Millercilik

Millercilik, ilk olarak 1833 yılında İsa Mesih’in ikinci gelişinin 1843 yılı dolayında gerçekleşeceği inancını kamuya duyuran William Miller’in öğretilerini izleyenlere verilen isimdir.

Kökenleri

Miller kuzey New York'ta, eyaletin Yanan bölge olarak bilinen kesiminde yaşayan zengin bir çiftçi, din görevlisi sınıfından olmayan Baptist vaiz ve Kitabı Mukaddes öğrencisiydi. Danyal kitabındaki peygamberlik sözlerinin simgesel anlamını yıllar boyunca yoğun bir şekilde araştıran ve peygamberlik sözlerini yorumlamada gün–yıl yöntemini kullanan Miller, Mesih’in İkinci Gelişinin Kitabı Mukaddes peygamberlik sözlerinde açıklandığına kani oldu. 1822 yılının Eylül ayında Miller ulaştığı sonuçları yirmi maddelik bir yazıda açıkladı, 15. madde şöyle diyordu: “İsa Mesih’in ikinci gelişinin yakın, hatta kapıda olduğuna, yirmi bir yıl içinde, yani 1843 yılında veya daha önce gerçekleşeceğine inanıyorum.” Ancak bu belge yıllarca gizli kaldı.
Miller sonuçta görüşlerini paylaştı; başta özel olarak birkaç arkadaşıyla, daha sonra da bazı din görevlisi tanıdıklarıyla. Başlangıçta konuştuğu kişilerden karşılık gelmemesine bozulmuştu. “Hayret edilecek şekilde, ilgiyle dinleyen çok az kişi buldum. Bazen biri kanıtların gücünü görüyordu, fakat büyük çoğunluk bunu boş bir masal olarak görüp ciddiye almıyordu.”
Miller halka açık öğretişine evinden yaklaşık 25 km uzaktaki Dresden köyü, Washington County, New York’ta, “1833 Ağustosunun ilk Sebt günü” başladığını belirtiyor. Ancak Sylvester Bliss’in dikkat çektiği gibi, “Bunun kopya edildiği basılı makale 1845’te yazılmıştı. Yaptığı yazışmalar incelendiğinde, ders vermeye 1831 Ağustosunda başlamış olması gerektiği anlaşılıyor. Öyleyse bu tarih ya basım hatasıdır, ya da Bay Miller’in hafızası kendisini yanıltmıştır.”
1832 yılında Miller on altı makaleden oluşan bir diziyi bir Baptist gazetesi olan Vermont Telegraph’a sundu. Bunların ilki 15 Mayıs’ta yayınlandı, Miller halkın verdiği karşılığı şöyle yazıyor: “Görüşlerime ilişkin sorular içeren mektuplar yağmaya başladı ve konu hakkında benimle konuşmak isteyen ziyaretçiler akın akın geldi.” 1834 yılında, bilgi almak için yapılan pek çok ricayı ve gezerek vazetmesi için davetleri şahsen yerine getiremeyen Miller, öğretilerinin özetini “64 sayfalık küçük bir broşürde” yayınladı. Kendi sözleriyle, bunları “...dağıttım, pek çoğunu ücretsiz olarak, soru mektuplarına cevaben ve ziyaret edemediğim yerlere gönderdim.”

Ulusal bir hareket

1840’tan itibaren Millercilik “göze çarpmayan bölgesel bir hareketten ulusal bir seferberliğe” dönüştü. Bu dönüşümdeki anahtar kişi Boston’daki Chardon Caddesi Şapeli’nin önderi ve yetkin ve deneyimli bir yayıncı olan Joshua Vaughan Himes’tı. Himes Miller’in fikirlerini 1842 yılına dek tamamen kabul etmese de, bunları halka yaymak için iki haftada bir yayınlanan gazete Signs of the Times’ı kurdu. Birinci baskı Himes’ın editörlüğünde 28 Şubat 1840 tarihinde yayınlandı. Yedinci Gün Adventist Kilisesi tarafından aynı adla aylık bir müjdeleme dergisi olarak yayınlanmasına devam edilmektedir.
Süreli yayınlar Millerci görüşlerin hızla ve geniş bir alana yayılmasında önemli bir rol oynadı. “Baştan sonra dek, bu şekildeki basının gücü, artık zindeleşmiş ve genişlemekte olan hareketin başarısında önde gelen etmenlerden biriydi.” Boston merkezli Signs of the Times’ın yanı sıra, New York, Philadelphia, Rochester, Cleveland ve Montreal gibi pek çok kentte Millercilerin gazeteleri yayınlanıyordu. Büyük Hayal Kırıklığına kadar süren dönemde dolaşımda olan en az 48 Millerci gazete vardı. Ancak bunların çoğu kısa ömürlüydü; Millerci müjdeleme kampanyası yeni bir alana girdiğinde çoğunlukla yeni bir gazete çıkarılıyordu.
Bölgelere göre düzenlenen yayınların yanı sıra, Millerciler farklı grupları hedefleyen çeşitli gazeteler çıkardılar. The Advent Message to the Daughters of Zion (Siyon Kızlarına Advent Mesajı) kadın okuyuculara yönelikti ve ilk olarak Mayıs 1844’te yayınlandı. The Advent Shield Joshua Vaughan Himes, Sylvester Bliss ve Apollos Hale editörlüğünde Boston’da yayınlanan daha akademik odaklı bir gazeteydi. Amacı “öğretiyi düşmanların saldırılarından korumak, muhaliflerin bulunduğu kutsal yazılara aykırı konumu ortaya koymak ve gerçeği almaya hazır olanlara onu sağlamak” olarak açıklanmıştı. Mayıs 1844’te, Ocak 1845’te ve Nisan 1845’te son bir sayı olmak üzere yalnızca üç sayı çıkarılmış olsa da, Millerci gazetelerin en büyüğüydü, ilk iki sayının her biri 144 sayfa, son sayı da 250 sayfaydı.
Mesih’in geri dönüşüne ilişkin olarak öngörülen çeşitli tarihler yaklaştıkça, Millerci yayınlar gözle görülür biçimde gelişti. Mayıs 1843’te her hafta çeşitli Millerci gazetelerin 21000 nüshası basılarak dağıtıma hazırlanıyordu. Yalnızca New York’ta, Nisan 1843’te sona eren beş aylık süre içinde çeşitli yayınların 600000 nüshası dağıtıldı. Aralık 1843’te Himes bir milyon broşür bastırılmasını önerdi, Mayıs 1844’te ise o zamana dek Millerci yayınların beş milyon nüshasının dağıtıldığını açıkladı.
Bir araştırmacı, 1840–1947 yılları arasında Millerci Signs of the Times dergisiyle yazışanların coğrafi dağılımını araştırdı. Yazışan toplam 615 kişi arasında 131 New Yorklu’nun en büyük grubu meydana getirdiğini gördü. Vermont’tan 107 kişi, New England bölgesinden (Vermont hariç olmak üzere) 279 kişi daha vardı. Bu bölgelerin dışında temsil seyrekti: New Jersey, Pennsylvania, Delaware ve Maryland’i içeren bölgenin tamamında 23; batıda –Ohio’daki 20, Güney eyaletlerindeki 10 kişi de dahil olmak üzere– yalnızca 65 kişi. O zaman anlaşıldığı kadarıyla Miller’in izleyicilerinin büyük çoğunluğu bölgelerin yerli halkı olsa da, verdiği mesaj kendi memleketiyle, hatta Amerika’yla dahi sınırlı değildi. Miller en az üç faaliyette, 1835’te, 1838’de ve 1840’ta sınırın diğer yanında, Kanada’nın Doğu Kasabalarında vaaz verdi. Orada büyük sayıda mühtedi edindi ve bölgedeki din görevlilerinden bazılarının desteğini kazandı. Kanada’da en az beş Millerci gazete yayınlandı: Ocak 1843’ten itibaren Sherbrooke’da yayınlanan Faithful Watchman (Sadık Gözcü); Haziran 1843’ten itibaren Montreal’de yayınlanan etkili Voice of Elijah (İlyas’ın Sesi); 1844’te St. Thomas’ta yayınlanan kısa ömürlü Hope of the Church (Kilisenin Umudu) ve her ikisi de 1844 ortalarından itibaren yayınlanan, Hamilton’da Behold, He Cometh (İşte, O Geliyor) ile Toronto’da Bridegroom’s Herald (Damadın Habercisi).
Amerika Birleşik Devletleri’nde seyyah veya göçmen olarak bulunanlardan İkinci Geliş mesajını orada duyan pek çok kişi vaaz etmek üzere kendi memleketlerine döndüler. Miller’in kendisi hiçbir zaman gitmemesine rağmen, 1841’den itibaren Millerci müjdeciler Büyük Britanya’da da ortaya çıktılar. Miller ile Himes’ın Büyük Britanya’daki müjdecilere basılı yayınlar temin etmek için harcadıkları yaklaşık 1000 dolara ek olarak; “yerli Millerci öncülerin [Liverpool, Bristol ve diğer limanlarda] ziyaret etmekte olan Amerikalı gemi kaptanlarından ve tacirlerden Miller’in eserlerinin nüshalarını ve Adventist dergileri ödünç aldıklarına dair kanıt mevcuttur.” Amerika’dan ithal basılı yayınların kullanılmasının yanı sıra, Büyük Britanya’da bölgesel olarak yayınlanan iki Millerci gazete vardı: Bristol’da Second Harbinger (İkinci Haberci) ile Liverpool’da British Midnight Cry (İngiliz Gece Yarısı Seslenişi). Millercileri mesajı Avustralya’ya Kanada gazetesi Voice of Elijah (İlyas’ın Sesi) aracılığıyla girdi. Adelaide’de yaşayan Thomas Playford bu şekilde ihtida etti. Playford Millercilik mesajını Avustralya’da duyurarak, kendi vaazlarından oluşan bir kitap da yayınladı: Discourses on the Second Advent of Jesus Christ (İsa Mesih’in İkinci Gelişi Üzerine Söylevler). Playford’un vaazları görüldüğü kadarıyla çok sayıda mühtedi sağladı. İngiliz bir Millerci olan James William Bonham’ın, etkilerine dair herhangi bir kayıt bulunmasa da, The Midnight Cry (Gece Yarısı Seslenişi)’nin nüshalarını Van Diemen’in Bölgesine (Günümüzde Tazmanya) gönderdiği sanılmaktadır. Norveç ve Şili’de de aynı şekilde mühtediler kazanılmıştır. 12 Ekim 1843 tarihli The Midnight Cry’da yayınlanan, Kaloa, Sandviç Adaları’ndan (günümüzde Hawaii) Bn. O. S. Burnham’ın mektubunda, kendisinin ve kocasının Millercilerin mesajını benimsediklerini ve küçük bir imanlılar topluluğuyla birlikte ibadet ettikleri ifade edilmiştir.
Miller takipçilerinin ısrarlarına rağmen beklenen İkinci Geliş için hiçbir zaman kesin bir tarih belirlememiştir. Ancak onların ısrarlarına karşılık zaman aralığını 1843 yılına daraltarak, şunları belirtmiştir: “İnandığım ilkeler kısaca İsa Mesih’in bu yeryüzüne tekrar gelerek onu temizleyeceği, arındıracağı ve tüm kutsallarla birlikte mülk edineceği, bunların da 21 Mart 1843 ile 21 Mart 1844 tarihleri arasında gerçekleşeceği şeklindedir.” 21 Mart 1844 tarihi hiçbir olay olmadan geçti ve Millercilerin çoğunluğu inançlarını korudular. 25 Mart’ta Miller Himes’a şunları yazdı: “Halen Sevgili Kurtarıcı’yı bekliyorum... Hesapladığım zaman artık doldu; bu nedenle her an Kurtarıcı’nın gökten inmesini bekliyorum. Şimdi bu görkemli umuttan başka ümit edeceğim hiçbir şey yok.” George R. Night’ın belirttiği gibi, hareketin devam etmesini sağlayan faktör “Millerci önderlerin zamana ilişkin ‘yumuşak’ olmalarıydı... Hesaplamalarında, hatta bazı tarihsel bilgilerde küçük hatalar olabileceği ihtimalini hesaba kattılar.” Hatta 28 Şubat’ta bizzat Miller şöyle yazmıştı: “Beklediğimiz üzere Mesih gelirse, çok geçmeden zafer ezgisini söyleyeceğiz; gelmezse, gelinceye dek gözleyip, dua edip duyuracağız, zira çok yakında zamanımız ve peygamberlik sözlerindeki tüm günler dolmuş olacak.”
Yeni tartışmalarla araştırmaların sonucunda Karayit Yahudi takimine göre (Rabbani Yahudi takviminin aksine) belirlenen yeni bir tarih –18 Nisan 1844– kısa süreliğine benimsendi. Bir önceki tarih gibi, 18 Nisan da Mesih’in dönüşü gerçekleşmeden geçti. Başka araştırmalar Millercileri Matta 25:5 ve Habakkuk 3:2–3 ayetlerinde sözü edilen “bekleme dönemine” –bitiminde Mesih’in nihayet döneceği bir bekleyiş dönemi– girdiklerine inandırdı. Bu inanç Millercileri 1844 Mayısından Temmuza dek destekledi. Ancak Knight’ın dikkat çektiği gibi, bu dönem Millerci vaizlerin dahi kesinliğin azaldığını tecrübe ettikleri, “Millerci müjdecilikte bir durgunluğu” temsil ediyordu.
1844 Ağustosunda Exeter, New Hampshire’daki bir kamp toplantısında, Samuel S. Snow –sonradan “yedinci ay” mesajı veya “gerçek gece yarısı seslenişi” olarak bilinecek olan– dünyayı sarsıcı boyutlarda bir mesaj sunduğunda her şey değişti. Kutsal yazı tipolojisine dayalı karmaşık bir tartışmada, Snow Mesih’in “mevcut yılın, yani 1844’ün yedinci ayının onuncu gününde” geri döneceği şeklinde (yine Danyal 8:14 ayetindeki 2300 gün peygamberlik sözüne dayalı olarak) vardığı sonucu açıkladı. Yine Karayim Yahudilerinin takvimi kullanılarak, bu tarihin 22 Ekim 1844 olduğu belirlendi. Bu “yedinci ay mesajı” halkın geneli arasında “Millercilerin deneyiminde benzeri olmayan bir hızla yayıldı.” Durum, kabul edilmiş önderlerin çoğunu –Himes ile Miller dahil olmak üzere– şaşkınlığa uğrattı. Knight şunları bildiriyor: “Önde gelen Millerci vaizlerden herhangi birinin tabandan kaynaklanan bu gelişmeyi Eylül sonlarına dek kabul ettiğini gösteren herhangi bir belirti mevcut değildir. Pek çoğu Ekim başlarına kadar kabul etmedi.”

Büyük Hayal Kırıklığı

Ayrıca bakınız: Büyük Hayal Kırıklığı
İsa’nın geri dönmesinin umulduğu 22 Ekim 1844 tarihi, Millercileri hayal kırıklığına uğratarak sıradan bir gün gibi sona erdi. Hem Millerci önderler hem de izleyicileri çoğunlukla şaşkınlığa ve hayal kırıklığına uğramıştı. Tepkiler çeşitliydi: bazı Millerciler Mesih’in dönüşünü günden güne gözlemeye devam etti, diğerleri ise başka tarihler öngördüler, bunlar arasında Nisan, Temmuz ve Ekim 1845 vardı. Bazıları dünyanın yedinci milenyuma, “Büyük Sebt”e girdiğini ve bu nedenle kurtulanların çalışmamaları gerektiğini ileri sürdüler. Diğerleri inançlarını İsa’nın Markos 10:15 ayetinde kayıtlı olan “Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrı’nın Egemenliği’ni bir çocuk gibi kabul etmeyen, bu egemenliğe asla giremez” sözlerine dayandırarak çocuklar gibi davrandılar. O. J. D. Pickands, Vahiy 14:14–16 ayetini kullanarak Mesih’in şu anda beyaz bir bulut üzerinde oturduğunu ve duayla yeryüzüne çağrılması gerektiğini öğretti. Ne var ki, muhtemelen büyük çoğunluk imanlarından vazgeçti ve hayatlarını yeniden inşa etmeye koyuldular. Bazı üyeler eski kiliselerine geri döndüler, önemli bir kesim de Kuaker oldu.

Etkileri

Kitabı Mukaddes Öğrencisi hareketi (1931’den beri Yehova’nın Şahitleri) Millerci hareketiyle en baştan itibaren (19. yüzyılın 2. yarısının başları) bağlantılıydı. Russel sonraları Diğer mezheplere olduğu kadar, Adventistlere de borçlu olduğumu itiraf ediyorum şeklinde bir açıklamada bulunmuştur. Bunun ışığında, Kitabı Mukaddes Öğrencisi Hareketi kökeninde Adventistlikten etkilenmiştir, ancak Millercilik hareketinden doğmamıştır.
Bahailer de Miller’in Mesih’in geri dönüşü zamanı incelemesine değer verirler. William Miller’in Danyal 8. bölümdeki 2300 gün peygamberlik sözüne ilişkin incelemesinin Bahai anlayışıyla benzerliğinin daha kapsamlı bir eleştirisi için Gün–yıl ilkesi’ne de bakınız. Bahailer, William Miller’in Mesih’in geri dönüşünün yeri ve yöntemine dair anlayışı hatasız olmamasına rağmen, zamanlamaya ilişkin hesaplarının bütünüyle doğru olduğuna inanırlar.