Ekim 2011 Van depremi

Jeolojik arka plan

Alüvyon tabakaları üzerinde bulunan Van şehrinde kumlu, çakıllı ve killi zemin tabakaları bulunmaktadır. Yer yer zemin yüzeyine 2 metre derinliğe kadar yaklaşan yeraltı suları nedeniyle bazı yapıların temellerinde oturmalar meydana gelmektedir.

Yapısal hasarlar

28 Ekim günü sabah saatlerinde AFAD'dan yapılan açıklamada; Van ili Merkez ilçesi, köyleri ve Erciş ilçesi merkez mahallelerinde TSİ 09:30 itibarıyla 10.621 binanın incelendiği; 5739 binanın hasarlı ve oturulmaz, 4882 binanın hasarlı ancak oturulabilir olduğu ve tespit çalışmalarına devam edildiği belirtildi. Deprem nedeniyle toplam 2262 bina yıkıldı.

Altyapı hasarları

Depremin etkisiyle elektrik ve telefon hatları kesildi, Van - Erciş karayolu üzerinde üç ayrı noktada çökme meydana geldi. Çökmeler nedeniyle karayolu ulaşımının sağlanmasında güçlükler yaşandı. Van merkezde, doğalgaz boru hattında meydana gelen sızma nedeniyle doğalgaz akımı kesildi. Bazı mahallelerde boru hatlarında meydana gelen patlama nedeniyle, şehrin bazı kesimlerine su verilemedi.
Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde öğretime bir hafta süreyle ara verildi. Üniversite 26 Aralık 2011'de yeniden öğretime açıldı. İlk ve orta dereceli okullar Van'ın merkezinde ve Erciş ilçesinde bir hafta, Bitlis'in Tatvan ilçesi ve köylerindeyse bir gün tatil edildi ancak Van, Erciş ve köylerdeki okullar 2,5 ay sonra açılabildi.

Beşerî etkiler

Depremle birlikte insanlar paniğe kapıldı ve birçok kişi araçlarla kenti terk etti. Depremin hasar verdiği Bitlis'te ikisi çocuk üç kişi öldü.
Van M Tipi Cezaevi'nden 160 mahkûm firar etti. Mahkûmlardan 74'ü güvenlik güçlerinin yaptığı çalışmalar neticesinde cezaevine geri döndü. Dönmeyen mahkûmların ise aileleriyle görüşülerek ikna edilmelerinin sağlanmasına çalışıldı.
Yapılan son açıklamada; 5 Kasım günü TSİ 09:00 itibarıyla 604 ölü olduğu belirtildi. Daha önceki açıklamalarda belirtilen 4152 yaralı sayısı ise değişmedi.

Afet yönetimi ve arama kurtarma

Depremin ardından Erciş Kaymakamı Ramazan Fani başkanlığında kriz masası oluşturuldu.
Türk Kızılayı tarafından yapılan açıklamada, bölgedeki kan merkezlerinin yaralılar için gerekli kanı ulaştırma çalışmalarına başladığı ve bölgede arama kurtarma ekibi, iş makinesi ve içme suyu ihtiyacı bulunduğu belirtildi. Yardım malzemelerinin bölgeye ulaştırılması için tüm hazırlıklar yapıldı. Ankara’daki Türk Kızılayı Afet Operasyon Merkezi’nde bir kriz masası oluşturuldu ve en çok ihtiyaç duyulan malzemeler kamuoyu ile paylaşıldı.
Saat 15:30 sularında enkazlardan çıkarılan yaralılar hastanelere ulaştırılmaya başlandı. Muradiye Devlet Hastanesi tedbir amacıyla boşaltılırken, il merkezinde jandarma ve çevik kuvvet ekipleri, hasarlı bina veya enkazlara vatandaşların girmesini engellemek için güvenlik önlemleri aldı. Van Yüzüncü Yıl Tıp Fakültesi Hastanesinde artçı sarsıntıların devam etmesi nedeniyle hastalar bahçeye taşındı.
Acil sağlık hizmetleri ve polisin telefon santralleri, kısa mesaj servisine açıldı. Güvenlik nedeniyle önemli bir alana doğalgaz verilememesi nedeniyle bölgeye kömür sevkiyatı başlatıldı.
Genelkurmay Başkanlığı'nın Ankara Güvercinlik Askeri Havaalanı'ndaki iki, Diyarbakır'daki bir uçağı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın koordinasyonunda tıbbi yardım ile arama kurtarma malzeme ve personeli taşıdı. Ayrıca, Genelkurmay Özel Kuvvetler Komutanlığı'ndan bir Doğal Afet Arama Kurtarma (DAK) Taburu ve Jandarma Genel Komutanlığından bir Jandarma Özel Arama Kurtarma (JÖAK) Taburu deprem bölgesine gönderildi. Bu yardım faaliyetlerine ilave olarak; iki tabur ile Van'da arama-kurtarma ve çadır kurma faaliyetleri; dört Doğal Afet Yardım Taburu ile Erciş bölgesinde arama-kurtarma faaliyetleri başlatıldı. Van ve Erciş bölgesine 24 Ekim 2011 günü beş tabur daha sevk edildi. Çalışmalara destek vermek üzere toplam sekiz uçak ve yedi helikopter, bu çalışmalarda kullanıldı. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'na bağlı Ulusal Medikal Kurtarma Ekipleri de bölgeye gönderildi. AKUT Arama Kurtarma Derneği; 16 ekipten 194 personel ve 6 arama-kurtarma köpeği ile arama-kurtarma çalışmalarına katıldı.
Depremden sonra ilk uluslararası yardım Azerbaycan’dan geldi. Azerbaycan, deprem bölgesine üç uçakla ilk yardım ekibi ve malzemesi gönderdi. 24 Ekim günü sabah saatlerinde Azerbaycan ve İran'dan gelen toplam 300 arama-kurtarma personeli çalışmalara katıldı.
24 Ekim 2011 gecesi, saat 00:30'a kadar afet bölgesine toplam 1584 arama kurtarma personeli, 491 sağlık personeli, 10 arama köpeği, 256 iş makinesi ve araç, 7'si hava ambulansı olmak üzere 75 ambulans, 20 jeneratör, 95 seyyar tuvalet, 2546 çadır, 7648 battaniye, 1120 gıda paketi, 10.040 gıda kolisi ve 500 kumanya gönderildi.
24 Ekim günü Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı tarafından bir yardım kampanyası oluşturuldu ve banka hesap numaraları kamuoyuna duyuruldu.
Deprem bölgesinde çadır ve yardım malzemelerinin dağıtımı sırasında meydana gelen aksaklıklar nedeniyle izdiham oluştu. Bölgedeki askerlerin havaya ateş açmalarına rağmen vatandaşlar çadırları ve yardım malzemelerini araçtan indirip taşımaya başladılar.
Van Valiliği'ne 3.000.000TL (Üç milyon Türk Lirası) acil yardım ödeneği gönderildi. Bakanlar Kurulu'nda alınan karar ile depremden etkilenen esnafın Halk Bankası'na, çiftçilerin de Ziraat Bankası'na mevcut borçları faizsiz olarak 1 yıl ertelendi. Depremden iki gün sonra, 25 Ekim tarihinde hükümet, 30'dan fazla ülkeden çadır ve prefabrik konut yardımı talep etti.

Tepkiler

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamaları kapsamında her yıl düzenlenen resmi geçit törenleri ve Çankaya Köşkü'nde düzenlenen 29 Ekim resepsiyonu iptal edildi. Cumhuriyet tarihinde ilk kez 29 Ekimde resmi geçit törenlerinin yapılmaması, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ve halkın çeşitli kesimleri tarafından eleştirildi.

Uluslararası tepkiler ve yardımlar

Deprem haberinin dünyada duyulmasının ardından uluslararası kuruluşlardan Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler ve NATO ile devletlerden Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Ermenistan, Fransa, Irak, İsrail, Kosova, KKTC, Mısır, Pakistan, Rusya, Yunanistan, İngiltere, Polonya, Macaristan ve İsviçre'nin yetkilileri; başsağlığı mesajlarını ve büyük bir kısmı, talep edildiği takdirde yardıma hazır olduklarını ilettiler.
Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Türk ekipleri'nin afet yönetimi kapasitesine sahip olduğunu söyledi. 23 Ekim'de Dışişleri Bakanlığı, kendileri istemeden yardıma gelen Azerbaycan, Bulgaristan ve İran dışında yapılan tüm yardım tekliflerinin reddedildiğini açıkladı.

Medya

Depremden 46 saat sonra enkazdan çıkarılan 14 günlük "Azra Bebek" (Azra Karaduman), Van Depremi'nin simgesi olmuş ve medyada sıkça yer almıştır. Habertürk televizyonu spikeri Duygu Canbaş, sunduğu haber programında "Tüm Türkiye, her ne kadar doğusunda, Van'dan da gelmiş olsa bu haber, hepimizi gerçekten derinden sarstı ve üzdü." diyerek yorumladı. Müge Anlı'nın ise atv'deki programında sarf ettiği sözler, halkın tepkisini çekti. Yapılan bu yorumlar üzerine RTÜK, inceleme başlattı. Bu sözlerin sosyal medyada yayılmasının ardından sunucunun kanaldan istifa etmesi ve kanalın konuyla ilgili açıklama yapması beklendi.
Çağdaş Gazeteciler Derneği; ırkçılık içerdiğini belirttikleri bu yoruma yer vermenin suç olduğu gerekçesiyle, Türk Ceza Kanunu'nun 216. maddesine (halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama) dayanarak dava açtı. Sunucu Müge Anlı ise, sözlerinin arkasında olduğunu ve sözlerinin yanlış anlaşıldığını belirterek, özür dilemedi. Van'daki atv kameramanı Hakan Gülte, Müge Anlı'nın sözleri nedeniyle bir arkadaşına saldırıldığını ve kendisinin de tehlikede olduğunu Twitter sayfası üzerinden duyurdu. CNN Türk, Müge Anlı'ya dava açıldığı konusunda internette yayınladığı habere bir not yazarak, "Toplumsal sorumluluk bilinci gereği bu görüntüleri yayınlamadık ve yayınlamayacağız." dedi. RTÜK, Müge Anlı'nın yayında söylediği sözler nedeniyle ATV'ye para cezası verdi.

İnternet

Google arama motoru, daha önce Haiti ve Japonya depreminde kullanıma açtığı "kişi bulucu" uygulamasını Van'daki deprem için Türkçe olarak hizmete soktu. Uygulama; Türkiye'de yakınlarına ulaşamayan kişilerin, ilgili sayfaya girip aradıkları kişinin ismini yazdıklarında, varsa o kişinin durumuyla ilgili kayıtlara ve geçmiş bilgilere ulaşmasına olanak sundu. Sistem, bu iki bilgiyi birbiriyle eşleştirerek felaket bölgesinde bulunan kişilerle onları arayanların birbirinden haberdar olmasını sağladı.
Enkaz altında yakınları olanlar; bilgi ve gelişmeleri, yakınlarının kendilerine cep telefonlarıyla yolladıkları mesajları, Facebook ve Twitter gibi sosyal paylaşım sitelerinden ilgili kurum ve kuruluşlara iletti. Ayrıca bu siteler üzerinden bağış kampanyaları organize edildi.