Kürtlerin kökeni

İsim kökeni

"Kürt" isminin en eski yazılış biçimi olarak Sümer tabletlerinde geçen (MÖ 3. binyıl) ve yine bir halkı ve devleti ifade etmek için kullanılmış olan Karda-ka, "dağlı olan" anlamına gelmektedir. Söz konusu isim daha sonra Akkadlar tarafından da kullanılmıştır ve "Cesur - Kahraman" anlamına gelmektedir. Bin yıl sonra Asurlular yine aynı halkı tanımlamak için Kardu (Kahraman) ve Karadu (Kuvvetli Olmak) isimlerini kullanılmışlardır. Asur kralı I.Tiglat-Pileser Azu dağlarında (Kozluk) Kurtie halkı ile savaştığını söylemiştir. Antik çağlarda Zagros dağlarında yaşamış ve Akkad İmparatorluğu'na son vermiş olan Gutilerin yine "Qurtie" isminden türeyip Quti/Gurti/Guti şekline dönüştüğü kabul görmektedir.
Grek kaynaklarında ilk kez M.Ö 401'de Sokrates'in öğrencisi olan Ksenofon tarafından kaleme alınan Anabasis (Onbinlerin Dönüşü) adlı eserde modern Cizre bölgesi içinde kalan Cudi/Gabar dağlarında yaşayan savaşçı "Karduchoi" (Kardaka) halkından bahseder. Aynı bölge olan Cizre'nin eski bir ismi de Aramiler tarafından Beth-Kardu (Kardu Gazartası, Türkçesi: Kardu rahipliği) denilmiştir. Müslümanların kutsal kitabı olan Kur'an-ı Kerim'de geçen ve Nuh'un Gemisi'nin indiği söylenen Cudi Dağının da alfabe farkından ötürü  "Gudi" isminin Arapça'da "G" harfinin olmamasından kaynaklanarak (Ğudi) "C" harfine dönüşmesinden ötürü Hud suresinde geçmekte olan; "Gemi de Cûdi dağının üzerine yerleşti." 44. ayetinin bilimsel olarak etimolojik çevirisinde "Gemi de Gudi dağının üzerine yerleşti" şeklinde olmaktadir.
Ermeniler Cizre için Kordukh ismini kullandılar. Her ne kadar Cizre için Araplar "Caziraltul ibn Umar" (Ömeriye Ceziresi) ismini vermişlerse de önceleri ilk kez kullandıkları isim "Bakarda" (Kardai) adını kullanmışlardır ve "Bakardai bölgesi" Cizre'nin bir parçasi olup 200 köyü kapsamaktaydı (Thamanin, Cudi, Firuz ve Habur ). Ksenofon'dan üç asır sonra doğan "ilk Modern Coğrafyacı" olarak kabul edilen Strabo ise "Gordyaia oré" ismini Diyarbakır-Muş arasındaki dağlık bölgeyi tanımlarken kullanmıştır.
Farslar, söz konusu halkı tanımlarken önceleri Med (Mard), daha sonra Gurd (Bazi kaynaklarda: Gord) ve son olarak da Kurd isimlerini kullanmışlardır ve "Gord" ismi (Kahraman-Cesur) anlamına gelmektedir. Yine Romalılar ve Yunanlar İran'da yaşayan Kürtler için "Cyrtiiler" demişlerdir ve söz konusu bölge ilk kez "Kardu" isminin kullanıldığı Zagros Dağları'nın batısındaki topraklar içindeki Kürtler'dir. Söz konusu olan "Cyrtii Kürtleri" paralı asker olmakla ünlenmişlerdir. Cyrtiili askerler, M.Ö 220-171 yılları arasındaki Roma, Selevkos ve Bergama kralları arasındaki savaşta kullanılmışlardır. G.Asatrian'a göre Cyrtiler, Med kökenli bir aşiretti.
İsim kökeninde Kürt isminin en eski yazılış biçimi olarak belirtilmiş olan Kardu isminin son modern kullanımı bir Kürt reisi olan ve Şeddadiler'in kurucusu olan Muhammed bin Şeddadi bin Kartu (veya Kartii) isminde ve Bitlis sınırları içerisinde yer alan Akkadlıların sözünü ettiği Kardu yerleşim yerinin 20.yüzyıla kadar değişmemiş hali olan "Kurti köyü"nün isminin değiştirilip Türkçeleştirildiği döneme rastlar.

Soy

Bilimsel çalişmalarla elde edilen sonuçlardan yola çıkarak Kürtlerin etnik açıdan farklı gruplardan oluşan bir halk olduğu ve bugün yaşadıkları coğrafya olan Kürdistan'a yüzlerce yıllık göçlerin ardından gelen halkların ortak torunları oldukları anlaşılmıştır. Hurri, Guti, Kurti, Kaldi, Mard, Zela, Karduk (Ari Medleri), "Sagartyanlar", Mitanniler ve Kassitler gibi halklar tek başlarına Kürtlerin ataları ve kültürleri değil, yalnızca bir atayı temsil etmektedirler.
Kürtler üzerine bir otorite ve bilirkişi olarak kabul edilen Michael Mehrdad R.S.C İzady şöyle söyler: "Kürtler tek, bağımsız ve tanımlanabilir ulusun tarih ve kültürleriyle çok-dilli, çok-dinli ve çok-ırklı bir ulustur." Nitekim Türk seyyah Evliya Çelebi'de Seyahatname'sinde şunu söylemiştir: "Kürtçe de on iki türlü olup, çok kelime ve sözleri birbirine benzemez, hatta birbirlerinin sözlerini ancak tercüman ile anlarlar." Antropolog Egon von Eickstedt ise: "Kürt halkı işte böyle doğdu. Bu halk, birçok ırktan buraya göç etmiş olanlardan, küçük dağlı aşiretlerden heterojen olarak ortaya çıktı. Kürtlerin dili ve dağları, Kürt halkının birliği oldu. Med dili olmasaydı, Kürt halkı da olmayacaktı"
Ancak Kürtler, kökenlerini Hurrilere ve Medler'e dayandırırlar. Genetik analizler Kürtlerin ortadoğuda yaşayan Azeriler, Ermeniler, Gürcüler ve Yahudiler ile bağları olduğu saptanmıştır.

Kökene dair efsaneler

Kürtler, köken itibarı ile bir tek halkın değil, Kürdistan'a göç etmiş birçok antik halkın ortak soyunu temsil etmektedir. Böyle bir durumda eski çağlardan beri Kürt denilen halkın kökenine dair çeşitli efsaneleşmiş iddialar ortaya atılmıştır. Şerefname'ye göre Kürtler Bacnawi ve Boti aşiretlerinden türemişlerdir. Kürtler tarafından yine ortaya atılmış bir diğer iddia ise Zilan ve Milan adlı iki aşiretten türemiş olduklarıdır.
Yahudilerin iddiasına göre ise: "Kral Süleyman bir gün 500 cini çağırdı ve güneşin battiği yöne doğru (Avrupa)  uçarak batının en uzak ülkelerinden, dünyada benzeri olmayan güzellikte 500 bakire kızı alıp getirmelerini emretmiş. Cinler istenilen özelliklerdeki kızları bulmak için uzun süre yol aldılar. Mayıs ayındaki dolunay kadar güzel bu kızları bulmak için araştirip durdular. Nihayetinde aradıklarını bularak dönüş yoluna düştüler, ancak kızlarla beraber daha saraya varmadan Kral Süleyman ölmüştür.Kral ölünce cinler o kadar zahmetli ve uğraştırıcı uğraşından sonra bu güzel kızları geri götürmeye gönülleri rıza vermeyince kendileri onlarla evlenmiş ve hem güzellikte hem de güç ve kuvvette dünyada eşine rastlanmayan nitelikte çocukları olmuş. Bu çocuklar çoğalarak Medlerin ülkesine hakim olmuş ve bugünkü Kürtlerin atalarını oluşturmuşlardır."
İranlılar'ın en önemli eserlerinden olan ve Firdevsi tarafından yazılan Şehname'de ise Kawa'nın zorba Dehak'ın elinden kurtardiği Medli gençlerin daha sonra oluşturdukları soydan Kürtlerin oluştuğu iddiasıdır, şöyle geçmektedir:
Yaptilar o değersiz beyinden yemek
Böylece her ay otuz genç
Kurtuldular o zalim Dehak'tan
Onlardan toplandı iki yüz insan
Öyle ki kimse tanımadı diğerini
Aşçı verdi onlara bir keçi ve birkaç malak
Ve gösterdi onlara çölün yolunu
Böyle oluştu işte Kürt denilen halk
Ki, ne yar hatırladılar ne de iskan
Ünlü Türk seyyah Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde ise Kürtler'in kökenine dair şu iddia geçmektedir:
"Makdisi tarihine göre, Tufan'dan sonra ilk kurulan bu Cudi şehridir. Sonra Sencar Kalesi ve sonra da bu Miyefarkin Kalesi yapılmıştır. Amma Cudi şehri sahibi, Hazreti Nuh ümmetinden Melik Kürdim'dir. Altı yüz yıl yaşamıştır. Kürdistan diyarlarını dolaşıp bu Miyefarkine gelmiş su ve havasından hoşlanarak burada yerleşmiştir. Çocuklarının soyu gayet çok olup İberi ve Acem dillerinden ayrı bir dil meydana getirmişlerdir ki ne İberi ne Arabi ne de Farsi ne de Düri'dir. Buna halen Kürdi dili derler ki bu diyarlarda kullanılır."