Korumacılık

Araçlar

Korumacılık uygulamasının başlıca araçları gümrük tarifeleri, kotalar, sübvansiyonlar, katlı kur uygulamaları ve ithalat yasaklarıdır.
Dünya ekonomisinde serbest ticaret ilkesinin genel olarak kabul edilmesine karşın korumacı uygulamalar sürdürülmektedir. Korumacılık araçları arasında dış ticarete müdahale öncelik taşır. Ülkeye ithal edilebilecek belirli malların miktarına bir üst sınır koyan ithal kotaları, gümrük tarifelerinden daha etkili bir koruma sağlar. Koruyucu gümrüklere karşın mal ithalatı sürebilir, ama ithal kotasının üzerinde mal ithal edilemez. Gümrük tarifelerinin yükseltilmesi ve miktar kısıtlamaları ekonomik kriz dönemlerinde, gelişmiş ekonomilerde de belirli tarım ve sanayi ürünlerinin korunması amacıyla başvurulan önlemlerdir. Özellikle az gelişmiş ülkelerde sık sık başvurulan, aşırı değerli döviz kuru ve katlı kur uygulamaları, gümrük tarifelerinin ve miktar kısıtlamalarının ötesinde bir koruma sağlayarak yerli sanayileri geliştirme amacını taşır.

Geçmişi

17. yüzyılda merkantilizm döneminde en yaygın biçimde uygulanmıştır. Dünyanın ilk sanayileşen ülkesi İngiltere, 1800'lerin başlarında uyguladığı korumacı politikaları kademeli olarak azaltma yoluna gitti. Tahıl yasaları olarak bilinen korumacı gümrük tarifelerinin 1846'da kaldırılmasıyla serbest ticaret ilkesini benimsedi. Ama Kıta Avrupası devletleri sanayileşme çabaları nedeniyle korumacı politikalar uygulamayı sürdürdüler. ABD'de ise, 1820'lerde ithalat değerinin neredeyse yüzde 70'ine ulaşan gümrük vergileriyle doruğa çıkan korumacılık 19. yüzyıl boyunca önemini korudu.
I. Dünya Savaşı'nın yarattığı koşullar, öteden beri sanayi ürünlerinde yoğun bir rekabetle karşılaşan İngiltere'nin yanı sıra bütün Avrupa'da korumacı uygulamalrın artmasına yol açtı. 1920'lerde, uluslararası ticareti kısıtlayan korumacı uygulamaların kaldırılması amacıyla Milletler Cemiyeti çerçevesinde çeşitli uluslararası konferans ve toplantılar yapıldı. 
1929 Büyük Bunalımı sonrasında Avrupa'dan Güney Amerika'ya kadar çok sayıda ülkede korumacılık eğilimi güçlendi. İngiltere, Fransa ve Almanya kendi ulusal paralarının geçerli olduğu ticaret bölgeleri oluşturdular. ABD'de ise 1930'da çıkarılan Hawley-Smoot Gümrük Vergi Yasası'yla yükseltilen gümrük tarifeleri daha sonra belli oranlarda azaltıldı. 1934'te de başka ülkelerle ticaret anlaşmaları yapma yetkisini başkana tanıyan bir yasa kabul edildi. Belli aralıklarla ABD Kongresi'nce yenilenen bu yasa, ABD'nin dünyada korumacı politikaların azaltılması yolunda önemli bir adım atmasını sağladı. II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası ekonomik düzen çerçevesinde uluslararası barış ve refahı sağlama açısından korumacı politikalardan vazgeçme hadefi benimsendi.
1947'de bu amaçla Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) imzalandı. Bununla birlikte gerek gelişmiş, gerekse az gelişmiş ülkeler sonraki yıllarda da çeşitli nedenlerle korumacı uygulamalara başvurdu. Az gelişmiş ülkelerin korumacılığa yönelmesinin temelinde ödemeler dengesi sorunları ve ithal ikameci sanayileşme stratejileri yatıyordu. 1970'lerde yaşanan ekonomik bunalım sürecinde, gelişmiş kapitalist ülkelerde yeni sanayileşmekte olan ülkelerin sanayi ürünleri ihracatına karşı korumacı önlemler geliştirildi. ABD ve Avrupa Birliği (AB) ülkeleri kendi tarım üreticilerini dış rekabetten korumak amacıyla serbest ticaret ilkelerine aykırı uygulamalarını bugün de sürdürmektedirler.
2009 küresel ekonomik krizin ardından ortak pazar kurallarına göre, sermaye ve işgücü hareketinin önünde engel bulunmaması gereken Avrupa Birliği üyelerinin örtülü korumacılık politikalarına yönelmesi Avrupa’da korumacılık rüzgarlarının esmeye başladığının işareti olarak değerlendiriliyor.