Petrograd Sovyeti

Petrograd Sovyeti veya tam adıyla Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti (Rusçası:Петроградский Совет рабочих и солдатских депутатов), Sankt-Peterburg şehrinde 1917 Şubat Devrimi ile Çarlık Rusyasının dağılmasından sonra şehirde işçi ve cephedeki askerler tarafından kurulan temsil organı. Geçici Hükümet ile sürekli rekabet halinde olmuş, Temmuz Günlerinden sonra bastırılmış, Ekim Devrimi ile birlikte iktidar organı haline gelmiştir.

Kuruluşu

Kökeni Sankt Petersburg’da 1905 Devrimini takip eden dönemde işçilerin tabanda kendiliklerinden kurdukları Sovyet organına dayanır. Şehrin adı I. Dünya Savaşı’nın başlamasından sonra savaş halinde olunan Alman İmparatorluğunun dili olan Almancayı çağrıştığından ötürü Petrograd olacaktır. 1917 yılındaki Sovyetin öncüsü ise 1915 Kasım ayında Menşevikler tarafından kurulan Merkezi İşçi Grubu (Rusçası: Центральная Рабочая Група) kabul edilir. I. Dünya Savaşı ilerledikçe grup radikalleşmiş ve ekonomik durum iyice kötüye gitmeye başlayınca gösteriler düzenlemiş ve devrimci bildiriler yayınlamıştır.
27 Ocak 1917 günü tüm grup liderliği tutuklanır ve Çarlık İçişleri Bakanı Aleksandr Protopopov’un emriyle Peter ve Paul Kalesine hapsedilir. Mahkûmlar Şubat Devriminin başlamasıyla birlikte 27 Şubat günü hapisi basan işçi ve askerler tarafından serbest bırakılırlar. Aynı gün İşçi Vekilleri Sovyetinin seçilmesi ve örgütlenmesi kararı alınır. O gece Taurid Sarayında yapılan toplantıya 50 ila 300 kişinin katıldığı söylenir. Petrograd Sovyetinin yönetim organı olan Yürütme Komitesine (İspolkom) Menşevik lider Nikolay Çheidze seçilir. Organın yayın organı olarak İzvestiya seçilir. Ertesi gün 28 Şubatta delege toplantısı yapılır. Toplantıya fabrikalardaki işçilerin, cephedeki askerlerin seçtikleri temsilciler katılır. Sovyetin ilk toplantılarında yaklaşık 3 bin temsilci bulunmakta ve askerler ağırlığı oluşturmaktaydı. Toplantılar kaos ortamında, karışık ve kuralsızdı ancak hatipler rahatlıkla delegelere seslenebiliyordu. İspolkom’daki partiler hızla örgütlenmeye başlamışlardı.

Yönetim kurulu

18 Mart günü partiler arasında yapılan uzlaşmaya göre yönetim kurulu sosyalist partilerin verdikleri üçer üye tarafından oluşturuluyordu. Sadece siyasi parti üyelerinin kabul edilmesi üzerine tabanda köylü, işçi ve askerlerden oluşan organın yönetimi aydın ve sosyalistlerden oluşmaktaydı. Yönetim Kurulu toplantıları da Sovyet genel birleşimleri kadar karışık, düzensizdi ve uzun sürmekteydi. 1 Mart günü Sovyet Yönetim Kurulu yeni oluşturulan Duma’ya katılmama kararı alarak sorumluluk almadan muhalefet etme imkânı buldu. 2 Mart günü Duma tarafından oluşturulan Geçici Hükümet tarafından açıklanan sekiz maddelik program kabul edilirken bu kuruma şartlı destek verileceği belirtildi. Sovyet kendi kararlarını yayınlamaya başlayınca fiilen iki ayrı otorite ortaya çıkmış oldu. Sovyet organı ilk başta askerler ve halk arasındaki büyük isteksizliğe rağmen savaşa karşı değildi, yalnızca devrimin bastırılması tehlikesi yüzünden ordu içindeki karşı-devrimci örgütlenmeden çekiniyordu.

Gösteriler

Savaşa karşı özellikle SR ve Menşeviklerin kesin olarak tutum almaması Sovyet organının tabanı tarafından protesto edilir. 20-21 Nisan 1917 günü Mariinski Sarayı önünde yoğun gösteriler yapılır. Gösterilerde Bolşevikler başı çekecek ve savaş karşıtı tutumlarını yaygınlaştıracaklardır. İspolkom, protesto gösterilerinin bastırılması için sıkıyönetim ilan edilmesini savunan monarşi yanlısı Lavr Kornilov’a karşı çıksa da gösterilerin durdurulmasını talep eder. Moskova’da da benzeri görülen eylemler sona erdirilir.
Geçici Hükümet özellikle Sovyet tabanının gösterilerinden korkmaya başlamış ve bünyesine bu organın da temsilcilerini dahil edip tepkileri azaltmayı yeğlemişti. 1 Mayıs 1917 günü İspolkom, üyelerinin Geçici Hükümette görev alabilmelerinin önünü açan bir karar aldı. Menşevik ve SR’lar ile Geçici Hükümet arasında yapılan görüşmeler sonucunda yeni kabine 6 Mayıs günü belirlendi. Aleksandr Guçkov ve Kadetlerin lideri Pavel Milyukov kabineden ayrıldı. Yıldızı parlamakta olan SR üyesi Aleksandr Kerenski Savaş Bakanı oldu. Kabineye Menşevik ve SR’lardan altı sosyalist dahil olmuş oldu.

Bolşeviklerin yükselişi

Menşevik ve SR’ların Geçici Hükümete dahil olmasıyla birlikte Bolşevikler yaptıkları muhaleeti yükseltirler. Diğer sosyalist partilerin de kabinede bulunmasını burjuva hükümetine destek olarak yorumlayarak şiddetli eleştirilerde bulunurlar. Haziran ayına gelindiğinde Bolşevik yayın organlarının günlük tirajı 100 bin civarındadır. Bolşeviklerin gücünün artmasıyla beraber tabandaki işçi ve askerler Sovyetler lehine iktidarın alınması yönünde gösteriler düzenlerler. Temmuz Günleri olarak bilinen bu olaylarda Menşevik ve SR Sovyet yöneticileri aynı zamanda parçası oldukları Geçici Hükümete karşı ayaklanma taleplerini redderler. Büyüyen taban hareketini Bolşevik Merkez Komitesinin barışçıl alanda sürdürme girişimleri de başarısız olur. Gösteriler Geçici Hükümete bağlı birlikler tarafından kanla bastırılır.
Petrograd Sovyeti Temmuz Günlerinden sonra Kerenski’nin gücünün artmasıyla beraber yalpalamaya başlar. Geçici Hükümet tarafından saldırıya uğrayan Bolşevikleri korumaya çalışsa da Kerenski’ye tabi durumdadır. Ağustos ayına gelindiğinde Bolşeviklerin gördüğü destek çığ gibi büyümektedir. Kornilov Olayı sırasında İspolkom, Bolşeviklere bağlı silahlı kuvvetleri kullanmak durumunda kalır. Kornilov ile ilk başta darbe planları yapan Kerenski geri adım atınca Petrograd’ı savunmak için işçilere 40 bin silah dağıtmak zorunda kalır. Silahların çoğu işçileri arasında en örgütlü olan Bolşeviklerin Kızıl Muhafızlarının eline geçer.
Sovyet organlarının Geçici Hükümet ile işbirliği halindeki tutumundan ötürü önemsizleşmeye başlayan bu yapıya Bolşevikler sahip çıkacak ve giderek varlıklarını hissettireceklerdir. 25 Eylül günü Petrograd Sovyeti İşçi Kanadında Bolşevikler çoğunluğu kazanır ve Leon Troçki başkan seçilir. Sovyet organı az sayıdaki Menşevik ve SR vekillerinin varlığına rağmen Bolşevik siyasi hattına girer.
Bolşevikler Petrograd Sovyetindeki iktidarlarını kullanarak 20 Ekim günü 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresini toplama kararını alırlar. Özellikle sanayi merkezlerindeki işçiler ve cephedeki askerler arasında örgütlü olan Bolşevikler ellerindeki bu çoğunluk örgütlenmesini iktidarın alınmasında kullanmak istemekteydiler.

Alman işgal tehlikesi

6 Ekim günü halen savaş halinde olunan Alman İmparatorluğu Orduları başkent Petrograd’ı elegeçirmek için hamle yapar. Geçici Hükümet ise başkentin Moskova’ya taşınmasını ister. Petrograd Sovyetinin İşçi Kanadına hakim olan Bolşevikler taşınmayı kınayan bir açıklama yapar ve Menşevik egeminliğindeki Askeri Kanadın da benzer bir açıklama yapmasını sağlar. Geçici Hükümet başkenti taşıma planlarını askıya almak zorunda kalır. Geçici Hükümetin Petrograd’daki Bolşevik ve Menşeviklere bağlı birliklerin cepheye gönderilmesi talebi ise Sovyet tarafından reddedilir.
9 Ekim günü başkent Petrograd’ın korunması için Bolşeviklerin ve Troçki’nin girişimleriyle Askeri Savunma Komitesi kurulur. Şehrin ve devrimin savunulması için tüm işçiler ve askerlere çağrı yapılır.
Menşevik direnişine rağmen Petrograd Sovyeti 16 Ekim günü verdiği kararla Askeri Devrimci Komite (Rusçası: Voenno-Revoliutsionnyi Komitet) kurulur.
Askeri Devrimci Komite başkanı Pavel Lazimir, yardımcısı ise Nikolay Podvoiski olur. Komitede Bolşevikler öne çıkar. Özellikle Bolşevik lider Vladimir Antonov-Ovseyenko başarılı bir örgütçü ve komutan olarak kendisini gösterecektir.

Askeri Devrimci Komite ve Ekim Devrimi

Askeri Devrimci Komitenin işlemeye başlamasıyla beraber Petrograd’daki tüm önemli silahlı kuvvetler Bolşeviklerin kontrolüne geçmiş olur. Bolşevik Parti Merkez Komitesi alınmış olan karar uyarınca 24 Ekim günü başlatılan silahlı ayaklanmaya Askeri Devrimci Komite de destek verir. 24 Ekim akşamı Bolşevikler iktidarı sorunsuz şekilde alırlar.
Askeri Devrimci Komite tarafından 25 Ekim günü sabah saatlerinde yapılan açıklamada Geçici Hükümetin devrildiği ve iktidarın Petrograd Sovyetine geçtiği bildirilir. Aynı gün öğleden sonra Troçki liderliğinde olağanüstü toplanan Petrograd Sovyeti Bolşevik ve müttefikleri olan Sol SR’ların çoğunluğunda toplanır. Aynı akşam toplanan 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi ise yönetime Bolşevik ve Sol SR çoğunluğunu seçer. Petrograd Sovyetindeki Menşevikler ise olaylara karşı gelmek istiyor ve kongreyi tanımıyordu.
Kongre 26 Ekim akşam birleşiminde Barış Kararnamesi ve Toprak Kararnamesini kabul eder, Kurucu Meclis toplanana kadar Lenin önderliğinde yeni bir hükümetin kurulmasını (Sovnarkom) onaylar. Petrograd Sovyeti yönetimi de tamamen yenilenir ve yönetime Lev Kamenev başkanlığında çoğunluğu Bolşeviklerden oluşan yeni bir ekip gelir. Ülke çapında yetkili olan organ artık VtsIK olarak anılacaktır. Kağıt üzerinde Sovnarkom ona bağlı olsa da sadece onay mekanizması olarak görevlendirilecektir. Petrograd şehrindeki sovyet organının ismi ise şehrin adının 1924 yılında Leningrad olarak değişmesiyle birlikte Leningrad Şehir konseyi olarak değişecektir.