Afganistan Savaşı (2001-günümüz)

Arka plan

Usame bin Ladin, Mayıs 1996'dan beri Afganistan'da el-Kaide'nin öteki üyeleriyle birlikte yaşıyor, Taliban ile gevşek bir ittifak içerisinde el-kaide'ye ait eğitim kamplarını idare ediyordu. Afrika'daki Amerika Birleşik Devletleri konsoloslukları saldırıları sonrasında, Amerikan silahlı kuvvetleri denizaltılar üzerinden bu kamplara cruise füzeleri fırlatarak onların faaliyetlerinin kısıtlanmasına neden oldular.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1999 ve 2000'de yayınladığı 1267 ve 1333 sayılı kararlarında Taliban yönetiminden, el-Kaide'ye yapılan finansal ve askeri kaynak aktarımının durdurulması, Bin Ladin'in Ağustos 1998'de Amerika Birleşik Devletleri konsolosluklarına yapılan saldırılardan yargılanması için teslim edilmesi ve El-kaide eğitim kaplarının kapatılmasını istiyordu.

İlk hava seferleri

Uçaksavar ateşi menzillerinin dışında, yüksek irtifada uçma kabiliyetine sahip bombardıman uçakları El-Kaide eğitim kampları ve Taliban hava savunmalarını bombalamaya başladı. Başlangıçtaki geliştirilen güncel saldırılar boyunca, basında 1980 Sovyet işgali boyunca Sovyet helikopterlerine karşı kullanılan Amerikan yapımı Stinger uçaksavar füzesinin Taliban kuvvetleri tarafından Amerika'ya karşıda kullanıldığına dair bir takım spekülasyonlar çıkmıştır. Eğer ki ellerinde bu füzelerden varsa bile, hava saldırısı sırasında hiç kullanmadılar ve ABD düşman ateşiyle hiçbir hava aracını kaybetmemiştir. Bunun yanında, Taliban, çoğunluğu Sovyet işgalinden kalan ordu ve silahlara güvenerek uçaksavar silahların mevzilerinde kuvvetler bulundurmuştur. Cruise füzeleri ülkeyi topa tutarken, Apache savaş helikopterinin dahil olduğu ABD hava araçları savaşta görev aldılar.
Saldırılar başlangıçta Kabil, Celalabad ve Kandahar içleri ve etraflarında toplandı. Birkaç gün içinde çoğu El-Kaide eğitim kampları zarar gördü ve Taliban hava savunması yok edildi. Savaş daha sonra Taliban güçlerinin iletişim kabiliyetlerini zayıflatmak amacıyla emir, kontrol ve iletişim hedefleri üzerinde yoğunlaştı. Fakat, Afgan Kuzey İttifakı'nın tuttuğu ve kesin bir zafer kazanılamayan hat önlerde yer aldı. Savaşın ikinci haftasında Kuzey İttifakı hava saldırısının daha yoğun olduğu ön saflara istendi. Savaş uzadıkça uzarken, zarar gören siviller de savaştan etkilenen alanlara yerleştirilmeye başlandı. Bu arada, Pakistan'dan binlerce Peştun militanı ABD kaynaklı güçlere karşı Taliban'a takviye olmak üzere ülkenin içlerine sızmışlardır.
Savaşın sonraki aşaması uçak gemilerinde konuşlandırılmış F/A-18 Hornet bombardıman uçağının Taliban araçlarını nokta atışıyla vurması ve diğer Birleşik Devletler uçaklarının Taliban savunmasına aralıksız bomba yağdırmasıyla başladı. Yılın ilk zamanları, Kuzey İttifakı komutanları büyük umutlar besledikleri ön hattaki ciddi sonuçları görmeye başladılar. Taliban destekli yapılar hava saldırısının baskısı altında yıprandılar. Amerikan Özel Kuvvetleri Molla Ömer'in üslerinden birini de vurarak, Taliban'ın kalbi olan Kandahar'a korkusuzca bir baskın yaparak sızdılar. Fakat, savaşın ilerlemesinin çok yavaş olduğu görüldü. Ekimin son haftası bitmiş ve henüz Kasım'ın başıydı.
Bu zamanda, Kuzey İttifakı'nın beklentilerini uygulamak için hava harekatının sonraki kısmı başladı. Taliban'ın ön safları 15,000-pound ağırlığındaki papatya kesicisi bombaları ve AC-130 özel nakliye uçakları ile bombalandı. Zayıf Taliban taktikleri saldırının etkilerini artırdı. Savaşçıların daha önce Amerikan ateşgücüne karşı hiç tecrübeleri yoktu ve genellikle çıplak tepeler ve mevzilerde dururlardı, bunun sonucunda da özel kuvvetler onları rahatlıkla fark edip yakın hava desteğine haber verirlerdi. Taliban'ın ön kuvvetleri 2 Kasım'da önemli ölçüde azaltıldı ve ilk defa Kabil'de Kuzey İttifakı sınırı imkânı doğdu. El-Kaide'nin yabancı savaşçıları Afgan şehirlerinin güvenliğinin yönetimini aldılar ve bu da Taliban rejiminin dayanıksızlığını ortaya çıkarmıştır. Bu arada, Kuzey İttifakı ve onların CIA/Özel Kuvvetler danışmanları saldırının sonraki kısmını planladılar. Kuzey İttifakı birlikleri Mezar-ı Şerif'i ele geçirecekler, dolayısıyla Taliban'ın tedarik hattı kesilecek ve ülkelerden kuzeye doğru teçhizat akışı başlayacak ve bunları da Kabil'in içinden olacak bir saldırı izleyecektir.

Kara ilerleyişi: Mezar-ı Şerif

9 Kasım 2001'de ABD bombacılarının şehrin güney girişindeki Chesmay-e-Safa vadisinde yoğunlaşmış Taliban güçlerine halı bombardımanı yapmasıyla Mezar-ı Şerif muharebesi başladı. Öğleden sonra 2'de Kuzey İttifakı güçleri güneyden batıya kaydırıldı, şehrin ana askeri üssü  ve havaalanı ele geçirildi. Kuvvetler daha sonra şehrin önündeki vadide Taliban'ın kalan güçlerini çok zayıf bir direnişle karşılaşarak temizlediler. 4 saat içerisinde muharebe bitmişti. Gün batımıyla beraber Taliban'dan akıllarda kalan güneye ve batıya doğru kaçışmalarıydı. Mezar-ı Şerif alınmıştı. Sonraki gün, misilleme amacındaki Kuzey İttifakı güçleri şehri taradılar ve şüpheli Taliban destekçilerini infaz ettiler. Moralmen çökmüş ve yenilmiş, çoğu Pakistan'dan olan savaşçılardan yaklaşık 520 Taliban, saklandıkları okulda bulundu ve vuruldular. Mezar-ı Şerif'te yağma da oldukça yaygınlaşmıştı.
10 Kasım'da Kuzey İttifakı güçleri 5 kuzey vilayetine doğru hızlı bir biçimde ilerlerken, aynı gün resmi Taliban destekçileri Mezar-ı Şerif'te katliam yapıyorlardı. Mezar-ı Şerif'in düşmesi, Taliban mevzilerinin toplu biçimde çökmesine neden olmuştur. Bazı yerel kumandanlar savaşmak yerine taraf değiştirmişlerdir. Kuzeye doğru yayılarak rejim çözülmeye başlamıştı. Kuzey İttifakı güneyden arkalarına ilerlerken, yerel kumandanların çoğunun ön hat birliklerine karşı üstünlük sağlanmış ve Kunduz şehrinin kuzeyinde çevrilmişlerdi. Güneyde de, bekleyen güçleri nihayet çok zayıf düşmüşlerdi. Dini polisde onların düzenli devriyelerini durdurmuşlardı. Taliban rejiminin tamamıyle göçmesinin eli kulağında görünüyordu.

Kabil'in düşmesi

Sonunda, 12 Kasım gecesi, Taliban güçleri gecenin karanlığında gizlenerek Kabil şehrini terk ettiler. 13 Kasım öğleden sonra Kuzey İttifakı güçleri vardıklarında, orada onları yalnızca bombaların açtıkları çukurlar, yanmış yapraklar ve Taliban silah tabya ve mevzilerinde ateşlenmiş kovanlar karşılamıştı. Tek kalan direnişçiler, şehir parkında saklanan yaklaşık 20 kişilik bir gruptan oluşan deneyimli Arap savaşçılardı. Bu Taliban grubu da, kendilerinden sayıca çok üstün olan güçler tarafından ve korunacak sadece birkaç çalı arkası varken, 15 dakikalık kısa bir silahlı çatışma sonucunda öldürüldüler. Bu kuvvetler de etkisiz hale getirildikten sonra, Kabil artık ABD/NATO ve Kuzey İttifakı kuvvetlerinin eline geçmişti.
Kabil'in düşüşü, harita üzerinde Taliban mevzilerinin çöküşünün başlangıcını gösteriyordu. 24 saat içinde anahtar konumdaki Herat şehri de dahil, İran sınır boyundaki bütün Afgan vilayetleri düştü. Yerel Paştun komutanları ve diktatörleri merkez şehir Celalabad da dahil olmak üzere Afganistan'ın kuzeydoğusunun kontrolünü ele geçirdiler. Çoğunluğu Pakistanlı gönüllüleri kapsayan kuzeydeki Taliban direnişi, yeni bir direniş geliştirmek üzere Kunduz şehrinin kuzeyine doğru geri çekildiler. 16 Kasım'da Taliban'ın Kuzey Afganistandaki son sığınağı da Kuzey İttifakı tarafından sıkıştırıldı. Yabancı kaynaklı yaklaşık 10.000 Taliban savaşçısı teslim olmayı reddetti ve inatla direnmeye devam ettiler. Bundan sonra Taliban güçleri direnişin kalbi olan güney Afganistan'da Kandahar civarına geri püskürtüldü.
13 Kasım'da, El-Kaide ve Taliban güçleri, Usame bin Ladin'in mevcut kalan güçleriyle  yeniden bir araya gelip Kuzey İttifakı ve ABD/NATO güçlerine karşı yeni bir direniş hazırlamak üzere, Celalabad'ın 50 km. güneybatısında Pakistan sınırında Tora Bora mağaralar bölgesinde kuvvetlerini yeniden motive ediyorlardı. Yaklaşık 2000 kadar El-Kaide ve Taliban savaşçısı sığınak ve mağaralardaki mevzilerinde kendilerini kuvvetlendirdiler ve 16 Kasım'da Amerikan bombardıman uçakları dağlardaki kalelerini bombaladı. Yaklaşık aynı zamanda, CIA ve Özel Kuvvetler özel dedektifleri bu bölgede  çatışmaya girmek ve Tora Bora bölgesine yeni bir saldırı planlamak amacıyla yerel komutanları parayla askere kaydolmaya ikna çalışmaları yürütüyorlardı.

Kunduz'un düşmesi

Tora Bora bombardımanının yoğunlaştığı zamanlar, 16 Kasım'da başlayan Kunduz kuşatması da devam ediyordu. Sonunda 9 gün süren ağır çatışma ve Amerikan hava bombardımanından sonra Taliban güçleri 25-26 Kasım'da Kuzey İttifakı güçlerine teslim oldu. Teslimden çok kısa bir süre önce, Taliban'ın hala süren Kuzey İttifakı'na karşı olan çatışmasına yardım etmek amacıyla, önceki Amerika işgalinde Afganistan'da bulunmuş birkaç yüz zeki ve deneyimli askeri personeli indirmek üzere Pakistan uçakları bölgeye varmıştı. Bölgeden içlerinde Afganistandaki Pakistanlılara yardım eden Taliban ve El-Kaide birliklerinin de bulunduğu 5000 kadar insan bölgeden Kunduz Havayoluyla tahliye edilmişlerdir.
25 Kasım'da, Kunduz'da direnişe devam eden Taliban güçleri sonunda teslim oldular ve sürü halinde Mezar-ı Şerif yakınlarındaki Qala-i-Jangi kalesine götürülüyorlardı ki, birkaç Taliban Kuzey İttifakı muhafızlarının silahlarını alarak ateş açmak suretiyle saldırdılar. Bu olay,  300 mahkûmun katıldığı geniş bir isyanı tetikledi ve isyancılar bölgenin güney yarısını, bir ortaçağ kalesini, ufak bir orduyla cephaneliğini ve takıma dağıtılan silahları ele geçirdiler. Mahkûmları sorgulamakla görevli bir Amerikan CIA özel dedektifi Johnny Micheal Spann öldürüldü ve bu Amerika'nın bu savaştaki ilk kaybı olarak kayıtlara geçti. İsyan, Yeşil berelilerden oluşan SBS birlikleri ve Kuzey İttifağının katılımıyla, AC-130 savaş helikopterleri ve diğer bombalamayı sağlayan hava araçlarının desteğiyle 7 gün süren şiddetli bir çatışma sonucunda bastırıldı.
86 Taliban mahkûmu hayatta kaldı, yaklaşık 50 Kuzey İttifakı askeri öldürüldü. İsyanın bastırılması kuzey Afganistan'da savaşın bittiğini ve artık yerel Kuzey İttifakı komutanlarının kesin bir biçimde kontrol altına alındığını gösterdi.

Birleşme: Kandahar'ın alınışı

Kasımın bitişiyle birlikte,hareketin doğum yeri olan Kandahar, Taliban'ın elinde kalan son kalesiydi ve orasıda artan baskının etkisi altına giriyordu. Batı yanlısı resmi Afgan kralı Hamid Karzai'ye bağlı ve Taliban gücü ele geçirmeden önceki Kandahar yöneticisi Gul Agha Sherzai'nin desteklediği yaklaşık 3000 aşiret mensubu savaşçı, doğudan Taliban güçlerine baskı yaptı ve kuzeyden Kandahar'a olan Taliban tedarik hattını kesti. Kuzey ve kuzeydoğuda da Kuzey İttifakı'nın tehdidi belirdi. Aynı zamanda, ilk önemli ABD savaş birliğide bölgeye ulaştı. CH-53E Super Stallion helikopterleriyle taşınan yaklaşık 1,000 kadar  bahriyeli, Kandahar'ın güneyindeki çölde Rhino Kampı diye bilinen İleri İşletim Üssü kurmak üzere 25 Kasım'da bölgeye indi. Bu, koalisyonun Afganistandaki ilk önemli stratejik ayağıydı ve başka işletim üsleri kurmak içinde bir adımdı. Birleşik Devletler kara kuvvetlerinin katıldığı ilk önemli savaş Rhino ele geçirildikten bir gün sonra gerçekleşti ve üsse yaklaşan 15 zırhlı araca savaş helikopterletiyle müdahele edildi ve hepsi etkisiz hale getirildi. Bu arada Molla Ömer'in saklandığı, şehrin içindeki Taliban mevzilerinin de havadan topa tutulmasına devam ediliyordu. Taliban lideri Ömer, Kasım sonunda kontrolünde 30 Afgan vilayetinden sadece 4'ü kalmışken hala meydan okuyordu ve kuvvetlerine ölümüne savaşmaları üzerine emirler veriyordu.
Taliban son iyi korunan yerini de kaybetmenin eşiğinde bocalarken, Birleşik Devletler Tora Bora'da etkisini artırıyordu. Özel Kuvvetler ve CIA tarafından organize edilmiş, maaşa bağlanmış 2000 kadar güçlü, yarı asker statüsünde yerel aşiret güçleri, şüphelenilen El-Kaide mevzilerine ağır bombardıman şeklinde saldırmaya devam ediyordu. Tora Bora ve Beyaz Dağlar bölgesinin dibinde bir köyü 25 bombanın vurmasıyla 100-200 sivilin öldüğü rapor edildi. 20 kişilik Amerikan komandolarından oluşan bir grup operasyona destek vermek amacıyla 2 Aralık'ta  bölgeye helikopterle indirildi. Afgan milisleri dağların alt seviyelerindeki mağaraların kontrolünü 5 Aralık'ta El-Kaide savaşçılarından zorla aldılar ve düşman kuvvetlerini yok etmek için tank mevzileri kurdular. El-Kaide savaşçıları da çatışma için mevzi ve siperlerine havan, roket atar ve piyade tüfekleriyle geri çekildiler.
6 Aralık'ta, Ömer nihayet Kandahar'ı aşiret güçlerine teslim etmeye hazır olduğunun sinyallerini verdi. Kuvvetleri ABD bombardımanında yok edilmiş ve kendi de hedef olmaktan sakınmak içinde Kandahar dolaylarında sürekli hareket halinde bulunan Molla Ömer moral olarak artık çökmüştü. Kandahar'da daha fazla barınamayacağını anladıktan sonra, O ve üstdüzey adamlarının korunacağını da varsayarak aşiret liderleriyle şehri onlara gönüllü biçimde devretmek üzere pazarlığa oturmanın işaretlerini verdi. ABD yönetimi ise Ömer veya herhangi bir Taliban lideri için genel bir affı reddetti. 7 Aralık'ta, Molla Muhammed Ömer, Taliban'ın, adamlarını ve silahlarını teslim etmesi yönündeki sözünü reddederek, bir grup kendisine sıkı bağlı adamıyla Kandahar şehrinden ayrıldı ve kuzeybatıya, Uruzgan Eyaleti dağlarına doğru hareket etti. Son olarak motosikletli bir konvoyla görüldüğü rapor edildi. Diğer Taliban liderleri de Paktia ve Paktika Eyaleti geçitlerinden geçerek Pakistan'a doğru kaçtılar. Bununla beraber, Taliban kontrolündeki son şehir olan Kandahar da düştü ve Taliban güçlerinin çoğu da dağıldı. Aynı gün Spin Boldak sınır kentinin teslim edilmesi Afganistan'da Taliban kontrolünün bittiğinin göstergesiydi. Bahriyeliler havaalanının kontrolünü ele geçirip bir Amerikan üssü kurarken, Gul Agha'nın emrindeki Afgan aşiret güçleri de Kandahar şehrini ele geçirdiler.

Anakonda'ya destek operasyonlar

Shahi-Kot savaşından sonra, El-Kaide savaşçılarının Pakistan'da kabile büyükleri koruyuculuğunda yeni sığınaklar kuracakları düşünülüyordu, lakin güçlerini yeniden topladılar ve sonra 2002'nin yaz aylarında Amerikan kuvvetlerine sınır ötesi baskınlar yapmaya başladılar. 5 ve 25 kişiden oluşan gerilla birlikleri hala Amerikan konvoy ve devriyelerine, hatta Afgan Ulusal Ordusu'na, Amerika kaynaklı koalisyonda çalışan Afgan milislere ve hükümetten olmayan oluşumlara roket atmak ve pusu kurmak için Pakistan'daki sığınaklarından çıkıp sınırın karşı tarafına geçiyorlardı. Hareketliliğin en fazla olduğu yerlerden biri Paktia eyaletindeki Shkin Amerikan üssünün olduğu alandı.
Bunun yanında, Taliban güçleri 4 önemli eyalet olan Kandahar, Zabul, Helmand Eyaleti, ve Uruzgan'ın kırsal bölgelerinde saklanmaya devam ediyordu. Anakonda Operasyonu'nun başında Pentagon dağ mücadelesi konusunda eğitim almış İngiliz Kraliyet Askerleri'nin bölgede görevlendirilmesini talep etti. Birkaç hafta boyunca çok kısıtlı sonuçlarla bir dizi operasyon yönettiler. 2002 yazında sayıları yüzleri bulan Taliban güçleri, Amerikan güçleri ve Afgan müttefikleriyle mümkün olduğunca çatışmaya girmekten kaçındı ve operasyon boyunca Pakistan sınırının karşısındaki uç Afgan dağlık bölgesindeki mağara ve sığınaklarda gizlendiler.

Koalisyonun Tepkisi

Sonuç olarak, koalisyon güçleri isyancıları araştırarak bulmak için bir saldırı hazırlığına giriştiler. 2005 Ağustos'unun sonlarında, Afgan hükümet güçleri, Amerikan birlikleri ve ağır Amerikan hava bombardımanı desteğiyle dağlık istihkamlardaki Taliban mevzilerine doğru ilerlediler. Bir haftalık savaştan sonra, izleri sürülen yaklaşık 124 savaşçı (Afgan hükümet rakamları) öldürüldü. Taliban sözcüsü, açıklanan yüksek kayıpları reddetti ve Amerikan tahminlerinin abartılı olduğunu söyledi.

Başarısız Devlet Riski

2006 Kasım'ında, BM Güvenlik Meclisi, artan Taliban şiddeti, gelişen yasa dışı uyuşturucu ticareti ve hassas devlet kurumları üzerine Afganistan'ı uyararak, başarısız devlet olabileceğini belirtti. 2005'te, Afganistan başarısız devletler indeksinde 11. sıradayken, 2006'da 10.luğa yükselmiştir. 2005'ten 2006'ya, intihar saldırılarının, direkt ateşli saldırıların ve geçici patlayıcı düzeneği ile yapılan saldırıların hepsinde artış gözlenmiştir. Açıklanan istihbarat raporları göstermektedir ki; El-Kaide, Taliban, Hakkani Ağı ve Hezb-i-Islami sığınakları son bir yıldır Afganistan'da 4 kat artmıştır. Afganistan'daki savaş, Taliban'ı başarıyla yönetimden almıştır fakat El-Kaide'nin bir daha asla Afganistan yönetimini ele geçiremeyeceğini garantiye almak adına siyasi bir başarı kazandığını tam anlamıyla söylemek doğru olmaz.

Uluslararası destek

İlk saldırı dalgası yalnızca Amerikan ve İngiliz güçleri tarafından gerçekleştirildi. İlk akın döneminden sonra, bu güçler; birliklerle, ana savaş tanklarıyla (Kanada ve Danimarka), topçu birliğiyle (İngiltere, Kanada, Almanya) ve Avustralya, Kanada, İspanya, Danimarka, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Yeni Zelanda ve Norveç'in hava araçlarıyla çoğaldılar. 2006'da Afganistan'da yaklaşık 33,000 bölük vardı.

Diplomatik çabalar

Birleşmiş Milletler tarafından çeşitli Afgan liderlerinin Almanya'da bir araya gelmeleri organize edildi. Taliban bu görüşmeye dahil edilmedi. Bu toplantı sonunda yeni bir geçici hükümet kurulmasına karar verildi ve ayrıca bir Birleşmiş Milletler barış gücünün Afganistan'a girmesine de izin verildi. 14 Kasım 2001 tarihli BM kararı'nda; "Taliban'ın El-Kaide ağı ve diğer terörist grupların Afganistan'ı terörizmin dünyaya yayılması amacıyla bir üs olarak kullanmasına izin verdiği, Usame bin Ladin, El-Kaide ve bunlarla ilişkili diğer kişilere güvenli barınak sağladığı için kınanması ve ayrıca Taliban rejiminin değişmesi için çabalayan Afgan halkının desteklenmesi" ifade edildi.
20 Aralık 2001 tarihli BM kararı; "Terörizmin kökünü kazımak için, Birleşmiş Milletler Tüzüğü'ne bağlı kalarak, 12 Eylül 2001 tarihli 1368 sayılı ve 28 Eylül 2001 tarihli 1373 sayılı kararlar ışığında uluslararası çalışmaları destekleme" şeklinde ifade edilmiştir.

İnsani çabalar

Amerikan istilasından önce, istilanın ve bozulan hizmetlerin sonucunda ülkede yaygın bir açlık ve mülteci sorununun yaşanacağından korkuluyordu. Fakat bu korkuların büyük çoğunluğu henüz geçmiş değil.
Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'nı Afganistan'da bombalı saldırılar başlayınca askıya almıştı fakat daha sonra Taliban rejiminin düşmesiyle beraber tekrar başlattı.
Aga Han Gelişim Ağı (AKDN) üyesi olan İnsani Yardım Merkezi (FOCUS), rehabilitasyon ve yardım çalışmalarına devam ederek, çeşitli Afganistan sınırlarındaki kapanma ve krize rağmen işlenirliğini sürdürdü. Bu vakıf, Ekim 2001'in sonuna kadar yaklaşık 50,000 yerinden olmuş ve zayıf nüfusa da 1,400 ton gıda malzemesi dağıtarak, 2001 boyunca Afganistanda 450,000'in üzerinde kişiye yiyecek ve başka yardım malzemeleri sağladı. Ekim 2001'de, Badakshan'da 10,000 ton, eyaletteki yüksek bölgelerdeki yardıma muhtaç insanlara da 4,000 ton gıda malzemesi dağıttı. Aynı zamanda FOCUS, eyaletteki taşralarda yıllık 30,000 ton tahıl üretilebilecek şekilde bir tarımsal program hazırladı.
1 Kasım'da, Amerikan C-17 uçakları 30.000 feet'ten (10.000 m) uçarak, Amerikan Bayrağı damgalı 1.000.000 gıda ve ilaç paketi bıraktı.

Kamuoyu

Ekim 2001'de, taramalar göstermektedir ki, Amerikan halkının %88'i Afganistan'daki savaşı desteklerken, %10'u uygun görmemektedir. İngiltere'de de, %65'i savaşı desteklemektedir.  Ağustos 2007'deki Gallup anketi sonucuna göre de, Amerikalıların %70'i Afganistan'a asker göndermekle hata yapıldığını düşünmezken, %25'i bunun bir hata olduğunu savunmaktadır. 2007 Ağustos'undaki bir ankette de, Kanadalıların %51'i Afganistan'a barışı korumak için birlik gönderilmesini doğru bulurken, %45'i bunun zıttını düşünmektedir.  Aralık 2007'de yapılan bir ankete göre, Afganların %67'si ülkelerinde NATO gücünün bulunmasını desteklemektedir.

Uyuşturucu ticareti

2000'de, Taliban afyon üretimine yasak getirdi ve bu da Pashtun Mafyası'nın afyon üretiminde %90'a varan bir düşüşe sebep oldu. 2001'de Amerikan işgalinden sonra, afyon üretiminde gözle görülür bir artış yaşandı. 2005'te, Afganistan tekrar dünyanın 1 numaralı afyon üreticisi konumuna geldi ve dünyadaki üretilen afyonun %90'ını üretip ve birçoğunu da işleyerek eroin haline getiriyor ve Avrupa ve Rusya'ya satıyordu. Amerikan ve müttefiklerin uyuşturucu ticaretini engelleme yolunda başarılar elde etmelerine rağmen, bu çalışmalar sekteye uğradı çünkü çoğu şüpheli uyuşturucu trafikçisi Karzai hükümetinde üst düzey görev almaktaydı. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suçlar Ofisi'nin (UNODC) tahminlerine göre; GSMH'nın %52'si uyuşturucu ticaretinden sağlanmaktadır ki, bu da yıllık 2.7 milyar dolar yapmaktadır. Üretimdeki artış, bozulan güvenlikle ilişkilendirilmektedir, öyle ki kalıcı güvenlikli bölgelerde daha az üretim yapılmaktadır. Haşhaşı yok etme politikası uluslararası camia tarafından yayıldı fakat haşhaşın yok edilmesi sonucunda alternatif projelerin yokluğundan dolayı geçim kaynakları kaybolacaktı ve bu yüzden Birleşmiş Milletler'in Uyuşturucuyla Savaş politikası başarısızlığa uğradı. Haşhaşın yetiştirilmesine engel olmaktansa, yok edilmesi yalnızca kırsal alanlarda fakirliğin aşırı biçimde artmasına neden oldu ve bu da özellikle Afganistan'ın güneyinde genel bir hoşnutsuzluğa neden oldu. Haşhaşı yok etmek için ilaç sektörü için lisanslı afyon üretimi gibi birkaç alternatif düşünüldü.

İnsan hakları ihlalleri

Afganistan'da insan hakları ihlallerine dair birçok rapor bulunmaktadır. Amerikan işgaliyle, İnsan Hakları Gözlemcisi raporlarına göre, güçlenen Taliban kuvvetleri, rekor düzeydeki uyuşturucu üretimi ve yeniden silahlanan kumandanlar, yüzbinlerce masum Afgan vatandaşın mutluluğu ve hakkına tehdit oluşturmaya başladılar.

Afganistan'daki insan hakları ihlallerinin tarihi

Afganistan son yirmi yıldır yaygın bir biçimde insan hakları ihlalleriyle yüz yüze kalmaktadır.  Afganistan'da Sovyet İşgali, toplu ölümlere, işgencelere ve gelişigüzel bırakılan mayınlara neden olmuştur. Sonraki sivil savaş, güç için çatışan ayrılıkçı orduların yaygın suistimaline sahne olmuştur. Taliban 1996'da başa geldi ve 2001'deki Amerikan işgaline kadar ülkeyi yönetti. Taliban kadınlara uyguladığı insan hakları ihlalleriyle kötü tanınmıştır.

Afgan Komutanları

Afgan komutanları ve çeşitli milletler tarafından desteklenen siyasi olarak güçlü adamlar, ülkedeki birçok kaçırma, tecavüz, hırsızlık ve haraç gibi suçlardan sorumlu tutulmuşlardır. Siyasi organizatörler ve gazeteciler Afgan ordusu veya polisi tarafından ölümle tehdit ediliyorlardı.

İşkence üzerine tartışmalar

Mart 2002'de, resmi CIA görevlileri, "geliştirilmiş sorgulama teknikleri" uygulama konusunda tartışmalı bir yetkiye sahip oldu. Bush yönetimi, savaş sahasında yakalanan El-Kaide üyelerinin Cenova Antlaşması'na bağlı olmadığını bildirdi. Uluslararası Af Örgütü 26 Nisan 2007'de yaptığı açıklamada, Kanadalı yetkililerin Afganistan'daki tutukluları ziyaret etmelerinin amacının, onları korumaktan çok siyasi şerefi korumak adına olduğunu bildirdiler.
Muhtemel sorgu teknikleri arasında, sarsmak ve hakaret etmek, ayakta pozisyonda kelepçeleyerek soğuk bir odaya sokmak ve suyla ıslatmak ve hatta water boarding denilen işkence de vardı. Water boarding, göz altındaki kimsenin yüzüne, tutuklu kendinin hava alamadığına veya boğuluyor olduğuna inanana kadar su püskürtme olayıdır. Amerikanlar Kabil'de bu tekniklerin uygulandığı bir hapishane bulundurmaktadır. 100 kadar önemli Birleşik Devletler hukuk profesörü, waterboarding'in işkence olduğunu belirtmişlerdir. Senator John McCain'de waterboarding'in sahte bir idam ve "çok aşırı bir ızdırap" olduğunu belirtti. CIA ise, waterboarding'i bir işkence olarak görmediklerini açıkladı.

Tutukluya Kötü Muamele Davaları

Amerikan personelinin Afganistan'da, Irak'ta ve Guantanamo Kampı'nda görevi kötüye kullanma ve tutukluların öldürüldüğüne dair suçlardan 330 adet görüşülen dava bulunmaktadır. Bagram işkence ve tutukluya hakaret davasında, iki tutuklu parmaklıklara zincirlenmiş ve ölenedek dövülmüşlerdir. 15 Kasım 2005 tarihinde, 15 Amerikan askeri hakkında küçük suçlardan dava açılmıştır.
Abdul Wali [1 Haziran 2003'te Asadabad yakınlarında bir üste öldü. Sözde resmi Ordu Görevlisi ve CIA ajanı David Passaro tarafından dövülmüştü ve Passaro 17 Haziran 2004 tarihinde saldırı ve cinayetten 4 davadan tutuklandı.
24 Eylül 2006'da, LA Times'tan Craig Pyes, 2003 başlarında düzenledikleri turda Alabama Milli Muhafızlarından 1/20. Özel Kuvvetler Grubu(Airborne)'na mensup 10 üyenin Gardez'de bir üste Afgan Milli Ordusu askeri 18 yaşındaki Jamal Naseer'e işkence ettikleri ve sonra ateş ederek öldürdüklerini, kar gütmeyen bir organizasyon olan Savaş Suçları Projesi'nin araştırmalarının sonuçlarına dayanarak ileri sürdü. Bu olayın başındaki yetkililer, Subay Ken Waller ve Çavuş Phillip Abdow'dur. Bu iddia sözde uygun delillerle araştırmaya dayanarak düzenlenmiştir.