Pangungusap

Sa linggwistika, ang pangungusap ay lipon ng mga salitang nagpapahayag ng buong diwa. Binubuo ito ng panlahat na sangkap, ang panaguri at ang paksa subalit buo ang diwa.

Ayos ng Pangungusap

May dalawang ayos ang pangungusap, ang karaniwan at di-karaniwan. Kung ang panaguri ay nauuna kaysa simuno, ang pangungusap ay nasa karaniwang ayos; at kung ang simuno naman ang nauuna kaysa sa panaguri, ang pangungusap ay nasa di-karaniwang ayos.

Karaniwan o Tuwid

Kapag nagsisimula sa panaguri at nagtatapos sa simuno.
Halimbawa: Mayroong bagong tsinelas si Ana.

Di-Karaniwan o Kabalikan

Kapag nagsisimula sa simuno at nagtatapos sa panaguri. Ang panandang "ay" ay kadalasang makikita sa mga pangungusap.
Halimbawa: Si Ranilene ay bumili ng bagong tsinelas.

Gamit/Tungkulin ng Pangungusap

Maiuuri rin ang pangungusap bilang pasalaysay o paturol, patanong, pautos, at padamdam:

Pasalaysay o Paturol

Ito ay nagsasalaysay ng katotohanan, opinyon, pahayag, kaisipan o pwede ring pangyayari. Lagi itong nagtatapos sa tuldok (.).
Halimbawa: Unti-unting nakikilala ang mga pangkat-etniko sa ating bansa dahil sa kanilang mga katangian.

Patanong

Ito ay pangungusap na ginagamit sa pagtatanong, at tandang pananong (?) ang bantas sa hulihan nito.
Halimbawa: Isinusulong pa ba ang pagbuo ng mga batas para sa pambansang pangkapayapaan?

Padamdam

Ito ay nagsasabi ng matinding damdamin gaya ng tuwa, pagkagulat, paghanga, panghihinayang at iba pa. Ito ay nagtatapos sa tandang padamdam (!).
Halimbawa: Kay ganda talagang mamasyal sa Davao!

Pautos

Ito ay uri ng pangungusap kung saan ay nakikiusap o nag uutos ito. Ito ay maaring magtapos sa tuldok (.) o tandang padamdam (!).
Halimbawa: Diligan mo ang mga halaman.

Pakiusap

Ito ay uri ng pangungusap na pautos na nagsasaad ng pakiusap. Ito ay madalas na nagtatapos sa tuldok (.) o tandang pananong (?).
Halimbawa: Pakidala mo nga rito ang aking sapatos.

Kayarian ng Pangungusap

Ang mga pangungusap ay maaaring pangkatin ayon sa bilang o uri ng diwang bumubuo sa mga ito.

Tambalan

Ito ay pangungusap na binubuo ng dalawang buong diwa o pangungusap o sugnay na makapag-iisa. Maaaring magkaugnay o magkasalungat ang dalawang diwa nito na pinag-uugnay ng pangatnig. Ang at, ngunit, subalit, datapwat, pero, samantala at habang ay ilan sa mga pangatnig na ginagamit sa tambalang pangungusap.
Halimbawa: Ang nanay niya ay isang guro at ang kanyang tatay ay isang doktor.

Hugnayan

Ito ay pangungusap na binubuo ng isang buong diwa o sugnay na makapag-iisa at isang hindi buong diwa o sugnay na di-makapag-iisa (lipon ng mga salitang may simuno at panaguri na hindi buo ang diwa dahil sa pangatnig sa unahan nito). Ang dahil, kasi, sapagkat, kung, kapag, pag, kaya, upang at para ay mga pangatnig na ginagamit sa hugnayang pangungusap.
Halimbawa: Umiyak ang bata dahil nadapa siya.

Pangungusap na Walang Tiyak o Lantad na Sangkap

May mga pangungusap na walang tiyak na paksa at panaguri o alinman sa mga sangkap nito pero buo pa rin ang diwang ipinapahiwatig nito.

Exsistensyal

Pangungusap na nagpapahayag ng pagkamayroon o pagkawala ng pinag-uusapan.
Halimbawa: Wala na bang darating?

Temporal

Pangungusap na nagsasaad ng kalagayan o panahong panandalian lamang. Madalas ay mga pang-abay na pamanahon ang mga ito.
Halimbawa: Gabi na.

Penomenal

Pangungusap na nagsasaad ng kalagayan ng panahon o ng kapaligiran.
Halimbawa: Umaambon.

Panawag

Pangungusap na binubuo ng isang kataga/salita lamang at nagpapahiwatig na nais kausapin ang kaniyang tinawag o kumukuha lamang atensyon.
Halimbawa: Hoy!

Sambitla

Isang salita na nagpapahayag ng matinding damdamin.
Halimbawa: Aray!

Pormularyong Panlipunan

Pangungusap na ginagamit sa pakikipagkapwa para maipahayag nang maayos ang mensahe. Maaari itong pagbati, pasasalamat, paggalang o iba pang ekspresyong naging bahagi na sa kultura.
Halimbawa: Salamat.

Sagot Lamang

Pangungusap na sagot sa mga tanong na hindi na kailangan ng paksa.
Halimbawa: Oo.

Pautos/Pakiusap

Pangungusap na pautos.
Halimbawa: Pakihawak.