Praksiteles

Atinalı Praksiteles (Antik Yunanca: Πραξιτέλης), Büyük Kephisodotos'un oğlu olup MÖ 4. yüzyılın en tanınmış heykeltıraşlarından biriydi. Çıplak kadın figürünü gerçek boyutlarda heykellere uygulayan ilk heykeltıraştı. Tartışmasız biçimde Praksiteles'e atfedilen herhangi bir heykel bugüne ulaşmamış olsa da, eserlerinin birçok kopyası halen mevcuttur. Büyük Plinius gibi o dönemin yazarları, Praksiteles'in eserlerinden bahsetmiştir. Ayrıca heykeltıraşın pek çok ünlü eserinin resimlerini içeren, o dönemden kalma sikkeler de bulunmaktadır.
Bazı yazarlara göre, heykeltıraş olan iki farklı Praksiteles yaşamıştır. İlki Fidias ile aynı dönemde yaşamıştır. İkincisi ise bu heykeltıraşın, dedesine göre çok daha ünlü olan torunudur. Yunanistan'da aynı ismin kuşaktan kuşağa tekrar edilmesi sık rastlanan bir durumdur, ancak iki farklı Praksiteles'in yaşadığına dair kesin kanıt mevcut değildir.
Praksiteles'in, birçok eserine modellik yapmış olan Thespiae'li fahişe Phryne ile olan ilişkisi çağlar boyunca konuşulagelmiş, tablolar (Gérôme), komedi operaları (Saint-Saëns) ve gölge oyunları (Donnay) gibi çeşitli sanat eserlerine ilham kaynağı olmuştur.

Dönemi

Praksiteles'in hangi dönemde yaşadığı açık olarak bilinmemektedir. Ancak Büyük İskender zamanında artık eser vermiyor olduğu düşünülür. Aksi durumda İskender büyük ihtimalle Praksiteles'e heykel yaptırmış olurdu, fakat bu yönde herhangi bir kanıt mevcut değildir. Büyük Plinius'un verdiği MÖ 364 tarihi, muhtemelen heykeltıraşın en önemli eserlerini vermiş olduğu döneme denk gelir.

Eserleri

Praksiteles eserlerinde ya gerçek insanları, ya da Zeus, Poseidon ve Athena gibi tanrılar yerine, Apollo, Hermes ve Afrodit gibi daha genç ve düşük önemdeki tanrıları konu edindi. Praksiteles ve onun okuluna bağlı heykeltıraşlar, eserlerinde neredeyse tamamen mermer kullandılar. O dönemin en iyi mermeri, Paros adasındaki ocaklardan çıkarılıyordu ve Praksiteles de Hermes heykelini bu mermeri kullanarak yonttu.
Praksiteles'in bazı heykelleri, o dönemin ressamlarından Nicias tarafından boyandı. Heykelıtraş, eserlerinin bu sayede büyük değer kazandığını düşünüyordu.

Leto, Apollo ve Artemis

Arkadya'daki Mantineia'da yapılan kazılar sırasında, Leto, Apollo ve Artemis'ten oluşan bir gruba ait, Praksiteles tarafından yapılmış bir heykelin kaidesi bulundu. Ancak kaidenin heykeltıraş tarafından değil, yardımcılarından biri tarafından yapıldığı kesindir. Yine de tarihi öneme sahip olan bu kaidenin üzerinde Pausanias'ın tarifine göre, aulos denen flütleri çalan Müzler ve Marsias vardı. Kaidenin üzerindeki üç plakada Apollo, Marsias, bir köle ve dokuz Müz'ün altısı bulunur. Diğer üç Müz'ün bulunduğu son plaka kayıptır.

Diğer eserleri

Capitol Satiri: Roma'daki Capitol Tepesi'nde bulunan Satir heykeli, genel olarak Praksiteles'in yaptığı satir heykellerinin kopyası olarak değerlendirilir. Ancak bu heykel sert ve düşük kaliteli bir tarza sahiptir. Heykelin çok daha iyi bir kopyası, Louvre'daki bir heykel gövdesinde mevcuttur. Ancak yine de, heykelin duruşu ve niteliği, Praksiteles ekolüne ait olduğunu gösterir.
Leconfield başı: Knidos Afroditi tarzındaki bir heykel başı olan Leconfield başı 2007 yılında Louvre'daki sergide yer almıştır. Bu eser, Batı Sussex'teki Petworth House'un "Kırmızı Oda" olarak adlandırılan bölümünde sergilenmektedir.  Adolf Furtwängler'e göre eserdeki stil ve özgün kalite, bu parçanın Praksiteles tarafından yapılmış olduğunun kanıtıdır. Petworth'taki Lord Leconfield koleksiyonundaki antik Yunan eserlerinin en önemlisi olan Leconfield başı, muhtemelen ressam Gavin Hamilton'dan Roma'da 1755'te satın alınmıştır.
Aberdeen başı: Hermes'e ya da Herakles'in genç haline ait olan bu baş, British Museum'da bulunmaktadır. Olimpiya Hermesi'ne olan şaşırtıcı benzerliği sebebiyle bu eser Praksiteles'e atfedilir.
Antikyra Artemisi: Pausanias'a göre, Phokis'teki Antikyra bulunan Artemis tapınağında, tanrıçanın Praksiteles tarafından yapılmış bir heykeli vardı. Tanrıçayı elinde meşale ve yay, ayaklarının dibinde bir köpek ile betimleyen bu heykelin görünüşü, şehre ait 2. yüzyıldan kalma bronz bir sikke sayesinde bilinmektedir.
Tartışmalı eserleri: Vitruvius (vii, praef. 13) Praksiteles'i Halikarnas Mozolesi'nde çalışan sanatçılar arasında sayar. Strabon (xiv, 23, 51) ise Efes'teki Artemis Tapınağı'nın tüm heykel dekorasyonunu onun yaptığını söyler. Ancak her iki bilgi de yaygın görüşe göre şüphelidir.
Roma kopyaları: Bu eserlerin haricinde, Roma çağından kalma sayısız Hermes, Dionysos, Afrodit, Satir, Nemf ve benzeri heykeller, antik dönem yazarlarının eserlerinden anlaşıldığı üzere Praksiteles'e ait heykellerin kopyalarıdır. Bu heykellerde Praksiteles tarzının değişik yönleri görülebilir.