Kurucu Meclis (Rusya)

Tüm Rusya Kurucu Meclisi (Rusçası: Всероссийское Учредительное Собрание), Rusya’da 1917 Ekim Devriminden sonra toplanan ve demokratik seçimlerle seçilmiş olan yasama organı. 5-6 Ocak 1918 günlerinde sadece 13 saat toplanabilmiştir. Sovyet iktidarının tanımayı reddettiği için Bolşevikler tarafından lağvedilmiştir.

Arka plan

Demokratik yollardan seçilmiş olan bir Kurucu Meclisin toplanarak Rusya Anayasasını yazması 1905 Devriminden önce tüm sosyalist partilerin talepleri arasındaydı. Devrimin bastırılmasından sonra Çar II. Nikolay bazı temel hakları vermeye razı olacak ve devlet güdümünde bir parlamento olan Duma’nın 1906 yılında kurulmasına izin verecekti. Toplanmasına izin verilen Duma’nın anayasa yazma veya rejim değişikliği yetkisi bulunmuyordu. Ayrıca Duma’da öne çıkan siyasi parti sosyalistler değil liberal bir monarşiden yana olan Kadetlerdi. Duma Çarın izin verdiği çerçevede yasalar düzenlese de liberal yasa teklifleri Çar tarafından atanan üyelerden oluşan bir üst parlamento veya bizzat Çar tarafından veto edilmekteydi. Duma’nın bu yapısı Kurucu Meclis taleplerinin devam etmesini sağlayacaktır.

Bolşevikler ve Kurucu Meclis

Bolşeviklerin Kurucu Meclise bakışları 1917 yılında şekillenir. İlk başta tüm diğer sosyalist partiler gibi fikre destek verdiler. Ancak sürgünde bulunan Bolşevik lider Lenin Nisan ayında Petrograd’a döndüğünde partinin sloganı “Tüm iktidar Sovyetlere!” olacak ve iktidarın işçi ve askerlerin taban örgütlenmesi olan sovyetler tarafından alınması öngörülecektir. Muhalefet tarafından sürekli olarak dile getirilen Kurucu Meclisin toplanması fikrinin ertelenmesi Geçici Hükümete karşı kullanılmakta ve sovyet iktidarında seçimlerin yapılacağı dile getirilmekteydi.
25 Ekim (7 Kasım) 1917 günü Bolşevikler Geçici Hükümeti devirerek Petrograd Sovyetinin organı olan Askeri Devrimci Komite aracılığıyla iktidarı alarak toplanmakta olan 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresine verirler. Kongrede Bolşevikler ve müttefikleri Sol SR’lar 650 delegeden 390’ına sahiptir. Bu çoğunluk adına hareket ederek ilk devrimci hükümet olan Sovnarkom oluşturulur. Kongrede bulunan ancak azınlıkta kalan Menşevik ve SR’ların protesto ederek kongreden ayrılır.
İktidarlarının ilk haftalarında Bolşevikler Rusya’daki neredeyse tüm önemli şehir merkezlerinde iktidarı alırlar. Sadece etnik olarak Rus olmayan bölgelerde başarısız olacaklardır. Yeni hükümet sadece sosyalist olmayan ve karşı-devrimci basın organlarını kapatacak ve Çarlık döneminden beri liberal muhalefet yapan anayasal monarşi yanlısı Kadetler partisi ile Çarlık yanlısı örgüt Karayüzleri kapatır. Bu şartlar altında ve görece huzur altında 12 Kasım 1917’de Kurucu Meclis seçimleri yapılır.
Resmi yayınlarda Bolşevikler kendilerini geçici olarak iktidarı almış olarak gördüklerini belirterek Kurucu Meclisin toplanmasını beklediklerini açıklamışlardır.

Petrograd ve Samara arasında (Ocak-Haziran 1918)

Tauride Sarayına giremeyen vekiller Gureviç Lisesinde toplanarak birkaç gizli oturum düzenler. Ancak durumun tehlike arzetmesi üzerine başka çare aranır. Bazı vekiller Ukrayna milliyetçilerinin kurmuş olduğu Rada’nın bulunduğu Kiev’e gidilmesini önerse de Bolşevikler Rada’yı yenilgiye uğratınca Kiev Bolşevik egemenliğine geçer ve bu plan gerçekleşmez. Durumu değerlendirmek üzere toplanan SR Merkez Komitesi Bolşeviklere karşı silahlı mücadeleyi reddeder. SR Merkez Komitesi, Bolşeviklerin ne kadar eleştirilirse eleştirilsin Çarlık otokrasisinden farklı olarak işçilere ve askerlere dayandığını belirterek, işçi ve askerlerin ikna edilmesiyle sorunun çözüleceğine karar verir.
SR ve Menşevikler Sovyet iktidarını eleştirseler de Bolşeviklere karşı silahlı mücadeleye başvurmayacaklardır. Ekim Devrimi sırasında terk ettikleri ve artık VtsIK olarak adlandırılan sovyet yönetim organına geri dönerler. Bolşeviklerin ülke sorunları çözememesiyle beraber oluşan kriz döneminde yapılacak Sovyet seçimlerinde çoğunluğu alarak Sovyet iktidarına geçeceklerini ve Kurucu Meclisi yeniden toplayacaklarını planlarlar.
SR ve Menşevikler planlarında kısmen başarılı olurlar. Kışın yapılan Sovyet seçimlerinde Bolşevik karşıtları başarılı olacaktır. Ancak Sovyet hükümeti seçim sonuçlarını kabul etmeyecek ve Bolşevik karşıtlarının galip geldiği Sovyetleri tanımayacaktır.
Buna karşılık SR ve Menşevikler Sovyet organının benzeri olan İşçi Asamblelerini kurarlar. Ancak bu kurumlar Bolşevikler tarafından tanınmayacaktır. 3 Mart 1918 günü Almanya İmparatorluğu ile imzalanan Brest Litovsk Antlaşmasından sonra SR önderliği Bolşevikleri Alman ajanı olarak görmeye başlar. SR’lar artık Kadetlerle bile ittifak yapmayı razı durumdadır. Bolşeviklere karşı cephe kurma çalışmaları başlar. Ancak çalışmalar görüş farklılıklarından dolayı başarısızlığa uğrar; SR’lar Kurucu Meclisin yeniden toplanmasında ısrarcı olurken, Kadetler Kurucu Meclis seçimlerinde başarısız olduklarından ötürü seçimlerin yenilenmesini isterler.

SR'lar

Darbeden sonra Chernov hem Bolşeviklere hem de Beyaz Ordu hareketine karşı üçüncü bir yol formüle eder. Ancak zaten parçalı konumda olan SR’lar bağımsız bir üçüncü bir yol kuramayacaklardır. Sağ kanat SR’lardan Avksentiev ve Zenzinov Kolçak’dan izin alarak ülke dışına çıkarken, sol kanat SR’lar Bolşeviklere katılacaktır.  Üçüncü yolda ısrar eden Chernov ise Kolçak yönetimine karşı Aralık 1918’de başarısız bir darbe girişiminde bulunur, çok sayıda SR üyesi idam edilir. Şubat 1919’da yeniden toplanan SR Merkez Komitesi Bolşeviklere karşı silahlı mücadeleyi sona erdirir. Bunun üzerine Bolşevikler SR Merkez Komitesinin Moskova’ya gelmesine ve parti yayın organlarını yayınlamalarına izin verir. Ancak sürmekte olan iç savaş sırasında SR Merkez komitesi tutuklanacak ve mahkemede yargılanacaktır. SR liderleri idam cezasına çarptırılsalar da idam edilmeyecek ve çeşitli hapis cezalarına çarptırılacaklardır.