Libya İç Savaşı

Arka plan

Muammer Kaddafi 1969 yılında yaptığı darbe sonrasından bu yana Libya'yı yönetmekteydi. Fidel Castro'nun 2008, ve 2009 yılında ölen Ömer Bongo'dan sonra dünyada bir kraliyet ailesi dışında en uzun süreli devlet yöneticisi unvanını kazanmıştı.
Petrol halkın gelirinin %58'lik kısmını oluşturmaktaydı. Hükûmet ve diğer sektörlerin vergi ihtiyacı düşük olduğu için orta sınıf gelişememektedir. İç savaş, Libya halkının Muammer el-Kaddafi'nin koltuğunu terk etmek istemesi ile başlamış ve Muammer el-Kaddafi koltuğu bırakmayınca gelişmiştir ve sonucunda 2011 Libya ayaklanması olmuştur. 2011 Libya bombardımanı ile dolaylı bir süreç ve olay olmuştur.

Savaşın Gelişmesi ve ABD'nin Müdahalesi

Şafak Yolculuğu Operasyonu, Birleşik Devletler'in Libya'ya müdahale için kullandığı kod addır. Birleşik Krallık'ın Ellamy Operasyonu, Kanada'nın MOBILE Operasyonu ve Fransa'nın Harmattan Operasyonu ile ortak hareket eder. Muammer Kaddafi'nin halk ayaklanmasını bastırmak adına muhalif güçlere karşı kullandığı kuvveti durdurmak amacıyla düzenlenmiştir. 19 Mart 2011 tarihinde Paris'te düzenlenen konferans sonucu düzenlenmesi kararı alınmıştır. Operasyon diğer koalisyon güçleri ile aynı gün başlamış ve ilk aşamada Tomahawk füzeleri kullanılmıştır.

Komuta

Operasyon, General Carter Ham komutasındaki ABD Afrika Komutanlığı tarafından yürütülürken, operasyonun taktik komutanlığı ise Amiral Sam Locklear tarafından USS Mount Whitney'den yürütülmektedir.

1. gün: 19 Mart 2011

Koalisyon güçleri hava saldırıları ile Kaddafi yönetimindeki askeri hedeflere yönelik füze bombardımanı başlattı. Pentagon, "ABD'nin operasyonda öncü konumda" olduğunu belirtti ve 112 Tomahawk'ın Kaddafi güçlerine karşı kullanıldığını ve özellikle başkent Trablus çevresindeki 20 hava savunma sisteminin vurulduğu bildirdi. Ayrıca Pentagon raporlarında Birleşmiş Milletler tarafından uçuşa yasak bölge ilan edilen Libya topraklarında Amerikan savaş uçaklarının yalnızca Kaddafi güçlerini hedef alacağı geçmiştir.
Libya resmi haber ajansı ise Kaddafi’nin başkentteki ikametgâhında insan kalkanı oluşturulduğunu açıklarken, saldırılarda sivil hedeflerin vurulduğunu bildirdi.

2011 Libya bombardımanı

2011 Libya bombardımanı, 19 Mart 2011 tarihi, UTC saati ile 16.45'te Libya'daki karışıklığı düzeltme amaçlı operasyonudur . 19 Mart günü, operasyon öncesinde UTC ile saat 13.30'da Paris'te yapılan toplantıya Fransa cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, BM genel sekreteri Ban Ki-moon, ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, İngiltere Başbakanı David Cameron, Almanya Başbakanı Angela Merkel ve bazı temsilciler katıldı. Toplantı sonrasında da hava ve füze taarruzu başlamıştır . Saldırının ardından çeşitli tepkiler gelmiştir, Rus Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Aleksandr Lukaşeviç, "Bir dizi ülkenin hava kuvvetleri, 19 Mart'ta Libya'ya karşı askeri  eylemlere başladı. Moskova, bu askeri eylemi üzüntüyle karşılamaktadır" dedi.

Ocak 2011

Libyadaki Darnah, Bingazi, Beni Velid ve diğer şehirlerde 13-16 Ocak tarihlerinde ortaya çıkan gecikme, politik bozulma ve protestolarda kargaşa oldu ve hükûmetin inşa ettiği evler işgal edildi. Hükûmet, 27 Ocak tarihine kadar gelişme sağlamak ve ev tedarik etmek için 24 milyarlık yatırım fonuyla ev sorununa çözüm getirdi.
Ocak ayının sonunda, yazar, politik yorumcu ve muhasebeci olan Cemal El Hacı, Tunus ve Mısırdaki isyanlardan esinlenerek Libya'da özgürlük gösterileri yapılması için internetten çağrıda bulundu. El Hacı 1 Şubat'ta sivil polisler tarafından tutuklandı ve 3 Şubat'ta arabasıyla bir kişiyi yaralamak suçundan hakkında dava açıldı. Uluslararası Af Örgütü, El Hacının önceden şiddet içermeyen politik görüşlerinden dolayı tutuklandığı için şimdiki tutuklanmasının asıl sebebinin de gösteriler için yapmış olduğu çağrı olduğunu iddia etti.

15 Şubat:  İlk Kıvılcım

15 Şubat tarihinde öğleden sonra yaklaşık 200 kişi Bingazi polis karakolunda tutuklanan insan hakları savunucusu Fethi Terbel lehinde protestolara başladı.
Akşam saatlerine doğru protestocuların sayısı 500 ila 600 arasında bir sayıya yükseldi. Protestocular polisin sert tepkisiyle dağıtılmak istendi.
El-Beyda ve Az Zintan şehirlerinde yüzlerce protestocu rejim aleyhinde sloganlar atmaya ve polis güçleri ile güvenlik güçleri binalarına ateş açmaya başladı.

19 Şubat

Protestolar üçüncü gününde de yayılarak devam etti.
Karşıt gruplar,uluslararası toplum baskı yapmadığı takdirde hükûmetin katliam yapacağı uyarısında bulundu. 
Libya'daki görgü tanıkları helikopter lerin hükûmet karşıtı protestoculara havadan ateş açtığını rapor etti. Askerler El Bayda şehrinden çekildiler. İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Libya gazetesi Quryna ,49 kişinin öldürüldüğü ve bazı protestoların buna rağmen devam ettiği 18 Şubat'ta Bengazi ve diğer doğu şehirlerinde binlerce göstericinin sokaklara döküldüğünü söylediler. Ağır silahlar, helikopter silahları ve uçaksavar füze rampaları insanları öldürmek için kullanıldı. Ayrıca Misurata 'da da protestoların olduğu rapor edildi.Agence France-Presse tarafından yerel kaynaklarca düzenlenen bir ölüm bilanço raporuna göre 15 Şubat'ta patlak veren gösterilerde en az 41 kişi öldü.Bu rapor, 18 Şubat'ta el-Beyda'da, gazetelerin söylediğine göre asılan 2 polisi içermiyordu. New York kaynaklı İnsan Hakları İzleme Örgütü, hastane çalışanları ve görgü tanıklarından alıntılayarak, güvenlik güçlerinin 80'den fazla Kaddafi-rejimi-karşıtı protestocunun karışıklık bölgesi olan güney Libya'da öldürüldüğünü söyledi. Daha sonra karşıt gruplar ölü sayısını 120'nin üstünde olarak bildirdi.  New York kaynaklı İnsan Hakları İzleme Örgütü 19 Şubat'ta ölü sayısını "yaklaşık" 104 olarak açıklarken, Bingazi sakinleri El Cezire ye en az 200 kişinin öldüğünü söyledi.
Birleşik Krallık'ın eski Dışişleri Sekreteri ve İstihbarat ve Güvenlik Konseyi başkanı Sir Malcolm Rifkind , BBC Radyo 4'ün Bugün Programı 'na Orta Doğu 'daki protestoların 1989 Doğu Avrupa'sındaki komünizm karşıtı ve demokrasi yanlısı olaylara benzediğini söyledi. İngiliz Dışişleri Sekreteri William Hague Libya, Bahreyn ve Yemen 'deki protestoculara karşı kullanılan "kabul edilemez şiddetten" ötürü son derece "kaygılı" olduğunu söyledi.

20 Şubat

Trablus'ta küçük protestoların başgösterdiğini rapor eden sakinlerle birlikte protestolar git gide arttı, ki bu da ülkenin güney kesiminden başlayıp Kaddafi'nin güç merkezine doğru ilerleyen ve büyüyen bir karışıklık anlamına geliyordu. Hastaneler kaynaklarının tükendiğini doğruladı ve doktorlar Bingazi'deki ölüm bilançosunun 200-300 arasında olduğunu tahmin ediyor. Bengazi'deki insanlar polisi başarılı bir şekilde yönlendirip bazı anahtar askeri bölgeleri yakaladıktan sonra, yerel askeri ekipler de resmi olarak protestoculara katıldılar. Bu zamana kadar Bingazi'deki protestocular on binlere,hatta belki de yüz binlere ulaşmıştı. Daha sonra bazı askeri birliklerin protestocuları korurken zarar gördükleri de rapor edildi. Tüm Libya'dan birkaç ileri gelen Müslüman din adamı ve kabile lideri rejimin yaptığı bu katliama son verilmesi ve hükûmetin çekilmesi çağrısında bulundu. Protestocuların polis tarafından çabucak kuşatıldığı Trablus'ta geceye dek spontan ve büyük gösteriler oldu. Bir kabile lideri petrol ihracatını kesme tehdidinde bulundu.
Saif El İslam devlet televizyonuna çıktı ve "yabancı acentalara" "yakma ve sabotaj eylemleri"ni ve özellikle İsrail ile Mısır,Tunus,Bahreyn ve Yemen'deki diğer Arap liderlerini karışıklıkları göz ardı etmelerinden dolayı suçladı. Karışıklıkların "bir iç savaşa neden olabileceğini" söyledi ve 1937'deki  Libya İç Savaşı 'na işaret etti.Ayrıca Libya'nın çevre şehirlerinden farklı olduğunu söyledi. İki bakan da istifa etti. Arap Birliği'nin Libyalı temsilcisi, nedenini "protestoculara karşı baskı" olarak belirtti ve istifa etti. Ayrıca Kaddafi'nin Brezilya ya da Venezuela'ya giderek Saif El İslam'ı görevde bıraktığına dair doğrulanmamış haberler de vardı. Amerika Dışişleri Bakanlığı , Amerikan Elçiliği üzerinden kendi vatandaşları için ülkede devam eden karışıklıklar hakkında bir seyahat uyarısı yayınladı.

21 Şubat

• Seyfülislam Muammer El-Kaddafi yaşananları tartışmak için bir "genel meclis" toplanmasını istedi.
• LTT Wimax internet, Al Madar cep telefonu servisi ve mesajlaşma servisleri Trablus bölgesinde saat 03.00'ten itibaren düzeltildi.
• Bingazi'de göstericiler sokakların kontrolünü ele geçirdi, güvenlik güçlerinin ana karargâhındaki silahlara ve yerel radyo istasyonuna el koydu; Özgür Libya'nın Sesi adıyla kendi yayınlarını başlattılar. Göstericiler, ana mahkeme binasının üstündeki Libya bayrağını da indirerek, eski Libya krallığının bayrağı ile değiştirdiler.
• Haberler Trablus'ta, Genel Halk Meclisi'nin buluşma yeri olan Halk Konağı'nın ateşe verildiğini belirtti. Trablus'ta devlet televizyonu binasının göstericilerce dağıtıldığını ve en az bir polis karakolunun yakıldığını söyleyen haberler de vardı. Libya Donanması'na ait savaş gemilerinin yerleşim yerlerini bombalamaya başladığı ve bilinmeyen sayıda can kayıplarına neden olduğu söylendi. Bankalar ve diğer hükûmet binaları gün boyu yağmalandı. Göstericiler güvenlik güçleriyle çatıştı ve bütün şehirde ağır silah sesleri duyuldu. En az 61 kişi öldürüldü.
• Kaddafi'nin, Trablus'taki Genel Halk Meclisi ve devlet televizyonu binalarının göstericilerce istila edilmesinden ve yakılmasından sonra şehirden kaçtığını iddia eden haberler vardı. Söylentilere göre Kaddafi ya Sabha kasabasına ya da Venezuela'ya kaçmıştı. Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı William Hague de Kaddafi'nin Libya'yı terkettiğini ve Venezuela'ya doğru yola çıktığı bilgisini aldıklarını söyledi. Venezuela hükûmeti yetkilileri ise Kaddafi'nin Libya'yı terk ettiğini ve Caracas'a doğru yol alan bir uçakta olduğunu yalanladı. Sonraları, Hague'in iddiasını dillendirdiği sırada Kaddafi'nin oğullarından birinin Isla Margarita, Venezuela'ya gittiği bildirildi.
• BBC News Libya Ordusu'nun "gücünü elinde tutmak için direnen Kaddafi'ye bağlı kuvvetlerle çarpıştığını" bildirdi. Bir grup subay da meslektaşlarına "halka katılma" ve Kaddafi'yi makamından uzaklaştırma çağrısı yaptı. Libya'daki İslami liderler ve alimler de Müslümanları Kaddafi'ye karşı ayaklanmaya çağırdı. Libya'nın Endonezya, Bangladeş, Avrupa Birliği ve Hindistan büyükelçileri Kaddafi rejiminin yaptıklarından dolayı görevlerini bıraktıklarını açıkladılar.
• İnternet hacktivistleri Anonymous, NATO'ya Libya'yı rahat bırakmasını tavsiye eden bir bildiri yayımladı.

30 Nisan

Libya lideri Muammer Kaddafi'nin, yaptığı ateşkes çağrısına hem NATO hem de Libyalı isyancılar olumsuz yanıt verdi. NATO Kaddafi'ye bağlı güçlerin, Libya liderinin televizyondan yaptığı ateşkes teklifinden sadece saatler öncesinde, kuşatma altındaki Misrata limanına ayrım gözetmeksizin topçu ateşi açtığını ve çok sayıda kişiyi öldürdüğünü belirtti.

1 Mayıs

NATO'nun düzenlediği hava saldırısında Libya lideri Muammer Kaddafi'nin en küçük oğlu Seyfül Arab Kaddafi ile 3 torunu yaşamını yitirdi.
Libya hükûmet sözcüsü Musa İbrahim açıklamasında, Seyfül Arab'ın 29 yaşında olduğunu ve henüz Almanya'da öğrenimini sürdürdüğünü belirterek, saldırıda ayrıca Kaddafi ailesi ve yakınlarından bazılarının yaralandığını kaydetti.
Musa İbrahim, saldırı sırasında Muammer Kaddafi'nin eşiyle birlikte evde olduğunu, ancak her ikisinin de saldırıdan yara almadan kurtulduğunu söyledi.
Bir NATO yetkilisi, başka bir ateşkes teklifini dikkate almadan önce Kaddafi güçlerinin sivillere yönelik saldırılarına son vermesini istedi.

20 Ekim: Kaddafi'nin öldürülmesi

Muammer Kaddafi 20 Ekim 2011 tarihinde, memleketi Sirte'de, Libya Ulusal Geçici Konseyi askerleri tarafından yakalandı ve linç edilerek öldürüldü. Sol kulak ile göz aralığının ortasında ve sağ alt karın boşluğundaki kurşun izleri bulunuyor. Muhaliflerin çekmiş olduğu videolarda Kaddafi'nin darp edildiği ortadadır. Linç edilerek öldürülmesi bazı çevrelerde tepkiye sebep olmuştur.
Kaddafinin cesedi "Afrika pazarı" adı verilen bir pazardaki soğuk hava deposunda tutuldu ve isteyen insanlar Kaddafi'nin cesedi ile fotoğraf ve video çektirdiler. Kaddafi 25 Ekim 2011 tarihinde çölde bilinmeyen bir yerde gömülmüştür.

Gözaltılar ve diğer baskılar

Kaddafi 13 Şubat tarihinde halkı Facebook kullanılmaması için uyardı. İnternet aktivistleri ve blog sahipleri tutuklandı. El Cezire kanalına demeç veren yazar İdris El Mesmar 15 Şubat tarihinde tutuklandı. 4 Mayıs tarihinde Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin başsavcısı, üç Libyalı yetkiliyi, birkaç hafta içinde insanlığa karşı suç işlemekle itham etmeyi planladığını açıkladı.

Kayıplar

New York kaynaklı İnsan Hakları İzleme Örgütü 19 Şubat'ta ülke genelinde bir ölüm bilançosu anketi yaptığında Bingazi sakinleri El Cezire 'ye en az 200 kişinin öldüğünü söyledi. 
Diğer kaynaklar sadece Bingazi 'deki ölü sayısını 220 olarak verdi. İnsan Hakları İzleme Örgütü 20 Şubat'ta Libya'nın Bingazi şehrinde ölenlerin sayısının 100'ü geçtiğini söyledi.

İnsani Durum

Libya'da tıbbi malzemeler, yakacak ve yiyecek madde sıkıntısı tehlikeli bir şekilde artmaktadır. 25 Şubat'ta Uluslararası Kızılhaç Komitesi Kızılhaç Libya'daki şiddetli olaylardan etkilenen insanların ihtiyaçlarını karşılamak için 6.4 milyon dolarlık bir acil durum kampanyası başlattı.  2 Mart'ta ise Kızılhaç genel direktörü, sağlık personelinin bölgede işini güven içinde yapabilmesi için herkesin koordineli bir şekilde çalışması gerektiğini hatırlattı.  Trablus'daki şiddetten kara yoluyla kaçmaya çalışan günde en az 4.000 kişi, ayaklanmanın ilk günlerinde Libya-Tunus sınırından geçiyordu.Olaylardan kaçanların arasında Mısır,Tunus ve Türk gibi yabancı milletlerden insanlar ve Libyalılar vardı. 1 Mart'tan itibaren, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Tunus ve Libya arasındaki kimsesiz toprakta tehlike altında tutulmuş Afrikalılara karşı ayrımcılık iddialarını doğrulamıştı. 3 Mart'tan itibaren de, sayıları 200.000 olarak tahmin edilen mülteciler Libya'dan Tunus ya da Mısır'a kaçmıştı.Ras Ejder 'de 10.000 kapasiteli de bölgesel bir mülteci kampı kuruldu ve 20.000 ile 30.000 arasında kişi ile dolup taştı. Binlerce insan daha hala sınırın Libya tarafında kalmıştı.3 Mart'tan itibaren bu durum lojistik bir kâbus olarak nitelendirildi ve Dünya Sağlık Örgütü salgın hastalık uyarısı yaptı.
2 milyona yakın bir göçmen miktarı ile, Libya'ya sınırı olan özellikle Mısır ve Tunus gibi şehirler, şiddetten kaçan ulusların ve göçmenlerin sığındığı başlıca yerler oldu. Libyalı ulusalcılar ve göçmen işçiler Mısır'ın Sallum ve Tunus'un Ras Ajdir kentlerine gidiyorlar ve bu durum bir insani kriz ortaya çıkarıyordu. Uluslararası Göçmen Teşkilatı 'na göre 7 Mart'ta Tunus'a 115.399 göçmen (bunlardan 19.184'ü Tunuslu, 47.631'i Mısırlı geri kalanı da çeşitli uluslardandı) Tunus'a , 101,609 göçmen Mısır'a (bunların 65.509'u Mısırlıydı), 2.205 Nijer'e (1.865'i Nijerliydi) ve 5.448 göçmen de Cezayir'e geldi.
Şubat sonunda El Cezire Afrikalı göçmen işçilere saldırıldığını,yaralılar hatta tanıklara göre hükûmet karşıtı gruplar tarafından öldürülenler olduğunu bildirdi. Julius Kiluu, altmış yaşında bir inşaat süpervizörü Reuters'a "Bize insanları öldürmek için tutulmuş kimseler olduğumuzu söyleyen bir yerel grup tarafından saldırıya uğradık. Siyahi insanları görmek istemediklerini de eklemem gerekiyor." diye konuştu. "Kampımız yakıldı, havaalanına gidebilmemiz için bizlere Kenya elçiliği ve kendi ekibimiz eşlik etti." dedi.
2 Mart'ta, Kraliyet Donanması 'ndan HMS York , İsviçre Hükûmeti tarafından desteklenmiş olan tıbbi ve diğer yardım malzemelerini Bingazi'ye getirdi. Bingazi Tıp Merkezi 'ne yapılan tıbbi yardımların direkt olarak Bingazi havaalanına uçması bekleniyordu ama havaalanı kapanınca, yardımlar Malta 'ya yönlendirildi.Yardımlar, Malta Silahlı Kuvvetleri tarafından kısa sürede havaalanından fırkateyne yönlendirildi. 8 Mart'ta Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı 'ndan bir konvoy Libya'ya girmişti ve DGP, aynı gün Bingazi şehrinin doğu limanına varmasının beklendiğini söylemişti. Yetmiş metrik ton yüksek-voltajlı tarih çizgisi taşıyan konvoy doğu limanı yolunda Mısır sınırını geçti.
7 Mart'ta BM yardım koordinatörü Valerie Amos Libya'da savaşın anlamını, bir milyondan fazla insanın ülke dışına ya da içine kaçması ve bu insanların yardıma ihtiyacı olması şeklinde ifade etti.
İslami Kurtuluş ve Dünya Gıda Programı (DGP) da Misrata'ya bir insani yardım konvoyu düzenlemiştir.

Ayın 14ü sonlarında bir insani yardım gemisi limanın etrafındaki geçici yerleşmelerde çadırlarda yaşayan yaklaşık 8.300 göçmenin boşaltılması için Misrata şehri limanında doka girdi. Kızılhaç da yakın bir tarihte tıbbi malzeme gemilerinden birinin Misrata limanına gelmesini beklediklerini ifade etti.