Almanya ekonomisi

Sanayileşme Çağı

Almanya'daki Sanayi Devrimi, kısmen, İngiltere, Fransa ve Belçika’dan bir asır sonra gerçekleşti, çünkü sadece Almanya 1871'de birleşik bir ülkeydi.
Deutscher Zollverein'in (Alman Gümrük Birliği) kurulması ve demiryolu sistemlerinin genişletilmesi, Almanya'nın sanayi devrimi ve politik birliğinin temel itici güçleriydi. 1834’te, Alman devletleri arasındaki tarife engelleri ortadan kaldırıldı. 1835'te Frankonya'nın Nürnberg ve Fürth kentlerini birbirine bağlayan ilk Alman demiryolu inşa edildi ve 1840'lı yıllar, bütün Alman eyaletlerinde "demiryolu çılgınlığı" zamanlarıydı. 1845-1870 arası, 8045 km daha ray inşa edilmişti ve 1850 yılında Almanya kendi lokomotiflerini imal edebiliyordu. Zamanla, diğer Alman devletleri gümrük birliğine katılmış ve Almanya'nın köşelerini birbirine bağlamaya başlayan demiryollarının yapımı ilerlemekteydi. Almanya genelinde serbest ticaret ve bir demiryolu sisteminin kurulması, yerel ürünler için yeni pazarlar açan, orta düzey yöneticilerden oluşan bir havuz yaratmış; bu da mühendisler, mimarlar ve yetenekli makinistlere olan talebi artırarak, kömür ve demir yatırımlarını canlandırmıştı.
Alman sanayisini ileriye taşıyan bir diğer etmen ise, parasal sistemin birleşmesinin, kısmen siyasi birleşme ile mümkün kılınmasıydı. Alman Markı ile 1871'de altın tarafından desteklenen yeni bir parasal tahvil sistemi uygulamaya kondu. Buna karşın, 1907'ye kadar gümüş sikke değerleri korunarak bu sistem tam olarak kullanılmadı.
Prusya'nın III. Napolyon'a karşı Fransa-Prusya Savaşı'ndaki zaferi, Avrupa'daki Fransız hegemonyasının sonunu getirmiş ve 1871'de Alman İmparatorluğunun yaratılmasını belirginleştirmiştir. İmparatorluğun kuruluşu, Avrupa'yı, dikkate değer ve inkar edilemez biçimde artan ekonomik ve siyasi varlığa sahip yeni bir halkla ve sanayileşme politikasının gerçekliği ile doğal olarak karşılaşmaya hazırladı. Fransız ekonomik ilkelerinin etkisi, Almanya'da büyük toprak mülklerinin satışı, feodal kısıtlamaların kaldırılması, loncaların kentlerdeki gücünün azaltılması ve yeni, daha verimli bir ticaret kanununun getirilmesi dahil, önemli kurumsal yenileşme politikaları üretmiştir. Bununla birlikte, imparatorluğun ekonomisine dair siyasi kararlar hâlâ büyük ölçüde "çavdar ve demir" koalisyonu, yani doğunun Prusyalı Junker (Genç soylu) toprak sahipleri ve batının Ruhr ağır sanayi koalisyonu tarafından kontrol edilmekteydi.
Politika ve toplum ile ilgili olarak, 1881-1889 yılları arasında Başbakan Otto von Bismarck, sosyal sigorta ve iyileştirilmiş çalışma koşulları sağlayan yasaları teşvik etmişti. Dünyanın ilk refah devletinin kurulmasını sağlamıştı. Almanya'ya, genel sağlık, zorunlu eğitim, hastalık sigortası, kaza sigortası, maluliyet sigortası ve emeklilik maaşı gibi sosyal sigorta programlarını ilk tanıtan kişi olmuştur. Dahası, hükümetin evrensel eğitim politikası, dünyanın en yüksek okur yazarlık oranıyla - %99 - ulusa daha fazla insanla ulaşan eğitim düzeyleri ile sayıları işlemede iyi daha fazla mühendis, kimyager, gözlükçü, fabrikalar için vasıflı işçi, yetenekli yönetici, bilgili çiftçi ve yetenekli askeri personelle Almanya'da meyve vermişti.
Almanya, 1900 yılına gelindiğinde, Britanya ve Amerika Birleşik Devletleri'ni çelik üretiminde geçti. Alman ekonomik mucizesi aynı zamanda, 1850'de 35 milyondan 1913'te 67 milyona ulaşan eşi görülmemiş bir nüfus artışıyla destekliydi. 1895'ten 1907'ye kadar, makine yapımında çalışan işçilerin sayısı yarım milyondan bir milyona ulaştı. Almanların sadece yüzde 40'ı kırsal alanlarda 1910 yılına kadar yaşadı; İmparatorluğun doğumundan sonra %67'lik bir düşüş kaydedildi. Sanayi, 1913'te gayri safi millî hasılanın yüzde 60'ını oluşturmaktaydı. Alman kimya endüstrisi dünyanın en gelişmişi haline gelmişti ve 1914'te ülke dünyanın elektrikli aygıtlarının yarısını üretmekteydi. Endüstriyel olgunluğa doğru hızlı ilerleme, Alman ekonomisinde, kırsal ekonomik biçimden, mamul malların önemli bir dış satımcısı konumuna doğru büyük bir kaymaya yol açmıştı. Tamamlanmış ürünün toplam ihracata oranı 1872'de %38'den 1912'de %63'e yükselmişti. 1913'e gelindiğinde, Almanya bütün Avrupa pazarlarına hakim oldu. 1914'e gelindiğinde, Almanya dünyanın en büyük ihracatçılarından biri haline gelmiştir.

Weimar Cumhuriyeti ve Üçüncü Reich

İşsizlik çok yüksek iken, Naziler iktidara gelmişti, ancak Reichsbahn, Reichspost ve Reichsautobahn projeleri gibi dev kamu çalışmaları sayesinde daha sonra tam istihdam sağlandı. 1935'te, Versay Antlaşması'na aykırı bir şekilde yeniden silahlanma, ekonomiye katkıda bulundu.
1931 sonrası mali krizini takiben genişletici ekonomi politikaları (Almanya'nın altın standartında olduğu gibi) 1933'te merkez bankasının başkanı olan Nazi olmayan Ekonomi Bakanı Hjalmar Schacht tarafından önerildi. Hjalmar Schacht daha sonra 1938'de görevden alındı ve yerini Hermann Göring aldı.
Hammadde eksikliği nedeniyle, Üçüncü Reich'ta kendi kendine yeterliliği hedefleyen Almanya, ticaret bağlantılarını 19 Eylül 1934 tarihli "Yeni Plan" (Neuer Plan) adıyla iki taraflı seçenekler, döviz denetimleri, dış alım sınırlamaları ve dış satım destekleri şeklinde sürdürmek zorunda kalacaktı. "Yeni Plan", Alman sanayi malları için para tasarrufu sağlayacak şekilde daha az gelişmiş ülkelerle gerçekleştirilecek ticarete dayanıyordu. Güney Avrupa ticaret engellemeleri olmadığı için, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'ya tercih edildi. Bu politika, Grosswirtschaftsraum ("daha büyük ekonomik alan") politikası olarak biliniyordu.
Sonunda, Nazi partisi büyük işletmelerle güçlü ilişkiler geliştirdi ve 'Ulusal İşçi Servisi'ni (RAD) ve 'Alman İşçi Cephesi'ni (DAF) oluşturmak için 1933 yılında sendikaları ortadan kaldırdı, çalışma koşullarını belirleyen 'İşgücü Güzelliği' (SDA, Schönheit der Arbeit), çalışma koşullarını belirleyecek ve işçiler için spor kulüpleri kuracak 'Sevinç Yoluyla Güç' (KDF, Kraft durch Freude) gibi kamu örgütleri oluşturdu.

Batı Almanya

Reichsmark'ın Alman Markı ile yasal ödeme aracı olarak değiştirilmesinden başlayarak, Alman Şansölyesi Konrad Adenauer ve onun ekonomi bakanı Ludwig Erhard tarafından yönetilen hükümet tarafından Batı Almanya'yı, yükselten, düşük enflasyon ve hızlı endüstriyel büyüme süreci gözlendi ve ekonominin başındaki Ludwig Erhard, Batı Almanya’yı savaş zamanında yıkımdan modern Avrupa’daki en gelişmiş uluslardan biri konumuna taşıdı.
1953 yılında Almanya'nın, aldığı yardımın 1,1 milyar dolarını geri ödemesine karar verildi. En son geri ödeme Haziran 1971'de yapıldı.
Bu etkenlerin yanı sıra, 1950'lerde, 1960'larda ve 1970'lerin başlarında nüfusun tam kapasiteyle çalıştığı uzun çalışma saatleri ve binlerce Gastarbeiter ("yabancı işçi") tarafından sağlanan fazladan iş gücü, ekonomik kalkınma için hayati bir temel oluşturmuştur.

Federal Cumhuriyet

Almanya ekonomisi neredeyse 2000'li yılların başında durgunlaştı. En kötü büyüme rakamlarına 2002 yılında (%+1.4), 2003'te (%+1.0) ve 2005'te (%+1.4) ulaşılmıştı. İşsizlik de süreğen şekilde yüksekti. Bu sorunlardan dolayı, Almanya'nın yaşlanan nüfusu ile birlikte, refah sistemi kayda değer bir baskı altında kaldı. Bu, hükümetin Hartz I - IV olarak bilinen işgücü piyasası yeniden düzenlemeleri de dahil geniş kapsamlı bir kemer sıkma reform programı olan Gündem 2010'u dayatmasını sağlamıştır.
2000'in ilk on yılının sonraki bölümünde dünya ekonomisi, Almanya'nın önde gelen bir dış satımcı olarak da yararlandığı yüksek büyüme yaşamıştı. Bazıları, Hartz reformlarına yüksek büyüme ve azalan işsizliğe ulaşma konusunda kredi veriyor, ancak diğerleri, yaşam standartlarında büyük bir düşüşe neden olduklarını ve etkilerinin sınırlı ve geçici olduğunu iddia ediyordu.
Almanya'nın nominal GSYİH'sı, 2008'in ikinci ve üçüncü çeyreğinde, küresel ve Avrupa durgunluk döngüsünü takiben ülkeyi teknik bir ekonomik durgunluğa soktu. Almanya sanayi üretimi, aynı yılın Ağustos ayıyla karşılaştırıldığında Eylül ayında %3,6'ya geriledi. 2009 yılının Ocak ayında, Angela Merkel yönetimindeki Alman hükümeti, bazı işkollarını bir düşüşten ve işsizlik oranlarındaki artıştan korumak için 50 milyar Euro'luk (70 milyar dolar) ekonomik teşvik planını onayladı. Almanya, 2009 yılının ikinci ve üçüncü çeyreğindeki durgunluktan, çoğunlukla üretim siparişleri ve dışsatımı -başta Euro Bölgesi dışından olmak üzere- ve nispeten istikrarlı tüketici talebi nedeniyle çıkmıştı.
Almanya, AB, G8 ve G20'nin kurucu üyesidir ve 2003'ten 2008'e kadar dünyanın en büyük ihracatçısı olmuştur. 2011 yılında üçüncü büyük dış satımcı ve üçüncü büyük dış alımcı olarak kalmıştır. Ülkenin dış satımının çoğu mühendislik ürünleri, özellikle makineler, otomobil, kimyasal ürünler ve metallerden oluşmaktadır. Almanya, rüzgar türbinleri ve güneş enerjisi teknolojisinin önde gelen bir üreticisidir. Almanya genelinde kentlerde yıllık ticaret fuarları ve kongreler düzenlenmektedir. 2011, Alman ekonomisi için rekorların kırıldığı bir yıl oldu. Alman şirketleri, dışarıya tarihinin en yüksek rakamı olan 1 trilyon euro'luk (1.3 trilyon dolar) mal satmıştır. Toplam çalışan sayısı en yüksek rakam olan 41,6 milyona yükseldi.
2012 yılı boyunca, Almanya ekonomisi bölgesel komşu ülkelere göre daha güçlü olmaya devam etmiştir.

İşkolları

Almanya, yüksek nitelikli işgücü, gelişmiş bir altyapı, büyük bir varlık yığımlığı, düşük bir yolsuzluk seviyesi, ve yüksek düzeyde bir yenileşim ile ayırt nitelikli bir sosyal pazar ekonomisine sahiptir. Avrupa'daki en büyük ulusal ekonomiye sahip Almanya, dünyadaki nominal GSYİH'lar içinde dördüncü büyük ve 2015 yılında SAGP GSYİH açısından beşinci sırada yer almaktadır.
Hizmet işkolu, toplam GSYİH'nın %70'ini, sanayi işkolu %29,1'ini ve tarım işkolu %0.9'unu oluşturmaktadır.

Birincil

2010 yılında tarım, ormancılık ve madencilik, Almanya'nın gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) sadece %0.9'unu oluşturuyordu ve nüfusun da sadece %2,4'ünü barındırmaktaydı. Tarım işkolu son derece üretkendir ve Almanya, beslenme gereksiniminin %90'ını yerli üretim ile karşılayabilmektedir. Almanya, Fransa ve İtalya'dan sonra Avrupa Birliği'nde üçüncü büyük tarım üreticisidir. Almanya'nın başlıca tarım ürünleri patates, buğday, arpa, şeker pancarı, meyve ve lahanadır.
Ülkenin yüksek sanayileşme düzeyine rağmen, topraklarının neredeyse üçte biri ormanlarla kaplıdır. Ormancılık endüstrisi kereste ve ağaç ürünlerinin iç tüketiminin yaklaşık üçte ikisini karşılayabilmektedir, bu nedenle Almanya bu kalemlerde belirgin bir dış alımcıdır.
Almanya toprakları hammaddeler bakımından göreceli olarak zayıftır. Önemli miktarlarda sadece linyit (kahverengi kömür) ve potasyum birleşikleri (Kalisalz) mevcuttur. Bununla birlikte, eski GDR'nin Wismut madencilik şirketi 1947-1990 yılları arasında toplam 230.400 ton uranyum üretmiş ve Doğu Almanya'yı zamanında dünya çapında (SSCB'nin kontrol alanındaki en büyük) dördüncü büyük uranyum cevheri üreticisi haline getirmişti. Petrol, doğal gaz ve diğer kaynaklar, çoğunlukla diğer ülkelerden ithal edilmektedir.
Potaş tuzu ülkenin merkezinden (Aşağı Saksonya, Saksonya-Anhalt ve Thüringen) çıkarılır. En önemli üretici K+S AG (eskiden Kali und Salz AG)'dir.
Almanya'nın bitümlü kömür yatakları, bugünkü Güney İngiltere'den, Ruhr bölgesi üzerinden Polonya'ya kadar uzanan bataklıklardan 300 milyon yıl önce oluşmuştur. Linyit yatakları benzer bir şekilde gelişmiş, ancak daha sonraki bir dönemde, yaklaşık 66 milyon yıl önce oluşmuştur. Odun henüz tamamen kömür haline dönüşmediğinden, kahverengi kömür bitümlü kömürden daha az enerji içerir.
Linyit, ülkenin kuzey ve doğu kısımlarında, özellikle Kuzey Ren-Vestfalya, Saksonya ve Brandenburg'da çıkarılır. Elektrik üretmek için madencilik alanlarına yakın kömür santrallerinde önemli miktarlarda yakılmaktadır. Linyitin uzak mesafelere taşınması ekonomik olarak olanaklı değildir, bu nedenle santraller, özüt alma alanlarının hemen yanında bulunur. Bitümlü kömür Kuzey Ren-Vestfalya ve Saarland'da çıkarılır. Bitümlü kömür yakan enerji santrallerinin çoğu ithal edilen malzeme ile çalışmakta; bu nedenle santraller sadece maden sahalarına yakın yerlerde değil, ülke çapında da yer almaktadır.

İkincil

Endüstri ve yapı, 2017 yılında gayri safi yurtiçi hasılanın %30,1'ini oluşturmakta ve işgücünün %24,2'sini istihdam etmekteydi. Almanya otomobil, makine, elektrikli donanım ve kimyasalların üretiminde oldukça üstün durumdadır. 2009 yılında 5.2 milyon araç üretimi ile Almanya, dünyanın dördüncü büyük üreticisi ve en büyük otomobil dış satımcısı oldu. Alman otomotiv şirketleri, 'getiri dilimi' denilen, yaklaşık %90'lık bir birleşik dünya pazar payıyla son derece güçlü bir konuma sahiptir.
Küçük ve orta ölçekli üretim kuruluşları (Mittelstand şirketleri), teknolojik olarak gelişmiş niş ürünlerde uzmanlaşmışlardır ve genellikle bir aileye bağlıdırlar ve Alman ekonomisinin önemli bir bölümünü oluştururlar. Dünya çapında yaklaşık 1500 Alman şirketinin kendi pazar alanlarında ilk üç sırada yer aldığı değerlendirilmektedir. Tüm işkollarının yaklaşık üçte ikisinde Alman kuruluşları ilk üç yarışçı arasındadır.
Almanya, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi olmayan ilk beş silah dış satımcısı arasında yer alan tek ülkedir.

Enerji

Almanya dünyanın en büyük beşinci enerji tüketicisidir ve birincil enerjisinin üçte ikisi 2002 yılında dışarıdan sağlanmıştır. Aynı yıl, Almanya 512.9 terawatt saat (TWh) toplam elektrik enerjisi ile Avrupa'nın en büyük tüketicisi olmuştur. Hükümet politikası, enerji tasarrufu ve güneş, rüzgar, biyokütle, hidroelektrik ve jeotermal enerji gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılmasını desteklemektedir. Enerjinin verimli kullanılması amacıyla geliştirilen projeler olmulu sonuç vermiş; 1970'ten itibaren enerji verimliliği artmıştır. Hükümet, 2050 yılına kadar yenilenebilir kaynaklardan ülkenin enerji taleplerinin yarısını karşılama hedefini belirlemiştir.
2000 yılında, Başbakan Schröder altında kırmızı-yeşil koalisyon ve Almanya nükleer güç endüstrisi; 2021'e kadar nükleer santralleri kademeli olarak azaltma konusunda anlaşmıştırlar. Başbakan Merkel yönetimindeki muhafazakar koalisyon, Ocak 2010'da bu açıklamayı tersine çevirerek santralleri açık tutmayı seçti. Ancak, Mart 2011'de Japon Fukuşima nükleer santral felaketi, politik iklimi temelden değiştirmiş; daha eski nükleer santraller kapatılmıştır. 2020 veya 2022'ye kadar aşamalı bir evre olasıdır. Almanya güneş ve rüzgar enerjisi endüstrileri dünya çapında öncü olsa da, yenilenebilir enerji hala enerji tüketiminde oldukça düşük bir paya sahiptir.
2009 yılında, Almanya'nın toplam enerji (sadece elektrik değil) tüketiminin kaynaklara göre dağılımı şu şekilde gerçekleşmiştir: Petrol %34,6, Doğal gaz %21,7, Linyit %11,4, Bitümlü kömür %11,1, Nükleer enerji %11,0, Su ve rüzgar enerjisi %1.5, Diğerleri %9.0.
Petrol boru hatları için 3 önemli giriş noktası vardır: Kuzeydoğu (Druzhba boru hattı, Gdańsk üzerinden gelen), Batı (Rotterdam üzerinden gelen) ve Güneydoğu (Nelahozeves üzerinden gelen). Almanya'nın petrol boru hatları uygun bir ağ oluşturmaz ve bazen sadece iki farklı yeri birbirine bağlar. Başlıca petrol rafinerileri şu kentlerde veya yakınında bulunmaktadır: Schwedt, Spergau, Vohburg, Burghausen, Karlsruhe, Köln, Gelsenkirchen, Lingen, Wilhelmshaven, Hamburg ve Heide.
Öte yandan, Almanya'nın doğal gaz boru hatları ağı yoğun ve iyi bağlantılıdır. Boru hatlarıyla dışarıdan gaz çoğunlukla Rusya, Hollanda ve Birleşik Krallık'tan gelmektedir. Rusya'dan yapılan gaz ithalatı tarihsel olarak -Soğuk Savaş sırasında bile- güvenilir olmasına rağmen, Gazprom ile Ukrayna gibi eski Sovyet Devletleri arasındaki son fiyat anlaşmazlıkları da Almanya'yı etkilemiştir. Sonuç olarak, Baltık Denizi boyunca Rusya'da Vyborg'dan Almanya'daki Greifswald'a kadar uzanan Kuzey Akım boru hattının inşasına yüksek politik önem verilmektedir. Bu doğrudan bağlantı üçüncü taraf geçiş ülkelerini dışarıda bırakır. Almanya, doğal gazının %50 ile %75'i arasında bir miktarını Rusya'dan almaktadır.

Madencilik

Hükümetin azaltma politikalarına rağmen kömür, ülkenin başlıca enerji kaynağıdır. Hükümet politikaları ile 1989'dan beri kömür üretimi azalmaktadır. Almanya'daki iki ana kömür cinsi linyit ve "sert kömür"dür. Ülkedeki rezervlere rağmen bir miktar kömür yurt dışından ithal edilmektedir. Ocak 2004'e göre, ülkedeki doğal gaz rezervleri Avrupa Birliği içinde üçüncü sıradadır. Ülkedeki doğal gaz üretiminin %90'ı Aşağı Saksonya'da gerçekleşir. 2002 yılında Almanya ihtiyacının %75'i kadar doğal gaz ithal etmiştir. En büyük ithalatçı ülke %40,8'lik oranla Rusya'dır. Bu ülkeyi %31,5 ile Norveç ve %22,3 ile Hollanda takip eder.

Zorluklar

Ekonomik refah düzeyine rağmen, gelecekteki ekonomik kalkınmada Almanya için en büyük tehdit dünyanın en düşükleri arasında olan ülkenin azalan doğum oranıdır. Bu, düşük doğurganlık oranlarından sorumlu olan kesim yüksek öğrenim görmüş toplumun bir bölümünde yaygındır. Sonuç olarak, işçilerin sayısı azalacatır ve eğilim tersine değilse, emekliler ve halk sağlığını desteklemek için gerekli hükümet harcamaları artacaktır.