Yüzüklerin Efendisi

Arka plan

Yüzüklerin Efendisi J. R. R. Tolkien'in 1937'de yayımlanan önceki kitabı Hobbit'in devamı olarak başlamıştı. Hobbit'in popülerliği yayımcı George Allen & Unwin'in bir devam çalışması istemesini sağladı. Tolkien onları oldukça yavaş yazacağı konusunda uyardı ve zaten birkaç hikâye üzerinde çalıştığını söyledi. Silmarillion'ın fazla modern sayılabilecek taslaklarını reddeden, Roverandom'ı beklemeye alan ve Farmer Giles of Ham'ı kabul eden Allen & Unwin, hobbitler hakkındaki hikâyelerin daha popüler olacağını düşünüyordu. Böylece Tolkien 45 yaşındayken Yüzüklerin Efendisi ismini alacak olan hikâyeyi yazmaya başladı. Hikâye ancak 1949'a kadarki geçen 12 sene sonunda bitebildi ve Tolkien'in 55 yaşında olduğu 1963 senesinde tamamen yayımlanabildi.

Yazım

Yayımcıların ikna ettiği Tolkien Aralık 1937'de yeni bir hobbit öyküsü yazmaya başladı. Birkaç başarısız denemenin ardından Tek Yüzük hikâyesi doğdu. Bilbo'nun kayboluşu arkasındaki neden, Yüzük'ün önemi ve Yüzüklerin Efendisi ismi 1938 kışına kadar ortaya çıkmamış olmasına rağmen ilk bölüm için aklındaki fikir tamamen netleşmişti. Aslen bütün servetini tüketen ve daha fazla para kazanmak için başka maceralara atılan Bilbo hakkında bir hikâye yazmayı planlıyordu. Ancak daha sonra aklına Yüzük ve onun güçleri geldi. Bunun yeni çalışması için çok daha iyi bir odak noktasını olacağını düşündü. Hikâye ilerledikçe Silmarillion mitolojisinden de öğeler kullanmaya başladı.
Yazım süreci oldukça yavaştı Tolkien akademik bir pozisyonda tam zamanlı çalışıyor ve daha fazla paraya ihtiyaç duyduğu için üniversitede müfettişlik yapıyordu. Tolkien 1943'ün çoğunda Yüzüklerin Efendisi üzerinde çalışma imkanı bulamadı ama Nisan 1944'te tekrar işe koyuldu. Kraliyet Hava Kuvvetleri'yle Güney Afrika'da görevde bulunan Christopher Tolkien de bu süreç içerisinde hikâye oluşturmada babasına yardımcı oluyordu. Tolkien 1946'da büyük bir çaba harcadı ve el yazmalarını 1947'de yayımcılarına gösterdi. Ertesi yıl hikâyenin sonunu getirdi ancak Tolkien eserin ilk bölümlerinin tashihini 1949'a kadar ancak tamamlayabildi. Toplamda 9.250 sayfa tutan Tolkien'in orijinal el yazmaları günümüzde Marquette Üniversitesi'ndeki J. R. R. Tolkien Koleksiyonu'nda sergilenmektedir.

Etkiler

Tolkien'in ilgi alanındaki filoloji, din (özellikle de Katolizm), peri hikayeleri, İskandinav ve Germen mitolojisi, ayrıca Kelt, Slav, Pers, Yunan ve Fin mitolojisi hakkındaki kişisel araştırmalarının Yüzüklerin Efendisi'nin gelişimine katkısı büyük oldu. Bazı eleştirmenlerin doğruladıkları ve Tolkien'ın bizzat açıkladığı üzere yazarlar George MacDonald ve William Morris ile Anglo-Sakson şiiri Beowulf'un da önemli etkisi vardır. Eleştirmenler ayrıca Wagner'in Nibelung Yüzüğü'nün Tolkien üzerinde direk etkisi üzerinde tartışmışlardır.
Tolkien eserde bilinen herhangi bir dine ya da inanca yer vermez. Daha ziyade temalar, ahlak felsefesi ve romandaki evrenbilimi onun Katolik dünya görüşünü yansıtır. Mektuplarının birinde Tolkien şöyle diyor; "Yüzüklerin Efendisi elbette temelde dini ve Katolik bir çalışma; bu başta bilinçsizceydi ancak tashih sırasında bunun farkındaydım. Hayali bir dünyaya dinle ilgili herhangi bir şey koymamamın sebebi işte bu. Dini öğeler hikayenin ve sembolizmin içine zaten yedirildi."
Tolkien'in Birmingham'ın ilk önce Sarehole Mill sonra da Edgbaston Reservoir bölgelerinde geçirdiği çocukluğundaki anıları romandaki bazı yerlerin ve karakterlerin yaratılmasına ilham verdi. Ayrıca Edgbaston'ın kuzeybatısında kolayca ulaşılabilecek Black Country'de de bazı ipuçları var. Bu "Underhill" gibi isimlerin anlamını ve Saruman'ın sanayileşmiş Isengard ile Shire'ı da açıklıyor. Ayrıca Shire ve çevresinin Tolkien'in 1940'larda sık sık ziyaret ettiği Lancashire'daki Stonyhurst Koleji etrafındaki kırsal bölgeden uyarlandığı ileri sürülür. Eserde Tolkien'in I. Dünya Savaşı'nda yaşadıklarının etkisi de görülür. Frodo'nun muzdarip olduğu posttravmatik stres bozukluğunu Tolkien de ilk defa Somme Muharebesi'nde yaşamıştır.

Temalar

Yüzüklerin Efendisi 1950'lerde yayımlanmasına rağmen Tolkien Tek Yüzük'ün Atom bombasının bir alegorisi olmadığı ve eserlerinde kesinlikle alegorik bir anlatım kullanmadığı konusunda ısrarcıydı. Bunun yanında uygun gördüğü okuyucu yorumlarına karşı oldukça açıktı.
Birkaç eleştirmen ırklarla ilgili olduklarını düşündükleri bazı noktalar yakadılar. Bu görüşler genelde Tolkien'in iyi ve kötü tasvirine, karakterlerin ırklarına (örneğin Elfler, Cüceler, Hobbitler, Haradrimler, Orklar) ve ırklarının davranışlarını belirlemesine dayalıydı. Karşı görüştekiler ırk odaklı eleştirlerin sahiplerinin yazılı kaynakları görmezden geldiklerine, eserin kendisinden çok uydurmalara göre fikir belirttiklerine, yazarın özel hayatındaki ırkçı tutumlarına ya da olaylara dair bir kanıt olmayışına dikkat çekerler ve ırkçılık konusunda marjinal bir görüşe sahip olduğunu iddia ederler.

Film Uyarlamaları

Yüzüklerin Efendisi filmi başta Miramax Film Stüdyoları ile anlaşılıp iki saat uzunluklarında iki film olarak anca çekilebileceğini söylediklerini ve yönetmen ekibinin bunu onayladığı bir serüvendir. Sonraları bu kararlarından da vazgeçen Miramax Film Stüdyoları ekibi şu an bunun büyük pişmanlığı içindedirler yüksek ihtimalle.
Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği, kitabın birinci bölümü olan bu bölümün ve diğer bölümlerin çekimleri bittiğinde sene 2000 ve bir fragman yayınlanıyor. Bu fragman yılın en fazla izlenilen fragmanı oluyor daha bu serüvenin başıyken Miramax Film Stüdyoları, bu işi kabul etmeyip işi bıraktıklarına çok pişman olmuşlardır. Sonraları film birçok eleştiride, Akademi Ödüllerinde 13 adaylık ve 4 Oscar ile başarı gösterirken IMDb listesinde ilk 10'a girmeyi de başardı ayrıca gişede de tüm Dünya'da ilk 10'a girmeyi başardı, şu anda 11. sıradadır.
İkinci film yani Yüzüklerin Efendisi: İki Kule çıktığında da yine aynı başarıyı gösteriyor ya da yakın başarıyı; çünkü bu kez yarıya yakın bir Akademi Ödüllerinde başarısı var 6 adaylık ve 2 Oscar kazancı, aslında tüm Dünya bu sefer Oscar "Yılın En İyi Filmi" ödülünü ilk defa bir Fantastik filme vereceğini düşünüyordu fakat bu ödülü Chicago adlı yapım kazandı. Yüzüklerin Efendisi: İki Kule bir dergi tarafından "Tüm Zamanların En İyi Macera Filmi" ödülünü kazanmıştır ayrıca IMDb listesinde bu film de ilk 10'a girmeyi başarmıştır şu anda 15. sıradadır. Tüm Dünya'da tüm zamanların en çok gişe yapan ilk 10 filmine girmeyi başarmıştır fakat şu anda ancak ilk 50'de kalabilmiştir. Gelişen sinema sektörünün yanına artan seyirci kitlesi bazen yanlış film seçimlerinde bulunsalar da Kara Şövalye, Yıldız Savaşları Serisi gibi filmlerin de bu listede olduğunu unutmayalım.
Üçüncü film gösterime girmeden aslında aynı anda gösterimde olacak başka bir film üçlemesinin son örneği de ona arkadaşlık ediyordu 1999'da ilk filmi Matrix ile 4 Oscar kazanmış olan bu serinin son filmi Matrix: Revolations'dur bu yılki tek arkadaşı da bu film sayılmaz Quentin Tarantino'nun 4. filmi olan Kill Bill Volume 1 de bu yılda çıkmıştı. Kitabın son bölümü olan Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü sinema perdelerine aktarıldığında yoğun ilgi görmüş ve sinema perdelerinden inene kadar Dünya'da tam 1.19 Milyar Dolar gişe hasılatıyla tüm zamanların en fazla gişe hasılatı yapan ikinci filmi konumuna gelmiştir birinci 1997 yapımlı Titanic idi. Sonraları 2009'da yine Titanic'in yönetmeni olan Avatar filmi gösterim sonuna kadar 2.8 Milyar Dolar gişe ile Titanic'i de geçmiş ve Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü'nü 3. sıraya düşürmüştür 6 yıl ikinciliği gören bu film son 5 yılda 10 sıra düşüş yaşamış ve şu anda 13. sırayı kendine yer etmiştir. Film ayrıca tıpkı Titanic ve Ben-Hur filmleri gibi 11 Oscar kazanarak en fazla Oscar kazanan film olmuştur. (Yazdığım gibi 11 Oscar kazanan ayrıca iki film daha vardır.) Diğer iki akademik ödüllerdeki başarısının birincisi ilk defa bir Fantastik film En İyi Film Akademik Ödülü'nü kazandı ve ilk defa bir film serisi üç kez art arda En İyi Görsel Efekt Akademi Ödülü'nü kazandı. IMDb puanıyla dikkat çeken film 2004 yılında tam 2.'liği görmüş hatta Baba 2'yi ve Esaretin Bedeli'ni geçmişti fakat o zamanların birincisi Baba filmini geçememişti zamanla 2010 yılına kadar 12.'liğe kadar düşmüştü şu anda kaçıncı olduğunu yazının devamında göreceksiniz. Filme görülmemiş kostüm tasarımı ve makyajlar, müzik ve kadro için tam 187 ödül kazandırıldı ve 2011'e kadar en fazla ödül kazanan film oldu. Daha sonra artan ödül-verenler olunca ancak geçilebildi bence. DVD satışlarında iyi de olsa gişesine göre pek de ses getirmiş sayılmazdı. Bu filmin sonlanmasıyla aynı anda Matrix Üçlemesi'nin de bitmesiyle sinema severler için Dünya daha sıkıcı hale gelmişti şüphesiz.
Sene 2011 ve bir haber çıktı Sony tarafından çıkarılan Blu-Ray Diskler epey bir ün salmak için hazırdı elbette. Bunu gören birçok restorasyon bekleyen film vardı ve onlardan birisi de unutulmaması gereken Yüzüklerin Efendisi Üçlemesi idi. Filmin 28 Haziran'da Blu-Ray Disk olarak çıkmasından sonra film ödül almaya o kadar sene sonra devam etti, ufak çaplı ödüller de olsa. Üç film de en iyi sinema restorasyonlarından birisi oldu. Bazı büyük yapımlar için Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği şüphesiz en iyisiydi. Seneler geçmesine rağmen bu uyarlama unutulmaya terk edilmemeliydi tabii ki ve düşünüldüğü gibi oldu. Özgün dilde The Lord of the Rings: The Motion Picture Trilogy Extended Edition Blu-Ray (Yüzüklerin Efendisi: Orijinal Üçlemesi Genişletilmiş Versiyon Blu-Ray) adı böyle geçen bu film seti en fazla satan Blu-Ray film setlerinden olmayı başarmıştır ayrıca 2002, 2003 ve 2004'te yayımlanan Genişletilmiş Versiyonlardan farklı bu pakette yıllardır saklanılan özel kesilmiş sahneler vardı ve kullanılmayı bekliyordu. Özellikle kitaba aykırı gidilen "Witch-King vs Gandalf" veya "Mouth of Sauron's Death" sahneleri yüzünden izleyiciden büyük eleştiri alan sahneler de içeriyordu elbette ama diğer çoğu kısım filmi daha da iyi kılmıştı. Dediğim gibi bu seneye kadar Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü birçok puanlama sitesinde olduğu gibi düşüş yaşadı, IMDb'de 12. sıraya düştü. Aynı zamanda Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği 17. sırada ve Yüzüklerin Efendisi: İki Kule çok uzaklarda 32. sırada idi. Bir ilaç gibi gelen bu diskler sayesinde Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği 6 sıra yükselerek 11. sırayı kaptı, Yüzüklerin Efendisi: İki Kule 17 sıra yükselerek 15. sırayı kaptı ve Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü 4 sıra yükselerek 8. sırayı kaptı.
Daha fazla detay için eleştirmen "Elessar" rumuzlu Bekir Sayı'nın yazdığı sinema konusunu "Ayrıca Bakınız" adlı kısımda bulabilirsiniz. Bu yazı oradan özetlenmiştir.