Sızır, Gemerek

Coğrafya

Ormanı, şelalesi, doğal su kaynakları ve tarihi mekanları ile tanınır. Sivas iline 130 km, Kayseri iline 100 km, Gemerek ilçesine 22 km. mesafede bulunur. Eskiden Şarkışla ilçesine bağlı bir köy iken 1954 yılında Gemerek'e bağlı bir belde haline gelmiştir. Çevresinde Dendil Köyü, Eğerci Köyü, Eşikli Köyü, İnkışla Köyü bulunmaktadır.

Altyapı

Bir lisesi (Çok Programlı Lise), bir ilkokulu, bir ortaokulu, dört camisi, bir sağlık ocağı, bir PTT şubesi, bir eczanesi, bir Sızır Şelalesi tesisi,  bir orman bölge şefliği, bir tarım kredi kooparatifi, bir Çiftçi Kooperatifi,bir alabalık tesisi, dört adet lokantasi, bir sarrafi, bir demir dograma Atölyesi , iki ahşap dograma atölyesi, bir oto elektrikçisi, bir motor tamircisi, bir petrol tesisi bulunmaktadır.

Cografi konum

Sivas'ın batı tarafında yer alan Gemerek ilçesine bağlı bir kasabadır. Tamamen karasal iklimin tesiri altındadır. Kışları soğuk, yazları sıcak ve kurak geçer.
Maksimum ısı 40, minimum ısı -34.4 derece ve yılın 125 ile 145 gününde don olayi görülür. Sızır kasabasının kuzey batısı ormanlık alanlarla kaplı olup bu bölgede çok sayıda ( 12 Adet ) yayla mevcuttur. Bunlardan bazıları; Kaymaklık, Taalti (Calalgilin Oba, Pekerlerin Obası), Kısıkyurt, Püsküllü Oluk, Hamdigilin oba, Satalan (Tosunun obası )Yusufalin oba, Eyupgilin oba,Gevreklerin oba Arpa tarlası ve Karamuklu yaylaları mevcuttur ve bu yaylalarda yılın 6-7 ayı yaşam olmaktadır.Bazı yaylalar da kanalizasyon ve şebeke suyu bulunmaktadır.

Sızır Eskiköy Ören Yeri

Sızır kasabasının güneydoğu girişinde eskiköy adıyla anılan mevkidedir.
Elde edilen buluntular bu bölgenin çok eski bir yerleşim merkezi olduğunu göstermektedir. Kayalık ve yeşil bir alan içerisinde bulunan bu bölgede birçok mağara vardır. Bölgenin doğusunda bulunan çağarşak mevkiinde yüze yakın mağara bulunmaktadır. Bunlardan bazıları çeşitli nedenlerden dolayı tahrip olmuştur. Eskiköy'de Necip'in İni adıyla anılan mağara yeraltı şehrini andırmaktadır. 25–30 m'ye kadar içerisine girilebilmekte ve içeride odalara ayrılmaktadır. Yine bu bölgenin güneydoğusunda bulunan Köşkbaşı adıyla anilan yerde bir Köşk bulunduğu, burada bulunan arkeolojik kalıntılardan anlaşılmaktadır. Maalesef bu kalıntılar zaman içerisinde bilinçsizce halk tarafından çeşitli yerlerde kullanılarak tahrip edilmiştir.
Sızır'da bu ören yerlerinden başka; Karacaören ve Dendeliz ören yeri ile kasabanın kuzeybatısında ormanlık bir alan içerisinde bulunan Çatalsay mevkiinde de bir su sarnıçı kalıntısı bulunmaktadır.
Bütün bu kalıntılardan Sizir'in Roma ve Bizans döneminde yerlesim merkezi olduğu sanılmaktadır.

Sızır Kalesi

Sızır kasabasının şu andaki yerleşim merkezi olup, görünen kalıntı yoktur. Kasabanın merkezinde bulunan Höyüğün çevresinin çok önceleri su ile çevrili olduğu, zamanla suların çeşitli tabii nedenlerden çekildiği ve Roma Kralı Sezar zamanında buraya bir kale yapıldığı tahmin edilmekte, bundan dolayı Sızır'in adının Sezar'dan geldiği söylenmektedir. Kale üzerinde bulunan mahalle şimdi Kalebaşı mahallesi olarak anılmaktadır.
Diğer bir rivayete göre de bu bölgede fazla suyun sızması sonucu önceleri Sızar diye anıldığı sonradan Sızır'a dönüştürüldüğü ifade edilmektedir.

Eski tarih

Gecmişi Roma ve bizans imparatorluklarına dayanan Fakat Turklerin Anadolu'yu fethinden sonra (1071) Türk yurdu haline gelen gerek coğrafi gerekse doğal güzellikleri ile sivas ilinin güzide yerleşim merkezlerinden biridir. Türklerin Anadoluya yerleşmeleri ile beraber bu bölgeye abdi oğlu diye bilinen bir aşiret yerleşmiştir.
Osmanlı imp.yukselme devri ve kanunui sultan Süleyman Han'ın nahcivan seferi sırasında bu bölgede konakladığı mevcut kitabe ve mezar taşlarından anlaşılmaktadır. Sızır Gemerek ilçesine bağlı 6 kasabadan biridir. (Son yerel yönetimler yasası ile Yeniçubuk ve Sızır hariç diğer kasabalar köy statüsüne düşürülmüştür.)
Sızır, Romalılar zamanında Horzurum şehri kalıntıları üzerine kurulmuş, İmparator sezarın (Ceasar) doğu seferleri sırasında dinlenme ve stratejik açıdan en güvenilir mekanlardan biri(dört tarafı suyla çevrili olması) nedeniyle sezar ismi daha sonra Türklerin Anadolu'ya girmelerinden sonra Sazlık, daha sonra Sızar ve zamanımızda ise Sızır ismini almıştır, Sızırda Eti ler den kalma maralar halen mevcuttur.
Merkezde bulunan kale Sezar tarafından savunma ve barınma amacı ile kullanılmıştır, Eskiköy mevkiinde halen Roma ve Etilere ait mezar ve lahitler bulunmaktadır.
Sızır bugün ağcaşar tarafına kurulan hidroelektirik santrali ile günde 5 bin kw/saat elektrik üreterek çevre illerinde aydınlatılmasına katkı sağlamaktadır.

TARİHÇE

Tarih öncesi dönemde somut olarak Sızır adına doğrudan rastlanmamaktadır. Hattuşaş, Alacahöyük ve Alişar gibi önemli tarihi merkezlerin bulunduğu üçgenin ortasında yer alan Sızır Kasabası’nın mevcut tarihi eserler de dikkate alındığında köklü bir geçmişe sahip olduğu görülmektedir. Fakat bu köklü tarihin ortaya çıkarılması ancak yapılacak arkeolojik kazılarla mümkün olabilecektir. Hititler ve Medler döneminde “Sizan Sitesi” ve “Sizirnos” gibi Sızır adını çağrıştıran ve bugün de henüz kesin yeri saptanamamakla beraber Kızılırmak civarında olduğu kaynaklarda belirtilen yerleşim yerleri mevcuttur.
Sızır adına somut olarak ancak 16. yüzyılda rastlanmaktadır. 1500'lü yıllarda Bozok (Yozgat) Sancağının Emlak Nahiyesine bağlı olan Birhan(Burhan), Denden (Dendil) gibi yerlerin de adının geçtiği kaynakta “ Hızır Bey” olarak geçtiği görülmektedir.
1530 yılına ait bir kaynakta , “ Hınzır(Sızır) Kariyesi,(Emlak Nahiyesi) –Karye-i Hınzır (Hınzır köyü), Liva-i Bozok (Bozok Sancağı), Hane 38, Mücerred 5 (Toprağı ve kazancı olmayan bekarlar), Muaf 1 (Vergiden muaf), Hasıl (Toplam) 2956.
Yukarıdaki bilgileri açıklamak gerekirse;Hınzır Köyü Bozok Sancağının Emlak Nahiyesine bağlı 38 haneli ve 2956 Akçe vergi veren bir köydür. Aynı kaynakta Dendil, Burhan, Eğerci gibi yerlere hangi cemaatlerin yerleştiği belirtilmesine rağmen Sızır’a yerleşen cemaat belirtilmemektedir.
Türk Tarihinin önemli kesitlerinden olan I. Dünya ve Kurtuluş Savaşlarında şehit olan binlerce Türk insanından, kayıtlarda iki Sızırlı’nın adına rastlamaktayız. Bu kaynakta Çepni gibi civar yerleşim yerlerinin şehitleride mevcut bulunmaktadır. Sızırlı şehitlerimizden ilki;
“Kurtuluş Savaşında Batı Cephesinde K.K.K.lığı 11. Fırka (Tugay) 71. Alay 3.Tb. 10.Bl.te görev yapmış olan Himmetoğullarından Halil İbrahim Oğlu Ali, Doğum Yılı, 1310 (1894) ilçesi Gemerek, Sızır B. Ölüm Tarihi 15-3-1921, Ölüm Yeri, II. İnönü Savaşı, Askerlik Şubesi, Şarkışla. “Diğer Şehidimiz ise;
“ I.Dünya Savaşı’nda Şark (Kafkas) Cephesinde K.K.K.lığı bünyesinde 10. Kolordu 90.Alay, 2.Tb.1.Bl.de Kürtoğullarından Musa Oğlu Turan, Rütbesi Er, Doğum Yılı, 1311 (1895), Bucak Merkez, Sızır B.Ölüm Tarihi, 15-4-1915 Ölüm yeri, Karahisar-ı Şarki Kalesinde vaki olan baskın. Askerlik Şubesi, Şarkışla.”