M3 Stuart

Tarihi

Avrupada gelişen olayları takip eden Amerikan tank tasarımcıları ordunun elinde bulunan  M2 Hafif Tankının modasının geçmekte olduğunu ve yenilenmesi gerektiğini anladı. Geliştirilen aracın zırhı kalınlaştı, süspansiyonu geliştirildi ve geri tepmesiz top takıldı. Adı  "M3 Hafif Tank" konuldu. Aracın üretimi Mart 1941 tarihinde başladı ve Ekim 1943 tarihine kadar devam etti. Atası olan M2A4 modeli gibi, M3 tankı bir adet  37 mm M5 gun ve  5 adet .30-06 Browning M1919A4 Makineli tüfek ile silahlandırıldı. Makineli tüfeklerin dağılımı şöyleydi: Ana topun yanında eş eksenli bir tane, taret üzerinde M20 uçaksavar ayaklı,  sağ pruvada bir tane, gövdenin sağ ve solunda birer tane.
Araçta kullanılan radyal hava motorlarından kurtarmak için tanka yeni model ikiz Cadillac otomobil motoru takıldı. Değişen moroun yanında  (başlangıçta M4 olan adı daha sonra M4 Sherman ile karıştırılmaması için M5 olarak değiştirildi) gövde tasarımı değiştirilerek eğimli zırh takıldı. Sürücünün kullandığı kapak üste alındı. Bununla beraber birliklerden gelen ateş gücü eksikliği şikayetlerine rağmen M5 modelinde de M3 te kullanılan aynı 37mmlik top kullanıldı. M5 ile 1942 yılında yerdeğiştirilen  M3 tankları , 1944 yılında yeniden tasarlanıp  M24 Hafif Tank olarak servise geri döndü.

Görev Tarihi

M3 Hafif tankı ya da "General Stuart" tankını çatışmada ilk kullanan İngiliz Ordusu olmuştur. Kasım 1941 tarihinde 170 adet Stuart tankı Crusader Harekatına katıldı. Ancak sonuç büyük bir hayal kırıklığı oldu. İngilizlere göre deneyimli ve taktiksel olarak çok daha başarılı Alman birlikleri Afrika Korpsa bağlı zırhlı araçları  karşısında M3lerin kaybı çok büyük oldu. İngilizler özellikle 1941 yılı itibarıyla kullanılan 37 mmlik  M5 topunun gününün çok gerisinde ve zayıf olduğunu konusunda şikayetçilerdi. İki kişilik tareti ateş gücü için çok zayıftı ve İngilizler üç kişi ile savaşmaya çalıştı. Olumsuzlukların rağmen çabukluğu ve mekanik olarak kullanışlığından ötürü ona "Honey" (Bal) takma adını koydular. Yüksek hızı ve güvenilirliğinden ötürü İngiliz kruvazör tank sınıfı içrisinde önemli bir yer edindi. 1942 yılında Amerikadan yeterli miktarda Orta Sınıf tank gelmesine rağmen İngilizler bu araçları keşif ve özetleme aracı olarak serviste tuttu. Bazı araçların taretleri ağırlık azaltmak amacı ile sökülerek tanklara hız ve menzil avantajı sağlandı. Bu araçlara "Stuart Recce" adı verildi. Bazı araçlar zırhlı personel taşıyıcı olarak örneğin "Stuart Kangaroo", ve bazılarıda komuta aracı örneğin "Stuart Command" adıyla hizmet verdi. . M3, M3A3, ve M5 tankları savaşın sonuna kadar İngiliz ordu servisinde kaldı. İngilizlerin sahip olduğu tank adedi Amerikalıların kullandıklarının yanında çok az kalır.
SSCB bünyesindeki Kızıl Ordu ise Lend-lease programı ile kendisine verilen  M3 tankından pek de memnun değildi. Onlara göre tank silahsız, zırhsız, yakıt konusunda hassas ve çok yakıt harcamaktaydı. Radyal uçak motoru kullanan M3 yüksek oktanlı benzine ihtiyaç duyuyordu.  Her nasılsa  M3 savaşın ilk yıllarında kullanılan Sovyet yapımı T-60 hafif tankından çok daha üstündü. 1943 yılında Kızıl Ordu M5 tankını denemiş ancak bu tankıda M3 den başarılı bulmamıştır. Ancak 1941 yılında yaşanan çaresizliklerden ötürü Sovyetler Amerika dan M5 tankından istemiştir. M3ler 1944 yılına kadar Kızıl Ordu servisinde kaldı.
Amerikan Ordusu servisinde M3 tankı ilk olarak Filipinlerde kullanıldı. Az sayıda tank Bataan körfezi harekatında kullanıldı. Ardından 1942 nin sonlarına doğru Amerikanın Kuzey Afrika Cephesinde savaşa girmesi ile burada kullanılan tank hala ordu zırhlı birlikleri içerisinde en çok kullanılan araçtı. Kasserine Geçidi Savaşı sırasında Alman Panzer IVve ağır  Tiger tankları karşısında çok feci bir yenilgi alan Amerikalılar ,İngilizlerin izlediği yoldan gitmeye karar verdi. Hızlı bir şekilde ordu bünyesindeki hafif tank tümenlerini ki bunlara bir ordu grubuda dahil, dağıtarak sadece keşif ve gözetleme amacıyla kullandı.
Avrupa cephesinde , bütün hafif tanklara ikinicl görevler verildi. Çünkü düşman zırhlı araçları karşısında sağlam kalma şansları yoktu. Sadece Pasifik cephesinde Stuartlar rahat kullanılıyordu. Bunun sebebi Japonların elindeki zırhlı araçların bu tanların çok gerisinde zırh ve ateş gücüne sahip olmasıydı. Ayrıca Japon kara kuvvetlerinin elindeki uzaktan atılan tanksavar silahları bulunmuyordu. Sadece yakın baskınlar ile tanklara saldırı oluyordu.
Bu olumsuzluklara rağmen toplamda 25,000 adedin üzerinde  M3 ve M5 tankı üretildi. (Buna 75 mmlik M8 KMO dahil). Ve savaşın sonuna kadar bunlar ordu servisinde kaldı. ABD, Birleşik Krallık ve SSCB ye ilaveten Fransa Çin ve Yugoslavyada ki Titoya bağlı partizanlar bu tanklardan kullandı.(M3A3 vebiraz M3A1).
Savaş sonrasında bazı ülkeler ucuz ve mekanik olarak güvenilir olan Stuart tankını kullandı. M5 tankı Hindistan ve Pakistan arasında 1947 yılındaki çıkan  ilk Keşmir çatışmalarında önemli rol oynadı. Bu tank bazı Güney Amerika ordularında 1996 yılına kadar serviste kaldı.
60lı ve 70li yıllarda Portekiz ordusu Angola da süren savaş sırasında bu tankları kullandı.

Kullanan ülkeler

ABD, Avustralya, Belçika, Birleşik Krallık, Brezilya, Çin, Ekvator, El Salvador, Fransa, Endonezya, Hindistan, Hollanda, İtalya, Kolombiya, Küba, Meksika, Paraguay, Portekiz, SSCB, Şili, Türkiye, Uruguay, Venezuela, Yeni Zelanda, Yugoslavya, Yunanistan.

Sinema filmi tarihi

Yoğun bir değişiklik geçirmiş M5A1 Stuart Tank Girl filminde kahraman bir tank olarak görüldü.
Değiştirilmiş Stuart tankları 1956 yılında çevrilen "Attack!" filminde Alman tankları olarak kullanıldı.

Çizgi roman tarihi

"The Haunted Tank" was a DC Comics feature in its title GI Combat starring an M3 Stuart scout tank commanded by Lieutenant Jeb Stuart, a direct descendent and namesake of the great Civil War cavalry general. The tank was haunted by the Confederate officer, who would appear to warn his kinsman of impending danger or offer usually cryptic advice on how to handle a combat action. The duration of the feature's run is second only to that of "Sgt. Rock" in the DC war comic book line.

Kültürel tarihi

Brothers In Arms: Road to Hill 30 oyununda Sgt Matt Baker en iyi arkadaşı Sgt Risner bir M5A1 Stuart tankına komuta ediyordu.
Call of Duty 2: Big Red One ve Call of Duty 3 oyunlarında Stuart tankları görülmektedir.