Boeing 737

Kökenleri

Boeing firması, 1960'lı yıllarda 727'nin yerini alacak kısa mesafelerde efektif olacak jet uçak dizaynı üzerinde çalışmaya başladı. İlk dizayn çalışmaları 11 Mayıs 1964 tarihinde başladı. Boeing'in yoğun pazar araştırmaları sonucunda 50 ila 60 arasında yolcu kapasiteli uçuşlar yapması üzerinde karar alındı.Lufthansa 19 Şubat 1965 tarihinde verdiği sipariş ile bu modelin ilk müşterisi oldu. Bu siparişin boyutu 22 uçak ve toplam değeri 67 milyon ABD Doları tutarındaydı. Bu siparişin bugünkü karşılığı 190.28 milyon ABD dolarına karşılık gelmektedir ve sipariş öncesi Lufthansa, Boeing'den 737 projesinin iptal edilmeyeceğine dair garanti aldı. Lufthansa ile yapılan görüşmeler sonucunda kış aylarında 737 projesinde koltuk sayısının 100'e çıkarılmasına karar verildi.
5 Nisan 1965 tarihinde, Boeing firması United Airlines'ın 40 adet 737 siparişi verdiğini açıkladı. United orijinal tasarıma göre biraz daha büyük uçak talep ettiğinden, Boeing gövdeyi kanat önünden 91 santimetre (36 in) ve arkasından 102 santimetre (40 in) uzattı. Bu yeni daha uzun versiyona 737-200 adı verildi ve ilk tasarım olan kısa gövdeli dizayn 737-100 olarak anıldı.

Dizayn

737 Klasik serileri (300, 400, 500) ile "Yeni Jenerasyon" (Next-Generation) serilerinde (600, 700, 800, 900) motorun ön yüzündeki hava giriş yüzleri, çoğu uçak motoru modeline benzer şekilde dairesel (yuvarlak) değildir.  Motorun alttan basık bir dairesel şekilde olmasından dolayı, önden arakaya doğru bakılırsa, saat 4 yönünde iken, eklenti dişliler saat 6 yönündedir. Bu şekilde dizayn edilmesinin sebebi, 737'nin pek çok havayolu uçağına göre daha alçak gövde tasarımına sahip olması ve orijinal 737'lerin daha küçük P&W motorlar için tasarlanmış olması ve daha büyük olan CFM56 motorlar için daha çok yer açıklığına ihtiyaç duymasıdır. Bu tasarımdan dolayı 737-300 ve sonraki versiyonlarda motorlar havacılıkta FOD olarak bilinen yabancı cisimlerin motora girmesine daha eğimlidir.
737 uçaklarında yakıt boşaltma sistemi mevcut değildir. Acil durumun türüne göre, 737'ler yakıtı yakmak için havada uçmaya devam ederler veya maksimum iniş ağırlığının üzerinde bir ağırlıkla inişe giderler. Ağırlıktan kazanmak ve üretim masraflarını ve karışıklığı azaltmak için 737'lerde ana iniş takımları için ana bir kapak yoktur. Gövde ortasında bulunan ve kanatların altındaki ana iniş takımları uçağın gövdesindeki kendilerine ait boşluğa girerler ve iniş takımlarının bacakları kısmen kapakla kapanır ve iniş takımı boşluğunda aerodinamik olarak kapanır. Lastiklerin kenarları uçuş sırasında uçağın altında açıktadır. "Jant kapağı" olarak adlandırabilecek yan yüzey tekerlerin aerodinamik profilini tamamlar. Bu yan yüzey olmadan uçağın operasyonu yasaktır, çünkü anti-skid fren sistemi ile ilgili yer sürati sensörü buradadır. 
Uçuş kontrolleri güvenliği üst düzeyde tutulan 737'lerde hidrolik sistemin tamamen kaybolması veya iki motorun arızası durumlarında, otomatik olarak ve sorunsuz olarak servo yoluyla kontrol edilebilir. 737 bu boyutta ve hidrolik olmadan çalışabilir tek modern yolcu uçağıdır.
737 kokpitlerinde genellikle ana glareshield üzerine konumlanmış tepe pencereleri bulunmaktadır. Bu şekilde dizayn edilen pencereler 707'den esinlenilmiştir. Bu sayede özellikle dönüşlerde daha büyük görüş açısı sağlanmakta ve yıldızların navigasyonda kullanılması sağlanmıştır. Gelişen versiyonlarla gelen modern avyonikler ile bu pencereler gereksiz olmuş, pek çok pilot bu pencerelerden gelen güneşi kapamak için gazete veya benzeri maddeler ile burayı kapamaktadır. 2004 yılından itibaren bu pencereler 737 kokpit dizaynından kaldırılmış, sadece bazı askeri üretimlere veya şirket talebi üzerine eklenmektedir. Bu pencereler bazen genel bakım sırasında teknik ekip tarafından da kaldırılır ve metal bir kapak ile kapatılır.
Kıvrık kanat ucu türü tasarım yeni üretim 737'lerde kullanılmaktadır. Bu wingletler yaklaşık olarak 8 fit (2,4 m) boyundadır ve kanat uçlarına monte edilir. Bu sayede kanat ucu vorteks azaltılmış olur ve yakıt tasarrufu sağlanır. Ayrıca motorun aşınması azaltılır ve kalkış esnasındaki gürültü azaltılmış olur.
737-600, -700 ve -800'ler için kısa meydanlara uygun versiyonlar, üretilmiş olup; bu uçaklar operatörlere payload'un artması ile 5.000 fit (1.500 m)'den kısa meydanlara operasyon yapma imkânı sunmaktadır. Bu uçaklarda geliştirilmiş kanat ön slatları ile kaldırma kuvvetinin artması sağlanmıştır. Ayrıca iki pozisyonlu kuyruk yüksekliği ile daha düşük yaklaşma süratleri sağlanmış ve uçuş spoiler'ın geliştirilmesi ile uçak daha kısa meydanlara uçabilir konuma gelmiştir. Bu geliştirmeler 737-900ER'de standart hale gelmiştir.

Modelleri

737 modelleri dokuz büyük türevleri de dahil olmak üzere üç kuşağa  ayrılabilir. Bu Orijinal modelleri 737-100, 737-200/-200C   den oluşur.  Klasik  modelleri 737-300, 737-400 ve 737-500 den oluşur. Yeni nesil türevleri olan 737-600, 737-700/-700ER, 737-800 ve 737-900/-900ER den oluşur. Bu dokuz değişik  modele ek olarak T sürümleri  birçok özellik taşır T -43 olan bir Boeing 737-200, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri (USAF) tarafından kullanılır. Türk Hava Kuvvetleri tarafında Barış Kartalı Projesi (Havadan Erken İhbar ve Kontrol Uçağı) olarak kullanacak olan Boenig 737-700 türevi olan Boeing 737 AEW&C  kullanılır.

737-100

İlk tarifeli uçuşu 1968'te Luftahansa tarafından başlatıldı.
 737-100 Boeing 707'nin değiştirilmiş ve geliştirilmiş halidir,30 adet üretildikten sonra üretimi tamamlanmış olup yerini bir üst versiyona bırakmıştır.  Orijinal Boeing prototipi, en son NASA tarafından kullanıldı, ve Seattle'de uçuş müzesinde sergilenmektedir. ‎

737-300

737-300 737 klasik dizinin ilk modelidir. Düzleştirilen alt taraf , yakıt ekonomisinde önemli kazançlar ve gürültüde bir azalmayı sağlayan CFM56 turbofan motorlar ile güçlendirilmiştir. İlk Teslimatı 28 Kasım  1984'te US Hava yoluna (ABD)  yapılmıştır. Son Teslimat ise 17 Aralık 1999’da Yeni Zelanda Hava yollarına yapılmıştır.  Toplam 1113 adet 737-300 Üretilmiştir. 1 Sınıfta 128 sıkışık düzende 137 yolcu taşıyabilir, 737-300SP  hem yolcu hem kargo taşıyan versiyonudur.

737-400

737-400 737-300'ün geliştirilmiş versiyonudur. 159 Standart 168 sıkılaştırılmış yolcu taşıyabilir ve 4000 km mesafe katedebilir. Toplam 486 adet üretilmiştir, ilk Uçuş 19 Şubat 1988, ilk teslimat 15 Ekim 1988 PACE hava yoluna (USA), son  teslimat 25 Şubat 2000 CSA hava yoluna (Çek Cumhuriyeti) yapılarak üretimi tamamlanmıştır. 737 400F, Boeing tarafından teslim edilen bir model değildi, ama bütün bir kargo hava aracına döndürülen bir 737-400. Alaska hava yolu taşımacılık tarafından, yarı yolcu ve yarı kargo olarak hala hizmettedir.

737-500

737-500 737-200'ün geliştirilmiş versiyonudur ,uçak gövdesi uzunluğu 737-200'e benzerdir. 737-300’e göre daha tutumlu olmak için daha az yolcuyla daha uzun mesafe’ye uçmaktadır. 123  Standart 132 sıkılaştırılmış yolcu taşıyabilir 4444 km mesafe katedebilir. Toplam 389 adet üretilmiştir,ilk Uçuş 1987, ilk teslimat  28 Şubat  1990 Southwest hava yoluna (USA), son teslimat 21 Haziran 1999 Nippon hava yoluna (Japonya) yapılarak üretimi tamamlanmıştır.

Kıvrık Kanat

Kıvrık kanat(Winglets): uçak operatörlerine birkaç faydayı sağlayan kanat uç uzatmalarıdır. Uç uzatma  seçeneği 737'yi  sınıfında en yeni ve en ileri teknolojik liderliğini artırır. Bu yeni teknoloji 737-700 , 737-800 ve 737 900ER versiyonları üzerine takılabilir, Türkiye'de THY Teknik A.Ş tarafından  montajı yapılmaktadır. Kıvrık kanatlar sürtünmeyi azaltarak motorun daha verimli çalışmasında ciddi katkısı olan parçalardır. THY'nin  Boeing 737-800 uçaklarında kullanılan kıvrık kanat uçları, bir uçakta yılda yaklaşık 380 bin litre yakıt tasarrufu sağlıyor. Halen dünya genelinde kullanılan Boeing 737-700'lerin yüzde 65'i ve 737-800'lerin yüzde 57'si kıvrık kanat uçlarıyla uçuyor. Kıvrık kanat uçları, yeni nesil Boeing 737'lerin hızını 135 kilometre, menzilini yaklaşık 240 kilometre yükseltiyor, maksimum kalkış ağırlığında 3 tona kadar artış sağlıyor , daha kısa sürede yükselip, daha sessiz uçabiliyor,  işletme maliyetlerinde yüzde 4'e kadar tasarrufu sağlıyor. Yüksek rakım ve sıcak iklime sahip bölgelerdeki havaalanlarından kalkışı kolaylaştırıyor.Kıvrık kanat uçları, Boeing İş Jetleri ve Yeni Nesil Boeing 737–700 / –800 uçakları için Aviation Partners şirketi tarafından geliştirildi. Boeing ve Aviation Partners, kıvrık kanat ucu üretimi için Aviation Partners Boeing adında bir şirket kurdu ve ilk testler 1998 yılında Boeing İş Jetleri’nde yapıldı. Kıvrık kanat uçlarının ilk müşterisi Hapag–Lloyd Flug şirketi oldu. Alman charter havayolu, 2000 yılının Temmuz ayında İngiltere’de düzenlenen Farnborough Havacılık Fuarı’nda, 26 kıvrık kanat ucu seti sipariş etti. Hapag–Lloyd’un kıvrık kanat uçlarına sahip ilk 737–800 uçağı, 2001 yılının başında teslim edildi ve mayıs ayında da ticari uçuşlarına başladı.

737-700

Kasım 1993 yılında ilk siparişini Southwest  Havayollarından alan  737-700 yeni nesil serisi.  737-300 den geliştirilmiştir, 1998 yılında hizmete girmiştir,  doğrudan rakibi Airbus A319’dur.  Ekonomik yapılandırma bir sınıfta 149, iki sınıfta 126 yolcu taşıya bilir. Boeing, 30 Ocak 2006 tarihinde 737-700ER üretimini başlattı. İlk teslim ve lansman müşterisi All Nippon Airways oldu. 16 Şubat 2007 de 737-800, kanat ve iniş takımları ile 737-700 gövde birleştirilerek 737-700ER BBJ1 ve 737-700IGW üretime başladı. Geleneksel 2-sınıf konfigürasyonunda 126 yolcu oturma yeri, 700ER 5510 deniz mili (10.205 kilometre)ile uzun menzile sahiptir. Bu modelin rakibi Airbus A319LR dir.

737-700C modeli yolcu ve yük taşımak için dizayn edilmiştir.Uçağın sol tarafında büyük bir kapı vardır. ABD Deniz Kuvvetleri, 737-700C nin ilk müşterisi oldu. C-40A Clipper C-9B Skytrain  yedek olarak ABD Donanması tarafından kullanılan 737-700C. C-40B ve C-40C general ve diğer üst düzey liderlerinin taşınması için Amerikan Hava Kuvvetleri tarafından kullanılmaktadır.
Boeing 737 AEW&C 737-700ER için 737-700IGW kabaca Bu bir Havadan Erken Uyarı ve Kontrol uçağıdır. 737AEW.Avustralya, Türkiye ve Güney Kore tarafından takip edilen ve ilk müşterileri olması beklenmektedir. Türk Hava Kuvvetleri için 4 adet üretilen uçaklardan ilk teslimi 2012 yılı içerisinde teslim edildi. 2 adette opsiyonu bulunmaktadır.

Temmuz 2008 sonunda, Delta Air Lines Messier-Bugatti Kullanıcıları için uçak karbon frenler ile donatılmıştır.

737-800

Boeing 737-800’ler,39.5  metre uzunluğunda, 162 ila 189 arasında yolcu taşırken, 5.665 km’lik menzile ulaşıyor. Boeing 737-800’ler ses, yakıt ve kalkış hızında yapılan gelişmeler sayesinde, halen kullanılan 737 modellerinden daha hızlı, daha yüksek ve daha uzun menzilli uçabilmektedir.Kanat yüzeyi %25 genişletilerek 12,5 metreye çıkan 737-800’lerin yakıt hacmi de %30 arttırılarak 26.136 litreye ulaştırılmıştır.41.000 feet’lik uçuş yüksekliğine sahip 737-800’ler, hiç durmadan 5.420 kilometre uçabilmektedir. Havayolu firmalarının bakım ve kullanım giderlerini azaltmak amacıyla tasarlanan 737-800’ler, mevcut 737’leri uçurmaya eğitimli mürettebat tarafından da rahatlıkla kullanılabilmektedir.
Günümüzde 737’ler, 1998 yılında üretilmeye başlanan ilk Yeni Nesil 737’lere oranla, yüzde 5 Yakıt verimliliğine sahip. 
Boeing, sertifikasyon süreci devam eden yeni performans geliştirme paketi kapsamında, yeni nesil 737’lerin motor ve aerodinamik yapısında gerçekleştirdiği yeniliklerle, yüzde 2 ek yakıt tasarrufu sunuyor. Boeing’in motor üreticilerinden CFM firması da, motor donanımında yapacağı değişikliklerle yakıt tasarrufuna %1’lik katkı sağlayacak.

737-900

Boeing, tek koridorlu uçak serisi 737 ailesinin en yeni modeli 737-900ER’yi 2005 yılında pazara sundu. Boeing 737-900ER, daha fazla yolcu ve daha uzun menzil özelliğiyle, Yeni Nesil 737 ailesinin kapasitesini artırıyor. İki ek acil çıkış kapısına sahip Boeing 737-900ER, farklı gövde tasarımı sayesinde, tek tip kabin konfigürasyonunda 220 yolcu taşıyabiliyor. 737-900ER’nin gövdesinde yapılan yapısal ve aerodinamik değişiklikler, uçağın daha fazla ağırlıkla havalanmasına olanak tanırken, menzilini de 5.885 kilometreye çıkarıyor. Kıvrık kanat uçları, uçağa %3.5 - %4 oranında yakıt tasarrufu ve daha düşük karbon emisyonu sağlıyor.

737 MAX

2011 yılında, Boeing 737 MAX Programı Açıklandı. Bu uçak sırasıyla 737-700, 737-800 ve 737-900ER yerini alacak.Ana değişiklikler CFM Uluslararası LEAP-1B motorların kullanımı vardır. Teslimatlara 2017 yılında başlaması planlanıyor,  Southwest Airlines 150 uçak ile 737MAX için firma siparişler için ilk müşterisi olacağını 13 Aralık 2011 tarihinde açıkladı. Renton 737 MAX modelinin yeni üretim merkezi olarak belirlendi. Boeing 737 MAX modelinin, benzersiz verimliliğiyle müşterilerinin gelecekteki filo ihtiyacını karşılamada temel rol üstleneceğini belirtildi.

Kayda Değer Kazaları

Bugüne kadar 140 Boeing 737 kazasında, yaklaşık 3 bin 900 kişi yaşamını yitirdi. Ölümlü kazaların önemli bölümü iniş sırasında gerçekleşti. İşte en dikkat çekenleri:
8 Ocak 1989: British Midland Havayolları'na ait 8 mürettebat ve 118 yolcu taşıyan Boeing 737-400, East Midlands Havaalanı yakınlarında düştü. 47 yolcu hayatını kaybetti.
1 Şubat 1991: USAir Flight Havayolları'na ait 6 mürettebat ve 83 yolcu taşıyan Boeing 737-300, Los Angeles Havaalanı'na iniş sırasında düştü. Kazada 2 mürettebat ve 20 yolcu hayatını kaybetti.
26 Temmuz 1993: Asiana Havayolları'na ait Boeing 737-500k dağa çarptı. 110 kişiden 68’si hayatını kaybetti.
8 Eylül 1994: USAir Flight Havayolları'na ait Boeing 737-300, kontrolünü kaybetti ve Pittsburg Uluslararası Havaalanı'nın dışında düştü. Kazada kurtulan olmadı
29 Aralık 1994: Türk Havayolları'na ait Boeing 737-400 Van'da düştü, 56 kişi öldü.
8 Mayıs 1997: Çin’in Southern Havayolları'na ait 9 mürettebat ve 65 yolcu taşıyan Boeing 737-300, Shenzen’e inişi sırasında düştü. Kazada 2 mürettebat ve 33 yolcu hayatını kaybetti.
19 Aralık 1997: Silkair Havayolları'na ait Boeing 737-300 Endonezya’da nehre düştü. Kazada kurtulan olmadı.
7 Nisan 1999: Türk Havayolları'na ait Boeing 737-400 Trakya uçağı, kalkışından kısa süre sonra, Adana'nın Ceyhan ilçesinde yerleşim alanı yakınındaki tarım arazisine düştü. Hacıları almak üzere Suudi Arabistan'a giden uçağın 6 mürettebatından kurtulan olmadı.
5 Mart 2000: Southwest Havayolları'na ait Boeing 737-300, California Burbank’ta inişe geçerken düştü. Mürettebatın ve yolcuların tamamı hayatını kaybetti.
7 Mayıs 2000: Mısır Havayolları'na ait 6 mürettebat ve 56 yolcu taşıyan Boeing 737-500, Tunus’ta inişe geçtiği sırada düştü. 3 mürettebat ve 11 yolcu hayatını kaybetti.
14 Ağustos 2005: Yunan Havayolları'na ait 6 mürettebat ve 115 yolcu taşıyan Boeing 737-300, hava basıncı nedeniyle bir tepeye çarptı. Kazada yolcuların tamamı ve mürettebatın 5’i hayatını kaybetti.
1 Ocak 2007: Adam Havayolları'na ait Boeing 737-300, Juanda Uluslararası Havaalanı’na inişe geçerken kontrolünü kaybetti. Ölen olmadı.
7 Mart 2007: Endonezya Garuda Havayolları'na ait 7 mürettebat ve 133 yolcu taşıyan Boeing 737-400 , Adisucipto Uluslararası Havaalanı’na inişe geçerken düştü. 1 mürettebat ve 21 yolcu hayatını kaybetti.
14 Eylül 2007: Aerfolt Flight’a ait Boeing 737-500 inişe geçmeden kısa süre önce düştü. Mürettebatın tümü ve 82 yolcu hayatını kaybetti.
20 Aralık 2008: Continental Havayolları'na ait Boeing 737-500 model uçak Denver Uluslararası Havaalanı'nda pistten çıkarak yanmaya başladı. Kazada hayatını kaybeden olmadı
25 Şubat 2009 : Türk Hava Yollarının 1951 sefer sayılı uçağı, Hollanda'nın Amsterdam kentinde Schiphol havaalanına inişte yere çakıldı. Uçak, havaalanına iniş sırasında 3 parçaya ayrıldı, nihai kaza raporunda hatalı altimetre yüzünden Boeing’e, uçağı hızlı hareket etmeye zorlayan kuleye ve iniş hazırlığına geç başlayan pilotlara ağır eleştiriler yöneltildi. Kazada 3 ü pilot toplam 9 kişi hayatını kaybetti.