Sovyetler Birliği Kuruluş Antlaşması

Antlaşmasının sebepleri

Antlaşma, Bolşevik Parti ve Birlik içindeki hükûmetlerin iç siyasi çatışmalarının bir sonucuydu. Başlangıçta Vladimir Lenin, Rusya'nın Ekim Devriminin tüm dış sınırları bu şekilde sona erdireceğini görmedi. Bu görüş, Rusya'nın gelecekteki bir Dünya devriminin sadece bir ilk adımı olduğuna inanan Leon Troçki ve taraftarları tarafından desteklendi. Bununla birlikte, Kızıl Ordu eski iç ulusal ve yabancı sınırlara yaklaşırken, onları geçmek için bir bahaneye ihtiyaç duydu. Bunun için bir yöntem, Kızıl Ordu mevcut hükûmeti devirdiğinde yetkileri devralacak bir alternatif hükûmet olan Sovyet Cumhuriyeti'nin kurulmasıydı. Ukrayna, Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan'da durum böyle olurken, Litvanya ve Polonya gibi yerlerde başarısız kampanyalar oldu. Alternatif olarak, ayakta kalan orduları zayıflatmak için bir azınlığın varlığını (ör. Tatar ve Başkurt özerk cumhuriyetlerinin kurulması) ve ulusal azınlığın olmadığı bir coğrafi bölgeye dayanan bir hükûmetleri - Uzak Doğu Cumhuriyeti, Türkistan- kullanıldı.
Bununla birlikte, Kızıl Ordu'nun Polonya seferinin büyük başarısızlığı, Troçki'nin Dünya Devrimi planlarını beklemeye aldı. Aynı zamanda, Josef Stalin'in yükselen figürü farklı bir gündem getirdi. Lenin, korenizatsiya politikaları doğrultusunda ulusal cumhuriyetlerin kurulmasınını kalıcı bir özellik olarak gördü. 1922 yılının ilkbaharında Lenin ilk felçini geçirdi ve halen Milliyetler Halk Komiseri olan Stalin, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri seçilerek yeni resmi bir makam kazandı.
Stalin, Rus İç Savaşı'nın sona ermesi ile Savaş komünizminin Yeni Ekonomi Politikasıyla yer değiştirildiğine göre, bunun de facto çerçevenin hukuki de jure olanla uyuşacak bir ülkeye ihtiyaç duyurduğu ve Bolşevik Devletin, tek egemen varlık olarak yeniden örgütlenmesini savundu. Bu, birçok parçalanmış Sovyet hükûmetinin tasfiye edilmesini ve Moskova'ya üstün egemenliğini geri kazandırmayı içeriyordu.
Bu yol, hem Korenizatsiya'nın savunucuları ve hem de özellikle de Ukrayna'daki (Hristian Rakovskinin muhalefeti) ve Gürcistan'ın (Gürcistan Olayı) bazı yerel yönetimler ile doğrudan çatışmaya neden oldu. Dolayısıyla antlaşma Bolşevik kampındaki farklı gruplar arasındaki, geniş azınlıkların (Gürcistan ve Ukrayna'nın adlandırılmış örnekleri) isteklerini karşılamak ve potansiyel genişlemeye izin vermek için bir uzlaşma olarak görülebilir.
Beyaz Rusya'nın en küçük cumhuriyeti olan Belarus, komşu İkinci Polonya Cumhuriyeti'nin yetkisini baltalamak ve büyük Yahudi azınlığını kullanmanın yanı sıra gelecekte de Beyaz Rusların ve Ukraynalıların gelecekte beşinci kol olması için resmi dillerine Rusça ve Beyaz Rusçanın yanına Lehçe ve Yidiş dilini ekledi. Aynı zamanda, kilit işlevlerin açıkça Moskova'nın elinde olacağı yeni bir merkezi federal hükûmet yaratıldı.

Siyaset

Başlangıçta anlaşma büyük siyasi yelpazeyi değiştirmek için pek bir şey yapmadı. RSFSC'nin en üst organlarının idari konumlarının çoğu otomatik olarak SSCB'ye devredildi. Örneğin, Bütün Birlik Merkezi İcra Komitesi (TsIK) Başkanlığı, Rusya'daki TsIK olarak başkanlığını da sürdürecek olan Mikhail Kalinin tarafından alındı. Aynı şekilde, Lenin'in Devrimden bu yana yaptığı RSFSC Halk Komiserleri Konseyi (SNK) başkanlığı, Birlik'in SNK Başkanlığına dönüştürülecekti. Bununla birlikte, Lenin felç nedeniyle rahatsız olduğu için, her iki makam, Hükûmetin başkanlığına vekalet eden Alexei Rykov tarafından dolduruldu.
Josef Stalin'in Komünist Parti Genel Sekreteri pozisyonu da değişmedi. Ancak Partinin konumu değişti. Anlaşmadan önce Rus Komünist Partisi (Bolşevikler) (RKP (b)), uzak bölgelerdeki faaliyetleri denetleyen kendi bürolarına (örneğin, Türkistan bürosu, Transkafkasya bürosu, vb.) sahipti. Anlaşma sonrasında parti, Bütün Birlik Komünist Partisi (Bolşevikler) olarak yeniden düzenlendi (VKP (b) - V, Vezyouuznaya, Bütün Birlik). Cumhuriyetlerdeki partiler devam ederken, Rusya'nın partisi sadece primus inter pares durumunu korumakla kalmadı, aynı zamanda SSCB'de resmi olarak yüksek otoriteliği devraldı.

Orta Asya

Anlaşmanın imzalanması sırasında iktidarın Sovyet olarak bölünmesinin çözülmediği bir alan, birçok sorun içeren Sovyet Orta Asya'ydı. Rus İç Savaşı sırasında önemli bir savaş alanı olan bölge daha sonra dengesiz kaldı. Türkistan, oldukça yakın bir tarihte 1867-1885 yılları arasında Rusya'nın denetimine girdi. Ayrıca, Çarlık günlerinde (örneğin Transkafkasya, 19. yüzyılın ortalarında feodal yönetimini kaybetti) sınırlandırılan eski Rus İmparatorluğu'nun diğer etnik sınırlarından farklı olarak, Sovyet yetkilileri Buhara Emirliği ve Hive Hanlığı gibi, asla Rusya'nın bir parçası olmamış iki ili de jure  devraldı. Rus İç Savaşı sırasında diğer cumhuriyetlerin kaderini paylaştılar, fakat burada onların özel statüleri korundu ve Buhara ve Harezm  Halk Sovyet Cumhuriyeti olarak kuruldular. Mihail Frunze'nin zaferlerine rağmen, çatışma sürmekte ve 1922'de bütün iller  Basmacı Hareketi'nin kontrolü altındaydı.
Bu sorunu çözmek için, korenizatsiya politikası doğrultusunda Orta Asya'da geniş kapsamlı bir ulusal sınırlandırma programı başlatıldı. 27 Ekim 1924'te TsIK, eski Buhara ve Hive Halk Cumhuriyetleri ile RSFSC'nin Türkistan, Özbekistan SSC ve Türkmenistan SSC olarak yeniden düzenleyen bir kararname yayınladı, 13 Mayıs 1925'te her ikisi de tam Birlik Cumhuriyetlerinden oldular. Yeni cumhuriyetlerin sınırları etnik gruplarla örtüşüyordu ve Özbekistan başlangıçta Tacikistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni içerirken, 16 Ekim 1929'da tam bir Birlik Cumhuriyeti'ne yükseltilerek, Tacikistan SSC oldu.

Sonucu ve Meşruluğu

Bazı uzmanlar, orijinal Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin, iç düzenlemeyi büyük ölçüde değiştiren ve SSCB'yi Birlik temelli konfederasyondan uygun bir federal ülke olarak yeniden örgütleyen 1936 Sovyet Anayasasının 5 Aralık 1936'da kabul edilmesi üzerine ortadan kalktığını savunurlar. Yeni Anayasa, Sovyet Kongresi yerine Yüksek Sovyet adında kalıcı bir parlamento yarattı. Yetkililerin çoğunu da bir araya getirdi ve en önemlisi, Komünist Parti'nin SSCB'de çalışan kitlelerinin arkasındaki itici güç rolü tasdik edildi.
Orijinal Antlaşma'ya gelince, Anayasanın kabul edilmesi Birliğin düzenini yeniden organize etti. Transkafkasya SFSC'nin varlığı sona erdi ve onu oluşturan üç cumhuriyet tamamen Birliğe kabul edildi. Aynı anda RSFSC'nin iki özerk parçası olan Kazak ve Kırgız ÖSSC'leri tam cumhuriyet olarak yeniden organize edildi. Bu nedenle, yedi, on bir oldu.
Transkafkasya SFFSC, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan SSC'lerine bölündüğü 5 Aralık 1936 tarihine kadar varlığını devam ettirdi. Aynı gün RSFSC'nin parçası olan Türkistan ÖSSC'nin varlığı sona erdi ve toprakları yeni kurulan Kazak ve Kırgız ÖSSC'leri tarafında paylaşıldı.

1940

İkinci Dünya Savaşı'nın başlangıcında, 1941 yılında Almanların SSCB'yi işgal etmeden önce birkaç yeni cumhuriyet oluşturuldu. Birincisi, daha önce RSFSC parçası olan Karelya ÖSSC, 31 Mart 1940'ta Karelo-Fin SSC olarak tam bir Birlik Cumhuriyeti'ne yükseltildi.
1940 yılında, SSCB'nin Baltık ülkelerini işgal edip ve ilhak etmesinden sonra, Litvanya, Letonya ve Estonya, Litvanya SSC (13 Temmuz), Letonya SSC (21 Temmuz) ve Estonya SSC'ye (gene 21 Temmuz) dönüştürüldü ve sırasıyla 3 Ağustos, 5 Ağustos ve 6 Ağustos'ta Birlik Cumhuriyeti'ne katıldılar. Son cumhuriyet, Ukrayna SSC parçası olan Moldava ÖSSC'si ile Besarabya'nın geniş toprakları birleştirilerek Moldova SSC kuruldu.
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra hiçbir yeni cumhuriyet kurulamamıştır, bunun yerine Karello-Finlandiya SSC, özerk cumhuriyete indirgenmiş ve 16 Temmuz 1956'da RSFSC'ne yeniden eklenmiştir.

Yürürlükten kaldırılması

8 Aralık 1991'de Ukrayna ve Beyaz Rusya SSC'leri ve RSFSC liderleri, 25 Aralık 1991'den geçerli SSCB'yi dağıtan, 1922 antlaşmasının yürürlükten kaldırılması konusunda anlaştılar.
15 Mart 1996'da Rusya Federasyonu Devlet Duması, RSFSC Yüksek Sovyeti'nin haksız, anayasaya aykırı "Sovyetler Birliği Antlaşması'nın Yürürlükten kaldırılması" kararının RSFSC Anayasasının ciddi bir şekilde ihlali, uluslararası hukuk normları ve daha sonra yürürlüğe giren yasaların ihlal edildiğini belirterek yasal durumunu belirtti.