Vandal Krallığı

Kavimin ortaya çıkıp yayılması

Vandallar kavimi 429'da yeni krallai olan Genserik hükümdarlığı altında Afrika'ya göçtüler.
Doğu Romalı tarihçi Prokopius tarihinde Kuzey Afrika'ya  göçe katılan Vandal ve Alan kavmi mensuplarının sayısının 80.000 öldüğünü tahmin etmektedir. Fakat modern tarihçiler bunun abartılmış olduğunu düşünmekteydiler. Örneğin P. Heather bu göçenler sayısının 
15,000–20,000 kişi arasında olduğunu belirtmektedir. Yine Prokopius  Vandalların bölgenin Romalı askeri valisi olan Bonifacius'un daveti üzerine Kuzey Afrika'aya geçmişlerdir. Modern tarihçiler 422'de Vandallar'ın kendi üzerilerine bir Roma ordusunun  saldırıp bu Roma ordusunun barış yapmayı kabul etmemesi üzerine can emniyetlerini sağlamak için bu Roma ordusundan kaçmak için Afrika'ya geçtikleri iddia edilmektedir.
Vandallar Afrika'ya geçtikten  sonra Akdeniz kıyısından doğuya yürüyüşe başlamışlar ve 430'da etrafı surla çevrili Romalı şehri Hippo Reggius'u kuşatmışlardır. Bu şehirde bulunan ünlü Hristiyan din doktoru Augustinus ve yanındaki papaz ve kesişler eğer teslim olurlarsa birçok Romalı Hıristiyan'ın ya öldürüleceklerini ya Vandalların inandığı Aryanizm mezhebine dönüşmeleri gerektiğini anlamışlar ve direnmeye davam etmişlerdir.  Kuşatma sırasında şehir dışındaki tarlalarda hasadı yapılamayıp ekinler çürüyüp hasar görmekte iken şehir içinde tedricen açlık başladı. Kuşatma 3 ay sürdükten sonra 28 Ağustos 430'da 75 yaşında bulunan Augustinus hayatını kaybetti.  Bunun ya kuşatmanın ortaya çıkardığı stres ya da açlık dolayısı ile olduğu belirtilmiştir. 14 ay kuşatmadan sonra kuşatılan şehir ahalisi açlıktan ve salgın hastalıktan büyük zayiat göstermeye başladılar. Salgın hastalık şehri kuşatan Vandallar arasında da ortaya çıktı. Ama sonunda şehir Vandallara teslim edildi. Vandalların ilk merkezi bu ele geçirdikleri Hippo Regis şehri oldu.
435'te Kuzey Afrika'da Roma yönetimi ile Vandallar arşında bir barış antlaşması imzalandı. Bu barış antlaşması ile Akdeniz sahillerinde bulunan Numidya eyaleti ve Mauretanya eyaletinin bir kısmı Romalılarca Vandallara verildi. 439'da Vandal Kralı Genserik bu barış antlaşmasını bozarak Kuzey Afrika'da bulunan Africa Proconsularis adlı Roma eyaletini eline geçirdi ve Pön Savaşları sonundan beri büyük bir Roma şehrine dönüşmüş olan Kartaca'yı kuşatma altına aldı. Vandallar Kartaca şehrine girdiklerinde şehrin halkı şehrin hipodromunda at yarışları seyretmekte idiler. Genserik, Kartaca'yı kurduğu Vandal Krallığı devletinin merkezi yaptı. Kuzey Afrika'ya daha önce göçmüş olan ve Vandalların yakın bir müttefiki olan Alanlar kavmini de kendi halkına katıp devlete "Vandallar ve Alanlar Krallığı" ismini verdi.
Genserik güçlü bir donanma yaptırdı ve bu güçlü donanma ile Sicilya, Sardinya, Korsika ve Balear Adaları'nı krallığına kattı.  Modern tarihçiler Kuzey Afrika ve Akdeniz adalarında yaşayan ahalinin Romalı toprak sahiplerinden hoşnutsuz olduklarını ve bu nedenle daha adil davranan Vandal Krallığı idaresini tercih ettiklerini bildirmektedirler.
Antik kaynaklar (örneğin "Victor Vitensis", "Quodvultdeus" ve " Fulgentius " tarihleri) Vandalların Kartaca'yı ve Kuzey Afrika'yı ellerinde geçirmekte iken bu şehir ve ülkede büyük hasarlar yaptıklarını iddia etmektedirler. Fakat bu iddiayı yeni arkeolojik araştırmalar doğrulamamaktadırlar. Kartaca Odeon bu dönemde hasar görmüştür ama Vandalların idare döneminde Kartaca'da birçok eski amme idare binası tamir edilip yenileştirilmiş ve yeni binalar yapılmıştır. Şehirdeki üretimin ve dış ticaretin de Vandallar istilasından aksi tesirler görmediğine arkeolojik göstergeler vardır. Kartaca'nın idari ve sanayi merkezinin Byrasa Tepesi olduğu ve bu şehir bölgesinde bulunan çanak çömlek üreticilerinin Kartaca'ya özel "Afrika Kırmızı Kılı" adı verilen kilden sanayi ölçekli  özel çanak çömlek ürettikleri bilinmektedir. Arkeologlar bu Kartaca malı çanak çömleğin Akdeniz kıyılarında bulunma istatistiklerini ortaya çıkartmışlardır. Bu istatistiksel ölçümler Vandalların idaresi altında bu sanayi üretiminin ve dış ticaretin durmadığı ve hatta arttığını göstermektedir. Bu da Vandalların Kartaca'ya ve ekonomik bazına hasar verdiği tezinin aksini göstermektedir.
440 Vandallar donanması Sicilya'ya büyük bir saldırıya geçti. Bu sırada Batı Roma İmparatoru Galya'da bir savaş içinde idi ve onun için bu Vandallar tecavüzüne karşılık veremedi. Doğu Roma İmparatoru olan II. Theodosius ise hemen Vandallara karşı bir askeri sefer hazırladı ve 441'de bu askeri sefere Sicilya'da Vandalları bir düzene getirdi. Ama bu sadece Sicilya ile ilgili kaldı ve Vandalların Akdeniz'de korsanlık faaliyetlerine hiçbir tesiri olmadı. Batı Roma İmparatoru III. Valentinianus 442'de Vandallarla bir barış antlaşması imzaladı. Bu antlaşma ile Vandallar "Byzancena", Trablusgarp  bölgesi , Numidya'nin bir kısmını ellerine geçirdiler ve "Prokonsül Afrikası" adlı eyalette haksız olarak ellerinde geçirmiş oldukları arazilerin onlara ait olduğu teyit olundu.

Sonraki yıllar

Hem Batı hem de Doğu Roma İmparatorluğu Vandalların Roma'yı talan etmeleri ve Akdeniz'de devamlı korsanlık faaliyetlerinde bulunmaları nedeni Vandallara karşı büyük düşmanlık hisleri beslemekteydi ve Vandal Krallığı'nın ortadan kaldırılması arzu edilmekte idi. 460'ta Batı Roma İmparatoru Majorian bir donanma toplayıp Vandal Krallığı'na saldırıya hazırlandı. Fakat bu Batı Roma donanması İspanya açıklarında Cartagena'da yapılan Deniz Muharebesi'nde yenilgiye uğrayıp Kuzey Afrika kıyılarına bile ulaşamadı. 488'de Batı Roma İmparatorluğu ve Doğu Roma İmparatorluğu Vandal Krallığına karşı birleşip bir birleşik donanma ve 100,000'den daha fazla asker mensuplu bir birleşik çıkartma ordusu kurdular. 468'de Tunus açıklarında yapılan Çap Bon Deniz Muharebesi'nde Vandal Donanması birleşik Roma donanmasının Batı Roma Filosu'nun gemilerini eline geçirdi ve ateş gemileri kullanarak Doğu Roma filosu gemilerinin hepsini tahrip ve elemine etti. Bu büyük deniz galibiyetini hemen takip eden Vandallar Mora Yarımadası'na bu arazileri ellerine geçirmek hedefi ile bir istila saldırısına geçtiler. Fakat Kenipoklis'de yerel "Manoit" güçleri tarafından büyük zayiatla büyük bir yenilgiye uğratıldılar. Buna karşılık vermek için Vandallar filosu Zante adasına saldırıp çok sayıda esir aldı ve Kartaca'ya dönmekte iken bu esirlerden 500'unu hunharca katledip parçalanmış cesetlerini denize attılar.
470li yıllarda Romalılar Vandallara karşı tecavüzkar politik tutumlarından ayrıldılar ve barış yolları aradılar. Batı Roma İmparatorluğu'nda efektif olarak diktatör idareci olan general Ricimer, Vandallarla bir antlaşma yapmayı başardı. 476'da Vandal Kralı Genserik Doğu Roma İmparatorluğu ile barışçıl yaşamaya karar vererek Konstantinopolis ile bir "Sonsuzluğa Kadar Süreli Barış Antlaşması" imzaladı. Bundan sonra Vandal Krallığı ile Romalılar arasında normal barışçıl ilişkiler sürmeye başladı.
447'de Vandal Krallığı'nın ilk kendi madeni sikke parası bastırıldı. Bu sikkeler küçük değerlerde idiler ve bronz ve gümüşten oluşmaktaydılar. Bu Vandal sikkeleri Akdeniz havzasında küçük değerde ödemelerin yapılması için Roma sıkkelerinin yerine geçmeye başladı. Ama büyük değerde ödemeler için yine Romalı başımı sıkkeler tercih edilip kullanılmaktaydı.
25 Ocak 477'da Kral Genserik 88 yasında iken oldu. Genserik, Vandal Krallığı kalıtsal krallığında hükümdarlık devrini özel bir varış/veliaht kanununa bağlamıştı. Bu kanuna göre ölen kralın yerine babası kral olan en yaşlı krallık aile mensubunun geçmesi öngörülmekte idi. Yeni kral Genserik'in oğlu Hunerik oldu ve (477–484) döneminde krallık yaptı. 482'de Hunerik gayet katı olarak Aryanizm mezhebi itikatlarına inanmakta idi. Hükümdarlığı ile yıllarında Aryanizm mezhebi mensuplarının desteği ile bu mezhepten olmayan (yani 451 Kalkedon Konsili prensiplerine inanan) Hristiyanlara ve Maniheizm'ne inananlara baskı ve zulüm yapmaya başladı. Önce bu mezhep veya dinden olanların mal ve mülklerini müsadere etti. Ama Doğu Roma İmpartorluğu'ndan protestolar gelince,  özellikle Hristiyan piskopos ve yüksek rütbeli papazları, merkezden uzak bölgelere ve Akdeniz adalarına sürgüne göndermeye başladı. 484'te Hunerik öldü. Genserik'in koyduğu Vandal geleneklerine göre en yaşlı kral ailesi üyesi olan kuzeni Gunthamund  Vandal Krallığı kralı oldu.
484–496 döneminde hüküm süren Gunthamund Aryanizm mezhebinden olmayanlara baskı yapma siyasetinden vazgeçti. Vandal Krallığı Genserik'in ölümünden sonra güç kaybetmeye başlamıştı. Fakat Vandallar'ın rakipleri olan Vizigotlar, Ostrogotlar ve Doğu Roma İmparatorluğu birbiri ile çatışma ve savaş halindeydiler.
Thrasamund'un yerine yerine Vandallar Kralı Hilderik oldu ve 523-530 döneminde hüküm sürdü. Hilderik tahta geçtiği zaman yaşı 60'larda olduğu bildirilir. Bunun için savaşlara katılmayla ilgili değildi. Vandal Krallığın'nin savaş işlerini Kuzeni Hoamer'e bıraktı. Hoamer Vandallara karşı ayaklanan Berber kavimlerinin isyanı askeri yollarla bastırmak için uğraşılara başladı.
Hilderik'in annesi "451 Kalkedon Konsili itikatlarına uyan" Katolik Hristiyan idi. Hilderik hükümdar iken "Nikea Konsili itiikatlarına inanan Katolik Hristiyanlara karşı gayet toleranslı davranmakta idi. Bunun için yaşadığı zamanda bile şahsi olarak onun "451 Kalkedon Konsili itikatlarına inanan" Katolik Hristiyan olduğu iddia edilmiştir. Bu toleranslı davranma birçok Aryanizm mezhebine inanan Vandal asılın Katolikliğe dönmesine sebep oldu. Katolik Kilisesi yeniden Kuzey Afrika'da "sinod" toplantıları yapmaya başlandı. Hilderik, Vandal başkenti olan Kartaca'da yeni bir Katolik Hristiyan psikopos'un tayın edilmesine de  izin vermişti. Bu durumdan birçok Aryanizm taraftarı Vandal asıl ve ilerigelenler hoşnutsuz olmaktaydılar. Hilderik hükümdarlık döneminde Vandal Krallığı ile Doğu Roma İmparatorluğu arasındaki ilişkiler gayet iyi idi. Dönemin Doğu Roma tarihçisi Prokopius'un yazdığına göre Hilderik daha imparatorluk tahtına geçmemiş olan ama dayısı II. Justinus devlet işlerine karışmazken tüm yüksek devlet işlerine bakan I. Justinianus'un özel şahsi arkadaş ve misafir arkadaşı idi ve bu iki kişi birbirine çok pahalı hediyeler vermişlerdi.
Berber isyanı ile uğraşan Vandal general Hoamer 530'da kabile askerlerine karşı büyük bir mağlubiyete uğradı. Bu,zaten Katolikliğe verilen tavizlerden gocunmuş olan, Vandal ilerigelenler arasında gayet aksi tesir yaptı. Hilderik idaresi aleyhinde olma Kral'ın yakın ailesi arasında da yayıldı. Bunların başlarında  Gelimer bulunmaktaydı ve o zaten kral veliahtı olan Hilderik'in ikinci derece kuzeni idi. Hilderik aleyhtarları Gelimer etrafında birleştiler. Gelimer kendini Vandallar Hristiyan Aryanizm mezhebi lideri olarak isyan bayrağını açtı. Yaptığı saray devlet darbesi ile, 7 yıl süren krallıktan sonra Haziran 530'da, Hilderıc'i tahttan indirdi. Vandal Krallık  tahtına Gelimer çıktı. Yeni kral Galimer önce Hilderik'i öldürtmedi. Askeri komutanı olan Hoamer  ve diğer Katolikliği kabul eden Vandal asillerle birlikte hapse attırdı. Ancak Vandallar Krallığı'na istila etmek hedefiyle Doğu Roma İmparatoru I. Justinianus'un General Belisarius komutasında Doğu Roma donanması ile gönderdiği büyük Doğu Roma sefer ordusu Tunus'a çıktığı zaman Hilderik'in öldürmesi için emir  verdi.