Sürdürülebilir moda

Sürdürülebilir moda, sosyal adalet ile birlikte ekolojik bütünlüğe doğru değişimi teşvik eden bir hareket ve süreçtir. Sürdürülebilir moda, moda ürünlerinin üretim yöntemlerine hitap etmekten daha fazlasını, bütün bir moda sistemindeki değişimi içermektedir. Bunun anlamı, modanın içinde yer alan sosyal, kültürel, ekolojik ve finansal sistemlerle uğraşmak demektir . Aynı zamanda modayı kullanıcılar ve üreticiler, tüm canlı türleri, dünyadaki çağdaş ve gelecekteki sakinler gibi birçok paydaş perspektifinden ele almak anlamına gelir. Bu nedenle sürdürülebilir moda vatandaşların, kamu sektörünün ve özel sektörün sorumluluğundadır. Sistem odaklı düşünülen modaya bir örnek olarak, çevresel açıdan zararlı bir elyaf türünün , daha az zararlı olanıyla değiştirilmesi gibi ürün bazında yapılan girişimlerdir. Sürdürülebilir modaya yakın bir diğer terim ise ekolojik modadır.

Tarihsel gelişimi

Sürdürülebilir moda hareketinin kökenleri, parçası olduğu modern dönemin ekolojik hareketleri ile iç içe geçmiş ve özellikle de 1963 yılında Amerikan biyolog Rachel Carson'ın "Sessiz Bahar" adlı kitabının yayınlanması ile şekil almıştır. Carson'un kitabında yer alan endüstrileşmenin bir parçası olarak tarımsal kimyasalların kullanımı dolayısıyla yaşanan çevresel kirlilik, bugün modanın çevresel ve sosyal etkisinin tartışılmasında hala önemli olan bir tema olarak yer almaktadı. Kitabın çıkışından sonraki onyıllarda, endüstriyel faaliyetlerin etkileri de dahil olmak üzere, insan eylemlerinin çevre üzerindeki etkisi daha sistematik olarak araştırılmış ve 1987'de Brundtland Raporu tarafından belirtilen bir terim olan, "sürdürülebilir kalkınma" gündeme gelerek, yaşanan olumsuz etkileri azaltmak için yeni tartışmalar ortaya çıkmıştır.
1992 yılında Çevre ve Kalkınma konulu, Birleşmiş Milletler tarafından gerçekleştirilen Rio Dünya Zirvesi, moda ve tekstil konularındaki yayınlarda yer almaya başlamıştır. Bu yayınlar, 1980'lerin sonunda iş modellerinde çevresel kaygıları getiren Patagonia ve ESPRIT gibi tanınmış şirketlerin çalışmalarını içeriyordu. O zamanlar bu şirketlerin sahipleri olan Yvon Chouinard ve Doug Tompkins, dış mekân sporları ile ilgilenen bireyler olarak, doğanın aşırı üretim ve tüketiminden zarar gördüğüne tanık oldular. Böylelikle şirketlerinde kullanılan liflerin etkileri hakkında araştırmalar yaptılar. Patagonia için bu durum, pamuk, yün, naylon ve polyester elyafları için bir yaşam döngüsü değerlendirmesi ile sonuçlandı. ESPRIT için ise odak nokta, işlerinin % 90'ını temsil eden pamuk ve pamuğa daha iyi alternatifler bulmaktı. İlginçtir ki, malzemelerin etkisine ve seçimine benzer bir odaklanma, otuz yıllık sürdürülebilir moda tarihindeki en belirgin tutum olmuştur.
Bu iki şirketin öne sürdüğü gibi 'yeşil' veya 'ekolojik' moda ilkeleri, Arne Næss, Fritjof Capra, Ernest Callenbach ve tasarım teorisyeni Victor Papanek gibi derin ekolojistlerin felsefesine dayanıyordu. Carolyn-Merchant, Suzi Gablik, Vandana Shiva, ve Carol Gilligan'ın önerdiği insan-doğa ilişkileri anlayışı ise daha çok feminist bir bakış açısıyla sosyal ilişkileri ve işçi haklarını ele alıyordu. Patagonia ve ESPRIT'in ilk çalışmalarının mirası, moda endüstrisinin bugün sürdürülebilirlik konusunda şekillenmektedir. Bu iki şirket, 1991'de California Visalia'da düzenlenen ilk organik pamuk konferansını finanse etmişlerdir. 1992'de, baş tasarımcı Lynda Grose tarafından geliştirilen “ESPRIT Ecollection”,  perakende satışa sunulmuştur. 1990'lar boyunca ve 2000'lerin başlarında, sürdürülebilir moda hareketi pek çok markayı kapsayacak şekilde genişledi. Her ne kadar öncelikli odak tekstil malzemesinin çevresel etkileri üzerinde yoğunlaşsa da, Doug Tompkins ve Yvon Chouinard sürdürülebilirliği tehdit eden temel nedeni üstel büyüme ve tüketim olarak uzun bir zaman önce belirtmişlerdir. 2011'de Patagonia markası bir reklam yayınlayarak "Bu ceketi satın almayın" başlıklı kampanya ile insanları tüketimin çevre üzerindeki etkisini göz önünde bulundurmaya ve yalnızca ihtiyaç duyduklarını satın almaya teşvik etmeyi amaçlamıştır.
Sektör gündemine paralel olarak, sürdürülebilir moda konusundaki araştırma gündemi 1990'ların başından beri gelişmekte olup, alanın kendi tarihi, dinamikleri, politikaları, uygulamaları, alt hareketleri ve analitik ve eleştirel dilin evrimi gözlemlenebilmektedir. Bu konu hakkında çalışan ve farklı bakış açıları sunan bir grup araştırmacı, biyolojik çeşitlilik kaybı ve iklim değişikliği zorluklarıyla orantılı olarak radikal ve koordineli bir araştırma faaliyeti için savunuculuk yapmak üzere 2019 yılında Duyarlı Moda Araştırmacıları Birliği'ni kurdular.