Bantas

Tuldok

Ang tuldok (.) ay ginagamit na pananda:
A. Si Kylene ay isang magandang binibini.
B. Sa pangalan at salitang dinaglat. Mga halimbawa: (a) Si Gng. A.A. Jose ay mahusay magturo. (b) Si Bb. Macarayan ang kanilang guro sa asignaturang “Basic Christian Living”.
C. Sa mga titik o tambilang na ginagawang pamilang sa bawa’t hati ng isang balangkas, talaan.

Tandang Pananong

Ginagamit ang tandang pananong ( ? ):
A. Sa pangungusap na patanong. Mga halimbawa: (a) Ano ang pangalan mo? (b) Sasama ka ba?
B. Sa loob ng panaklong upang mapahiwatig ang pag-aalinlangan sa diwa ng pangungusap. Mga halimbawa: (a) Si Manuel Roxas ang ikalawang (?) pangulo ng Republika ng Pilipinas.

Tandang Padamdam

Ang bantas na tandang padamdam ( ! ) ay ginagamit sa hulihan ng isang kataga, parirala o pangungusap na nagsasaad ng matindi o masidhing damdamin. Mga halimbawa: (a) Mabuhay ang Pangulo! (b) Uy! Ang ganda ng bago mong sapatos. (c) Aray! Naapakan mo ang paa ko.

Kudlit

Ang kudlit ( ‘ ) ay ginagamit na panghalili sa isang titik na kina-kaltas. Halimbawa: Siya’t ikaw ay may dalang pagkain. Ako’y isang  mamamayang Pilipino at may tungkuling mahalin at pangalagaan ang aking bayan.

Gitling

Ang gitling ( - ) ay ginagamit sa loob ng salita sa mga sumusunod na pagkakataon:
A. Sa pag-ulit ng salitang-ugat o mahigit sa isang pantig ng salitang-ugat.
   Halimbawa: 
   araw-araw isa-isa apat-apat
   dala-dalawa sari-sarili kabi-kabila
   masayang-masaya
B. Kung ang unlapi ay nagtatapos sa katinig at ang salitang nilalapian ay 
   nagsisimula sa patinig na kapag hindi ginitlingan ay magkakaroon ng ibang 
   kahulugan
   Halimbawa: 
   mag-alis nag-isa nag-ulat
   pag-ibig mang-uto pag-alis
   may-ari tag-init pag-asa
C. Kapag may katagang kinaltas sa pagitan ng dalawang salitang pinagsama.
   Halimbawa: 
   pamatay ng insekto - pamatay-insekto
   kahoy sa gubat - kahoy-gubat
   humgit at kumulang - humigit-kumulang
   lakad at takbo - lakad-takbo
   bahay na aliwan - bahay-aliwan
   dalagang taga bukid - dalagang-bukid
   Subalit, kung sa pagsasama ng dalawang salita ay magbago ang kahulugan, 
   hindi na gagamitan ng gitling ang pagitan nito.
   Halimbawa: 
   dalagangbukid (isda)
   buntunghininga
D. Kapag may unlapi ang tanging ngalan ng tao, lugar, brand o tatak ng isang 
   bagay o kagamitan, sagisag o simbolo. Ang tanging ngalan ay walang 
   pagbabago sa ispeling
   Halimbawa:
   maka-Diyos maka-Rizal maka-Pilipino
   pa-Baguio taga-Luzon taga-Antique
   mag-pal maka-Johnson mag-Sprite
   mag-Corona mag-Ford mag-Japan
E. Sa pag-uulit ng unang pantig ng tanging ngalang may unlapi, ang gitling ay 
   nalilipat sa pagitan ng inulit na unang pantig ng tanging ngalan at ng buong 
   tanging ngalan
   Halimbawa: 
   mag-Johnson magjo-Johnson
   mag-Corona magco-Corona
   mag-Ford magfo-Ford
   mag-Japan magja-Japan
   mag-Zonrox magzo-Zonrox
   mag-India magi-India
F. Kapag ang panlaping ika- ay iniunlapi sa numero o pamilang.
   Halimbawa: 
   ika-3 n.h. ika-10 ng umaga ika-20 pahina
   ika-3 revisyon ika-9 na buwan ika-12 kabanata
G. Kapag isinulat nang patitik ang mga yunit ng fraction.
   Halimbawa:
   isang-kapat (1/4)
   lima’t dalawang-kalima (5-2/5)
   tatlong-kanim (3/6)
H. Kapag pinagkakabit o pinagsasama ang apelyido ng babae at ng kanyang 
   bana o asawa.
   Halimbawa:
   Gloria Macapagal-Arroyo
   Conchita Ramos-Cruz
   Perlita Orosa-Banzon
I. Kapag hinati ang isang salita sa dulo ng isang linya.
   Halimbawa:
   Patuloy na nililinang at pinalalawak ang pag-gamit ng Filipino.

Tuldok-kuwit

Ang tuldok-kuwit ( ; ) ay naghuhudyat ng pagtatapos ng isang pangungusap na kaagad sinusundan ng isa pang sugnay nang hindi gumagamit ng pangatnig, sa ganitong mga paraan:
A. Maaaring gumamit ng tuldukuwit sa halip na tutuldok sa katapusan ng bating panimula ng liham pangalakal. Mga halimbawa: Ginoo; Bb;
B. Ginagamit sa pagitan ng mga sugnay ng tambalang pangungusap kung hindi pinag-uugnay ng pangatnig. Mga halimbawa: Kumain ka ng maraming prutas; ito’y makabubuti sa katawan. Naguguluhan siya sa buhay; iniisip nya ang magpatiwakal.
C. Sa unahan ng mga salita at parirala tulad halimbawa, gaya ng, paris ng, kung nangunguna sa isang paliwanag o halimbawa. Mga halimbawa:  Maraming magagandang bulaklak sa Pilipinas na hindi na napag-uukulan ng pansin; gaya ng kakwate, kabalyero, banaba, dapdap at iba pa.

Panipi

Ang mga panipi (“ ”) ay inilalagay sa unahan at dulo ng isang salita sa ganitong mga kaparaanan:
A. Ginagamit upang ipakita ang buong sinasabi ng isang nagsasalita o ang tuwirang sipi. Halimbawa: “Hindi kinukupkop ang criminal, pinarurusahan,” sabi ng Pangulo.
B. Ginagamit upang mabigyan diin ang pamagat ng isang pahayagan, magasin, aklat at iba’t ibang mga akda. Halimbawa: Nagbukas na muli ang “Manila Times”. Isang lingguhang babasahin ang “Liwayway”. Napaluha ang marami nang mapanood ang dulang “Anak Dalita”.
C. Ginagamit sa pagkulong ng mga salitang banyaga. Halimbawa: Ang binasa niyang aklat ay hinggil sa bagong “Computer Programming”.

Panaklong

Ang panaklong ( () ) ay ginagamit na pambukod sa salita o mga salitang hindi direktang kaugnay ng diwa ng pangungusap, gaya ng mga ginamit sa pangu-ngusap na ito.
A. Ginagamit upang kulungin ang pamuno. Halimbawa: Ang ating pambansang bayani (Jose Rizal) ang may-akda ng Noli Me Tangere.
B. Ginagamit sa mga pamilang o halaga na inuulit upang matiyak ang kawastuhan. Halimbawa: Ang mga namatay sa naganap na trahedya sa bansang Turkey ay humigit-kumulang sa labindalawang libong (12,000) katao.
C. Ginagamit sa mga pamilang na nagpapahayag ng taon. Halimbawa: Jose P. Rizal ( 1861 – 1896 )
Ito rin ay puwedeng gamitin sa matematika:
Halimbawa:
24+(64÷8)-14=N
13+(25×29)=N

Tutuldok-tuldok

Ang tutuldok-tuldok o elipsis (…) ay nagpapahiwatig na kusang ibinitin ng nagsasalita ang karugtong ng nais na sabihin.
A. Upang ipakilalang may nawawalang salita o mga salita sa siniping pahayag. Tatlong tuldok ang ginagamit kung sa unahan o sa gitna ng pangungusap ay may nawawalang salita, subalit apat na tuldok kung sa mga salitang nawawala ay sa hulihan ng pangungusap. Halimbawa: Ipinagtibay ng Pangulong Arroy …
B. Sa mga sipi, kung may iniwang hindi kailangang sipiin. Halimbawa: Kung ikaw’y maliligo sa tubig ay aagap upang …