Ermenistan bayrağı

Tarihçe

Ermenistan bayrağının ilk örnekleri ile bugünkü bayrak arasında herhangi bir benzerlik yoktur. Ermenistan'ı geçmişte temsil etmiş bayraklar genelde kartal, ejder başları ya da tanrıları temsil eden gizemli simgelerden oluşurdu. Eski Ermenistan bayrakları savaşlarda sopalara bağlanır ve orduya en önde eşlik ederdi. Hıristiyanlığın Ermenistan kültüründe yayılması ile çok tanrılı inançtan sıyrılan her hanedan kendine yeni bayraklar hazırladı.
Örneğin Artaksiad'ı temsil eden, kırmızı zemin üzerinde ortada bir çiçek ve çiçeğin iki yanında birbirine bakan iki kartaldan oluşan bayraktı. 
Hıristiyanlığın kabulünden sonra Ermeniler "haçvar" olarak adlandırdıkları, üzerinde altın sırmalı bir haç olan bayrağı (Ermenice: var) kabul ettiler. Ermeni Apostolik Kilisesi Hıristiyanlığın ilk asırlarında ikinci bir bayrak tasarımı seçmiştir, bunda mor bir zemin üzerinde eskisinden daha belirginleştirilmiş, altın sırmalı bir haç vardı.
Arsak hanedanının çöküşünden sonra Ermenistan'ın doğu tarafı, Sasani kralları tarafından atanan, Marzban adı verilen valiler tarafından yönetildi. Marzbanlar Ermeni derebeylerinin içişlerine karışmıyordu. Sasanilerin Ermenileri zerdüştçülüğe çevirmeye çalışınca Ermeniler ayaklandılar, çarpışmalar sonunda dinî özgürlüklerini korumayı başardılar. 5. ile 7. yüzyıl arasındaki bu Marzbanlık döneminde üzeri haçlı bir bayrak Ermenilerin Sasanilere karşı isyanının birleştirici sembolü oldu.
Tarihî verilere göre Marzbanlık dönemindeki prensliklerden olan Mamikonyan hanedanının bayrağının iki versiyonu vardır, birinde pençelerinde bir hayvan tutan, çift başlı bir kartal vardır. İkincisinde pençelerinde bir yay tutan kartal vardır. Bayrağın kırmızı olduğu bilinmektedir.
Marzbanlık dönemi Ermenistan'ın 7. yüzyılda Araplar tarafından fethiyle sona erdi. Araplara karşı mücadelelerde güçlenen bir hanedan, Bagratuniler (Bagratlı hanedanının Ermenistan kolu) oldu. Bunların bayrağında, pençesinde koyun tutan bir kartal vardı. 
II. Levon, Kilikya Kralı olarak Papa III. Celestine tarafından 1197'de tasdik edildiğinde krallığı için kendisine Roma'dan bir bayrak gönderildi. Bayrakta ayakta duran kırmızı bir aslan bulunmaktaydı. Orta Çağ'daki Kilikya'nın da bayrakları vardı, bunlar üzerinde haçlar olan mor bayraklar olarak tarif edilir, bu tariflere dayanan bazı çizimler mevcuttur ama tarihî doğrulukları şüphelidir. Bu bayrakları gösteren resimler günümüze kalmamıştır.
Lüzinyanlar, Kilikya'yı işgal edip oraya yerleşen bir hanedandı. Lüzinyan hanedanın kraliyet bayrağı beyaz-kırmızı-mavi-sarı olarak tarif edilir.
1706'de Ermeni millî özgürlük hareketinin başı olan melik İsrael Ori (1658-1711) batılı devletlerden destek istemek için Amsterdam'a gittiğinde orada Ermeni bağımsızlık hareketının bayrağını göstermiştir. Bu bayrak Lüzinyanlıların kırmızı-mavi-sarı-beyaz bayrağına benzemekte ama bir takım eklemelere sahipti. Üzerindeki iki kılıç, Ermenilerin Osmanlılar ve Safevilere karşı özgürlük mücadeleleri temsil etmekte, 11 adet yıldız ise ortak bir mücadele için 1699'da Karabağ'da yapılmış gizli bir toplantıya katılmış olan Ermeni meliklerini temsil etmektedir. Bu toplantıda melikler hep birlikte Avrupa güçlerinden yardım istemeye karar vermişlerdir. Bu bayrak bilinen ilk milliyetçi Ermeni bayrağıdır.
Rus egemenliği sırasında Ermenistan için bir bayrak yoktu.

19. yüzyıl

Ermenistan'ın yıkılıp Osmanlı Devleti ve Safevî Devleti arasında bölüşülmesinden sonra Ermenistan için bayrak kavramı bir süreliğine duraksama gösterdi. Fakat 1885 yılında hayatını kaybeden Fransız yazar Victor Hugo'nun cenazesine Ermenistan'ı temsilen katılmak isteyen Paris Ermeni Öğrenciler Vakfı üyeleri, dönemin Paris Ermeni Katolik Kilisesi rahibi Gevont Alişan'a danıştılar ve Alişan renk bakımından bugünkü Bulgaristan bayrağının ters çevrilmiş hâlini andıran bir bayrak hazırladı. Hiçbir tarihi dayanağı olmayan bu bayrak tasarımı ile ilgili yaptığı açıklamada, bayrağın en üstünde bulunan kırmızı yatay şeridin Ermeni Kilisesi takvimine göre Paskalya'nın dördüncü pazarı olan Kırmızı Pazar'ını, yeşil şeridin, içinci pazar olan Yeşil Pazar'ı temsil ettiğini, beyazın ise kombinasyonu tamamlamak için seçildiğini belirtti.  Bu bayrağın ardından Alişan iki bayrak daha hazırladı. Bunlar, Hıristiyanlık inancına göre Nuh'un Ararat'a ayak bastığında görünen gökkuşağı renklerine dayanarak, Tanrı'nın Ermenistan bayrağını o anda yarattığı varsayımıyla, biri sarı-kırmızı-yeşil, öbürü mavi-kırmızı-yeşil iki tasarımdı. Mavi-kırmızı-yeşil olanı "milliyetçi Ermenilerin bayrağı" olarak bilinir.

Demokratik Kafkas Federal Cumhuriyeti dönemi

Rusya ile İran arasında yapılan ikinci ve son savaşta İran'ın yenilmesiyle, Ermenistan 1828'de Rus İmparatorluğu topraklarına katıldı ve o tarihten sonra Rusya Ermenistanı olarak anılmaya başlandı. Rus İmparatorluğu yıkıldığı zaman bağımsızlığını ilan ederek kendi isteği ile Azerbaycan ve Gürcistan'ın birleşerek kurduğu, oldukça kısa ömürlü bir devlet olan Demokratik Kafkas Federal Cumhuriyeti bünyesi içine girdi. Ermenistan'ın da birliğe girmesinin ardından bir yıl sonra devlet dağıldı, bu kadar erken çözülme olduğu için üç devleti de temsil eden bir bayrak olmadı. Fakat bazı tarihçiler  sarı, siyah ve kırmızı yatay bantlardan oluşan bayrağı, Kafkas Federal Cumhuriyeti'nin bayrağı sayarlar. Kafkas Cumhuriyeti, 26 Mayıs 1918 tarihinde Gürcistan'ın Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti adıyla bağımsızlığını ilân edip birlikten ayrılmasından sonra, Azerbaycan'ın Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Ermenistan'ın da Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti olarak birlikten çekilmesi ile dağılmıştır.

Demokratik Ermenistan Cumhuriyeti

22 Nisan 1918'de Demokratik Ermenistan Cumhuriyeti'nin kurulması üzerine, bağımsız Ermeni Parlamentosu bugünkü Ermenistan bayrağını kabul etti. Ermenistan hükûmeti Gevont Alişan'ın renklerinin tarihî bir dayanağı olmadığına karar kıldı. Bunun üzerine Rubenler'in son dönemlerinde bayraklarında kullandıkları renkleri seçtiler. İlk seçilen renkler kırmızı, mavi ve sarı olmasına karşın, renklerin âhengi için sarı derhal turuncuya çevrildi. Oranı 2:3 olan bayrak 24 Ağustos 1990 tarihinde diğer özellikleri korunarak 1:2 hâline getirildi.

Erken Sovyet Ermenistanı ve Kafkas SSCB dönemi

29 Kasım 1920 tarihinde Bolşevikler Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetini ilân ettiler. Bunun ardından yeni bir bayrak hazırlandı ve 2 Şubat 1922'de de anayasada belirtildi. Fakat bu bayrak sadece bir ay geçerliliğini korudu. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin, Sovyet Rusya egemenliği altında Azerbaycan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri ile 30 Aralık 1922'de birleşerek tekrar Federal Kafkas Cumhuriyeti'ni kurması ile bayraktan vazgeçildi ve Sovyet Rusya'nın dört alt cumhuriyetinden biri olan Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne yeni bir bayrak uyarlandı. Bu bayrakta kırmızı zemin üzerine sol üst köşede bir yıldız içinde komünizm'in simgesi olan iç içe geçmiş bir orak ve çekiç ile yıldızın alt kısmına dairesel açıyla, Rusça San-Serif yazı stilinde devletin resmî adı olan Zakavkazskaya Sovetskaya Federativnaya Sosialistiheskaya Respublikanın kısaltması olarak З С Ф С Р harfleri vardı. 1936 yılında federal cumhuriyetin Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak üç bölgeye bölünmesi nedeniyle bayrak yürürlükten kalktı.

Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Federal devlet dağıldıktan sonra Sovyet Rusya egemenliği altında bu sefer Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adı altında kurulan Ermeni devleti 1936 yılında ilk kez bayrağını açıkladı. Sovyetler Birliği'nin bayrağına oldukça benzeyen bu bayrağın sol üst köşesinde yıldız ile çekiç-orak simgesi, onun altında Ermenice Sans serif yazı stilinde Ermenice Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti demek olan Haygagan Horhurtayin Sodzialistakan Hanrabedutyunun baş harfleri olan HHSH bulunuyordu. Bu harfler, devletin ana dilinin batı Ermeni şivesinden doğu şivesine geçirilmesi nedeniyle devlet adının da Hayastani Sovetakan Sotsialistikakan Respublika olarak değişmesinden dolayı bir kez daha değişerek HSSR oldu. 1952 yılında tasarlanan bu bayrakta harfler tamamen kaldırıldı ve onların yerine mavi bir çizgi eklendi. Bu bayrak Sovyetler Birliği'nden bağımsızlık alınana kadar kullanıldı. Bağımsızlık alındıktan sonra SSCB'ye girmeden önce kabul edilmiş olan kırmızı - mavi - turuncu renkli, bugün hâlâ kullanımda olan bayrak kabul edildi.
Milliyetçi duyguların yükselmekte olduğu Mayıs 1988'de, Ermenistan'ın yeni komünist parti başkanı, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'nin yasaklanmış üç renkli bayrağının 60 yıl sonra ilk defa Erivan'da yeniden dalgalanmasına izin verdi. Bir yıl sonra, Dağlık Karabağ temalı bir mitingde üç renkli bayrak kullanılınca, parti başkanı bayrağın resmen kabulu için talepte bulundu. 23 Ağustos 1990'da, Ermenistan Yüce Sovyeti cumhuriyetin bağımsızlığını ilan edip ülkeyi Ermenistan Cumhuriyeti olarak ilan etmesinin ardından, 24 Ağustos'ta yeni bayrak da resmileşti. Bir yıl sonra, 21 Eylül 1991'de düzenlenen referandumla Ermenistan'ın SSCB'den resmen bağımsızlığı kesinleşti. 15 Ocak 2006'da Ermenistan Cumhuriyeti'nin bayrak yasası kabul edildi.

İlgili yasalar

Ermenistan Cumhuriyeti Anayasası bayrağı eşit genişlik ve yükseklikte yukarıda kırmızı, ortada mavi, altta turuncu olmak üzere üç yatay şeritten oluşmuş olarak tanımlar. Bayrak ile ilgili ayrıntıları kanunlara bırakır. Bu ayrıntılar Ermenistan Cumhuriyeti Bayrak Yasası'nda ve diğer yasalarda düzenlenmiştir.

Bayrak Yasası

Ermenistan Cumhuriyeti Bayrak Yasası 25 Haziran 2006'da yürürlüğe girmiştir. Bu kanun ile, ülkenin bağımsızlığından önce geçmiş olan 1990 tarihli bayrak kanunu yürürlükten kalktı. 2008'de kanuna bazı eklemeler yapılmıştır. Kanun, bayrağın kullanımı ile ilgili aşağıdaki iki bölümde belirtilen kuralları sıralar.

Bulunması gereken yerler

Bayrak Yasası, Ermenistan bayrağın hangi resmi binalarda bulunması gerektiğini belirtir. Bunlar başta Cumhurbaşkanlığı Köşkü, Parlamento, Millet Meclisi, Anayasa Mahkemesi, Ermenistan Merkez Bankası, Cumhuriyet Savcısı Bürosu olmak üzere ayrıntılı şekilde verilmiş çeşitli devlet daireleridir. Bunlara ilaveten yabancı devletlerin Ermenistan'daki yapılarında da, uluslararası haklar ve normlar ile diplomatik protokoller çerçevesinde bulunmalıdır. Bayrak, ayrıca kanunda belirtilen belli binaların içinde de bulunmalıdır. Ermenistan Cumhurbaşkanının ikametgâhında, parlamentoda, hükûmet dairelerinde, mahkemelerde, merkez seçim komisyonuda ve kanunda ayrıntılı belirtilmiş diğer çeşitli devlet dairelerinin salonlarında veya girişlerinde bayrak bulunmalıdır.
Bunlara ilaveten bayrak başka mekanlarda, binalarda, inşaat yerlerinde ve evlerde de bulunabilir. Bayrak resmi taşıtlarda, ayrıca yabancı ülkelerdeki resmi Ermenistan temsilciliklerinin arabalarında bulunabilir.
Bu kanunda belirtilen durumlar dışında Ermenistan bayrağının kullanımı Ermenistan Cumhuriyeti hükûmeti tarafından belirlenir.

Protokoller

Bayrak Yasası'nda, Ermenistan bayrağın kullanımı ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara değinilir.
Bayrağın çekilmesi, indirilmesi ve taşınması ile ilgili protokol, Ermenistan Cumhuriyeti hükûmeti tarafından belirlenir.
Bayrağın yüksekliğinin genişliğine oranı 1:2'dir, bu oran muhafaza edilmek şartıyla bayrak daha küçük veya büyük olabilir. Bayrak çekildiğinde gönderin sonuna kadar çekilmeli, temiz ve solmamış olmalıdır. Bayrağın alt kısmı yerden en az 2,5 metre yüksekte bulunmalıdır. Bayrak uzunluğunun bayrak direğine olan oranı 1:1,7'den az olamaz. Bayrağın diklemesine asılması gereken durumlarda bayrak saat yönünün tersine 90 derece döndürülmelidir ki renklerin sırası soldan sağa kırmızı, mavi ve turuncu olsun. Gün batımından sonra bayrak aydınlatılmalıdır.
Resmî matem günlerinde ve törenlerinde bayrak yarıya indirilir. Bayrağın tepesine bayrağın genişliği kadar uzunlukta bir siyah kurdele eklenmelidir. Ermenistan Cumhuriyeti hükûmeti tarafından belirlenen durumlarda ölen vatandaşlar için düzenlenen askerî törenlerde, ölen kişinin bedeni ve tabutu Ermenistan bayrağına sarılır. Definden önce ölenin ailesine Ermenistan bayrağı sunulur.
Anayasada veya kanunlarda tanımlanmış mevkilere gelen kişilerin yemin törenleri Ermenistan bayrağı altında yapılır.
Ermenistan topraklarında başka bir ülkenin bayrağı ile Ermenistan bayrağının beraber çekilmesini gerektiren durumlarda, Ermenistan bayrağı, binanın (binaya bakarken) sol tarafında bulunmalıdır. Eğer çekilecek bayrak sayısı tek sayılı ise, Ermenistan bayrağı ortada bulunmalıdır. Eğer çift sayıda bayrak çekilecekse, Ermenistan bayrağı ortanın solunda bulunmalıdır. Eğer Ermenistan bayrağı başka ülkelerin bayrakları ile aynı anda çekilecekse diğer ülkelerin bayrakları Ermenistan bayrağından daha büyük olamaz.
Ermenistan Cumhuriyeti'nin sivil toplum örgütleri ve diğer örgütlerinin bayrakları Ermenistan bayrağından farklı olmalıdır.
Hükümetin izin verdiği askerî birliklerde, ayrıca tören ve özel olaylarda (askerî yürüyüşler, millî bayramlar, yemin törenler gibi) bayrak bulunur. Ermenistan silahlı kuvvetler kanununa göre, bir askerî birliğin bayrağının indirilmesi gereken olağanüstü durumlarda Ermenistan Cumhuriyeti'nin bayrağı da indirilir.
Kanunun ekinde Ermenistan Cumhuriyet bayrağının renkli bir resmi bulunmaktadır ama renklerin tonlarını belirten Pantone veya RGB renk kodları belirtilmemiştir.

Diğer yasalar

Ermenistan'ın diğer çeşitli yasaları bayrakla ilgili ek kurallar belirtir.
Ermenistan armasındaki renkler bayraktaki renkleri temsil eder. Bayrağın çekildiği resmi olaylarda, askerî törenlerde, millî marş söylenir. Askerî birliklerde sabah bayrak çekildiğinde ve akşam indirildiğinde millî marş söylenir. Millî marş söylenirken bayrağa dönülür, erkekler şapkalarını çıkarır. Ermenistan bayrağı, telif hakkı koruması altında değildir.
Bayrağa (veya diğer Ermenistan Cumhuriyeti devlet sembollerine) saygısızlık 2 yıla kadar kamu için çalışma, 1-3 ay tutuklanma veya 1 yıla kadar hapis ile cezalandırılabilir. Bir reklam eğer Ermenistan bayrağı gibi devlet sembollerinden birini küçültürse ve ona saygısızlık ederse bu reklam yasaklanır. Seçim kanununa göre siyasi kampanya afişlerinde Ermenistan bayrağı veya armasının gösterimi yasaktır.
Ceza kanuna göre Ermenistan bayrağını veya kimliğini taşıyan bir gemi veya uçakta suç işleyen kişi, suç nerede işlenirse işlensin, Ermenistan Ceza Kanunu'na göre takip edilir.
Yerel yönetim kanuna göre yerel yönetim idaresini binasında Ermenistan bayrağı bulunmalıdır.
 Ceza Yasası'na göre mahkeme binalarında, mahkeme salonlarında ve her hakimin çalışma odasında masasının yanında bayrak olacaktır. Anayasa mahkemesinde bayrak çekili olacaktır. Duruşma salonunda bayrak olacaktır.
Millî bayrak, bayrak direğinin en tepesinde olmalıdır, altında bir eyalet bayrağı, askerî bayrak ve sonra herhangi başka bir bayrak olabilir. Ermenistan bayrağı başka bir ülkenin bayrağı ile aynı direkte bulunamaz. Bayrak yerde sürüklenemez, kırmızı şeridi her zaman yukarıda olmalıdır. Bayrağın başaşağı asılı olabileceği tek durum, sıkıntı halinde, yani yardım gerektiğini belirtmek içindir. Bayrak artık kullanılmaya uygun olmadığı zaman görünmez bir yerde yakılabilir.

Ermenistan Bayrağı Günü

İlk Ermenistan Bayrağı Günü 15 Haziran 2010'da Erivan'da kutlandı. 15 Haziran, Ermeni bayrağını resmileştiren yasanın 2006'da yürürlüğe girdiği gündür.

İlişkili bayraklar

Kendi içinde bağımsızlığını ilân etmiş olan Dağlık Karabağ (veya Ermenilerin verdiği ad ile Arsah), 2 Haziran 1992 tarihinde kendi bayrağını oluşturdu. Bu bayrakta, Ermenistan'ın bugün kullanımda bulunan üç renkli bayrağı üzerine, bayrağın sağ köşelerinden başlayarak aşağı inen, bayrağın mavi şeridinde birleşen, beş basamaklı halı deseni şeklinde bir figür eklenmiştir.  Bu tasarım, Arsah'ın Ermenistan'dan bugünkü ayrılığını ve Karabağ Ermenilerinin onun bir gün Ermenistan'a bağlanması umudunu temsil eder. Bayrağın oranı, Ermenistan bayrağında olduğu gibi 1:2'dir.
Erivan bayrağı beyaz zemin üzerinde Erivan arması (asa tutan aslan) ve onu çevreleyen 12 üçgenden oluşur. Bu üçgenler Ermenistan'ın geçmiş 12 başkentini temsil eder. Armanın turuncu ve mavisi ve etrafındaki üçgenlerin kırmızısı Ermenistan bayrağının renkleridir. Bayrağın tasarımı 27 Eylül 2004'te onaylanmıştır.
Ermenistan bayrağı, 2000 yılında kabul edilen Pan-Ermeni Oyunları bayrağının tasarımına ilham kaynağı olmuştur. Açık mavi renk zeminli bu bayrağın ortasında, Olimpik halkalar gibi, birbiriyle kaynaşmış altı halka bulunmaktadır. Ermenistanı temsil eden altıncı halka turuncudur ve kırmızı ve mavi halkalara bağlıdır. Halkaların üzerinde Ermenistan renklerinden oluşmuş bir meşale vardır.
Rusya'nın Rostov oblastındaki Miyanikovskyi rayonunun %60 oranında Ermeni kökenlidir. Bu Ermeniler 18. yüzyılda Kırım'dan göç etmişlerdir. Bu rayon 1998'de Ermenistan bayrağına benzeyen bir bayrak kabul etmiştir. Ermenistan bayrağındaki gibi kırmızı-mavi-turuncu yatay şeritlere ek olarak bayrağın sol tarafında beyaz bir dikey şerit vardır.