Mất môi trường sống

Mất môi trường sống (hay còn gọi là hủy hoại môi trường sống, phá huỷ môi trường sống) là một quá trình môi trường sống tự nhiên không thể hỗ trợ các loài sinh vật hiện tại sinh sống. Trong quá trình này, các loài sinh vật trước kia từng xuất hiện ở khu vực đã bị thay thế hay phá hủy, giảm sự đa dạng sinh học. Phần lớn môi trường sống bị hủy hoại do các hoạt động của con người như khai thác tài nguyên thiên nhiên cho các sản xuất công nghiệp và sự đô thị hóa.
Thuật ngữ "Mất môi trường sống" còn được sử dụng trong ngữ cảnh lớn hơn, bao gồm việc mất môi trường sống từ các tác nhân khác như ô nhiễm nước và không khí.

Các tác động lên sinh vật

Trong thuật ngữ đơn giản nhất, khi môi trường sống bị hủy hoại, cây cối, động vật và các loài sinh vật từng sống trong môi trường đó bị giảm khả năng chịu tải hay khả năng chứa (carrying capacity) vì vậy sự suy giảm quần thể dân số và tuyệt chủng trở nên có khả năng xảy ra. Có thể mối hiểm họa lớn nhất đối với các loài sinh vật và sự đa dạng sinh học là quá trình mất môi trường sống. Temple (1986) tìm thấy 82% loài nguy cấp bị đe dọa đáng kể do mất môi trường sống.
Các loài động vật đặc hữu bị ảnh hưởng nhiều nhất vì chúng chỉ có thể sinh sống ở một môi trường nhất định đáp ứng đủ nhu cầu sống của chúng. Nhiều loài sinh vật đặc hữu có những yêu cầu đặc biệt cho sự sống sót của chúng mà chỉ có thể tìm thấy trong các hệ sinh thái nhất định nào đó, kết quả dẫn đến sự tuyệt chủng của chúng. sự tuyệt chủng có thể xảy ra sau một thời gian dài mất môi trường sống, tuy nhiên, một hiện tượng khác được biết đến là nợ tuyệt chủng (extinction debt).

Các nguyên nhân tự nhiên

Mất môi trường sống xảy ra trong các quá trình tự nhiên như núi lửa, cháy rừng và thay đổi khí hậu được lưu trữ tốt trong các hóa thạch. Một nghiên cứu cho thấy các tình trạng chia cắt môi trường sống của rừng mưa nhiệt đới ở Euramerica khoảng 300 triệu năm trước dẫn đến sự suy thoái nghiêm trọng sự đa dạng các loài động vật lưỡng cư, tuy nhiên đồng thời khí hậu khô hanh cũng thúc đẩy sự bùng nổ đa dạng sinh học của các loài này.

Các nguyên nhân con người

Mất môi trường sống còn do các tác động của con người như phá rừng lấy gỗ, làm khu vực trồng trọt, sư đô thị hóa và các hoạt động con người làm biến đổi các đặc tính đất đai. Sự giảm môi trường sống, phân hóa, và ô nhiễm môi trường là các khía cạnh của việc mất môi trường sống do nguyên nhân con người mà không liên quan đến sự mất môi trường sống rõ rệt, nhưng lại là kết quả của việc sụp đổ môi trường sống. Hoang mạc hóa, phá rừng, và tẩy trắng san hô (coral bleaching) là các dạng đặc trưng của việc mất môi trường sống của các khu vực đó (hoang mạc, rừng, rạn san hô).
Ví dụ: Sự biến mất của bộ lạc người Penan tại Malaysia cùng với việc bị phá hủy môi trường sống cũng như văn hóa và tập tục sinh hoạt trong suốt hàng nhièu thế hệ. Những hành động trở nên quyết liệt hơn khi chính phủ Malaysia bắt đầu xây một con đập lớn giữa khu rừng nhiệt đới, phá hủy toàn bộ thảm rừng tự nhiên và hệ sinh thái vốn có, nơi mà cây cối, động vật và con người (như người Penan) đang sống một cách hài hòa và hạnh phúc với nhau qua nhiều thế kỉ, vì mục đích lợi nhuận của các nhà chính trị, người Penan cùng một nhà hoạt động về môi trường Bruno Manser đã kiên trì chống đối lại trong nhiều năm nhưng không thành công, sau cùng bộ lạc người Penan bị mất nơi ở của tổ tiên họ để lại và Bruno Manser bị mất tích trong khu rừng tại Malaysia không lâu sau đó.