Paris Komünü üyeleri

Paris komünü üyeleri (Fransızca: Communard)  1871 yılında 18 Mart - 28 Mayıs tarihleri arasında iktidara gelmiş olan Paris Komünü adlı ilk sosyalist hükümetin üye ve taraftarlarını anlatır. Komün'ün yıkılmasının ardından komün üyelerinin yaklaşık 20 bini ilk hafta içinde infaz edilmiş, yaklaşık 7500 kişi hapse atılmış veya deniz aşırı sömürgelere sürgüne gönderilmiştir. 1880 yılında genel af ilan edilse de önde gelen komün üyeleri af kapsamına alınmamıştır.

Sürgün

Komün'ün kanlı şekilde bastırılmasının ardından hükümet tarafından ayaklanmanın sebepleri araştırılmıştır. Ayaklanmanın sebebi olarak ateistlik belirlenmiş ve sorunun derhal çözülmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu kapsamda 4500 komün üyesinin Fransız sömürgesi olan Yeni Kaledonya'ya gönderilmesine karar verilmiştir. Plana göre komün üyeleri hem yerli Kanak halkının uygarlaştırılmasına yardım edecek hem de bölgedeki hayatın zorlukları karşısında inançlı bireyler olacaklardır. 1853 yılında Fransız sömürgesi olan Yeni Kaledonya'da bu dönemde sadece 350 Avrupalı bulunmaktadır. 1863 yılından itibaren de Avrupalı mahkûmlar için hapis yeri olarak kullanılmaya başlanır. En yoğun dönemde adada 50 bin kişi olduğu bilinmektedir. Bunların 30 bini yerli Kanak halkına mensuptur.

Cezalar

Sürgüne gönderilen mahkûmlara verilen üç tür ceza vardı: Basit sürgün, kapalı bir yere sürgün ve zorunlu çalışma yükümlülüğü olan sürgün. Komün üyelerinin yaklaşık üçte birine basit sürgün cezası verilmiştir. Bu kişiler Yeni Kaledonya'ya bağlı Île des Pins Adasına gönderilmiştir. Kapalı bir yerde sürgün cezasına çarptırılanlar adadaki Ducos kasabasına gönderilmiştir. Zorunlu çalışma yükümlülüğü olanlar ise genelde siyasi suçlarının yanı sıra sabotaj, kundaklama gibi eylemleri yapanlardı.

Yeni Kaledonya

Yeni Kaledonya'daki yerel yönetim mahkûmlara yeterli yiyecek, giysi ve barınacak yer sağlamamıştır. Mahkûmların başalrına sokacak yerleri kendileri yapması beklenmiştir. Yiyecek verilmediğinden dolayı günlük olarak avcılıkyapmak zorunda kalan mahkûmlar Kanak halkıyla ticaret yapmıştır. En zor koşullarda yaşayanlar kürek mahkûmlarıydı. Sürekli olarak kötü muameleye tabi tutulan bu kişiler en küçük bir itaatsizliklerinde en ağır şekilde cezalandırılmıştır. Fransız hükümeti, eşleri Yeni Kaledonya'da olan kadınlara adaya gitme ve yerleşme fırsatı tanımış, mülk edinme kolaylığı sağlamıştır.

Kaçış

Adadaki sürgünlerin durağan hayatı 1874 yılında yaşanan kaçıştan sonra değişmiştir. Nouméa kentinde bulunan François Jourde kaçış planları uyarınca gemi kaptanı John Law ile yakın ilişki kurarak kendisine yardım etmesi için para verir. Plan kapsamında kaçan mahkûmlar François Jourde, Henri Rochefort, Paschal Grousset, Olivier Pain, Achille Ballière ve Bastien Grandhille geceleyin ayarlanan gemiye gizlice binerler. Anlaşma uyarınca Law, mahkûmları Sidney'de bırakır. Burada büyük bir ilgiyle karşılanan mahkûmların mahkûmiyet dönemleri boyunca çektikleri zorluklar Avustralya, İngiltere ve ABD basınında büyük yer alır. Yeni Kaledonya'da ise mahkûmların sürgün koşulları sertleşecektir.

Kanak halkı ile ilişkiler

Komün üyeleriyle Kanak halkı arasında çok iyi ilişkilerin kurulduğuna dair belgeler bulunmaktadır. Achille Ballière ve arkadaşları Kanak halkının evlerine misafir olmuş, yemeklerine katılmışlardır. İlk yıllarda iki topluluk arasında en az iki evlilik yaşanmıştır. Ancak 1874 kaçışından sonra sıkılaşan kurallar uyarınca iki topluluk arası etkileşim sınırlandırılmıştır. 1878 yılındaki Kanak ayaklanması sırasında Komün üyeleri yerel halka destek vermiştir.

Genel af

1878 yılına gelindiğinde Paris Komünü üyelerinin affedilmesi önemli bir siyasi mesele haline gelir. 1879 yılı Ocak ayında dönemin başbakanı Jules Armand Dufaure genel af taleplerini bastırmak için çok sayıda mahkûmun cezasını iptal eder. Mahkeme tarafından mahkûm edilmeksizin hakkında soruşturma açılmış kişilerin yasal konumu belirsizliğini korur. Cezası iptal edilen kişilerin Fransa'ya dönmesiyle birlikte genel af talepleri kuvvetlenir. Özellikle Louis Blanc ve Victor Hugo milltevekili olarak bu talepleri dile getirir. 1880 yılı Temmuz ayında parlamento genel af ilan eder. Gemiyle getirilen mahkûmlar büyük bir coşkuyla karşılanır.

Sonrası

Yeni Kaledonya'da veya Avustralya'da kalan bazı siyasi mahkûmlar Fransa'ya hiç dönmezler. Louise Michel gibi sürgünden dönünce yeniden siyasete atılan kişiler olsa da çoğu Komün üyesi yeni hayatlarına alışmakta zorlanır. Komün üyeleriyle rejimin gardiyanları arasında sokaklarda gerçekleşen rastlantısal karşılaşmalar kavgalara dönüşmüştür. Yeni Kaledonya'daki işkenceler hakkında çok sayıda anı eser yayınlandıktan sonra yasal soruşturma yapılsa da, sonuç alınamamıştır.