Kamil bin Adil

Yaşamı

Kamil 1180'de  Kahire'de doğdu. Babası Emir Adil olup,  Eyyubiler Sultanı  Selâhaddîn Eyyûbî'nin küçük kardeşiydi. Kamil doğduğu sıralarda babası Adil, kardeşi Eyyubiler Sultanı Selahaddin Eyyubi için Mısır Emiri olarak o ülkeyi idare etmekte; naiplik görevi yapmakta ve bu ülkeden Filistin'de Frank Haçlılarla savaş halinde olan ağabeyine askeri ve lojistik destek sağlamaktaydı.

Elcezire'de harekat

Kamil'in çocukluğu, gencligi ve eğitimi  hakkında elimizde hiçbir belge bulunmamaktadır. Yazılı kayıt olarak Kamil bin Adil'in ismine ilk rastlantı 1199'da Kamil 19 yaşında iken babası Adil'in Mardin şehrini kuşatması sırasında onun yanında bulunduğu hakkındadır. Babası Adil, Şam'dan gelen bir acil mesajda orada çıkması beklenen bir ayaklanma tehdidi ile acil olarak sahsen ilgilenmesi istenmesi üzerine babası Adil kuşatmadan hemen ayrılmak zorunda kalmıştır. Kuşatma komutanı olan Adil, oğlu Kamil'i kuşatmanın devam edilip mümkünse bitirilmesi için Suriye Eyyubiler ordusuna komutan olarak bıraktığı belgelenmiştir. Adil'in ordusunun başından ayrılmasını ve yerine tecrübesiz oğluna bıraktığını fırsat bulan Musul, Sincar ve Ceziret ordularının başına geçen İbni Ömer, Mardin şehri tam teslim olmak üzereyken, Eyyubiler ordusuna hücuma geçip genç Kamil'i bir askeri çatışmaya zorlamıştır. Fakat İbni Ömer güçleri de aralarındaki anlaşmazlık dolayısıyla askeri bakımdan zaayıftı. Kamil kendi ordusuna hücum eden bu kuvvetleri hemen mağlup etti. Bundan sonra Kamil, Elcezire'nin en stratejik mevki olan Harran'i eline geçirerek Suriye Eyyubileri'nin  Elcezire'de idarelerini sağlamlaştırmalarına imkan sağladı.
1196'da babasi Adil yegeni olan Efdal bin Selahaddin'i Eyyubiler Suriye Sultanlığı'ndan uzaklastirdi ve Eyyubiler Suriye Sultanlığı tahtina gecti. Bu Eyyubler Sultanlığına bağlı olan Diyarabakir ve Elcezire bölgeleri valiligini oglu Kamil'e verdi.
1198'de Eyubiler Misir Sultani olan Aziz Osman bin Selahaddin bir attan dusme kazasi gecirdi ve hayatini kaybetti. Yerine 9-yaşında olan oglu Mansur bin Aziz gecti ama yasi küçük olduğu için iktidar gucu Sultan naibi olarak görevlendirilen amcasi Efdal bin Selahaddin'de toplandı. Mısır Sultan naibi Efdal bin Selahaddin, kardeşi olan Zahir Gazi ile anlaşıp, amcaları olan Suriye Sultanı Adil üzerine yürüdüler. Mısır'dan gelen kuvvetler, Suriye Sultanı Adil'i Haziran 1199'da Şam'da kuşatma altına aldı. Bu kuşatma 6 ay sürdü. Bu kuşatma sırasında Adil, yeğenleri olan Efdal bin Selahaddin ile Zahir Gazi'in arasını açıp kuşatmadan kurtulmaya çalıştı. Fakat sonunda bu iki Eyyubi'nin Şam kuşatmasını kaldırması vali olduğu bölgelerdeki ordusu ile Kamil'in Şam önüne babasına yardım için gelmesi ile başarıldı. Fakat Adil, Şam kuşatmasını bırakan iki yeğeninin peşini bırakmadı ve Şam'daki kendi ordusu ve oğlunun getirdiği takviye ordusunun başına geçerek yeğenlerini Mısır'a kadar takip etti. Ocak 1200'de Sultan Adil, rakiplerini "Bilbeis Muharebesi"'nde  yenilgiye uğrattı.

Mısır'da Naiplik

5 Şubat 1200'de Kahire'yi eline geçiren Adil, yeğeni 11 yaşında olan Mâlik Mansur Aziz'i tahttan indirdi ve dördüncü Eyyûbîler Mısır Sultanlığı Sultanı olarak kendi tahta geçti. Adil Eyyubilerin doğu arazilerinde vali olarak bulunan ve Şam'a takviye ordusu ile gelen oğlu Kamil'i Mısır için Sultanlık naibi yaptı. Kamil'in küçük kardeşi olan Muazzam'a ise Adil yeğenlerini kovalamaktayken 1198'de Suriye Şam'da naiplik görevini verilmişti. Sultan Adil, oğlu Kamil'e Mısır sultan naibi olarak epeyce geniş yetkiler verdiği anlaşılmaktadır. Kamil'in Kahire kalesinde yapılmakta olan tamir ve yenileştirme işlerini birinci elden olarak idare ettiği; kendi adına kararnameler ve fermanlar yazdırdığı ve hatta çok güçlü yüksek rütbeli bir bürokrat olan İbni Şukr'un görevinden atılması için babası Sultan Adil'i ikna ettiği belgelerden anlaşılmaktadır. Kamil babasının 1218'de ölümüne kadar Mısır Sultan naipliği görevini yaptı.

Eyyûbîler arasında mücadele

Kamil Besinci Hacli Seferi sırasında Dimyat'i ellerine gecirmis olan Haclilara sulh teklif etmis ve bu teklif şartları arasnad Kudus'u ve sahilden Kudus'e bir kara koridorunu Haclilara teslim etmeye hazır olduğunu bildirmisti. Bu tekliften kendine Misir'a ordusunu getirerek Misir'a destek sağlayan kardeşi Sultan Muazzam hoslanmamakta idi. Bu nedenle bu hacli seferi Eyyubilerin galibiyeti ile sona erdikten sonra Sultan Muazzam'la Sultan Kamil arası acildi. Sultan Muazzam ve Sam'daki devlet idarecileri Kudus'un tekrar Haclilara gecmesinin Suriye'ye aksi etkileri olacağıni dusunmekte idiler.
Bu sırada Kutsal Roma-Germen Imparatoru ve Sicilya Kralı olan II. Friedrich'in yeni bir Hacli seferi organize etmesi beklenmekte idi ve imparator bunu gayet geciktirmekteydi.  Sultan imparator arasında yapılan ozel yazışmalarında da Sultan Kamil Kudus'u yeniden Haclilara verme teklifini tekrar etmiştir. Buna nedenin kardeşi Muazzam ile olan anlasmazlik dolayisiyla Eyyubiler Suriye Sultani Muazzam ile aralarında bir tampon bölge tesis etmek olduğunu tarihçiler bildirmektedir.

Sultan Kamil ile imparator II. Friedrich iliskileri

İmparator Freidrich o zamanlar daha Arap kültürünün kaybolmadığı Sicilya'da yetişmişti. Bu ülkede o zaman bulunmakta olan İslam alimlerinden dersler almış ve Arapça ve Arap-İslam kültürü üzerinde gayet geniş bilgiler edinmiş bulunmaktaydı. İmparator çok iyi Arapça konuşma ve yazma bilmekteydi.  Sultan Kamil bin Adil'de imparatorun bu şöhretini duymuştu. 1225'te Sultanı Kamil Sicilya Krallığı başkenti Palermo'da yaşamakta olan imparatora Emir Fahreddin başkanlığında bir elçi heyeti gönderdi. Emir Fahreddin imparatorun Araplara ve Arap-İslam yüksek kültürüne yakınlığını birinci elden gördü. Elçi olan Emir Fahredin ile imparator arasında yakın bir dostluk kuruldu.[1]
Elçi Emir Fahreddin Mısır'a geri dönünce imparatorun Araplara yakınlığının gerçek olduğunu Sultan Kamil bildirdi. Kamil boylece İmparator Freidrich ile karşılıklı sahsi yazışmalara giriştil. İki Arap-İslam yüksek kültürü ile gayet iyi yetişmiş eğitimli ve açık kafalı Sultan birbirleri ile gayet iyi anlaşmaktaydılar. Yazışmalarda sadece diplomasi üzerinde yetinmediler. Her iki hükümdarı da ilgilendiren felsefe, metafizik ve kozmoloji yazısma konularından oldu. Bir yazışmasında İmparator Friedrich hayvan davranışlarını yakından incelemek istedığını bildirince  Sultan Kamil Mısır'dan Palermo'ya ayılar, maymunlar, develer ve hatta bir fil bile gönderdi. Bu hayvanalr imparatorun Palermo'daki özel hayvanat bahçesinde Arap asıllı bakıcılar tarafından. Kamil bin Adil gönderdiği bir yazışmada imparatorun Filistin'e gelmesini istediğini ve onunla Kudüs'te buluşmaktan memnun olacağını yazdığı da bildirilmektedir.
Tarihçiler Mısır Sultanı Kamil'in Beşinci Haçlı Seferi haçlılarına ve sonra şahsi yazışmalarında Kudüs'ü imparatorun Haçlılarına terk etmeye hazır olduğunu bildirmesinin nedenleri üzerinde durmuşlardır. Bazı tarihçiler hem Sultan Kamil'in hem de imparatorun koyu dinsel inançları olmadığını; Kudüs'ün dinsel olarak her iki dinde de kutsal önemini göz altına almadıklarını bildirmektedirler. Sultan Kamil'in Kudüs'ü Haçlılara bırakma teklifinin sırf askeri ve jeopolitik nedenlere dayandığı ve Kamil'in kendisi idaresinde bulunan Mısır Eyyubi sultanlığı ile kardeşi Muazzam idaresinde bulunan Suriye Eyyubiler Sultanlığı arasında Hristiyanlara ait Kudüs ve Kudüs'ü deniz limanına bağlayan bir kara koridorunun bir tampon bölge şeklinde olup Mısır'ı Suriye'den gelebilecek bir hücumdan koruyacağını düşündüğünü yazmaktadırlar.
1227'de Papa III. Honorius ölüp Papa IX. Gregarius papalığa geçtiği zaman, II. Friedrich bir büyük deniz filosuna bindirilmiş olan bir Haçlı ordusu ile Brindisi'den Filistin'de bulunan Akka'ya hareket etti. Fakat bu filoda ve askerleri arasında çıkan bir hastalık salgınını neden göstererek yolun yarısına bile varmadan filo ile İtalya'ya geri döndü. Papa, Friederich'in iktidar gücünü kırmak için imparatorun haçlı seferi yolundan geri dönmesini bir fırsat olarak gördü ve II. Friedrich'i papaya verilen yemini bozmakla suçlayıp onu aforoz etti,  Aforoz edilmiş olmakla beraber imparator ordusu ile Altıncı Haçlı Seferi'ne başlayıp 1228'e denizden Suriye'ye yöneldi. Önce Kibris'a gitti ve 7 Eylül 1228'de Akka'ya çıktı

Haçlılarla antlaşmadan sonra Sultan Kamil'in icraatı

Sultan Kamil'in Kudüs'ü Hristiyanlara vermesi onun hakkında gayet kötü Müslüman reaksiyonlarının ortaya çıkmasına neden oldu. Bağdat, Musul ve Halep'te bu antlaşmayı takip eden cuma günü, cuma namazlarından sonra verilen vaazlarda Sultan Kamil büyük tenkitlere telin edildi. Şam'da ise tarihçi de olan yûksek ulemadan Sibt bin Cevzi, merkezi Emevî Camii'inde başına sardığı siyah bir sarıkla çok cesur bir vaaz  verdiģini; bu vaazın cemaati çok etkileyip omların aglayıp sızlamalarıba sebep olduğunu; bu üzüntülü cemaatin camiiden çıkıp şehrin merkezi sokak ve alanlarına yayılıp Sultan Kamil'i telin eden protesto eylemleri yapmalarına neden olduğunu ve bu vaaz ve halk protestolarınım Eyyubiler Şam Emiri olan Nasır Davud tarafın da desteklediğini tarihinde yazmaktadır. Fakat Sultan Kamil'in ordusu Şam'ı çok siki bir blokaja alarak bu protestonun diğer Suriye ve Filistin şehirlerine yayılmasına engel olduğu da belirtilmektedir.
1228'de Eyyubiler Mısır Sultanı olan Kamil ve Elcezire Emiri olan kardeşi Eşref bin Adil Gaza yakında "Tel Esref Ajul"'da bulustular. Aralarında Eyyubiler ülkesi arazilerini paylastilar. Sultan Kamil Filistin, bugünkü Ürdun ve Mısır arazileri userinde hukum suren Eyyubiler Mizir Sultanı ve en üst düzeyde Eyyubiler Sultani olacaktı. Eşref bin Adil ise yegeni Nasir Davud yerine Sam'da Eyyubiler Suriye Sultanı olacaktı.
1229 yazında Sultan Kamil ve Sultan Esref ordularını Birleştirip Sam'da bulunan ve Suriye Sultanlığı'ından ayrilmayi kabul etmeyen yegenleri Nasir Davud uzerine yuruduler. Şam kalesiniHaziran 1229 başında kuşatmaya alindı ve 15 Haziran'da teslim oldu.  Nasır bin Davud'a "Kerak Emiri" görevi verildi ile idare için Kerak kalesi ve etrafındaki Savbak, yani şimdiki Ürdün olan, araziler verildi.
1230'da o zamana kadar Sultan Esref'in elinde bulunan Van Golu'nun batısındaki stratejik bir kale olan Ahlat'in Harezmsahlar ordularının tehdidi altina girdığı haberleri hgeldi. Cengiz Han'dan kacmis, Gurcistan cuivarında yerleşmiş ve Doğu Anadolu'a girmis olan Harzmsahlar ordusu Celaleddin Harezmşah komutasında sekiz aya suren bir kusatmadan sonra  2 Nisan 1250'da  Ahlat kalesini eline gecirdi. Bu kalede bulunan Sultan Esref'in esi olan Gurcu prensesi Viola'yi esir aldilar ve şehrin halkini kilactan gecirip büyük bir katilam yaptılar. Fakat çok gecmeden Şam Eyyûbîlerinin Ahlat valisi Hacip Ali kaleyi geri aldi. Harezmsahli Celaleddin Ahlat kalesini tekrar almak için yeniden kuşattı. Eyyubiler Anadolu Selcuklu Devleti ile bir koalisyon kurup bu kusatmayi kaldırmaya karar verdiler. Selçuk Sultanı Alâeddin Keykubad  Celaleddin'den kuşatmanin kaldırması için ultuimatom verdi. Celaleddin kalenin zaten kendisinin olduğunu iddia etmekteydi. 10.000 kadar Eyyubiler askeri ile takviyeli  Alâeddin Keykubad komutanlığındaki Selçuklu ordusu ve Erzincan civarında bulunan Celaleddin ve ordusu ile muharebeye giristi. Yassı Çemen Muharebesi adi verilen bu muharebe 7 Ağustos 1230'da başlayıp 3 gün sürdü. Önce Celaleddin'in üstün iken muharebenin sonunda Selcuklu-Etyyubiler koalisyon ordusu galip geldi. Harezmşah Celaleddin Azerbaycan'a kaçabildi.
Sultan Esref Suriye Sultani olduktan sonra Esref bin Adil'in emiri olduğu Elcezire valiligi Sultan Kamil ve Sultan Esref anlasmasini tasvip eden ve Sultan Kamil'in en ust Eyyubi sultani olmasini kabul eden Muzaffer Gazi'ye verildi. Sultan Kamil Elcezire'ye bir ziyaret yaptı ve Mayis 1230'da Misir'a geri dondu.
Fakat 1232'de beklenilen Mogol hücumunu karşılamak için orduları ile Elcezire kuzey siniri valileri ile Salamiyya'a gitti. Bu beklenilen Mogol hücumu gerceklesmedi. Bu sırada Sultan Kamil Eyyubiler ordusu ile Diyarbakir'i ele gecirmek hedefi ile bir sefere başladı. Önce Elcezire'ye yakın olan Artuklu Sokmenogullarindan Hasankeyf Beyi olan Mesud Rükneddin Mevdud'a karşı hücuma gecti. Bu beylik merkezi olan Hasankeyf Bey Sultan Kamil eline gecti. Hasankeyf beyi olan Mesud Rükneddin Mevdud Sultan'a teslim oldu ama yine de Mesud Rükneddin Mevdud Kahire'ye gönderildi. Sonra ele geçen Diyarbakir Sultan Kamil'in kizinin idaresine verildi. Fakat 1236'da Diyarbakir'in idaresi Necmeddin Eyyub eline gecti.
Sultan Kamil 1233'te Kahire'ye dondu. Fakat sehre tam girmis iken Anadolu Selçuklu Devleti hukumdari olan I. Alâeddin Keykubad'in Ahlat kalesini aldığı haberini aldi. Bunun uzerine tum Eyyubiler Anadolu Selcuklu Devleti ile savaşa girdiler ve Misir Sultani Kamil en ust Eyyubiler Sultani olarak Haziran 1234'te Elcezire'de bulunan Salammiye'den tum Eyyibler ordusu ile Selcujlulara karşı bir sefere başladı. Fakat yeter sayıda Eyyubi askeri destegi almadığı için ve Eyyubi prenslerinin çok temkinli davrandikları için basarisiz kaldı. Aleddadin Keykubat  Eyyubîlerin gönderdikleri orduyu, Torosların güneyinde yenerek, Harput ve Urfa’yı da ele geçirdi. Agustos 1234'te Sultan Kamil yine Kahire'ye geri dondu. Fakat çok gecmeden Selcuklu ordularının Eyyubiler Suriye Sultani Esref'in arazilerine akina gectileri haberi geldi. Misir Sultani Kamil ordusu ile Suriye'ye gecerek kardeşi Esref'in askeri seferine katildi. Sam'da uzun suren bir muddet kalan Kamil Eylul/Ekim 1236'da yine Kahire'ye geri dondu.
1236'da Eyyubiler Halep Emiri Aziz Muhammed'in ölümünden sonra kimin Halep emiri olacağı hakkında Sultan Kamil ile Sultan Esref arasında ihtilaf cikti. Aziz Muhammed'in varis yedi yaşındaki Nasir Yusuf idi ve bunun için emirlik naibi olarak annesi Dayla Hatun  emir naibi olarak hukumet islerini uzerine aldi. Sultan amil ile Sultan Esref arasındaki i=htilaf epoeyce cidddilesti ve iki kardeş sultan asarsında vbir savaş cikmasi beklenir oldu. 1237'de Suruye Sultan'i Esref diğer ufak Eyyubiler Suriye emirleri ile Birleşip Anadolu Selcuklu Devleti hukumdari I. Aleaddin Keykubat ile kardeşi Sultan Kamil aleyhinde bir ittifak kurdu. Fakat o yıl yaz başında Anadolu Selcuklu Devleti hukumdaru 1237’de Kayseri’de verdiği bir ziyafette zehirlenmek suretiyle öldürüldü. Eyyubiler Suriye Sultani Esref ise 27 Agustos'da oldu. Ust Eyyibiler Sultani Kamil'den izin almadan  yerine Eyubiler Suriye Sultani olarak kardeşi  Salih Ismail tahta gecti.
Buna karşılık olarak Sultan Kamil ise ordusu ile Suriye'ye gecti. 1237 sonunda Sam şehrini kusatti. Yanında yegeni Nasir Davud da bulunmaktaydı. Sultan Kamil Nasir Davud'a Surye Sultanlığı vermeye soz vermisti. Iki ay kusatmadan sona 6 Ocak 1238'de Sam Sultan Kamil'e teslim oldu. Sultan Kamil'in bundan sonra yegeni Nasir Davud'un tahta gecme toreninin yapılması ve sonra da Halep'e hücum etmek planları yaptıgi belgelenmiştir.
Fakat bunları basaramadan 6 Mart 1238'de Sultan Kamil Sam'da iken hasta dustu ve hayata gozlerini kapadi. Cenazesi Sam'da gomuldu. Yerine oğullarından  II. Adil Mısır Sultanı ve Salih Eyyub Suriye Sultanı ve oldu. Fakat çok geçmeden Eyyubiler devleti karıştı ve ayaklanmalar ile sonra iç harp cıktı.