Bandabuliya (Lefkoşa)

Tarihçe

Lefkoşa Kıbrıs'ın yaklaşık 800 yıldan beri başkenti olma özelliğini sürdürdüğü için çok eski bir geçmişe sahiptir. Lüzinyan ve Venedik dönemlerine ait çarşıları belirlememiş olsa da Osmanlı ve İngiliz sömürge dönemlerine iilişkin bazı bilgiler vardır.
1872 yılında Kıbrıs'ı gezen Avusturyalı Arşidük Ludwig Salvator, "Levkosia" adlı kitabında Mağusa ve Baf kapılarının arasında değişik meslekler icra eden 23 çarşı saptadığını yazar ve şimdiki Bandabuliya'nın yerinde her tür yiyeceğin satıldığı "Et ve Balık Çarşısı"nı anlatır. 1880 yılında "Our Home in Cyprus" adlı kitabında Esme Scot Stevenson ise Lefkoşa çarşısını şöyle tarif eder:
"Biraz daha ötede, insanı adeta sağır edercesine kulakları çınlatan bakırcılarla zil imalatçılarını geçerek sağa döndüğümüzde kendimizi, her tarafı çok iri kavunlar, karpuzlar, balkabakları, dizi dizi soğanlar, incirler, üzümlerle dolu olan sebze çarşısında bulduk. Bir sokak ötede kasaplar sokağında dana, keçi ve diğer et çeşitleri… Dar bir sokağın ötesinde ise Kadınlar Çarşısı var. Beyaz peçeli kadınlar, önlerindeki yerli kumaş yığınlarının yanında bağdaş kurmuş oturuyorlardı"
1881 yılında yayımlanan Kitchener haritasında şimdiki Bandabuliya alanının olduğu yerde "Market Place" (Çarşı yeri) adı geçmektedir ve üstü açıktır. Yine Lefkoşa Surlar içi tapu haritalarında (1912-1915) aynı yerde "Municipial Market" (Belediye çarşısı) kaydı bulunur. İngiliz ressam Arthur J Legge'nin (1859-1942) 1930 yılına ait suluboya bir tablosunda, Lefkoşa çarşısındaki manavların üstü kapalı yerlerde satış yaptıkları, halkın gezdiği sokakların üstünün ise açık olduğu görülmektedir.

Bandabuliya'nın kuruluşu

Dağınık durumdaki pazar yerine üstü kapalı yeni bir çarşı yapılması fikri 1928 yılında Lefkoşa Belediyesinin gündemine geldi. Belediye meclisinin Türk üyelerinden M. Necati Özkan çarşının şimdiki yeri olan Selimiye Mahallesine inşa edilmesini istiyordu. Bunun için önerilen yer Evkaf Dairesine aitti ve çevresi daha çok Türklere ait arazilerle doluydu. Belediye meclisinde çoğunlukta olan Rum üyeler ise çarşının bir Rum mahallesi olan Faneromeni Kilisesi civarına kurulmasını istiyorlardı. Her iki kesimin düşüncesi de kendi etnik topluluklarının kalkınmasını sağlamaktı. Rum üyeler Türk üyelerin önerdiği yerin Ayasofya camisine yakın olduğu için burda domuz eti satılmasının mümkün olmayacağını söyleyerek karşı çıkıyorlardı. M. Necati Özcan domuzcular bölümünün çarşının Rum mahallesine yakın kısmında yer alabileceği şeklinde bir fetva alabilmek için müftüye başvurdu ve projenin gerçekleşmesinin Türk toplumunun gelişmesini sağlayacağı konusunda müftüyü ikna etmeyi başardı. Aynı günün akşamı  (3 Eylül 1929) belediye meclisi eski çarşının yıkılarak yerine yeni bir Bandabuliya inşa edilmesine karar verdi.
Belediye başkanı Themistoclis Dervis imzası taşıyan kararda yapılacak olan 132 adet küçük dükkanın 12'sinin balık dükkanı, 80'inin sebze dükkanı, 40'ının ise toptancı ambarları, meyve dükkanları, kasap ve domuz dükkanları olarak kullanılacağı belirtiliyordu. İnşaat için gereken 20.000 Sterlin % 6 faizle 30 yıllığına Kıbrıs Bankasından temin edildi. Belediye çarşısındaki esnaf geçici olarak Mısırlı Han'a taşındı. 1932 yılında tamamlan çarşının kuzeybatısındaki giriş kapısına Türkçe ve Rumca olarak "Belediye Pazarı" (“ΔHMOTΙKH AΓOPA”) yazısı asıldı.

Bandabuliya'nın genişletilmesi ve restorasyon çalışması

Bandabuliya'nın 1940 yılında ihtiyaca yanıt verememesi üzerine doğu tarafındaki bahçenin satın alınarak genişletilmesi planlandı. Ali Sıtkı Ağazade'ye ait bir bahçe ve Şükrü İbrahim'e ait bir emlak satın alınarak bina genişletildi ve 14 Eylül 1940'da ek inşaat tamamlandı.
2004 yılında Bandabuliya'nın tümüyle restore edilerek toptancılar hali olarak kullanılan kısmının bir eğlence merkezi haline getirilmesi, perakendeciler kısmının ise eski işlevini sürdürmesş planlandı. Ancak daha sonra Bandabuliya'nın ilk inşasında kullanılan çimentonun işlevini yitirdiği gerekçesiyle tümüyle yıkılıp yeniden inşa edilmesine karar verildi. Binanın çoğu kısmının yıkılmasından sonra aslına sadık kalarak inşa edilmemesi yüzünden bina tarihi özelliğini yitirdi.