Çveneburi

Tarih

Çveneburiler, üç farklı dönemde Türkiye’ye göç ettiler. İlk göç dalgası, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlı egemenliği altındaki Gürcistan topraklarının Çarlık Rusya’sının eline geçmesinden sonra gerçekleşti. Asıl büyük göç dalgası ise, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın (93 Harbi) ardından başladı. Rusya ve Osmanlı Devleti arasındaki göç anlaşmasıyla başlayan ve bu anlaşmanın yenilenmesiyle süren göç döneminde, Müslüman Gürcüler Artvin, Acara, Ardahan, Samsthe, Aşağı Guria bölgelerinden Osmanlı topraklarına göç ettiler. Göç ettikleri bölgelerin büyük bölümü neredeyse nüfussuz kaldı. Mahaceret veya Muhaciroba (მუჰაჯირობა) olarak da bilinen bu göç sırasında, bugünkü Kobuleti’den göç edenler kendilerini Çürüksulu (Çuruksulebi), Batum’dan göç edenler Batumlu (Batumeli), Yukarı Acara ve Aşağı Acara sancaklarından göç edenler Acaralı (Acareli), Macaheli’den göç edenler Macahelli (Macahleli) olarak adlandırdılar. Ancak ortak adlandırma terimi Çveneburi olmuştur. 93 Harbi göçleri giderek azalıp yıllara yayıldı. 1921’de, Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti’nin yıkılıp yerine Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kurulmasından ve Türkiye ile Gürcistan arasında yeni bir sınırın çizilmesinden sonra ise üçüncü göç dalgası gerçekleşti. Bu son göçte, Yukarı Acara’da Türk dilli Müslüman nüfus da göç etti.

Dil

Türkiye'de Gürcülerin çoğunluğu, Gürcüce'nin başlıca diyalektlerinden Acara diyalektini konuşmaktadır. Ancak Muhacir Gürcülerin göç ettikleri bölgelere göre veya aynı bölge içerisinde farklı kelime veya telaffuzlara rastlamak mümkündür.

Grup kimliği

Türkiye'deki göçmen Gürcüler kendilerini geldikleri bölgelere göre Acareli (Acaralı), Çürüksulu (bugünkü Kobuleti'den gelenler), Batumeli (Batumlu), Maçaheli (Macahelli) gibi adlarla adlandırırlar.
Özellikle Muhacir Gürcüler, göç ettikleri bölgede kendi aralarındaki bir iç tanımlama olarak Çveneburi (Gürcüce: Bizden, bize özgü) deyimini kullanırlar.
Müslüman Gürcüler, 16. yüzyıldan başlayarak Osmanlı egemenliğindeki topraklarda din değiştirdiler ve Hıristiyan Gürcülerden ayrıştılar. “Gürcü” anlamına gelen Kartveli (ქართველი), onlar için Hıristiyan Gürcüleri ifade eden bir terim haline geldi. Müslüman Gürcüler kendilerini Gurci (გურჯი) olarak fade etmeyi yeğlediler. Bugün de Çveneburiler için temel motif İslam’dır ve dinsel niteleme önemlidir. Bu sürecin böyle gelişmesinde, Gürcistan’ın Sovyetler Birliği içinde kalmasının da etkili olduğu sanılır.
Göç ettikleri yerlerde de diğer Sünni Müslüman gruplarla zamanla kaynaştılar. Ünye gibi bazı bölgelerde Çveneburi kızları, Türkler tarafından güzel ve çalışkan olarak görüldüler. Bu kızların evlerine gelin olarak getirilmesi önemli sayıldı. Özellikle göç sonrası süreçte Çveneburiler büyük ölçüde asimile oldular. Türkiye’de Çveneburilerin Türk kökenliler gibi devlet kademelerinde görev almaları desteklenmiştir. Öte yandan tarih yazarları Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu ve Yunus Zeyrek, Çveneburileri, Gürcü kökenli olmadığını ileri sürerek “Acar”, geldikleri toprakları da “Acaristan” olarak adlandırdılar. Son yıllarda Türkiye’deki Çveneburiler arasında Kartveli teriminin kullanılması başka bir tepkiyi de beraberinde getirdi. Çveneburilerin Hıristiyan Gürcüler gibi Kartveli olarak adlandırılması, bazı çevrelerce yeni üretilen bir terimle, "Kartvelist” bir girişim olarak nitelendi.

Dergiler

İsveçin başkenti Stockholm da Şalva Tevzadze tarafından 1977 yılında kurulup yayımlanan  ilk Gürcü kültür dergisi de Çveneburi adını taşır. Gürcüstan (1968) adlı kitabın yazarı Ahmet Özkan (Melaşvili) tarafından Türkiyede dağıtımı yapılan derginin son sayısı 1979 yılında Ahmet Özkan Melaşvili tarafından Türkiyede yayımlandı. Ahmet Özkan’ın 1980’de öldürülmesi üzerine derginin yayımı durdu. Çveneburi, 1993’ten başlayarak yeniden çıktı.
Çveneburilerin yayımladığı dergilerden biri de  Pirosmani (dergi) ’dir. İki dilde, Türkçe ve Gürcüce yayımlanan dergi, 2007 yılının başlarından bu yana yayımlanmaktadır.