Bağdat'ın işgali (2003)

Bağdat'ın işgali, 2003 yılı Nisan ayı başlarında Irak’ın işgali kapsamında başkent Bağdat’ın yoğunluklu olarak ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından askeri olarak işgal edilmesini ifade eder.
İşgalin başlamasından yaklaşık üç hafta sonra ABD 3. Piyade Alayı öncülüğündeki silahlı kuvvetler başkente girer. İzleyen günlerde 14 Nisan tarihinde ABD zafer ilan edecek ve 1 Mayıs günü Amerika Birleşik Devletleri başkanı George W. Bush zafer konuşması yapacaktır.
İşgal sırasında Bağdat, halkın temel ihtiyaçları için kullandığı altyapı sistemini tamamen ortada kaldıran yoğun bombardımana maruz kalır. Şehrin kültürel ve ekonomik altyapısı işgal döneminde ağır şekilde yağmalanır.
Bağdat’ın işgali sırasındaki muharebelerde çok sayıda Irak askeri ve direnişçisi öldürülecek, ABD Ordusu ise görece az kayıpla işgali tamamlayacaktır.

Kuvvet dengesi

Bağdat’ın işgali ABD Kara Kuvvetlerine bağlı 3. Piyade Alayı ve Deniz Kuvvetlerine bağlı 1. Alay tarafından yürütülür. Birliklere M1 Abrams tankları, Bradley destek araçları ile M113 zırhlı personel taşıyıcılar eşlik eder. Havada ise ABD Hava Kuvvetleri envanterindeki tüm uçaklar kullanılmıştır. Irak tarafında ise Bağdat bölgesini 36 bin asker savunmaktaydı. Irak Ordusu Sovyet yapımı T-72 ana muharebe tankının yanı sıra topçu ve hava savunma birliklerine sahipti.

Bağdat Uluslararası Havaalanı

4 Nisan 2003 tarihinde ilk ABD birlikleri Bağdat Uluslararası Havaalanına intikal eder. Havaalanının tüm savaş boyunca en iyi savunulan yer olduğu çıkan çatışmalardan anlaşılacaktır. ABD Ordusu tarafından çok yoğun saldırılara maruz kalan Irak askerlerinin direnişinin sonucunda ABD Ordusu çok sayıda kayıp vermiştir. Ele geçirilen havaalanı bundan sonraki lojistik harekâtlar için üs konumunu alacaktır.

Çevirme harekâtı

5 Nisan günü ABD Kara Kuvvetleri zırhlı birlikleri Thunder Run adı verilen bir çevirme harekâtı başlatır. Irak direnişinin etrafından dolaşarak güney bölgesinden şehre giren zırhlı birlikler kayıpsız bir şekilde havaalanına ulaşmayı başarır. İlk başarıdan sonra zırhlı birliklerin ana gövdesi aynı güzergâhtan şehre yaklaşır, ancak savunma cephesinin tahkim edilmiş olma ihtimaline karşı rota değiştirilerek batıya ilerlenir. Bu sayede bugün Yeşil Bölge olarak bilinen bölge ele geçirilmiş olur.

Tharthar Sarayı

7 Nisan günü ABD askerleri Dicle Nehri kenarındaki devlet başkanlığı saraylarından Tharthar Sarayını ele geçirir. Saddam rejiminin önde gelen isimlerinin burada ele geçirileceği sanılsa da komplekste önde gelen liderlerden hiçbirisi yoktur. Buna rağmen Saddam’ın saraylarından birisinin ele geçirildiği haberinin yankısı büyük olur. Bağdat şehrinin düştüğü ve Saddam rejiminin devrildiği haberleri hızla yayılır.

Yağma

ABD askerlerinin şehirdeki hakimiyeti artınca şehirde büyük oranda Iraklı siviller tarafından yapılan kitlesel yağma olayları yaşanır. Yağmalama olaylarının önüne geçmek için silahlanan halkın milis kuvvetleri oluşturduğu görülür. ABD askerlerinin de yer aldığı yağmada Irak Ulusal Müzesi, Saddam Sanat Merkezi, Bağdat Üniversitesi, Al-Raşit Oteli, Al-Mansur Oteli, Babil Oteli başta olmak üzere çok sayıda kamu kurumu ve fabrika yağmalanır. Özellikle çok önemli tarihi eserleri barındıran Irak Ulusal Müzesinin yağmalanması uluslararası kamuoyunda yankı yapacak ve müzenin denetimini sağlamayan ABD Silahlı Kuvvetleri büyük tepki alacaktır. İşgali takip eden ilk günlerde Bağdat Hayvanat Bahçesindeki 700 hayvandan sadece 35 tanesi hayatta kalacak, kafeslerinde su ve yiyecek olmayan canlılar ölüme terkedilecektir.

Siyasi iktidar

ABD askerlerinin devlet başkanlığı saraylarını ve önemli kamu kurumlarını işgal ettiği 9 Nisan günü Saddam Hüseyin Bağdat’ın kuzeyindeki Al A'Zamiyah bölgesinde sokağa çıkar ve şaşkınlık içindeki Irak halkının sevinç gösterileriyle karşılanır. İşgale karşı savaşı yönettiği sığınağından çıkarak Bağdat sokaklarında görünmesinin sebebi hala bilinmemektedir. Halkıyla son kez bir araya bu şekilde gelen Saddam’ın görüntüleri el-Arabiye televizyonu tarafından tüm dünyaya yayınlanır. Saddam’ın beraberinde korumaları, Baas Partisi ileri gelenleri ve en az bir oğlu ile yardımcıları bulunmaktaydı.
9 Nisan 2003 günü Bağdat resmen ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından işgal edilmesine rağmen şehirde çatışmalar sürmekte ve kontrol tam anlamıyla sağlanamamış durumdadır. Saddam ve diğer yöneticilerin durumu bilinmemektedir.
Irak halkının şaşkınlık içersinde seyrettiği işgale ilk ani tepkisi tarafsızlık olmuştur. Saddam rejiminin devrilmesinin Irak halkı tarafından sevinçle karşılandığı yönünde yaşanan başta Firdevs Meydanı Olayı olmak üzere olayların ABD tarafından tezgâhlandığına dair kuvvetli iddialar bulunmaktadır.

Basın

Sürmekte olan savaş sırasında basın kurumları bulundukları olağanüstü koşullar gereği tarafsız davranmadıkları görülmüştür. Irak Enformasyon Bakanı Muhammad Saeed al-Sahhaf verdiği çelişkili bilgilerle güvenilirliğini yitirecektir. Bazı batılı basın mensupları ise ABD Silahlı Kuvvetlerinin çeşitli birlikleriyle beraber hareket edecek ancak “embedded” gazetecilik olarak adlandırılan bu tarz habercilik yanlılıkla itham edilecektir. Bunun dışında görev yapan basın mensupları ise yoğunlukla ABD silahlarına hedef olacaktır. 8 Nisan 2003 günü ABD karşıtı yayın yapan El Cezire televizyonunun Bağdat’taki ofisi havadan karaya atılan iki füzeyle vurulur. Olay sırasında ofis binasının çatısından canlı yayın yapan Tareq Ayyoub adlı Ürdünlü muhabir ölürken Zouhair al-Iraqi adlı Iraklı kameraman da yaralanır. Aynı gün Bağdat’ta yabancı basın messuplarının yoğunluklu olarak bulunduğu Filistin Oteli bir ABD tankının top ateşine maruz kalır. Saldırı sonucu 15.katta bulunan Reuters mensubu Ukraynalı kameraman Taras Protsyuk ile 14.katta bulunan İspanyol Telecinco televizyonu mensubu José Couso hayatını kaybeder. Yine aynı gün Birleşik Arap Emrliklerine bağlı Abu Dhabi uydu haber merkezi de saldırıya maruz kalır. Aynı gün üst üste gelen saldırılar, işgali tarafsız yayınlamaya çalışan basın mensuplarına karşı ABD’nin bir gövde gösterisi olarak değerlendirilmekte ve önceden planlandığı iddia edilmektedir.