Pitaka

Ang pitaka, bulsiko, o kartamuneta ay isang maliit at patag na lalagyan na maaaring gamitin upang magdala ng mga personal na bagay tulad ng pera, tarheta de taranta, at mga dokumento ng pagkakakilanlan (lisensya sa pagmamaneho, tarhetang pagkakakilanlan, tarhetang gantimpala, atbp.), litrato, permisong panlipat, tarhetang panregalo, tarhetang pangnegosyo at iba pang papel o tarhetang nakalamina. Karaniwang gawa sa katad o tela ang mga pitaka at kadalasang sukat ng bulsa ang mga ito ngunit hindi palaging matitiklupan.

Sinaunang Gresya

Nilunsad ni klasistang A. Y. Campbell ang pagsasagot sa tanong, "Saan ba...sa sinaunang panitikan, ginagamit ang pitaka?" Inihayag niya, bilang isang Teokritang iskolar, na "ang pitaka ay ang maibibitbit na paminggalan ng mga mahihirap na tao, o, bukod sa karalitaan, ito ay isang imbakan ng mga probisyon." Natuklasan niya na kung minsan ginagamit ito bilang lalagyan ng pagkain ngunit naglalarawan ang mga pinakakaraniwang sanggunian sa pagiging "punong-puno tulad ng reserba" niya, hindi tulad ng baon (pantanghalian) ngunit tulad ng survival kit.

Ang Renasimiyento

Nilkha ang mga pitaka pagkatapos ng pagpapakilala ng salaping papel sa Kanluran noong ika-17 siglo. (Ipinakilala ang unang salaping papel sa Bagong Mundo sa Kolonyang Look ng Massachusetts noong 1690.) Bago ang pagpapakilala ng salaping papel, ginamit ang mga lukbutan (karaniwang mga simpleng drawstring na lukbot na gawa sa katad) ay  para sa pag-iimbak ng mga barya . Ang mga unang wallet ay kadalasang ginawa mula sa katad ng baka o kabayo at mayroong kasamang maliit na supot para sa mga nakalimbag na tarhetang pantawag.  
Sa pagsaysay sa buhay ng negosyanteng Isabelino na si John Frampton, inilalarawan ni Lawrence C. Wroth ang mangangalakal bilang "isang lalaking Briton na dalawampu't limang taon, nakabihis nang disente, ..., may suot na tabak, at nakakabit sa kanyang sinturon, isang bagay na tinawag niyang 'bowgett' (o budget), iyon ay, isang katad na lukbutan o pitaka kung saan tinatago niya ang kanyang salapi, ang kanyang book of accounts, at maliliit na bagay pang-araw-araw na pangangailangan".

Ika-19 na siglo

Bukod sa pera o salapi, ginamit din ang pitaka para sa pagdala ng pinatuyong karne, pagkain, "kayamanan", at "mga bagay na hindi mailantad". Orihinal na ginamit ang mga pitaka ng mga maagang Amerikanong industryal. Itinuring na "semi-sibilisadong" sa panahon ng ika-19 na siglo sa Amerika ang pagkabit ng isang pitaka sa sinturon. Sa kapanahunang ito, itinuturing na walang kabihasnan at hindi pangkaraniwan ang pagdadala ng tao ng mga kalakal o pitaka sa bulsa. 
Sa Espanya, ang pitaka ay naging lalagyan para sa mga paninigarilyo: "Magdadala ang bawat tao ng isang maliit na tungkos ng puting papel pati isang maliit na pitakang katad na naglalaman ng pingkian at bakal kasama ng kaunting yesca, isang pinatuyong hibla ng gulay na agad-agad na papagningasin ng kislap."

Kasalukuyang panahon

Pinamantayan ang modernong pitakang ditiklop na may maraming "lalagayan ng tarheta" noong unang bahagi ng dekada 1950 noong kailang ipinakilala ang mga unang tarheta de taranta. Kabilang sa mga makabagong-likha ang pagpapakilala ng mga velcro-closure wallet sa dekada 1970. Nananatiling popular ang mga pitakang sinlaki ng bulsa sa kasalukuyan. 
Para sa mga salaping kripto na umiiral lamang sa sayberispasyo bilang mga entrada sa ilang online ledger, ang "pitakang pangkripto" ay isang instrumentong pangkuwenta at ang layunin nito ay panatilihing ligtas ang palihim na susi (Ingles: secret key) ng may-ari, patotohanan ang may-ari, at pahintulutan ang may-ari na lumagda ng mga transaksyon nang ligtas. Ang "pitakang hardwer" ay isang kompyuter na may tanging layuning gawin ito nang mas ligtas.

Moda

Nagtatampok ang karamihan sa mga pangunahing taga-disenyo ng mga pana-panahon at pangmatagalang koleksyon ng pitaka ng mga katad na itim at kayumanggi. Nagbebenta rin ang mga pangunahing tagatingi ng mararaming pagpipilian ng mga pitakang panlalaki kabilang ang mga may tatak at pitakang house-name.

Mga materyales

Katad o tela ang mga tradisyonal na materyal para sa mga pitaka, ngunit maaaring magamit ang mararaming iba pang materyales na nababaluktot at patag sa kanilang katha. Ginagamit ang mga hindi pinagtagpi ng mga tela tulad ng Tyvek, kung minsan kasama ang muling paggamit ng mga di-nababasang papel na nakalimbag sa materyal na iyon. Isinama ang mga pinagtagpi na metal, tulad ng pinong mesh na gawa sa tanso o aserong di-kinakalawang sa mga pitakang itinataguyod na mayroong ng mga katangian ng elektromagnetikong kalasag upang maprotektahan mula sa di-awtorisadong pag-scan ng mga naka-embed na NFC at RFID tag. Nagpapakita ang mga websayt pan-DIY tulad ng mga instruktable ng maraming mga proyekto para sa paggawa ng mga pitaka mula sa mga materyales tulad ng maong, Kevlar, o duct tape.

Mga pagkakaiba-ibang rehiyonal

Ang ilang mga pitaka, lalo na sa Europa kung saan laganap ang mga barya na may mas malaking halaga, ay naglalaman ng isang kompartimentong lukbutang pambarya. May mga built-in clasps o banda ang ilang mga pitaka upang mapanatili itong sarado. Dahil karaniwang mas malaki ulad ng mga Europeong papel de bangko, tulad ng euro at pound kaysa sa mga  Amerikanong papel de bangko, hindi sila kasya sa mga iilang maliit na mga Amerikanong pitaka.