Radyo tiyatrosu

Radyo tiyatrosu adından da anlaşılacağı gibi görselliğin olmadığı, sadece sesli olarak oyunların oynandığı, arkadan gelen ses efektleriyle radyo yayını ile dinleyicisine tiyatro izliyormuş hissini yaratan, tiyatronun birebir canlı ortamı dışında etkili bir şekilde izlenebileceği iletişim platformu.

Önemli etkileri

Günümüze göre iletişim teknolojilerinin kısıtlı olduğu yıllarda radyo, önemli bir yayın aracıydı. İletişimin yanında kurgusal içerikli programlar yayınlama isteği radyo tiyatrosunun ortaya çıkmasını sağlamıştır. Özellikle II. Dünya Savaşı'ndan sonra yaygınlaşarak bir radyo klasiği haline gelmiştir.
1938 yılında H. G. Wells'in Dünyalar Savaşı isimli kitabını radyoya uyarlayan Orson Welles, oyunun yayınlandığı ABD'de kısa süreli bir panik yaşanmasına sebep olmuştur. Oyunda, marslıların Dünyayı işgal ettiği konusu bir haber bülteni şeklinde işleniyordu ve bunun sadece bir radyo tiyatrosu olduğu daha sonra anlaşıldı.
Türkiye'de ilk radyo tiyatroları 1950'li yıllarda İstanbul Radyosunda yayınlanmaya başladı. Ekrem Reşit Rey, Haldun Taner, Behçet Necatigil gibi isimler ilk radyo oyunu yazarlarındandır.
Radyo tiyatrosu Çarşamba akşamları 21.00’de aileleri radyo başına bağlayan bir programdı. TRT bu geleneği bugün de koruyor hala.
Önceleri Arkası Yarın’lar altı ya da on ikişer bölüm olarak hazırlanıyordu. Bir oyun pazartesi günü başlar, cumartesi günü biterdi. Pazar sabahı program yoktu. Tiryakileri de bir gün ara vermiş olurdu. On iki bölümlük oyunlar iki hafta sürerdi. Meraklısı bilirdi ki, her pazartesi ya yeni bir oyun başlar ya da bir önceki hafta başlayan oyunun yedinci bölümü vardır.
Sonraki yıllarda bu gelenek bozuldu. Oyunlar beş, sekiz, on bölüm ya da ihtiyaca göre daha uzun yazılmaya başlandı. Artık pazar sabahları da arkası yarın yayınlanıyordu. Bugün uygulama bu biçimde sürüyor. Teknolojinin gelişmesi ile artik eski tiyatrolarin arşivlerinede youtube'dan veya Körebe gibi akilli telefon uygulamalarindan her an ulaşmak mümkün.
Günümüzde görsel yayınların kullandiği bilgisayar teknolojilerinin ulaştığı seviye, insanları ekran başına veya sinemalara kolayca çekiyor. Ancak yine ayni sebepten yani görsel teknolojilerin ulaştığı seviye nedeni ile bu yapımların hem senaryoları eskisi kadar titizlikle hazırlanmıyor hem de seyirciye çok fazla hayal gücünü kuklanma imkanı tanınmıyor. İşte bu nedenle bugün Radyo Tiyatrolarina artan bir ilgi göze çarpmakta.

Görme engelliler için radyo tiyatrosunun önemi

Görme engelliler, sinema, tiyatro gibi etkinliklerde ses ile birlikte ağırlıklı olarak kulkanilan görsel temalara ulaşamadıklarindan, anlatılan hikatenin bütününü kavrayamamaktadir. Oysa radyo tiyatrolari dinleyicisine sadece ses vasıtası ile ulaştığından hikaye anlatımında görsel anlatımın veya hem görsel hem sesli anlatımın birlikte anlam kazandığı anlar olmamakta bu dutumda görme engeli olan kişi hikayenin başınfan sonuna hakim olabilmektedir. Bu nedenle radyo tiyatrolari, yapısı gereği görme engellilerin karanlık dünyasına açılan renkli bir pencere görevi üstlenir.
Genellikle TRT Radyo 1'de ve TGRT Radyo'da yayınlanan radyo programları insanın zekasını ve hayal gücünü geliştirir. Radyo tiyatroları genelde sürükleyici yapıya sahiptir. Dinleyen kişi tiyatrodan kendini alamaz. Türk yazarlar tiyatrolarında köy yaşamı, aile, dostluk vb. konuları işler. Yabancı meslektaşları konuya daha edebi yaklaşır.