Fenerbahçe (basketbol takımı) 1944-45 sezonu

1944 yılında İstanbul'da basketbol

İkinci Dünya Savaşı'nın sona yaklaştığı bu dönemde Türkiye askerlik çağındaki gençlerinin önemli bir bölümünü silah altında tutmaya devam ediyor, ayrıca sürekli bir teyakkuz ve seferberlik halinin maddi sıkıntılarını yaşıyordu. Bu dönemde futbol haricindeki sporlardaki faaliyetler az sayıdaki sporcuyla ve yine birkaç fedakâr yöneticinin gayretleriyle ilerliyordu. Basketbolda da durum farklı değildi. İstanbul Erkekler Basketbol Ligi'ne üç ya da dört takım katılabiliyor (bunlar genellikle Galatasaray ve Beyoğluspor ile Kurtuluş'tu), zaman zaman ligler oynanamıyor ya da takım çıkarabilen iki kulübün karşılaşmasıyla İstanbul birincisi tayin edilebiliyordu.
Basketbol, voleybol ve tenis gibi spoların ayrı Federasyonları bulunmamaktaydı ve bu üç spor dalı Spor Oyunları Federasyonu adlı kuruluş tarafından yönetilmekteydi. Bu kuruluşun da illerdeki temsilcilikleri Basketbol, Voleybol ve Tenis Bölge Müdürlüğü idi. Bu ve diğer branşlarda düzenlenecek ligin ya da resmî şampiyonanın belirli bir tarihi yoktu. Bölge Müdürlüğü salon, hakem ve bütçe sağlayabildiğinde kulüplere duyuru yapar; ligin/şampiyonanın belirli bir tarihte başlayacağını ilan eder ve ilgi gösteren kulüplerin kura çekimi için bir üyesini belirli bir tarihte Müdürlüğe göndermesini isterdi. Yeterli sayıda kulüp çıkamadığı durumlarda ligin düzenlenemediği olurdu. Örneğin 1933-34 sezonunda ikinci kez düzenlenen İstanbul Ligi'nde Galatasaray'ın şampiyonluğundan sonra 1938-39 sezonuna kadar lig dört yıl kesintiye uğramış, 1938'den 1944'e kadar ise bazen iki ya da üç takımın katılımıyla yapılabilmiş, bazen hiç yapılamamıştı. 1932-34 arasındaki iki yıllık deneme de esasen gerçek bir lig görüntüsünden uzaktı. Birçok takım sahaya çıkaracak takım bulamamış ve maçların çoğunluğu oynanmadan ve hükmen galibiyetlerle sonuçlanmıştı.
Oynanan sezonlardan örnek vermek gerekirse, 1939-40 sezonunda tek maçta Galatasaray'ı yenen Kurtuluş şampiyon olmuş; 1944-45 İstanbul Ligi de katılım için ilgi gösteren altı kulüple elemeli olarak yapılmış, çeyrek finali bay geçen Galatasaray yarı finalde Kurtuluş'u finalde ise Beyoğluspor'u yenerek iki maçta iki galibiyetle birinciliğe ulaşmıştı. Ligin gerçek anlamda düzenlenemediği sezonlarda dönemin etkin eğitim kuruluşları Halkevleri öne çıkıyor, bu kurumların basketbol ve voleybolda düzenledikleri turnuvalarla salon sporları bir nebze de olsa canlanıyordu. İstanbul haricinde ise sadece Ankara ve İzmir'de düzenli ve kayda değer basketbol faaliyeti yürütülebilmekteydi.
Basketbolun gerçek anlamda örgütlenmesi, İkinci Dünya Savaşı'nın 1945 yılında bitmesiyle, Türkiye'nin ekonomik ve askerî açıdan ferahlamasıyla mümkün oldu. 1946 yılında Türkiye Basketbol Şampiyonası ilk kez düzenlendi ve 1966-67 sezonunda Türkiye Basketbol Ligi'nin başlamasına kadar düzenli olarak tertiplendi. Bununla birlikte, futbolda Türkiye Şampiyonaları'nın 1924 yılında başladığı ve ilk ulusal ligin 1937 yılında oynandığı dikkate alınırsa, basketboldaki kulüplerarası mücadele ve resmî organizasyonlar futbolun on yıllarca gerisinden gitmekteydi (voleybolda ilk Türkiye Şampiyonası 1948 yılında, kadınlar basketbol ve voleybolda ise 1956 yılında düzenlenebilmişti). Futbolda bile ülke içi faaliyetler sürerken 1937 ve 1948 yılları arasında toplam 11 yıl millî takım kurulamamış, uluslararası maç yapılmamıştı (aynı şey basketbolda 1936-1946 dönemi için geçerliydi).
1946 yılında Türkiye Basketbol Şampiyonası'nın düzenlenmesi ve Türkiye millî basketbol takımı'nın yeniden kurulmasıyla İstanbul'daki lig mücadelesi daha düzenli hale geldi. Takım sayısının da artmasıyla birinci ve ikinci lig oluşturuldu.

Takımın kuruluşu

Fenerbahçeli idareci Muhtar Sencer, 1944 yılında Fenerbahçe çatısı altında bir basketbol takımı kurmak amacıyla çalışmalara başladığında İstanbul'daki basketbol faaliyetleri bu şekildeydi.
Sencer takımın yıldızı olarak dönemin yetenekli sporcusu Mehmet Jeba Berkök oldu (adıgeçen, atletizmde dekatlon şampiyonu ve rekortmeni bir atlet, en sert smaçlarıyla tanınan bir voleybolcu, ve öğrenimini yaptığı İstanbul Teknik Üniversitesi futbol takımının da kalecisiydi). Berkök beraberinde İTÜ'den arkadaşı Hüsameddin'i ve getirmiş, Sencer ise masa tenisinde dönemin şampiyon sporcuları arasında yer alan Öjen Raad'la anlaşmıştı. Sencer bu üç yıldıza ilaveten, idare görevlisi olarak çalıştığı Haydarpaşa Lisesi’nden birkaç öğrenciyle takımı tamamlamıştı (Haydarpaşa Lisesi o dönemde futbolda ve atletizmde sporcu kaynağı olmuş, ayrıca Fenerbahçe'nin 1943 yılında kurulan ilk hentbol takımı da Haydarpaşa Lisesi öğrencilerinden oluşmuştu). Bununla birlikte, Hüsameddin’in yüksek lisans öğrenimi için ABD'ye gitmesiyle, ilk girişim darbe yedi.
Muhtar Sencer 1944 Kasım ayında Fenerbahçeliliğiyle tanınan spor gazetecisi ve gönüllüsü Cem Atabeyoğlu'nun da desteğini alarak girişimlerini tazeledi. Bu yeni girişimde Fenerbahçe'ye katılan ilk isim Galatasaray'da oynayan Şükrü Mete oldu.
Ardından Sencer ve Atabeyoğlu, İstanbul Musevilerinin kısa bir süre önce kapanan kulübü Barkhoba’nın tüm basketbolcularının Galata Spor Kulübü'nde türlü imkansızlıklar içinde spor faaliyetlerini sürdürmeye çalıştıklarını öğrendi. Bu sporcuların Galata Kulübü'nü tercih etmelerinin nedeniyse takım kaptanı Jak Habib (adıgeçen Berlin'deki Yaz Olimpiyatları'na katılan ilk Ulusal Takımda yer almıştı) ve kardeşlerinin  Galata Kulübü binasına yakın bir yerde oturmalarıydı. Sencer ve Atabeyoğlu Habib'i ziyaret ederek takımın Fenerbahçe'ye katılmasını teklif ettiler. Teklifin kabul edilmesiyle Jak Habib'le birlikte Mişel Gabay, Hanri Düvenyas, Moris Meşulam, İzak Ventura, David Filiba, Silvio Guerson ve Jak Habib’in kardeşleri Aron Habib ile Mordohay Habib sarı-lacivertli kadroya katıldılar.
Jak Habib takımın aynı zamanda ilk çalıştırıcısı olurken, Mete Tunçay da kaptanlığa getirildi. Fenerbahçe Spor Kulübü takıma sadece adını verdi ve bütçesinden ayrı bir tahsisat yapmadı. Takım antrenmanlarını önce Amerikan Dershanesi'nin (eski YMCA) Sultanahmet’teki salonunda yapmaya başladı. İlk üç ay kira vermeden bu salonun kullanılabilmesi Fenerbahçe'de 1920'li yılların başında greko-romen güreş ve eskrim yapmış eski sporcu İlhami Polater'in yardımıyla olmuştu (salonun müdürlüğünü yapmakta olan Polater, YMCA'de uzun süre basketbol oynamış ve Türk basketbolunun ilk hakemlerinden biri olarak da görev yapmıştı). Formalar ise kulübün eski futbolcularından Zeki Rıza Sporel'in dükkanından ve Fenerbahçeli yönetici ve işadamlarından Raif Dinçkök'ün masrafları karşılamasıyla temin edilebilmişti.

Transferler

Jak Habib, Mişel Gabay, Hanri Düvenyas, Moris Meşulam, İzak Ventura, David Filiba, Silvio Guerson, Aron Habib ve Mordohay Habib (Galata), Mehmet Jeba Berkök ve Öjen Raad (Beyoğluspor), Mete Tunçay (Galatasaray).