Megreller

Nüfus

Rusya’da 1897 yılında yapılan ilk genel nüfus sayımından iki yıl önce "Rus İmparatorluğu’nda Yaşayan Halkların Alfabetik Listesi" başlığıyla bir ön çalışma yapılmış. 1895 yılında Petersburg’ta yayınlanan bu listede Rusya halklarının değişik yayınlarda yer alan ve farklı yıllara ait nüfus bilgileri derlenerek dilleri, dini inançları ve yaşadıkları bölgeyle ilgili kısa bilgiler verilmiştir. Buna göre Megrellerin (Мингрельцы = Mingreller) 1891 yılındaki nüfusu 214.000 kişidir.

Tarih

Karadeniz kıyısındaki çoketnikli (Gürcü-Zan-Svan, güney Abhaz) Kolhis (Egrisi) arazisinde kurulan Kolhis Krallığı en eski Gürcü-Zan-Svan devletidir. Coğrafi konumu nedeniyle Zan ağırlıklı olan krallığın başkenti bugünkü Kutais olup yönetici tabakası siyasi örgütlenmede Lazlara göre daha fazla ilerlemiş olan Megrellerden oluşuyordu. MÖ 5. yüzyıldan itibaren Perslerin, Büyük İskender ve ardıllarının, Pontus Krallığı’nın ve Romalıların saldırılarıyla karşılaşan krallık MÖ. 1. yüzyılda Romalılar tarafından işgal edilerek yönetimi Megrellerden alıp Lazlara verilmiştir. Bu tarihten sonra devletin adı Lazika Krallığı olmuş ve seçimle işbaşına gelen krallar tarafından yönetilmiştir. Megrelya, ortaçağlardan itibaren uzun dönem ayrı bir prenslikti. Gürcistan’da Sovyet yönetiminin kurulmasından sonra, Megreller 1930’lara değin nüfus sayımlarında ayrı halk olarak sayıldılar. Daha sonraki sayımlarda Gürcü (Kartveli) olarak yazıldılar.
Sovyet dönemi sonrasındaki bağımsız Gürcistan’ın ilk devlet başkanı olan Zviad Gamsahurdia (1939-1993) bir Megrel’di. 1992’deki Tiflis’te başlayan iç savaşta iktidardan indirildi ve yerine Eduard Şevardnadze devlet başkanı oldu. Bu sırada Samegrelo da iç savaşa sahne oldu.

Din

Megrellerin tamamına yakını Ortodoks Hristiyan olup Tiflis'teki Gürcü Kilisesi'ne bağlıdır.

Karaçay-Balkar komşuluğu

Karaçaylar arasındaki Aydabul soyu Megrel kökenli olup zamanla Karaçaylaşmışlardır.

Gürcüleştirme

Sovyet döneminde 1930’lara değin Svanlar, Lazlar ve Megreller önceleri resmi olarak ayrı halklar halinde iken 1930 yılından itibaren Megreller ve Svanlar, 1938 yılından sonra da Lazlar Gürcü/Kartveli milletine dahil edilmişlerdir. Gürcistan'daki resmî Kartvelist ideolojiye göre, Güney Kafkas dillerinin üç kolunu konuşan halklar (Svan, Laz-Megrel ve Gürcü=Kortu=Kartı=İberia) Kartveli (yani Gürcü) ulusunu meydana getirmektedir. Gürcü kelimesinin Gürcüce söylenişinden türetilen Kartveli etnonimi dar anlamda Gürcüleri, daha geniş anlamda ise Gürcüler ve onlarla akraba olan Zan (Megrel ile Laz) ve Svan halklarını kapsar. Kartveli tabiri otomatikman Gürcü (Kart) faktörünü vurgulaması ve Lazların, Megrellerin, Svanların Gürcülerden farklı halklar olduğu durumunu yadsıması sebebiyle nötr bir tabir olmamasına rağmen ilgili uluslararası literatürün bir bölümünde ve özellikle Gürcistan’daki gündelik resmi ve sosyal hayatta yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Kartveliler (fiiliyatta Gürcüler) hakkındaki çok sayıda araştırmaya rağmen Lazların, Megrellerin ve Svanları doğrudan ele alan araştırmaların sayısı azdır.
Gürcistan'da Megrel, Laz ve Svanlara karşı yürütülen asimile faaliyetleri bilinmektedir. Çok isabetli bir kullanım olmasa da Lazların, Megrellerin ve Svanların Gürcülerin yakın akraba halkları olmaktan ziyade Gürcülerin alt-grupları veya boyları olarak sayılması Gürcistan’da sadece resmiyette değil anaakım Gürcü akademisyenlerinde ve popüler kültüründe çok sık rastlanılan bir durumdur. Lazlar, Megreller ve Svanlar Gürcülerle akraba ama sonuçta Gürcülerden farklı halklar olduğunu kabul etmenin Gürcülük/Kartvelilik bilincinin yaygınlığını ve Gürcistan’ın toprak bütünlüğünü zedeleyeceğinden korkulmaktadır. Gürcü terminolojisini aynen kullanan azınlıktaki bazı yabancı araştırmacılar da Lazları, Megrelleri ve Svanları Gürcülerin altgrubu olarak saymaktadırlar. Gürcüleşmeye karşı direncin Megreller ve Svanlar arasında düşük düzeyde olduğu gözükmektedir, ancak özellikle Nugzar Cocua (Нугзар Джоджуа) gibi Megrel milliyetçiler sosyal açıdan marjinal düzeyde de olsa her fırsatta Megrellerin Gürcü olmadığını hatırlatmaya ve bilinç oluşturmaya devam etmektedirler. Abhazya'da yaşayan Nugzar Dzhodzua 1989 yılında Abhaz televizyonuna çıkarak 1930’lardan beri Gürcistan’da “resmî” bir görüş olan Megrellerin Gürcü olarak gösterilmelerini artık kabul edemeyeceğini açıklamıştır.
Gürcistan'da Laz, Megrel ve Svanların Gürcü kökenli olduğunu kabul edenlerin sayısı da oldukça fazladır. "Lazlar ve Gürcüler aynı ana babanın çocuklarıyız... Kraliçe Tamara zamanında hepimiz Gürcü idik, daha sonra Gürcü, Megrel, Laz ayrıldı... Gürcü, Laz, Megrel kardeştir."
Bu ve benzeri yaklaşımlar Gürcistan'da veya Türkiye'de aynı resmi görüş etrafında toplanmış insanlarca neşredilen bütün yayınlarda rastlamak mümkündür. Bu konudaki en tipik örnek ise 1964'te Gürcistan'da “Lazeti” adıyla yayımlanan ve iki Laz tarafından yazılan, 1992 tarihinde İstanbul'</nowiki>da basımı yapılan “Lazların Tarihi” adlı kitaptır.