Poncio Pilato

Si Poncio Pilato (Sinaunang Griyego: Πόντιος Πιλᾶτος, Pontios Pīlātos) na kilala sa Ingles bilang Pontius Pilate ( /ˈpɒntʃəs ˈpaɪlət/ (US),  /ˈpɒnti.əs ˈpaɪlət/ (UK)), ang ika-limang prepekto ng probinsiya ng Imperyo Romano na Judaea mula 26–36 CE. Siya ay kilala bilang hukom sa paglilitis ni Hesus at ang taong nagbigay ng autorisasyon upang ipako si Hesus sa krus. Bilang prepekto, siya ay nagsilbi sa ilalim ni Emperador Tiberius.
Ang mga pinagkunan para sa buhay ni Pilato ay mula sa apat na kanonikal na mga ebanghelyo, Philo ng Alexandria, Josephus, at isang maikling pagbanggit ni Tacitus at isang inskripsiyon na tinatawag na bato ni Pilato. Batay sa mga sangguniang ito, lumalabas na si Pilato ay isang equestrian ng pamilyang Pontii at humalili kay Valerius Gratus bilang prepekto ng Judaea noong  26 CE. Sa kanyang pamumuno, kanyang nasiphayo ang mga sensibilidad pang relihiyoso ng kanyang mga nasasakupan na nagdulot ng malupit na pagbatikos mula kay Philo at Josephus. Ayon kay Josephus, si Pilato ay pinatawag pabalik sa Roma pagkatapos na malupit na supilin ang paghihimagsik na Samaritano at dumating pagkatapos ng kamatayan ni Tiberius na naganap noong 16 Marso ng 37 AD. Siya ay pinalitan ni Marcellus.
Matagal na pinagtatalunan ng mga skolar kung paanong papakahulugan ang paglalarawan kay Pilato sa mga sanggunian ito. Ang ilang mga skolar ng Bibliya ay nangatwirang ang mga salaysay tungkol kay Pilato at sa paglilitis ng Sanhedrin kay Hesus sa apat na ebanghelyo ay hindi tumpak at hindi tama sa historikal na mga paglalarawan nito. Ang kahalagahan ng bato ni Pilato na artipaktong natuklasan noong 1961 na nagpangalan kay Poncio Pilato ay pinagdedebatihan pa rin ng ilang mga skolar.

Panitikang Hudyo

Sina Josephus at Philo ay naglalarawan ng ilang mga pangyayari na nagyari sa panahon ng panahon ng panunungkulan ni Pilato. Ang parehong mga panitikan ay naglalarawan ng mas malupit na karakter kesa sa inilalarawan sa mga ebanghelyo at paulit ulit na pagsasanhi ni Pilato ng halos paghihimagsik sa mga Hudyo dahil sa kanyang kawalang sensitibidad sa mga kustombre ng Hudyo. Ayon kay Josephus, bagaman ang mga nauna kay Pilato ay rumispeto sa mga kustombre ng Hudyo sa pamamagitan ng mga larawan at wangis ng kanilang mga simbolo kapag pumapasok sa Herusalem, pinayagan ni Pilato ang kanyang mga sundalong dalhin ang mga ito sa Herusalem sa gabi. Nang matuklasan ng mga Hudyo ito ng sumunod na araw, sila ay sumamo kay Pilato na alisin ang mga simbolo ni Caesar sa siyudad. Pagkatapos na limang araw ng deliberasyon, pinag-utos ni Pilato sa kanyang mga sundalo na palibutan ang mga nagpoprotesta na nagbabanta sa mga ito ng kamatayan na handang tanggapin ng mga Hudyo kesa sa paglalapastangan sa batas ni Moises. Kalaunang inilarawan ni Philo ang isang katulad na insidente kung saan si Pilato ay kinastigo ni emperador Tiberius pagkatapos galitin ang mga Hudyo sa pamamagitan ng paglalagay ng mga may gintong kalasag sa palasyo ni Herodes sa Herusalem. Ang mga ito ay bilang parangal kay Tiberius at sa pagkakataong ito ay hindi naglalaman ng mga inukit na larawan. Ang mga Hudyo ay nagprotesta sa paglalagay ng mga kalasag una kay Pilato at nang ito ay tumanggi ay kay Tiberius. Sa pagbasa ni Tiberius ng mga liham ay sumulat si Tiberius kay Pilato na may mga pagsuway at batikos sa kanyang mapangahas na paglabag at inutusan siyang tanggalin ang mga kalasag at ilipat ang mga ito mula sa Herusalem tungo sa Caesarea.
Isinalaysay din Josephus ang isang insidente nang gugulin ni Pilato ang salapi mula sa templo upang magtayo ng aqueduct. Muling nagprotesta ang mga Hudyo. Pinatago ni Pilato ang kanyang mga sundalo mula sa mga tao habang tinutugunan ang mga ito. Pagkatapos magbigay ng hudyat, ang mga sundalo ay umatake sa mga Hudyo at binugbog at pinatay ang mga ito upang patahimikin ang mga pagsusumamo nito.
Ang personalidad ni Pilato ayon kay Philo ay mapaghiganti at magagalitin at natural na hindi mababago na isang halo ng katigasan ng ulo at pagiging hindi matitinag. Ayon din kay Philo, si Pilato ay hindi gumawa ng anumang bagay na ikinalugod ng kanyang mga nasasakupan. Isinaad ni Philo na natakot si Pilato sa isang delagasyong maaaring ipadala ng mga Hudyo kay Tiberius na nagpoprotesta sa mga kalasag dahil "kung aktuwal silang magpapadala ng embahada, kanila ring ilalantad ang iba pa niyang mga pag-aasal bilang gobernador na buong nagsasaad ng mga panunuhol, mga insulto, mga pagnanakaw, mga kalupitan at walang habas na mga pamiminsala, patuloy na inuulit na mga pagpatay ng walang paglilitis, ang walang tigil at ang nakasisiphayong kalupitan. Ang termino ni Pilato sa Judaea ay nagwakas pagkatapos ng isang insidenteng isinalaysay ni Josephus. Ang isang malaking pangkat ng mga Samaritano ay nahikayat ng isang hindi kilalang lalake na tumungo sa Bundok Gerizim upang makita ang mga sagradong artipaktong sinasabing inilibing ni Moises. Ngunit sa isang bayan na Tirathana, bago makaakyat sa bundok ang mga tao, nagpadala si Pilato ng kabalyero at nasasandatahang impantriya na sa isang enkwentro sa mga unang dumating sa bayan ay pumaslang ng ilan sa isang labanan at nagpatakas sa iba. Ang maraming mga bilango ay binihag kung saan ipinapatay ni Pilato ang mga pangunahing pinuno at ang mga pinakamaimpluwensiyal. Ang mga Samaritano ay nagreklamo naman kay Vitellius na gobernador Romano ng Syria na nagpadala kay Pilato sa Roma upang ipaliwanag ang insidente kay Tiberius. Gayunpaman, sa pagdating ni Pilato sa Roma, si Tiberius ay namatay.

Sa mga apocrypha at alamat

Ang isang katawan ng alamat ay lumago sa pigurang si Pilato. Si Eusebius (Historia Ecclesiae ii: 7) ay sumipi ng isang maagang mga salaysay apocryphal na nagsasalaysay na si Pilato ay nahulog sa mga kasawian sa ilalim ni Caligula at ipinatapon sa Gaul at kalaunang nagpatiwakal sa Vienne. May isang salaysay na ang katawan ni Pilato ay unang itinapon sa Tiber ngunit ang mga katubigan ay nagulo ng mga masamamang espirito na ang kanyang katawan ay dinala sa Vienna at pinalubog sa Rhône. Ang isang monumento sa Vienne na tinatawag na libingan ni Pilato ay makikita pa rin dito. Dahil sa itinakwil rin ng Rhone ang bangkay ni Pilato, ito ay muling inilipat at inilubog sa Ilog sa Lausanne. Ang sekwensiya ay isang simpleng paraan upang iayon ang mga magkakasalungat na tradisyong lokal. May ilang mga alamat tungkol kay Pilato sa Alemanya partikular na tungkol sa kanyang kapanganakan. Ayon dito, siya ay ipinanganak sa siyudad na Franconian na Forchheim o isang maliit na bayan ng Hausen mga 5 km lamang ang layo mula rito.

Ebanghelyo ni Pedro

Ang apocryphal na Ebanghelyo ni Pedro ay nagpawalang sala kay Pilato sa responsibilidad ng pagpapako kay Hesus. Sa halip ay inilagay ang responsibilidad kay Herodes at sa mga Hudyo na hindi tulad ni Pilato ay tumangging "hugasan ang kanilang mga kamay". Pagkatapos makita ng mga sundalo ang tatlong mga lalake at isang krus na milagrosong naglalakad mula sa libingan, kanilang iniulat ito kay Pilato na muling inulit ang kanyang kawalang kasalanan: "Ako ay dalisay mula sa dugo ng Anak ng Diyos". Kanya namang inutos sa mga sundalo na huwag sabihin kaninuman ang kanilang nakita upang hindi "sila mahulog sa mga kamay ng mga Hudyo at batuhin".

Mga Gawa ni Pilato

Ang ikaapat na siglong apocyrphal na tekstong tinatawag na Mga Gawa ni Pilato ay nagtatanghal ng sarili nito sa isang pauna (na wala sa ilang mga manuskrito) na hinango mula sa mga opisyal na gawang naingatan sa praetorium sa Herusalem. Bagman ang sinasabing orhinal na Hebreo ng dokumentong ito ay itinuturo kay Nicodemus, ang pamagat na Ebanghelyo ni Nicodemus para sa salaysay na ito ay lumitaw lamang sa mga panahong mediebal pagkatapos na malaking idetalye. Wala sa teksto na nagmumungkahing ito ay salin mula sa Hebreo o Aramaiko.

Iba pa

Ang isang liham na pseudigrapha na nag-uulat tungkol sa pagpapako na sinasabing ipinadala ni Pilato kay emperador Claudius na isinama sa pseudipigrapha na kilala bilang Mga Gawa ni Pedro at Pablo na isinasaad ng Ensiklopedyang Katoliko na "maliwanag na apocryphal ngunit hindi inaasahang maikling at napipigilan". Ang Sulat o Ulat ni Pilato ay ipinasok rin sa Pseudo-Marcellus Passio sanctorum Petri et Pauli ("Passion of Saints Peter and Paul") na mayroong parehong mga bersiyong Griyego at Latin. Ang alamat na Mors Pilati ("Kamatayan ni Pilato") ay isang tradisyong Latin na tumuturing kay Pilato na halimaw at hindi isang santo. Ito ay karaniwang ikinakabit sa mas simpatetikong Ebanghelyo ni Nicodemus ng piangmulang Griyego. Ang ibang mga maalamat na bersiyon ng kamatayan ni Pilato ay umiiral. Ayon sa isang tradisyon sa Italya, pagkatapos ng kamatayan ni Pilato, ang kanyang katawan ay dinala sa isang ilog malapit sa Tukto Vettor at inihagis dito.

Benerasyon bilang Santo

Ang Etiopianong Ortodoksong Simbahang Tewahedo ay kumikilala kay Pilato bilang isang santo batay sa salaysay sa Mga Gawa ni Pilato. Ang asawa ni Pilato na si Claudia Procula ay kinikilala ring santo sa Etiopianong Ortodoksong Simbahang Tewahedo at Silangang Ortodokso.