Validebağ Korusu

Validebağ Korusu ya da Adile Sultan Korusu, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde bulunan ve 354.000 m² alana sahip olan, İstanbul’un Anadolu yakasının ikinci en büyük yeşil alanıdır. Kadıköy ilçesinin Koşuyolu; Üsküdar'ın Altunizade ve Barbaros mahallelerinin kesiştiği noktada yer almaktadır.
Koru 1996 yılında, İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından, 1. Derece Doğal SİT Alanı ilan edilmiştir. 1999 yılında ise Doğal SİT Alanı olarak ilan edilmiştir. Ayrıca içinde yer alan tarihi binalar da tescil edilmiştir.
Koru'nun hafif meyilli bir arazi yapısı vardır.Anıt ağaçlar da dahil olmak üzere, yaşları 15 ila 400 arasında değişen 40'ı aşkın türdeki ağaç ve ağaççık ile çok çeşitli bitki türlerini barındıran Koru'da, 100'ü aşkın kuş türü ile çeşitli böcek, sürüngen, kaplumbağa, kirpi, sincap gibi birçok hayvanlar, ekolojik bir denge içinde barınmaktadır.

Tarihi

Yaklaşık 200 yıl önce Sultan III. Selim (1798–1807), annesi Mihrişah Valide Sultan (ö.1805) için, Çamlıca eteklerinde yer alan arazide bir bağ köşkü inşa ettirir.
Mülkiyet, Sultan Abdülmecid (1839–1861)’e geçince yapı, annesi Bezmialem Valide Sultan ( ö.1853)’a hediye edilir. Bezmialem Valide Sultan; yurt içinden ve yurt dışından getirttiği ağaç ve bitki türleriyle araziyi modern bir botanik bahçesine çevirir.
Vefatından sonra, Validebağ arazisi Altunizade ailesinin mülkiyetine geçer. Altunizade İsmail Zühtü Paşa, 1860 yılında burada muhteşem bir köşk inşa ettirir. Bir süre sonra da köşkü, güzelliğinden etkilenen, Sultan Abdülaziz'e (1861–1876) armağan eder.
1853 yılında, Sultan Abdülaziz kızkardeşlerinden Adile Sultan için saray mimarlarından Nigoğos Balyan'a koru içinde bir konut yaptırmıştır. Günümüzde Adile Sultan Kasrı olarak anılan bu yapı, öğretmenevi, huzurevi ve kültür merkezi olarak kullanılmaktadır. Yine aynı dönemde Abdülaziz tarafından yaptırılan tarihî bir av köşkü bulunmaktadır. Günümüzde İzci Müzesi olarak kullanılmaktadır.
Rıfat Ilgaz'ın en önemli eseri "Hababam Sınıfı"ndan uyarlanmış filmler Adile Sultan Kasrı'nda çekilmiştir.

Koru'da Son 30 Yılda Yaşananlar ve Günümüz

1927 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’nın kullanımına tahsis edilmiş olan Validebağ Korusu'nda Öğretmenevi olarak hizmet veren Adile Sultan Kasrı, Abdülaziz Av Köşkü, Çamlı Köşk gibi tarihi eserlerin yanı sıra Sağlık Meslek Lisesi ile Üsküdar Devlet Hastanesi ek birimleri de burada faaliyet göstermektedir. İstanbul’un Anadolu yakasının ikinci en büyük yeşil alanıdır. Daha önceleri döner sermaye ile bakımlı bir durumda olan Koru, 1980’li yıllarda çevre düzenleme ve bakım için Öğretmenevi bütçesinde yaşanan kesintiler nedeniyle kaderine terk edilmiştir. 1990’lı yılların sonunda deresi kurutulmuş, çevrede çok sayıda inşaat başlatılmış ve her sene ilkbahar ve sonbaharda Koru’da konaklayan leylekler artık gelmemeye başlamışlardır. 1999 yılında yaşanan Marmara Depremi sonrasında Koru içerisinde bulunan binaların bakımsız olması neden gösterilerek içerisinde bulunan yapılar da dahil Koru gözden çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu yıllardan itibaren çevresinde beliren inşaatlar neticesinde civar belediyelerin rant uğruna çıkar çatışmasına sahne olmuştur ve günümüzde de Koru üzerinde hak iddia etmeye devam edilmektedir. Her şeye rağmen doğal güzelliğini ve ekosistem olma özelliğini koruyan Koru, gün boyunca, özellikle sabahları spor, yürüyüş ve gezinti amaçlı olarak yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Hızla betonlaşan ve düzensiz büyüyen İstanbul’da, şehrin gürültüsünden, kalabalığından ve kirli havasından kaçmak isteyenler için bir sığınak işlevini sürdürmektedir. 1999 yılındaki depremden sonra da binlerce insanın çadır kurarak sığındıkları doğal bir toplanma alanı olmuştur.
Validebağ Korusu, 90'lı yılların başından itibaren yapılaşma tehdidine ve yanıbaşında bulunan 50 dönümlük arazinin yapılaşmaya açılacağı endişesiyle toplanan imzalar ve kurulan "Validebağ Gönüllüleri Derneği" tarafından açılan davalar sonucunda 1999 yılında İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından I.derece doğal SİT alanı ilan edilmiştir. Bu kararın anlamı, Koru’da Koruma Kurulu’nun onayı olmaksızın hiçbir faaliyetin yapılamayacağıdır. Koru’da hayvan otlatılması, kurban kesimi, toplu piknikler ve mangallı piknik yapılması yasaklanmıştır. Koru’da biriken çöpler, kısmen Koru’da faaliyet gösteren kurumların görevlilerince, zaman zaman da gönüllüler tarafından toplanmaktadır. Koru içerisinde son zamanlarda gerek bazı sivil inisiyatifler, gerekse gönüllüler tarafından ağaçlandırma çalışması da yapılmaktadır, Bu çalışmalarla Koru'da doğal yollarla eksilen ya da tahrip olan doğal yaşamın yeniden canlandırılmasına ve zaman içerisinde Koru'ya zarar veren çalışmalar engellenmeye çalışılmaktadır.
Koru özellikle 2000'li yıllardan sonra Üsküdar Belediyesi tarafından kullanılmak istenmiştir. Buna karşı özellikle mahalle halkı, mahalle muhtarları ve "Validebağ Gönüllüleri Derneği" büyük çaba göstermiştir. Koru için Üsküdar Belediyesi, Milli Eğitim Bakanlığı ve İstanbul Milli Eğitim Müdürlüğü'nden Koru'nun kullanımı için tahsis edilmesini istemiştir. Daha sonrasında bu tahsisin yapılaşmaya zemin hazırlanacağı iddiası üzerinde yürütmenin durdurulması talep edilmiş ve sonrasında verilen tahsis ve Koru içerisinde bulunan güvenlik görevlileri, kulübeler vb. malzemeler alandan kaldırılarak durdurulmuştur.
Koru'da ayrıca Öğretmenevi olarak kullanılan alana ilaveten Adile Sultan Kasrı etrafında son 10 yılda ciddi manada bir doğa katliamı yaşanmaktadır. Bunun için Adile Sultan Kasrı etrafında bulunan ve daha önce çay bahçesi olarak hizmet verilen alan kapatılmış, düğün ve eğlence hizmeti alanı açılması adına birçok ağaç ve çalı yok edilmiştir. Alana serilen mermerler sonrasında Kasır ciddi şekilde su alma tehlikesi altındadır. Etrafa yayılan gürültü ve ışıklandırma dolayısıyla da doğal hayata zarar verilmektedir. Son olarak Öğretmenevi yanında bulunan alana yapılmak istenen otopark ve getirilen inşaat malzemeleri üzerine eylemler yapılmış ve alana ağaçlandırma yapılarak yapılaşmaya engel olunmaya çalışılmıştır.
2014 Ekim ayı itibarıyla Koru'nun Kuzeybatı sınırında yer alan ve çevresi yapılaşmayla sarılan arazi için, daha önce "Yeşil Alan" olarak tahsis edilen ve sonrasında "Dini Tesis Alan" olarak verilen karar doğrultusunda Üsküdar Belediyesi'nin girişimiyle cami yapılmak istenmiş, ancak mahalle halkı ve sivil toplum örgütleri, civar alanda birçok cami olduğunu, alanın yeşil alan olarak kalması gerektiğini ifade ederek cami yapımına karşı çıkmışlardır. Ancak bu karşı çıkış, bazı çevrelerce "Cami istenmiyor" şeklinde algıya yol açmış ve karşı kampanya yürütülmeye çalışılmıştır. İnşaat alanında yaklaşık 6 ay polis bariyerleri ve TOMA aracı kaldıktan sonra cami inşaatı tamamlanmış ve 2015 Ramazan Bayramı'nın 1. günü hizmete girmiştir. Şu anda yapılan caminin bitişiğinde bulunan alana yol yapılmak istenmekte, bunun için asfaltlama çalışması yapılmakta ve Koru içerisinden yol geçirilmeye çalışılmaktadır. Koru'nun doğal yapısının ve bütünlüğünün bozulacağı gerekçesiyle gönüllüler tarafından resmi ve hukuki girişimler devam etmektedir.

Dış bağlantı

Kurumun Resmi Web Sitesi
Validebağ Gönüllüleri
Validebağ Haber blog
Validebağ Korusu Blogspot Sayfası