Tarımsal File veya Sebze Destek Filesi

Tarımsal File veya Sebze Destek Filesi

Köken

1960’lı yıllardan itibaren Avrupa’da polipropilen malzemeden üretilen yeni bir eğilmez ağ ve file kullanılmaya başladı. En ünlü fabrikalar, makineleşme ve ekstrüsyon alanlarında en gelişmiş iki ülke olan İngiltere ve İtalya’da bulunuyordu. Zaman içerisinde, bu teknoloji dünyanın diğer bölgelerine de yayıldı ve günümüzde dünyanın dört bir tarafında bu temel ürünün üreticilerine kolaylıkla ulaşılabilir.

Gerilme ve Moleküler Oryantasyon

Son üretim aşamasındaki ekstrüde ürün hazır olduğunda (PP karışımına renkler ve UV sabitleyicileri bu aşamada eklenir) ürün germe bölümünden geçilerek polimer moleküllerin hizalanması sırasında ürüne kuvvet ve mekanik özellikler kazandırılır. File ilk olarak sıcak suda uzunlamasına ve ardından dallar halinde enlemesine yönlendirilir. Sonuç olarak ortaya yüksek gerilim kuvvetine sahip (metre başına 50 ila 70 kg arasında), metrekare başına 6 ila 9 gram ağırlığında ve üreticinin teknik kapasitesine bağlı olarak ağ gözleri 30x30 cm ebatlarına ulaşabilen bir file çıkar.

Mevcut Ebatlar

Küçük ağ gözü ebatları (10 ila 18 cm aralığındakiler) genellikle yabani karanfil, kasımpatı ve aslanağzı başta olmak üzere çiçeklerin yatay yönde terbiye edilmesinde kullanılır. Bunun nedeni, çiçek yetiştiricilerinin çiçeğin eğilip bükülerek ticari değerini kaybetmesinin önüne geçmek üzere dikey bir destek sağlayan bir açıklık yaratmayı tercih etmesidir. Daha geniş ağ gözüne sahip fileler ise sebze desteğinde, özellikle de kabakgiller, patlıcangiller ve baklagiller için tercih edilir. Tarım üreticilerinin (elle uygulanan rafya sistemine benzeyen) daha geniş bir ağ gözü tercih etmesinin nedeni, hasat veya düzenlemeler sırasında ürünlere veya bitkilere zarar vermeksizin arkların iki tarafında rahatlıkla yürümeye ve çalışmaya izin vermesidir.

Çiçekçilik

Çiçek destek filesi, çiçek yatağının üzerine birden fazla katman halinde yerleştirilir. Arkın iki ucuna file sabitleme ve destek sistemi kurularak file yetiştirilen çiçekler üzerinde iyi bir şekilde gerilir. Çiçek yatağının iki ucunun ortasına konulan ara destekler yardımıyla ağ gözlerinin birbirleri üzerinde simetrik bir biçimde aralıklarla uzanmaları sağlanır ve böylelikle çiçeklerin düzgün bir şekilde gelişimine destek verilir.

Tarım

Bitki destek filesi sistemine yönelik tarım uygulamalarının büyük çoğunluğu, birtakım çok faydalı enlemesine kullanımlar olsa da, dikey yöndedir. Sebzelere destek sağlamak ve terbiye etmek amacıyla dikey olarak uygulandığında file (ürün türüne, toprak özelliklerine, iklim vb. koşullara bağlı olarak) 1,5 ila 8 metre aralıklarla toprağa yerleştirilmiş olan bir sıra direğe veya destek sırıklarına (metal, bambu veya tahtadan) sabitlenir. Ark uçlarındaki sırıkların daha geniş ve güçlü olmasına dikkat edilerek tepe noktalarından iki direğin arasından arkın iki yanına uzanan bir gerilim ipliği veya teline sahip olmaları tercih edilir.
Direkler yerleştirildikten sonra (çoğu durumda çiftçi biraz daha fazla destek sağlama amacıyla direklerin tepe noktalarına bir gerilim teli yerleştirmeyi tercih edecektir), terbiye filesinin kurulumuna geçilebilir. Bunun için file rulosu direkten direğe doğru ilerleyerek açılır ve direklere tek tek sabitlenir. Bu işlemi genellikle iki işçi bir gün içerisinde bir hektar alana uygulayabilir. Bitkileri tohum yataklarından dış ortama nakliye etmeden önce veya tohumların toprağa ekilmesinin ardından yalnızca birkaç gün içinde filenin kurulması tavsiye edilir. Böylelikle bitkilerin filenin kurulumu sırasında hasar görmesinin önüne geçilir.
Terbiye edilecek ürün ve bitki çeşidine göre file birçok farklı yükseklikle kullanılabilir (50 cm’dan sera veya gölgeliklerde 3 m’ye varan yüksekliklerde). Sebze terbiye filesinin yüksekliği belirlenirken filenin topraktan 30–40 cm yukarıda kurulması gerektiği de akılda tutulmalıdır. Böylelikle 1,5 m yüksekliğindeki bir file 1,80 ila 1,90 m arasında bir destek sistemi sunabilir (direk uzunluklarının 2,2 m ila 2,5 m arasında olması gerekir) ve bu açık alanlardaki salatalık üretimi için ideal bir sistem ölçüsü olarak değerlendirilebilir. İdeal ağ gözü ebatları ise yaklaşık olarak 25x25 cm’dir.
Bir sera içerisinde ise bu file hâlihazırda var olan yüksek yapılara bağlanarak arklara doğru asılı durmaları sağlanabilir. Bu tür bir kurulum 3 metre yüksekliğinde bir fileye ihtiyaç duyabilir. Bu file ebadı çok sayıda hibrit tür için idealdir. Ayrıca geniş ağ gözlerine (örneğin 25x25 cm) sahip bir terbiye filesinin açık alanlarda yetiştirilen domates veya biberlerde çiçeklerede kullanılan destek sistemine benzer bir biçimde yatay olarak kullanılmasının mümkün olduğunun da belirtilmesi gerekir. Bu tür bir sistem içerisinde bitki ağ gözleri arasında gelişir ve meyveler ile yüklü dalları bütünüyle ağların üzerine dayanarak diğer türlü bağlama ve sabitleme işlemlerini gereksiz bir hale getirir.

Bitki Sağlığı Koşulları

İklim değişikliği tarım da büyük hasarlara yol açmaktadır. Mevsim dışı güçlü yağmurlar, salatalık veya kavun üretiminde olduğu gibi “toprak” yetiştiriciliğinde geleneksel olarak kullanılan yöntemlerin yerlerini dikey yönde gelişimi teşvik eden sistemlere bırakmasına neden olmuştur. Bu sistemler, yaprak sisteminin havalandırmasını ve güneş alımını arttırarak toprak ve yaprak sistemi arasında sıkışıp kalan nem birikiminin neden olduğu mikozis saldırılarına karşı bitkilerde koruma sağladıkları gibi meyvenin toprakla doğrudan teması neticesinde üzerinde oluşan lekelerin ve piyasa değerinin düşmesinin de önüne geçer.
Sebzeler için bitki destek sistemi seçiminde üzerinde önemle durulması gereken bir diğer nokta virüslerin (örneğin mozaik virüs) işçilerin elleri üzerinden mekanik yoldan bulaşma oranıdır. Bir işçinin tarladaki hijyen standartlarını üst seviyede tutmak üzere alabileceği (kıyafet değişimi, ellerin yıkanması, ayakkabıların dezenfekte edilmesi gibi) tüm önlemlere karşın virüs üzerindeki kontrolün kaybedilmesi an meseledir ve tek bir işçinin içeceği sigara veya enfekte bir bitkiyle ettiği temas yaprakbiti gibi ajanların tarlanın tümüne büyük bir hızla yayılmasına neden olabilir. Bu nedenle, bitki gelişiminin çeşitli aşamaları boyunca bitkiyi sicime bağlamak için yüksek miktarda iş gücüne ihtiyaç duyan rafya terbiye sisteminden farklı olarak tarımsal file kullanımı işçilerin arklar arasında dolaşarak bitkilerle temas etme gerekliliğini büyük oranda ortadan kaldırır ve böylelikle hastalıkların yayılma ihtimalini düşürür.
Kabakgiller doğal olarak en yakın destek noktasını arama eğilimdedir ve file kare ağ gözleri sayesinde bitkinin kol atma ihtiyacını karşılayabilecek birçok destek noktası sunar. Ayrıca patlıcangiller (özellikle domates ve biber) yetiştiriciliğinde, ark boyunca bitkinin iki tarafına çift yönlü olarak (veya V şeklinde) uygulanan file bitkiye iki yönden destek sağlayan bir tür sandviç görevi görerek yeni dalların ağ üzerinde gelişmelerine izin verir. Bu sayede el işçiliği ihtiyacını büyük oranda düşürür ve bitkinin yapıya bağlanması ve sabitlenmesi için gerekli paradan ve işçilikten tasarruf sağlar.

Dikey Terbiye için İpuçları

Bir bitkinin her ele alınışında, budanmasında veya destek sistemine bağlanmasında birkaç gün boyunca sürecek mekanik stres yaşamasına yol açılır. Bu yeniden uyum sağlama döneminde, bitki tüm verimliliğiyle meyve gelişimini teşvik etmek yerine, besleyici maddeleri yaprak sistemine göndererek enerjisini yeni durumuna uygun bir pozisyon almak üzere harcar (matematiksel yöntemler yaprakların güneşe doğru doğal yöneliminin verimliliğe etkisini ortaya koymuştur). Budama ve bitkinin elle terbiye edilmesi sırasında, virüsler başta olmak üzere bulaşıcı hastalıkların yayılma riski farkında olmaksızın elleri aracığıyla zararlı böcekler benzeri patojenleri mekanik olarak bitkiden bitkiye taşıyan işçiler nedeniyle büyük oranda artar.
Patlıcan, domates, acı biber ve biber gibi çalımsı bitkiler yetiştiren birçok tarım üreticisi bitkilerini iki “yönlü” file yöntemiyle terbiye etmekte karar kılmıştır. Bu yöntemde bitkiler arkın iki yanından desteklenerek dallarının herhangi bir manüel müdahaleye gerek kalmadan kendiliklerinden büyümesini sağlayan bir terbiye sistemi sunulur. Bu sistemde bitkinin bir yanındaki toprağa en yakın noktada bulunan file gözünün en alt sırası nazik bir biçimde (iki file arasında yaklaşık olarak 4–10 cm, 2-4 inç kalacak şekilde) diğer yandaki filenin en alt sırasına bağlanır (bu işlem bitki yaklaşık olarak 40 cm, 16 inç boyuna ulaştığında uygulanır). Bitki büyümeye devam ettikçe iki file duvarı arasındaki mesafe de artarak (30–60 cm) yüksek dalların en yakındaki file ağı tarafından desteklenmesi ve bitkinin bitkisel gelişim potansiyeline bütünüyle yakalayabilmesi sağlanır.
Bitkinin 360 derece büyümesine ve bitkisel canlılığını doğasını engellemeden ifade etmeden izin vererek, uygulanan fumigasyon yönteminin sebzelerinizin ve yapraklarının her noktasına nüfus etmesini sağlar. Böylelikle kimyasal tarım ürünü hedeflenen patojenlere etkin bir biçimde saldırarak hastalıkların tekrar ortaya çıkmasını önler ve daha fazla kimyasal kullanımını gereksiz kılar

Yeniden kullanılabilir

Çoğu durumda, gerilmiş polipropilen malzemeden üretilmiş terbiye filesi yeniden ve birden fazla ürün ekimi döneminde kullanılabilir. İlk ürün ekiminde tarım uygulamalarına yapılan yatırımından (malç, sulama, direkler, kablolar, filtreler, file sistemi vb.) en iyi şekilde faydalanmanın ve bu maliyeti birden fazla ürün üzerinden amortize etmenin ideal yöntemi patlıcangil ve kabakgil ekim dönemlerinin ardından baklagil veya diğer bir nitrojen düzeltici ile ürün rotasyonuna gitmektedir. Bir önceki ekim döneminde bitkisel sağlık koşullarının iyi bir şekilde yönetildiğinden ve bir sonraki ürünlere zararlı haşere kolonileri bırakılmadığından emin olunan durumlarda, -son meyveler toplandıktan sonra- işleme halen terbiye filesinin üzerinde olan yaşlı bitkinin kesimiyle başlanabilir. Yaşlı bitki kuruduğu zaman bir sonraki ürünün tohumu ekilebilir (veya yaşlı bitkinin fileden uzaklaştırılmasının ardından birkaç gün bekledikten sonra doğrudan tohum yatağından gelen fide ekilebilir). Yaşlı bitki birkaç gün içinde tamamen fileden temizlenebilir ve toprağa karıştırılabilir.

İyi bir Terbiye sisteminin özellikleri

Polipropilen geri dönüşüm veya uzun süre boyunca güneşe maruz kalması sonucunda gerginliğini yitirir. Taze polipropilen ve yüksek kalitede bir file parlaklığı ve ışıltısıyla dikkat çekecektir. Geri dönüştürülmüş PP malzemeden üretilmiş ekstrüde bir file ise opak olur ve az miktarda ışık yansıtır. Ürün filesinin bitki ağırlığı taşıyabilmesi ve ayrıca rüzgâr ve yağmur gibi doğal unsurlara karşı dayanaklı olması gerektiği düşünüldüğünde, ürünün kurulumundan önce ekinin tümünün yere düşmesine neden olacak bir file kullanılmadığına dikkat edilmesi tavsiye edilir. Dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, filenin rengidir. Beyaz renk gün boyunca görünür olacağı ve budama ve hasat sırasında meydana gelebilecek kazaların önüne geçeceğinden tavsiye edilirken bu nokta yapraklar, dallar ve meyveler arasında gözden kaçırılmaya müsait siyah ve yeşil fileler için geçerli değildir.

Avantajlar

Sebzeleri tarım filesi üzerinde yetiştirmek, her bitkinin büyümesi için gerekli yayılma alanını filenin üzerine dikey olarak bulmasını sağlayarak bitki sıklığını arttırır. Bitki dikey olarak gelişmeye devam ettikçe, yukarıda belirtilmiş olan havalandırma ve güneş alımının iyileştirilmesi gibi faydalarının yanı sıra, bitki çiçeklerini ve meyvelerini arklar arasında dolaşan işçilerden kaynaklanabilecek olası kazalara karşı olarak da korur. Aynı zamanda, yaprakların çiçeklerin üzerini bütünüyle örtecek şekilde büyümesinin önüne geçerek çiçekleri böcekler için daha ulaşılır bir hale getirir ve çiçek tozlaşmasının büyük oranda artmasına yardımcı olur. Bitkinin kaza sonucu oluşabilecek hasarlardan korunması ile birlikte bitkinin ömrü uzatılır ve bitkiden daha uzun bir süre boyunca daha fazla miktarda meyve elde edilmesi sağlanır.

‘Tarım Filesi’ teriminin bölgesel varyasyonları

Ürün destek filesi, domatesi filesi, salatalık filesi, terbiye filesi, terbiye ağı, çiçek destek filesi, destek ağı, bitki destek ağı