Türkiye'deki Kürtlerin insan hakları

Kürtler uzun bir süre boyunca kendilerine Türk hükûmeti tarafından uygulanan bir ayrım ve katliam geçmişine sahiptir. 1923'te Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana Kürtlere karşı periyodik olarak katliamlar yapılmıştır. Bunlardan en önemlisi ise 13 bin 160 sivilin Türk Ordusu tarafından öldürüldüğü ve 11 bin 818 kişinin sürgüne götürüldüğü Dersim İsyanı'dır. McDowall'a göre 40 bin kişi öldürüldü. Ağrı ayaklanmaları sırasında Türkiye'de yaşayan Kürtlere yönelik gerçekleştirilen 1930'daki Zilan Katliamı'nda 5 bin ila 47 bin kişi öldürüldü.
Kürt dili, kıyafetleri, folklorü ve Kürtçe isimlerin kullanımı yasaklandı ve Kürt yerleşim bölgeleri 1946'ya kadar sıkıyönetim altında kaldı. Türk hükûmeti, varlıklarını inkar etmek amacıyla 1980'lere kadar Kürtleri "Dağ Türkleri" olarak sınıflandırdı. "Kürtler", "Kürdistan" veya "Kürtçe" kelimeleri Türk hükûmeti tarafından resmen yasaklandı. 1980 askeri darbesinin ardından Kürtçe resmi ve özel hayatta resmen yasaklandı. Kürtçe konuşan, yayın yapan veya şarkı söyleyen birçok kişi tutuklandı ve hapsedildi. 1991'de yasağın kaldırılmasından bu yana Türkiye'deki Kürtler, Kürtçenin devlet okullarında bir ders olmanın yanı sıra eğitim dili olarak da ele alınmasını uzun süredir istemektedir. Günümüzde Kürtçe, özel ve devlet okullarında eğitim dili olarak kullanmak yasadışı olsa da Kürtçe eğitim veren okullar mevcuttur.
Türkiye-PKK çatışması sırasında Kürt nüfuslu köylere ve kasabalara gıda ambargosu uygulandı. Birçok Kürt, Türk güvenlik güçleri tarafından köylerinden zorla sınır dışı edildi. Birçok köyün yakıldığı veya tahrip edildiği bildirildi. 1990'lar boyunca ve 2000'lerin başında, Kürtlerin çıkarlarını temsil eden siyasi partiler yasaklandı. 2013'te Türk hükûmeti ile PKK arasında silah bırakma 2015'e kadar etkili bir biçimde şiddeti sona erdirdi fakat Türkiye-IŞİD çatışmasıyla iki taraf arasındaki çatışma yeniden ortaya çıktı. Sıradan Kürtlere karşı şiddet olayları yaşandı ve Kürt yanlısı Halkların Demokrat Partisi'nin şubeleriyle genel merkezleri, çetelerin saldırısına uğradı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'yle diğer birçok uluslararası insan hakları kuruluşu, binlerce insan hakları ihlali nedeniyle Türkiye'yi suçlu buldu. Birçok hüküm Kürt sivillere karşı gerçekleştirilen sistematik infaz, işkence, zorla yerinden edilme, köylerinin yok edilmesi, Kürt gazetecileri, aktivistleri ve siyasetçilerinin keyfi tutuklanması,  öldürülmesi ve ortadan kaybolması hakkındadır.

Eğitim

Türkiye'de eğitim sistemindeki tek eğitim dili Türkçedir ve kamu eğitim sisteminde Kürtçe ana dil olarak kabul edilmemektedir. Türkiye'deki Kürtler, Kürtçenin devlet okullarında bir ders olmanın yanı sıra eğitim dili olarak da ele alınmasını uzun süredir istemektedir. Deneme amaçlı açılan özel Kürtçe öğreten okullar, yerel halkın ekonomik durumunun kötü olması nedeniyle 2004'te kapatıldı. Günümüzde Kürtçe eğitim veren çok sayıda onaylanmamış özel okul mevcuttur.
Kürtçe, üniversitelerde ders olarak okutulurken gerçekte sadece birkaç öncü kurs mevcuttur. Ancak, şu anda Kürtçe seçmeli bir ders olarak bazı okullarda okutulmaktadır.

Kültürel ifade

1983-1991 yılları arasında Türkiye'nin diplomatik ilişki içinde olduğu ülkenin ilk resmi dili olmadıkça Türkçe dışındaki herhangi bir dilde tanıtım yapmak, eser basmak ya da televizyon yayını yapmak yasaktı. Bu yasak teknik olarak herhangi bir dile uygulanmasına rağmen Kürtçe üzerinde en büyük etkiye sahipti ve Kürtçe, Kürdistan bölgesinde yaygın olarak konuşulmasına rağmen hiçbir ülkenin ilk resmi dili değildi.
Haziran 2004'te Türkiye'nin devlet televizyon kanalı TRT yarım saatlik bir Kürtçe program yayımlamaya başladı ve 8 Mart 2006'da Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) iki televizyon kanalının (Gün TV ve Söz TV) ve bir radyo kanalının (Medya FM) Kürtçe olarak sınırlı bir yayın yapmasına izin verdi. Bu mevzuat, Avrupa Birliği'nin Türkiye'yle müzakerelerinde üyelik şartlarından birini yerine getirme çabası olarak yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenleme, haftada beş saatlik  radyo yayını ve dört saatlik televizyon yayına müsaade etti. Ocak 2009'da TRT, tamamen Kürtçe yayın yapan kendisine bağlı ilk televizyon kanalı olan TRT Kurdî'yi kurdu.
Bu reformlara rağmen, kamusal alanda ve devlet kurumlarında Kürtçenin kullanımı birkaç yıl öncesine kadar kısıtlıydı. 14 Haziran 2007'de İçişleri Bakanlığı, Abdullah Demirbaş'ı belediye başkanı olduğu Diyarbakır'ın Sur ilçesindeki görevinden aldı. Ayrıca belediye meclisinin seçilmiş üyeleri de görevlerinden alındı. Danıştay, bakanlığın kararını onaylayarak "Türkçe dışındaki dillerde kültür, sanat, çevre, şehir temizliği ve sağlık gibi çeşitli belediye hizmetleri hakkında bilgi vermenin Anayasa'ya aykırı" olduğuna hükmetti.
Bir başka olayda, Diyarbakır Belediye Başkanı Osman Baydemir, benzer bir dizi sorgulamaya ve yargı sürecine maruz kaldı. Baydemir'in TBMM başkan ve üyeleri ile çeşitli devlet erkanına "Sersala We Piroz Be" (Yeni yılınız kutlu olsun) yazılı yeni yıl kutlama tebriği göndermesi iddiaları üzerine İçişleri Bakanlığı Mülkiye Başmüfettişleri'nce soruşturma açıldı. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilen raporda "2006 yılına ait yeni yıl kutlama tebriğinde 'Sersala We Piroz Be' (Yeni yılınız kutlu olsun) şeklinde Kürtçe cümle kullandığı ve resmi belediye başkanı sıfatı ile gönderilen yılbaşı kutlama kartında kullanılan Kürtçe sözcüklerinin Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 3. maddesinde yer alan 'Türkiye devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir' şeklindeki düzenlemelere açıkça aykırı olduğu ve yine Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Baydemir'in 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun, 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'na aykırı hareket ettiği gerekçesi ile genel hükümlere göre yargılanması için ilgili başsavcılıkça işlem yapılması gerekmektedir.</nowiki> denildi.
Günümüzde ise bu sorunlar bir süre için çözümlenmiş durumda. Belediyenin resmi web sitesi Türkçe, Kürtçe, Zazaca ve İngilizce yayın yapmaktadır.

Osmanlı dönemi

20. yüzyılın başlarında meydana gelen Jön Türk Devrimi ve Türk milliyetçiliğinin ortaya çıkışıyla azınlıkların (özellikle Ermeniler, Süryaniler ve Kürtler) yok edilmesi veya asimilasyonu yinelenen bir durum olmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti dönemi

1980'lerde ve 1990'larda Türkiye, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki binlerce köyü yok ederek ve buradakileri zorla göç ettirerek kırsal alanlarda yaşayan çok sayıda vatandaşını yerinden etti. Türk hükûmeti, zorunlu yer değiştirmelerin Kürtleri, Kürt militan örgütü PKK koruma amaçlı olduğunu iddia etti.
Türkiye ile PKK arasındaki çatışmalar, ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan bir rapora göre bazı 30 bin kayıpla sonuçlanmıştır.