Fransa ekonomisi

Kuruluşlar

2018 yılında dünyanın en büyük 500 şirketi içinde 28 şirket ile Fransa, ABD, Çin, Japonya ve Almanya'nın ardından Fortune Global 500 listesinde 5. sırada yer almıştır.
Bazı Fransız şirketleri, sigortacılıkta AXA ve hava taşımacılığında Air France gibi, bulundukları konumda en büyük şirketler arasında yer almaktadır. Lüks ve tüketici ürünleri özellikle önemlidir, L'Oreal dünyanın en büyük kozmetik şirketi olurken, LVMH ve PPR dünyanın en büyük iki lüks tüketici ürünü şirketidir. Enerji ve kamu hizmetlerinde GDF-Suez ve EDF, dünyanın en büyük enerji şirketleri arasındadır ve Areva büyük bir nükleer enerji şirketidir; Veolia Environmentalnement dünyanın en büyük çevre hizmetleri ve su yönetimi şirketidir; Vinci SA, Bouygues ve Eiffage büyük inşaat şirketleridir; Michelin, ilk 3 lastik üreticisi arasındadır; JCDecaux dünyanın en büyük açık hava reklam şirketidir; BNP Paribas, Credit Agricole ve Société Générale, varlıklara göre dünyanın en büyük finans kuruluşları arasındadır.
Carrefour, gelir açısından dünyanın en büyük ikinci perakende grubudur; Total, dünyanın dördüncü en büyük özel petrol şirketidir; Danone, dünyanın beşinci en büyük gıda şirketi ve dünyanın en büyük maden suyu sağlayıcısıdır; Sanofi Aventis, dünyanın beşinci en büyük ilaç şirketidir; Publicis dünyanın üçüncü büyük reklam şirketi, PSA, dünyanın 6. ve Avrupa'nın 2. büyük otomobil üreticisidir; Accor, Avrupa'nın önde gelen otel grubudur; Alstom, demiryolu taşımacılığında dünyanın önde gelen şirketlerinden biridir.

Devlet Eşgüdümünün Yükselişi ve Düşüşü

Fransa, devlet koordinasyonunda iddialı ve çok başarılı bir ekonomik çağdaşlaşma programına başlamıştı. Çoğunlukla 1944 ve 1983 yılları arasında hükümetler tarafından uygulanan bu dirigizm programı (doğrudan denetim), ulaşım, enerji ve telekomünikasyon gibi bazı endüstrilerin ve özel şirketlerin belirli projelerde birleşmeleri veya yer alması için çeşitli teşviklerin devlet kontrolünü içeriyordu.
1981'de Cumhurbaşkanı François Mitterrand'ın seçilmesi ile ekonomide devlet kontrolünde kısa süreli bir artış görülmüş, birçok endüstri ve özel banka ulusallaştırılmıştır. Bu artan doğrudan denetim (dirigizm) biçimi, 1982 gibi erken bir tarihte eleştirilere uğramıştır. 1983 yılına gelindiğinde, hükümet doğrudan denetimden vazgeçmeye ve kemer sıkma politikası (rigueur) veya şirketleşme dönemine başlamaya karar verdi. Sonuç olarak, hükümet büyük ölçüde ekonomik müdahalecilikten vazgeçmiş; bazı özellikleri hala devam etmesine rağmen, dirigizm esasen gerilemiştir. Fransız ekonomisi, hükümet yönetiminde büyümüş ve değişime uğramış ve ekonomide diğer Avrupa ülkelerinden çok daha fazlası planlanmıştır.
Yaygın bir biçimde serbestleşmiş bir ekonomi olmasına rağmen, hükümet ekonomide önemli bir rol oynamaya devam etmektedir: 2014 yılında GSYİH'nın %56'sını temsil eden hükümet harcamaları, Avrupa Birliği'nde en yüksek ikinci sıradadır. Çalışma koşulları ve ücretler yüksek oranda düzenlenmiştir. Hükümet, enerji üretimi ve dağıtımı, otomobil, ulaşım ve telekomünikasyon gibi çeşitli işkollarındaki kuruluşlarda hisselere sahip olmaya devam etmektedir. Ancak bu hisseler hızla elden çıkarılmakta, devlet bu şirketlerde en fazla sembolik riskleri elinde tutmaya devam etmektedir (demiryolu taşımacılığı ve enerji dışında).

Devlet finansmanı

Fransa, Nisan ve Mayıs 2012’de, seçimden galip çıkan François Hollande'nin 2017 yılına kadar Fransa'nın bütçe açığını ortadan kaldırmaya söz verdiği kemer sıkma önlemlerine karşı çıktığı bir cumhurbaşkanlığı seçimleri düzenledi. Yeni hükümet, geçtiğimiz günlerde yürürlüğe giren vergi indirimlerini ve refahı muaf tutmayı ve en yüksek vergi parantezi oranını bir milyon avronun üzerindeki gelirlerde %75'e çıkarmayı; 42 yaşını dolduran emekliler için emeklilik yaşını 60 yaşına getirmeyi, son zamanlarda kamu eğitiminden kesilen 60.000 işin onarılmasını, kira artışlarının düzenlenmesini ve fakirler için ilave kamu konutları inşa edilmesini hedeflediğini belirtmiştir.
Haziran 2012'de, Hollande'nin Sosyalist Partisi, yasama seçimlerinde genel çoğunluğu almış ve Fransa Anayasasını değiştirme ve söz verilen reformların derhâl yürürlüğe girmesine izin vermiştir. Fransız devlet tahvili faizleri, Alman devlet tahvillerinin üzerindeki 50 baz puanından daha düşük seviyelerdeki oranları kaydetmek için %30 düşmüştür.

Ulusal borç

Fransa Hükümeti, 1970'lerin başından beri her yıl bir bütçe açığı veriyor. 2012 ortalarında, Fransız hükümetinin borç seviyeleri 1.833 milyar Euro'ya ulaştı. Bu borç seviyesi Fransız GSYİH'sının %91'ine eşdeğerdi.
Avrupa Birliği kurallarına göre, üye devletlerin, borçlarını verimin %60'ı ile sınırlandırması veya yapısal olarak bu tavan oranına azaltması ve GSYİH'nın %3,0'ından daha fazla olmayan kamu açığını yönetmesi gerekiyor.
2012'nin sonlarında, kredi derecelendirme kuruluşları, Fransız hükümetinin borç seviyelerinin artmasının Fransa'nın AAA kredi notunu riske attığını ve gelecekteki bir kredi notunu düşürme ihtimalini arttıracağı ve ardından Fransız hükümeti için daha yüksek borçlanma maliyetleri olasılığını arttırdığı konusunda uyarıda bulundu.
2012 yılında Fransa'nın kredi notu, derecelendirme kuruluşları Moody's, Standard & Poor's ve Fitch tarafından AA+ seviyesine indirildi.
Aralık 2014'te Fransa'nın kredi notu Fitch (ve S&P) tarafından AA seviyesine düşürüldü.

Sanayi

Fransa'nın önde gelen endüstri işkolları telekomünikasyon (iletişim uyduları dâhil), havacılık, uzay ve savunma, gemi yapımı (donanma ve özel uzmanlık gemileri), ilaç, inşaat ve inşaat mühendisliği, kimyasallar, tekstil ve otomobil üretimidir.
Fransa'da araştırma ve geliştirme harcamaları da, OECD'nin dördüncü en yüksek Ar-Ge harcaması yapan ülkesi olarak GSYİH'sının %2,26'sı kadardır.

Tarım

Fransa, AB’deki tüm tarım alanlarının yaklaşık üçte birine sahip dünyanın en büyük altıncı tarım üreticisi ve Avrupa Birliği’nin önde gelen bir tarım gücüdür.
Kuzey Fransa büyük buğday çiftlikleri ile bilinir. Süt ürünleri, domuz eti, kümes hayvanları ve elma üretimi ülkenin batı bölgesinde yoğunlaşmaktadır. Sığır eti üretimi Orta Fransa'da yer alırken, meyve, sebze ve şarap üretimi ülkenin orta bölgelerinden Güney Fransa'ya doğru değişerek yayılmıştır. Fransa, birçok tarım ürününün büyük bir üreticisidir ve ülke şu anda ormancılık ve balıkçılık endüstrilerini genişletmektedir. Ortak Tarım Politikası (CAP) ve Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması'nın (GATT) Uruguay Turu Görüşmeleri, ekonominin tarım işkolunda reformlarla sonuçlanmıştır.
Dünyanın en büyük ikinci tarım ihracatçısı olarak Fransa, ABD'den hemen sonra gelmektedir. İhracatının %49'unun hedefi diğer AB üyesi ülkelerdir. Fransa ayrıca ciddi gıda kıtlığı çeken birçok fakir Afrika ülkesine (eski sömürgeleri dâhil) ihracatla tarımsal ürün sağlamaktadır. Buğday, sığır eti, domuz eti, kümes hayvanları ve süt ürünleri başlıca tarımsal ihracat ürünleridir.
Amerika Birleşik Devletleri'nden yapılan tarım ihracatı, yerel üretimden, diğer AB üye ülkelerinden ve Fransa'ya üçüncü dünya ülkelerinden yapılan sert bir rekabetle karşı karşıyadır. Yıllık 600 milyon dolar olan Fransa’ya yapılan ABD’nin tarım ihracatı, başta soya fasulyesi ve soya fasulyesi ürünleri, besin ve yemler, deniz ürünleri ve tüketici ürünlerinden, özellikle atıştırmalık yiyecekler ve fındıktan oluşmaktadır. Fransa'nın ABD'ye ihracatı ise, peynir, işlenmiş ürünler ve şarap gibi çok daha değerli ürünlerden oluşmaktadır.
Fransız tarım işkolu, Avrupa Birliği para yardımları aracılığıyla yaklaşık 11 milyar Euro ödenek almaktadır. Fransa'nın rekabet üstünlüğü çoğunlukla peynir ve şarap gibi ürünlerinin yüksek kalitesi ve dünyaca ünlü olmasıyla bağlantılıdır.

Silah endüstrisi

Temelde savaş gemileri, silahlar, nükleer silahlar ve teçhizatlar üreten Fransız silah endüstrisinin ana müşterisi Fransız hükümetidir.
Başbakan Jean-Pierre Raffarin hükümeti altında kayda değer oranda artan yüksek savunma harcamasına (şu anda €35 milyar) baktığınızda, bu sizi büyük ölçüde Fransız silah sanayisine götürür.
2000–2015 döneminde Fransa, dünyanın dördüncü en büyük silah ihracatçısıydı.
2015 yılında, Fransız silah satışlarının uluslararası olarak 17,4 milyar ABD dolarına ulaştığı ve bunun 2014 rakamının iki katından fazla olduğu bildirilmiştir. Vice News, “Birleşik Krallık bu konuda biraz geride kalırken, Fransa kara, hava ve deniz savunması için yüksek seviyede askeri teçhizat üretimini sürdürdü -bu silah ve teknoloji ihracatına dayanan pahalı bir yaklaşımdır" diye bildirmiştir.

İşgücü piyasası

Amerikan Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) tarafından hazırlanan 2011 tarihli bir rapora göre, Fransa'nın satın alma gücü paritesindeki kişi başına GSYİH'si, 35.000 ABD dolarından biraz daha fazla olan İngiltere'ye benzerlik gösterir. Ekonomist Paul Krugman, kişi başına düşen Fransız GSYİH'sının neden Amerika Birleşik Devletleri'ninkinden daha düşük olduğunu açıklamak için; "Fransız işçiler kabaca ABD'li işçiler kadar üretkendir", ancak Fransızların işgücüne katılım oranının daha düşük olduğunu belirtmiş ve "çalıştıklarında daha az saat çalışırlar" demiştir. Krugman'a göre, fark Fransızların "emeklilik ve eğlence konusunda farklı seçimler" yapmasından kaynaklanmaktadır.
Keynesyen ekonomistler, Fransa'daki işsizlik sorununa farklı çözümler aramış ve teorileri, 1999'da 35 saatlik çalışma haftası yasasının yürürlüğe girmesine yol açmıştır. 2004 ve 2008 yılları arasında hükûmet, arz tarafında reformlarla işsizlikle mücadele etmeye çalıştı ancak bu şiddetli bir dirençle karşılandı; Contrat nouvelle embauche (Yeni iş sözleşmesi) ve Contrat première embauche (İlk iş sözleşmesi), (daha esnek sözleşmelere de izin vererek) özel bir öneme sahipti ve her ikisi de sonunda yürürlükten kaldırıldı.
Sarkozy hükümeti, asgari ek gelir (revenu minimum d'insertion) oranının (Fransa'daki normal işsizlik yardımlarının tersine, önceki katkılara dayanmayan işsizlik yardımları), geçinmek için yetersiz olan işleri bile kabul etme teşviki üzerindeki olumsuz etkisini gidermek için etkin dayanışma gelirini (revenu de solidarité active) (iş içi yararlar sağlayan) kullandı.
15-64 yaş arası Fransız istihdam oranları OECD ülkeleri içinde en düşük olanıdır: 2012 yılında, 15-64 yaş arası Fransız nüfusun sadece %71'i istihdam edilirken, Japonya'da bu oran %74, Birleşik Krallık'ta %77, ABD'de %73 ve Almanya'da %77 idi. Bu boşluk 15-24 yaş arasındaki nüfusun düşük istihdam oranından kaynaklanmaktadır: 2012 yılında %38 idi; OECD'deki ortalama ise %47'dir. Neoliberal ekonomistler düşük istihdam oranını, özellikle gençler arasında belirgin olduğu gibi, düşük verimlilikli çalışanların işgücü piyasasına kolayca girmelerini önleyecek yüksek asgari ücret kaynaklı görüyorlar.
Aralık 2012'de bir New York Times makalesi, Fransa'da, Eurofound araştırma ajansı tarafından belgelenen 14 milyon işsiz genç Avrupalı'nın bir parçasını oluşturduğu iddia edilen "yüzer bir nesil" hakkında bir bildiri yayınladı. Aynı makalede, OECD'de işsizliği inceleyen kıdemli bir ekonomist olan Anne Sonnet, Fransa’daki yaklaşık iki milyon gencin o dönemde iş aramaktan vazgeçtiğini, Fransız İşçi Bakanı Michel Sapin ise, işe alınan kişilerin yüzde 82'sinin sadece geçici sözleşmelerle istihdam edildiğini belirtti.
Sapin ayrıca, onun görüşüne göre, o zamanki zorluğun, sendikalar ve şirketler arasında daha fazla güvenin bulunduğu ve zor dönemlerde "kısmi işsizliğin" yaşandığı daha esnek bir sistem yaratmak olduğunu açıkladı. Sözde yüzer nesil, iddia edilen işlevsiz bir sisteme bağlandı: "mezunları iş gücüne bütünleştirmeyen seçkinci bir eğitim geleneği, yeni gelenler için girmesi zor olan katı bir işgücü piyasası ve şirketlerin tam zamanlı çalışanlar almasını pahalılaştıran ve onları işten çıkarmanın hem zor hem de pahalı olduğu bir vergi sistemi, onları boşta bıraktı". Temmuz 2013'te Fransa'da resmî işsizlik oranı %11 idi.
Nisan 2014'ün başlarında, işverenlerin federasyonları ve sendikaları, çalışanların resmi çalışma saatleri dışında akıllı telefon iletişimi yoluyla çalışma sürelerinin uzaması yaşandığı için, teknoloji ve danışmanlık işverenleri ile bir anlaşma imzaladılar. Yeni, yasal olarak bağlayıcı bir iş sözleşmesi uyarınca, yaklaşık 250.000 çalışan boş zamanlarında işle ilgili meseleleri ele almaktan kaçınacak ve işverenleri de bu süre zarfında personel ile ilişki kurmaktan kaçınacaktır.
Her gün yaklaşık 80 bin Fransız vatandaşı komşu Lüksemburg'da çalışmaya gidip, çalışmaya başlıyor ve bu da onu Avrupa Birliği'nin en büyük sınır ötesi işgücü grubu yapıyor. Onlar kendi ülkelerinden daha farklı iş grupları için çok daha yüksek ücret ve gelişen Lüksemburg ekonomisinde vasıflı işgücü eksikliği ile Lüksemburg'a çekilmektedirler.

Bölüm ve kent ekonomileri

Gelir açısından Fransa'nın bölümleri (département) arasında önemli eşitsizlikler gözlemlenebilir.
INSEE'nin 2008 istatistiklerine göre, Yvelines ayda €4,750 ortalama gelir ile ülkenin en yüksek gelirli bölümüdür. Hauts-de-Seine ikinci, Essonne üçüncü, Paris dördüncü, Seine ve Marne aylık gelir açısından beşinci sırada gelmektedir. Île-de-France, aylık € 4,228 (aynı zamanda Avrupa'daki en zengin bölge) ortalama geliri ulusal düzeyde €3,081 Euroya kıyasla ülkenin en zengin (ve ayrıca Avrupa'nın en zengin bölgesi) bölgesidir (Région).
Fransa'nın en yoksul kısımları Fransa denizaşırı bölümlerinden, Fransız Guyanası €1,826 ortalama hanehalkı geliri ile en yoksul bölümü olmaktadır. Metropolitan Fransa'nın en yoksulu ise, listenin en altında yer alan ve ortalama hanehalkı geliri ayda €1,893 olan Limousin bölgesindeki Creuse ilidir.

Kentsel gelir eşitsizliği

İller arasında büyük eşitsizlikler de bulunabilir. Paris metropol bölgesinde, Paris Ouest'teki yüksek yaşam standardı ile Paris'in kuzey banliyölerindeki Seine-Saint-Denis gibi bölgelerdeki düşük yaşam standardı arasında önemli farklılıklar vardır.
50.000'den fazla nüfuslu iller içinde, Paris'in batısındaki bir banliyö olan Neuilly-sur-Seine, Fransa'daki en zengin ildir, ortalama hanehalkı geliri 5.939 Euro'dur ve %35'i aylık 8.000 Euro'nun üstünde bir kazanca sahiptir. Ancak Paris içinde, dört ilçe hanehalkı gelirinde, en zengin olan Neuilly-sur-Seine'i aşmaktadır: 6., 7., 8. ve 16.; 8. ilçe (arrondissement) Fransa'daki en zengin ilçedir (diğer üçü onu en zengin 2., 3. ve 4. en zengin olanlar olarak takip eder).

Milyonerler

ransa, 2017’de Avrupa’nın en yüksek üçüncü milyoner sayısına sahiptir. Birleşik Krallık (2.225 M) ve Almanya'nın (1.637) arkasından, 2017 yılında Fransa'da yaşayan 1.617 milyoner hanehalkı (ABD Doları cinsinden) vardı. Fransa'daki en zengin kişi LVMH icra kurulu başkanı ve sahibi Bernard Arnault.