FIFA Dünya Kupası elemeleri

FIFA Dünya Kupası elemeleri FIFA Dünya Kupası finallerine katılacak millî futbol takımlarını belirlemek için oynanan karşılaşmalar bütünüdür. FIFA Dünya Kupası küresel bir organizasyon olduğundan, elemeler yaklaşık 200 katılımcıdan 32 takımın seçilmesini sağlayacak kadar büyük çaptadır.
Eleme karşılaşmaları altı FIFA kıtasal bölgesinde (Afrika, Asya, Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler, Güney Amerika, Okyanusya, Avrupa), bölgelerin kendi konfederasyonları tarafından düzenlenmektedir. Her turnuva öncesi FIFA kıtasal bölgelerin kontenjanlarını, konfederasyonlara üye takımların güçlerine göre belirlemektedir. En son yapılan 2010 FIFA Dünya Kupası elemeleri için süreç 2007'de başlamış ve 2009'un sonralarında tamamlanmıştır.
Dünya Kupası ev sahipleri finallerde direkt olarak yer almaktadır. Diğer birçok spordan farklı olarak, bir önceki Dünya Kupası veya kıta şampiyonalarının sonuçları dikkate alınmaz. 2002'ye kadar son kupa şampiyonu finallere otomatik olarak katılırken; 2006 Dünya Kupası'ndan itibaren bu uygulamaya son verilmiştir.

Tarihçe

Dünya Kupası elemeleri yıllar içinde, sadece 13 takımın davetiye ile katıldığı ve hiçbir eleme karşılaşması oynanmayan 1930'dan, şu anki iki yıllık süreçlere evrildi. İlk Dünya Kupası eleme maçı 11 Haziran 1933'te İsveç-Estonya arasında Stockholm'de oynandı ve İsveç karşılaşmayı 6-2 kazandı. Elemeler tarihindeki ilk gol bu maçın 7. dakikasında İsveç kaptanı Knut Kroon tarafından atıldı. Bazı kaynaklarda gol Kroon'a değil, Estonya kalecisi Evald Tipner'e (kendi kalesine) yazıldı.
Finallere katılan takım sayısı 1934-1978 arasındaki 16 seviyesinden, 1982-1994'te 24'e ve 1998 sonrasında 32'ye yükselmesine rağmen, elemelerden uygulanan sistem Dünya Kupası tarihi boyunca temel olarak aynı kaldı. Bu yapıya göre takımlar kıtalar içinde gruplara ayrıldı, ayrılmış kontenjanlara girebilmek için mücadele etti ve bir ya da iki takım ise oynanan kıtalararası play-off karşılaşmaları ile belirlendi.

Afrika

CAF elemeleri 2007 Kasım'ındaki ana eleme turnuvası kurası öncesinde takım sayısını 48'e indirmek için yapılan ön eleme turuyla başladı.
Bu bölgedeki Dünya Kupası elemeleri ayrıca 2010 Afrika Uluslar Kupası için de eleme kabul edildi. Ev sahibi olarak kupaya direkt olarak katılma hakkı bulunan Güney Afrika, Afrika şampiyonasına katılabilmek için elemelere katıldı. Böylece takımı 1934 elemelerinden bu yana elemelerde mücadele eden ilk ev sahibi oldu.
İlk grup aşaması 4 takımlı 12 gruptan oluşuyordu. Buradan grup liderleri ve en iyi 8 ikinci takım, ikinci grup aşamasına yükseldi. 5 grup yine 4'er takımdan oluştu; bu aşamayı lider bitiren takımlar Dünya Kupası bileti alırken, her grupta ilk üçe giren takımlar 2010 Afrika Uluslar Kupası'na katılma hakkı kazandı.

Asya

Asya'da Brunei, Laos ve Filipinler elemelere katılmazken, Bhutan ise resmi başvuru süresi geçtikten sonra, elemelere kabul edildi.
Turnuva sistemi 2006'ya göre ciddi değişikliklere uğramış, başlangıca eklenen iki ön eleme turuyla 43 katılımcıdan 20 takımın grup aşaması için seçilmesi sağlandı. 4 takımlı 5 grupta ilk ikiyi oluşturan takımlar son grup aşamasına yükseldi. 5 takımlı bu iki grupta ise ilk ikide yer alan ekipler Dünya Kupası'na giderken, üçüncü olan iki takım, Okyanusya'dan gelen ekiple Dünya Kupası için play-off maçına çıkacak takımı belirlemek için birbiriyle karşılaştı.

Avrupa

Avrupa elemeleri 2008 Ağustos'unda başladı. 53 katılımcı takım 6'lı 8 grup ve 5'li 1 grup olacak şekilde dağıldı. Dokuz grup lideri millî takım Dünya Kupası hakkı kazanırken en iyi sekiz grup ikincisi ise kalan dört kontenjan için play-off maçlarına çıktı.

Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler

CONCACAF eleme süreci  2006 elemeleri ile tamamen aynıydı.  Oynanan iki ön eleme turu ile 35 katılımcı takım, önce 24'e, daha sonra da 12'ye indirildi. 4 takımlı 3 yarı final grubunu oluşturan bu 12 takımdan grupları ilk ikide tamamlayanlar, 6 takımlı final grubuna yükseldi.
Final turu katılan takım sayısı dolayısıyla genellikle "hekzagonal (altılı)" olarak anıldı.
İlk üç sırayı alan ülkeler Dünya Kupası'na katılma şansı yakaladı; dördüncü sıradaki takım ise CONMEBOL elemeleri beşincisi ile play-off maçı oynamaya hak kazandı.

Okyanusya

Okyanusya'daki elemeler iki turdan oluşmaktaydı. İlk tur 2007 Güney Pasifik Oyunları'nda oynandı. Buradan üç takım Yeni Zelanda'nın yanında final grup aşamasına yükseldi. Grup aşamasını lider bitiren takım ise Dünya Kupası'na katılabilmek için Asya elemelerinde üçüncü olan iki takım arasında oynanan play-off'un galibiyle kıtalararası play-off'a çıktı. Uygulanan bu sistem, FIFA'nın başlangıçta açıkladığı ve Okyanusya elemelerinin Asya'daki ikinci grup aşamasına katılmasını öngören yapıdan büyük farklılık göstermişti.

Güney Amerika

CONMEBOL elemeleri, 25 ay boyunca süren, toplam 10 katılımcı takımın birbirleriyle ikişer maç üzerinden karşılaştığı tek bir grupla tamamlandı. İlk 4 sırayı alan takımlar Dünya Kupası'na giderken, 5. ekip CONCACAF elemeleri 4.'sü ile play-off'ta karşılaştı.

Kıtalararası play-off'lar

Kıtalararası play-off'lar her takım için iç saha ve deplasman olmak üzere iki maç üzerinden oynandı. Toplamda rakibine üstünlük sağlayan takım galip sayılırken, beraberlik durumlarında deplasman golü kuralı uygulandı. Eşitliğin bozulmadığı durumlarda, uzatmalar ve seri penaltı atışları yapılacaktı.