Çatalbayır, Aşkale

Tarihçe

Eskiden köy şimdi bulunduğu yerin tam arka kısmında kurulmuş bir Ermeni kentiydi. Bu kent zamanına göre modern bir kentti. Bu kentte hastane, postane gibi birçok hizmet birimi vardır Zamanla yok olmuştur, yok olma süreci bilinmemektedir. Dönemin halkının Kurtuluş Savaşı'na önemli katkıları olmuştur. Savaş yıllarından sonra mahallenin içindeki birtakım kimseler -özellikle Türkler- bugün Çatalbayır diye adlandırılan, eski adıyla "Penek" (Aşağı Penek- Yukarı Penek diye iki mahalleden bahsedilir) mahalleyi kurmuşlardır. Kurtuluş Savaşı'ndan önce bu mahallede Ermeniler ve Türkler yaşamaktaydı. Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Ermeniler ve Türkler birlikte yaşamış, daha sonra göç etmişlerdir. Köy sürekli göç vermektedir. Ancak yazın gurbetçilerin gelmesiyle şenlenir. Ancak kışın mahallede sadece birkaç aile bulunur. Ayrıca bu köy Alevi-Türkmen mahallesidir. Bu gün köy Tercan ilçesine sınır teşkil eder. Tercan tüneli Tercan ve Aşkale sınırıdır. Bu sınırda kilise kalıntıları yer almaktadır. Fakat yıllar bu kalıntıları toprakla kapatmıştır. Tünele yakın bir yerde yolun Tercan üzeri sağındadır. Ayrıca köy mezarlığı öncelikle kilise civarında yapılmıştır.
Hristiyanlık geleneğine göre bu mezarlıkta kiliseye hizmet edenlerin mezarları yer alır. Bugün köy halkının cenazelerini defnettiği diğer mezarlıkta Hristiyan ve Müslüman kabirleri aynı mezarlıktadır. İnsanlar yıllarca kardeşçe yaşamış, aynı mezarlığa da gömülmüşlerdir.

Kültür

Türkmen kültür gelenek ve görenekleri yaşanmaktadır.

Coğrafya

Erzurum iline 66 km, Aşkale ilçesine 13 km uzaklıktadır. Mahallenin etrafı dağlarla çevrilidir. Her yüksek dağın bir adı vardır. Genelde bu adlar üzerilerindeki türbelerle aynıdır. En görkemli dağı 'Beyztaş'tır. Seyidi Zıraf bunlardan biridir. Mahallenin eski Penek'le arasında bir deresi vardır. Bu derenin adı "Penek'in Suyu"dur. Eski Penek'in su ihtiyacı bu dereden karşılandığı için bu adı almıştır. Eski dönemlerde bu dere etrafında ormanın varlığından bahsedilir. Bugün artık yoktur.
Bitki örtüsü bozkırdır. Bu sebeple fazla çeşitlilik göstermez, ancak doğal bitki örtüsünün içinde keven dediğimiz bitki türü yaygındır. Yere yakın, dikensi bir yapısı vardır. Ancak insanlar bunu yazın söker, kışın yakacak olarak kullanır. En önemli özelliği kâğıt gibi kolay alev almasıdır. Dağ elması, dağ armudu, kuşburnu gibi doğal bitkileri vardır. Birde eşkın denilen genellikle doğuda yetişen bir bitki türü vardır. Eşkın rivayete göre birçok hastalığa devadır. Kimilerince yayla muzu olarak adlandırılmakla birlikte odunsu bir yapısı vardır. Mevsimi geçince yenemeyecek kadar sertleşir.
Yemlik, kuş yemi, kaz ayağı, ısırgan otu, kuzu kulağı, kızılca gibi doğanın armağanı birçok bitki, sofralarımızı süslemektedir. Kızılca ıspanağın bir benzeri bitkidir.

İklim

Mahallenin iklimi, karasal iklim etki alanı içerisindedir.

Ekonomi

Mahallenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.Kükürtlü kömür madeni yıllarca Ermenilerce ve Türklerce işletilmiştir. Kükürtlü ve Çatalbayır arasında yer alması sebebiyle iki mahalle de yıllarca ekonomiye katkıda bulunmuştur. Son yıllarda kaliteli kömür damarlarının derine inmesi sebebiyle kapatılmış, birkaç sene aradan sonra özelleşerek hizmete açılmıştır. Fakat çeşitli yer altı ve yer üstü kazalarından sonra halk maden konusunda tedirgindir.

Altyapı bilgileri

Mahallede, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Mahallenin içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi vardır PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Mahalleye ulaşımı sağlayan yol toprak olup mahallede elektrik ve sabit telefon vardır.