76-mm tümen topu M1936 (F-22)

Tanımı

F-22 yarı-yivli tümen ve tanksavar topudur. Topun süspansiyonlu ve çatal ayaklı taşıma sehpasının lastikle kaplı çelik tekerlekleri bulunuyordu. Topun yarı otomatik doldurmalı kundağı , hidrolik geri tepme sistemi ve hidropnömatik  geri getirme sistemi bulunuyordu. Dürbün ve yükselme açı sistemi namlunun farklı taraflarında bulunuyordu. Mermi kundağı standart model 1900 olarak sabitlenen top bu sayede eski model 76.2-mmlik tümen ve alay toplarına ait mermileri kullanabiliyordu.

Geliştirilmesi ve üretim tarihi

1931 yılında Kızıl Ordu (RKKA) yönetimi  ABD ve Birleşik Krallık basınıdan çıkan haberlerden bu iki ülkenin hem sahra hem de uçaksavar amaçlı bir top üzerinde çalışmalar yapmakta olduğu sonucunu çıkarttı. Bunda Sovyetlerin İngiliz yapımı Ordnance QF 2 pounder ve Ordnance QF 25 pounder toplarının yapılış amaçlarını  yanlış anlaması yatıyordu. Uçaksavar kapasitelerinin aksine bu iki top sahip oldukları 360° yanal atış açıları ile standart tanksavar silahıydı. Sonuçta ordonat fabrikasının şef tasarımcısı  Mikhail Tukhachevsky yarı-çok amaçlı bir top üzerinde çalışma emri verdi.  Onların dışında Krasniy Putilovets (L-1 ve L-2 çok amaçlı top), No. 8 (yarı-çok amaçlı 25K, 31K ve 32K) ve GKB-38 (çok amaçlı A-52 ve yarı-çok maçlı A-51) fabrikaları bünyesindeki tasarım ekipleride çalışmaya başladı. GKB-38 1933 yılında kapanınca V. G. Grabin ve ekibi Gorky bulunan yeni kurulan Novoe Sormov (no. 92) farikasında  A-51 projesi üzerinde çalışmaya başladı. 1934 yılında A-51 (resmi adı F-20) tasarımı bitirildi. Ancak sonuçtan memnun olmayan Grabin yeni bir top üzerinde çalışmaya devam etti ve ortaya  F-22 çıktı.
Nisan 1935 tarihinde üç adet F-22 prototipi hazırlandı. Bunlardan ikisinin çatal ayaklı taşıma sehpası bulunuyordu. Bütün prototiplerin namlu ağzında gaz susturucusu  vardı. Uzatılmış yeni deneysel mermiler kullanıyordu (7.1 kg, namlu ağzı ilk çıkış hızı 710 m/sn, azami menzili 14,060 m). Fabrika denemelere 8 Mayıs tarihinde başladı ve 9 Haziranda bütün prototipler Moskova yakınlarındaki  Sofrinsky bulunan atış alanına getirildi. 14 Haziran tarihinde diğer top sistemleri ile birlikte  Josef Stalinin de içerisinde bulunduğu ülke liderlerinin gösterimine sunuldu. F-22 bıraktığı ile izlenimden ötürü atış teslerine gönderildi ve 16 Aralık ta atış tesleri sonuçlandı. Haziran  1935 tarihinde fabrikaya 10 adet top üretmesi emri verildi. Mart 1936 tarihinde 4 adedi Kızıl Orduya deneme amaçlı teslim edildi. 11 Mayıs 1936 tarihinde topa resmi olarak 76.2-mm tümen topu model 1936 (F-22) (Rusça 76-мм дивизионная пушка образца 1936 года (Ф-22)) adı verildi Ordu tarafından gaz susturucusu çıkartılması istendi.Bunun sebebi susturucunun yerden çok fazla toz kaldırması ve topun yerinin kolayca tespit edilmesiydi.
F-22 no. 92 ve "Kirovskiy Plant" fabrikalarında üretildi. Bunların dışında "UZTM" (Ural Heavy Machinery Building Plant Türkçe: Ural Ağır Makina Üretim Fabrikası) işletmesindede üretilmiş olabilir.  Üretimi çok yavaş seyretmesinde topun yapısının çok karmaşık olması ve tasarım hatalarının düzeltilmeye çalışılmasıydı. 1936 yılında sadece 10 adet üretilebilen toptan yıllara göre 1937 - 417,  1938 - 1,002, ve 1939 - 1,503 adet üretildi. Topun üretimi yeni geliştirilen 76.2-mm tümen topu model 1939 (USV) model topun geliştirilmesi ile sona erdi.

Kızıl Ordu (RKKA)

1939 yılında her topçu tümeni iki topçu alayı ve bir obüs  alayından oluşuyordu Toplamda her tümende 20 adet 76 mm lik  top bulunuyordu.  Haziran  1940 tarihinde 76 mm lik toplar çıkartıldığında taburda geriye 8 adet top kaldı. Mart  1942 tarihinde üçüncü karışık tabura (76 ve 122 mmlik bataryalar) eklendi ve toplam 76 mm top sayısı 12 ye yükseldi.
Motorize alaylar iki karışık taburdan ( bir adet 76 mmlik ve iki adet 122 mmlik obüs bataryasından) toplamda  8 76 mm adet top bulunuyordu. Ağustos 1941 tarihine kadar süvari tümenleri  8 adet 76 mmlik toptan oluşuyordu. Daha sonra tümen topları çıkartıldı.
F-22 ler tanksavar olarak her biri 24 adet toptan oluşan topçu tugaylarında kullanıldı. 1942 yılında bu birlikler  16 şar toptan oluşuyordu. Hafif topçu alayları ise 60 ila 72 adet toptan oluşuyordu.
F-22 ler ilk olarak 1938 yılında Khasan Gölü Savaşı sırasında kullanıldı. Top ayrıca  Kış Savaşı sırasında kullanıldı. 1 Temmuz 1941 tarihinde Kızıl Ordu (RKKA) elinde 2,844 adet F-22 bulunuyordu. Ancak savaş sırasında birçoğu kaybedildi ve az sayıdaki top savaş sonuna kadar ordu servisinde kaldı. Örneğin bir tanesinde 40 adet toptan oluşan iki topçu alayı Kursk Savaşında görev aldı. Çoğu kez arazi topu olarak kullanılan silah az da olsa tanksavar topu olarak hizmet verdi. Ama hiçbir zaman uçaksavar topu olarak kullanılmadı.

Diğer kullanımları

1941-42 yıllarında Wehrmacht 1.300 adete yakın F-22 model topu ganimet olarak ele geçirdi. Daha sonra bu toplara FK 296(r) adını vererek ordu servisine soktular. 1941 sonlarına doğru bu top tanksavar amaçlı yeniden tasarlanarak 7.62 cm PaK 36(r) adıyla kullanılmaya başlandı. Geliştirilmesi sırasında top kundağı büyütüldü, geri tepme sistemi geliştirildi, yükselme açısı ayarları namlunun sol tarafına alındı ve birçok silaha gaz susturucusu takıldı.  Top için yeni mühimmat üretildi. PaK 36(r)1942 yılının baharında cepheye ulaştı.  Toplamda 560 adet top dönüştürüldü. Bazıları Marder II ve Marder III model tank imha edicilerde kullanıldı. Dokuz adet F-22 SdKfz 6 yarı paletli araca takılarak SdKfz 6 mit 7.62 cm FK 36(r) model araç elde edildi.
Romanya tarafından  ele geçirilen F-22ler T-60 hafif tank üzerine monte edilerek TACAM model KMO geliştirildi ve bu araçtan 30 adet üretildi.
Finlandiya Ordusu ele geçirdiği 29 topun yanında Nazi Almanyasından da 47 adet F-22 satın alındı. Bu silahlar  76 K 36 adıyla Fin Ordusuna hizmet etti. Bu toplar 1960lara kadar ordu servisinde ve 1990 lı yıllara kadar da depolarda saklandı.