Alem-i Nisvan

Tarihçe

Bir kadın Müslüman dergisinin yayınlanma fikri, 19. ve 20. yüzyılın önemli Kırım Tatar yayıncısı ve fikir insanı İsmail Gasprinski'nin (İsmail Gaspıralı) eşi Zehra Akçura-Gasprinski'nin önerisiyle ortaya çıkmıştır. Kadınların bu konudaki istekleri, Gasprinski tarafından eşinin yayınlamakta olduğu Tercüman ana gazetesinin sayfalarında periyodik olarak gündeme getirildi ve sonuç olarak ayrı bir yayın talep edildi. Akçurin(a)-Gasprinskaya, 1887 yılında "Terbiye" adlı bir kadın dergisi çıkartma girişiminde bulundu, daha sonra 1891 yılında Gasprinski, "Kadın" gazetesine iki ayda bir ek düzenleme izni istedi. Ancak talepler Rus İmparatorluğu yetkililerinden destek görmedi. Nihayet 1905 yılındaki devrimden sonra mevzuatın serbestleştirilmesinden sonra yeni bir dergi çıkartılabildi.
Derginin öncelikli amacı Müslüman kadınları eğitmekti; okuma yazma bilmeyenlerin kalmaması, kültürel seviyenin yükseltilmesi ve Şeriat hukukunun öğrenilmesi hedefleniyordu. Yeni baskının editörlüğü için Gasprinski, kızı Şefika'yı seçti ve editör-yayıncı görevini verdi.
Slogan olarak "Müslimelere mahsus edebî ve tedrîsî haftalık mecmuadır" ibaresi kullanılıyordu.
Tercüman gazetesinde yayınlanan bir ilanda da belirtildiği üzere, derginin şeriat hukukunda kadınların haklarına ilişkin dini metinlerin yanı sıra hijyen, ev işleri ve iğne işi gibi laik konularda da yayınlar yapmaya başladı. Bilim ve edebiyat üzerine birer bölüm de bulunuyordu. Tamamen eğlence ve boş zaman değerlendirecek sayfalar bulunmasa da, eğlenceli bir okuma için Müslüman kadınlara, ünlü kadınların biyografileri, diğer ülkelerle ilgili hikâyeler, bilim sayfaları ve mektuplar sunuluyordu.
Dergi, Tercüman gazetesine haftalık ücretsiz bir ek olarak yayımlanmaya başlamıştı. İlk sayı 3 Mart 1906 tarihinde Bahçesaray şehrinde yayımlandı. 1908-1909 arasındaki kesintiden önce dergi bağımsız bir yayındı. Yayının 1910'dan itibaren tekrar başlamasından sonra, metinleri Tercüman gazetesinin sayfalarına yerleştirildi.
Alem-i Nisvan'ın ilk sayısının hemen ardından, yine İsmail Gaspıralı'nın öncülüğünde, Rusya'daki Türklerin ilk çocuk dergisi olan Alem-i Sıbyan ve bir ay sonra da yalnız beş sayı yayınlanabilen mizah dergisi Ha Ha Ha çıkarıldı.
Derginin son sayısı 1911'de yayınlandı.
Türkiye'de Hakkı Tarık Us Kütüphanesi'ndeki 4. sayısı dışında hiçbir kütüphanede derginin herhangi bir nüshası bulunmamaktadır. 1906 yılına ait 15, 35 ve 36. sayıları Paris'teki École des hautes études en sciences Sociales (Sosyal Bilimler Yüksek Tahsil Okulu)'nun arşivinde bulunmaktadır. Alem-i Nisvan, bir dönem ilavesi olarak içinde yer aldığı Tercüman gazetesi gibi, Çarlık Rusyası egemenliği altında yaşayan bütün Türk ve müslüman eyaletlerle beraber Osmanlı topraklarına, Mısır, Çin Türkistanı, Hindistan ve Japonya'ya kadar yayılmıştı.
Baş Editörlük görevini üstlenen ve İsmail Gaspıralı'nın kızı olan Şefika Gaspıralı, bu dönemdeki tanınırlığıyla daha sonra 1917 yılında kısa ömürlü Kırım Halk Cumhuriyeti'nin I. Kırım Kurultayı'nın ilk milletvekillerinden biri oldu. Moskova'da toplanan Tüm Rusya Müslümanları Kurultayı'na Kırım delegasyonu içinde katılmıştır. Azerbaycan Türk Cumhuriyeti'nin başbakanlarından eşi Nesib Bey Yusufbeyli'nin 31 Mayıs 1920'de kurşuna dizilmesinden sonra ise çocuklarıyla birlikte Türkiye'ye taşındı. Burada da sosyal ve kültürel etkinliklerini sürdürdü. Yetimler Yurdu müdürlüğü yaptıktan ve Kırım Tatar diasporasında etkin rol almaya başladıktan sonra, Kırım Tatar Kadınlar Birliği'ni kurup başkanlığını yürüttü. 1975'te İstanbul'da hayatı sona erdi.

Anısı ve mirası

2011 yılında, Kırım Mühendislik ve Eğitim Üniversitesi'nde derginin çıkarılışının 105. yıldönümüne adanmış bilimsel bir konferans düzenlendi. Modern Kırım kadın dergisi Arzy (Türkçe: Düş) kendisini derginin halefi olarak görektedir.