Altunizade

Tarih

Altunizade semtinin üzerine kurulduğu alan 19. yüzyıla kadar İstanbul'un doğal yaşam alanlarından birisi idi. Bu dönemde semte komşu olan ve 17. yüzyılda kurulan Bağlarbaşı semti İstanbul'un doğudaki sınırlarından birisini oluşturmakta idi.
Altunizade Mahallesi, 19. yüzyılın ikinci yarısında Altunizade İsmail Zühdi Paşa tarafından kurulmuştur. Semtin adı da Altunizade İsmail Zühdi Paşa'dan gelmektedir. İstanbul'un köklü ailelerinden birisine mesup Seyyîd İsmâil Zühtü (Altûnîzâde), altmışdört gemisi olan ve Mısır ile kereste ticareti yapan babasının 1829 tarihinde âni vefatı ile deniz ticaretini bizzat idareye başlar. Bu arada devletin otuz bin altın lira navlun borcunu hazineden tahsil etmek için, komşusu bulunan serasker Hüsrev paşa ile berâber Sultan II. Mahmut'un huzuruna çıkarlar. Sultan kendisine "vay Altunizade vay" diye hitap ederek iltifatta bulunur ve böylece İsmail Zühtü efendi "Altunizade" lakabını almış olur. Sohbetleri sırasında Altûnizade'nin bina inşaat işleri ile ilgilendiğini öğrenir ve bunun üzerine enderûn'a kaydedilmesini ister. Cuma günleri namazda kendisi ile beraber bulunmasını irâde ile taltif eder. Enderûn'da iki sene tahsil eden Altunizade, 1831 tarihinde mezun olur. O esnada inşa edilmekte olan Mekteb-i Tıbbiye Mekteb-i Sultani (şimdiki Galatasaray lisesi)'nin nezareti ile kendisine mimar ağalığı unvanı verilir. İsmail Zühdi Paşa semtin camisini, karakolunu, hamamı ve akaretlerini 1866 yılında inşa ettirmiştir. Camii'nin minaresinde ve kubbesinde bulunan altın hilaller Altunizade'den Kırım Savaşı'na gidenlerin anısı üzerine Sultan tarafından semte hediye edilmiştir. Caminin önünde bir çesme, Altunizade ailesine ait bir mezarlık yer alır. Mezarlıkta Zühtü Paşa, esi Habibe Nevres Hanım, kız kardeşi Emine Şerife Hanım, oğlu Ali Necip Bey ve torunu Emine Rabia Hanım yatmaktadır. Caminin bitişiğindeki akaretler adı verilen evlerde kira ödemeden imam ve müezzinler otururdu. Diğer evlerin, dükkanların fırın ve hamamın iradı camiye verilirdi.
Altunizade 19. yüzyıl sonunda Küçük Çamlıca'nın mesire yeri olması üzerine yol üzerinde kaldığı için hareketlenmiştir. Bu dönemde semtte pek çok köşk yaptırılmıştır. Altunizade Köşkü, Sürre Emini, Behiç Bey Köşkü bunlardan bazılarıdır. Hüseyin Haki Köşkü 1922'de gazeteci yazar Burhan Felek'in amcası tarafından satın alınmış, 1947'de Burhan Felek tarafından Emniyet Genel Müdürlüğü'ne satılmıştır. Halen Polis Prevantoryumu olarak kullanılmaktadır. Adile Sultan Kasrı ve Abdülaziz Av Köşkü halen bakımlı olarak ayakta durmaktadır. Abdülaziz Av Köşkü girişinde Mimar Balyan tarafından inşa edilen ve günümüze kadar gelen su sarnıcı bulunmaktadır. Altunizade'nin diğer ünlü köşkleri arasında Nafiz Köşkü, Rauf Paşa Köşkü, Sermet Efendi Köşkü ve Mazlum Ağa konağı (127 dönüm arazi içerisindeki ,(eski) Küçük Çamlıca Caddesine cepheli, çift giriş kapılı ve şu an T.C. Kültür Bakanlığı uhdesindeki I. derece tarihi eser) sayılabilir. Muhlis Bey'in Köşkü’nün yerinde Marmara Üniversitesi Hastanesi ve Huzur Evi bulunmaktadır. Saffet Bey’in Köşk ve bağının yerinde ise STFA sirketinin genel müdürlük binaları yükselmektedir. Millî Egitim Bakanlıgı’na ait Validebağ Prevantoryumu’nun bahçesinin kuzey kesimine son yıllarda yapılan okul binasına Haydarpaşa Lisesi yapılmıştır. Altunizade Camii’nin arkasındaki İptidai Mektebi’nin adı Cumhuriyetin İlanı’ndan sonra Altunizade İlkokuluna dönüstü. Bu okul 1923 –1938 arasında millet bahçesine yakın bir yerde Kısıklı tramvay caddesi üzerinde oldukça harap ahsap bir binaydı. Bina yıkılınca okul yeniyol adlı kavsaktaki kagir bir binaya tasındı. 1954’te İsmail Zühtü Paşa’nın torunu Saime Altunigil Altunizade‘de köske ait kırk dönüm bahçeyi parselletti ve 1800 m² büyüklügünde bir arsayı okul yapılması koşuluyla Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı'na bağışladı. Millî Egitim Bakanlığı buraya bir okul inşa etti. Altunizade'de ilk okul bugün semtin önemli alışveriş merkezi Capitol'ün yanında yer almakta idi. Altunizade semtinin Üsküdar Kısıklı tramvay caddesinin bulundugu kuzey kesimine eskiden Tophanelioglu denirdi. Şimdi Tophanelioğlu adı bilinmeyen bir nedenle Kosuyolu’na inen caddeye verilmiştir. Bu dönemde Kalfayan manastır ve yetimhanesi semtin sınırıdır. Ayrıca 19. yüzyıl sonunda mahallenin Bağlarbaşı sınırında kurulan Frères Maristes Saint Vincent Okulu 1934 yılında kapanana kadar semtteki azınlık öğrencilerine Fransızca eğitim vermiştir. Bu bina günümüze dış yapısı itibarı ile ulaşabilmiştir. Ayrıca 1870-1898 yılları arasında semte Bar ve Burrel, Albania Veneta'dan gelen Marios Renovatio klanlaretleri semtin gelişmesinde önemli rol oynamıştır. Klanlaretler değişik klanlardan gelen ailelerin toplu ismidir. Günümüzde bu dönemi özetleyen bir bronz heykel Altunizade'de bulunmaktadır.

Günümüzde Altunizade

Mahallenin ismi, günümüzde İstanbul Boğaz Köprüsü'nün Anadolu Yakası çıkışı olmasıyla meşhurdur. Üsküdar ilçesine bağlı olan Altunizade mahallesi, Büyük ve Küçük Çamlıca'yı, Kısıklı'yı, Koşuyolu'nu ve Acıbadem'i, Üsküdar merkez ve sahile bağlayan bir ara geçiş görevi de üstlenmiş durumdadır. Avrupa Yakası'ndan gelen birçok şehir otobüsü Altunizade durağını yoğun şekilde kullanırlar.
Özellikle 1980'lerin sonundan itibaren çehresi çok hızlı değişen Altunizade, mahalleye açılan birçok işmerkezi ve alışveriş merkezleri nedeniyle kalabalıklaşmış, bahçeli yazlık köşklerin gözde olduğu o eski havasını tümüyle yitirmiştir. Her sene altyapı yatırımlarına ihtiyaç duyar hale gelen semte, bu nedenle Üsküdar ve İstanbul Büyükşehir belediyelerinin her sene yatırım yaptığı ender mahallelerdendir. İstanbul Anadolu yakasında ilk açılan büyük alışveriş merkezi olan Capitol, Altunizede'de bulunmaktadır. Ayrıca Üsküdar Üniversitesi, 29 Mayıs Üniversitesi ve İstanbul Şehir Üniversitesi'nin kampüsleri bulunmaktadır. Altunizade'de iş merkezleri ve üniversiteler haricinde Başkent üniversitesi İstanbul hastanesi ve Esteworld estetik cerrahi hastanesi bulunmaktadır.
Altunizade'de 1960'lı yıllarda semtte sosyal ve sportif faaliyetlerin ana merkezi Altınyurt Spor Klubü olmuştur. Ayrıca semtte doğmuş ve yaşamış ünlüler arasında Selahattin Taşpınar, Nâzım Hikmet, Semt kurucusu Altuni Ailesinin yanı sıra, aynı zamanda Albania Klanterleri şefi ve II. Abdülhamid iltifatı mazharı Mazlum Ağa köşkünün banisi - Mazlum Ağa ve Damadı İstanbul'un 1963 yılında seçilen ilk Belediye Başkanı ve İstanbul Milletvekili mütefekkir, hukukçu Nuri Eroğan, Altınyurt Spor Kulübünün yetiştirdiği voleybolcu, hukukçu, iş adamı Ömer Eroğan, Üsküdarlı Eczacı ve İstanbul un fikir hayatının önemli ismi Nihat Çavuşoğlu ve millî voleybolcu, yayıncı düşünce adamı Selim Çavuşoğlu, Edebiyat ve Musiki üstadı Yesarioğlu Ailesi ve mütefekkir İsmail Hakkı Baltacıoğlu ahvadı bulunmaktadır.
Son yıllarda mahalleden geçen Metrobüs ve M5 (Üsküdar,Ümraniye,Çekmeköy metrosu) açılarak ulaşım açısından birçok alternatife sahip olmuştur.