Sayisal hareket denetimi

Sayisal Hareket Denetimi (SHD) (Dijital Command Control - DCC) minyatur rayli tasimacilikta trenleri işletmek için kullanilan yontemdir. SHD kullanılması ile aynı raylar üzerinde hareket eden farklı trenler birbirinden bağımsız olarak denetlenebilir.
SHD ile ilgili protokollar  National Model Railroad Association (NMRA) içinde yer alan Dijital Command Control çalışma grubu tarafından belirlenmisitir. NMRA "DCC" kisaltmasını ticari marka olarak tescillediğinden piyasada kullanilan  Digital Command Control  duzenekleri doğrudan NMRA DCC duzeneklerini tanımlamaktadır. Burada verilen bilgiler aşağıda verilen kaynaklardan ve Digital Command Controlsayfasından derlenmisitir.

SHD nasil calisir

SHD denetim merkezi raylardan trenlere iletilin gerilimi değiştirerek (modulation) trenlere sayısal mesajlar gönderir. Uygulanan gerilim ile enerji ile birlikte sayısal mesaj da trenlere iletmis olur. Raylardaki akim DA olmasına ragmen sayısal kodlama sonucu AA a dönüşur.   Ancak gerçek AA olduğu gibi sinusoidal bicim taşımaz. Ana denetim birimi DC akimida hızlı +/- uclarda değişimler yaparak darbecik (pulse) dalga seklinde kodlama yapar, her bir "+"  ve "-" isaretli gerilim uygulama suresi sayısal kodlamayi sağlar. sayısal olarak "bir" kisa zaman araligında (yarım deviri (cycle) 58 µs ile) tanımlanırken sifir daha uzun bir surede (yarım deviri  100 µs ile) tanımlanir.
Her bir lokomotifte bir sayısal sinyal cozucu (DCC Decoder) bulunur. Raylardan gelen gerilim dogrultucu yardımı ile duzeltildikten sonra trenin motoruna iletilir. Her sayısal cozucunun ozgun bir numarası (adresi) vardır. Bu sayede farklı trenlere gönderilen mesajlardan kendisine gönderilen kismi ayirt etmesi sağlanir ve trenler aynı ray üzerinde, ek bir kabloya gerek duyulmadan, birbirinden bağımsız olarak denetlenebilir. sinyal cozuculer tren ic ve dis aydinlatma isiklarını, duman uretecini veya ses uretecinide aynı yolla çalıştirabilir. Tum bu islemler SHD ana birim ile uzaktan yapılabilir. Tren durakları ve makaslar üzerinede sabit sinyal cozuculer (stationary decoder) yerlestirilir ve benzer yolla denetimleri sağlanir.
SHD kullanilan raylarda sabit akim kullanan (analog) trenlerde kullanilabilir. Bu yontem sifir kaydırma (zero stretching) olarak bilinir. Sifir darbecigine ait olan yuksek (+) ya da düşük (-) deger kaydirilir ve yalnizca "+" veya "-" ortalama gerilim degeri elde edilerek trenin one veya arkaya dogfru hareketi sağlanir. Ancak bu islem sonunda daki AA dan DA çevirim tam olmayacağından DA motorlarda asiri isinama gorulecektir. Bazı motor turleri (özellile cekirdeksiz motorlar) SHD sinyalinden zarar görebilir,

Tarihce ve Protokol

SHD ilk olarak ( Lenz Elektronik GmbH ,Almanya firmasının projesi için ) iki Alman demiryolu uretici friması i Märklin ve Arnold (models)ttarafından 1980s lerde uretilmisitir. 1989 dan itibaren de Lenz tarafından uretilen aygıtlar pazarda yerlerini alamaya başlamışitir.
Sayisal sinyal ile kontrol için kullanilan protokol raylardaki sinyalin seviyesini ve zamanlamasını tanımlar. denetleme yapılacak birimler arası iletisimin içerigini tanımlamadigından farklı firmaların urettiği SHD aygıtları birbirleri ile uyumlu çalışmayabilir.

Ustunlukleri

SHD nin en büyük üstünlugu aynı raylara üzerinde hareket eden tren veya yer alan birimlerin tek bir denetim aygıt araciligi ile denetlenmesidir.  Analog modellerde bu ancak demiryolunu bağımsız parçalara bolup her birine   ayri bir kablo cekilmesi ile olanakli olurdu. SHD ile trenlerin yavaslaması hizlanması ve birbirlerine göre hiz değiştirmeleri gerçek kosullara benzer olarak yapılabilmektedir.

Raydan iletisim (Railcom)

2006 yılında Lenz, Kühn, Zimo ve Tams  SHD nin uzantisi üzerinde çalışmaya başladılar. amaç trenlerden denetim merkezine geribildirim gönderilmesini sağlamakti. Geribildirim kanalları trenin kapladığı kesim  ve hizi denetim masasina iletiliyor bu şekilde farklı trenlerin birbirlerine göre konumları ve hizları duzenlenebiliyordu. bu iletisim yolu railcome olarak tanımlanmış ve 2007 de standart hale gelmisitir.

Patent Haklari

Avrupada   Selectrix NM sticinde kullanima acilmiaitir fakat Märklin Dijital aygıti patent ile korunmaktadır. birçok büyük uretici  (Märklin, Roco, Hornby ve Bachmann), SHD pazarian girmis ve diğer ureticiler ile (Lenz, dığıtrax, ESU, ZIMO, Kühn, Tams, North Coast Engineering (NCE), and CVP Products' EasyDCC, Sound Traxx, Lok Sound, and Train Control Systems) yarısmaktadır . çoğu  Selectrix merkezi birimi çoklu protokolu ya tam ya da kismen desteklemektedir (orn. Rautenhaus, Stärz ve MTTM). İngilterede uretilen ilk SHD  Zero 1 dir ve  Hornby tarafından 1980 de uretilmisitir.