Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi

1950'lerin sonunda ve 1960'ların başında Novotný'nın rejimi

Çekoslovakya'daki destalinizasyon süreci 1950'li yılların sonu ve 1960'lı yılların başlarında Antonşn Novotný'nin yönetimi ile başladı. Ama bu süreç, diğer Doğu Bloku ülkelerine göre daha yavaş işliyordu. Nikita Kruşçcev liderliğindeki Novotný, sosyalizmi bitirdiğini, buna bağlı olarak yeni bir anayasa ve Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti'ni ilan etti. Lakin bu süreç çok yavaş işliyordu. Buna örnek olarak, Stalin dönemindeki Slánský Duruşmalarının mağdurlarının haklarının geri verilmesinin 1963 yılında konuşulmaya başlanması, ama 1967 yılına kadar herhangi bir şey yapılmaması verilebilir.
1960'ların başlarında Çekoslovakya, ekonomik bir gerileme dönemi geçirmeye başladı. Sovyet modeli endüstriyelleşme Çekoslovakya'ya yetmiyordu. İkinci Dünya Savaşı'ndan önce Çekoslovakya'da oldukça gelişmişti ve Sovyet tipi ekonomik modeli az endüstriyelleşmiş ülkelerde uygulanıyordu. Novotný'nin 1965 yılında Yeni Ekonomi Modeli ile yapmaya çalıştığı ekonomiyi iyileştirme hareketi siyasette de reform talebini arttırdı.

1967 Yazarlar Kongresi

Sıkı rejim kurallarını hafiflettikçe, Çekoslovak Yazarlar Birliği herkese rahatsızlığını söylemeye, birliğin gazetesi Literání noviny yazarları da edebiyatın Parti doktrininden bağımsız olması gerektiğini savundular. Haziran 1967'de, Çek yazarlar birliğinin bazı üyeleri, özellikle Ludvík Vaculík, Milan Kundera, Jan Procházka, Antonin Jaroslav Liehm, Pavel Kohout ve Ivan Klima, radikal sosyalistlere sempati duymaya başladılar. Birkaç ay sonra bir parti toplantısında reformdan yana olduğunu açıkça belirten yazarlara karşı idari önlemler alınmasına karar verildi. Birliğin sadece küçük bir kısmının bu görüşten yana olmasına karşın, diğer üyeler de meslektaşları tarafından disipline sevk edildiler. Literání noviny ve bazı matbaaların kontrolü Kültür Bakanlığı'na devredildi ve partinin reform isteyen üyeleri bile (Dubček de dahil) bu kararlara destek verdiler.

Prag Baharı

Prag Baharı, (Çekçe: Pražské jaro, Slovakça: Pražská jar) İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Sovyetler Birliği tarafından kontrol altına alınan Çekoslovakya'nın siyasi liberalizasyon dönemiydi. Antonín Novotný'nin baskılar karşısında Çekoslovakya Komünist Partisi Birinci Sekreterliği'nden ayrılmasından sonra bu göreve 15 Ocak 1968 tarihinde Alexander Dubček geldi. Parti örgütü üzerinde tam bir denetim gücü olmayan Dubček, eski kuşak yöneticilerinden kurtulmak için bu kişileri kamuoyunun baskısıyla karşı karşıya bırakma yoluna gitti. Novotný ve çevresi de sert bir mücadeleden sonra çekilmek zorunda kaldı. Oldřich Černík başbakan, Ota Šik ekonomik reformlardan, Gustáv Husák da Slovakya'dan sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Geçmişteki siyasi kurbanların rehabilitasyonuna başlanarak, 1950'lerin siyasal kurbanlarından Ludvík Svoboda cumhurbaşkanlığına, Josef Pavel içişleri bakanlığına getirildi. Parti Prezidyumu'nda "yeni"ler çoğunluğu ele geçirdi ve partili genç aydınlar bir Eylem Programı hazırladılar.
5 Nisan'da Merkez Komitesi'nin onayladığı Eylem Programı'nın en önemli noktaları Slovaklar için özerklik (federasyon), sanayi ve tarım reformları, yurttaşlık hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınmasıydı. Ayrıca, yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirinden ayrılmasını, hükümetin meclise karşı sorumlu olmasını ve mahkemelerin bağımsızlaştırılmasını öngörüyordu. Programda Komünist Parti'nin seçimlerde öbür siyasal güçlerle yarışarak önderliğini kanıtlaması ve parti içindeki bütün görevlilerin seçimle belirlenmesi savunuluyordu. Dubček'in "güler yüzlü sosyalizm" olarak nitelendirdiği bu düzen birçok bakımdan savaş sonrasında kurulan geçici yönetimi andırıyordu.
Bu gelişmeler Çek kamuoyunda beklenmedik sonuçlara yol açtı. Basında sansürün kalkmasının ardından, siyasal partiler hızla örgütlenmeye başladı. 1948'de zorla Komünist Parti'ye katılan Sosyal Demokratlar bile partilerini yeniden kurma çalışmalarına başladı. Resmi komünist gençlik örgütünün çökmesi üzerine çeşitli gençlik kuruluşları ortaya çıktı. Kiliseler, çoktan unutulmuş ulusal azınlık ve insan hakları dernekleri etkinlik göstermeye başladılar.
27 Haziran'da Literární listy'de demokratik gelişmenin daha da hızlandırılmasını isteyen ve çeşitli kesimlerden pek çok kişinin imzasını taşıyan "İki Bin Sözcük" adlı bir bildiri yayımladı. Dubček bu gelişmeden kaygılanmakla birlikte, Çekoslovakya'daki dönüşümü yönlendirebileceği kanısındaydı. Ama SSCB'nin tutumu belirgin bir biçimde değişti. Dubček Varşova Paktı üyelerinin konuyla ilgili özel toplantısına katılmayı reddetti. Toplantı sonunda kaleme alınan ve Çekoslovakya'nın karşı-devrimin eşiğinde olduğunu ve Varşova Paktı üyelerinin bu tehlikeye karşı Çekoslovakya'yı koruyacaklarını belirten uyarı mektubuna karşın, bu gerginliği görüşmeler yoluyla çözme umudunu sürdürdü.
Bu nedenle de Parti Prezidyumu'na ülkenin işgalini önlemek için kuvvetlerin sınıra kaydırılması önerisini getiren General Václav Prchlík'in görevine son verdi. Ardından Brejnev'in çağrısı üzerine Sovyet Politbüro üyeleri ile Çekoslovak yöneticilerinin katılacağı bir konferansta sorunları görüşmeyi kabul etti. 3 Ağustos 1968'de Doğu Bloku parti temsilcilerinin katılmasıyla Bratislava'da yapılan toplantı sonunda, basının daha sıkı bir denetim altına alınması koşuluyla Çekoslovakya üzerindeki baskının azaltılacağı izlenimini uyandıran esnek bir bildiri yayımladı.

Brezhnev rejimi

Leonid Brejnev ve Varşova Paktı'nın liderleri Çekoslovakya'daki liberalleşmenin yayılmasından, özellikle sansürün ve gizli polis tarafından yapılan siyasi gözlemleme faaliyetlerinin durdurulması liderlerin çıkarlarına zarar vermesinden dolayı endişe duymaya başlamışlardı. İlk büyük korku Çekoslovakya'nın bloktan ayrılmak ve Sovyetler Birliği'nin Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) ile potansiyel bir savaşta konum olarak kendisine zarar vermesiydi. Bu durum potansiyel bir savaşta sadece Sovyetler Birliği'nin Çekoslovakya'nın stratejik konumunu kullanamamasının yanında Çekoslovakya'nın endüstriyel yapısını da kullanamayacağı anlamına geliyordu. Çekoslovak liderlerin Varşova Paktı'ndan ayrılma gibi bir niyeti yoktu ama Moskova Prag'ın nasıl bir niyeti olduğunu da sezemiyordu.
Diğerleri bu liberalleşmenin Doğu Avrupa ülkelerine yayılmasından ve huzursuzluğun artmasından endişe ediyorlardı. Varşova Paktı'na üye ülkeler eğer Prag Baharı'nın durdurulamaması sonucu Polonya ve Doğu Almanya'ya sıçramasından ve mevcut durumun kötüye gitmesinden endişe duyuyorlardı. Sovyetler Birliği'nde Estonya, Litvanya, Letonya ve Ukrayna cumhuriyetlerinde yükselen milliyetçi fikirler bazı sorunlara yol açıyordu ve birçok kişi Prag'daki bu olayların cumhuriyetlerdeki sorunu daha da yükselteceğinden endişe ediliyordu. KGB başkanı Yuri Andropov ve Ukraynalı liderler Petro Shelest ve Nikolay Podgorni askeri müdahaleyi şiddetle isteyen kişilerdi.
Buna ek olarak Çekoslovakya'nın Demir Perde'nin diğer tarafında olan Avusturya ve Batı Almanya'ya sınırları vardı. Bu da dışarıdan birçok ajanın kolayca Çekoslovakya'ya ve diğer Doğu Blok'u ülkelerine girebilmesine ve ilticacıların Batıya gidebilmesine olanak sağlıyordu. Son endişeleri de sansürün doğrudan eksikliği ile alakalıydı. Eserleri Sovetler Birliği'nde sansüre uğramış yazarlar basitçe Prag'a ya da Bratistlava'ya giderek şikayetlerini burada dile getirebilirlerdi ve böylece Sovyetler Birliği'nin sansüründen kurtulmuş olurlardı.

Dubček'in yükselişi

Başkan Antonin Novotný desteğini kaybederken, bölgesel Slovakya Komünist Partisi Birinci Sekreteri Alexander Dubček ve ekonomist Ota Šik, Novotný ile mücadele etmek için Merkez Komite'de görüştüler. Aynı yılın Aralık ayında Novotný destek bulmak amacıyla Sovyet prömiyeri Leonid Brejnev'i Prag'a davet etti ama Brejnev Novotný'e karşı olan muhalefetin büyümesinden şaşkınlık duymuştu ve bundan dolayı Novotný'nin Çekoslovakya'nın lideri olmaması konusunda muhalefete destek verdi. Dubček 5 Ocak 1968 tarihinde Novotný'nin yerine birinci sekreter olarak getirildi. 22 Mart 1968'de Novotný cumhurbaşkanlığından istifa etti ve yerine daha sonrasında reformlara onay verecek olan Ludvík Svoboda getirildi.
Değişimin erken belirtileri azdı. Çekoslovakya Komünist Partisi (KSČ) Presidium üyesi Josef Smrkovskı, "Ne Lies Ahead" başlıklı bir  What Lies Ahead  makalesinde röportaj yaparken, Dubček'in Ocak Plenum'unda atanmasının sosyalizm hedeflerini ilerleteceğini ve Komünist Partisinin işçi sınıfının doğasını sürdüreceğini vurguladı.

İnsanlık yüzüyle sosyalizm

Çekoslovakya'nın "Muzaffer Şubat"ının 20. yıl dönümünde Dubček sosyalizmin zaferi için gerekli olan bazı değişiklikleri konuşmasında dile getirdi. Konuşmasında partinin liderlik rolü için daha aktif olarak çalışması gerektiğini vurguladı ve Klement Gottwald'ın toplumla daha iyi ilişkiler için olan teşvikine rağmen partinin önemsiz işlerde aşırı katı davrandığını kabul etti. Dubček partinin görevini "ekonomik kurumlarının talebine göre ileri bir sosyalist toplum kurmak olduğunu... diğer komünist partilerin tecrübelerine bakıldığında da anlaşılacağı üzere sosyalizm Çekoslovakya'nın geleneksel demokrasi anlayışıyla çatışmaktadır..." diye açıklamıştır.
Nisan'da Dubček "Harekat Programı" adı altında bir liberalleşme paketi başlatmıştır. Bu programda basın özgürlüğünün, düşünce özgürlüğünün ve seyahat özgürlüğünün artırılmasının yanında ekonomide tüketici ürünleri üzerinde durma ve çok partili hükümete geçişin ihtimali vardı. Program "Sosyalizmin sadece ezilen işçi sınıfının baskın sınıftan özgürlüğü değil, kişisel yaşamın burjuva demokrasisinden daha dolu olduğu" görüşünü savunuyordu. Bu durum gizli polisin yetkilerini kısıtlamakla beraber Çekoslavak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni federe devlet haline getirerek iki eşit devletin oluşumuna katkı sağlıyordu. Program dış ilişkileri de kapsıyordu. Buna göre Batılı devletler ile ilişki kurulacak ve Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku ülkeler ile işbirliği sağlanmasını hedefliyordu. On yıl içinde demokratik seçimlerin olması hedefleniyordu ve böylece mevcut düzenin yerine demokratik sosyalizmin yeni bir türüne olanak sağlayacaktı. Bu, gizli polisin gücünü sınırlar
Harekat Programı'nın taslağını yazan kişiler savaş sonrası komünist rejimi eleştirmemekte dikkatli davranmışlardı. Yaptıkları şey eleştiri değil, artık önemini kaybetmiş ve işe yaramayan politikaları seçip göstermek olmuştu. Örnek olarak, savaş sonrası durumda "burjuvazinin kalıntıları ile savaşmak" için "merkezi ve doğrudan idari yöntemler" tercih ediliyordu. Sosyalizmin başarılı olmasından sonra rakip sınıfın yenildiği anlaşıldıktan sonra bu tip bir yönetime gerek yoktu. Reform olarak, Stalin dönemindeki ağır sanayi, insan gücü ve ham maddeye yönelmek yerine Çekoslovak ekonomisinin "dünyadaki bilimsel ve teknik devirme" katılması gerekiyordu. Üstelik ülkede sınıflar arası çatışma yaşandığından işçiler Marksizm-Leninizm'e karşı çıkmadan kabiliyetlerine göre ödüllendirilmeye başlandılar. Böylece kapitalizmle mücadele için önemli pozisyonların kabiliyetli ve iyi eğitilmiş sosyalist kadrolardan oluşması gerekiyordu.
27 Haziran'da önde gelen yazar ve gazeteci olan Ludvík Vaculík, "İki Bin Kelimeler" başlıklı bir manifestoyu yayınladı. KSČ ve sözde yabancı güçler arasındaki muhafazakar unsurlar hakkında endişelerini dile getirdi. Vaculík, halkı reform programının uygulanmasında inisiyatif kullanmaya çağırdı. Dubček, Presidyum partisi, Ulusal Cephe ve kabine bu manifestoyu kınadı.

Yayınlar ve medya

Dubček'in sansürün rahatlaması için kısa bir basın özgürlüğü dönemi başlattı. Bu dönemin ilk uygulaması, adı "Literarni listy" olarak değiştirilen, daha önce zorunlu olarak üretilen haftalık komünist dergisi Literarni noviny'nin üretimi başlaması idi.
Basın özgürlüğü ayrıca  Çekoslovakya halkının ilk kez Çekoslovakya'nın geçmişine dürüst bir şekilde bakmasına olanak sağladı. Soruşturmaların birçoğu, özellikle Josef Stalin dönemindeki ülkenin komünizm tarihi altında yoğunlaştı. Başka bir televizyon programında Goldstucker, eski komünist liderlerin hapsedilmiş veya idam edilmiş, komünizm tarihinden silinmiş fotoğraflarını sundu. Yazar Birliği, Şubat 1948'de Komünizm ülkeye gelince yazarlara yapılan zulmü araştırmak ve kitapçıları rehabilite etmek için Nisan 1968'de şair Jaroslav Seifert başkanlığında Edebi Dünya adlı bir komite oluşturdu. Komünizmin mevcut durumu üzerine tartışmalar giderek daha da yaygınlaştı; kısa süre sonra,  Prace  (İşçi Partisi) günlük ticaret birliği gibi parti dışı yayınlar çıkarmaya başladı.
Basın, radyo ve televizyon aynı zamanda gençlerin ve yeni çalışanların Goldstucker, Pavel Kohout, ve Jan Prochazka gibi yazarlara  Josef Smrkovský, Zdenek Hejzlar, ve Gustav Husak gibi siyasilere soru sorabilmesine olanak sağladı. Televizyon ayrıca eski siyasi tutsaklar ile polis ve cezaevlerinin bulunan komünist liderlerin toplantılarını yayınladı. En önemlisi, yeni basın özgürlüğü ve Çekoslovak vatandaşlarının hayatlarına televizyonun girmesi, politik diyaloğu entelektüel düzeyden popüler kültüre kaymasına sebebiyet verdi.

SSCB ve diğer Varşova Paktı devletleriyle Çekoslovak görüşmeleri

Sovyet liderleri ilk olara müzakere yoluyla Dubček'in girişimlerinin etkisini durdurmaya veya sınırlamaya çalıştı. Çekoslovakya ve Sovyetler Birliği, Temmuz 1968'de Slovak-Sovyet sınırının yakınındaki Čierna nad Tisou'da yapılacak ikili görüşmelere katılma konusunda anlaştılar.
Toplantıda, Sovyet grubundan Brezhnev, Alexei Kosygin, Nikolay Podgorny, Mihail Suslov ve Çekoslovakya grubundan Dubček, Ludvík Svoboda, Oldřich Černík, Josef Smrkovský'i katıldı. Dubček, Varşova Paktı ve Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi'ne bağlılık sözü verirken KSČ'nin reformlarını savundu. Ancak KSČ liderliği, Dubček'i destekleyen reformcular (Josef Smrkovský, Oldřich Černík, Josef Špaček ve František Kriegel) ile reformlara karşı muhafazakârlar (Drahomír Kolder ve Oldřich Švestka) arasında bölünmüştü. Brejnev uzlaşmaya karar verdi. KSČ temsilcileri, Varşova Paktı'na bağlılıklarını tekrar teyit ederek "anti-sosyalist" eğilimleri azaltmaya, Çekoslovak Sosyal Demokrat Partisinin canlanmasını önlemeye çaba sarf etmeye ve daha güçlü bir sansür uygulamasının yeniden uygulanması yönünde söz verdi. Buna karşılık SSCB, askerlerini (Haziran 1968'den beri bölgede olan) geri çekmeyi ve 9 Eylül parti kongresine izin vermeyi kabul etti.
3 Ağustosta,  Sovyetler Birliği, Doğu Almanya, Polonya Halk Cumhuriyeti, Macaristan, Bulgaristan ve Çekoslovakya temsilcileri Bratislava'da Bratislava Bildirimini imzaladı. Beyanname, Marksizm-Leninizm ve Proleter enternasyonalizm arasındaki sarsılmaz sadakati doğruladı ve Burjuvazi ideolojisine ve tüm "antisosyalist" güçlere karşı ölümüne bir mücadele ilan etti. Sovyetler Birliği, eğer kapitalist sınıfın farklı kesimlerini temsil eden birkaç siyasi partinin çoğulcu bir sistemi olan bir burjuva sistemi kurulduysa, sistemin kurulduğu Varşova Paktı ülkesine müdahale edeceğini belirtti. Bratislava konferansının ardından Sovyet askerleri Çekoslovakya topraklarından ayrıldı ancak Çekoslovakya sınırlarında kaldılar.
Bu görüşmelerin tatmin edici olmadığı kanıtlandığında, SSCB askeri bir saldırı düşünmeye başladı. Sovyetler Birliği'nin Doğu Blokundaki sosyalist uydu devletleri bağımlı kılmaya zorlaması Brejnev Doktrini politikası olarak bilinir.

NATO

Birleşik Devletler ve NATO, Çekoslovakya'da gelişmekte olan olaylara büyük ölçüde göz yumdu. Sovyetler Birliği bir müttefik kaybedebileceğinden endişe ederken, Amerika Birleşik Devletleri'nin kazanmak için bir isteği yoktu. Birleşik Devletler başkanı Lyndon B. Johnson, ülkenin Vietnam Savaşı'nda zaten yer aldığını ve Çekoslovakya'da potansiyel olan çatışmanın çıkması durumunda destek sağlamayacağını belirtti. Ayrıca, Sovyetler Birliği ile silah kontrolü antlaşması (SALT) yapmak istedi. Bu anlaşmaya varmak için Moskova'nın istekli olması gerekiyordu ve Çekoslovakya'ya yardım ederek bu imzalanması potansiyel antlaşmayı tehlikeye atmak istemiyordu. Bu sebeplerden dolayı, Birleşik Devletler, Prag Baharına müdahale etmeyip SSCB'nin istediğini yapması konusunda izin verdi.

Saldırı ve Müdahale

20 Ağustos 1968'te yaklaşık 23.00'da Dört Varşova Paktı ülkesinden gelen Doğu Bloku orduları – Sovyetler Birliği, Bulgaristan, Polonya ve Macaristan, Çekoslovakya'yı işgal etti. O gece, 250,000 Varşova Paktı askeri 2,000 tank ülkeye girdi. İşgal altındaki birliklerin toplam sayısı sonunda 500.000'e ulaştı. Romanya ya da Arnavutluk bu işgalde yer almadı, Arnavutluk bu olaydan sonra Varşova Paktından çekildi. Doğu Almanya'nın katılımı işgalden birkaç saat önce iptal edildi. Doğu Almanya Ordusu'nun işgale katılmamasının sebebi, Brezhnev'in Almanya'nın katılmasıyla beraber Çeklerin Çekoslovakya'nın İşgalini hatırlamasıyla beraber çok daha güçlü bir direnç göstereceğini düşünmesidir.
İstila iyi planlanmış ve koordine edilmişti; kara kuvvetleri tarafından yapılan sınır geçişi ile eşzamanlı olarak, Sovyet Hava Kuvvetleri (VDV) Václav Havel Havalimanı'nı (o zamanki adı Ruzyne Uluslararası Havalimanı) işgalin ilk saatlerinde kontrol altına aldı. İlk uçuş 100 tane sivil giyimli ajanı taşıyan uçakla başladı. Hızlı bir şekilde havalimanını kontrol altına aldılar ve büyük uçakların gelmesi için ortamı hazırladılar, An-12 nakliye uçağı bölgeye ulaştı Sovyet Hava İndirme Birlikleri'nin ekipmanlarını (topçular ve hafif tanklar) boşaltmaya başladı.
Havalimanındaki operasyon devam ederken tanklar ve motorlu tüfek birlikleri, direniş göstermeyen Prag ve diğer büyük merkezlere doğru yola çıktı. İstilacı güçlerin büyük kısmı komünist bloğun diğer ülkeleri tarafından desteklenen Sovyetler Birliği'nden geldi. Polonya Silesian Askeri Bölge 2. Ordusuna bağlı General Florian Siwicki'nin komutasında 28000 asker vardı. İşgalci tüm Macar birlikleri 31 Ekim'de çekildiler.
Varşova Pakt ordularının saldırıları sırasında, 72 Çek ve Slovak öldürüldü (19 tanesi günümüzün Slovakyasında oldu) ve yüzlercesi yaralandı. Alexander Dubček halkına direnmemesini söyledi. Tutuklandı ve birkaç meslektaşı ile birlikte Moskova'ya götürüldü. Dubček ve reformcuların çoğu 27 Ağustos'ta Prag'a geri gönderildi ve Dubček, Çekoslovak Hokeyi ayaklanmalarını takiben Nisan 1969'da istifaya zorlanana dek partinin ilk sekreteri olarak görevini sürdürdü.
İşgal, bir göç dalgasının başlamasına neden oldu. Genel anlamda eğitim almış insanlar göç etti. (tahminler: 70,000 anında, 300,000 toplamda). Batı ülkeleri bu kişilerin ülkelerine zorluk çıkarmadan göç etmesine izin verdi.

Hazırlıksız yakalanma

Dubček rejimi, Varşova Paktının asker hareketlerine rağmen potansiyel bir istilayı önlemek için herhangi bir adım atmadı. Çekoslovak liderler Čierna nad Tisou zirvesinin iki taraf arasındaki sorunları düzelttiğine inandığından Sovyetler Birliği ve müttefiklerinin istila etmeyeceğine inanıyordu. Hem reformlar için verilen destekten dolayı hem de uluslararası siyasi ayaklanmalardan dolayı (özellikle de o yılın Kasım ayında çıkan Dünya Komünist Konferansı), herhangi bir istilanın çok pahalıya mal olacağına inandılar. Çekoslovakya böyle bir istilanın bedelini, uluslararası desteğin artırılması, yolların engellenmesi ve havaalanlarının güvenliğinin artırılması gibi askeri hazırlıklar yapılması yoluyla yükseltmiş olabilir, ancak işgale izin vermeyi tercih etmediler.

Davetiye mektubu

İstila edildiğinde gece olmasına rağmen, Çekoslovak Temsilciliği, Varşova Paktı birliklerinin sınırı SSCB Hükümeti'nin bilgisi olmaksızın geçtiğini iddia ettiler. İddia edilen şekliyle Çekoslovak partisi ve devlet liderleri, Sovyetler'den silahlı kuvvetlerde dahil olmak üzere acil yardım talep eden imzasız bir talep bastırdı. 14. KSČ Parti Kongresi'nde (müdahalenin hemen ardından gizlice gerçekleştirilen), liderliğin hiçbir üyesinin müdahaleyi davet etmediği vurgulanmıştır. O sırada, bir dizi yorumcu mektubun sahte veya var olmayan olduğuna inanıyordu.
Ayrıca 1990'ların başlarında, Rusya hükümeti, yeni Çekoslovakya Cumhurbaşkanı Václav Havel'a Sovyet yetkililerine hitaben ve KSČ üyeleri Vasiľ Biľak, Švestka, Kolder, Indra ve Kapek tarafından imzalanmış davet mektubunun bir kopyasını verdi. "Sağcı" medyanın "milliyetçilik dalgasını ve şovenizmi teşvik ettiğini" ve anti-komünist ve anti-Sovyet psikoza yol açtığını iddia etti. Mektupta resmi olarak  karşı devrim tehlikesine karşı Sovyetler Birliği'nden yardım talebi yazıyordu.
1992 yılındaki İzvestiya makalesinde, Adalet Presidyum üyesi Antonin Kapek'in Leonid Brejnev'e Temmuz ayı sonlarında Sovyet-Çekoslovak Čierna nad Tisou görüşmelerinde yardım çağrısında bulunan bir mektup verdiğini iddia etti. KGB istasyon şefi tarafından, Ukraynalı parti genel başkanı Petro Shelest'e Bratislava konferansında ikinci bir mektup gönderildiği tahmin ediliyor. Bu mektup, yukarıda bahsedilen Kapek mektubu ile aynı kişiler tarafından imzalandı.

İç plan

İstiladan çok daha önce darbe planlandı. Sovyet elçiliğinde ve Orlík Barajı'ndaki Parti rekreasyon merkezinde, Indra, Kolder ve Biľak tarafından darbenin temelleri yapıldı. Bu grup Presidyum'un çoğunluğunu ikna etmeyi başardıklarında (11 oyun 6'sını aldılar) Alexander Dubček'in reformistlerine karşı savaşmak için SSCB'den bir askeri istila başlatmasını istediler. SSCB liderliği, 26 Ağustos Slovak Partisi Kongresi'ne kadar istilayı beklemeyi düşünüyordu, ancak Çekoslovak komplocular, istilanın özellikle ayın yirmisinde ve geceleyin olmasını talep etti".
Bu plan düşünüldüğünde, 16-17 Ağustos tarihinde Politbüro'da yapılan toplantıda bir karar alındı: "askeri güç kullanarak Komünist Partiye ve Çekoslovakya halkına yardım sağlama". 18 Ağustos tarihinde Varşova Paktı toplantısında Brejnev, müdahalenin 20 Ağustos gecesi başlayacağını ve Bulgaristan, Doğu Almanya, Macaristan ve Polonya'nın ulusal liderlerinden "kardeşçe destek" istediğini açıkladı.

Komplo başarısızlığı

Ancak darbe planlandığı gibi gitmedi. Kolder, toplantı öncesinde Kašpar raporunu gözden geçirmeyi planladı ancak Dubček ve Špaček, Kolder'den şüphelendi ve gündemi değiştirdi. Böylece, yaklaşmakta olan 14. Parti Kongresinde son reformlar, Kašpar'ın raporuyla ilgili herhangi bir tartışmadan önce ele alınabildi. Kongre üzerine tartışmalar devam etti ve komplocular güvenoyu talep etme şansına ulaşmadan önce istilanın haberi Cumhurbaşkanlığına ulaştı.
Çekoslovakya'nın Macaristan Büyükelçisi Jozef Púčik'e Sovyet birliklerinin gece yarısı sınırı aşmasına yaklaşık altı saat kala isimsiz bir uyarı iletildi. Haber geldiğinde, muhafazakar koalisyonun dayanışması çöktü. Başkanlık, istilayı kınayan bir deklarasyon önerdiğinde, komplonun iki ana üyesi olan Jan Pillar ve František Barbírek, taraflarını Dubček'i destekleyecek şekilde değiştirdi. Bununla birlikte, işgal aleyhine olan beyan yediye dört çoğunluk ile kazanıldı.

Moskova Protokolü

21 Ağustos sabahı Dubček ve diğer önde gelen reformistler tutuklandı ve daha sonra Moskova'ya götürüldüler. Orada gizli tutuldular ve günlerce sorguya çekildiler.
Muhafazakarlar Svoboda'dan bir "acil durum hükümeti" kurmalarını istedi ancak oylamada çoğunluğu kazanamadığı için reddedildi. Günlerce müzakereden sonra, Çekoslovak heyetinin bir üyesi hariç (František Kriegel) tüm üyeleri (Başta Sekreter Dubček, Başbakan Černik ve Ulusal Meclis Başkanı Smrkovskı)   "Moskova Protokolü"nü kabul etti, ve on beş noktaya olan bağlılıklarını imzaladılar. Protokol, muhalefet gruplarının bastırılmasını, sansürün tam olarak geri alınmasını ve belirli reformist yetkililerin görevden alınmasını talep etti. Bununla birlikte, ČSSR'deki durumu "karşı devrim" olarak ifade etmiştir.

Çekoslovakya'nın tepkileri

Popüler muhalefet, çok sayıda doğal olmayan direniş eyleminde ifade edildi. Prag ve cumhuriyetin diğer şehirlerinde Çekler ve Slovaklar, Varşova Paktı askerlerini argümanlar ve kınamalar ile selamladı. İşgalcilerden gıda ve su sağlanması da dahil olmak üzere her türlü yardım reddedildi. Dubček ve Svoboda'nın resimleri sokaklara asıldı. Vatandaşlar askerlere yanlış yön verdi ve hatta sokak levhalarını kaldırdı. (Moskova'yı gösteren trafik levhaları hariç).
Başlangıçta, bazı siviller işgalci birliklerle tartışmaya çalıştı ancak bu durum pek başarılı olmadı. SSCB bu tartışmaların fotoğraflarını, işgal birliklerinin dostça karşılandığının kanıtı olarak kullandıktan sonra Çekoslovak yayın istasyonları gizlice, halkı cesaretlendirmek için bu resimleri "sessizliğin resmi" olarak yayınladı. İstilaya tepki gösteren protestolar sadece yedi gün sürdü. Birçok Çekoslovakyalı, Moskova Protokolünü ihanet etmiş sayıldı.  Çek toplumunun çoğunun orta sınıf olması nedeniyle direnişe devam etmenin bedelini ödemek için çok zorlaşacaktı ve bu rahat bir yaşam tarzından vazgeçmek anlamına geliyordu.
Direniş, Sovyetler Birliğinin Birinci Sekreterinin çıkartma planını bırakmasına neden oldu. 20 Ağustos gecesi tutuklanan Dubček, görüşmeler için Moskova'ya götürüldü. Dubček'in görevde kalması konusunda anlaşmaya varıldı, ancak artık liberalleştirmeye son verecekti ve eski haline dönecekti.
19 Ocak 1969 tarihinde, bir öğrenci olan Jan Palach Prag'daki Vaclav Meydanı'nda ifade özgürlüğüne gelen yasakları protesto etmek için kendini yaktı.
Sonunda, 17 Nisan 1969'da, Dubček, Gustáv Husák tarafından Birinci Sekreter olarak değiştirildi ve "normalleştirme" başladı. Sovyetler Birliği'nden gelen baskı politikacıları fikirlerini değiştirmeye ya da vazgeçmeye itti. Husak, Dubček'in reformlarını tersine çevirdi, liberal  partisini tasfiye etti ve kamuda çalışan ve açıkça görüş bildiren profesyonel ve entelektüel liberal seçkinleri görevden aldı.

Polonya

6 Eylül 1968 tarihinde Polonya Halk Cumhuriyeti'nde, Varşova Paktı'nın Çekoslovakya istilasına ve Stalinist hükümetin totaliter rejimine karşı yapılan protesto gösterileri sırasında Varşova'daki 10th-Anniversary Stadyumunda intihar etmeye teşebbüs etti. Siwiec kurtulamadı.

Romanya

Saldırıya katılmayan Romanya Sosyalist Cumhuriyeti'nde daha belirgin bir etki meydana geldi. Zaten SovyetLer Birliği'nin sert bir rakibi olan ve daha önce Dubček'in tarafında olduğunu ilan etmiş olan Nikolay Çavuşesku, istilanın yapıldığı gün Bükreş'te Sovyet politikalarını sert bir şekilde eleştiren halka açık bir konuşma yaptı. Bu yanıt, Romanya'nın bağımsızlık sesini güçlendirdi ve halkın ülkede yaşanacak benzer bir durumda birlik olup karşı koyması konusunda motive etti.

Doğu Almanya

Doğu Almanya'da, işgal, Çekoslovakya'nın daha liberal bir sosyalizm içinde olacağını umut eden gençler arasında hoşnutsuzluk yarattı. Bununla birlikte, izole protestolar Volkspolizei ve Doğu Almanya Devlet Güvenlik Bakanlığı tarafından hızlı bir şekilde durduruldu.

Arnavutluk

Arnavutluk, karşıt bir tepki gösterdi: Moskova'nın sanayiye zarar verecek olan tarıma daha fazla yatırım tavsiyelerinden dolayı zaten Sovyetler ile kavgalıydı. Ayrıca Moskova'nın Yugoslavya ile olan ilişkisinde aşırı liberalleştiğinden endişe ediyorlardı (Arnavutluk o zamana kadar Yugoslavya'yı tehditkar bir komşu olarak görüyordu ve propagandayı "emperyalist" olarak ilan etti), bu olay Arnavutluk'un Varşova Paktı'ndan tamamen çekilmesine neden oldu. Bu hareketle meydana gelen ekonomik çöküntü, Çin Halk Cumhuriyeti ile olan Arnavutluk ilişkilerinin güçlendirilmesi ile hafifletildi, ki bu Sovyetler Birliği ile aralarını daha da kötü yaptı.

Dünyadaki tepkiler

İşgalin yaşandığı gece, Kanada, Danimarka, Fransa, Paraguay, Birleşik Krallık ve Birleşik Devletler, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde toplantı yaptı. O gün öğleden sonra, konsey, Çekoslovak Büyükelçisi Jan Muzik'in işgali kınadığını duymak için bir araya geldi. Sovyet Büyükelçisi Jacob Malik, Varşova Paktı eylemlerinin "antisosyal güçlere" karşı "kardeş yardımı" konusundaki kararlarını ısrarla vurguladı. Ertesi gün, birkaç ülke müdahaleyi kınayan bir bildirge yayınladı ve Varşova Paktı'nın derhal geri çekilmesi için çağrıda bulundu. ABD Büyükelçisi George Ball, "Sovyetler Birliği'nin Çekoslovakya'ya sağladığı kardeş yardımları Habil ve Kabil ile aynı türdedir" açıklamasını yaptı.
Ball, Sovyet delegelerini, işgal tamamlanıncaya kadar oylamayı ertelemekle suçladı. Malik, ABD'nin Latin Amerika hammaddelerini sömürmesinin Çek emtia ticareti istatistiklerini etkilemesi üzerine konuşmalarına devam etti. Sonunda bir oylama yapıldı. On üye bu hareketi destekledi; Cezayir, Hindistan ve Pakistan çekimser; SSCB (veto yetkisine sahip) ve Macaristan buna karşıydı. Kanada delegeleri Birleşmiş Milletler temsilcisinin Prag'a gitmesini ve tutuklu Çekoslovak liderlerinin serbest bırakılmasını isteyen bir başka önergeyi derhal başlattı. Malik, batılı ülkeleri ikiyüzlülükle suçlayarak "kim Vietnam'daki tarlaları, köyleri ve şehirleri kana boğdu" diye sordu. 26 Ağustos'a kadar bir başka oy kullanılmadı ancak yeni bir Çekoslavakalı temsilci, konunun Güvenlik Konseyi'nin gündeminden çıkarılmasını istedi.
ABD Birleşmiş Milletler'de Varşova Paktının saldırganlığının haklı olmadığına ısrar etse de, konumu kendi eylemleri tarafından çürütülüyordu. Sadece üç yıl önce, ABD'nin BM temsilcileri, Operation Power Pack'in bir parçası olarak Dominik Cumhuriyeti'nin sol hükümetinin devrilmesinin, BM müdahalesi olmadan Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) tarafından çözülmesi gereken bir konu olduğunu belirtiyordu. OAS, Marksizm-Leninizm' bağlılık olarak kabul edildi ve ABD'nin kendine karşı savunmasını haklı gösteren silahlı bir saldırı olarak kabul edildi. Amerika'nın Vietnam Savaşı'na katılımı, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri U Thant'ın karşılaştırma yapmasına olanak sağladı ve şöyle bir öneri sundu: "Ruslar Çekoslovakya köylerini bombalıyor ve harap ediyorsa ABD bunu daha sesli kınayabilir."
Amerika Birleşik Devletleri hükümeti, çocuk film yıldızı olan Shirley Temple'ı ABD'nin ilk Çekoslovakya Büyükelçisi olması için Ağustos 1968'de Prag'a gönderdi. 20 yıl sonra, Çekoslovakya 1989 yılında bağımsızlığa kavuştuğunda, Bayan Temple, tamamen özgürlüğe kavuşan Çekoslovakya'nın ilk ABD büyükelçisi olarak tanındı.
O zamanlar Sovyet siyasi etkisi altındaki tarafsız bir ülke olan Finlandiya'da işgal, büyük bir skandal yarattı.

Dünya çapındaki komünist partiler

Varşova Paktı dışındaki komünist partilerin tepkileri genellikle bölündü. Avrupa komünizmi partilerinden İtalya Komünist Partisi ve İspanya Komünist Partisi işgali şiddetle kınadı, Uzlaşma talebinde bulunan Fransız Komünist Partisi, Sovyet müdahalesini onaylamadığını belirtti ve böylece parti tarihinde ilk kez bir Sovyet eylemini kamu önünde olumsuz bir şekilde eleştirmiş oldu. Yunanistan Komünist Partisi (KKE) Prag Baharı'ndaki iç anlaşmazlıklar üzerine büyük bir sıkıntı yaşadı, Çek yanlısı fraksiyon Sovyet liderliği ile olan bağlarını kopartarak ve Eurocommunist'i kurdu. Portekiz Komünist Partisi, Güney Afrika Komünist Partisi ve ABD Komünist Partisi Sovyetler Birliği'nin tutumunu destekledi.
Christopher Hitchens, 2008'de Prag Baharı'nın Batı Komünizmi'ne olan yansımalarını yeniden özetledi: "Bununla birlikte, netleşen şey, artık dünyada Komünist hareketi olarak adlandırılabilecek bir şeyin olmadığı oldu. Tamamen, geri dönüşü olmayacak bir şekilde umutsuzca bölündü. Ana bahar kırılmıştı. Ve Prag Baharı onu kırmıştı."

Normalleştirme (1969–1971)

Çekoslovakya tarihinde, normalleştirme (Çekçe: normalizace, Slovakça: normalizácia) 1969–87 dönemi arasına verilmiş isimdir. Alexander Dubček liderliğindeki (1963/1967 – 1968) reform zamanı öncül koşulların ilk restorasyonu ile karakterize edilmiştir.
"Normalleştirme", bazen 1969-1971 dönemini belirtmek için daha dar anlamda kullanılır.
Normalleşmenin resmi ideolojisine, bazen Çekoslovakya lideri Gustáv Husák'ın ardından adı verilmiş Husakizm de denir.

Daha sonraki tepkiler ve revizyonizm

11 Ağustos 1989'da ilk özür dileyen ülke Macaristan oldu. Macar Sosyalist İşçi Partisi, Çekoslovakya'yı istila etme konusunda yanlış karar vermeleriyle ilgili görüşlerini kamuya açıkladı. 1989'da, askeri müdahalenin 21. yıldönümünde bulunan Polonya Ulusal Meclisi, silahlı müdahaleyi kınayan bir kararı kabul etti. Bir diğer özür, 1 Aralık 1989'da Doğu Almanya Halk Meclisi tarafından kabul edildi ve askeri müdahaleye katılımlarından ötürü Çekoslovakyalılardan özür diledi. 2 Aralık 1989'da Bulgaristan'dan bir özür geldi.
4 Aralık 1989'da Mihail Gorbaçov ve diğer Varşova Pakt liderleri, 1968 istilasının bir hata olduğuna dair bildiri hazırladılar. Sovyet haber ajansı, Tass tarafından yapılan açıklamada birliklerin gönderilmesinin "Çekoslovakya'nın içişlerine müdahale" edildiğini ve kınanması gerektiğini söyledi. Sovyet hükümeti 1968 eyleminin "dengesiz, yetersiz bir yaklaşım, dost ülkenin işlerine müdahale" olduğunu söyledi.
Bu onay, muhtemelen 1989'da Doğu Almanya, Çekoslovakya, Polonya ve Romanya'daki komünist hükümetleri deviren halk devrimlerini teşvik etmeye yardımcı oldu ve böylesi bir ayaklanma meydana gelinceye kadar benzer Sovyet müdahalelerinin tekrarlanmayacağının güvencesini sağladı.
İstila, yeni Rusya tarafından Cumhurbaşkanı Boris Yeltsin tarafından da kınandı ("Bunu bir saldırganlık olarak, egemen ve ayakta duran bir devletin içişlerine karışan bir saldırı olarak görüyor ve kınıyoruz." - 1993). 1 Mart 2006'da Prag'daki bir ziyaretinde Vladimir Putin, Rusya'yı olarak işgalin ahlakî sorumluluğunu üstlendi ve  Boris Yeltsin'e atıfta bulundu. Saldırganlık eylemi olarak:
"Başkan Yeltsin 1993'te Çek Cumhuriyeti ziyaret ederken sadece kendisi için konuşmadı, Rusya Federasyonu ve Rus halkı için de konuşuyordu. Bugün, daha önce imzalanan tüm sözleşmelere saygı duymakla kalmayıp 1990'lı yılların başında yapılan tüm değerlendirmeleri de paylaşıyoruz... Ama  dürüstlükle söylemeliyiz, elbette hiçbir yasal sorumluluk kabul etmiyoruz. Ancak elbette ahlaki sorumluluğu kabul ediyoruz."
23 Mayıs 2015'te Rus devlet kanalı Rusya-1, işgali NATO darbesine karşı koruma olarak sunan bir belgesel olan "Varşova Paktı: Gizli Sayfalar"'ı yayınladı. Slovakya Dışişleri Bakanlığı, filmin "tarihi yeniden yazmaya ve tarihin karanlık gerçeğini değiştirmeye çalıştığını" söyledi. Slovak Ulusal Konseyinin başkanı olan František Šebej: "Bu belgesel, NATO ve faşizmin istilasını önlemeye yönelik kardeşçe bir yardım olarak gösterilmiştir, ama bu Rus propaganası, demokrasiye, özgürlüğe ve elbette bize karşı yapılmıştır." şeklinde açıklama yaptı. Çek Cumhurbaşkanı, "Rus televizyonunun yalan söylendiğini ve bunun sadece bir gazetecilik yalanı olduğunu" söyledi. Çek Dışişleri Bakanı Lubomír Zaorálek, filmin gerçekleri, "büyük oranda bozduğunu" söyledi. En önemli Rus gazetelerinden Gazeta.ru, belgeyi Rusya'ya zarar veren taraflı ve revizyonist bir belge olarak nitelendirdi.