Võ Thị Viên

Thân thế

Lương phi Võ Thị Viên người huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên, là con gái của Phó Vệ úy Võ Hữu Linh. Sử sách không ghi lại năm sinh và năm mất của bà. Gia đình bà nguyên là họ Vũ, do kỵ huý chúa Vũ Nguyễn Phúc Khoát mà phải đổi thành họ Võ.

Nhập phủ

Bà Võ Thị Viên nhập phủ làm dắng thiếp cho Thiệu Trị khi ngài còn giữ tước Trường Khánh công. Khi đó, hai bà Phạm Thị Hằng và Nguyễn Thị Nhậm được chọn vào phủ của Trường Khánh công với thân phận là Phủ thiếp, có xuất thân cao quý.
Địa vị của bà Viên lúc đó thấp hơn nhiều so với bà Phạm Thị Hằng và bà Nguyễn Thị Nhậm. Tuy nhiên, bà Viên lại nhận được sự ân sủng đặc biệt từ vua, mặc cho danh phận thấp kém. Có thể thấy ngài sủng ái bà không phải là vì gia thế.

Tam giai Tần

Năm 1841, Thiệu Trị tức vị, bà cùng các thiếp thất khác của ngài đều được phong làm Cung tần (宮嬪), chờ mãn tang vua cha Minh Mạng. Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843), ngài đại phong hậu cung. Bà Viên được tấn phong lên hàng Tam giai Lương tần (三階良嬪). Ngoài Lương tần, lúc bấy giờ chỉ có thêm bà Nguyễn Thị Xuyên được phong làm Tam giai Đức tần (三階德嬪). Bà Đinh Thị Hạnh do mất trước khi Thiệu Trị đăng cơ nên được truy phong làm Tam giai Quý tần (三階貴嬪). 
Thời Thiệu Trị, ở hàng Tam giai Tần, các phong hiệu từ cao tới thấp gồm: Quý tần (貴嬪), Lương tần (良嬪), Đức tần (德嬪). Nếu không tính Quý tần Đinh thị đã mất trước đó, thì Lương tần là người có phẩm vị cao nhất trong các Tần vị của Thiệu Trị.

Nhất giai Phi

Đến năm Thiệu Trị thứ 6 (1846), bà Lương tần được phong lên hàng Nhất giai Lương phi, cùng với đó, bà Phạm Thị Hằng được tấn phong lên hàng Nhất giai Quý phi. Phong hiệu Tam phi của hàng Nhất giai gồm có: Quý phi (貴妃), Đoan phi (端妃) sau đổi thành Lương phi (良妃), Lệnh phi (令妃). Vì vậy, việc tấn phong cùng lúc của bà Viên và bà Hằng đã làm mất đi thế độc tôn của Nhất giai Lệnh phi Nguyễn Thị Nhậm.
Cũng trong cùng năm đó, Thiệu Trị ban mệnh cho đổi tước Đoan phi ở Nhất giai làm Lương phi, tước Lương tần ở Tam giai đổi thành Thụy tần. Thiệu Trị có thể dành cho bà Viên sự sủng ái không hề nhỏ khi vẫn giữ nguyên mỹ hiệu bậc Tần của bà trước đó. Địa vị của bà Viên trong hậu cung lúc này chỉ đứng thứ hai sau Quý phi Phạm thị.
Không rõ mộ phần của Lương phi được táng tại đâu.

Kim sách phong Phi

Theo Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ (quyển 83: Sách của phi tần), quyển sách cho các phi tần ngự thiếp đều được làm bằng bạc, riêng sách của Phi vị được mạ vàng. Sách của Phi có 5 tờ (10 trang): 2 tờ bìa khắc mây và chim phượng; các tờ còn lại khắc sách văn. Các tờ có kích thước như sau: dài 5 tấc 4 phân (tương đương 21,6 cm bây giờ), rộng 3 tấc 2 phân 4 ly (tương đương 12,96 cm bây giờ). Tuy nhiên, quyển sách phong của Lương phi Võ Thị Viên lại có kích cỡ 14 × 23 cm, nặng hơn 7 kg. Đây là điều khá đặc biệt mà vua đã dành cho bà.
Nội dung sách văn được tạm dịch như sau:
“Thiệu Trị năm thứ sáu, Bính Ngọ, tháng Giêng, vượt qua ngày mồng một, Đinh Tỵ, được 20 ngày (tức ngày Bính Tí). Thừa thiên hưng vận, hoàng đế ban rằng: Trẫm nghĩ: Vương gia giáo hóa ưu tiên lấy biểu nghi làm chuẩn mực. Khánh lễ quốc gia, theo phép gia ân lớn tự bên trong. Chọn được ngày lành. Ban ra ân chiếu. Đoái nghĩ lương tần họ Vũ: Con nhà danh giá, công lao. Tư cách đằm thắm thận trọng. Đoan trang tốt đẹp hết sức trợ giúp cung cấm, dạy bảo thuận hòa. Cung kính nết hạnh, dốc lòng phụng thờ bề trên, dịu dàng khuôn phép. Vui vẻ chiều ý đức Từ. Khéo khôn nhận đầy sủng mệnh. Đúng dịp trẫm mới lên tuổi sơ thọ, nên ân ban khắp chốn đất trời. Nay đang cậy đức lớn đức Từ, cần lớn lao để thêm long trọng. Dựa theo phép tắc. Để ngợi khen riêng. Nay đặc biệt tấn phong ngươi là Lương phi. Phi hãy: Cung nhận tiếng khen. Kính tuân giáo huấn. Thuận kính đúng theo khuôn mẫu, không có điều lầm lẫn, phúc lành mới được nương nhờ, còn mãi chở che. Kính thay.”
Quyển sách phong của Lương phi Võ thị trước đây thuộc bộ sưu tập của ông Hồ Đình Xuân, được bán đấu giá ở Paris, Pháp vào năm 1996. Vào năm 2010, quyển sách phong này đã được nhà sưu tầm cổ vật Cao Xuân Trường mang về Việt Nam với giá hơn 2 tỷ VNĐ.
Nhiều người khẳng định: “Đây cũng là cuốn sách phong duy nhất làm bằng bạc mạ vàng còn tồn tại, vì ở Việt Nam và hải ngoại, người ta chỉ còn trông thấy một số đồng sách (sách phong bằng đồng) và thể sách (sách phong bằng lụa) mà thôi, chủ yếu mang niên hiệu từ đời Tự Đức trở về sau”. Sở dĩ như vậy là vì, sau thất bại trong cuộc chiến đấu chống quân xâm lược Pháp và buộc phải ký hòa ước Nhâm Tuất (1862), vua Tự Đức phải gom gần như toàn bộ vàng bạc trong quốc khố, cũng như thu hồi một số bảo vật bằng vàng và bạc ở các cung để bồi thường cho Pháp và Tây Ban Nha. Năm 1869, Tự Đức ra lệnh cho các hoàng thân, công chúa... nộp lại kim ấn và kim sách đã ban trước đây để triều đình đúc thành vàng mà dùng. Sau đó, vua đã cấp lại cho họ những sách ấn bằng đồng.