Seres (astronomiya)

Pangalan

Unang tinawag ang Ceres na Ceres Ferdinadea halaw sa pangalan ng katauhan sa mitolohiya na si Ceres (diyosa ng mga Romano para sa halaman at pag-ibig ng isang ina) at kay Haring Fernando III ng Sicilia (Ferdinand III of Sicily; kilala din bilang Fernando IV ng Naples [Ferdinand IV of Naples] at Fernando I ng Dalawang Sicilia [Ferdinand I of Two Scicilies]).  Tumira si Haring Ferdinand sa Palermo noong panahon na iyon habang sinasakop ng Pransiya ang Kaharian ng Naples noong 1798.  Hindi matanggap ang bahaging "Ferdinandea" sa ibang bansa at tinangal.  Tinawag din na Hera ang Ceres ng maiksing panahon sa Alemanya.
Ang anyong pang-uri ng panglan ay maaring Cererian o Cererine. Ginagamit din ang mga anyong Cerian at Cerean sa panitikan.

Pagkatuklas

Aksidente lamang ang pagkakatuklas sa Ceres.  Hinanahap ni Piazzi sa panahong iyon ang isang bituin na nilista ni Francis Wollaston bilang Mayer 87 dahil hindi ito nakalagay sa zodiac catalogue ni Mayer sa posisyong ibinigay (napag-alaman pagkaraan na nagkamali si Wollaston &mdash ang bituin ay Lacaille 87 hindi Mayer 87). Sa halip, nakatuklas si Piazzi ng gumagalaw na mala-bituing bagay at unang inakala nito na isang kometa.
Inobserbahan ni Piazzi ang Ceres ng 24 na beses, ang huling beses ay noong Pebrero 11 nang nagkasakit siya. Noong 24 Enero 1801, ipinahayag ni Piazzi ang kanyang natuklasan sa pamamagitan ng mga sulat sa kanyang kasamahang astronomo, isa rito ang kanyang kababayang si Barnaba Orani ng Milan.  Inuulat niya ito bilang kometa ngunit "yayamang ang kanyang paggalaw ay masyadong mabagal at pare-pareho, iniisip ko na ng ilang ulit na mas magaling ito kaysa sa isang kometa".  Noong Pebrero ang Ceres ay nawala habang pumalayo sa likod ng Araw. Noong Abril, ipinadala ni Piazzi ang kompletong obserbasyon kina Oriani, Bode at Lalande sa Paris.  Inilimbag ang mga ito sa Setyembre 1801 isyu ng Monatlice Corespandes.
Para marekober ang asteroyd, bumuo si Carl Friedrich Gauss, na noon ay 24 na taong gulang pa lamang, ng paraan ng pagtukoy sa orbit ng Ceres mula sa tatlong obserbasyon. Sa loob lamang ng ilang linggo, kanyang nahulaan ang dinadaanan ng Ceres, at ipinadala ang kanyang resulta kay Franz Xavier, Baron von Zach, ang editor ng Monatlice Corespandes. Noong 31 Disyembre 1801, hindi nagkakamaling, kinumpirma nina von Zach at Heinrich W. M. Olbers ang pagkarekober ng Ceres.
Pinaniniwalaan ni Johann Elert Bode na ang Ceres ang "nawawalang planeta" na tinuos ni Johann Daniel Titus na nasa pagitan ng Mars at Jupiter, na may layong 419 milyong kilometro (2.8 A.U.) mula sa Araw. Tinakda ang Ceres ng simbolong pamplaneta (,,,), at nanatiling nakalista bilang isang planeta sa mga aklat at mga talaan pang-astronomiya (kasama ng 2 Pallas, 3 Juno at 4 Vesta) ng kalahating dantaon hanggang nakatuklas ng iba pang asteroid. Ngunit napag-alamang ang Ceres ay masyadong maliit, hindi nagpapakita ng disc, kaya binuo ni William Herschel ang katawagang "asteroyd" (mala-bituin) para mailarawan ito.

Pisikal na katangian

Ang 1 Ceres ang pinakamalaking asteroyd sa asteroid belt, na nasa pagitan ng Mars at Jupiter. Ngunit, hindi ito ang pinakamalaking bagay bukod sa mga planeta sa sistemang solar: napag-alaman din na naglalaman ang Kuiper Belt ng malalaking bagay, kagaya ng 50000 Quaoar, 90482 Orcus, 2003 UB₃₁₃ at maari rin ang 90377 Sedna.
Sa ilang punto ng orbit nito, makakarating ang 1 Ceres ng magtitude na 7.0. Ito ay masyadong malabo para makita ng mata ng tao ng walang kagamitan. Ngunit, sa ilalim ng napakagandang kondisyon sa pagmamasid, maaring makita ang asteroyd ng isang taong may matalas na mata. Makikita rin sa ganitong kondisyon ang 4 Vesta.
Katangi-tangi ang 1 Ceres sa mga asteroyd dahil sa laki at bigat nito ay sapat upang mabigyan nito ng pabilog na hugis: yan ay, isang gravitationally relaxed equilibium spheroid, o planetary body. Ang isa pang kilalang gravitationally relaxed asteroid ay ang 4 Vesta. Ang iba pang malalaking asteroyd tulad ng 2 Pallas at 3 Juno ay kilalang hindi pabilog, ngunit ang 10 Hygea, ayon sa lightcurve analysis, ay bilog-haba kahit na lumalabas na pabilog sa mga larawang may mababang resolution (maaring dulot ng anggulo ng pagmamasid).
May bigat na 9.5 × 10²⁰ kg, ang 1 Ceres ay kakatlo sa tinatayang buong bigat na 3.0±0.2 × 10²¹ kg ng lahat ng asteroyd sa sistemang solar (ngunit ang buong bigat ay 4% lamang ng bigat o mass ng Buwan).
May mga palatandaan na ang surface ng Ceres ay may katamtamang init at mayroong mahinang himpapawid o atmosphere at frost. Tinatayang ang pinakamainit na temperatura ay 235 K (mga 38 °C) noong 5 Mayo 1991. Kung isasaisip ang heliocentric distance sa panahong iyon, tinatatayang aabutin ang pinakamaiit na temperatura na ~239 K sa perehilion.
Minumungkahi ng isang pag-aaral na pinagunahan ni Peter Thomas ng Cornell University na ang Ceres ay may defferentiated interior o mga layer: minumungkahi ng mga obserbasyon kasama ng mga computer model ang pagkakaroon nito ng isang mabatong core na napapalibutan ng mayelong mantle. Ang mantle na ito ay may kapal mula 120 hanggang 60 km na naglalaman ng 200 milyon kilometero kubiko ng tubig, mas marami sa kabubuang tubig tabang sa Daigdig.
Mayroong mga pag-aalinlangan tungkol sa surface ng Ceres. Ipinapakita ng mga low resulotion ultraviolet na larawan na kuha ng Hubble Space Telescope noong 1995 na may isang maidilim na pook sa surface nito at pinalayawan ng "Piazzi" para sa dangal ng nakatuklas sa Ceres. Inakalang isa itong crater. Walang palantadaan naman ng "Piazzi" ang mga sumunod na larawang may mas mataas na resolution na nakuha sa loob ng buong rotation o pag-ikot ng asteroid gamit ang Keck telescope na gumagamit ng adaptive optics. Ngunit, may dalawang madilim na bahagi ang nakikitang gumagalaw sa pag-ikot ng asteroyd, ang isa nito ay may gitnag rehiyon na maliwanag. Ito ay maaring mga crater. Nagpapakita naman ang mga mas bagong visible light na larawan ng buong pag-ikot na kuha ng Hubble Space Telescope noong 2003 at 2004 ng isang maliwanag na pook, hindi pa nalalaman kung ano ang katangian nito. Ang mga madidilim na pook na nakita sa Keck, ay hindi madaling mapansin sa mga bagong larawan.
Natukoy sa mga huling obserbasyon na ang hilang polo ng Ceres ay nakuturo (dagdadgan o kulangan ng mga 5°) sa direksiyon ng right ascension 19 h 24 min, declination +59°, sa constellation ng Draco. Nangangahulugan na napakaliit ang axial tilt ng Ceres (mga 4±5°).
Matagal na pinaniwalaang ang Ceres ang parent body o pinagmulan ng "Ceres asteroid family" ("pamilya ng asteroyd"). Sa ngayon, hindi na inagamit ang pangkat na iyon dahil natuklasang ang Ceres ay isang interloper sa "sarili nitong family" and hindi pisikal na konektado. Malaking bahagi ng pangkat ng asteroyd na ito ay tinatawag ngayong Gefion family.

Paglalakbay sa Ceres

Sa ngayon, wala pang space probe ang bumisita sa Ceres. Ngunit, ang Dawn mission ng NASA ang magiging unang spacecraft na mag-aaral sa Ceres. Una, bibisitahin ng probe na ito ang ikalawang pinakamaking asteroyd, ang Vesta, nang mga anim na buwan sa 2010, bago makarating sa Ceres sa 2014 o 2015.