Attila

Hayatı

Babası Muncuk Han (Boncuk Han)'dır. Amcası Rua, onu babası öldükten sonra bozkırda tek başına yaşamaya çalışırken bulmuş ve yanına almıştır. Vizigotlara karşı Roma İmparatorluğu'yla ittifak yapan Attila, bir süreliğine Roma'ya Flavius Aetius'un davetlisi olarak gitmiştir. Rua'nın ölümü üzerine, kardeşi Bleda ile birlikte Hun İmparatorluğu'nun ortak hükümdarı olmuştur. Bleda 445 yılında ölünce,  Attila tek başına Hun hükümdarı olmuştur. Daha sonra aşık olduğu esir kızla (Nakara) evlenen Attila'nın bir oğlu olmuş, eşi Nakara doğum sırasında hayatını kaybetmiştir.
Hükümdarlığı boyunca ordusu ile Batı ve Doğu Roma İmparatorluklarına sık sık sefer düzenleyen Attila, Orta Çağ batı kaynaklarında acımasızlığı ile anılır. Bu nedenle de Avrupa'da "Tanrının Kırbacı" (Latince: Flagellum Dei, İngilizce: Scourge of God, İtalyanca: Flagello di Dio, Fransızca: Fléau de Dieu) olarak tanınır.
Buna karşılık Cermen (Alman) efsanelerinde Attila, çok büyük ve iyiliksever bir hükümdardır. Attila'nın sarayında birçok Germen hükümdarı yaşar. Nibelungen Destanı, Hun-Germen mücadelelerinden meydana gelir. Bu hikâyelerde Attila, Etzel adında büyük otoriteye sahip, barışsever ve yalnız asilere karşı kılıç kuşanan asil ruhlu bir hükümdardır. Avrupa Hun İmparatorluğu'nun başkenti olan Etzelburg adının buradan geldiği bilinmektedir. Aetus ile yaptığı Katalon Savaşında Roma ordusu dağılmış, Batı Got kralı Theodeirch ölmüştür. Attila ordusunu dinlendirerek kaçan Aetus'u takip etmedi.
  
Batı Roma İmparatorluğu'na sefer yaparken Papa Büyük Leo'nun araya girmesiyle Attila Roma seferini durdurdu ve Romalıları haraca bağladı. Bir rivâyete göre, Attila, son eşi İldiko tarafından öldürülmüştür.
Mezarının nerede olduğu bilinmemektedir. Cenazesine katılanlar, mezarın yerinin bilinmemesi için öldürülmüştür. Ama tarihçiler arasında Tuna Nehri'nin yatağının bir süreliğine değiştirildiğine ve hazineleriyle birlikte Attila'nın nehrin altına gömüldüğüne, daha sonra da nehir yatağının eski haline getirildiğine dair yaygın bir inanış vardır. Nehrin aşırı uzunluğundan ve birçok ülkeden geçtiği için bürokratik sorunlar çıkacağından kazı çalışması yapılamamaktadır.
Günümüzde, Attila bazıları için kahraman (özellikle Türk ve Macar kültüründe) olarak alınır.

Etimoloji

İsmin kökeni hakkında iki sav bulunmaktadır. Bunlardan ilki ismin Gotça dilinde baba manasına gelen atta ile küçültme eki olan ila ekinin birleştirilmesi ile oluştuğu, ve "küçük baba" manasına geldiğidir. Atilla benzeri veya bu ekler ile oluşturulmuş isimler Cermen halkları arasında tarih boyunca da çok yaygın olmuştur. Örneğin Dorchester Psikoposu Ætla'nın ismi bu kökten türemiştir. Bu Gotik etimolojik sav Jacob Grimm ve Wilhelm Grimm tarafından 19. yüzyılda oluşturulmuştur.
Gotik etimoloji savını desteklemiş Otto Maenchen-Helfen, Atilla gibi Hunca isimlerin Hun prens ve yöneticilerinin gerçek isimleri olmak yerine, cermenleştirilmiş ve Gotça diline uyarlanmış versiyonları olduğunu belirtmiştir.
Hyun Jin Kim ise ismin Türki diller kökenli olmasının daha olası olduğunu belirtmiştir. Omeljan Pritsak ̕Άττίλα (Atilla) isminin Türki kökenli es (eski, büyük) ve t il (deniz, okyanus) kelimeleri ile  /a/ son ekinin birleştirilmesinden oluşmuş olabileceğini yazmıştır ve es kökünün zamanla as olduğunu savunmuştur. Bu haliyle attíl- (< *etsíl < *es tíl) olan kelime  "okyanusların yöneticisi" manasına gelmiş olabileceği bu savın destekçileri tarafından düşünülmüştür. Peter Golden, Atilla ismiyle, eski Yunan oyun yazarı Menandros'un bir eserinde geçen Atillan (Volga Nehri, Türki ismi İdil/Itil/Atıl) ile bağlantılı olabileceğini yazmıştır. J.J. Mikkola ise Türki āt (ad, ün) ile Atilla'nın bağlantılı olabileceğini düşünmüştür. Gerd Althoff Türki atlı ve at köküyle dil kökünün bu ismi oluşturduğunu varsaymıştır.

Görünüşü, karakteri

Attila'nın görünümü ile ilgili bilgiler genelde ikinci el kaynaklardır. Ancak kendisini bizzat gören Bizanslı tarihçi Priskos Attila'yı şöyle açıklıyor:
"Kısa boylu, geniş göğsü olan, gözleri küçük, burnu yassı ve ince grimsi sakalları olan, bronz tenli."