Halhin Gol Muharebesi

Sınır Sorununun Tarihçesi

1734'te Çin'in Çing Hanedanının belirttiği Dış Moğolistan ile İç Moğolistan arasındaki sınır Nomonhan (Номон-Хан-Бурд-Обо / Nomon Khan Burd Obo)'dan geçmekteydi. Bu sınır Moğolistan'ın bağımsızlık ilan etmesinden sonra tekrar Moğolistan ile Çin tarafından kabul edilmekteydi. Fakat 1932'de kurulan Mançukuo İç Moğolistan'ın güney sınırı için mevcut sınırdan yaklaşık 20 kilometre güneyinde bulunan Halha Nehri'ni sınır olduğunu iddia ederek öteden beri yörüklerin serbestçe hayvancılığı işlediği bu bölgede münakaşa yaratmıştı.
10 Ağustos 1938'de Hasan Gölü Muharebesi (Changkufeng Olayı)'nin mütarekesi Moskova'da imzalandıktan sonra sınırları sakinleşti. Ancak Ocak 1939'da Moğolistan 7. Sınır Muhafız Noktası'na bağlı bir üsteğmen ve 212 erin sınırı aşarak keşif görevinde bulunurken Mançukuo tarafında esir alınmasıyla sınır bölgesinde çatışmalar yoğunlaşmaya başladı. Zamanla Moğolistan'a Sovyetler Birliği'nin, Mançukuo'ya ise Japonya'nın takviye birliklerini yollamalarıyla çatışmalar şiddetlenecekti.

Birinci Halha Nehri Olayı (11 - 31 Mayıs 1939)

11 Mayıs 1939 sabah erken saatte sınırı geçen 20-60 kadar Moğol askerinin Nomonhan civarında bulunan Mançukuo Sınır Gözetme Noktası'na karşı hücum etmesiyle çatışma başladı. 12 Mayıs'ta 700 Moğolun sınırı geçtiği rapor edildi. 13 Mayıs'ta 23. Tümen (第二十三師團) Komutanı Korgeneral Michitarō Komatsubara (小松原 道太郎), Tümenin keşif alayına bağlı Komutanı Yarbay Yaozō Azuma (東 八百蔵) komutasında bir müfreze (Azuma Müfrezesi) kurdurarak 300 Mançukuo birlikleriyle beraber hareket ettirdi. Ancak rapor edilen 700 rakamı yanlış bilgi olup aslında yüzü aşamayan Moğol, hemen Halha Nehri'nin ötesine çekildi. Komatsubara hareketin maksadının tamamlandığını düşünerek Azuma müfrezesinin geri dönüşünü emretti.
Moğolistan Başkumandanı Mareşal Horloogiyn Çoybalsan (Хорлоогийн Чойбалсан), 15 Mayıs'ta Sınır Muhafızı'na, ana birliklerinin varıncaya kadar Halha Nehri hattını savunmasını emrederek Moğol 6. Süvari Tümeni'ni ilerletti. 20 Mayıs'a kadar Kızıl Ordu 57. Özel Nişancı Kolordusu　(57-й особый стрелковый корпус)'suna bağlı ve Kıdemli Teğmen Bykov (А. Э. Быков)'un komutası altındaki birlikleri ilerletti. Sovyet ve Moğolistan birlikleri Khalha Nehri'nin doğu sahlinde mevzilendi. Buna fark eden Komatsubara Halha Nehri'nde düşmanı imha etmeye karar verdi. Piyade 64. Alayı (歩兵第六十四聯隊)　Komutanı Albay Takemitsu Yamagata (山縣 武光) komutasındaki Yamagata Müfrezesine hareket emrini vererek 28 Mayıs hücume geçirdi.
Japon Keşif Birlikleri Rus ve Moğolların ricaat yolunu keserek müfrezeden ayırılarak yanından hücum etti. Fakat Sovyetler ve Moğolların üstün mekânize birlikleriyle Halha Nehri'nin batı sahlinde konuşlandıran topçu ateşinin desteğiyle karşı hücumuna geçti. Cephenin ortasında kuşatılan Azuma Müfrezesi 29 Mayıs'ta süngü hücumu düzenledi ve imha edildi.
Korgeneral Komatsubara durumunu inceleyerek ricaat kararını verdi. 31 Mayıs'ta Yamagata Müfrezesi de ricaat emri yüzünden geri çekildi. Sovyetler ve Moğollar da 30 Mayıs'ta Halha Nehri'nin batısına çekildi. Böylece Birinci Halha Nehri Olayı sona erdi.

İkinci Halha Nehri Olayı (Temmuz-Ağustos 1939)

Beyaz Rusya Askerî Bölgesi Komutanı Vekili Komkor (Komandir korpusa - Kolordu Komutanı) Georgi Jukov 2 Haziran’da Moskva'ya çağrıldı ve bölgeye gitmesi emredildi. Bölgeye varan Jukov, Halha Nehri doğu sahilini savunarak derin karşı saldırıyı hazırlanacağını açıkladı. Millî Savunma Halk Komiserliği, 6 Haziran'da 57. Kolordu Komutanı Komdiv (Komandir divizii - Tümen Komutanı) Nikolay Feklenko (Николай Владимирович Фекленко) 'yu azlederek yerine Jukov, askerî komiserliğine tümen komiseri Mihail Nikişev (Михаил Сергеевич Никишев) ve kurmay başkanlığına Kombrig (Komandir brigadi - Tugay Komutanı) Mihail Bogdanov (Михаил Андреевич Богданов) getirildi.

Olayın yarattığı etkiler

Bu durum Sovyetler Birliği'ni iki cepheli savaşa zorladığından 1939 yazında Stalin'i Hitler ile ittifak yapmaya zorlamıştır. Ancak Ağustos 1939'da Mançukuo-Moğolistan sınırında Nomonhan kurganının doğusunda Halha Nehri civarında Korgeneral Michitarō Komatsubara komutasındaki Tekviyeli 23. Tümen'in Georgi Jukov komutasındaki Kızıl Ordu zırhlı tugayları tarafından yenilmesi Japon Kara Kuvvetlerinin modernleşmeye muhtaç olduğu ortaya çıkmıştı.
Halkha Nehri Olayı'ndan sonra Kara Kuvvetlerinin savunduğu "Kuzeye İlerleme Tezi (南進論, Hoku-Shin Ron)" zayıfladı ve Deniz Kuvvetlerinin savunduğu "Güneye İlerleme Tezi (北進論, Nan-Shin Ron)" güçlendi. Böylece Pasifik Okyanusu ve Güneydoğu Asya'ya yöneldiler. Bu durum Japon İmparatorluğu'nun ABD ile çatışmasını kaçınılmaz kıldı ve Pearl Harbor Saldırısı'na yol açıldı.