Devol Antlaşması

Arka plan

1097'de Haçlı orduları, Avrupa'dan doğuya doğru gruplar halinde yolculuk ederek Konstantinopolis'te bir araya geldiler. Selçuklu Türkleri ile olan savaşında paralı asker olarak hizmet etmeleri için yalnızca bir miktar batılı şövalye talep eden I. Aleksios, Kudüs'e gidecekleri yolu keserek orduları engelledi ve eskiden kendisine ait olan toprakları imparatorluğa geri vermeye yemîn edene kadar orduların ayrılmalarına izin vermedi. Haçlılar sonunda bu yemîni grup olarak değil daha ziyade tek tek ettiler. Buna karşılık, Aleksios onların emrine rehberler ve korumalar verdi. Ancak Haçlılar, Bizans taktikleri karşısında kızgındılar, örneğin Haçlılar yolculuklarını finanse etmek için yağmalamayı umdukları Selçuklulara karşı Nicaea'yı kuşattıklarında, Bizans teslim müzakereleri yapılmıştı. Önemli şehirleri, adaları ve gerçekte batı Küçük Asya'nın çoğunu tekrar ele geçiren Aleksios, tarafından ihanete uğramış olarak hisseden Haçlılar, Bizans'ın yardımı olmadan yollarına devam ettiler. 1098'de Antakya'yı uzun bir kuşatmadan sonra ele geçirdikten ve sonra kendileri bu kentte kuşatılınca, Aleksios onlarla buluşmak üzere yürüyüşe geçti, ancak Blois Kontu Stephen'dan durumun umutsuz olduğunu duyunca, Konstantinopolis'e geri döndü. Kuşatma karşısında beklenmedik bir şekilde ayakta kalan Haçlılar, Aleksios'un onları terk ettiğine inanıp ve Bizans'ı tamamen güvenilemez bulmaya başladılar. Bu nedenle yeminlerini geçersiz saydılar.
1098'de Boemondo tarafından kurulan Antakya Prensliği de dahil olmak üzere irili ufaklı birçok Haçlı devleti vardı. Antakya'nın Aleksios'un sözde ihanetine rağmen Bizans'a geri verilmesi gerektiği savunuldu, ancak Boemondo burayı kendisi için istedi. Aleksios elbetteki itiraz etti; önemli bir limanı olan Antakya, Asya'nın ticaret merkezi ve önemli Antakya Doğu Ortodoks Patriği olan Doğu Ortodoks Kilisesi'nin kalesiydi. Yüzyıllar boyu Bizans elinde bulunmayan Kudüs'ten farklı olarak imparatorluğun elinden yalnızca birkaç on yıl önce çıkmıştı. Bu nedenle, Aleksios, Boemondo'nun 1097'de ettiği yemine göre imparatorluğa geri dönmesi gerektiğine inandığı Prenslik'in meşruluğunu tanımadı. Bu nedenle, Boemondo'yu Antakya'dan çıkartmaya çalıştı.
Boemondo, hem Aleksios'a hem de Doğu Ortodoks Kilisesi'ne karşı 1100 yılında daha ileri düzey bir hakarette bulundu: Valenceli Bernard'ı Latin Patrikliğine atadı ve aynı zamanda Konstantinopolis'e sığınan Rum Patrik İoannis'i kovdu. Kısa süre sonra, Boemondo Suriye'deki Danişmendliler tarafından esir alındı ve üç yıl hapsedildi, Antakyalılar yeğeni Tancred'i naip olarak seçtiler. Boemondo serbest bırakıldıktan sonra 1104 yılında Selçuklular tarafından Harran Muharebesi'nde mağlup edildi; bu yenilgi hem Selçukluların hem de Bizanslıların Antakya üzerindeki etkilerini yeniden tesis etti. Boemondo, Antakya'nın kontrolünü Tancred'e bıraktı ve destek bulmak amaçlı İtalya ile Fransa'yı dolaşmak için Batı'ya döndü. Papa II. Paschalis'in ve kızıyla evli olduğu Fransız Kral I. Philippe'in desteğini kazandı. Bu seferin bir haçlı seferi niteliği kazanıp kazanmadığı ise belli değildir.
Boemondo'nun Sicilya'daki Norman akrabaları, Bizans İmparatorluğu ile 30 yıldan fazla bir süredir ihtilaf halindeydiler; babası Robert Guiscard, İmparatorluğun en zorlu düşmanlarından biriydi. Boemondo uzaktayken, Aleksios Antakya ve Kilikya'nın şehirlerini yeniden ele geçirmek için bir ordu gönderdi. 1107'de Suriye'de bulunan Müslümanlara karşı planlanan haçlı seferi düzenlemek yerine Boemondo, Aleksios'a karşı açık bir savaş başlattı ve Adriyatik'i geçerek İmparatorluğun en batısı olan Dyrrhachium'u kuşatmaya başladı. Ancak babası gibi Boemondo da İmparatorluğun iç mekanında önemli ilerleme kaydedemedi; Aleksios, meydan muharebesinden kaçınması sonucu uzayan Boemondo'nun kuşatması, ordusu arasında baş gösteren bir veba salgını nedeniyle kısmen başarısız oldu. Boemondo, kısa sürede kendisini Dyrrhachium'un önünde izole bir şekilde zor konumda buldu: Deniz yoluyla kaçışı Venedik tarafından kesilmiş ve II. Paschalis ise desteğini geri çekmişti.

Analiz

Antlaşmanın ağırlığı, Aleksios'un lehineydi ve nihai Antakya ve topraklarını İmparatorluğa katılmasını sağlıyordu. Boemondo'yu Antakya'dan çıkartmanın imkansızlığını kabul eden Aleksios, Bizans egemenlik yapısına soktu ve İmparatorluğun yararına çalışmasını sağladı. İmparator (ya Aleksios ya da gelecekte İoannis) antlaşmadan dönmek için herhangi bir sebep göstermedikçe, Boemondo Doux unvanıyla ölünceye kadar Antakya'yı elinde tutacaktı. Prenslik, Boemondo'nun ölümünden sonra doğrudan Bizans idaresine geri dönecekti. Boemondo bu nedenle Antakya'da bir hanedan kuramadı, ancak mirasçıları ile Edessa Kontluğu'na Suriye'nin içlerinde kazanmayı başarabildiği diğer topraklara geçme hakkını garanti altına aldı.
Boemondo'nun toprakları, Aziz Simeon ve kıyıları, Bakras ve Artah kasabalarını ve Jebel as-Summaq'deki Latin mülklerini içeriyordu. Bununla birlikte, Lazkiye ve Kilikya doğrudan Bizans egemenliğine geri dönecekti. Thomas Asbridge'in işaret ettiği gibi, İmparator'un Boemondo'ya (Halep'in kendisi de dahil olmak üzere) vermiş olduğu yerlerin çoğu, halen Müslümanların elindeydi (örn. Edessa ne Boemondo ne de Aleksios'un kontrolündeydi, Tancred orada olduğu kadar Antakya'da da naip olmasına rağmen), bu da Lilie'nin Boemondo'nun Antlaşma ile kazanım sağladığı değerlendirmesiyle çelişmektedir. René Grousset, Antlaşmayı bir "dikte" olarak nitelendirir ancak Jean Richard, Boemondo'nun yapmakla ant içtiği feodal hukuk kuralların "hiçbir şekilde aşağılayıcı olmadığının" altını çizmektedir. John W. Birkenmeier'e göre Antlaşma, Aleksios yeni bir ordu geliştirdiği ve onu yeni taktikler ile kullandığı bir noktada imzalandı, ancak bu bir Bizans siyasi başarısı değildi; "asla etkili olamayacağı Güney İtalya ve ismen hükümdarlığı ile asla gerçekleştirilemeyeceği Antakya'yı elinde tutma isteği karşılığında Boemondo'nun özgürlüğünü verdi."
Antlaşma'nın şartları çeşitli şekillerde yorumlandı. Paul Magdalino ve Ralph-Johannes Lilie'ye göre, "Anna Komnini tarafından yeniden üretilen Antlaşma, batı feodal geleneği konusunda şaşırtıcı bir aşinalık gösterir; ister bir Yunan, ister bir Latin imparatorluk kurumu tarafından hazırlansın Doğu Akdeniz'deki status quo açısından Batı için hassas bir düşünceye sahipti." Aleksios, Tancred'e Antlaşması'yı uygulatmak için (1110-1111'de Pisa ile imzalanan antlaşma ve 1112'de II. Paschalis ile kilisenin birliği müzakereleri gibi) birçok diplomatik girişimde bulundu. Buna karşılık, Asbridge, Antlaşma'nın batı örnekleri kadar Yunan etkisi taşıdığını ve Aleksios'un Antakya'yı pronoia düzenlemelerinin şemsiyesinin altına almak istediğini yakın zamandaki bir çalışmasında belirtir.

Neticeleri

Boemondo, Antakya'ya geri dönmedi (1111'de öldüğü yer olan Sicilya'ya gitti.) ve antlaşmanın dikkatle ortaya konulmuş maddeleri hiçbir zaman uygulanmadı. Boemondo'nun yeğeni Tancred, Antlaşmayı onurlandırmayı reddetti. Aklında, Antakya için kendi fetih hakkı vardı. Onu Haçlı Seferine karışmayan birine teslim etmek için bir neden görmedi ve gerçekten de (Haçlıların inandığı gibi) buna karşı aktif bir şekilde çalıştı. Haçlılar, Aleksios'un Boemondo'nu kandırıp kendisine Antakya'yı verdiğine inanıyorlardı; Aleksios'un dolandırıcı ve güvenilmez olduğuna zaten inanmalarının yanı sıra bu antlaşma onların inançlarını kendi bakış açılarına göre doğruluyordu. Tancred'e Antakya'nın yasa dışı sahibi olarak atıfta bulunan antlaşma, Aleksios'tan, Boemondo'nun dışlanmasını veya bir şekilde kontrol etmesi beklentisini taşıyordu. Tancred, bir Rum Patriğinin şehre girmesine izin vermedi; Bunun yerine, Rum Patriği, Konstantinopolis'e atandı ve ismen orada güç sahibi oldu.
Antakya ve ona bitişik Kilikya kentlerinin statülerinin sorunu daha sonraki yıllar boyunca İmparatorluğu rahatsız etti. Devol Antlaşması yürürlüğe girmemiş olsa da, ertesi otuz yıl, II. İoannis ve I. Manuil hükümdarlıkları döneminde, Haçlılarla yapılan görüşmelerde Antakya için imparatorluğun iddialarının yasal dayanağı olmaya devam etmiştir. Bu nedenle, II. İoannis, 1137'de ordu ile Antakya'ya hareket edip kenti kuşatmak suretiyle egemenliğini dayatmaya çalışmıştır. Antakya vatandaşları müzakere etmeye çalıştılar ancak İoannis, şehrin kayıtsız şartsız teslim olmasını istedi. Kudüs Kralı Foulques'in iznini alan Antakya Prensi Raymond, şehri İoannis'e teslim etmeyi kabul etti. Raymond'un İoannis'e bağlılık yemini ettiği sözleşme açıkça Devol Antlaşması'na dayanıyordu, hatta onun ilerisine geçiyordu: Raymond imparatorluğun vasallığını tanıyor, İmparator'a Antakya'ya serbestçe giriş sözü veriyor ve Müslümanlardan fethedilir edilmez Halep ile beraber, Şayzar, Humus ve Hama'nın karşılığında şehrin el değiştirmesini garantiliyordu. Ardından, Raymond yeni fethedilen yerlere hükmederken Antakya ise doğrudan imparatorluk yönetimine geri dönecekti. Bununla birlikte, sefer, kısmen İoannis'i vasal olarak kabul etmek zorunda kalan Raymond ve Edessa Kontu II. Joselin'in bu yükü çekememeleri yüzünden en sonunda başarısız oldu. Antakya'ya döndüklerinde İoannis kenti tamamen ele geçirmek konusunda ısrar edince iki prens de ayaklandı. İoannis, kentte kendini kuşatılmış olarak buldu ve 1138'de Konstantinopolis'e geri dönmek zorunda kaldı. Raymond ve Joselin'in isyanla bir alakaları olmadıklarına dair ısrarlarını diplomatik olarak kabul etti. İoannis, harekatını 1142 yılında tekrarladı, ancak beklenmedik bir şekilde hayatını kaybedince Bizans ordusu geri çekildi.
I. Manuil hükümdarlığı döneminde, 1158'e kadar, Antakya gerçekten de imparatorluğun bir vasalı haline geldi. Manuil, Prens Châtillonlu Renaud'u, Bizans Kıbrısı'na saldırısını cezalandırmak için ona bağlılık yemini etmeye zorlamıştır. Rum Patrikliği, tekrar oluşturuldu ve Latin Patriği ile aynı anda hüküm sürdü.
Renaud'un 1160'ta Müslümanlar tarafından ele geçirilmesinden sonra güçsüz naipler yönetiminde kalan Antakya zayıfladı. Antakya, Manuil'in 1180'de ölümünü takip eden iç bölünmelerin İmparatorluğun iddiasını devam ettirme kabiliyetini engellediği 1182 yılına kadar Bizans'ın bir vasal devleti olarak kaldı.
Balkan sınırında, Devol Antlaşması, Aleksios'un saltanatı sırasında ve sonrasında güneydeki Adriyatik kıyısındaki Norman tehdidinin sona ermesine işaret etti; sınır savunmasının etkinliği, 12. yüzyılın çoğuna Dyrrachium yoluyla başka istilaları da engelledi.