Latince deyişler listesi (A-E)

A

A bene placito

Memnun edilmiş birinden
A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto

Öküzün önünde, eşeğin arkasında, aptalın her tarafında hazırlıklı ol
Ab ovo usque ad mala

Yumurtadan elmalara (Baştan sona anlamında: Romalıların geleneksel yemek sırasından esinlenerek, Horatius, Satir 1.3)
Absentem lædit, qui cum ebrio litigat

Sarhoşla kavga eden, yerinde olmayan birini döver (Publius Syrus, Sentences)
Ab uno disce omnes

Bir şeyden her şeyi öğren (Bir tek örnekle ya da gözlemle çıkarımlarda bulunulabileceği anlatılır, Virgilius, Aeneid)
Abusus non tollit usum

Suistimal düzgün kullanmayı iptal ettirmez. (yani bir şey suistimal edilince onun düzgün kullanımını etkilememelidir)
Ab imo pectore

Kalbin derinliklerinden (dürüstlükle)
Ab inconvenienti

Uygun olmayan bir şeyden
Ab initio

Başlangıçtan
Ab Jove principium

Jüpiter'le başlayalım
Abyssus abyssum invocat

Uçurum uçurumu çağırır. (Bir hata diğerlerinin doğmasına sebep olur)
A cane non magno saepe tenetur aper

Yabandomuzu hep kendinden küçük köpeklere yem olur
Accipe Hoc

Bunu al.
Acta est fabula

Oyun bitti (Caesar Divi Filius Augustus'un son sözleri)
Acta non verba

Hareket, söz değil. (ABD Ticari Deniz Akademisi mottosu)
Actibus immensis urbs fulget massiliensis

Marsilya şehri, müthiş eylemlerle ışıltı saçıyor.
Actio libera in causa

Nedeninde serbest hareket.
Ad astra

Yılıdızlara doğru
a Deucalione

Dökalyon'dan beri (çok uzun zamandan beri anlamında)
A divinis

Kutsal şeylerin dışında
Ad augusta per angusta

Doruklara doğru dar yollardan (Başarı kolay kazanılmaz) (Hernani, Victor Hugo - sahne IV)
Adequatio intellectus et rei

Aklın ve gerçeğin uyumu (Gerçekin bir tanımı.)
Ad libitum

Kendi isteğine bağlı olarak (ad lib. olarak kısaltılır)
Ad fontes

Kaynaklara doğru
Ad gloriam

Zafer için
Ad hoc

Belli bir amaca yönelik
Ad hominem

Bir argümana cevap verirken argümanı eleştirmekten ziyade argümanı yapan kişiye saldırmak.
Ad impossibilia nemo tenetur

Hiç kimse yapamayacağı şeyler için söz vermemelidir.
Ad majorem Dei gloriam

Tanrı'nın ihtişamlı görkemi için (Haçlıların, Cizvitlerin ve Şikago Üniversitesinin mottosu)
Ad kalendas graecas

Grek Kalendas'ta. (Kalendaslar Romalı'dır, bu yüzden bu deyim var olmayan bir tarihi belirtir: çıkmaz ayın son
çarşambası)
Ad litteram

Harfi harfine
Ad multos annos !

Nice yıllara!
Ad nauseam

Mide bulandırana kadar (kabak tadı vermek)
Ad oculos

Kendi gözlerinle (Bariz, herkesin gözü önünde anlamında)
Ad patres

Eskilerin yanına (Ad patres'e göndermek: öldürmek)
Ad perpetuam memoriam

Sonsuz anısına (Genelde-nın sonsuz anısına olarak kullanılır ve adı anılan kişinin ölümünden uzun yıllar sonra
dahi hatırlanması dileğidir)
Adsum

Buradayım (Absumun zıddı)
Adversus solem ne loquitor

Güneş aleyhinde konuşma (Açık ve belli şeyleri tartışma)
Ad vitam æternam

Sonsuz bir hayat için
Addendum, çoğul addenda

Eklenecek şey(ler)
Ad victoriam

Zafere (Daha çok zafer için olarak tercüme edilir, Romalılar savaşta böyle bağırırlardı.)
Ægroto dum anima est, spes est

Hasta nefes aldıkça, umut vardır. (Erasmus, Adages, 2.4.12)
A.E.I.O.U. (« Austria Est Imperare Orbi Universo. »)

(5 sesli harf) Avusturya tüm dünyayı yönetmeli (Habsbourg mottosu ; Almancası: « Alle Erde Ist Oesterreich
Untertan. »)
Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)

Tunçtan daha sağlam bir yapı diktim. (Horatius, Odes, III, 30)
Age quod agis !

Ne yapıyorsan onu yap!
Agnus Dei

Tanrı'nın kuzusu (İsa için kullanılır)
Alea iacta est

Zarlar atıldı. (Jül Sezar)
Alibi

Başka yerde (Hukuk terimi: Zanlının suçun işlendiği tarihte başka bir yerde olduğunu göstermesiyle yaptığı savunma)
Alis grave nil

Hiçbir şey kanatları olandan daha hafif değildir. (Pontifical Katolik Üniversitesi dövizi)
Alis volat propris

Kendi kanatlarıyla uçar (Oregon'un dövizi. Alis volat propriis olarak da söylenir.)
Alma mater

Süt annesi
Alter ego

Bir başka kendi
A mari usque ad mare

Bir denizden diğer denize (Kanada'nın resmi mottosu)
Amantes sunt amentes

Aşıklar delidir.
Amicus certus in re incerta cernitur

Arkadaşlar kötü günde belli olur.
Amor est vitae essentia

Aşk hayatın özüdür. (Robert B. Mackay)
Amor omnia vincit

Aşk her güçlüğü yener.
Amor patriæ nostra lex

Vatan sevgisi kuralımızdır/yasamızdır
A posteriori

Deneysel verilerden yola çıkarak
A priori

Deneyden önce
Aquila non capit muscas

Kartallar sinek avlamazlar. (Erasmus, Adages, 3.2.65)
Argumentum ad hominem

Tartışmanın kalitesi, tartıştığın kişinin kalitesine bağlıdır
Argumentum baculinum

Sopa argümanı (tehdit ya da güçle ikna etmek) (bkz. Molière, Scapin'in Dolapları)
Ars est celare artem

Gerçek sanat sanatı gizli tutabilmektir
Ars gratia artis

Sanat için sanat (MGM film şirketinin mottosu)
Ars longa, vita brevis

Sanat uzun, yaşam kısa
Ars similis casus

Sanat tesadüfe benziyor (Ovide)
Asinus asinorum in sæcula sæculorum

Yüzyılların gördüğü eşeklerin en eşeği.
Asinus asinum fricat

Eşek eşeğe sürtüyor (birbirlerine aşırı iltifat edenlere söylenir)
Asinus equum spectat

Eşek ata bakıyor.
Audaces fortuna juvat

Talih cesaret edene güler.
Audemus jura nostra defendere

Hakkımızı aramaya cesaret ediyoruz. (Alabama şehir mottosu, 1923)
Audere est facere

Cesaret etmek, yapmaktır. (Tottenham Hotspur Futbol Kulübü)
Audi, vide, tace, si vis vivere

Dinle, gör, sus, eğer yaşamak istiyorsan
Audiatur et altera pars

Diğer tarafı da dinleyelim (Mahkeme gibi yerlerde söylenir)
Auri sacra fames

Altına duyulan tiksinç açlık (Virgilius, Énéide, III, 57)
Aut Cæsar, aut nihil

İmparator ya da hiç! (Cesar Borgia mottosu)
Aut disce aut discede

Ya öğren, ya terket.
Ave Cæsar, morituri te salutant

Selamlar Sezar, ölecekler seni selamlıyor! (Dövüşten önce gladyatörlerin selamı, bkz. Suétone, Claude, 21)
Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil

Cimrinin her şeyi, fakirin bazı şeyleri eksiktir, bilgin'in ise hiçbirşeyi eksik değildir.
Ave Europa nostra vera Patria

Selam Avrupa! Gerçek anavatanımız! (Pan-Avrupa görüşü mottosu)
Ave Maria

Selam Meryem (Roma Katolik Duası, İsa'nın annesi Meryem'e.)

B

Barba non facit philosophum

Sakal felsefe yapmaz (Plutarkhos'tan alıntı)
Barbarus hic ego sum quia non intellegor ulli

Beni burada barbar sayıyorlar, çünkü beni anlamıyorlar.
Beati pauperes spiritu

Ruhu kutsanmış olanlar fakirlerdir (Matta İncili)
Bellum omnium contra omnes

Herkesin herkesle savaşı (Thomas Hobbes, devletin doğasını açıklamak için kullanılan kelime grubu)
Bene diagnoscitur, bene curatur

İyi teşhis etmek, iyi tedavi etmektir.
Beneficium accipere libertatem est vendere

Yapılan iyiliği kabul etmek özgürlüğünü satmaktır.
Bis dat, qui cito dat

Hızlı vermek, iki defa vermektir. (Desiderius Erasmus, Adages, 1.8.91)
Bis repetita placent

Tekrar eden baştan çıkartır.
Bis repetita non placent

İki kez tekrar eden artık baştan çıkarmaz. (Horatius, Şiir Sanatı, 365. dize)
Bona diagnosis, bona curatio

İyi teşhis, iyi ilaç.
Bona fide

İyi niyetle
Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ

Sağlıklı olmak en iyi zenginliklere bile yeğdir.
Bonitas non est pessimis esse meliorem

İyi olmak en kötüden daha iyi olmak anlamına gelmez.
Bonum commune communitatis

Toplumun ortak çıkarı
Bonum vinum lætificat cor hominum

İyi şarap, insanı neşelendirir (tam tercümesi kalbini neşelendirir)
Brevitatis causa

Kısaca söyle

C

Cacoethes scribendi

Kötü yazma alışkanlığı (kötü kelimesi, alışkanlıkı niteler, yazmaktan vazgeçememek demektir)
Camera obscura

Karanlık oda (fotoğrafçılık/yeni Latince)
Canis Canem Edit

Köpek, köpek yer. (Kimsenin güvende olmadığı durumlar için kullanılır)
Canis sine dentibus vehementius latrat

Dişsiz köpek daha kuvvetli havlar (havlayan köpek ısırmaz)
Carpe diem

Anı yaşa, günü yakala.
Carpe effingo

Modayı yaşa, trendleri yakala.
Carpe modo

Anı yaşa, Anı yakala.
Carpe noctem

Geceyi yaşa.
Carpe mortem

Ölümü yaşa.
Carpe diem, quam minimum credula postero

Günü yakala, yarına olabildiğince az güven.(Horatius, Carmina, 1.11.8)
Carthago delenda est

Kartaca'yı yıkmak gerek.
Castigat ridendo mores

Adetleri gülerek düzeltiyor (Comédie-Française mottosu, Jean de Santeuil'den alıntı)
Casus belli

Savaş nedeni (savaşı tetikleyecek durum)
Causa mortis

Ölüm nedeni
Cave canem

Dikkat, köpek var. (Pompei'de bir evin girişinde mozaik üzerinde bulunan yazı)
Caveat emptor

Alıcı uyanık olsun!
Cave ne cadas

Düşüşe hazırlıklı ol (gelenek olarak bir zafer sırasında imparatorun arkasında duran kölenin söylediği sözler)
Cessante ratione legis cessat ipsa lex

Yasanın mantığı bittiyse, yasa bitti demektir. (Yasanın uygulama mantığı bittiyse ya da çağdaş koşullara artık cevap vermiyorsa yasa yararsız hale gelir.)
Cetera quis nescit?

Gerisini kim bilmez?
Cibi condimentum est fames

Açlık her yemeğin baharatıdır. (Marcus Tullius Cicero, De Finibus, 2.90)
Circa

Yaklaşık, dolaylarında (İngilizcede de tarih anlamında aynen kullanılıyor)
Citius, Altius, Fortius

Daha hızlı, daha yukarı, daha güçlü (olimpik motto)
Coelum non animum mutant qui trans mare currunt

Denizi aşan insanlar ruhlarını değil, (üzerlerindeki) gökyüzünü değiştirirler.
Cogitationis poenam nemo meret

Kimse düşüncesinden dolayı cezayı haketmez.
Cogito ergo sum

Düşünüyorum, o halde varım (Descartes, Felsefenin Prensipleri, 1.7.10)
Collige virgo rosas

Topla, genç kız, çiçekleri. (bkz. Carpe diem)
Concordia civium murus urbium

Vatandaşlar arasında uyum, işte bir şehrin surları budur.
Condemnant quod non intellegunt

Anlamadıklarını mahkûm ederler.
Conditio sine qua non

Gerekli şart
Confer

-e danışın, -e başvurun (cf. diye kısaltılır)
Contraria contraiis curantur

Zıtlar zıtlara iyi gelir.
Consuetudinis vis magna est

Adetlerin önemi büyüktür.
Consuetudo altera natura est

Adetler (alışkanlıklar) ikinci bir doğadır. (Marcus Tullius Cicero, Tusculanes, 2.17.40)
Contraria contrariis curantur

Karşıtlıklar karşıtlıklara iyi gelir (çivi çiviyi söker)
Corpus delicti

Mağdurun cesedi (bir cinayet işlendiğinde)
Corpus separatum

Ayrı beden (siyasi açıdan bir yerin egemenliğinde olmayan topraklar)
Credo quia absurdum

İnanıyorum, çünkü saçma. (Tertullian'ın yanlış anlaşılmış sözü. Orijinali: et mortuus est Dei Filius prorsus
credibile quia ineptum est Tanrı'nın oğlu öldü, kısacası, inanılabilir çünkü uygunsuz. Yani Tanrı'nın oğlunun
ölmesi o kadar saçmadır ki bu mantığa sığmaz, ancak inanca dayanabilir.)
Cui bono ?

Ne çıkarla? (Cinayet kime yarar?, Marcus Tullius Cicero, Pro Milone, 12.32)
Cuius regio, eius religio

Öyle prens, öyle din. (halkının dinine karar verebilen prensler için)
Cuiusvis hominis est errare

Yanılmak tüm insanlara özgüdür. (Marcus Tullius Cicero, Philippiques, 12.2.5) (cf. Errare humanum est)
Cura ut valeas!

Kendine özen göster!
Curriculum vitæ

Yaşam yolu (CV)

D

Dabit deus his quoque finem

Bu da geçer. (Vergillius)
Damnant quod non intelligunt

Anlamadıkları şeyleri kınarlar.
De facto

Fiilî olarak
De gustibus et coloribus, non disputandum

Zevkler ve renkler tartışılmaz.
De jure

Hukuken.
De minimis non curat prætor

Preator'lar küçük şeylerle ilgilenmezler.
De mortuis nihil nisi bene

Ölüler hakkında yalnızca iyi şeyler konuşulmalıdır.
De omni re scibili et quibusdam aliis

Bütün bilinebilir ve bazı diğer şeyler hakkında (15. yy. İtalyan okulu)
De profundis clamavi

Uçurumun dibinden haykırdım!
Decet imperatorem stantem mori

İmparator ayakta ölmelidir. (Vespasien)
Delicta juventutis meæ

Gençlik hatalarım.
Deliriant isti Romani

Bu Romalılar deliler! (Asterix ve Obelix çizgi romanlarında kullanılır)
Deo juvante

Tanrı'nın yardımıyla. (Monako sloganı)
Desipere est juris gentium

Ölçüsüzlük insanların hakkıdır.
Deus ex machina

Makinadan çıkan Tanrı. (Tiyatroda sahneye tepeden inen ve bir anda tüm problemleri çözen Tanrı figürü için kullanılır)
Dictum meum pactum

Sözüm sözdür.
Diem perdidi

Günümü kaybettim. (Roma İmparatoru Titus)
Dies irae

Kıyamet günü.
Disce quasi semper victurus vive quasi cras moriturus

Hep yaşayacakmış gibi öğren,yarın ölecekmiş gibi yaşa.
Divide et impera

Böl ve yönet (başka bir biçimi: Divide ut imperes; yönetmek için böl)
Dixi

Dedim. (Söyleyeceklerim bu kadardı anlamında sözün sonunda söylenen popüler söz)
Docendo discimus

Öğreten öğrenir.
Docendo disco,scribendo cogito

Öğreterek öğreniyorum, yazarak düşünüyorum.
Doctus cum libro

Kitabıyla bilgin. (Kendileri bir şey bilmeyip, hazır bilgiyi sunmaya çalışanlar için kullanılır)
Dominus vobiscum

Senyör sizinle olsun.
Dona nobis pacem

Bize barış/huzur ver!
Draco dormiens nunquam titillandus

Uyuyan bir ejderhayı asla gıdıklama. (Harry Potter serisindeki Hogwarts Okulu'nun sloganı)
Ducunt volentem fata,nolentem trahunt

Kader, onu kabul edene yol verir, reddedeni ezer geçer. (Kader hakkında tipik stoacı söylem)
Dulce et decorum est pro patria mori

Vatan için ölmek tatlı ve güzeldir. (Horatius)
Dum spiro,spero

Nefes aldığım sürece umut ediyorum.
Dum vivimus servimus

Yaşadığımız sürece hizmet ederiz. (Presbiteryen Kolej sloganı)
Duo testis bene benedata!

İki adet testisi var, uygundur! (Papa seçiminden önce en yaşlı Kardinal'in, Papa adayının kadın olmadığını kesinleştirmek için delikli sandalyede testislerini muayene ettikten sonra sarfettiği söz. Bu adet 9.yy'dan beri uygulanıyor )
Duos habet et bene pendentes!

İki tane var ve düzgün sarkıyorlar.(Bayan Papa Jeanne'dan beri yeni Papa seçilirken yapıldığı söylenen cinsiyet kontrolünde Papa'nın bayan olmadığını doğrulayan söz.)
Dura lex, sed lex

Kurallar katıdır, ama kuraldır.

E

E fructu arbor cognoscitur

Ağaçlar meyvelerinden tanınır.
Ego primum tollo,nominor quoniam leo

En büyük parçayı ben alıyorum,çünkü benim adım arslan(Phaedrus)
E pluribus unum

Birlik çeşitlilikten gelir ya da birlik güçtür(ABD arması üzerinde)
Ecce homo

İşte insan(Ponce Pilate,İsa'yı kalabalığa takdim ederken)
Editio princeps

Birinci baskı
Errare humanum est

Hata insana mahsustur.
Errare humanum est,perseverare diabolicum

Hata insana mahsustur,ancak hata yapmakta diretmek şeytancadır.(Lucius Annaeus Seneca)
Esse quam videri

Öyle görünmek değil, öyle olmak. (Sallust)
Est quaedam flere voluptas

Ağlamak da bir zevktir.(Ovidius)
Et alii

Ve diğerleri(et al. veya e.a. diye kısaltılır.)
Et cætera

Ve diğer şeyler(etc.diye kısaltılır.)
Ex abstracto

Soyuttan yola çıkarak
Ex falso sequitur quodlibet

Yanlıştan yola çıkıp her istediğimiz sonuca varırız.(Yanlış önermeden yola çıkarak herhengi bir önermeye varılabileceğini söyleyen mantık kuralı)
Ex nihilo

Hiçbir şeyden yola çıkarak
Ex nihilo nihil fit

Hiçlikten hiçlik çıkar. (Lucretius)
Ex oriente lux

Işık doğudan yükselir (Işık'tan kültür kastedilmiştir)
Experto crede

Ehil olana güven