Cá sú mì

Đặc điểm

Cá Sú mì là loài lớn nhất trong họ Cá bàng chài (Labridae), kích thước của con đực có thể dài đến 2m, trong khi con cái hiếm khi vượt quá chiều dài 1m. Loài cá này rất dễ nhận biết bởi hình dáng bên ngoài như đôi môi dày, mọng và một cái gù trên đầu, gù trở nên nổi bật hơn khi nó lớn tuổi hơn. Cá đực có màu xanh lá cây tươi sáng, màu xanh tím, hoặc xanh đậm. Cá chưa thành niên và cá cái có màu đỏ cam ở thân trên, và màu đỏ cam hoặc màu trắng phần thân dưới . Loài cá rạn đặc biệt này thích sống đơn lẻ nhưng con trưởng thành thỉnh thoảng thấy xuất hiện trong các nhóm nhỏ.

Sinh cảnh

Cá phân bố ở bờ biển Đông Châu Phi và biển Đỏ, cũng như khu vực Ấn Độ Dương cho tới biển Thái Bình Dương. Con non và trưởng thành được tìm thấy ở những sinh cảnh khác nhau, con non xuất hiện tại vùng cát nông giáp với rạn san hô, trong khi con trưởng thành chủ yếu được tìm thấy ở ngoài khơi, và ở độ sâu hơn trong rạn san hô, thường ở bên ngoài sườn dốc rạn san hô và trong các kênh nhưng cũng có thể được tìm thấy ở môi trường bên ngoài.

Sinh sản

Cá sú mì là loại cá biển có tuổi thọ rất cao, nhưng tỷ lệ sinh sản thấp. Cá thành thục từ 4 đến sáu 6 tuổi, và con cái được biết sống đến khoảng 50 năm, trong khi con đực sống ngắn hơn khoảng 45 năm. Cá Sú mì là loài có thể thay đổi giới tính, một số cá thể có thể trở thành con đực vào khoảng 9 tuổi. Các yếu tố kiểm soát thời gian của sự thay đổi giới tính chưa được biết đến. Con trưởng thành di chuyển xuống cuối dòng chảy của rạn và quần tụ để sinh sản tại thời điểm nhất định của năm. Loại cá này không di chuyển xa cho sự tụ tập đẻ trứng. Cá sú mì sản sinh ra loại trứng và ấu trùng biển khơi mà cuối cùng định cư trên hoặc gần rạn san hô. Trứng có đường kính là 0.65 mm và hình cầu, không có sắc tố.

Sinh thái học

Là loàiăn thịt, Cá sú mì săn mồi chủ yếu là nhóm động vật không xương sống như thân mềm (đặc biệt chân bụng và chân rìu), cầu gai, sao biển gai, đuôi rắn và động vật có xương sống như cá. Một nửa thực đơn là nhóm cầu gai và chân rìu ẩn dưới cát, các nhà khoa học tin rằng một trong hai lựa chọn: săn mồi kiểu xúc giống như cá đuối, hoặc bản thân chúng đào bới và sục sạo khắp nơi để tìm con mồi. Thường thì chúng sống đơn độc với cá bàng chài Đỏ khác, chúng có thể đập vỡ nhím biển (echinoids) bằng cách tha mồi tới một tảng đá thích hợp rồi quăng quật bằng cách di chuyển đầu qua lại nhanh chóng.
Bởi vì cá sú mì là một trong số ít các loài thiên địch của Sao biển gai ăn san hô (Acanthaster planci)  nên chúng có đóng góp vào sự kiểm soát số lượng của loài gây hại đến san hô này. Đánh bắt quá mức Ốc tù và cùng với cá Sú mì là một trong những nguyên nhân gây bùng phát sao biển gai .
Axit hóa đại dương là trở thành một mối đe dọa lớn với rạn san hô bởi vì nó giảm tỷ lệ vôi hóa của san hô. Dưới ảnh hưởng tăng nồng độ củaCO2 trong khí quyển làm giảm pH nước biển gây nên axit hóa, và do đó giảm các hoạt động tạo rạn của san hô. Con trưởng thành thường được tìm thấy trên sườn dốc rạn san hô, sườn kênh, và đầm trong độ sâu từ 1 đến 100m. Từ sự mất vôi hóa san hô này, các loài bị đe dọa có thể một ngày nào đó cũng bị mất đi ngôi nhà của mình.
Ấu trùng loài này tích cực chọn nhánh san hô cứng hoặc mềm hay cỏ biển để định cư. Con non có xu hướng thích trú ẩn ở nơi bí mật như trong khu vực của dày đặc nhánh san hô, tảo biển rậm rạp, hoặc trong đám cỏ biển, trong khi con lớn thích chiếm hữu lãnh thổ nở nơi sinh cảnh mở trên các bờ rìa của rạn, kênh và đèo rạn. Các loài thông thường thấy sự bắt cặp đơn độc, hay nhóm từ hai tới bảy cá thể.

Thực trạng Cá sú mì tại Việt Nam

Cá Sú mì tại Việt Nam theo ghi nhận chỉ phân bố tại một số địa điểm như Trường Sa, Côn Đảo, Nha Trang. Do giá thịt cao (có thể lên tới 2 triệu/kg) và trọng lượng cá rất lớn nên cá bị săn bắt rất nhiều, phổ biến nhất là tại các khu vực Nha Trang, trong thực đơn ở các nhà hàng hải sản nổi tiếng coi món này là món câu khách với những lời quảng cáo rất hấp dẫn. Theo các nhà khoa học, nếu tình trạng này còn tiếp diễn, hậu quả gây mất cân bằng sinh thái rạn san hô, đặc biệt là Bùng phát sao biển gai ăn san hô như ở Nha Trang, sự diệt vong của cá Sú mì chỉ còn là vấn đề thời gian. Mặc dù việc khai thác, buôn bán các động vật trong sách đỏ là phạm luật nhưng để xử lý triệt để tình trạng này cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan chức năng, bên cạnh đó cộng đồng cần ý thức cao hơn trong việc tiêu thụ, sử dụng các sản phẩm từ các loài quý hiếm.
Trong khi đó, ở các quốc gia lân cận, việc săn bắt cá có thể phạm tội hình sự, điển hình là vừa qua ngày 17/03/2017 tại Đài Loan đã xảy ra một vụ giết loài cá này trên đảo Green Island thuộc huyện Đài Đông. Chú cá rất nổi tiếng trong cộng đồng lặn biển có chiều dài 2m và nặng 53 kg đã bị bắn chỉ để thỏa mãn niềm vui, hậu quả là người săn cá bị bắt và xử tù 6 tháng giam và 3 năm án treo cùng với số tiền phạt lên đến gần 10.000$ (200 triệu VND) . Được biết hiện tại chỉ còn lại 6 cá thể cá Hoàng đế trên hòn đảo này. Đây cũng là lời cảnh tỉnh cho những người coi thường pháp luật, chỉ vì lợi ích cá nhân mà đẩy một loài vật tuyệt đẹp trước nguy cơ tuyệt chủng.

Hình ảnh

Xem thêm loài nguy cấp tương tự Cá mó đầu gù