Gò Vấp

Tên gọi

Gò Vấp còn được gọi Gò Vắp và theo một số nhà nghiên cứu thì đây mới là tên gốc, tên hiện nay (Gò Vấp) là do đọc trại ra.
Có thuyết cho rằng nguồn gốc của tên Gò Vấp là do trước đây nơi này là một ngọn đồi trồng cây vấp (cây này còn có tên khác trong tiếng Chăm là Krai, tên tiếng Việt là vấp hoặc vắp, lùn). Hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh còn hai cây vấp trong Thảo Cầm Viên.
Một vài nguồn tin khác cho rằng, khu vực đất thuộc quận Gò Vấp cao hơn so với các vùng khác. Đây được gọi là gò đất. Do khu vực này là gò đất cao, cho nên dễ bị vấp té, kết hợp lại ta có tên Gò Vấp. Tuy nhiên thì đây chỉ là giả thiết của một số người lớn tuổi và một số người khác. Hiện chưa có nguồn thông tin chính xác về tên gọi này, đây chỉ là giả thiết của một vài người dân Gò Vấp

Địa lý

Quận Gò Vấp nằm ở phía Bắc và Tây Bắc Thành phố Hồ Chí Minh, Bắc giáp quận 12, nam giáp quận Phú Nhuận, Tây giáp quận 12 và quận Tân Bình, Đông giáp quận Bình Thạnh.
Tổng diện tích mặt đất tự nhiên 19,74 km² (số liệu năm 2011).

Nhân khẩu

Dân số 602.180 người, mật độ dân số 30.506 người/km² (số liệu năm 2019, nguồn: Cục Thống kê thành phố Hồ Chí Minh). Có 8 dân tộc sống ở Gò Vấp, đa số là người Kinh, gần 98%; người Hoa hơn 1,8%. Các dân tộc khác chỉ chiếm khoảng 0,2%.

Hành chính

Quận Gò Vấp được chia thành 16 phường gồm: 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17. 
Trong đó, phường 10 là trung tâm của quận.

Thời phong kiến

Gò Vấp đã được khai phá từ những ngày đầu khi lưu dân Việt đi mở đất từ cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII. Năm 1698, khi Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh thừa lệnh Chúa Nguyễn Phúc Chu kinh lý miền Nam, xác lập chủ quyền cương thổ của Việt Nam ở vùng đất mới thì đất Gò Vấp đã có tên trong sổ bộ, thôn, xã thuộc huyện Tân Bình, Phủ Gia Định. Gò Vấp cách trung tâm Bến Nghé xưa (quận 1 bây giờ) khoảng 1 km về phía Tây Bắc, lại nằm trên vùng đất "Gò" cao (hơn 11m so với mặt biển) có nước ngọt của sông Bến Cát - phụ lưu của sông Sài Gòn - thuận lợi canh tác và sinh hoạt, vì thế lưu dân chọn lập làng, dựng ấp, tạo dựng quê hương mới.
Theo Bản đồ Sài Gòn - Gia Định đầu tiên do Trần Văn Học lập năm 1815 (được nhà sử học Nguyễn Đình Đầu giới thiệu và minh họa tại buổi báo cáo về "Vai trò khoa học và kỹ thuật của Trần Văn Học trong lịch sử 300 năm thành phố" do liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật thành phố tổ chức vào ngày 23 tháng 4 năm 1998 tại Thành phố Hồ Chí Minh) thì địa danh Gò Vấp thuộc địa phận Hanh Thông Xã, tổng Bình Trị Thượng, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.
Theo Gia Định Thành thông chí của Trịnh Hoài Đức thì vào triều Gia Long, năm 1818, vùng đất mang tên Gò Vấp rộng lớn nằm trong địa phận các tổng Bình Trị và Dương Hòa thuộc huyện Bình Dương. Năm 1836, khi Nhà Nguyễn đạc điền và lập bạ cho toàn bộ lục tỉnh Nam Kỳ thì vùng đất Gò Vấp thuộc tổng Bình Trị Hạ, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.

Thời Pháp thuộc

Sau khi chiếm Nam Kỳ làm thuộc địa, thực dân Pháp đẩy mạnh quá trình đô thị hóa vùng Bến Nghé – Sài Gòn, năm 1894, mở rộng thành phố lên phía Bắc lấy rạch Thị Nghè và đường Thuận Kiều (đường Cách mạng Tháng Tám ngày nay) làm giới. Huyện Bình Dương của tỉnh Gia Định ở phía Bắc và tỉnh Chợ Lớn ở phía Nam trở thành các khu ngoại ô của thành phố Sài Gòn.
Tỉnh Gia Định từ ngày 1 tháng 1 năm 1911 chia thành 4 quận: Hóc Môn, Thủ Đức, Gò Vấp và Nhà Bè. Vào năm 1917, quận Gò Vấp gồm 3 tổng: Dương Hòa Thượng, Bình Trị Hạ, Bình Trị Thượng với 37 làng trực thuộc.
Từ năm 1940 đến năm 1953 nhiều làng được sáp nhập, còn lại 24 làng, bao gồm cả vùng đất của quận Bình Thạnh, quận Phú Nhuận, quận Tân Bình, quận Tân Phú, quận 12 và một phần của huyện Bình Chánh và huyện Củ Chi ngày nay. Vào thời gian này làng Tân Sơn Nhứt (ngày nay gọi là Tân Sơn Nhất) không còn sau khi thực dân Pháp đuổi dân chiếm đất để xây dựng sân bay Tân Sơn Nhứt.
Ngày 11 tháng 5 năm 1944, Toàn quyền Đông Dương ký nghị định tách 17 làng và một số vùng (nằm kế cận Khu Sài Gòn - Chợ Lớn) của tỉnh Gia Định để lập tỉnh Tân Bình. Lúc này, vùng đất quận Gò Vấp bao gồm toàn bộ tổng Dương Hòa Thượng (có bảy làng: Bình Hưng Hòa, Phú Nhuận, Tân Sơn Nhì, Tân Sơn Hoà, Tân Hòa, Vĩnh Lộc và Phú Thọ Hoà), năm làng (Hanh Thông Xã, Hanh Thông Tây, Bình Hòa Xã, Thạnh Mỹ Tây và An Hội) thuộc tổng Bình Trị Thượng được giao cho tỉnh Tân Bình quản lý. Tỉnh Tân Bình khi đó có duy nhất một quận là quận Châu Thành (lập ngày 19 tháng 9 năm 1944).
Ngày 25 tháng 10 năm 1944, hai làng An Hội và Hanh Thông Tây sáp nhập, lập thành làng Thông Tây Hội. Tỉnh Tân Bình tồn tại đến tháng 8 năm 1945 thì giải thể. Các làng trên đều trở lại thuộc quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định.

Tên đường ở Gò Vấp trước năm 1975

Đường Phan Thanh giản nay là đường Nguyễn Thái Sơn.
Đường Gia Long và bến Chương Dương nay là đường Nguyễn Văn Nghi.
Đường Lê Văn Thạnh nay là đường Huỳnh Khương An.
Đường Trương Vĩnh Ký nay là đường Nguyễn Văn Bảo.

Thông tin quy hoạch

Dân cư khu trung tâm: Trung tâm hành chánh quận được bố trí tại số 19 đường Quang Trung. Trung tâm văn hóa quận tại khu vực đường Lý Tự Trọng và nghĩa địa Thánh Minh (đã giải tỏa), gồm các công trình: trường mầm non, trường trung học cơ sở, trung tâm sinh hoạt thanh thiếu niên, các Hội Cựu chiến binh, Phụ nữ…
Công nghiệp: xây dựng 3 cụm công nghiệp tập trung tại các phường 5, 11 và 12. Các xí nghiệp nhỏ, tiểu thủ công nghiệp gia đình không gây ô nhiễm vẫn tồn tại và phát triển xen cài trong khu dân cư.
Khu dân cư: được phân chia thành 3 khu: Khu 1: 174.000 người, khu 2: 144.000 người, khu 3: 92.000 người.
Công viên cây xanh - thể dục thể thao: cải tạo công viên Gia Định; xây khu du lịch phường 17; Công viên văn hóa ấp Doi phường 15; làng hoa phường 8; trung tâm thể dục thể thao quận được bố trí tại sân vận động Đạt Đức.
Giao thông: phần lớn các tuyến đường hiện hữu và dự phòng không thay đổi. Riêng tuyến vành đai trong lộ giới 60m được nắn tuyến mới theo hướng quy hoạch của thành phố, không đi qua Quân y viện 175.
Nhà ở: xây dựng mới một số cụm nhà ở tại các phường 3, 5, 11, 12, 15, 17 mỗi phường từ 1 đến 4 cụm nhà.
Giáo dục: xây trường mầm non quận, trường trung học cơ sở tại phường 16, trường phổ thông trung học tại phường 5. Cải tạo nâng cấp các trường dạy nghề hiện tại. Xây dựng cơ sở 3 Đại học Văn Lang tại phường 5.
Y tế: cải tạo và mở rộng Trung tâm y tế quận ở phường 15, các trạm y tế tại 12 phường trong quận.
Văn hóa, thông tin: cải tạo nâng cấp nhà văn hóa Trung tâm tại phường 7, xây dựng trung tâm sinh hoạt thanh thiếu niên tại phường 16.
Thương mại - dịch vụ: xây dựng trung tâm thương mại ngã 6 Gò Vấp và khu trung tâm thương mại Hạnh Thông Tây.
Công viên cây xanh - Thể dục thể thao: xây dựng làng hoa Gò Vấp ở phường 8, cụm cây xanh tập trung tại ấp Doi Phường 15; cải tạo công viên Gia Định; xây dựng khu du lịch tại phường 17, Trung tâm thể dục thể thao quận tại phường 16 (khu sân bóng Đạt Đức).
Giao thông: nâng cấp, mở rộng các tuyến đường chính hiện hữu. Cải tạo và xây dựng mới các tuyến đường dự phòng: đường vành đai trong, đường vành đai sân bay (phường12), đường ven rạch Bến Cát – Vàm Thuật. Xây dựng các nút giao thông: ngã 6, Nguyễn Kiệm - Nguyễn Thái Sơn – vành đai trong; ngã 5 Nguyễn Oanh - Nguyễn Văn Lượng – Lê Hoàng Phái.
Cấp nước: xây dựng và đưa vào vận hành nhà máy nước ngầm tại phường 11.
San nền thoát nước mưa: khai thông các tuyến thoát nước trên đường hiện hữu để khắc phục tình trạng ngập úng. Xây dựng hệ thống cống thoát nước cho các khu dân cư mới hình thành. Xây dựng hệ thống đê bao, cống ngăn triều co khu vực ven rạch Vàm Thuật - Bến Cát.
Thoát nước bẩn, vệ sinh môi trường: xây dựng cống thoát nước bẩn theo rạch Tham Lương đoạn từ phường 15, Quận Tân Bình cho đến khu xử lý của Quận Gò Vấp.
Đầu tư:
- Khu du lịch văn hóa phường 17
- Khu công viên - cây xanh ấp Doi phường 15
- Khu công nghiệp tập trung phường 12.
Hiện nay trên địa bàn quận Gò Vấp đã và đang hình thành một số khu đô thị mới như khu đô thị Cityland Park Hills, khu đô thị Easy Home Tân Mai, khu đô thị Cityland Garden Hills...