Almanya'nın Litvanya'ya verdiği ültimatom

Almanya'nın Litvanya'ya verdiği ültimatom; 20 Mart 1939'da Nazi Almanyası Dışişleri Bakanı Joachim von Ribbentrop tarafından Litvanya Dışişleri Bakanı Juozas Urbšys'e sunulan sözlü ültimatom. Ribbentrop, Litvanya'nın (Memel Bölgesi olarak da bilinen) Klaipėda Bölgesi'nden vazgeçmesi talep ederek, aksi takdidirde Wehrmacht'ın Litvanya'yı istila edeceğini bildiriyordu. Bu topraklar, I. Dünya Savaşı sonrasında Almanya'dan kopartılmıştı. Litvanya ve Almanya arasında yıllardır sürmekte olan gerginlik ve bölgede Nazi yanlısı propagandanın artması, böyle bir talebin gerçekleşeceğinin önceden habercisi gibiydi. Ültimatom, Nazilerin Çekoslovakya'nın İşgalinden sadece beş gün sonra deklare edilmişti. Bölgedeki statükonun korunmasını garanti altına alan 1924 tarihli Klaipėda Sözleşmesi'nin altına imza koyan dört ülkenin (Birleşik Krallık, Fransa, İtalya ve Japonya) hiçbirinden Litvanya'ya destek gelmedi. İngiltere ve Fransa, konuyla ilgili yatıştırma politikaları izlemeyi tercih ederken, İtalya ve Japonya ise, açık şekilde Almanya'yı destekliyorlardı. 22 Mart tarihinde, Litvanya ültimatom koşullarını kabul etmek zorunda kaldı. Memel Bölgesi, Almanya'nın II. Dünya Savaşı öncesi elde ettiği son araziydi. Litvanya için büyük bir ekonomik ve moral çöküşe yol açan bu olay, Avrupa'nın savaş öncesi tansiyonunu iyice yükselten olaylardan biriydi.

Gerginliğin artması

1938'de bizzat Adolf Hitler, Klaipėda'nın ve Südet Bölgesi'nin ele geçirilmesinin, en öncelikli iki hedefi olduğunu açıkladı. Polonya, Mart 1938'te Litvanya'ya bir ültimatom verdi. Almanya, bu iki ülke arasında bir çatışma yaşanması durumunda, Klaipėda ve Batı Litvanya'nın büyük bir kısmını işgal edeceğini açıkladı. Litvanya hükumetinin, Polonya ültimatomunu kabul etmesinden bir hafta sonra, Almanya, bölgedeki Alman yanlısı eylemciler için daha fazla özgürlük talebinde bulunan, 11 maddelik bir muhtıra ile, bölgedeki Litvanya nüfuzunun azaltılmasını talep etti. Litvanya'nın Almanya'nın koşullarını çiğnediğini iddia edebilmek amacıyla, muhtıra özellikle muğlak bir dille kaleme alınmıştı. Litvanya, uluslararası diplomatik havanın düzeleceğini umarak, sorunu görmezden gelerek ertelemeyi tercih etti. Eylemsizlik içinde kalarak, bölgedeki Almanların eline şikayet etmek için  bir bahane vermekten kaçınmaya çalışmaktaydı.
Bu taktik işe yaramadı. Yerel yönetim, Litvanyalı nüfusun da dahil olduğu, Nazi yanlısı şiddet olaylarını engellemekte yetersiz kalmaktaydı. Naziler, Litvanyalı kurum ve kuruluşlara fiilen zarar vermekteydi. 1 Kasım 1938'de, Litvanya sıkıyönetimin kaldırılması ve basın yayın kuruluşlarının sansür edilmesi konusunda baskı altına alındı. Klaipėda Parlamentosu için Aralık ayında yapılan seçimlerde, Alman yanlısı partiler Klaipėda bölgesinde % 87 oranında oy aldılar ve 29 sandalyeden 25'ini kazandılar. 1934 Nazi yargılamalarının baş aktörü, Dr. Ernst Neumann Şubat 1938'de hapishaneden serbest bırakıldı ve Klaipėda'daki Alman yanlısı hareketin lideri oldu. Aralık ayında Hitler tarafından kabul edilen Neumann'a, Klaipėda sorununun Mart ya da Nisan 1939'a kadar çözüleceği yönünde güvence verildi. Neumann ve diğer Nazi yanlıları, Klaipėda için self determinasyon talebinde bulundular. Ayrıca Litvanya'nın Klaipėda'nın siyasi statüsüyle ilgili görüşmeler başlatmasını istediler. Bu gelişmelerden sonra, Parlamentonun 25 Mart 1939'da toplanıp,tekrar Almanya'ya bağlanmak üzere oylama yapması bekleniyordu. Alman resmi kurumları konuyla ilgili sessizliklerini koruyor, Litvanya'nın kendi rızasıyla bölgedeki haklarından vazgeçmesini ummaktaydı. Alman yetkililerin halka açık politikalar takip etmesi, SSCB'ye karşı Polonya ile başlattıkları hassas antikomünist görüşmelere zarar verebilirdi.

Ültimatom

Almanya'nın Klaipėda'yı işgal etmek üzere planlar yapmakta olduğu söylentisi, Litvanya hükümetine de ulaşmıştı. Litvanya Dışişleri Bakanı Urbšys, Papa XII. Pius'un 12 Mart tarihindeki taç giyme törenine katılmak üzere Roma'daydı. Alman işgali ile ilgili günden güne artan söylentileri netleştirmek üzere, dönüş yolunda Berlin'e uğradı. 20 Mart'ta, Ribbentrop Urbšys'le görüşmeyi kabul etti, ancak Urbšys'in beraberindeki Kazys Škirpa ile görüşmeyi reddederek, 40 dakika süren toplantı boyunca, onu başka bir odada bekletti. Ribbentrop, Klaipėda'nın Almanya'ya geri verilmesini talep etmiş, meslekdaşını bir askeri harekatla tehdit etmeyi de ihmal etmemişti. Urbšys bu sözlü ültimatomu Litvanya hükümetine aktardı. Ribbentrop'un taleplerinin yazıya dökülmemiş olması ve belli bir termin tarihi içermemesi yüzünden, bazı tarihçiler tarafından ültimatom olarak değil de, daha yumuşak bir tanımlamayla "bir dizi siyasi talep" olarak adlandırılmıştı. Nasıl adlandırılırsa adlandırılsın, uluslararası yardım talebinde bulunması ya da bir direniş göstermesi halinde, Alman ordusunun devreye gireceği, açık bir şekilde Litvanya'ya bildirilmişti.
Litvanya, Alman talepleri hakkında Klaipėda Anlaşması'na imza atan ülkelere gizlice bilgi verdi. Zira teknik olarak, anlaşmaya taraf olan ülkelerin onayı olmadan, Klaipėda'yı başka bir ülkeye devretmesi mümkün değildi. İtalya ve Japonya, bu olayda Almanya'yı desteklerken, İngiltere ve Fransa, hiçbir somut yardım girişiminde bulunmadan, Litvanya'ya olan sempatilerini ilan etmekten ve Hitler'e karşı yatıştırma politikası izlemekten başka bir eylemde bulunmadılar. İngiltere, Südet Krizi esnasındaki tavrının aynısını sergiliyordu. Litvanya veya diğer bir Baltık ülkesine Almanya tarafından gerçekleşecek bir saldırıya kayıtsız kalacaktı. Prensipte Litvanya'yı destekleyen SSCB, o sırada Nazilerle bir ittifak oluşturmayı düşündüğünden, Almanya ile olan ilişkilerini bozmak istemedi. Uluslararası bir destek olmadan, Litvanya'nın Alman taleplerine boyun eğmekten başka çaresi yoktu. Litvanyalı diplomatlar, eski duruma dönüleceği umutlarını kaybetmeden, verdikleri tavizin, Litvanya'nın bağımsızlığını korumak için atılması gereken, kaçınılmaz bir adım olarak değerlendirerek, kendilerini ve halklarını avutmaya çalışıyordu.