Ürük, Divriği

Tarihçe

Ürük köyü Divriği'nin güneyinde ilçeye 35 km, Sivas’a 210 km mesafede kurulmuş bir köydür. Bucağa uzaklığı ise 4 km'dir.
Ürük köyünün kuruluşu ve tarihi her ne kadar net olarak bilinmese de, iskan yılları Osmanlı Hanedanının 12. Padişah'ı olan III. Murat zamanlarına rastladığı sanılmaktadır. III. Murat dö­neminde, Fas'ın ele geçirilmesi (9 Mart 1576), İran savaşları (5 Nisan 1578), Filistin'in feth edi­lişi, Şirvan, Revan ve Tebriz'in Osmanlı idaresine geçişi, bu hareketli dönem içerisinde gerek bu bölgede ve gerekse bölgeye yakın Suriye, Mısır ve Irak gibi bu savaşlara yakın yerlerde bu­lunan insanlarda hareketli günler yaşandığı bilinmektedir. Daha sonraki yıllarda yurtta baş gösteren Celali İsyanları da (1607) birçok ailenin baskınlardan ve soygunlardan kurtulmak için ev­lerini terk edip yeni yerleşim yerleri aramalarına neden olmuştur.
Mercidabık Savaşı'ndan (1516) sonra bir zaman boş kalan Divriği toprakları ise yerleşmeye müsait bir durumda bulunuyordu. İşte bu hengame ve kargaşalardan uzak kalmayı yeğleyen insanlar Divriği'nin güneyindeki top­raklara bu hareketli yıllarda yerleştikleri görülür. Ürük köyünü oluşturanlar da bu bölgeye bazı köylerden daha evvel geldiler denilebilir. Nesilden nesil’e zamanımıza ulaşan sözlü bilgiler de bu doğrultudadır. Burada Mursal 'lıların Mursal'ı ilk oluşturdukları yıllarda yerleşim yerlerini seçmekte ve evlerini yapmakta Ürük'lü komşularının kendilerine yardım ettiklerine bakıldığın­da o yıllarda Ürük'lülerin yöredeki bazı köylerden 50-55 yıl daha evvel yerleşik düzene geçmiş bir köy olduğu savı geçerlilik kazanmaktadır.
Ürük köyünün ilk oluşumunda adının "URUK" olduğu bu köyü oluşturanlannda eski ırkla­ra dayalı bir boy ve Aşiret kolu olan URUK Aşiretinden olduklan hala bir mu amma olarak özel­liğini korumaktadır. URUK kelimesinin Ansiklopedik anlamı; Eski ırkıara dayalı bir boy bir aşi­ret kolu anlamı taşıdığı görülür. Tarihte; Ürük köyüne en yakın benzerlikte olan isme; günümüzde Varka (Irak) Mezopotam­ya'da Aşağı Fırat kesiminde bir Sümer kenti olan URUK ismi ile karşılaşılmaktadır.

Bu eski URUK şehrinin tarihçesi

Bu şehir Ur ve Larsa'nın kuzeybatısındaydı. Burada MÖ 6. binyıla değin inen, üst üste ku­rulmuş bir yerleşme ortaya çıkarıldı. Bu yerleşme 18 yapı katı ve 4 ana kültür katmanından olu­şuyordu. URUK (taldüç tepeden biri üzerinde, çeşitli dönemlerde yenilenen bir tapınak vardı. (An zıguratı) Buna MÖ 4000-MÖ 3700- MÖ 3500-3300 tarihlerinde çeşitli kültür katmanları ek­lendi. Bir ara Akkad'ın egemenliği altına giren URUK, MÖ 22. yüzyılda yeniden bağımsızlığına kavuştu. URUK'lu Utu-hegal, gutileri kovarak Aşağı Mezopotamya'yı ele geçirdi ise de Larsa­lı Rim-Sin tarafından ortadan kaldırıldı. tÖ. 1762'den sonra Babil'e bağımlı) duruma geldi .. (MÖ 126-MS 124) Bilinen son çivi yazılı metin tS. 75'te burada yazıldı.
Arkeolog geçen yüzyılın ortalarında ingiliz Loftus tarafından yeri belirlenen kent, 1912'den itibaren bir Alman arkeoloji heyeti tarafından kazıldı. Yaklaşık 3 km. boyunda ve 2,1 km enin­de bir alana yayılan kentin araştırılması tümüyle tamamlanmamıştır. 75
Çok eski yıllarda bu şehirde birçok insan topluluklarının yaşadıkları ve zaman zaman yapı­lan savaşları kazandıkları, bazı zamanlarda da kaybederek başka kuvvetlere bağımlı duruma geldikleri, tarih içinde geçen devre ve olaylardan anlaşılmaktadır.
Bu hareketli yıllar içerisinde URUK kentini terk ederek başka yerlere göçen insanlarda dik­kate alındığında akİa şu olasılıklar gelmektedir.
O hengamede şehirlerini terk ederek başka topraklara yerleşen insanların URUK kentinden olduklarını nesilden nesile çocuklarına anlatmaları sonucu URUK isminin günümüze kadar geldiği, bugünkü ÜRÜK köyünü oluşturan insanların da yeni yerleştikleri bu yere soylarından ken­dilerine intikal eden ve hafızlarında kalan URUK ismini verdikleri akla daha yakın gelmekte­dir. Ancak; bütün bu olasılıklar net bilinmediğinden o günlerin gerçek yüzü tarihin derinlikle­rinde saklıdır.
Ürük köyü şimdiki yerine iskan edilirken URUK adıyla bilinmekte ise de sonraki yıllarda te­laffuz sonucu ÜRÜK olarak anılmaya başlamıştır. Eskiden bu tür değişikliğe uğrayan yerler vardır. Günümüzde ise Divriği'nin birçok köylerinin isimleri değiştirilmiş, resmi olarak yeni isimler verilmiş olmasına rağmen ÜRÜK isminde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır.

ÜRÜK köyünde belgeli tarih

Yıllarca uğraştan sonra T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivleri Genel Müdürlüğü mahzenlerinden çıkarılan bir dizi arşiv bilgileri elde edilmiştir. Bunlardan 290-295 yıl öncesi Ürük köyünden söz edilerek köylünün elinde bulunan tarla ve yoncalık gibi arazileri ile büyük ve küçük baş hay­vanlarından dolayı Devletin Maliye'sine vergi verdikleri görülür.
Yukarıdaki bilgilerin tamamı Arap harflere dayalı (Eski Türkçe) karmaşık yazılardan çeviri­si yapılmıştır.

ÜRÜK köyünde yaşamış ve yaşayan belirgin şahsiyetler

Köyün kuruluşundan beri birçok insan gelmiş geçmiş, mazi bunların üzerine kalın bir perde örterek hafızalardan siImiştir. Ancak; 19. ve 20. yüzyılda yaşamış bazı insanlar yaşamları sırasın­da hem ekmekleri ve hem de insancıl davranışları nedeniyle hala köy insanının hafızalarında yaşamaktadırlar. İşte bu insanlardan birkaçı:
Halil Ağa, Müdür ağa Veli ağa,Musa efendi(Odabaşı) - İsmail Efendi (Ulusoy) - Mustafa Ağa, Zeynel ağa (Çınar) - Musa ağa (Kocalar­dan) - Veli Efendi,İbrahim ağa, Gözel ağa, Mansur efendi (Aydoğan) ve Mustafa Ağa, Yusuf Ağa, Ahmet Ağa, İbrahim Ağa, Hasan Ağa (SazIı) - Mehmet ağa (deli Mehmet), Rıza ağa Yusuf ağa, (Kış) - Yusuf ağa, Hamit ağa Celal bey (Örencik)-Hasan Örencik (Hüsüğüngil) - Hüseyin domurcaklı - Kasım ağa (yağbasan) Mehmet ağa (Sazlı) bu zincirler disizine bir halka olarak eklenmiştir. Ayrıca köyün ve çevre köylerin MİMARİ Ustalarımız HALİL ve APDİ USTALARIMIZ ve HALİL USTANIN OĞLU GAZİ USTA'dır.Yaşayanlar hanesine Mehmet Sazlı Kasım oğlu Aziz Yağbasanı, özellikle köy şiirleri ile bildiğimiz Ferhat Yağbasan'I ve Cebrail Sazlı'yı da eklemek gerekir.
1984-1999 yılları arasında üç dönem Divriği Belediye Başkanlığı yapmış olan Muharrem Yağbasan bu köylüdür.
KÖTÜ HATIRA FOTOĞRAFÇISI 24 SAAT AÇIK- adlı eserin yazarı Evrim Yağbasan da ayrıca burada sözü edilecek insanımızdır... (Ek: CY)

Kültür

Lüğlük dağı tepesinde içme suyu kaynağı vardır en tepesi ziyaret yeri olarak bilinir  yağmur duası yapmak üzere buraya gidilerek kurban adak yapılır hatta bir keresinde bende gittim. Adımata  ve Koyun Abdal denilen yerlerde ziyaret yeri olarak bilinir, Koyun abdal’ da kutsal olduğuna inanılan bir ağaç vardı. Bir gece kim olduğu bilinmeyen kişilerce kesilmiştir. Birde Deliklitaş vardır buraya da ilkbaharı karşılamaya Yelönüne Nevruza gideriz.

İBADET ŞEKLİ

köyün Alevi inanışı çevresindeki diğer Divriği köyleri gibi Cem yapılır ve Muharrem ayında muharrem orucu tutulur. Cem törenleri Abuzeyf dede ve Garip dedelerin öncülüğünde yapılırdı. Birde mümkün olduğunca her yıl Abdal Musa lokması yaparız.

Ürük Köyü Kültür ve Dayanışma Derneği

Derneğimiz 1995 yılında Ankara’da kurulmuştur. Kuruluşundan bugüne kadar kuruluş amacına uygun olarak Ankarada ve köyde sosyal ve kültürel çalışmalara öncülük etmiş olup özellikle de köyün sosyal ihtiyaçlarına bütçesi oranında katkıda bulunmuştur. bu çalışmalarında köy muhtarlığıyla sürekli dialog halinde olmuştur, olmayada devam edecektir. Ekonomik örgütlülük olarak da S:S Yelliyurt ve S:S Çalgan Konut Yapı Kooperatifleri faal olarak devam etmektedirler.

Coğrafya

Sivas iline 203 km, Divriği ilçesine 30 km uzaklıktadır.

İklim

Köyün iklimi, karasal iklim etki alanı içerisindedir.

Altyapı bilgileri

Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.