Müslüman Rumlar

İslam'a geçiş nedenleri

Osmanlı döneminde Yunanların Müslüman olmalarını gerektiren bir kanun yoktu ancak Osmanlı yönetiminin sosyal ekonomik zorluğunu aşmak için ya da Rum ruhban sınıfın bozulması nedeniyle birçok Yunan İslam dinini kabul etmiştir. Bir oryantalist, Thomas Walker Arnold Rum Kilisesi hiyerarşisi Hristiyanları büyük vergi ile yükledi ve Hristiyan cenaze töreni hakkı için yüksek ücret istediklerini dikkat çekti. Din adamları çocukları köle olarak sattığını iddia ediliyordu. İslam'a geçmeleri başka bir nedeni Arnold'a göre "intelektüel yaşamın enerjisi din ve namus konusunda tartışmasını yasaklayan dogmatizmin ağırlığın altında ezen kilise despotizm" ine haline gelen Rum Kilise'nin durumuydu. Arnold'a göre diğerleri "Kutsal Ayin'de maya veya mayasız ekmeğin kullanmasının gibi ehemmiyetsizliğin'e sonsuz muhavere sağlayan Hristiyan doktrinlerin aksine İslam ilkelerinin açık anlayışı olduğu için Hristiyanlığı bırakıp İslam'a geçtiler.

Kafkasya ve Pontuslu Müslüman Rumlar

Pontus Rumcası (Yunanistan’dakilerin aksine kendi dillerini Ποντιακά (Okunuşu; Pontiaka) yerine Ρωμαίικα (Okunuşu;Roumeyka) olarak tanımlarlar), Karadeniz’in güney  sahillerine yakın yerlerde topluluklar halinde dağılmış Müslüman Rumlarca konuşulmaktadır. Pontuslu Müslüman Rumlar, daha çok Trabzon’da bulunmakla birlikte pek çok bölgede iskan etmektedirler. Pontus Rumcası şu bölgelerde konuşulmaktadır:  Tonya ve Tonya’ya bağlı 6 köy, Beşköy’e bağlı 6 köy, Sürmene, Köprübaşı ve Maçka‘daki Galyana Vadisi’nde bulunan 9 köy. Galyana Vadisi’ndekiler, 1929 yılında Beşköy’de gerçekleşen yıkıcı bir selden sonra buradaki Ortodoks Pontus Rumları’nın mübadele sonrası terk ettikleri evlerine yerleştirildiler. En büyük Pontuslu Müslüman Rum topluluğu Of Vadisi’nde (Çaykara, Dernekpazarı ve Of’un bir kısmı) bulunur. Çaykara ilçesinde 23 tane köyde Rumca konuşulmaktadır, bölgedeki anadili Rumca olan kişilere göre Çaykara ilçesinde 70 tane Müslüman Rum köyü vardı ancak yaşanan büyük göç nedeniyle bu sayı değişmiştir. Ayrıca Dernekpazarı’na bağlı 12 tane Müslüman Rum köyü vardır. 1914 yılında Ekümenik Patrikhane’nin yaptığı resmî sayıma göre sadece Pontus bölgesinde yaklaşık 190,000 Müslüman Rum yaşıyordu.Yıllar geçtikçe, Trabzon bölgesinden Türkiye'nin İstanbul, Sakarya, Zonguldak, Bursa ve Adapazarı gibi bölgelerine yoğun göçler yaşanmıştır. Ayrıca 1960’larda Türkiye’den Almanya’ya göç edenler de olmuştur.  Pontus’daki pek çok Müslüman Rumlar (hatta gençler bile) konuştukları dili ya akıcı ya da akıcıya yakın bir şekilde konuşurlar. Erkekler genellikle Türkçe ve Rumca olmak üzere çift dillidir. Ancak kadınlar genellikle Rumca konuşurlar. Pontuslu Müslüman Rumlar ayrıca; Rize (daha çok İkizdere ilçesinde bulunur), Erzincan, Gümüşhane, Erzurum ilinin bir kısmı ve Rus İmparatorluğu‘nun Kars Oblastı (bkz. Kafkasya Rumları) ve Gürcistan gibi diğer yerleşim yerlerinde de bulunabilir (bkz. Gürcistan’da İslam). Günümüzde bu bölgedeki Müslüman Rumlar  kendilerini Türk olarak görmektedir. Türkiye’de bu topluluk ”Rum” veya “Yunan” olarak adlandırılır. Ancak Pontuslu Müslümanlar, bu terimleri Yunanistan, Hristiyanlık ve Türk düşmanı olarak algılandığı için kendilerini tanımlamak için kullanamazlar. Ayrıca kendi dillerini ”Rumeyka“, ”Rumca” ya da ”Rumcika” olarak tanımlarlar. Yunanistan’dakiler kendi dillerinin dokuzuncu yüzyılın başlarından itibaren Rumeyka yerine «Ελληνικά» (Okunuşu;Ellinika) olarak tanımlıyorlar. Pontuslu Müslümanlar Hanefi mezhebine bağlıdırlar ve katı dini hassasiyetleriyle ve birçok âlim yetiştirmeleriyle bilinirler.

Yanyalılar

Epir bölgesinde tüm Müslümana Rumlar tarafından Τουρκογιαννιώτες ("Türk Yanyalılar") denilirdi. 1912 ve 1923 yıllarında Türkiye'ye göç ettiler. Epirli Müslümanın çoğu Arnavut asıllı olduğu halde Helen asıllı olanlar da az değildi. 18. yüzyılda Yanya'da yaşamış olan Hoca Esat Efendi Aristoteles'i Türkçeye çeviren ilk tercümandır.

Makedonyalılar

Makedonya (bölge) için bakınız.
Yunanistan Makedonyasının merkezinde yaşamış olan  Müslümanlaşmış Helenlere "Valaades (Βαλαάδες)" denirdi. Nüfus mübâdelesiyle Türkiye'ye yerleştiler. Kayıtlara göre, 1912'de Makedonya bölgesinde yaşayan Müslüman sayısı 13.753 idi.

Moralılar

Navarin Katliamı, Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması sırasında yaşanan katliam dizisinin bir parçası olan bir katliamdı. Katliam 19 Ağustos 1821 günü Mora Yarımadası'ndaki Navarin şehrinde gerçekleşti ve şehrin yaklaşık 3000 kişilik Türk sakinleri katledildi.
Avrupa kaynaklarında Navarin katliamı hakkında bilgiler onlarca yıl sonra yayınlanmıştır.
Tripoliçe katliamı, Yunan Bağımsızlık Savaşı'ndaki Tripoliçe kuşatması esnasında Türklerin ve Yahudilerin katledilme olaylarıdır. İngiliz asker ve tarihçi Thomas Gordon, katledilen sivillerin sayısını 8.000 olarak tahmin ederken, 8.000 de Osmanlı askerinin öldürüldüğünü belirtmektedir. J. M. Wagstaff ise 10.000 - 15.000 sivilin katledildiğini yazmıştır.  Yunan tarihi üzerinde uzman olan tarihçi ve yazar William St. Clair öldürülen sivillerin sayısının 10.000 üzerinde olduğunu belirtmiştir. Katledilenlerin içinde kadınların da olduğu görülmüştür.

Kıbrıslılar

Kıbrıs'taki Müslümanlaşmış Yunanlar karakter olarak Hristiyan komşularına benzerdi. 1936'da en son grupları Antalya'da yerleştiğini bildirirmiştir. Bakınız Linobombaki

Kırımlılar

II. Katerina, 1777-1778 yıllarında Kırım yarımadasını Osmanlı İmparatorluğu'ndan fethedince oradaki Ortodoks mukimleri çıkarılıp Ukrayna'da yerleşildiler. Sürgün edilmemek için bazı Yunanlar İslam'a geçti. Kermençik köyünde yaşayan Tatarlar Yunan kimlikler tutarak gizlice Hristiyan dinini uyguladılar. 19. yüzyılında Kermençiğin güney yarısı Anadolu'dan yerleşen Hristiyan Yunanlar, kuzey ise Müslümanlar tarafından ikamet edildi. 1944 Josef Stalin döneminde Tatar olarak geçen Müslümanlar Kırım'daki diğer azınlıklar ile beraber Orta Asya'ya sürgün gittiler.

Lübnan ve Suriye

Trablusşam'da yaklaşık 7000, Suriye'nin Hamidiye kentinde yaklaşık 8000 çoğu Giritli olan Müslüman Yunanlar var. 1866-1897 yılları arasında Osmanlı-Yunan Savaşının sonunu getiren isyana kadar Girit adasını terk ettikleri kayıtlanmıştır. Sultan II. Abdülhamit o Girit Müslümanlarına Levent bölgesinde bir sığınak sağlamış, ardından yeni kurulan kente Hamidiye adı verilmiştir. Hamidiye nüfusun en az %60 Yunan'dır. Bugüne kadar o Yunan toplumu dil ve kültürü korunmuştur.

Orta Asya

Malazgirt Savaşı’nda, Selçukluların Bizans İmparatoru Romen Diyojen önderliğindeki Bizans ordusunu yenmesi sonucu pek çok Bizanslı, köle olarak alındı. Bu Bizanslı kölelerin en ünlüsü; o zamanki Selçuklu İranı’nın Horasan eyaletinde bulunan ancak bugünkü Türkmenistan’da yer alan Merv şehrinde yaşamış müslüman bir bilim adamı olan Hazinî’dir.