Mileva Marić

Hayatı

Mileva Marić 19 Aralık 1875 tarihinde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun(Günümüz Sırbistan’ı) Titel kentinde, zengin bir ailenin en büyük çocuğu olarak dünyaya geldi. Ebeveynleri, Miloš Marić (1846–1922) ve Marija Ružić – Marić’di (1847–1935). Doğumundan kısa bir süre sonra, babası ordudaki kariyerini bitirerek, Ruma’daki mahkemede bir işe başladı ve sonrasında Zagreb’de bu işe devam etti.
Marić, lise eğitimine 1886’da Novi Sad’da, kızlara özel bir lisede başladı; ancak bir sonraki yıl Sremska Mitrovica’daki bir başka liseye geçti.
1890 yılında, Marić, Šabac’daki Kraliyet Sırp Dilbilgisi Okulu’na gitmeye başladı. 1891’de, babası onu Zagreb’deki erkekler için olan bir özel okula, Kraliyet Klasik Lisesi’ne kaydettirebilmek için özel bir izin almayı başardı. Böylece, giriş sınavını geçen Marić, 1892 yılında onuncu sınıftan okula başladı.  Şubat 1894’te, fizik derslerine girebilmek için özel bir izin kazandı ve final sınavlarını Eylül 1894’te geçti. Fizik ve matematikte aldığı notlar, ödüllendirilen en yüksek notlardı. Ancak aynı yıl, ciddi bir biçimde hastalanarak, İsviçre’ye taşınmaya karar verdi ve 14 Ekim’de, Zürih’teki “Kız Lisesi”’ne başladı. 1896 yılında, Matura Sınavı’nı geçti ve bir dönemliğine Zürih Üniversitesi’nde tıp okudu.
1896’nın sonbaharında, Marić, matematik alanındaki giriş sınavını, 1’den 6’ya olan değerlendirme ölçeğinden ortalama 4.25 alarak geçti  ve şimdiki adıyla ETH Zürih olarak bilinen, Zürih Politeknik’e başladı . Albert Einstein ile aynı zamanda, VIA bölümüne, liselerde fizik ve matematik öğretilmesi için diploma veren derslere kaydoldu. Altı kişilik olan grubundaki tek; bu bölümü seçen beşinci kadındı. Einstein ile kısa bir sürede yakın arkadaşlar haline geldiler
Marić, Ekim ayında, denetçi olarak fizik ve matematik derslerini almak amacıyla, 1897/98 akademik kış dönemini orada geçirmek için, Heidelberg Üniversitesi’ne gitti. Nisan 1898’de, tekrar Zürih Politeknik’e döndü . Dönmesinin ardından, diferansiyel ve integral kalkülüs, betimsel ve izdüşümsel geometri, mekanik, teorik fizik, uygulamalı fizik, deneysel fizik ve astronomi derslerini almaya başladı.  1899 yılında, kendi bölüm grubundaki öteki öğrencilerden bir sene geç olarak, orta seviye diploma sınavlarında girdi. Aldığı 5.05’lik not ortalaması(1 ve 6 arasında değişen not ölçeği üzerinden), o sene sınava giren altı kişilik grup içinde, beşinci olmasına sebep oldu. (5.7 alan Einstein, bir önceki yılın sınavlarında, adaylar arasında birinci olmuştu. Marić ve Einstein’ın fizikte aldıkları not aynıydı: 5.5) 1900’de, Marić final öğretim diploması sınavlarında, ortalama 4.00 aldığı için kaldı; matematik kısmından aldığı not 2.5’tu(fonksiyon teorisi). Einstein ise, sınavı 4.91’lik bir ortalamayla, dördüncü olarak geçti.
Marić'in akademik kariyeri, 1901 yılında Einstein’dan hamile kalmasıyla bozulmaya başladı. Üç aylık hamileyken, diploma sınavlarına tekrar girmesine rağmen, notunu yükseltmeyi başaramayarak, ikinci kez sınavlarda başarısız oldu. Aynı zamanda diploma bitirme projesi olarak yaptığı ve sonrasında, fizik profesörü Heinrich Weber’in danışmanlığında, doktora tezi haline getirmeyi umduğu çalışmalarına devam etmedi. Marić , 1902 yılında, muhtemelen Ocak ayında kızını dünyaya getirdiği Novi Sad’a gitti. Küçük kız, çiftin yazışmalarında, Lieserl olarak geçiyordu. Ancak Lieserl’e ne olduğu henüz bilinmemektedir: 1903 yazının sonlarına doğru hayatını kaybettiği veya evlat olarak verildiği tahmin edikmektedir.

Evliliği ve ailesi

1903 yılında, Marić ve Einstein, Einstein’ın İsviçre Federal Entelektüel Servet Bürosu’nda iş bulduğu,  Bern, İsviçre’de evlenmiştir. Çiftin ilk oğlu, Hans Albert 1904 yılında doğmuştur.  Einsteinlar, Albert’ın Zürih Üniversitesi’nde öğretim üyeliğine hak kazandığı 1909’a kadar Bern’de yaşamıştır. 1910’da, ikinci oğulları Eduard doğmuştur. In 1911’de ise, Einstein’ın Charles Üniversitesi’nde öğretim üyeliğine başladığı, Prag’a yerleşmişlerdir. Bir yıl sonrasında ise, Albert’ın mezun olduğu ETH Zürih’ten gelen, profesörlük teklifini kabul etmesiyle, tekrar Zürih’e taşındılar.

Berlin’e taşınışı ve ayrılığı

Haziran 1913’te, Max Planck ve Walther Nernst, Einstein’dan, Berlin’e gelmesini istedi: Einstein kabul etse de, bu durum Marić için sıkıntı yarattı. Ağustos ayında, Einsteinlar, oğulları, Marie Curie ve onun iki kızıyla bir tatil yapmayı planladı. Marić,  Eduard’ın hastalanmasından ötürü gecikse de, onlar da sonrasında katıldı. Eylül’de ise, Marić'in Novi Sad yakınlarında yaşayan ebeveynlerini ziyarete gittiler ve Viyana’ya gitmek için yola çıkacakları gün, Marić oğullarını Ortodoks olarak vaftiz ettirdi. Viyana’dan ayrıldıktan sonra, Albert Almanya’daki akrabalarını ziyarete giderken, Mileva Zürih’e döndü. Noel’den sonra, Fritz Haber’le kalmak için Berlin’e giden Marić, Haber’in de yardımıyla, Einsteinların 1914 Nisanı’nda gerçekleşecek olan taşınmaları için, kalacak yer aramaya başladı. Einstein çifti, Berlin’e gitmek için, Mart sonunda  Zürih’ten ayrıldı. Albert yolda Anvers’teki amcasını, sonrasında da Leiden’de, Paul Ehrenfest’i ve Hendrik Lorentz’i ziyaret ederken, Mileva Locarno’da çocuklarla tatil yaptıktan sonra, Nisan ortasında Berlin’e ulaştı.
Çiftin evliliği, Albert’in bahar aylarında, (Einstein soyadıyla doğmuş olan) kuzeni Elsa Löwenthal ile tekrar görüşmeye başladığı 1912 yılından beri gergin haldeydi: Bu ikili düzenli olarak yazışmaya başladı. Berlin’e gitmeyi en başından istemeyen Marić, şehirde gittikçe daha mutsuz hale geldi. Berlin’e yerleşmelerinden kısa bir süre sonra, Albert, Mileva’ya yanında kalması durumunda sert şartlara uyması gerektiğini dayattı. 1914 yılında, Marić oğullarını Zürih’e geri götürdü-bu ayrılık kalıcı olacaktı.
Einstein, bir avukat tarafından hazırlanmış bir taahhüt imzaladı: Marić’e, çeyrekler halinde, yıllık 5600 Reichsmark yollayacaktı. Bu miktar da maaşının yarısından biraz daha azdı. Öngörülen beş yıllık ayrılığın ardından, çift 14 Şubat 1919’da boşandı.
Einstein’a yakında verilecek olan Nobel Ödülü parasının, oğullarının bakımı için bir hesaba yatırılması üzerine bir anlaşma yapıldı. Marić faizden faydalanabilecek, ancak Einstein’ın izni bulunmadan ana sermaye üzerinde bir yetkiye sahip olamayacaktı.  Einstein, Haziran 1919’da ikinci eşiyle evlendikten sonra, çocuklarının geleceği hakkında Marić’le görüşmek için Zürih’e döndü. Ziyareti sırasında, Hans Albert’i Constance Gölü’nde kayığa, Eduard’ı ise, iyileşmesi için Arosa’ya götürdü.
Kasım 1922’de, Einstein Nobel Ödülü’nü kazandığını öğrendi ve 1923’te, aldığı parayı Marić’e aktardı. Para, Zürih’te üç ev almak için kullanıldı: Marić, Huttenstrasse 62’deki beş katlı olanda yaşıyordu, diğer ikisi ise yatırımdı. Sonradan ETH’de profesör olan Georg Busch ve ailesi, kiracılar arasındaydı.
1930 yılında, yaklaşık 20 yaşındayken, Eduard bir psikolojik çöküntü yaşadı ve kendisine şizofreni teşhisi konuldu. 1930lar’ın sonlarına doğru, Zürih Üniversitesi’nin "Burghölzli" psikaytrik kliniğindeki bakım masrafları, Marić’e fazla gelmeye başladığı için, öteki iki evi satarak, bunların parasını, oğlunun bakımı için kullandı. In 1939 Marić agreed to transfer ownership of the Huttenstrasse house to Einstein in order to prevent its loss as well, but retained power of attorney. Einstein also made regular cash transfers to Marić for Eduard's and her own livelihood.
Marić, 4 Ağustos 1948’de, Zürih’te 72 yaşındayken öldü ve Nordheim Mezarlığı’na gömüldü. Eduard Einstein ise, 1965’teki ölümüne kadar hastanede tutuldu.

Ödül ve anmalar

2005 yılında, Marić, ETH ve Gesellschaft zu Fraumünster tarafından Zürih’te onurlandırılmıştır. Zürih’te eskiden yaşadığı ev olan Huttenstrasse 62’ye, anısına bir anıtsal levha konulmuştur. Aynı yıl içinde, liseye gittiği şehirlerden olan Sremska Mitrovica’da, bir büstü yapılarak konumlandırılmıştır. Bir başka büst ise, Novi Sad Üniversitesi’nin kampüsünde bulunmaktadır. Doğduğu kent olan Titel’de bir lise, Marić’in adını taşımaktadır. Ölümünden altmış yıl sonra  Zürih’te, öldüğü, eskiden klinik olan, eve bir anıtsal levha yerleştirilmiştir. Haziran 2009'da, gömüldüğü Nordheim Mezarlığı’nda, onun için anıtsal bir mezartaşı konulmuştur.
Narodna knjiga, 1995 yılında Belgrad’da, Dragana Bukumirović’in Sırpça kitabı,  Mileva Marić Ajnštajn’ı yayınlamıştır. Üç yıl sonra, Vida Ognjenović , 2002 yılında İnglizce’ye de çevrilen, Mileva Ajnštajn, adlı oyunu sergilemiştir.