Galataport

Projenin tarihçesi

1900'lu yıllardan itibaren İstanbul'un en önemli endüstriyel ulaşım ve taşıma alanı olan bu bölgede 1958 yılında Sedat Hakkı Eldem tarafından tasarlanan antrepolar inşa edildi. 1982 yılında bölge turizm merkezi ilan edildi. 1987 yılında yük gemisi girişlerine ve 1988 yılında tırların girişlerine kapatılması nedeniyle antrepolar ve gümrük limanı işlevlerini yitirmeye başladı. 1993 yılında Koruma Kurulu bu bölgeyi Kentsel Sit Alanı yaptı. 2000'li yıllardan itibaren antrepolar kiralanmaya başlandı. 2004 yılında İstanbul Modern açıldı. İstanbul 2 No'lu Koruma Kurulu Antrepo 4'ün İstanbul Modern ve Antrepo 5'in M.S.G.S.Ü. İstanbul Resim Heykel Müzesi olarak korunmasına karar verdi.
İnşaatın başladığı Şubat 2015'e kadar bu alanda gemilerden  yükleme, depolama ve boşaltma işlemleri devam etti. Dört antrepodan oluşan, 30,175 metrekare açık alan ve 78,810 metrekare kapalı alana sahip olan limanın uzunluğu ise 1750 metreydi. Burası İstanbul'da kruvaziyer yolcu gemilerinin demirlediği tek nokta idi. İnşaat başladığından beri İstanbul'da kruvaziyer yolcu gemilerinin demirleyebileceği herhangi bir liman yoktur.
Galataport projesinin ilk ihalesini Türkiye Denizcilik İşletmeleri Eylül 2005'te gerçekleştirdi. Bu ihaleyi Sami Ofer’in ortak olduğu Royal Caribbean Cruises konsorsiyum kazandı. İhale bedeli olarak 3 milyar 538 milyon avro önerildi. İstanbul Şehir Plancıları Odası Galataport projesinin inşa edilmesine imkan verecek imar değişikliğinin iptali için dava açtı. Danıştay 6. Dairesi bu imar değişikliğini onaylayan Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kararının yürürlüğünü oybirliğiyle durdurdu.
İkinci ihale Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirildi. 16 Mayıs 2013 tarihinde yapılan ihaleyi Doğuş Holding  702 milyon dolarlık teklif ile kazandı.
Ocak 2014'te Doğuş Grubu ile Bilgili Holding’e bağlı BLG Capital ile ortaklıkla Salıpazarı Liman İşletmeciliği ve Yatırımları kuruldu. Şubat 2014'ten beri bu şirket Galaport projesi kapsamında faaliyetlerine başladı. Bilgili Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Bilgili projenin Şubat 2015'te başlayacağını duyurdu.

İnşaat süreci

Şubat 2015'te başlayan projenin 2018 yılının son çeyreğinde tamamlanması hedeflendiği yetkililer tarafından açıklandı. Temmuz 2016'da Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu izni çıktı.
Ağustos 2016'da projenin finasmanı için 6 Türkiye kökenli banka ile toplam 3.3 milyar TL kredi anlaşmaları yapıldı. Bu anlaşmalara göre Yapı Kredi Bankası 275 milyon avro, Garanti Bankası 255 milyon avro, Türkiye İş Bankası 150 milyon avro, Ziraat Bankası 130 milyon avro, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası 110 milyon avro ve Finansbank 100 milyon avro kredi sağlamayı taahahhüt etti.
16 Şubat 2017 tarihinde Karaköy Yolcu Salonu yıkıldı. 1 Mart 2017 tarihinde tarihi Paket Postanesi'nin denize bakan ön cephe duvarı ile kısa yan duvarları ayakta bırakılarak, kalan kısmı yıkıldı.

Konum ve Ulaşım

Proje Karaköy Rıhtımı ile Mimar Sinan Üniversitesi Fındıklı Kampüsü’ne ait bina arasındaki sahil şeridinde yer almaktadır. Terminal alanı için üç ayrı araç girişi inşa edilecek. Doğudaki ve batıdaki kapılar ana giriş-çıkış hizmetleri verirken, kuzeydekinin vale amaçlı kullanılması hedefleniyor.

Projenin özellikleri

Projenin ana fonksiyonu kruvaziyer terminali veya ona hizmet eden bekleme alanları ve biletleme kontuarları olacak. Bu fonksiyonlara yardım amacıyla devlet otoriteleri için kullanım alanları, duty free dükkanları, teknik alanlar, otel, restoran ve diğer ticari işletmeler de inşa edilecek.
Projenin dünyada ilk kez uygulanacak bir sistemle  dev cruise gemileri ile varan yolcular limana yapılacak körükle ulaşacaklar.Terminal alanına inşa edilecek rıhtım ile ulaşacak yolcuların pasaport kontrol ve gümrük işlemleri zemin altında yer alacak mekanlarda yapılacak. Yeni terminal ve ek fonksiyonların dünyanın en büyük cruise gemilerin ağırlayacak kapasiteye sahip olması hedefleniyor. Projenin senede 3 milyonu kruvaziyer yolcuları olmak üzere yaklaşık 7 milyon yabancı turiste hizmet vermesi hedefleniyor.
Proje kapsamında Karaköy ile Tophane arasındaki 1.2 kilometrelil sahil şeridi halka açık olacak. Tophane Saat Kulesi ve Nusretiye Camii’nin yer aldığı alan bu proje bağlamında yeninden inşa edilecek. Geçici olarak Paket Postanesi'ne taşınacak İstanbul Modern ve Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’ne bağlı olacak bir çağdaş sanatlar müzesi de yeniden inşa edilecek fonksiyonlar arasında yer alıyor.

Eleştiriler

Galataport projesi hem olumlu, hem de olumsuz birçok eleştiri aldı.
Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi bölgenin ulaşım altyapısı ve yerleşim dokusunun olumsuz etkileneceğini, yeşil alan olması gereken yerler otoparka çevrildiğini, sahilin kamuya kapatılacağı yönünde projeye olumsuz eleştirilerde bulundu.
Şehir Plancıları Odası, Mimarlar Odası ve İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubelerinin Türkiye Denizcilik İşletmeleri’ne ait 2012 yılına ait Nazım planı kararına karşı Danıştay 6. Dairesi’nde açtığı davanın bilirkişi raporunda Nazım İmar ve Uygulama Planları'nın, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na uygun hazırlanmadığı, kıyının tümüyle kamuya kapalı hale getirilmiş olduğu, İstanbul II Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun kararında tanımlanan 'tarihi Tophane Meydanı' düzenlemesi için yasal zemin oluşmadığı gibi olumsuz eleştiriler yer aldı.
Salıpazarı Limanı İhalesi’ni kazanan Doğuş Grubu web sitelerinde yaptığı açıklamada bu projenin bir şehir projesi olduğunu ve bölgenin mahalle dokusuna uyumlu bir yerleşim planına sahip olduğu belirtti. Tophane Meydanı, yanındaki park ve İstanbul Boğazı’na inen kollarıyla birlikte 30 dönüme yakın alanın bir meydan olarak kazandırılacağını; ek olarak bu proje alanında yer alan tescilli binaların restorasyonu ile bu tarihi binaların halka geri kazandırılması gibi olumlu unsurların bulunduğunu da ekledi. Diğer bir olumlu gelişme olarak İstanbul Modern'in yeniden restore edilmesi ve yeni bir çağdaş sanatlar müzesinin açılmasını belirtilerek; bu vesileyle burasının İstanbul'un yeni bir kültür ve sanat merkezi olacağı öngörüsünde bulunuldu.