Hussit savaşları

Köken

Din adamı Jan Hus'un Konstanz Konsili tarafından infaz edildiği (6 Temmuz 1415) haberi Prag'a ulaştığında Husçu hareket devrimci bir karakter almaya başladı. Kilise reformundan yana olan Bohemya ve Moravya'daki şövalyeler ve soylular Konstanz Konsiline 2 Eylül 1415'te Bohemya protestosu (protestatio Bohemorum) denilen ve Hus'un yakılmasını sert bir dille lanetleyen bir protesto gönderdiler. Jan Hus'u kilise karşısında koruma sözü vermiş olmasına rağmen kilisenin infazını engelleyemeyen Kutsal Roma Cermen İmparatoru Sigismund'un bütün John Wyclif ve Jan Hus yanlılarını bastıracağı tehdidini içeren mektubu ise halkı iyice çileden çıkardı.
Bohemya'nın değişik bölgelerinde huzursuzluklar baş gösterdi, birçok katolik rahip ruhani bölgelerinden sürüldü. Husçular neredeyse baştan beri iki grupa ve bunlar da yine kendi içlerinde daha alt gruplara bölünmüşlerdi. Hus, ölümünden kısa bir süre önce, kendisinin Prag'da yokluğu sırasında uygulanmasını salık verdiği Utraquism adı verilen bir doktrini kabul etmişti. Bu, hem ekmek hem şarabın ortak alınması (daha önce şarabı sadece rahipler içerdi) şeklindeki bir sadakat ve iman yükümlülüğü idi. Bu doktrin daha sonra Utraquist'ler ya da latincedeki calix (kadeh) sözcüğünden yola çıkılarak Calixtine'ler adı verilen ılımlı Husçu grubun sloganı oldu. Buna karşılık daha radikal Husçulara, ilerde merkezleri haline gelen şehir olan Tabor'dan yola çıkılarak Taboristler veya sevilen liderleri Jan Žižka'nın ölümünden sonra ona ithafen Yetimler (İng. orphans, Çek dili sirotci) denildi.
Bohemya Kralı IV. Wenceslaus, erkek kardeşi Sigismund'un etkisi ile, Husçular hareketini bastırmaya çalıştı. Husçuların bir kısmı Hus'lu Nicolas'ın önderliğinde — Jan Hus ile aynı şehirden olmanın dışında bir ilişkisi yoktur — Prag'ı terkettiler. Bohemya'nın değişik bölgelerinde, özellikle daha sonraları kurulacak olan Tábor  kentinin yakınlarındaki Sezimovo Ústí'de (Ústí nad Labem ile karıştırılmamalı) toplantılar düzenlediler. Bu toplantılarda Sigigmund'u kınadılar ve halkı savaş için hazırladılar.
Husçuların ileri gelenlerinin çoğunun kenti terketmelerine karşın, Prag'daki karışıklıklar devam etti. 30 Temmuz 1419'da rahip Jan Želivský önderliğinde düzenlenen bir sokak yürüyüşünde anti-Husçular tarafından New Town Hall'un (Novoměstská radnice) pencerelerinden Želivský'ye taş fırlatılır. Orada bulunan Jan Žižka liderliğindeki topluluk bu provokasyonun arkasında belediye başkanı ile bazı il meclisi üyelerinin bulunduğunu söyleyerek binaya girerler ve belediye başkanı ile 13 meclis üyesini pencereden aşağı fırlatarak öldürürler.
Bohemya Kralı IV. Wenceslaus bu olaylardan kısa bir süre sonra 16 Ağustos 1419'da ölür. Wenceslaus'un yaşanan ölümleri duyduğunda serseme döndüğü ve güya yaşadığı şoktan dolayı öldüğü de söylenir.

Çatışmaların başlaması

Kralın ölümü Prag'da ve Bohemya'nın hemen her bölgesinde yeniden kargaşalıkların yaşanmasına neden oldu. Birçok Katolik, özellikle Almanlar — birçoğu hala Papa'ya sadıktır — Bohemya şehirlerinden sürüldüler. Prag'da Kasım 1419'da, Husçular ile ölen kral Wenceslaus'un dul eşi ve kral naibi olan Kraliçe Sophia'nın alelacele topladığı paralı askerler arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Kentin önemli bir kısmı yanıp yıkıldıktan sonra 13 Kasım'da taraflar ateşkes yaptılar. Husçulara sempati duyan fakat kral naibini destekleyen soylular Prag halkının ellerine geçen Vyšehrad kalesine kraliyet kuvvetlerinin yeniden girmesine izin vermesi koşuluyla Sigismund ile arabuluculuk yapmayı teklif ettiler. Bu anlaşmayı beğenmeyen Žižka Prag'ı terketti ve Plzeň'e çekildi. Orada kalamayacağını anlayınca güney Bohemya'ya yöneldi ve katolikleri 25 Mart 1420'de Hussit savaşlarının ilk muharebesi sayılan Sudoměř savaşında yendikten sonra Husçuların ilk toplanma merkezlerinden biri olan Ústí'ye ulaştı. Buranın durumunu da yeterince sağlam bulmadığı için, adını İncilden alan ve Husçuların yeni yerleşimleri olacak olan komşu şehir Tábor'a hareket etti.
Tabor kısa zamanda, sadece iki ayini (Baptism ve Comminion) kabul ederek kendilerini Utraquist'lerden ayıran radikal Husçuların merkezi oldu. Radikaller aynı zamanda Roma Katolik Kilisesinin birçok ayinlerini de reddediyorlardı. Tabor'daki kilise temelli organizasyon oldukça puriten/sofu bir karaktere sahipti ve yönetim tamamen demokratil temellerde işletiliyordu. Halkın dört lideri  (hejtmané) — bunlardan biri de Žižka idi — seçimle belirlenmişti ve oldukça sıkı bir askeri disiplin uygulanıyordu.