Çekoslovak Lejyonu

Çekoslovak Lejyonu (Çekçe: Československé legie) I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri bünyesinde savaşan Çek ve Slovaklardan oluşan gönüllü ordu. Rus İç Savaşı'nda önemli bir silahlı güç olarak yer almış, I. Dünya Savaşı'nın ardından Çekoslovakya'nın bağımsızlığının ilanında etkili olmuştur.

Genel bakış

Çek ve Slovaklar I. Dünya Savaşı öncesinde Avusturya Macaristan İmparatorluğu egemenliği altındaydı. Bağımsızlık peşindeki Çekler ve Slovaklar I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletlerinin zafer kazanmaları durumunda Çekoslovakya’nın bağımsız olacağını vaatlerine icabet ederek savaşa silahlı destek vermişlerdir. Farklı ülkelerdeki Çek ve Slovak gönüllülerin, serbest bırakılan savaş esirlerinin katılması ve sürgündeki aydın ve politikacıların çağrısıyla giderek büyüyen bir silahlı kuvvet oluşturulur. Çabalar sonuç verecek ve 1918 yılında Çekoslovakya bağımsız olacaktır.
Çekoslovak Birlikleri Fransa, Sırbistan, İtalya ve Rusya’da savaşacaktır. Rusya Ordusunda birlik seviyesindeyken 1917 yılında Çekoslovak Lejyonu kurulacaktır. Fransa’da ve daha sonra Sırbistan ve İtalya’da savaşan Çekoslovak birlikleri I. Dünya Savaşının ilk günlerinden itibaren cephede görev yapar. Birlik bünyesinde ABD’den gelen gönüllüler, çeşitli zamanlarda savaş esiri olmuş askerler ve diğer gönüllüler bulunuyordu. Birliklerde görev yapanların yaklaşık %90’ı Çek, %7’si Slovaktı. 
Lejyon terimi savaş sırasında yoğun olarak kullanılmamıştır. Fransız Ordusunda görev yapan yabancı askerlerin Fransız Lejyonu olarak adlandırılmasından ötürü bu terimin kullanılabileceği öne sürülmektedir.

Vladivostok’dan ayrılış

Çok uzun yolculuktan, bitmek bilmeyen çatışmalardan yorgun düşen ve biran önce yurtlarına dönmek isteyen Çekler Bolşeviklerle anlaşırlar. 1920 yılında yapılan antlaşmaya göre Çekoslovak Lejyonu ellerindeki Çarlık altınları ve Bolşevik karşıtı Beyaz Ordu komutanı Amiral Aleksandr Kolçak karşılığında Vladivostok’dan ayrılmak için Bolşeviklerin onayını alırlar. Sonuçta 67,739 Çekoslovak asker Vladivostok’dan ayrılır ve Çekoslovakya’nın ordusunun belkemiğini oluşturmak için evlerine döner.
Geride çok az sayıda Çek ve Slovak komünist kalır. Geride kalıp Bolşevik saflarında savaşanlar arasında ileride Aslan Asker Şvayk adlı eseri yazacak olan Jaroslav Hašek de bulunmaktadır. Kalanlar arasında Beyaz Ordu saflarına geçenler de olur. Bunlardan en bilineni Çekoslovak Lejyonunun komutanlarından General Radola Gajda ileride Çek faşist harketinin önde gelen isimlerinden olacaktır.

Fransa’da

Çek gönüllülerinin Fransız Yabancı Lejyonuna katılmaları 21 Ağustos 1914 günü Paris’de başlar. Oluşturulan birlik 9 Mayıs – 16 Haziran 1915 tarihleri arasında yapılan Arras Muharbelerinde görev alır ve çok ağır kayıplar verdiği için lağvedilir. Fransa’da diğer Çekoslovak birliği hükümetin kararıyla 19 Aralık 1917’de kurulacaktır. Buna diğer birliklerin kuruluş izleyecektir. Fransa hükümeti 29 Haziran 1918 günü aldığı kararla Çeklerin ve Slovakların bağımsızlıklarını tanıyacaklarını açıklar. Ertesi gün Fransa’da bulunan Çekoslovak birlikler Çekoslovak bağımsızlık liderlerinin ve Fransız Cumuhrbaşkanı Poincaré huzurunda yeni ülkelerine bağlılık yemini ederler. 30 Haziran günü hala Çek silahlı Kuvvetler günü olarak kutlanmaktadır. I. Dünya Savaşı sırasında Fransa saflarında savaşan 650 Çekoslovak askeri hayatını kaybetmiştir.

Savaştan sonra

Çekoslovak Lejyonunun üyeleri yeni Çekoslovak Ordusunun çekirdeğini oluşturur. Çoğu 1919 yılında Macar Sovyet Cumhuriyetine karşı savaşacaktır.