Çokluevren

Modeller

Bir sınıflandırmaya göre, çokluevreni meydana getiren evrenler birbirine bağlıdır ve belirli fizik ve matematik kuralları ile tanımlanmış tek bir sistemin parçasıdır. Bu modelde evrenlerin ortak bir kökeni olduğu ve birbirleri ile ilişkide oldukları varsayılır.
Spektrumun diğer ucundaki tamamen ayrı modelde ise tüm muhtemel dünyalar aynı anda, eşit gerçeklik düzeyinde var olmaktadır. "Modal realizm"[sic] olarak bilinen bu görüş ilk olarak 1970'lerde felsefede ortaya çıkmıştır. 1990'larda fizik ve matematikçiler tarafından bilinen evrenin matematiksel bir formal sisteme denk olduğu ve matematiksel sistemlerdeki tüm sınıfların eşit düzeyde gerçek olduğu hipotezi ortaya atıldı. Birbirinden ayrı bu evrenler paralel evrenler veya ruhanî âlemler olarak da anılmaya başlandı. Bazıları, bu evrenlerin bilinen evrenle bağlantılı veya alakalı olduğuna inanır ancak bu ilişkilerin nasıl gerçekleşiyor olabileceği konusunda bir açıklama getirilmez.
Çokluevrenin yapısı, her evrenin doğasını ve bu evrenler arasındaki ilişkiyi içerir. Çokluevrenler, kozmolojide, fizikte, astronomide, dinde, felsefede, kişi ötesi psikolojide, hayal ürünlerinde, özellikle bilim kurgu ve fantazide hipotez kurar. Bu bağlamlarda, çokluevrenlere "alternatif evrenler", "kuantum evrenler", "geçişimli boyutlar", "paralel boyutlar", "paralel dünyalar" ,"değişimli gerçeklikler", "değişimli zaman tüneli", "boyutsal düzlemler" vb. de denir. "çokluevren" terimini ilk kez Amerikalı felsefeci ve psikolog William James 1895 yılında farklı bir bağlamda kullanmıştır.
Çokluevrenler hipotezi fizik camiasında çelişkili kaynaklara sahiptir. Fizikçiler çokluevrenlerin olup olmadığı ve bilimsel araştırmalar için uygun bir konu olup olmadığı konusunda farklı düşüncelere sahipler. çokluevren hipotezlerinden bir tanesini destekleyenler Stephen Hawking, Steven Weinberg, Brian Greene,Max Tegmark, Andrei Linde,Michio Kaku, David Deutsch, Leonard Susskind, Raj Pathria, Sean Carroll, Alex Vilenkin, Laura Mersini-Houghton, ve Neil deGrasse Tyron'dır. Aksine, eleştirenler ve çokluevren sorusunun bilimsel olmaktan çok felsefik olduğunu, bu sorunun yanlışlanamadığı için bilimsel olmadığını ya da sözde bilimsel olduğunu düşünen biliminsanları da var. Bunlar Jim Baggott, David Gross, Paul Steinhardt, George Ellis ve Paul Davies'tir.

Kategoriler

Max Tegmark ve Brain Greene teorik olarak farklı çokluevrenleri ve teorik olarak çokluevrenleri kapsayan evren çeşitlerini kategorilere ayırdı. 

Max Tegmark'ın Dört Seviyesi

Kozmolog Max Tegmark bilinen görünür uzayı katagorilere ayırdı. Tegmark'ın sınıflandırmasına göre bu seviyeler bir sonraki seviyeyi anlamayı sağlarken önceki seviyeyi detaylandırır.

Seviye 1: Bizim kozmolojik ufkumuzun ötesi

Düzensiz şişme ile ilgili genel olarak tahmin edilen şey bütün başlangıç şartlarının gerçekleştiği Hubble hacmini kapsamak zorunda olan bir sonsuz uzaydır.
Bundan dolayı, sonsuz bir uzayda aynı fizik kurallarına ve fizik sabitlerine sahip sonsuz sayıda evren olmak zorundadır. Bu gruplaşmalara mesela maddenin dağılımına göre neredeyse hepsi bizim Hubble hacmimizden farklı olmalıdır. Fakat, sonsuz çoklukta oldukları için Hubble hacimleri aynı ve özdeşler. Tegmark'ın tahminine göre özdeş bir hacim bizden 10^10^115 metre uzaktadır. Sonsuz uzay göz önüne alındığında, aslında, evrende bizimkine benzer Hubble hacimleri sonsuz sayıda olacaktır.  Bizim Hubble hacminin özel ya da benzersiz olmadığı varsayılır burada bu kozmolojik prensipleri doğrudan izler.

Seviye 2: Farklı fiziksel sabitlere sahip evrenler

Kaotik şişme teorisine göre, kozmik şişme teorisinin bir çeşidi, bir bütün olarak evren genişler ve bu durum sonsuza devam edecektir, fakat evrenin bazı bölgelerinde genişleme durur ve kabarcıklar oluşur. Bu kabarcıklar ilk seviye embriyonik çokluevrenlerdir. Linde ve Vanchurin bunların sayısını  101010,000,000 olarak hesaplamıştır. 
Farklı kabarcıklarda örneğin farklı fiziksel sabitler gibi farklı özellikler ile sonuçlanan farklı spontane simetri kırılmaları ile karşılaşabilirsiniz. Bu seviye aynı zamanda, John Archibald Wheeler adlı salınım evren teorisini ve Lee Smolin en bereketli evrenler kuramını içerir.

Seviye 3: Kuantum mekaniğinin çokluevrenler yorumu

Hugh Everett'in birçok dünyalar yorumlaması (MWI) kuantum mekaniğinin birkaç ana yorumundan biridir.Kısaca, kuantum mekaniğinin bir yönü belli gözlemlerin kesinlikle tahmin edilemez olmasıdır. Bunun yerine, mümkün olan gözlemlerin bir dizi farklı olasılıkları vardır. MWI göre, bu olası gözlemlerin her biri farklı bir evrene karşılık gelir. Bir kalıbın altı yüzü olduğunu varsayalım ve atışların sayısal sonucu gözlemlenebilir kuantum mekaniğinde karşılık bulur. Bu altı atış altı farklı evrene karşılık gelmektedir. Tegmark 3. seviye hacmin 1. ve 2. den daha fazla olasılık içermediğini savunuyor. Aslında, aynı fiziksel sabitlere sahip 3. seviye hacmindeki "bölen" tarafından oluşturulan bütün farklı "dünyalar" 1. seviye Hubble hacminde de bulunabilir. Tegmark " Seviye 1ile seviye 3 arasındaki tek fark sizin doppelgängers'ınızın nerede olduğudur. " diyor. Seviye 1'de üç boyutlu başka bir yerde yaşıyorlar. Seviye 3'te başka bir sonsuz boyutlu kuantum Hilbert uzayında yaşıyorlar. Benzer şekilde, seviye 2'deki farklı fiziksel sabitlere sahip bütün kabarcık evrenler "bölen" tarafından oluşturulan "dünya"ların etkisiyle spontane bir şekilde simetrik kırılmaya uğrayan seviye 3 kabarcık evrenler gibi bulunabilirler. 

Seviye 4: En büyük topluluk

En büyük topluluk ya da matematiksel evren hipotezi Tegmark'ın kendi bulduğu bir hipotezdir. Bu seviye, farklı matematiksel yapılar tarafından tarif edilebilir eşit gerçek bütün evrenleri dikkate alır. Tegmark soyut matematiği kullanarak bunun Her Şeyin Teorisi (TOE) olduğunu yazıyor. Örnek olarak, matematikçiler aralarında ilişki bulunan farklı türde dizi içeren bir TOE teorik modeli diyor ve genellikle bir model bulmak sistem bulmaktan başka bir şey değildir. 
Jürgen Schmidhuber matemetiksel yapıların çok iyi tanımlanmadığını söylüyor ve yapıcı matematik ile nitelendirilebilecek tek evren temsillerinin olduğunu itiraf ediyor. Kurt Gödel sınırlamasından dolayı sonlu programlar tarafından birleşme zamanı tahmin edilemez olsa da non-halting programların sonlu bir zamana göre çıkış bitlerine göre evren temsillerini açıkça içeriyor. Ayrıca hesaplanabilir evrenlerin daha kısıtlı topluluğunu tartışıyor.

Brian Greene'nin dokuz türü

Amerikan teorik fizikçi ve dize kuramcısı Brian Greene paralel evrenlerin dokuz türünü tartıştı:
Kapitone
Kapitone evren sadece sonsuz evrende çalışır. Uzayın sonsuz miktarı ile, mümkün olan her olay sonsuz sayıda oluşacaktır. Ancak, ışık hızı bu aynı alanların farkında olmamızı engeller.
Enflasyon
Enflasyonist evren enflasyon alanlarını daraltan ve yeni evrenleri oluşturan çeşitli cepler oluşturur.
Membran
Membran evrenler M-teorisini takip ediyor ve her birinin diğerleri ile var olan 3 boyutlu bran olduğunu söylüyor. 
Halkalı
Halkalı çokluevren büyük patlamadan kaynaklı olarak çeşitli membranların çarpışmasını içerir. Evrenler zıplar ve zamanda geriye doğru gider, ta ki geri çekilip tekrar çarpışmalarına, eski içeriğin yok olup yenisinin oluşmasına kadar. 
Landscape
Landscape evrenlerin sicim teorisindeki calabi-yau şekilleri olduğuna inanılır. Kuantum dalgalanmalar düşük enerjili şekillere düşer, çevre tarafından farklı yasalar bir cep oluşturur. 
Kuantum
Olaylarda sapma meydana geldiğinde kuantum evren, aynı kuantum mekaniğinin birçok dünya yorumunda olduğu gibi yeni bir evren yaratır.
Holografik
Holografik evren bir boşluk yüzey alanı bölgesinin hacminin teorisinden elde edilir.
Simüle
Simüle evren tüm evrenlerin taklit karmaşık bilgisayar sistemleri üzerinde bulunmaktadır.
Nihai
Nihai evren farklı fizik yasaları kapsamında mümkün olan her matematiksel evreni içerir.

Döngüsel teoriler

Pek çok teoride kendi kendini döngüleyebilen sonsuz seri vardır. 

M-teorisi

Biraz farklı türden bir evren sicim teorisi ve daha yüksek boyutlu uzantısı, M-kuramı içinde öngörülmüştür. Bu teoriler, sırasıyla 10 veya 11 uzay-zaman boyutlarının varlığını gerektirir. İlave 6 ya da 7 boyutları, ya da çok küçük bir ölçekte compactified edilebilir, ya da evrenin sadece dinamik bir (3 + 1) boyutlu nesne Örneğin bir D-parçacık lokalize edilebilir. Bu "öteki evrenlerin" destek verebilecek diğer brane'ler olduğu ihtimalini açar. Bu "kuantum çokluevrenler" de evrenlerin aksine, ancak her iki kavram aynı anda çalışabilir.
Bazı senaryolar iki membran zarlarının çarpışması sonucu, bizim evren ile birlikte, büyük patlama oluşturulduğunu önerir.
Kara delik kozmolojisi
Bir kara delik kozmolojisi gözlemlenebilir evren daha büyük bir evrenin içinde muhtemelen birçok biri olarak, mevcut bir kara deliğin içi olduğu bir kozmolojik modeldir.

Antropik ilke

Diğer evrenler kavramı kendi evrenimiz bunu tecrübe gibi bilinçli yaşam için ince ayar nasıl görüyor bunu açıklamak için ileri sürülmüştür. Her biri farklı olası fizik yasalarını içeren, maddenin gelişimi ile ilgili soyut kavramların yasalarla uyum içinde olduğu, astronomik yapıların, elemental çeşitliliğin, yıldızların ve gezegenlerin olduğu çok sayıda evren vardır. Zayıf insani ilke daha sonra gelişmiş bilinç ile yaşam varlığını izin, (bilinçli varlıklar olarak) biz sadece ince ayarlanmış olması oldu bu birkaç evrenlerin birinde var olacağı sonucuna uygulanabilir. Böylelikle, hayatı anlamak gibi gerekli şartlara sahip olan çok küçük olasılıklı herhangi bir özel evren oluşabilir ve bu bizim varlığımızı tanıtmak için evrende koşulları bir açıklama olarak akıllı tasarımı gerektirmez.

Kanıt arayışı

2010 civarında, Stephen M. Feeney gibi bilim adamları Wilkinson Mikrodalga Yönlülük Sondası (WMAP) verileri analiz etti ve bizim evren uzak geçmişte diğer (paralel) evrenlerin ile çarpıştığı düşüncesine ön kanıtlar bulmak için çalıştığını iddia etti. Ancak, WMAP gelen ve WMAP daha çözünürlük 3 kez daha yüksek olan Planck uydusu, verilerin daha kapsamlı bir analiz etti böyle bir kabarcık evren çarpışma istatistiksel olarak anlamlı bir kanıt bulamadı. Buna ek olarak, bizim diğer evrenlerin herhangi bir çekimi dair herhangi bir kanıt yoktur.

Bilimsel olmayan iddialar

Kendisine ait 2003 yılında NY Times'ta yayınlanan görüşlerine göre,  A Brief History of the Multiverse kitabının yazarı ve kozmolog olan  Paul Davies, çokluevren teorilerinin bilim dışı olduğu ile ilgili argümanlar sundu:
Bir başlangıç için, nasıl diğer evrenlerin varlığı test edilecek? Emin olmak için, tüm kozmolojistler bizim teleskoplar ötesinde yalan evrenin bazı bölgeler olduğunu kabul ediyorum, ama bir yerde bu ve evrenlerin sonsuz sayıda fikrine arasındaki kaygan yamacında, inandırıcılık bir sınıra dayanmakta. Bir o yamaçtan aşağı kayıyor gibi, daha inanç kabul edilmelidir daha az ve daha az bilimsel doğrulama açıktır. Aşırı çokluevren açıklamaları teolojik tartışmaları bu nedenle andırıyor. Nitekim, biz görüyoruz birinin sıradışı özelliklerini açıklamak için görünmeyen evrenlerin bir sonsuzluk çağırarak gibi ad hoc görünmeyen Creator çağırarak gibi. Evren teorisi, bilimsel dilde giyinmiş olabilir, ama özünde bu inanç aynı sıçramayı gerektirir. ( Paul Davies, A Brief History of the Multiverse )
Ağustos 2011 yılında George Ellis tarafından yazılan yazı popüler bir durumda,  kozmik enflasyon bilim değildir, sadece dengeli bir eleştirisini sunar, ama o da anlaşılacağı gibi, çokluevren teorileri genellikle ispat edilemeyen bilimsel bir felsefedir. Aynı şekilde, kozmik enflasyon evren çok uzakta var söyleniyor. O erken etkileşim herhangi bir kanıt bulunamadı olacak çok olası olduğunu, ancak, bu kadar uzakta olacaktır. O, birçok teorisyenleri için, ampirik test edilebilirlik veya yanlışlanabilirlik eksikliği büyük bir endişe olmadığını savunuyor. "Multiverse hakkında konuşmak pek çok fizikçi, dize manzara, özellikle savunucuları, paralel evrenlerin hakkında başına pek umurumda değil. Onlar için, bir kavram olarak çokluevren itirazlar önemsiz. Onların teorileri, bir umut, nihai laboratuvar testleri canlı veya iç tutarlılık dayalı kalıp ve. "Diye hiç mümkün olacak, o spekülasyon dayandığı teoriler, bilimsel liyakat olmadan olmadığını hibe az umut var inanmakla birlikte. O evren teorisi "üretken araştırma programı" olduğu sonucuna varmaktadır:
Bu kadar şüpheci biri olarak ben, çokluevrenin tefekkür bilimin doğasını ve varoluşun nihai doğasın yansıtmak için mükemmel bir fırsat olduğunu düşünüyorum: Biz burada neden varız... Bu konsepte bakarsak, bize açık düşence gerekiyor ama çok da açık olmamalı. Bu basmak için hassas bir yoldur. Paralel evrenlerin varlığı veya yokluğu kanıtlanmamış durumdadır. Biz bu belirsizlikle yaşamak zorundayız. Hiçbir şey  bilimsel temelli felsefi spekülasyonlara göre yanlış değildir. Ama biz ne ise ona isim vermeliyiz. (George Ellis, Scientific American, Does the Multiverse Really Exist? )

Modal gerçekçilik

Olası dünyalar olasılıkları , varsayımsal ifadeleri ve benzer şeyleri açıklayan bir yoldur ve David Lewis gibi bazı filozoflar tüm olası dünyaların var olduğunu inanıyor, ve sadece gerçek dünyadaki (modal gerçekçilik olarak bilinen bir pozisyon) gibi gerçektirler.

Trans-Dünya kimliği

Bir metafiziksel düşünce olarak çokluevren şeması ortaya çıkabilir. Bu şemanın bir evrenin sonsuz sayıdaki aynı kopyası olduğu ve bu düşüncenin olası farklı dünyalarda aynı objeyi oluşturduğu farz ediliyor. Meslektaşı David Lewis'in teorisine göre, nesneler benzerden ziyade özdeş olarak kabul edilmelidir.

Kurgusal gerçekçilik

Bu görüşe göre kurgu olduğu için kurgusal karakterler de var. Aynı duygulara sahip, felsefik konularda ayrışan kurgusal varlıklar var. İnsanlar, pazartesi günleri, sayılar ve gezegenler var.