Sevan Nişanyan

Yaşam öyküsü

İlköğrenimini Pangaltı Mıhitaryan Okulu'nda gördü. 1968'de, Milliyet gazetesi tarafından düzenlenen İlkokullararası Bilgi ve Kültür Yarışması'nda üçüncü oldu.  Orta öğrenimini Işık Lisesi ve Robert Lisesi'nde tamamladı. Robert Lisesi için "İçinde bulunup da sevdiğim ilk ve muhtemelen son kurum" demiştir. 1974'te üniversite eğitimi için ABD'ye gitmiş, Yale Üniversitesi'nde Felsefe ve Columbia Üniversitesi'nde Siyaset Bilimi okumuştur. Latin Amerika siyasi partileri hakkındaki doktora tezini tamamlamadan Türkiye'ye dönmüştür.
Türkçeye çevirdiği Grundrisse, yazdığı yüz sayfalık bir önsöz ile 1979'da henüz 23 yaşındayken yayımlandı. Birikim dergisinde ve The New York Times'ta yazıları çıktı.
1984-1985 yıllarında Commodore 64 adlı kişisel bilgisayarı Türkiye'ye getiren firmanın kurucusu ve yöneticisi oldu. Bilgisayar programcılığı ile ilgilendi, çeşitli konuşma ve konferanslara katıldı. Türkiye'nin ilk popüler bilgisayar dergisi olan Commodore'u kurup orada Baytan Bitirmez müstear ismiyle yazılar yazdı.
1986'da vizyona giren, kömür madenlerinde geçen bir aşk hikâyesini anlatan Flight of the Spruce Goose filmine senaryo danışmanlığı yaptı.
Çeşitli Britanya ve Uzak Doğu yayınevleri için seyahat kitapları kaleme aldı. 1998 yılında Küçük Oteller Kitabı ilk kez yayımlandı. Türk turizmine kitle turizmi dışında yeni bir yön kazandırma çabası olarak görülebilecek bu kitap kısa süre içinde bir referans kitap haline geldi.
Hapis yattığı dönemde Türkçenin etimolojisi üzerine ilk kapsamlı bilimsel çalışma olan "Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü" adlı eserini tamamladı; aynı sözlüğün popüler bir özeti olan "Elifin Öküzü ya da Sürprizler Kitabı" adlı kitabı yayımlandı.
2004'te İnsan Hakları Derneği tarafından verilen Ayşenur Zarakolu Özgür Düşünce Ödülü'ne layık görüldü. Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu bölgeleri hakkında resmî görüşün verilerini sorgulayan "Ankara'nın Doğusundaki Türkiye" adlı gezi rehberi 2006'da yayımlandı.
Nişanyan'ın Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş dönemine ilişkin eleştirel görüşlere yer veren "Yanlış Cumhuriyet: Atatürk ve Kemalizm Üzerine 51 Soru" adlı kitabı 2008'de basıldı. "Sözlerin Soyağacı"nın geniş ölçüde gözden geçirilmiş ve genişletilmiş yeni versiyonu da aynı tarihte piyasaya sunuldu.
Agos gazetesindeki köşe yazarlığının yanı sıra, 29 Ekim 2008 ve 14 Aralık 2009 tarihleri arasında Taraf gazetesinde "Kelimebaz" adıyla dile ilişkin köşe yazıları yazdı. Bu yazıları iki ayrı kitapta toplanarak "Kelimabaz - 1" ve "Kelimebaz - 2" isimleriyle yayımlandı.
2009'dan itibaren Anadolu yer adlarına ilişkin geniş kapsamlı bir çalışma başlattı. Çalışmanın ilk ürünleri 2010'da piyasaya çıkan "Adını Unutan Ülke: Türkiye'de Adı Değiştirilen Yerler Sözlüğü" adlı kitapta ve Index Anatolicus web sitesinde yayımlandı.
Likya hakkında kitap yazma çalışması sırasında aklına düşen kaya mezarı inşa etme fikrini, yirmi yıl sonra, 2012 yılında Şirince'de gerçekleştirdi.
Agos yazılarını da kapsayan otobiyografisi Aslanlı Yol, 2012 yılında yayımlandı.
Şirince'de inşa ettiği taş binalar mühürlendikten sonra mührü sökerek inşaata devam eden Nişanyan iki yıl hapis cezasına çarptırıldı. Daha önce onanan hapis cezaları da buna eklenince infaz süresi 11 yıl 5 aya çıktı. Söke Cezaevi'nde cezası infaz edilmeye başlandı, 2017'de daha sonra aktarılmış olduğu Foça Açık Cezaevi'nden firar ederek yurtdışına kaçtı. 25 Temmuz 2017'de Twitter hesabından bir açıklama yapan Nişanyan, Yunanistan'a siyasi sığınma talebinde bulunduğunu açıkladı. Nişanyan mesajında, "Yunanistan’a siyasi iltica başvurusunda bulunduk, ikamet kartımı aldık" ifadelerini kullandı.

Şirince

1995 yılında eşi Müjde Tönbekici ile birlikte İzmir'in Selçuk ilçesinin Şirince köyüne yerleşen Nişanyan, bu köyde geleneksel mimari dokuyu korumak ve canlandırmak için yaptığı çalışmalarla tanındı. Eski köy evlerini geleneksel tarzda onararak oluşturduğu Nişanyan Evleri adlı otel 1999'da işletmeye girdi.

Matematik Köyü

Nesin Matematik Köyü, Ali Nesin ve Sevan Nişanyan'ın öncülüğünde kurulmuş, Nesin Vakfı bünyesinde faaliyet gösteren eğitim ve araştırma kurumudur. Yapımına 2007'nin Nisan ayında başlandı. Üç ayda kırk yataklı dört koğuş, elli kişilik bir derslik, hamam usulü kubbeli iki banyo, bir yemekhane, bir tane de amfi yapıldı. Köy, halktan gelen maddi yardımlarla, öğrencilerin ve gönüllülerin emeğiyle oluştu. Yeri, Şirince'nin bir kilometre uzağındaki Kayser dağının yamaçlarındadır ve toplam arazisi 22 dönüm dolayındadır. Köyde ülkeden ve dünyadan birçok bilim insanı ders vermektedir. Birçok yapısı üzerinde yıkım kararı bulunan Nesin Matematik Köyü halen faaliyetlerine devam etmektedir.
Ali Nesin ve Sevan Nişanyan'ın yıllarca tartıştıkları 'ideal eğitim mekanı nasıl olmalı' sorusuna pratikte yanıt verdikleri köyün fikrinin doğmasında Aziz Nesin'in bir matematik enstitüsü kurulması yönündeki vasiyeti de önemli yer tutar.

Kaya Mezarı

Şirince köyünün yakınlarındaki Kayserdağı'nda 15 Nisan 2009'da inşa edilmeye başlanan mezarın yapımında yaklaşık yirmi kişi çalıştı. Yekpare kayanın oyulmasıyla, hiçbir ekleme yapılmadan inşa edilen mezar, çalışmaya başlandıktan 34 ay sonra tamamlandı. 2012 yılında bir törenle açılışı yapıldı. Açılış töreninde sınırsız şarap ve helva ikram edildi.

Hodri Meydan Kulesi

Şirince köyünün üst ucunda, Nişanyan Evleri arazisi içinde bulunan 12 metre uzunluğa sahip taş kuledir. Yapımına 2 Eylül'de başlanan kule 5 Kasım 2010 yılında tamamlanmıştır. Kulenin girişindeki tabelada 'Zalimin aczini görmek ve göstermek için inşa edildi' yazmaktadır.