152-mm obüs M1938 (M-10)

Geliştirilme tarihi

1930lu yılların başlarında Kızıl Ordu (RKKA) 152-mm obüs M1909 ve 152-mm obüs M1910 modellerinin yerine alacak yeni bir obüs aramaktaydı. Bu silahlar I. Dünya Savaşı sırasında geliştirilmişti. Taşıma sehpaları  eski ve top namluları kısaydı. B sebepten taşınma hızları ve azami atış menzilleri düşük olduğundan etkisiz bir hal almışlardı.  Bununla beraber yeniden geliştirilen toplar 152-mm obüs M1909/30 ve 152-mm obüs M1910/37 adıyla tekrar ordu servisine alındı. Ancak yapılan değişiklikler çok kısıtlı düzeyde kaldı ve çok az etki etti. Yeni bir topa ihtiyaç duyulduğu açıktı. Ancak Sovyetler daha yeni bir top geliştirecek tecrübeye erişiyordu.
Sovyetler bu iş için Almanya ile işbirliğine gitmeyi düşündü.  Almanya Versailles Barış Antlaşmasından ötürü silah üretemiyor ama gizli olarak geliştirme çalışmaları yapıyorlardı. Bu sayede Almanlardan alınan ağır topçu sistemlere Sovyetler   152-mm havan M1931 (NM) ve 152-mm havan M1931 (NG) adlarını vererek üretimine geçtiler. Kısa sürede  Motovilikha Mechanical Plant (MMZ) fabrikasında NM modellerinin üretimine başlandı. Ancak  1932 ile 1934 yılları arasında sadece 8 adet top üretilebildi ve ardından üretim durduruldu. Bunun en önemli nedeni topların üretiminin Sovyetler için çok karmaşık olmasıydı. Örneğin 122-mm obüs M1934 veya 20-mm ve  37-mm otomatik toplarda aynı sebepten üretilemedi. Arıca topun taşınma ağırlığı 5,445 kg buluyordu. Ama bu başarısızlıklar bile Sovyet mühendislere faydalı tecrübeler kazandırdı.
1937 yılında  F. F. Petrov ve tasarım ekibi  Motovilikha Ordonat Fabrikasında M-10 tasarımı üzerinde çalışmaya başladı. Teknik çizimler ! Ağustos 1937 yılında Topçu Bölümüne teslim edildi ve 2 Kasım tarihinde ilk prototip üretildi.  Kara denemelerinde iki top denendi (19 Ekim - 25 Ekim 1938) No. 302 (L/25 kalibre yivli ) ve No. 303 (L/20 kalibre ve yiv yapılabilir). No. 303 çok başarılı bulundu. Ayrıca denemeler topun bazı yapım hatalarını da açığa çıkarttı. Ordu testleri 1939 yılını başlarına kadar sürdürüldü ve top namlusunun boyu uzatıldı. 29 Ekim 1939 tarihinde ordu servisine kabul edilen topa resmi 152-mm obüs model 1938 adı verildi. Testler daha tamamlanmamıştı ancak 22 Aralık 1939 ile 10 Ocak 1940 arasında devam etti..

Organizasyon ve kullanımı

1939 yılında her topçu tümeni bünyesindeki alaylar da 12şer adet  152 mmlik obüsten oluşan topçutaburları bulunuyordu. Temmuz 1941 tarihinde bu birlikler iptale edildi.
1944 yılında Kızıl Orduya ait her topçu kolordusunun bir adet topçu alayı bulunuyordu. Her alay 5 adet taburdan oluşuyordu. (toplamda 20 adet top), 152-mm obüs,  122-mm veya  107-mm toplarla beraber görev yapıyordu.
Genelkurmaya ait Yedek Kuvvetler bünyesinde da görev yapıyorlardı.
1 Haziran 1941 tarihinde  RKKA elinde 1.058 adet M-10 vardı. Birçoğu savaşı ilk aylarında kaybedildi. M-10 modeli düşman piyade ve savunma hatlarına karşı kullanıldı. Beton delen mermileri zaman zaman düşman zırhlılarına karşıda kullanıldı.
Birçok top Wehrmacht tarafından savaşın ilk aylarında ele geçirildi ve 15,2 cm sFH 443(r) adıyla Kızıl Ordu ya karşı kullanıldı.  Finlandiya Ordusu tarafından ele geçirilen 45 adet topun yanında 57 adette 1944 yılında Nazi Almanyasından satın alındı. Finlandiya bu obüse 152 H 38 adını verdi ve beş ağır topçu tugayı bünyesinde Ruslara karşı cephede kullandı. Finler topu az da olsa sevdi bunu sebebi ellerinde ağır sınıf top bulunmuyordu. Savaştan sonra M-10 Fin ordu servisinde kaldı. 1980lerden tekrar geliştirilme çalışması yapılması düşünüldü ancak proje iptal edildi. 2000 yılına kadar ordu depolarında tutulan top daha sonra servisten çıkartıldı.

Özet

M-10 projesi 152-mm lik obüsler ile RKKA (Kızıl Ordu)  topçu kolordularına hareket ve ateş gücü üstünlüğü kazandırdı. Aynı kalibreye sahip obüsler ile kıyaslandığında daha kısa menzile sahip olamsına rağmen M-10lar daha hafifti. Örneğin  Nazi Almanyası yapımı 15 cm sFH 18 menzili 13,325 m - D-1 e göre 1 km daha uzun menzilli- ama ağırlığı neredeyse iki katıydı. (5,510 kg taşıma ağırlığı). Yine Amerikan  155-mm obüs M1 (14,600 m, 5,800 kg) veya İtalyan yapımı 149-mm obüs  (14,250 m, 5,500 kg) idi. Almanlar tarafından geliştirilen ve genel özellikleri M-10 a  benzeyen -  15 cm sFH 36 – asla seri üretime alınmadı. Daha eski model Fransız yapımı Schneider model 1917 (11,200 m, 4,300 kg) ile kıyaslandığında  M-10 hala ağırlık ve menzil olarak üstündü.