Hindistan'da laiklik

Hindistan'da lâiklik veya sekülerizm Hindistan'da, devletin bütün dinlere eşit yaklaşması anlamında kullanılmaktadır. Lâiklik veya sekülerizmin batıda içerdiği din ve devletin ayrılığına yakın biçimde tanımlanan kavramsal ifadenin dışında yer alan bir anlam içererek, Hindistan'da dinsel hukuk; devlet yasal yapısına bütün dinler için eşit katılımlı olmak üzere eklemlendirilmiştir.
Hindistan Anayasası'nın 1976'da yürürlüğe konulan 42. Değişikliği ile Anayasa Önsözünde Hindistan lâik/seküler bir toplum olarak sunulmuştur. Bununla birlikte veya buna rağmen, ne Hindistan Anayasası ne de yasaları din ve devlet ilişkileri bakımından bir belirleme içermemektedir. Zımni yani yazılı veya sözlü olarak belirtilmeksizin Hindistan yasalarından anlaşılması beklenen; devlet ve tüm devlet kurumlarının parlamenter yasalar yerine dinsel kaynaklı yasaları uygulaması ve çoğunluğa itibar etmesidir.  Bununla birlikte Hindistan'da resmi bir devlet dini bulunmamaktadır. Hindistan halkı dinsel özgürlüğe sahiptir ve devlet tüm yurttaşlarına bireysel dinsel seçimlerine bakmaksızın eşit yurttaşlar olarak davranmaktadır.
Günümüz Hindistan'ında yasaların işleyişi bakımından uygulanmakta olan yasal mevzuat her yurttaş için eşit değildir ve Hindistan'da yasalar kişilerin dinlerine göre uygulanmaktadır. Şöyle ki, Hint Müslümanlarına dinsel kaynaklı şeriat yasalarını içeren, 'Kişisel Müslüman Yasası' adı verilen hukuk sistemi evlenme, boşanma, nafaka gibi konularda uygulanmaktayken Hindu, Hristiyan, Sih ve diğer inanışlardaki Hindistan vatandaşları için 'Hindistan Ortak Yasası' adı verilen hukuk mevzuatı uygulanmaktadır. Hindistan vatandaşları arasında bu farklı hukuk sisteminin varlığı çocuk evlilikleri,  çok eşlilik, eşit olmayan miras paylaşımı, erkeklere tek taraflı boşa(n)ma hakkı tanıyan  ve dinsel açıklama kitaplarında belirtilen mevzuatların uygulanmasını sağlamak üzere ortaya çıkarılmıştır.
Hindistan'da uygulanmakta olan mevzuatın lâik bir yapı olmasının da ihtilaflı bir konu olmasıyla nedeniyle lâikliğin Hindistan'daki varlığı tartışmalı bir konudur. Hindistan'da uygulanmakta olan bu çok hukuklu yapıyı savunmakta olan kişilere göre Hint müslümanları diğerlerine göre farklı bir kültürel yapıya sahiptir ve bu uygulama onların istediği hukuk yapısına uymaktadır. Bu yapının lâik/seküler bir yapı olduğunu iddia edenlere göre her bir Hindistan vatandaşına aynı yasaların uygulanması onların dinsel istemlerine riayetsizlik ve Hindu çoğunluğun kendi yasal yapılarını onlara dayatması sonucunu getirebilecektir. Bu çoklu hukuksal yapıya karşı olanlara göre şeriat hukuku ve dinsel kaynaklı yasalar Hint vatandaşlarının yasa önünde eşit olması ilkesini ihlâl etmekte ve müslüman kadınlarının bir ayrımcılığa maruz kalmasına neden olmaktadır ve bu nedenle Hindistan devlet ve din işlerinin ayrılmasına yönelmelidir.

Güncel statüsü

Hindistan Anayasası'nın 7. programı Hindistan merkezi hükümeti ve değişik federe devlet hükümetlerinin dinsel kurumlar, yardım kuruluşları ve şirketleri hakkında diğerlerinden farklı olabilecek kendi yasal mevzuatlarını çıkarabilmeleri anlamına gelen ve öne sürüldüğüne göre mutabık liste adı verilen mutabakat metnini düzenlemektedir. Merkezi devlet ile federe devletlerden birisinin çıkardığı yasa arasında uyuşmazlık olması halinde merkezi hükümetin çıkarmış olduğu yasa geçerli olacaktır. Devlet ve din ayrılığının yerine din ve devletin böylece üst üste çakışması ilkesi, 1956'da Madde 290 üzerinde yapılan değişikliklerle başlamış ve 1975'te Hindistan Anayasası'nın Başlangıç kısmına lâik/seküler sözcüğünün ilavesi ile devam etmiştir.
Hindistan’da değişik dinsel yapılara verilen Eşzamanlı Liste yapısı yoluyla oluşturulan din ve devletin üst üste getirilişinde devlet dinsel eğitim veren okulları ve kişisel yasaları desteklemektedir. Bu tip devlet yapısı her bir dinin, eşit olmayan bir biçimde ve birbirleri ile çekişme içinde dikte edilmesiyle yankı bulmaktadır. Bir örnek olarak, Dinsel ve Yardımseverlik Bağışı Hindistan Yasası, hükümetleri baskı kullanarak devralmaya, Hindu tapınaklarını elde etmeye ve işletmeye,  bağışlar yoluyla gelir toplanmasına ve bu gelirin dinsel tapınaklar dışındaki amaçlar için dinsel kurumların sürdürülmesini de içeren tapınak dışı amaçlar için kullanılmasına izin vermektedir. Tümüyle devlet mülkiyetindeki ve işletimindeki devlet okullarında hükümet tarafından dinsel telkin bildirilemez ama dinsel tarikatler ve bağış kuruluşları kendi mülkiyetlerinde okullar açabilir, dinsel telkin içeren eğitimler verebilir ve kısmen devletten finansal yardım alabilirler.
Hindistan yasası İslami dinsel okulların (medreselerin y.n.) eyaletler ve merkezi devlet bütçesinden kısmen finansal destek almasına da izin vermektedir, dinsel telkinlerin verilmesi hususunda kız ya da erkek öğrenci bu eğitim dışında kalmak isterse ve okul yönetimi bunu onaylarsa okul öğrenciye din, etnik köken veya diğer tabanlarda ayrımda bulunmayacaktır.
Kişisel Yasa adı verilen uygulamayla kızların evlendirilebilme yaşı, kız çocuklarının sünnet edilebilmesi, çok eşlilik, boşanma ve miras hak ve usulleri hakkında dinsel grupların tercih ettikleri kendilerine özgü, birbirinden farklı, dinsel kaynaklı gösterilen uygulamalarına eğer dinsel mevzuatları öyle istiyorsa izin verilmektedir, aksi durumlarda ise devlet yasaları uygulanır. Hindistan dinsel çeşitlilik yapısı içinde önemli bir miktar oluşturan sayısıyla sadece İslam dinine mensup olanların şeriat adı altında dinsel (kaynaklı olduğu ileri sürülen y.n.) yasaları bulunmakta ve Hindistan idari yapısı bunların uygulanmasına Müslüman Kişisel Yasası düzenlemesiyle izin vermektedir.
Hindistan'da lâiklik, dinin devletten ayrılmış olması anlamını taşımamaktadır. Bunun yerine, Hindistan'da varlığı tartışmalı bir konu olan lâiklik, sadece; devletin tüm dinlere karşı nötr durumda bulunması anlamında öne sürülmekte ve özellikle Hint müslümanları için şeriat yasaları parlamento yasalarının üzerinde yer almakta ve bazı durumlarda; dinsel doktrinlere sahip kılınmış okullarda olduğu gibi devlet bütçesinden bu tür okullara kaynak transferi yapılmaktadır. Lâikliğin genel ilkelerine aykırılık teşkil eden bu uygulamalar akademisyenlerin, lâiklik veya sekülerizm sözcüklerinin Batıda veya diğer kabul gördüğü ülkelerde tanımlandığı biçimle Hindistan'ın lâik/seküler bir devlet olmadığını; bunun yerine karmaşık bir tarihsel yapıdaki ve ifade ettikleri maksatlarının hilafındaki hedeflere ulaşmakta bir strateji olduğunu açıklamalarına yol açmaktadır.

Batı tipi lâiklik ile mukayesesi

Batıda, lâik/seküler sözcüğü üç şeyi ifade etmektedir: din özgürlüğü, kişilerin dinlerine bakılmaksızın her kişinin eşit vatandaşlığı ve din ve devlet ayrılığı. Batı demokrasilerinde öz ilkelerden birisi devletin her bireyin istediği dini seçebilme ve kendi ruhani kavrayışını biçimlendirebilmesini kabul eden bu ayrılıktır. Batıda, dinsel bakış açısına bağlı olmaksızın yasa önünde her bir kişi eşittir.
Buna zıt olarak Hindistan'da sekülerizm sözcüğü din ve devlet ayrılığını ifade etmemektedir. Bütün dinlere eşit yaklaşım anlamındadır. Lâiklik veya sekülerizm din ve devlet işlerinin ayrı tutulması olarak tanımlanırsa Hindistan lâik/seküler bir devlet olmamaktadır. Hindistan'da dinler, kişisel yasa üzerindeki politik otoritesini ifade etmeyi sürdürmektedir. Uygulanabilecek kişisel yasa kişinin Müslüman, Hristiyan veya Hindu olmasına bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Örneğin, Hindu ve Hristiyan olan bir kız için evlilik yaşı en az 18 iken Müslüman olan için 12'den küçük olamaz. Son kırk yıl boyunca 'Tüm Hindistan Müslümanları Kişisel Yasası Yönetimi' ve diğer Müslüman sivil organizasyonlar çocuklar için Hindistan genelinde bağlayıcı bir yasanın geçerli olmasına karşı çıktılar ve müslümanların çocukları 18 yaşının altında olsa hatta 12 yaşında olsalar bile evlendirebilmeleri gerektiğini savundular. Oysa batıdaki lâik/seküler devletlerde resmi işlem ve evlilik yapabilme yaşının kaynağı dinsel değil lâik yasalar olmaktadır.
Hindistan'da lâiklik/sekülerizm, laïcité adı verilen Fransız seküleritesi kavramından da farklılıklar göstermektedir. Lâikliğin bir ilke olarak ortaya çıktığı ülke olan Fransa’da lâiklik kavramı devlet kurumlarının dinde olmayışının yanı sıra dinin devlet kurumları ve okulları içinde olmayışını gerektiriyor. Hindistan’daki uygulamada buna da karşıt olarak dinsel okullara devletçe mali destek sağlanıyor ve hatta dinsel kaynaklı yasalar parlamento kararlarının üzerinde bulunuyor. Hint yapısı değişik dinsel örgütlenmelerin okullar kurması ve bunları sürdürmesi, dinsel eğitim verilmesi  ve Hindistan devlet bütçesinden kısmi ancak önemli bir miktarda mali destek almaları için teşvikler oluşturdu. Benzer biçimde, Hindistan devleti Vakıf Konseyi (İslam)’ni, Hindu tapınaklarını, Budist manastırlarını ve belirli Hristiyan dinsel kuruluşlarını desteklemekte, düzenlemekte ve yönetmektedir. Hindistan devletinin bu biçimde değişik dinlere katılımı batı tipi lâiklikten belirgin biçimde farklılık oluşturmaktadır.

Mesele teşkil eden konular

Dinsel yasaların devlet yasalarından ve devletten üstün tutulduğu, hatta devletin eliyle katılarak dinin içinde bulunduğu Hint sekülerizminin durumu (y.n. lâiklik açısından) tartışmalı bir konudur.

Şah Bano davası

1978’de, Şah Bano davası herkesi aynı biçimde kapsayacak tek bir sivil yasa oluşturulması istemleriyle birlikte sekülerizm üzerine bir tartışma konusunu ön plana getirdi.
Şah Bano,1978’de kocası tarafından (y.n. tek taraflı olarak) boşanan, Hint müslümanı bir kadındı. Hint Müslüman Kişisel Yasası kocasının O’na bir nafaka ödememesi gerektiğine hükmetti. Şah Bano, bunun üzerine Hindistan Yasasının 125. Bölümüne göre kendisinin geçimini sağlamak üzere boşandığı kocası tarafından nafaka ödenmesi istemi ile dava açtı. Şah Bano davasını ayrıca Yüksek Mahkeme olan Yargıtay’a da iletti. Hindistan Yargıtay Başkanlığı kararında nafakanın ödenmesinin yanı sıra İslami kökenli yasaların kadınlara adil olmayan biçimde uygulama yaptığını ve bu nedenle bütün bir ülkede geçerli olacak Birleşik Medeni hukuk düzeninin varlığının ne kadar gerekli olduğunu gösterdiğini de yazdı. Baş yargıç kararda İslamın eski eşe geçimini sürdürmesi için nafaka ödenmesini yasaklayan bir dinsel kaynak bulunmadığına değindi. 
Şah Bano davasında verilen Yargıtay kararı Müslüman erkeklerin protestosu ile karşılandı. Ülkedeki İslami ruhban ve Hindistan Müslüman Kişisel Yasası Kurulu karara karşı açıklama yaptılar. Yargıtay kararından kısa bir süre sonra Rajiv Gandhi Başbakanlığındaki Hindistan hükümeti, Müslüman kadınların ama sadece Müslüman kadınların diğer dinlerden bütün kadınların sahip oldukları geçim sürdürme nafakası alma hakları bulunmadığını belirten bir yasal düzenlemeyi yürürlüğe koydu. Hindistan Müslümanları 1986 tarihli dinsel kaynaklı eski eşe nafaka ödenmesinden muaf kılan yasal düzenlemeyi kendi dinsel inanışlarına duyulan bir saygının sonucu olmasından ve kendi inanışlarının diğer inançlardan farklı olduğunun kabulü olmasından ötürü seküler bir düzenleme olarak tasvip ettiler ve bütün yurttaşları dinsel farklılık gözetmeyecek bir biçimde kapsayacak Birleşik Medeni Hukuk tasarısına muhalefet ettiler.

Müslüman feministler

Kadın hakları savunumu için öne çıkan Hindistan’ın feminist Müslüman kadınları da birleşik bir Medeni Hukuk tasarısına destek vermektedirler. Hindistan İslami Feminist hareketin iddiasına göre Hindistan Müslüman Kişisel Yasası tarih boyunca ve halen Kuran’ın yanlış yorumlanmasına dayalı olduğunu öne sürmektedirler. Feministler Kuran’ın uygulamada kadın haklarını verdiğini ancak erkek ulema tarafından yapılan yorumlarda bunun ret edilmekte olduğunu öne sürüyorlar. Kuran’ın ataerkil yorumlarının cahil Müslümanlar üzerinde olumsuz etkiler yaptığını ve kendilerinin Kuran’ı okuma ve kadın hakları ile uyumlu biçimde yorumlama hakları bulunduğunu belirtiyorlar. Hindistan hukuk yapısı içinde Müslüman kadın hakları savunucularının istemlerini yürürlüğe getirecek bir yasal yapı bulunmamaktadır.

Kadın hakları

Çocuk evlilikleri dahil olmak üzere çok eşlilik, mirasın kadınlar ve erkekler arasında eşitsiz biçimde pay edilmesi, tek taraflı ve yargılama olmaksızın erkeklere kadınları boşama hakkı verilmiş olması ve şeriat mahkemelerinin, cemaatlerin, Dar el quzat’ın (y.n. Kadılar Evi) subjektif doğası ve İslami aile hukuku mahkemelerine başkanlık eden dinsel yargıçların (qazis/kadıların) hükümleri Hint kadınlarına karşı kötü bir uygulama olduğu öne sürülen uygulamalar Hint sekülerizmi içinde dinsel haklar olarak gösterilmiştir.