Daniel kitabı

Erken yazarlığa destek

Kenneth Kitchen, Louis F. Hartman ve Alexander Di Lella, MÖ 330'dan önce varolan Pers dönemine ait Farsça kelimelerin varlığı nedeniyle kitabın erken dönemde yazıldığını savunmaktadır. Daniel kitabının Aramca bölümlerinde 19 Farsça kelime bulunmaktadır.

Metinsel kaynaklar

Daniel kitabının, biri Masoretik metinde, diğer ikisi Yunanca Septuagint ve Teodotion sürümlerinde olmak üzere üç versiyonu bulunmaktadır. Her iki Yunanca versiyonda da Masoretik metinde bulunmayan apokrif konular mevcuttur.

Ölü Deniz parşömenleri

Qumran'da, ikisi 1 no'lu mağarada, beşi 4 no'lu mağarada ve biri 6 no'lu mağarada olmak üzere Daniel kitabının sekiz kopyası bulunmuştur. Eskime nedeniyle bunların hiçbirisi tam değildir fakat Daniel'in on iki konusundan on biri bugüne kadar gelebilmiştir. On ikinci konu ise derleme özet olarak bulunmaktadır. Bu sekiz kopya MÖ 125 ila MS 50 yılları arasında, 175 yıllık zaman dilimi içinde yazılmıştır.
Sekiz tomardan yedisinde, Daniel kitabı'nın Masoretik versiyonda görülen daha kısa olan hikâyenin tamamı yer almaktaydı; bunlardan hiçbiri daha uzun olan Septuagint versiyonuyla aynı değildir. Her ne kadar bütün tomarlar birbirlerine yakın olsalar da, James C. VanderKam, geleneksel metine en yakın olanın 1QDanᵃ olduğunu belirtmektedir.
Dört tomar, konuyla ilgili bölümleri içermektedir (1QDanᵃ, 4QDanᵃ, 4QDanᵇ ve 4QDanᵈ) ve bunların hepsi çift dille yazılmıştır: İbranice ile başlayan kitap 2:4b'de Aramca'ya geçmekte ve 8:1'de tekrar İbranice'ye dönmektedir.

Aramca bölüm

Uzmanlar, Daniel'in çift dil yapısı nedeniyle varsayımlarda bulunmuştur; 2 ila 7. konular arasında Aramca olan dil kitabın diğer yerlerinde İbranicedir. Sıkça yapılan varsayımlardan biri, 9:4-20 arası hariç kitabın Aramca yazılıp, halk tarafından kabul görmesi için bazı yerlerin sonradan İbranice'ye çevrilmiş olmasıdır.
John J. Collins'in 1993'teki Daniel, Hermeneia Commentary isimli yorumuna göre, Daniel'deki Aramca form Samariye yazışmalarından sonra ve Ölü Deniz parşömenlerindeki formdan biraz önce yaratılmıştır. Böylece Aramca 2 ila 6. konular, diğer konuların aksine erken Helenistik dönemde, 7. konu ise sadece Antiokus döneminde yazılmıştır. Ölü Deniz parşömenleriyle aynı olan İbranice 1 ve 8 ila 12. konunlar MÖ 2. yüzyılın sonlarında yazılmştır.
Yukarıdaki görüşün aksine Expositor's Bible Commentary (Zondervan, 1990)'e göre, Helenistik dönemdeki Aramca ve İbranice'nin kıyaslanışı dilbilime yapılan tecavüzdür. Helenistik dönemde unutulan fakat Septuagint'te kullanılan Farsça ve Akkatça, kitabın MÖ 6. yüzyılın sonlarında yazıldığını göstermektedir.
E.C. Lucas, duruma daha dikkatlice yaklaşıp, geniş coğrafi bölgede dil gelişiminin her yerde aynı olamayacağını dile getirmektedir bu sebeple kitabın MÖ 5 veya 4. yüzyılda yazıldığını düşünür. Qumran İbranicesi ile Daniel İbranicesi arasında faklılıklar olduğu konusunda Collins ile hemfikirdir.

Yunancadan girmiş kelimeler

Daniel 3'te Yunan müzik terimleri mevcuttur. Her üç Yunanca kelime de bir müzik aletidir: κιθαρις (Kitara), ψαλτηριον (Santur) and συμφωνια (Senfonya); bu terimler Türkçeye lir, kanun ve davul olarak tercüme edilmiştir. Frank Gaebelein'in dediğine göre, "Yunan paralı askerleri ve köleleri Babil ve Asur dönemlerinde hizmetler vermiştir; bazıları hiç şüphesiz Yunan müziği ve entrümanlarında hünerliydi". Senfonya (davul) kelimesinin bilinen ilk kullanımı Pisagor tarafından MÖ 6. yüzyıldır.

Farsçadan girmiş kelimeler

Daniel kitabının Aramca kısımlarında 19 adet Farsça kelime bulunur. Persler, imparatorluklarında idari işlerde Aramca kullanmaktaydı. Kendi dilleri olan Farsça, Aramca'yı etkilemiştir. Bu etkileşim, bu dönemden sonra gelen tarihi metinlerde de görülebilmektedir. Daniel, Pers fethi sırasında bir devlet adamı olduğundan, Daniel kitabı Aramca'nın en etkin olduğu zaman olan MÖ 6. yüzyılın ortalarında yazılmış olabilir.

Keldani'nin kullanımı

Daniel kitabı "Keldaniler" terimini hem etnik grup olan Keldaniler için hem de yıldız falcılarının geneli için kullanmaktadır. Montgomery ve Hammer'e göre 'Keldaniler' teriminin yıldız falcıları için kullanımı anakronizm oluşturmaktadır; Neo-Babil ve erken Pers döneminde yaşadığına inanılan Daniel bu terimi sadece etnik grup için kullanmıştır.

Kiyastik yapı

Kiyastik yapı veya eşmerkezli yapı, İbrani şiir ve edebiyatının yaygın bir özelliğidir. Daniel 6 ile 7 arasındaki akıcılığın kırılmasına rağmen Daniel kitabının bütünü kiyastik yapıyla organize edilmiştir. Daniel 1-6'da, Tanrı'nın gücünün Babil ve Pers krallarından daha fazla olduğu teması işlenmektedir. Daniel 7-12'de, Tanrı'nın gelecekle ilgili planında, dünya krallıklarının kendi krallığı yoluyla son bulacağı anlatılır. Kitabın genelinde, her konu ahenkli bir birlik oluşturur ve kitap son üç konuyla son bulur (10-12).

Giriş

İbranice yazılan ilk konuda Daniel ve üç arkadaşı (Hananya, Mişael ve Azarya) tanıtılmaktadır. Bu dört İbrani genç Yehuda Krallığı'na yapılan Babil seferlerinden birinde, MÖ 605'te esir düşmüştür. Onlara, Kral Nebukadnezar'ın sarayında hizmetli olmak için özel eğitim verildi. Yahudi kimliklerinden uzaklaştırılıp Babil kültürünü yansıtmaları için isimleri ve yemek alışkanlıkları değiştirildi. Fakat Daniel, kendilerine vejetaryen yemek verilmesi için kralı ikna etmeyi başardı.

Büyük rüya

Kral, kendini rahatsız eden bir rüya görür ve bilgelerin bu rüyayı açıklamasını ister fakat gördüğü rüyanın ne olduğunu kimseye anlatmaz. Bilgeler rüyanın ne olduğunu bilmeden yorumlayamayacaklarını belirtince aralarında Daniel ve arkadaşlarının da bulunduğu ülkedeki bütün bilgelerin öldürülmesi emri verilir. Daniel araya girer ve kraldan ölümlere bir süre ara vermesini talep eder ve bu arada Tanrı'ya yakarıp bir çözüm bulacağını belirtir. Gece vakti bir görüm sonucunda hem rüyanın ne olduğunu hem de ne anlama geldiğini öğrenir ve ertesi gün durumu Krala anlatır. Nebukadnezar rüyasında dört metalden yapılmış bir put görür ve ayakları demir ile kil karışımıdır. Bu put bir taş parçasıyla paramparça olur ve taş tüm dünyayı kaplayan bir dağa dönüşür. Puttaki farklı metaller, Nebukadnezar'dan başlayarak ardı ardına gelen krallıkları simgelemektedir. En sonunda heykelin simgelediği egemenlikler, ilelebet varolacak olan Tanrı'nın krallığı tarafından ezilmiştir.

Ateş kazanı

Daniel'in arkadaşları Hananya, Azarya ve Mişael, imparatorun altın heykeli önünde secde etmeyi reddederler ve bunun cezası olarak ateşe atılırlar. Nebukanezar, ateşte dördüncü bir figür görür ve bu figür, üç arkadaşı ateşten koruyan bir melektir.

Nebukadnezar'ın çılgınlığı

Nebukadnezar rüyasında iri bir ağacın bir cennet ulağı tarafından kesildiğini görür ve yorumlaması için Daniel'i yanına çağırtır. Daniel'in yorumuna göre, Nebukadnezar yedi yıl boyunca gücünü ve aklını yitirecektir. "Yüce Olan'ın insan krallıkları üzerinde egemenlik sürdüğünü ve krallığı dilediği kişiye verdiğini anlayıncaya dek yedi vakit geçecek." ”Yedi yıl sonunda Nebukadnezar "göklerin kurallarını" kabul edince yitirdiklerini geri alacaktır. Ahit'te bir ağacın bir krallığı temsil etmesi en az üç kere görülmektedir.

Aslan ininde Daniel

Darius'un yanında önemli bir mevkide bulunan Daniel diğer saray görevlileri tarafından kıskanıldı. Daniel'in Tanrı'ya sadık olduğunu bilen görevliler Kralı kandırıp 30 gün boyunca ibadet edilmesinin yasaklamasını sağladı. Daniel, günde üç kere Kudüs'e dönüp Tanrı'ya dua ettiği için, Darius kendi fetvası nedeniyle Daniel'i aslan inine atarak cezalandırmak zorunda kaldı. Tanrı, aslanların ağzını bağladı ve ertesi gün Kral Darius, Daniel'e bir zarar gelmediğini gördü, bu sebeple onu suçlayanları aslan inine attı ve bu kişiler anında aslanlar tarafından parçalandı.

Daniel'in görümleri

Nebukadnezar'ın dört imparatorluklu rüyalarına paralel olarak 7 ila 12. konular arasında Daniel'in görümleri yer almaktadır. Bunlardan ilk üç konuda üç vahyi görüm yer alırken son üç kitap, Makkabi isyanı etrafında gerçekleşen tek bir vahyi görümü detaylıca anlatır. Daniel, görümlerin açıklanabilmesi için meleksi yardımlara ihtiyaç duymaktadır ve her vahiy onu yüksek derecede etkilemektedir.

Büyük canavarlar görümü

Babilli Belşazzar'ın ilk yılında Daniel, dört kralı veya krallığı simgeleyen dört yaratıklı bir kehanet görmüştür: "Dördüncü yaratık yeryüzünde ortaya çıkacak dördüncü krallıktır. Bütün öbür krallıklardan farklı olacak, bütün dünyayı yiyip bitirecek, çiğneyip parçalayacak. On boynuz bu krallıktan çıkacak on kraldır. Bunlardan sonra öncekilerden farklı bir başka kral ortaya çıkıp üç kralı tahtlarından indirecek. Yüceler Yücesi'ni kötüleyen sözler söyleyecek, O'nun kutsallarına baskı yapacak. Belirlenen zamanları, yasaları değiştirmeyi amaçlayacak. Kutsallar üç buçuk yıl için eline teslim edilecekler. Ama mahkeme kurulacak, onun egemenliğine son verilecek, büsbütün yok edilecek. Göklerin altındaki krallıklara özgü krallık, egemenlik ve büyüklük kutsallara, Yüceler Yücesi'nin halkına verilecek. Bu halkın krallığı sonsuza dek sürecek, bütün uluslar ona kulluk edip sözünü dinleyecek".

Koç ve keçi görümü

Belşazzar'ın üçüncü iktidarlık yılında elde edilen görümde bir koç ve bir de erkek keçi vardır. Koçun iki boynuzu Medleri ve Persleri simgelerken keçi Yunanları temsil etmekteydi. Güçlü iri tek boynuzu olan keçi, boynuzu kırılıp, daha güçsüz dört boynuz çıkana kadar kudretliydi. Bu görüm, "Tanrı'nın ordusuna savaş açan" ve "2300 gün boyunca" tapınaktaki günlük sunuları oradan çıkarıp mabedin kutsallığını bozan sapkın krala odaklanmaktadır.

Kuzey ve güney kralları görümü

MÖ 536 civarlarında, Pers kralı Kiros'un üçüncü iktidarlık yılında Daniel'in bir görümü daha olur ve bu görüm "Kuzey Krallığı" ile "Güney Krallığı" arasındaki anlaşmazlık ile ilgilidir. Bir melek Daniel'e görünerek şeytani "Pers prensi"nin bir muhalif olduğunu fakat "İsrail'in büyük prensi" Mikail'in onları koruyacağını ve ayakta bir tek Mikail'in kalacağını anlatır.
1. Enoh, Yeşaya, Yubile, Yeremya ve Hezekiel'in yanı sıra Daniel'in görümleri, apokaliptik ideolojiye, Qumran cemaatinin Ölü Deniz parşömenlerindeki sembolizmine ve erken Hristiyan edebiyatına ilham kaynağı olmuştur.

Kudüs kuşatması (MÖ 597)

Daniel 1:1 - "Yahuda Kralı Yehoyakim'in krallığının üçüncü yılında Babil Kralı Nebukadnessar Yeruşalim'in üzerine yürüyüp kenti kuşattı."
Donald Wiseman tarafından 1956'da yayımlanan Babil Tarihçesine göre, Nebukadnezar Kudüs'ü ilk defa MÖ 2 Adar (16 Mart) 597'de fethetmiştir. Wiseman yayımından önce E. R. Thiele, Ahit kaynaklarından yola çıkarak bu zamanın MÖ 597 baharı olduğunu bulmuştur. Aralarından William F. Albright'ın da bulunduğu diğer bazı uzmanlar sıkça bu tarihin MÖ 598 olduğunu belirtir.

Belşazzar'ın tarihsel gerçekliği

Babil'de bulunan yeni bulgulara göre Daniel 5:1'de kullanılan isim olan Belşazzar, babası Nabonidus ile birlikte ve babası Tema'dayken tek başına hükümdarlık yapmıştır. Fakat, Nabonidus Silindiri'nden de anlaşıldığına göre Belşazzar'ın "kral" sıfatı taşıdığıyla ilgili bir bilgi bulunamamıştır. Bununla birlikte eski döneme ait kanıtlar halkın bir valiye de kral diyebildiğini göstermektedir.
MS 1850'de Ferdinand Hitzig, çok açık bir şekilde Belşazzar'ın (Belşatsar) hayal ürünü olduğunu iddia etti. Bunun nedeni Bu adın Kitabı Mukaddes'in dışında geçmiyor olmasıydı. Her şeyden önce, bu dönemle ilgili tarihsel kayıtlar çok az sayıda olduğundan, bu kral hakkında hiçbir yazının bulunmamış olması Belşazzar'ın gerçekte yaşamadığının kanıtı değildi. Bu iddiadan sonra MS 1854'te Irak'ın güneyinde bulunan Babil'in Ur şehrinin yıkıntıları arasından kilden yapılmış birkaç küçük silindir mühürler bulundu. Bu çiviyazısı belgeler arasında "en büyük oğlu Bel-sar-ussur" için yazılmış bir dua da bulunmaktaydı. Eleştirmenler bunun Belşazzar olduğunu kabul ettiler.
Yine de eleştirmenlerden biri olan H.F. Talbot, Belteşazzar'ın o sırada hüküm süren bir kral olmayıp, henüz çocuk yaşta olduğunu iddia ediyordu. Ancak hemen bir yıl sonra ve daha sonrasında da birçok çiviyazısı tablet bulundu. Bu tabletler Belşazzar'ın katiplerinin ve ev hizmetlilerinin olduğunu gösterdiğinden, çocuk olmadığı kesinleşmiş oldu. Ayrıca başka tabletler Nabonidus'un bir ara, yıllarca Babil'den uzakta yaşadığını göstermiştir. Bu tabletler Nabonidus'un Babil'den ayrı kaldığı bu dönemlerde, en büyük oğlu olan Belşazzar'a "krallığını emanet ettiğini" de gösterdi. Ayrıca Belşazzar'ın Daniel kitabında Nebukadnessar'ın oğlu olarak geçmesi de bir çelişki değildir. İbranice ve Aramca'da "dede" ve "torun" sözcükleri bulunmamaktadır. Bu dillerde kullanılan "oğul" sözcüğü "torun" ve "soy" anlamına da gelebilmektedir. Anlaşıldığı kadarıyla Nabonidus krallığı bir yolla ele geçirmiş ve bunu yasal bir hale getirmek amacıyla Nebukadnessar'ın kızıyla evlenmişti. Bu nedenle oğlu Belşazzar annesi tarafından Nebukadnessar'ın torunuydu ya da İbranice'ye göre oğluydu. Bu duruma göre birinci kral Nabonidus'tu ve Belşazzar da ikinci kral konumundaydı. Belşazzar duvardaki yazıyı okuyabilene krallıkta "üçüncü" yeri vereceğini söylemesinin nedeni de budur. Çünkü ilk iki yer bunlar tarafından doluydular.