Đông nhiều năm, ngăn núi cách bể, trở thành một trường hợp khó khống chế như các dân tộc Di, Hồ. Nếu không sớm trừ đi, sẽ gây ra hậu hoạn. Diệp kiến nghị không bằng nhân lúc Công Tôn Uyên mới lập, bất ngờ xuất binh thảo phạt, đồng thời kêu gọi những kẻ chống đối hắn, thì có thể chưa đánh đã giải quyết được vấn đề cát cứ Liêu Đông. Kiến nghị này không được tiếp nạp, về sau Uyên quả nhiên làm phản.
Diệp được Đế sủng ái thân cận, nhưng không đi lại với ai. Có người hỏi tại sao, Diệp đáp rằng nhà Ngụy mới lập, lòng người chưa thuận; ông là kẻ hèn mọn của nhà Hán, lại là tâm phúc của nhà Ngụy, ít người sánh kịp, vì thế không được đánh mất mình! Đế muốn phạt Thục, triều thần đều nói "không thể". Diệp cùng Đế bàn bạc, nói "có thể phạt"; ra ngoài nói chuyện với triều thần, lại nói "không thể phạt". Trung lĩnh quân Dương Kỵ là thân cận của Đế, kiên trì cho rằng "không thể phạt". Kỵ rất kính trọng Diệp, mỗi lần ra khỏi cung đều đến bàn luận với ông, Diệp đều nói là "không thể". Về sau Kỵ theo xa giá đến Thiên Uyên trì, Đế bàn đến việc phạt Thục, Kỵ can ngăn, nói Diệp cũng đồng ý với mình. Đế nói Diệp cho rằng "có thể phạt", Kỵ xin mời Diệp đến đối chất, Đế cho. Đế hỏi, Diệp không nói gì. Sau đó còn lại một mình Diệp, ông trách Đế tùy tiện tiết lộ mưu lớn của nước nhà, Đế cảm tạ; Diệp gặp Kỵ, trách ông ta dâng lời quá thẳng thắn, mà cần biểu đạt khéo léo mới phải, Kỵ cảm tạ. Có người thấy Diệp khéo ứng biến cả đôi đường thì ghét lắm, nói với Đế rằng: "Diệp không hề tận trung, chỉ khéo dò xét ý của bề trên để nói theo cho hợp mà thôi. Bệ hạ thử cùng Diệp nói chuyện, cứ lật lại ý của Diệp mà hỏi, nếu như (Bệ hạ) nói những ý đó là trái, thì Diệp sẽ nói sao cho hợp với thánh ý. Lại mỗi lần đều hỏi cùng những vấn đề giống nhau, ý riêng của Diệp không có chỗ mà giấu đi vậy." Đế đem lời ấy ra chứng nghiệm, quả nhiên nắm được ý riêng của Diệp, rồi cứ thế mà làm. Diệp bèn phát cuồng, ra khỏi Đại hồng lư, lo lắng muốn chết. Đế đến thăm nói: "Khéo léo lừa dối chẳng bằng vụng về thành thực, (ta) tin (ngươi) rồi."
Năm Thái Hòa thứ 6 (232), Diệp nhân bệnh được bái làm Thái trung đại phu. Không lâu sau làm Đại hồng lư, được 2 năm, lại làm Thái trung đại phu. Hoăng, thụy là Cảnh hầu. Con là Ngụ kế tự.

Đánh giá

Hứa Thiệu: Có tài giúp đời!
Bảo Huân: Lưu Diệp nịnh hót bất trung, a dua câu nói quá lố của bệ hạ. Xưa Lương Khâu Cư siểm nịnh ở Di Đài , việc làm của Diệp cũng như vậy.

Trong Tam Quốc diễn nghĩa

Trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa, bản dịch tiếng Việt phiên tên Lưu Diệp là Lưu Hoa. Ông có vai trò quan trọng trong trận Quan Độ, giúp Tào Tháo chế ra máy bắn đá để phá những chòi cao do Viên Thiệu dựng lên để cho quân bắn tên từ trên cao vào trại quân Tào. Nhờ máy bắn đá này đã đẩy lui được một đợt tấn công của Viên Thiệu.