Mavi Kart

Mavi Kart (Türkiye Cumhuriyeti) - 5901 sayılı kanunun 28’inci maddesi kapsamındaki kişiler

Mavi Kart, 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesi uyarınca Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünce, doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığından ayrılan kişilere ve 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarına verilen resmi bir belgedir. Bu belge tüm kamu kurum ve kuruluşlarında 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesinin 7’nci fıkrasının açık amir hükmü uyarınca resmi bir kimlik belgesi olarak da kullanılabilmektedir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesi uyarınca, Mavi Kart hamili kişiler, bu maddede belirtilen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanabilirler. Bu kişilere yabancılar için öngörülen kısıtlayıcı hükümler kamu düzeni ve milli güvenliğe ilişkin çok özel istisnalar dışında uygulanamaz. Bu kişiler vatandaşlıktan çıktıktan sonra salt bir yabancı olarak değerlendirilmedikleri, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan bir Türk vatandaşı gibi yararlandıkları için yabancılar kütüğüne kaydedilmezler. Bu kişilerin MERNİS veri tabanındaki nüfus kayıtları Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numaraları değiştirilmeksizin aile kütüklerinden taşınarak, özel bir kütük olan ve Kimlik Paylaşım Sistemi (KPS) üzerinden de sorgulanabilen Mavi Kartlılar Kütüğüne aktarılır.
Mavi Kart hamili kişiler Türk vatandaşlarına tanınan tüm haklardan aynen yararlanırlar. Ancak, bu kişilerin Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanabilmelerine rağmen, seçme ve seçilme hakkı (oy kullanma hakkı), askerlik yapma yükümlülüğü, muafen araç ve ev eşyası ithal etme hakkı ve bir kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi olarak asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunma hakkına hukuken sahip olamamaları kendilerine tanınan bu haklara tahdidi olarak belirlenmiş kanuni istisnaları teşkil eder. Her ne kadar bu kişiler yurda kesin dönüş yapan Türk vatandaşlarına tanınan muafen ev eşyası ve araç ithal etme hakkına sahip olamasalar da, geçici ithalat rejimi kapsamında vergisiz geçici araç ithal edebilme hakkına (Yabancı Taşıtlar Giriş Karnesi - Mavi Karne) ve böylece Türkiye'de yurtdışında aldıkları araçlarına Türk plaka taktırıp kullanabilme hakkına sahiptirler. Ayrıca Mavi Kart hamili kişiler asli ve sürekli bir kamu görevlisi olamasalar da, bir Türk vatandaşı gibi kamu kurum ve kuruluşlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler. Bu kapsamda, Mavi Kart hamili kişilerin, Avukatlık, Noterlik, Doktorluk gibi meslekleri bir kadroya ve kamu hukuku rejimine tabi bir asli ve sürekli bir kamu hizmeti gerektiren meslekler olmamaları sebebiyle icra etmelerinde herhangi hukuki bir engel şu an için bulunmamaktadır
Her ne kadar kanun
koyucu 5901 sayılı kanunun 28’inci maddesinde Mavi Kart hamili olan kişileri diğer
yabancılara kıyasen hemen hemen tahdidi olarak sayılan birkaç istisna dışında Türk
vatandaşlarına tanınan bütün haklardan yararlandırsa da, bir yandan aslen Türk
olmayan Türk Soylu kişilerin ve KKTC vatandaşlarının kamu hizmetlerine
girebilmelerini istisnai bir hak olarak kabul etmesi ve buna karşılık bu hakkı
Anayasanın 66 ıncı maddesi ve yine Türk Vatandaşlığı Kanununun 6 ıncı maddesi uyarınca Türk
vatandaşlığını doğum itibarıyla kazanmış ve aslen Türk olan Mavi Kart hamillerine
tanımamış olması ve üstelik açık bir şekilde yasaklamış olması doktrinde de isabetli
bir düzenleme olarak değerlendirilmemektedir. Oy kullanma hakkına ilişkin kanun koyucunun
iradesi kanuni sınırlama ile belli olsa da, basında bazı devlet adamları Mavi Kartlıların seçme ve seçilme hakkına ilişkin ilerleyen dönemlerde bir çözüm bulunabileceğine ve bulunması gerektiğine işaret etmişlerdir. Hukukçu Erdi Sarı'ya göre ilerleyen dönemlerde Mavi Kartlılara Avrupa Birliği ülkelerinde örnekleri olduğu gibi yerel seçimlerde oy kullanabilme hakkı tanınması isabetli bir çözüm olacaktır.  Yine bu kişiler yurtdışında Türk vatandaşı olarak geçirdikleri süreleri borçlanarak 3201 sayılı kanun kapsamında emekli de olabilirler. Fakat vatandaşlığın kaybından sonra geçen
süreler emeklilik süresi hesabına katılmamaktadır. Ayrıca bu kişilerin Vatandaşın iade edilmezliği ilkesinden yararlanıp yararlanamayacakları da tartışmalıdır.

Mavi Kart (Türkiye Cumhuriyeti) - Mavi Kart alabilmek için gereken şartlar

5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesine göre, yalnızca doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler ve bunların 3 üncü dereceye kadar olan altsoyları Mavi Kart alabilirler.
Bu nedenle, 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanunun 28’inci maddesinin uygulanabilmesi için mutlaka aşağıdaki 1’inci ve 2’nci şartın birlikte mevcut olması gerekir.

1) Türk vatandaşlığının doğumla (aslen) kazanılmış, sonradan kazanılmamış olması

Doğumla Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 6 ıncı maddesine göre ancak soybağı veya doğum yeri esasına göre olmak üzere iki ayrı şekilde kazanılabilir, dolayısıyla Türk vatandaşlığını ancak bu yolla kazanan kişiler Mavi Kart alabilmek için gerekli olan 1’inci şartı haizdirler.
» Soybağı esasına göre doğumla Türk vatandaşlığı aşağıdaki şekilde kazanılır;
"Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği veya dışında doğan çocuk doğumundan itibaren Türk vatandaşıdır." (5901/m.7)
» Doğum yeri esasına göre doğumla Türk vatandaşlığı aşağıdaki şekilde kazanılır;
"Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumundan itibaren Türk vatandaşıdır." (5901/m.8)

2) Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmak

5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesine göre, Mavi Kart alabilmek için gerekli olan 2’nci şart yetkili makamdan (İçişleri Bakanlığından) çıkma izni alınarak Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmak şarttır.
Dolayısıyla, Türk vatandaşlığından çıkarılmış/Türk vatandaşlığından atılmış olanların ya da seçme hakkı kullanılarak Türk vatandaşlığını kaybetmiş olanların Mavi Kart alabilme hakkı yoktur.

3) 3 üncü dereceye kadar altsoyların Mavi Kart alabilmesi için gereken ek şart

Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarının (çocuklarının, torunlarının, torununun çocuğu) Mavi Kart alabilmesi için gereken tek şart, 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesinin 5’inci fıkrası gereğince "Mavi Kart almak isteyen altsoyun, üstsoyu ile olan soy bağını belgelendirmesi" şartıdır. Mavi Kart almak isteyen altsoyun Türk vatandaşlığını doğumla kazanmış olması ve çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olması şart değildir. Önemli olan kendisi ile soy bağını belgelendirmek istediği üstsoyunun bu şartı yerine getirmiş olması, yani üstsoyunun Türk vatandaşlığını doğumla kazanmış ve çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmasıdır. Bu bakımdan 5901 sayılı Türk vatandaşlığı kanununun 28’inci maddesi altsoyların Mavi Kart alabilmesi için, yalnızca üstsoyu ile soy bağını belgelendirmesini, yalnızca üstsoyun doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmiş olmasını yeterli görmüştür.

Yabancı uyruklulara uygulanan yükümlülüklerden ve kanuni kısıtlamalardan muafiyet

Mavi Kartlılar, Türkiye’ye girişte vize alma zorunluluğu, geçerli bir ikamet iznine ve
çalışma iznine sahip olma gibi yükümlülüklerden, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanmaları nedeniyle muaftırlar. Yabancılar için uygulanan mezkûr düzenlemeler Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesindeki açık hüküm ve Başbakanlığın 2005 yılındaki 2005/6 sayılı Genelgesi gereğince Mavi Kartlılara tatbik olunamaz. Zira 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesi, “bu madde de belirtilen istisnalar dışında” ifadesini kullanarak, Mavi Kartlı
kişilerin yararlanamayacağı hakların Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesinde tahdidi olduğunu
ve bu nedenle başka hiçbir şekilde sınırlanamayacağını ifade etmiştir. Yine 5901 sayılı Türk vatandaşlığı Kanunun 28’inci maddesinin 10 uncu fıkrası “Kamu kurum ve kuruluşları, bu madde hükümlerinin uygulanması amacıyla her türlü tedbiri alır ve gerekli düzenlemeleri yapar.” emredici hükmünü de içermektedir. Kanun
maddesinin lafzından da anlaşılacağı üzere 28’inci madde dışında diğer kanunlara
veya yönetmeliklere dayandırılarak getirilen her türlü kısıtlamalar, yabancılar için düzenlemeler ya
da istisnalar Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesinin açık amir hükmüne
aykırılık teşkil edeceğinden, Mavi Kartlıların haklarını etkilemesi ve sınırlaması
mümkün olmayacaktır. Zira Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesi belirttiği istisnalar dışında Mavi Kartlıların Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanacaklarını hüküm altına almıştır. Tüm bunlara rağmen, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunumuzun 12’nci maddesinin 1’inci fıkrasının ç bendi ile 20’nci maddesinin 1’inci fıkrasının f bendi, herhangi bir karışıklığa mahal vermemek amacıyla, Türk Vatandaşlığı Kanununun 28’inci maddesi kapsamında olduğu anlaşılanları açık bir şekilde vize ve ikamet izni alma zorunluluğundan muaf tutmuştur. Yine, yabancıların çalışma izinlerine ilişkin kanunumuzun 2’nci fıkrası, Mavi Kartlı kişileri açık bir şekilde çalışma izni alma zorunluluğundan da muaf tutmuştur. Ayrıca Mavi Kartla ilgili olarak uygulamada (banka, sgk, tapu, ptt, noter gibi kurumlarda işlem yaptırılamadığında) karşılaşılan sorunlara ilişkin olarak Başbakanlığa bağlı Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’na +90 312 218 4050 nolu telefon numarasından başvurulması gerekmektedir. Ayrıca Mavi Kartlıların sorunları ile ilgili sosyal paylaşım sitesi Facebookta kurulan T.C. MAVİ KART VE ÇİFTE VATANDAŞLIK adında birçok hukukçu, politikacı ve akademisyenlerin oluşturduğu bir grupta mevcuttur.

Tarihçe ve Amacı

Türk Hukukunda çifte vatandaşlığa haiz olan kişilerin vatandaşlıklarından birinin Türk
vatandaşlığı olması durumunda, bu kişilerin Türkiye’de bulundukları süre içerisinde
ve yapacakları her türlü resmi işlemlerde Türk vatandaşlığı esas alınır. Ancak bu
kişilerin yurtdışında aynı zamanda vatandaşlık bağı ile bağlı oldukları diğer devlete
karşı hak ve yükümlülükleri saklı kalmaktadır. Durum böyle olunca, birçok Türk
vatandaşı yurtdışında daha iyi yaşam şartlarına kavuşmak, ekonomik, sosyal ve siyasal
haklardan yararlanmak amacı ile aynı zamanda başka devletlerin vatandaşlığına da
geçmek istemektedirler. Buna karşın Avrupa’daki bazı önemli ülkeler Türk
vatandaşlarının Türkiye ile olan mevcut vatandaşlık bağlarını kesmeksizin aynı
zamanda kendi vatandaşlıklarını kazanmalarını önlemek amacıyla çifte vatandaşlık
yasağı getirmişler ve bu kişileri Türk vatandaşlığından çıkmamanın ve Türk
vatandaşlığına tekrar geçmenin sonradan kazanılan mevcut yabancı vatandaşlığın
kanun gereğince otomatikman kaybedilmesi ve bu kişilerin sınır dışı edilmesi gibi çok
ağır bir yaptırıma tabi tutmuşlardır. Her ne kadar, Türk yetkilileri yabancı ülke
vatandaşlığına geçildikten sonra, yeniden Türk vatandaşlığına geçenlerin bilgilerinin
yabancı ülkelere verilmediğini birçok oturumda ve basın açıklamalarında belirtmesine
rağmen, Almanya, Avusturya gibi ülkeler kendi vatandaşlığına
aldığı kişilerin eski T.C. kimlik numaralarını sorgulamak ve pasaport veya kimlik
çıkartma veya uzatma gibi işlemlerde eski Türk vatandaşı olan vatandaşlarından yine
de Türk nüfus müdürlüklerine ya da konsolosluklarına gidip vukuatlı nüfus kayıt
örneği getirmesini istemekte ve bu belgelere istinaden bu kişilerin Türkiye'deki vatandaşlık
statüsünün aktif olup olmadığını, yeniden vatandaşlığa geçip geçmediklerini, nüfus
kayıtlarının kapalı olup olmadığını, T.C. Kimlik numaraları ile kontrol etmek suretiyle
tespit etmeye çalışmaktadır. Bu durumdan da en çok etkilenen kişiler ise, Almanya
ve Avusturya vatandaşlığına geçen Türkler olmuştur. Durum böyle olunca, bazı
nedenlerle ve yurtdışındaki ülkelerin dayatması ile Türk vatandaşlığından çıkma izni
alarak çıkmak zorunda kalan kişilerin nüfus kütüklerindeki kayıtları kapatılarak
yabancı muamelesine tabi tutulmakta, dolayısı ile ancak Türk kanunlarının yabancılara
tanıdığı haklardan yararlanabilmekte idiler. Bu nedenle de vatandaşlarımız
Türkiye’de kazanmış oldukları müktesep haklarını yitirmekteydiler. Bu nedenleri göz
önünde bulunduran kanun koyucu 1995 yılında 403 sayılı Türk vatandaşlık
Kanununda yapılan çok spesifik bir düzenleme ile hukuken çifte vatandaş olmayan
ya da olamayan doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk
vatandaşlığını kaybeden kişilere çok özel haklar tanınmıştır. İlk çıktığında pembe
kart olarak adlandırılan ve söz konusu maddede belirtilen haklardan
faydalanabileceklerini gösteren bu kart, daha sonra resmi şekilde Mavi Kart olarak
tanımlanmış ve nitekim 2012, 2014 ve 2015 yıllarında yapılan son yasal
düzenlemelerle hukuken çifte vatandaş olmayan ya da olamayan doğumla Türk
vatandaşlığını kazanmış olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını
kaybedenlere ve bunların 3 üncü dereceye kadar olan altsoylarına neredeyse çifte
vatandaşlığa eşdeğer bir statü kazandırmıştır. Doktrinde bu statüye imtiyazlı
yabancılık statüsü denilse de, birçok siyasetçi Mavi Kart hamili kişiler için vatandaş
ifadesi kullanmış, nitekim yabancı basın yayın organlarında bu statüye Türkler için
çifte vatandaşlığın light versiyonu tanımlamalarında bulunan kişilerde olmuştur.

Mavi Kart (Avrupa Birliği)

Mavi Kart veya Mavi Avrupalı İşçi Kartı (İngilizce: Blue Card), Avrupalı olmayanlar için Avrupa Birliği genelinde (Danimarka, Birleşik Krallık ve İrlanda dışında) çalışma ve oturum izni sağlayan kart.
Mavi Kart, ABD'deki Yeşil Karttan ilham alınarak ortaya çıkarılmıştır. AB bayrağının zemin renginin mavi olması nedeniyle mavi kart adını almıştır.

Tarihçe

Avrupa Komisyonu tarafından sunulan öneri, AB dışındakilere 2 yıllık çalışma ve yaşama izni verilmesini, ardından bu iznin uzatılması istemiydi. Mavi Kart, 23 Ekim 2007'de Strazburg'da basın mensuplarına tanıtılmıştır. Sunumda AB'nin gelecekte yaşayacağı eğitimli iş gücü kaybına dikkat çekildi. Ayrıca göçmenlik koşullarındaki zorluklar ve Avrupa'daki göçmenlere karşı farklı ülkelerdeki uçurumlardan bahsedildi. Güney Afrika Cumhuriyeti Sağlık Bakanı bu kartın zaten az olan eğitimli kişi sayısını daha da azaltacağını belirtmiştir.Bazı Afrikalı yazarlar bunu sömürgeciliğin yeni bir biçimi olarak gördüklerini açıkladılar.

Koşullar

Mavi kart baṣvurusu  iҫin aṣaḡıdaki koṣullar geҫerlidir:
Kiṣinin Avrupa kimliḡine sahip olmaması, en az yüksekokul seviyesi gereksinimlerini karṣılaması ve Avrupa Birliḡi'nde kurulan bir kuruluṣta iṣ sӧzleṣmesi sahibi olması gerekmektedir.