Çalköy, Düzköy

ÇALKÖY’ÜN TARİHÇESİ

Çalköy`ün kuruluş tarihi kesin olmamakla birlikte Bizans dönemine ait izlere rastlanmak mümkündür. Bu demek değildir ki Çalköy Bizans döneminde kurulmuştur. Çünkü Bizans döneminden önce Trabzon yöresinde ve yüksek kesimlerde Driller, Khibliler, Kolklılar, Taoklar , Makronlar, (Can Tzan, Çanni) Mossinyonlar, Trborenler ve Heptabomnenlerin yaşadığını Tarih bilim adamlarımız esaslarıyle ortaya koymuşlardır. Beldemizin ilk kavimlerinin bu kavimlerden birinin olduğunu söyleyebiliriz. Bizans imparatorluğunun bu kavimlerle hiçbir etnik bağını bu kavimlerin bir kısmının orta asya kökenli Turani kavimler olduğu açıkça belirtimleştir.
Çalköyü nün bilinen ilk ismi Zal, Sal dır. Kaynaklarda Çal olarak geçmektedir. Osmanlı arşiv belgelerinde (1530-1585 defterlerinde ) ve Trabzon Vilayet salnamelerinde Çal olarak geçmektedir. 1913 yılında Çaldıran olarak değiştirilmiş daha sonra bugünkü adını almıştır.
Çalküy’de Bizans dönemine ait kalıntılar günümüze kadar varlıklarını sürdürmüşlerdir. Çalköy mağarasının yukarısında bulunan kale yüksekçe ve çevreye hakim bir tepede kurulmuştur. Bu kale buradaki yerli kavimleri kontrol altında tutmak için karakol vazifesi görüyordu. Yine 1930’lu yıllarda bina enkazından kemer kaplı, sütunlu Bizans dönemine ait bir bina bulunmuştur.
Belde halkının rivayetleri doğrultusunda dikkat çeken bir diğer önemli, husus da Kiliseler ve Kiliselerin kurulduğu yerlerdir. Bugün Kayalarüstü, Genesita ve Orta Mahallede kiliselerin olduğu ve bu üç kilisenin kapılarının birbirine baktığı söylenmektedir. Bir değer rivayet ise Çalköy beldesine bağlı Hırsafa Karadağ yaylasında “Kilise Kıranı” denilen yerde kilisenin olduğu ve bu kilisenin papazı kış mevsimini burada tek başına tam bir vazife içinde ibadet etmek üzere kışlık yiyecek ve yakacağını alarak bu kiliseye kapandığını ve ilkbahar sonlarında kilisenin kapısın kırılarak içeri girildiğinde “Kış rüzgarlarının korkunç ıslık seslerine dağların iniltisine soğukların şiddetine dayanamayarak ölmekteyim” ibaresinin yazılı olduğu görülmüştür.
Bizans İmparatorluğunun MS 395 yılında doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılmış Trabzon bölgesi 1461 yılına kadar Trabzon Rum Devleti egemenliğinde kalmıştır. Dolayısıyla Çalköy beldesi de bu tarihe kadar Trabzon Rum İmparatorluğu egemenliğinde kalmıştır. Trabzon yöresine 4 yüzyıldan beri değişik Türk boyları akınlar düzenlemişler ve buraları iskan haline getirmişlerdir. Bu Türk boyları Hunlar, Sabirler, Uzlar, Oğuzlar, Kumanlar, Kıpçaklar ve Peçeneklerdir. Bu boyların buralarda yaşadıkları bilinmekle beraber izlerine Trabzon yöresinde olduğu gibi Çalköy beldesinde rastlamak mümkündür.
Özellikle 13. ve 14. yüzyılda Anadolunun Türkleşmesinde önemli rol oynayan Çepniler Trabzon yöresinde varlıklarını sürdürdükleri gibi Çalköy’de de izlerine rastlamak mümkündür. Çünkü yöremizde özellikle bazı sülalelere Çepni denilmekte ve bu sülalelerin buraya Ağasar’dan, Şalpazarı’ndan geldikleri söylenmektedir. Beldemizde Çepnilerin gelenekleri görenekleri kullandıkları adlar yer adları ve özellikleri halen daha devam etmektedir. 1461 yılında Trabzon’un Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilmesiyle Trabzon’da  Trabzon sancağı kurulmuş İlçemiz bu sancağa bağlı olan Akçaabat Nahiyesine bağlı bulunmakta idi.
Kanuni Sultan Süleyman dönemine (1530) ait Osmanlı arşiv belgelerinde Düzköy ilçesine bağlı Çalköy’ün kayıtlarına rastlamak mümkündür. Bu bölgelerde, Çalköy’de, 80 Hane, 400 nüfus, 21 Müslüman hane ve 105 Müslüman yer almaktadır. Yine bu defterlerde Müslümanların yoğun olarak yaşadığı köylerde birisi de Çalköy’dür adı gecen belgelerde Çalköy’ün hasılatı 8000 Akçe olup 6 tane Baştına mevcuttur.
1294 Trabzon Vilayet salnamesinde Çalköy’de 177 hane Aşar vergisi 6000 Akçe vergi 2474 Akçe yine bu Salnamede Çalmahallesinde 160 tane inek, 60 öküz , 5 tane  eşek, 20 at, 349 tane koyun mevcuttur. 1294 Trabzon Vilayet Salnamesinde 177 tane olan Çalköy’ün nüfusunun 800 ile 1000 arasında olduğunu söyleyebiliriz. 20. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun içine düştüğü kötü durumdan Çalköy de nasibini almıştır. 1914 yılında başlayan 1.nci dünya savaşı neticesinde Osmanlı İmparatorluğunun işgal edilmesi ile Trabzon ve yöresinde Rus kuvvetleri tarafından işgal edilmiştir. Trabzon’u işgal eden Rus kuvvetleri Çalköy’ü de işgal eder. Rus kuvvetleri Düzköy’de karargâh kurmuş burada iki yıla yakın bir süre kalmışlardır. Yöre halkından edinilen bilgilere göre Rus kuvvetleri içerisinde özellikle Ermeni askerleri yöremiz insanını vahşi ve acımasız bir şekilde öldürerek çok büyük katliamlar yapmışlardır. Bugün Çalköy’e bağlı “Kanaka” olarak bilinen mezrada Ermeniler toplu bir katliam yaptığını o dönemde yaşayan insanlarımız anlatmaktadır. Buraya “Kanaka” demelerinin sebebini ise şöyle anlatmaktadırlar. Kanın olduğu yer, kanın aktığı yer yani Ermenilerin akıttığı kandan dolayı buraya “Kanaka”  denilmiştir.

Rusların işgali

Yöremizin işgali edilmesiyle yöremiz insanları çeşitli direniş örgütleri kurarak Ruslarla yerel savaşlar yapmışlardır. Çalköy’e bağlı Nemaloz mezrasında Şehitlik denilen yere mevzilenen kuvvetlerimizle İhtimena mezrasına mevzilenen Rus kuvvetleri arasında çarpışmalar olmuş, bu yerel savaşın neticesinde birçok insanımız burada şehit olmuştur. Rus işgalleri sırasında muhacirliğe çıkan insanımız çıkmış, çıkamayanlar ise burada kalmıştır. Çalköy’e bağlı Hırsafa yaylası ve Karadağ eteklerinde Osmanlı imparatorluğuna bağlı teşkilat-ı muhsusa alayları kurulmuş ve burada Rus kuvvetleri ile şiddetli çarpışmalar yapılmıştır. Yine bu dönemde Çalköy mağarası yöremiz insanı tarafından sığınak olarak kullanılmıştır. Rus kuvvetleri yöremizde kaldığı süre içerisinde çeşitli faaliyetlerde bulunmuşlardır. Çalköy’de kireç kuyuları açarak kireç elde ediyorlardı. Yine Düzköy ile Çalköy  ve diğer köylerde ulaşımı kolaylaştırmak için bugün Düzköy sınırları içerisinde bulunan ve “Muzmura Taşı” diye bilinen yerden,  Çalköy Çeşmeler mahallesi Kayalar denilen yere köprü yapmak için çeşitli girişimlerde bulundular. 1917 yılında Rusya’da ortaya çıkan Bolşevik ihtilalı ile Rus Çarlığı savaştan çekilmiş, Osmanlı Devleti ile Brest Litovsk Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır (15 aralık 1917). Antlaşmanın ardından Rus kuvvetleri 5 – 6 ay içinde işgal ettikleri yerleri  terk etmek zorunda kalmışlardır. Türk kuvvetleri 17 şubat 1918’de Akçaabat’ı 24 şubat 1918’de  de Trabzon’ u kurtararak Türk topraklarına katmışlardır. Düzköy ilçesiyle Akçaabat arası mesafe, yarım gün hatta bir gün sürmektedir. Dolaysıyla Düzköy ilçesi ve köylerin kurtuluşunun 16 şubat 1918 yılı olduğunu söyleyebiliriz.

YAYLALARI

Yaylası Hırsafadır, bazıları Risafada der. Her Yıl Mayıs ayından Ekim ayına kadar Köylüler burada kalırlar.
Genelde hayvancılıkla uğraşılır.