Karting

Kart yarışı veya karting, motor sporlarının değişik bir türüdür. Kart veya go-kart adı verilen dört tekerlekli, küçük araçlarla yapılır. Genellikle küçültülmüş kart pistlerinde yapılan bu yarış türü, motor sporlarında daha üst seviyelere geçiş için bir vasıta olarak görülür.
Kart araçları hız bakımından büyük farklılık gösterebilirler. Süperkart olarak da bilinen bazı araçlar, 260 kilometre/saat (160 mph)'i aşan hıza ulaşabilmektedir. Buna karşın genelde eğlence parklarında bulunan ve halkın kullanımına sunulan go-kart araçları ise maksimum 25 kilometre/saat (16 mph) hıza ulaşabilmektedir.

Tarihçe

Amerikalı Art Ingels, karting'in babası olarak kabul edilmektedir. Usta bir yarışçı ve yarış arabası mühendisi olan Ingels, ilk kart aracını 1956 yılında Güney Kaliforniya'da yarattı. Birdenbire ünü yayılmaya başlayan karting, hemen başka ülkelere de sıçramaya başladı. Karting, bugün de özellikle Avrupa'da yoğun ilgi görmektedir.
İlk kart aracı üreten firma, Amerikalı Go Kart Manufacturing Corporation idi (1958). 1959'da, McCulloch firması, kart araçları için motor üreten ilk firma oldu. Üretilen ilk motor, McCulloch MC-10 ismini taşıyordu. Bu motor, iki zamanlı bir elektrikli testere motorundan uyarlanmıştı. Daha sonra, 1960'lı yıllarda, motosiklet motorları da kart araçlarına uyarlanmaya başlandı. Özellikle de, bu iş için firmalar kurulmadan önce bu yöntem tercih ediliyordu. Daha sonradan da başta İtalya (IAME) olmak üzere pek çok ülkede karting için motor üreten firmalar kurulmaya başlandı.

Şanzıman

Kart araçlarında diferansiyel bulunmaz. Diferansiyel eksikliği, arka lastiklerden birinin dönüş esnasında kayması sonucunu doğurmaktadır. Bu yüzden, şasi, dönüşlerde arka lastiği hafifçe kaldıracak şekilde tasarlanır. Böylece lastik yere tutunmayı biraz yitirir ve zemin üzerine ya kayar ya da zeminle bağlantısını tamamen kaybeder.
Motorun gücü arka dingile bir zincir tarafından ulaştırılır. Motor ve dingil dişlileri sökülebilmektedir. Motordan maksimum gücü alabilmek için, motorun ve dingilin orantısının pist şartlarına uyumlu hâle getirilmesi gereklidir.
İlk zamanlarda, kartlar doğrudan tahrikliydi ve aracın iterek çalıştırılması gerekiyordu. Fakat bunun zahmetli olması amatör seviyeler için merkazkaç debriyajın uygulanması sonucunu doğurdu. Kuru merkezkaç debriyajları bugün pek çok kategoride (mesela Rotax Max) kullanılmakta bugün büyük uluslararası klasmanlar için kural hâline gelmiştir. Bu klasmanlarda 125 cc debriyajlı motorlar kullanılmaktadır.

Veri toplama

Diğer motor sporlarında olduğu gibi, kart yarışları için de birtakım veri toplama sistemleri geliştirilmiştir. Bu sistemler, sürücülere direksiyon üzerine sabitlenmiş bir ekran üzerinden; motor devri, tur zamanları (sektör zamanları da dahil), atılan tur sayısı, en hızlı tur, soğutma sisteminin sıcaklığı, egzoz gazının sıcaklığı ve bazen de şanzımanlı kartlar için hız veya vites bilgilerini görme imkânı verir.
Bu sistemlerden bazıları sensörler aracılığıyla tur bilgilerini kaydedebilmektedir. Bu sistemler o sıradaki seansın takip edilmesini ve/ve ya veri analiz yazılımı yüklenmiş bir bilgisayara verilerin depolanmasını sağlayabilmektedir. Daha komplike sistemler ise yatay ve dikey ivme (g kuvveti), gaz konumu, direksiyon konumu ve fren basıncı gibi ekstra bilgileri gösterebilmektedir.

Yarışlar

Karting, dört tekerlekli motorsporları arasında genellikle en ekonomik olan tür olarak kabul edilir. Boş zaman aktivitesi olarak neredeyse herkes tarafından yapılabileceği gibi, başlı başına bir spor türü olarak da yapılabilir. Karting yarışları bizzat FIA tarafından, CIK adı altında yapılır. Lisanslı bir yarışçı olmak için, sekiz yaşını doldurmuş olmak yeterlidir.
Amerika'da FIA gibi büyük çaplı bir karting organizatörü bulunmamaktadır. Bunun yerine; IKF (International Kart Federation), WKA (World Karting Association) ve KART (Karters of America Racing Triad) gibi birok organizatör bulunmaktadır.
Birleşik Krallık'ta ise MSA (Motor Sports Association) tarafından birçok organizasyon düzenlenmektedir. NatSKA (National Schools Karting Association) gibi bazı kuruluşlar ise MSA'dan bağımsız olarak ülke boyunca çeşitli yarış organizasyonları yapmaktadır. EPEC (European Prokart Endurance Championship) ve BRKC (British Rental Kart Championship) gibi kuruluşlar ise MSA yetki alanı dışında dört zamanlı "kiralık kart" yarışları düzenlemektedirler. Ülkenin ilk ulusal karting ligi olarak bilinen Elit Karting Ligi (Elite Karting League) de gene MSA yetki alanı dışında yer almaktadır.
Avustralya'da ise kart yarışları Australian Karting Association tarafından FIA ve Avustralya Motor Sporları Konfederasyonu (CAMS) adına yönetilir. Her sene yarış organizasyonlarının ve sürücülerin uyması gereken kuralların anlatıldığı bir kılavuz yayınlanır.
Yarış kategorileri 7 veya 8 yaşında başlar. Amerika'da ise "Kid Karts" adlı bir kategoride 5 yaşından itibaren yarışabilmek mümkündür. Kategoriye bağlı olarak, gruplar genellikle 3 yıllık olarak veya kiloya göre düzenlenir ve 15 veya 16 yaşında ulaşılabilen kıdemli statüsüne kadar çeşitli gruplar yer almaktadır.

Yarış türleri

Genel olarak yarış türleri aşağıdaki gibidir:

Sprint

Sprint yarışları sola ve sağa dönülen, küçük sokak pistlerine benzeyen belirli kart pistlerinde yapılır. Pistlerin uzunluğu 400 ilâ 1,600 metre arasında değişmektedir.
Sprint yarışları kısa süreli yarışlar olup az sayıda turdan oluşur. Bu yarışlarda sıralama önemlidir. Yarışmanın kazananını belirlemek için farklı puan hesaplama yöntemleri vardır. Yarışın toplam süresi genelde 15 dakikayı aşmaz. Sürat ve rakibi geçmek en önemli hususlardır. Bu genelde üç sıralama seansı içerisinde gerçekleşir, yarışta da ödül kazanmak için mücadele verilir.
Karting Dünya Şampiyonası yarışları da dahil olmak üzere, FIA yarışları bu formattadır.

Dayanıklılık

Dayanıklılık yarışları uzun bir zaman aralığı için yapılır. 30 dakika ile başlayıp 24 saate kadar sürebilmektedir. Bir sürücü olabileceği gibi, birden fazla sürücü de yarışta yer alabilir. Genellikle; süreklilik, güvenlik ve pit stratejisi hıza nazaran daha büyük öneme sahiptir.
WKA ve IKF bünyesinde yer alan ve Amerika'da Enduro adı verilen yarışlar genellikle 30 (Sprint Enduro) veya 45 (Laydown Enduro) dakika sürer ve pit yapılmaz. Enduro yarışları tam ölçekli pistlerde yapılır ve bu pistler de genellikle 1,5 ilâ 4 mil arası uzunluktadır.
Ünlü Le Mans 24 Saat yarışları gibi, kart yarışlarında da 24 saatlik bir yarış serisi vardır. Bu yarış serisi, Le Mans'ta ünlü Fransız Formula 1 pilotu Alain Prost'un adını taşıyan pistte yapılır. Bu yarış 1986'dan beri yapılmaktadır. Kazananları arasında dört kez Champ Car şampiyonu olmuş olan Sébastien Bourdais de bulunmaktadır (1996).