Gremlinler

Özet

Randall "Rand" Peltzer yetenekli ancak başarısı tartışmalı olan bir mucittir. New York şehrinde bulunan Çin Mahallesi'nden oğlu Billy için bir hediye alır. Genç bir Çinli çocuk, onu dedesinin küçük dükkânına götürür. Rand bu dükkândan bir mogwai alır. Dükkanın sahibi Bay Wing teklifi en başta kabul etmez, hatta Rand'in 200 dolarlık teklifini bile reddeder. Ama Bay Wing'in torunu, ailesinin zor durumda olduğunu söyleyerek mogwaiyi Rand'a satar. Bu küçük yaratık çok masum bir görünüme sahiptir. Ancak Çinli çocuk, Rand'i bu yaratıklar hakkında bazı talimatlar verir; onları parlak ışıktan, özellikle de güneş ışığından uzak tutmalıdır yoksa ölürler, bir damladan fazla su içmemeliler ve kesinlikle geceyarısından sonra beslenmemelidirler.
Rand yaratığa Gizmo adını verir ve onu oğluna hediye eder. Billy, çizer olma hayali kuran ama bunun yerine veznedar olan bir gençtir. Arkadaşı Kate Berringer da babasını genç yaşta kaybeden yerel bir barmendir. Billy, Gizmo adlı mogwai karşısında büyülenir. Gizmo uysal ve şirin olduğunu hemen kanıtlar. Ama Billy'nin arkadaşı Pete Fountaine, Gizmo'yu yanlışlıkla sular. Büyük acı ve ıstırap çekmeye başlayan Gizmo, beş yeni mogwai daha yumurtlar. Bu mogwailer Gizmo'dan çok daha agresiftir. Mogwailerden biri olan Stripe, mohawk stili bir saça sahiptir. Billy daha sonra onu bir kan testi için bilim öğretmeni Roy Hanson'a götürür. Billy'nin uyarısına rağmen Hanson, mogwaiye gece yarısından sonra yemek verir. Mogwailer daha da çoğalmaya başlar ve canavara dönüşürler. Billy okula gittiğinde Hanson'ın öldüğü gerçeğiyle karşılaşır. Ardından okuldan kaçar. Billy'nin annesi Lynn Peltzer, evde ilginç sesler duyar. Yukarı kata çıktığında mogwailerin içleri boşalmış yumurtalarıyla karşılaşır. Bu sırada Billy eve telefona açar. Bayan Peltzer telefona cevap verse de Billy ile telefon görüşmesi yapamaz. Ardından seslerin geldiği yer olan mutfağa gider. Burada bir mogwai görür. Bu mogwaiyi öldürse de mutfakta daha fazlası vardır ve Bayan Peltzer'e saldırırlar. Bayan Peltzer mogwailerden birini bıçaklayarak, mikrodalgaya atarak öldürür ve salona gider. Salondaki mogwailer Bayan Peltzer'e saldırır, bu sırada da Billy eve gelir. Annesi ile boğuşmakta olan mogwainin kafasını keser.

Gösterim

Gremlinler, 8 Haziran 1984 tarihinde Ivan Reitman'ın yönettiği Hayalet Avcıları ile aynı gün Kuzey Amerika'da gösterime girdi. Gremlinler finansal açıdan başarılı oldu. Spielberg filmin nispeten daha ucuz olmasını planladıysa da, yapıma 11 milyon dolar harcandı. Film ilk hafta sonunda Hayalet Avcıları'ndan 1.1 milyon dolar daha az kâr elde ederek 12.5 milyon dolar kazandı. 29 Kasım'da Kuzey Amerika'daki gösterimlerinin sonlandırıldığında 148,168,459 dolar kazandı. Beverly Hills Cop, Hayalet Avcıları ve Indiana Jones: Kamçılı Adam'ın ardından yılın en çok kazanan dördüncü filmi oldu. Arjantin ve İspanya'da Ağustos ayında gösterime girdi. Ekim ayında ise Batı Almanya'daki ilk gösterimini yaptı. Meksika, Avustralya ve Avrupa'nın geri kalanındaki gösterimleri Aralık ayında başladı. Uluslararası kültür engellerini aşmak için filmin farklı versiyonları gösterime sokuldu. Mendel bazı cümleleri daha anlaşılır telaffuz etmeye çalıştı. Mesela "Parlak ışık" cümlesini Almancanın farklı aksanlarında söyledi. Bölgesel müzik ve mizah da filmin yabancı lisanlardaki versiyonlarına dahil edildi. Dante filmi dünya çapında bir başarı olarak gördü.
Gremlinler, sinema eleştirmenlerinden farklı yorumlar aldı. Roger Ebert filmi onayladı. Ebert filmin sadece eğlenceli olmadığını, aynı zamanda birçok filme gönderme yaptığını da yazdı. Ona göre Gremlinler, kısmen esrarengiz dünyanın betimlemesini yapıyor. Bilim kurgu yazarı Harlan Ellison ise filmden nefret etti. Chris Columbus'u arayıp filmi ne kadar "dandik" bulduğunu söyledi. Ellison'ın en büyük itirazı yaratıkların karda dolaşarak ıslanıp çoğalmaları üzerineydi. Ayrıca gece yarısı ile ilgili saat dilimi konusuna da takılmıştı. Çünkü zaten dünyanın bir yerinde muhakkak gece yarısıydı. Leonard Maltin de televizyon programı Entertainment Tonight'ta filmi oldukça eleştirdi. Filmin "iğrenç ve ticari" olduğunu söyledi.
Film hedef kitle için 30 Ağustos 1985 tarihinde tekrar gösterime sokuldu. Brüt olarak 153,083,102 dolar kazandı. Aynı yıl dağıtılan video kasetler, 79 milyon dolar kâr sağladı. Filmin DVD'leri 1997 yılında piyasaya sürüldü ve 1999 yılında tekrar dağıtıldı. 20 Ağustos 2002 tarihinde, filmin yapım ve oyuncu ekibinin yorumlarının, silinmiş sahnelerin bulunduğu özel edisyonu satışa sunuldu.

Tartışmalar

Bazı eleştirmenler  filmin konusunun Noel tatilinde geçmesine rağmen, yaz ayında gösterime girmesini yadırgamıştı. Filmdeki şiddet unsurları da bazı kitleler arasında tartışmaya sebep oldu. Bu yüzden birçok kişi, film bitmeden çocuğunu sinema salonundan çıkartmak zorunda kaldı. Gremlinler, finansal ve eleştirel bakımdan başarılı olsa da, kültürel açıdan duygusuz olduğu yönünde eleştirilere maruz kaldı. Bazı yorumcular filmin, hem de gururlu bir tavırla, gremlinleri Afrikalı Amerikanlar olarak sunduğunu belirtti. Filmin gösterimi sırasında Afrikalı Amerikan toplumların bazı üyeleri filmi protesto etti. Patricia Turner gremlinlerin, Afrikalı Amerikanların olumsuz yönlerini yansıttığını yazdı. Onların siyah müzik dinlemesinin, break dans yapmalarının, güneş gözlüğü ile bere takmalarının 1980'lerin Afrikalı Amerikan erkeklerin tarzı ile uyuştuğunu yazdı. Gremliler'in Bill'in babası gibi karakterler yüzünden, teknolojiye karşıtı olduğu da yazıldı. Kirkpatrick Sale, filmin teknoloji karşıtı Rebels Against the Future adlı kitap gibi olduğunu söyledi. Mesela Bay Wing, televizyondan son derece nefret eder.
Chris Columbus filmdeki kuklaların ardındaki tematik gücü "Deneyimlerim, Noel vaktinde insanların savuma mekanizmalarının zayıfladığını söylüyordu. Noel zamanı korkunç şeyler olmalı" diye açıkladı. Joe Dante de "Filmi bütünleyen tema buydu. Gremlinler ile retro bir Frank Capra filmi yaptık" dedi. Phoebe Cates'in canlandırdığı Kate Beringer'ın babasının bacada sıkışıp kalmasıyla ilgili söyledi tiradı da bazı tartışmalara sebep oldu. Dante "İnsanlar ne tepki vereceklerini bilemediler. Absürddü. Kız çok trajikti, tam da benim istediğim gibiydi" diye konuştu. Kurgucu, yapımcı, stüdyo ve deneme gösterimine katılan seyirciler bu sahnenin önemini anlamadı. Herkes Dante'den bu sahneyi filmden çıkarmasını istiyordu. Steven Spielberg sahneyi anlamadığını ancak istiyorsa onu destekleyeceğini söyledi. Sahne filmde kaldı ve Gremlinler bu sayede daha karanlık oldu.
Dante, aynı gün gösterime girdiikleri Hayalet Avcıları ile aralarında bir düello olduğunu kabul etti. Dante "Beklenmedik bir çıkış yapan, küçük bir filmdik. Gremlinler'in bütçesi çok daha küçüktü. Ama Hayalet Avcıarı olmasaydı birinci olurduk. Onları yendiğimiz tek yer New York şehriydi. Orada bayağı seyirci kaçırdılar" dedi. Columbus ise iki film arasında ir bağlantı olduğunu düşünüyor. O zamanı haırlayan Columbus "Hayalet Avcıları'nı sevdiğimi ve 'Vay, bu tarz bir film daha'diye düşündüğümü hatırlıyorum. Aynı yaz gösterime girdikleri için daima bağlantıları bulunacak. Gerçi Hayalet Avcıları'nda  bazen filmin gerçekliği bozuluyor ve karakterler izleyicilere göz kırpıyor gibi bir duygu oluşuyor. Gremlinler öyle değil. O kendi gerçekliğini yarattı" dedi.
Hayalet Avcıları'nın senaristlerinden ve oyuncularından Dan Aykroyd da iki film arasında benzerlikler olduğu görüşüne katıldı. Aykroyd konu hakkında "Elbette ki benzerlikler var. Gremlinler'i seviyorum. Doğaüstü öyküsü çok sağlam ve çok güzel. Mizak da var, karanlık da. Tıpkı Hayalet Avcıları gibi onun da sonunda ışık ve umut var. Normal ötesi filmlerin oluşturduğu uzun listede, Gremlinler en iyilerden biri" diye konuştu.

Pazarlama

Filmin reklamlarında Gizmo'nun sevimliliği özellikle ön plana çıkarıldı. Bu Gremlinler'in pazarlanmasında önemli bir nokta oldu. National Entertainment Collectibles Association, Gizmo'nun pelüş oyuncak bebeklerini satışa çıkardı. Gizmo'nun ve gremlinlerin aksiyon figürleri, filmden uyarlanan oyun kartları satışa çıkarıldı. Benzer şekilde filmi temel alan yapıştırma albümleri de hazırlandı. Filmin karakterlerinin yer aldığı beslenme çantaları, termoslar, kâğıt yemek torbaları ve rozetler üretildi. George Gipe'in film ile aynı adı taşıyan romanı Avon Books tarafından 1984 Haziran'ında dağıtıldı. Romanda gremlinler kökeni açıklandı. Gremlinler, yabancı bir gezegendeki nazik ve dalgın bir bilim adamı tarafından yaratılmışlardı. Bu açıklama başka bir romanda yer almadı ama yazar David Bischoff, Gremlinler 2 adlı kitabında bu bilgiden faydalandı. Gremlinlerin kökeni her iki filmde de kesin olarak verilmedi.
Filmi temel alan çeşitli video oyunları üretildi. Filmin gösterimi sırasında, filmdeki bazı sahnelerin temel alındığı interaktif kurgu oyunu Gremlins - The Adventure (1985) ev bilgisayarları (Acorn Electron, BBC Micro, Commodore 64 ve ZX Spectrum'ı da kapsayan) için satışa sunuldu. Adventure Soft'un hazırladığı oyunu metni temel alan Brian Howarth yazdı. Atari şirketi de filmden uyarlanan bir oyun hazırladı. 2000'li yıllara gelindiğinde film için hazırlanan oyun sayısında artış başladı. 2001 yılında Game Boy için Gremlins: Unleashed! adlı oyun piyasaya sürüldü. Oyunda Gizmo, Stripe'ı yakalamayı denerken otuz gremlin de onu yakalamaya çalışıyordu. Gizmo ve Stripe'ın her ikisi de oyunda kontrol edilebilir karakterlerdi. Gizmo ve Stripe'nin kontrol edildiği Gremlins: Stripe Versus Gizmo adlı oyun 2002 yılında satışa çıkarıldı. Filmin gösterimi sırasında, Ralston tarafından üretilen kahvaltı gevereklerinin kutusunda gremlinlerin resmi yer aldı. Bu kahvaltı gevreği tat olarak Captain Crunch ile benzerdi.

Etkileri

Gremlinler filmi, Indiana Jones: Kamçılı Adam ile birlikte Motion Picture Association America'nın PG-13 (13 yaşından küçükler ebeveynleri ile izleyebilir) sertifikası yaratmasında etkili oldu ve Red Dawn filmi 1984 yılının Ağustos ayında sertifika ile gösterime giren ilk film oldu. Film yalnızca bir devam filmine yol açmak ile kalmadı, ayrıca küçük canavar ile ilgili benzer konulu birkaç filme de ilham kaynağı oldu. Critters, Ghoulies, Troll, Hobgoblins, Beasties, Kamillions, Spookies, ve Munchies adlı filmler küçük canavarları konu ediniyordu. Filmlerin çoğu eleştirel açıdan başarılı olamadı. Hobgoblins, televizyon dizisi Mystery Science Theater 300 oldu. Gerçekte Critters ve Ghoulies filmlerinin geliştirme aşaması Gremlinler'den daha önce başlamıştı. Anime Pet Shop of Horrors, Gremlinler ile kıyaslandı. Konuşan bebek Furby'nin Gizmo'ya benzediğini gören Warner Bros. yetkililerinin dava açmayı düşündükleri belirtildi. Ancak bir süre sonra yetkililer bunun gerçeklik ile alakası olmadığını açıkladı.
Gremlinler, Asya'da, özellikle de Singapur, Hong Kong ve Çin'de önemli bir kült karakter haline geldi. Tayland'da gremlin dondurmaları ve bonbonları yapıldı. Gremlinler ayrıca British Telecom'un da reklamında göründü. Gremlinler, Code Monkey adlı animasyon televizyon dizisinin bir bölümünde de yer aldı.
Gremlinler, 1985 yılındaki Saturn Ödülleri'nde En İyi Yönetmen, En İyi Korku Filmi, En İyi Müzik, En İyi Özel Efekt ve En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu dallarında ödül kazandı. En İyi Makyaj, En İyi Genç Erkek Oyuncu Performansı, En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu, En İyi Yazar dallarında da adaylık elde etti. Ayrıca 1985 Altın Ekran Ödülü'nü kazanırken, 1985 Genç Artist Ödülleri'nde En İyi Aile Filmi (Macera) kategorisini kazandı. Billy'nin genç arkadaşını oynayan Corey Feldman, Genç Artist Ödülleri'nde Müzikal, Komedi, Macera ya da Drama Filmindeki En İyi Genç Erkek Oyuncu ödülüne aday oldu.