Aklat ng Genesis

Paglalarawan

Nagsisimula ang Genesis sa paglalarawan ng paglikha ng Diyos sa mundo, kay Adan at Eva, at ng kanilang pagdidistiyero sa Halamanan ng Eden, sa kuwento ni Cain at Abel, at sa kuwento tungkol kay Noe at ang malaking baha.
Nagsisimula ang kapitulo labindalawa sa pagtawag ng Diyos kay Abram (na naging Abraham) at sa kanyang baog na asawang si Sarai (na naging Sarah) mula sa Ur ng Sumerya, patungong Canaan (o Palestina). Naglalaman din ito ng pagtanggap ng Diyos kay Abraham. Nangako ang Diyos na sa pamamagitan ng binhi ni Abraham, mababasbasan ang lahat ng tao sa mundo (Genesis 22:3). Nakatala rin sa Genesis ang mga gawain ni Isaac, anak ni Abraham; at ng mga apo niyang sina Esau at Jacob (na naging Israel), at ng kanilang mga pamilya. Nagwawakas ang aklat sa salaysayin hinggil sa mga inapo ni Abraham - ang mga Israelita - na nanirahan sa Ehipto, ayon sa kagustuhan ng Paraon.
Nilalaman ng Genesis ang sinasapantahang kasaysayan at batayan ng mga pambansang relihiyosong kaisipan at mga institusyon ng Israel, na nagsisilbing pambungad sa mga kasaysayan, batas, at kaugalian nito.

Komposisyon

Sa higit ng ika-20 siglo, ang karamihan ng mga skolar ng Bibliya ay umaayon na ang unang aklat ng Lumang Tipan na Pentateuch (Aklat ng Genesis, Aklat ng Exodo, Aklat ng Levitico, Aklat ng Bilang at Deuteronomiyo) ay nagmula sa apat na pinagkunan na Yahwist, Elohist, Deuteronomist at Pinagkunang pangsaserdote (priestly source) na ang bawat isang mga ito ay naghahayag ng parehong pundamental na kuwento at pinagsama ng iba ibang mga editor. Simula 1970, nagkaroon ng rebolusyon sa skolarship ng Bibliya kung saan ang pinagkunang Elohist ay malawak nang tinuturing na isa lamang bariasyon (uri) ng Yahwist samantalang ang Pinagkunang pangsaserdote (priestly source) ay palagong nakita bilang isang katawan ng mga rebisyon (pagbabago) at pagpapalawig ng Yahwist (o hindi-pangsaserdoteng) materyal. Ang pinagkunang Deutoronomista ay hindi lumilitaw sa Aklat ng Genesis.
Sa paglikha ng kasaysayang Patriyarkal, ang Yahwist ay humugot sa apat na magkakahiwalay na mga bloke ng tradisyonal na kuwento tungkol kay Abraham, Jacob, Judah at Joseph at isinama ang mga ito sa mga henealohiya, mga iteneraryo, at ang tema ng "pangako" upang lumikha ng isang nagkakaisang buong kuwento. Sa parehong paglalarawan, nang ang Yahwist ay lumikha ng "kasaysayang primebal" (panimulang kasaysayan), ito ay humugot sa mga pinagkunan o materyal na Griyego at Mesopotamyano, binago at dinagdagan ang mga ito upang lumikha ng isang nagkakaisang akda upang umayon sa kanyang teolohikal na ahenda (hangarin). Ang akdang Yahwistiko ay binago naman at pinalawig sa isang huling edisyon ng mga may-akda ng pinagkunang pangsaserdote (priestly source).
Ito ay nag-iiwan sa tanong na kelan ang mga akdang ito isinulat. Ang mga skolar sa unang kalahati ng ika-20 siglo ay dumating sa konklusyon na ang Yahwist ay nilikha sa yugtong monarkiko (panahon ng mga hari sa Israeli) na spesipikong sa korte ni Solomon at ang akdang pinagkunang pangsaserdote (priestly source) ay niliha sa gitna ng ika-5 siglo BCE na ang may-akda ay tinukoy na si Ezra ngunit ang mas kamakailang pananaw ay ang Yahwist ay isinulat bago o habang nangyayari ang pagkakatapon sa Babilonya noong ika-6 siglo BCE at ang huling edisyong pangsaserdote (priestly) ay ginawa sa huli ng yugto ng pagkakatapong ito sa Babilonya o sa sandaling panahon pagkatapos nito.
Sa kung bakit ang aklat na ito ay nilikha, ang isang teoriya na nagkamit ng labis na interest sa skolarship ng Bibliya bagaman nanantaili pa ring kontrobersiyal ang "autorisasyong pang-imperyong Persa (Persian)". Ito ay nagmumungkahing ang mga Persian pagkatapos ng kanilang pananakop sa Babilonya noong 538 BCE ay pumayag na bigyan ang Jerusalem ng isang malaking sukat ng lokal na autonomiya (sariling pamahalaan) sa loob ng Imperyong Persa (Persian) ngunit nag-atas sa mga lokal na autoridad na lumikha ng isang kodigo ng batas na tinatanggap ng buong pamayanan. Ang dalawang makapangyarihang mga pangkat na bumubuo ng pamayanan, ang mga pamilyang pangsaserdote (priestly) na kumokontrol sa Templo at tumunton ng kanilang saligan na mito (myth) ni Moises at paglalakbay sa ilang at ang pangunahing nagmamay-ari ng lupaing mga pamilya na binubuo ng mga "matatanda" (elders) na tumunton ng kanilang pinagmulan kay Abraham na nagbigay sa kanila ng lupa. Ang dalawang mga pangkat na ito ay may alitan sa loob ng maraming mga siglo sa iba't ibang mga isyu at ang bawat isang ito ay may kanya kanyang "kasaysayan ng pinagmulan" ngunit ang pangako ng imperyong Persian ng papalaking lokal na autonomiya para sa lahat ng mga sinakop na ito ay nagbigay ng makapangyarihang pampasigla upang magkaisa ang dalawang mga pangkat na ito sa pagbuo ng isang teksto.

Genre

Ang Aklat ng Genesis ay tila mahusay na makikita bilang isang halimbawa ng "makalumang kasaysayan" (antiquarian history) na isang uri ng panitikan na naghahayag ng unang paglitaw ng mga tao, mga kuwento ng mga ninuno at mga bayani at pinagmulan ng mga kultura, siyudad at iba pa. Ang pinakakilalang mga halimbaw ng panitikang ito ang makikita sa akda ng mga historyan na Griyego noong ika-6 siglo BCE. Ang layunin ng mga may-akdang ito ay i-ugnay ang mga kilalang pamilya ng kanilang panahon sa nakaraang malayo at makabayani. Sa paggawa nito, ang mga may-akdang ito ay hindi nagtatangi ng mito (myth), alamat at mga katotohanan (facts). Tinawag ng propesor na si Jean-Louis Ska ng Pontifical Biblical Institute ang pundamental na patakarang ito ng antikwaryanong manunulat ng kasaysayan na "batas ng konserbasyon" na lahat ng luma ay mahalaga at walang inaalis. Tinukoy rin ni Ska na ang layunin sa likod ng mga kasaysayang makaluma (antiquarian) ay ang pagiging luma (antiquity) ay kailangan upang patunayan ang halaga (worth) ng mga tradisyon ng Israel sa ibang mga kapitbahay na bansa nito sa simulang Palestinong Persian at upang pagkasunduin at pagkaisahin ang iba't ibang mga paksiyon (pangkat) sa loob mismo ng Israel.