I. Charles'ın mahkemesi

I. Charles'ın mahkemesi, İngiliz İç Savaşı sırasında muzaffer Rump Parlamentosunun devrik kral I. Charles'ı yargılamak için meydana getirdiği mahkemedir. Hususi olarak kralı yargılamak için kurulmuştur.

Arka plan

İngiliz İç Savaşının ilk aşamasından sonra Parlamento yanlıları kralın halkına karşı silaha sarılmasının yanlış bile olsa monarşi rejimi çerçevesinde anlaşılabilir olduğunu kabul edip, yeni bir anayasa ile meşruti bir rejime dönme eğilimindeydiler. Yenik ve mahkûm bile savaş peşinde koşarak iç savaşın ikinci aşamasının başlamasına yol açtığı için kral akan kanın doğrudan sorumlusu olarak görülmekteydi. İskoçya ile yapılan gizli antlaşmanın ortaya çıkması, affedilmez bir vatana ihanet eylemi olarak görülüyordu.
Savaşın ikinci kısmının sonunun ardından Parlamentodaki vekiller ve Yeni Ordu temsilcileri kralın cezalandırılması talebini dile getirmeye başladılar.Parlamentonun hiçbir şey olmamış gibi kralla görüşmesine çok sinirlenen muharip ordu birlikleri Avam Kamarasını basarak Pride Darbesi olarak bilinen tasfiyeyi gerçekleştirirler. Albay Thomas Pride meclisin girişinde yapılan işlemlerde 45 vekili tutuklar, 146 tanesinin ise meclise girmesini engeller.
Meclise girmesine izin verilen 75 vekilden oluşan ve adı Rump Parlamentosu olan organ 13 Aralık günü kralla tüm görüşmeleri kesme kararı alır. İki gün sonra kral, Yeni Ordu birlikleri tarafından daha yakında olan Windsor Kalesine getirilir. Aralık ayında ise Londra'ya getirilir.

Parlamentonun rolü

Tarihte bir parlamentonun bir saltanata son vermesi veya bir hükümdarı mahkemeye çıkartması bu tarihten önce de görülmüştür. Örneğin yine İngiliz Parlamentosu II. Edward'ın yetersizlik gerekçesiyle tahtı bırakmasını talep etmiş veya II. Richard'ın istifasını kabul etmiştir. Ancak bu örnekler hep başka bir hükümdar veya onun vasisi lehine yaşanmış olaylardır. Kraliçe Jane Grey olayında ise önce asalet unvanları alınan eski kraliçe yargılanmış, suçlu bulunmuş ve vatana ihanetten idam edilmiştir. Bu anlamda yaşanan olaylar tarihte çok özgün bir duruma işaret eder.

Dava süreci

Dava 20 Ocak 1649 günü Westminster Hall'da başlar. Oturum başladığında savcı John Cook  iddianameyi okumak için ayağa kalktı. Kralın hemen sağında yer alan savcı daha henüz birkaç kelime söylemişken kral asasıyla omzuna dokunarak durmasını emretti. Cook bunu dikkate almayıp okumaya devam edince kral ikinci kez omzuna vurup ayağa kalktı. Kral savcının üçüncü kez omzuna o kadar şiddetli şekilde vurdu ki, asanın tepesindeki gümüş kısım kırılıp yere düştü. Düşen kısmı kimse alıp ona vermeyince kral eğilip yerden almak zorunda kalır.
Mahkemeye hitap etmesi için söz sırası kendisine verilince I. Charles, süreci tanımadığını iddia ederek hiçbir mahkemenin bir kralı yargılayamayacağını öne sürer. Kendisine iktidarın ilahi bir şekilde verildiğini söyleyen kral, İngiltere gelenek ve yasalarına göre taç giydiğini ve iktidarın kendisinden sadece silah zoruyla gasp edildiğini söyler. Charles mahkeme sürecinin yasadışı olduğunda ısrar eder. Hangi mercinin kendisini yargıladığını sorgulayan Charles, Avam Kamarasının kimseyi yargılama hakkına sahip olmadığında ısrarcı olur.
Mahkeme bunun üzerine süreci kral isnat edilen suçu kabul etmiş şekilde işletti. Aleyhte şahitlik yapmak üzere listelenmiş kişilerden bazıları mazeret öne sürse de yaklaşık otuz kişi aleyhte şahitlik yapar. Şahitler Westminster'da dinlenmediği için kralın kendisi aleyhine sunulan delilleri duyması veya şahitleri sorgulama şansı olmamıştır.
Kamuya açık yapılan 27 Ocak 1649 Cumartesi günkü celsede kral suçlu ilan edilir ve idam cezasına mahkûm edilir. İzleyen günlerde idam fermanına atılacak imzalar toplanır, toplamda 59 hakim yetkisine sahip komisyon üyesi fermanı imzalamıştır.

İdam

Kral I. Charles, Whitehall Sarayının önünde 30 Ocak 1649 günü idam edilir.

Fetret dönemi

Kralı yargılayan mahkeme Fetret Devri olarak tanımlanan dönemde kullanılmaya devam eder. Mahkeme 9 Mart 1649 günü Cambridge Earlü James'i suçlu bularak idam eder. İzleyen yıllarda mahkeme benzer vatana ihanet davalarına bakar.

Restorasyon

1660 yılındaki Restorasyon'dan sonra idam edilen kralın mahkemesinde görevli herkes yeni kral II. Charles'ın hedefi haline gelir. Hayatta olan kişiler ülke dışına kaçmaya çalışır. Kaçakların çoğu Avrupa'ya bir kısmı da Yeni Dünya'ya kaçar. Kaçaklara yardım eden New Haven kolonisine(en) sığınanlar zaman içinde yakalanıp cezalandırılırlar. İntikamda hızını alamayan yeni rejim o tarihte ölmüş olan iç savaş liderleri Oliver Cromwell ve Henry Ireton gibi kişilerin naaşlarını saygısızca çıkartarak uygunsuz davranışlarda bulunacaktır.
İngiliz monarşisinin bu otoriter ve intikamcı tutumu bir yüzyıl sonra kral III. George'a karşı başlatılan Amerikan Devrimi sırasında da hatırlanacak ve otoriteye karşı özgürlük mücadelesinde İngiliz İç Savaşına atıfta bulunulacaktır.