Simbahang Etiopianong Ortodoksong Tewahedo

Gitnang Panahon

Ang pagkakaisa sa Iglesiang Ortodoksong Coptiko ay nagpatuloy pagkatapos ng pananakop na Arabe sa Ehipto. Itinala ni Abu Saleh noong ika-12 siglo na ang patriarka ay palaging nagpapadala ng mga liham dalawang beses sa isang taon sa mga hari ng Abyssinia (Ethiopia) at Nubia hanggang hininto ni Al Hakim ang pagsasanay na ito. Si Cyril na ika-67 patriarka ay ipinadala si Severus bilang obispo na may mga kautusan na tapusin ang poligamiya at ipatupad ang pagmamasid ng konsekrasyong kanonikal para sa lahat ng mga iglesia. Ang mga halimbawang ito ang nagpapakita ng malapit na relasyon ng dalawang iglesia na umaayon sa Gitnang Panahon. Noong 1439 sa paghahari ni Zara Yaqob, ang isang talakayang relihiyoso sa pagitan nina Abba Giyorgis at isang bisitang Pranses ay nagtulak upang magpadala ng embahad mula sa Etiopia tungo sa Vatican.

Pagitang Hesuita

Ang yugto ng impluwensiyang Hesuita na bumasag sa ugnayan sa Ehipto ang nagpasimula ng bagong kabanata sa kasaysayan ng iglesia. Ang inisyatibo sa mga misyong Romano Katolika sa Etiopia ay kinuha hindi ng Roma kundi ng Portugal bilang insidente sa pakikbaka sa Muslim na Imperyong Ottmo at Sultanato ng Adal para sa pangangasiwa ng rutang kalakalan sa India sa pamamagitan ng Dagat Pula.
Noong 1507 si Matthew, o Matheus na isang Armenian ay ipinadala bilang envoy na Etiopian sa Portugal upang humiling ng tulong laban sa Sultanatong Dal. Noong 1520, ang embahad sa ilalim ni Dom Rodrigo de Lima ay lumapag sa Etipia(na sa panahong ito ang Adal ay muling napakilos sa ilalim ni Ahmad ibn Ibrihim al-Ghazi). Ang isang interesanteng salaysay ng misyong Portuges na tumagal ng ilang mga taon ay isinulat ni Francisco Álvares na kapelyan. Kalaunan, ninais ni Ignatius Loyola na isagawa ang pag-akay ngunit pinagbawalan. Bagkus ay ipinadala ng papa si João Nunes Barreto bilang patriarka ng Silangang Indies kasama ni Andre de Oviedo bilang obispo. Mula sa Goa, ang mga envoy(sugo) ay nagpunta sa Etiopia na sinundan mismo ni Oviedo upang makuha ang pagkapit ng hari sa Roma. Matapos ang mga paulit ulit na pagkabigo, ang ilang mga sukat ng tagumpay ay nakamit sa ilalim ni Emperador Susenyos, ngunit hanggang 1624 lamang nang ang Emperador ay pormal na nagpasakop sa papa. Ginawa ni Susenyas ang Romano Katolisimo bilang opisyal na relihiyon ng estado ngunit ito ay nakatagpo ng mabigat ng pagtututol ng kanyang mga nasasakupan at ng mga autorida ng Iglesiang Etiopiano Ortodokso at kalaunan ay kailangang magbitiw noong 1632 sa kanyang anak na si Fasilides na agad na ibinalik ang relihiyon ng estado sa Kristiyanong Etiopian Ortodokso. Pagkatapos nito ay kanyang pinalayas ang mga Hesuita noong 1633 at noong 1665, iniutos ni Fasilides na sunugin ang lahat ng mga aklat ng Hesuita(ang mga aklat ng mga Frank).

Eksorsismo

Ang mga pari ng iglesiang ito ay nagsasagaw ng eksorsimo sa kabila ng mga pinaniniwalaang nasasapian ng demonyo o buda. Ayon sa pag-aaral noong 2010 ng Pew Research Center, 74% ng mga kasapi nito ay nag-angking nakaranas o nakasaksi ng eksorsimo.  Ang mga nasasapian ng demonyo ay dinadala sa simbahan o prayer meeting. Kadalasan, kapag ang isang may sakit na tao ay hindi tumugon sa modernong paggamot medikal, ang karamdaman ay itinuturo sa mga demonyo. Ang mga hindi karaniwan o espesyal na maruming mga gawain, partikular na kapag isinagawa sa publiko ay pinaniniwalaang sintomas ng demonyo.  Ang eksorsismo ay hindi palaging matagumpay at binigyang pansin ni Gelete ang isa pang instansiya na ang mga karaniwang paraan ay hindi matagumpay at ang mga demonyo ay lumisan sa nasasapian sa kalaunang panahon. Sa anumang pangyayari, "ang lahat ng mga kaso ng espiritu ng demonyo ay inuutusan sa walang ibang pangalan kundi sa pangalan ni Hesus. "

Wika

Ang mga serbisyo sa simbahan ng Iglesiang Etiopian Ortodokso ay pinagdiriwang sa wikang Ge'ez na wika ng Iglesiang ito simula ng pagdating ng Siyam na mga Santo(Abba Pantelewon, Abba Gerima (Isaac, or Yeshaq), Abba Aftse, Abba Guba, Abba Alef, Abba Yem’ata, Abba Liqanos, and Abba Sehma) na tumakas sa pag-uusig ng Emperador na Byzantine pagkatapos ng Konseho ng Chalcedon noong 451 CE. Ang saling Griyego ng Tanakh na Septuagint ay orihinal na isinal sa Ge'ez ngunit ang mga kalaunang rebisyon ay nagpapakita ng maliwanag na ebidensiya ng paggamit ng Hebreo, Syria at mga pinagkunang Arabiko. Ang unang salin sa modernong bernakular ay isinagawa noong ika-19 siglo ng isang taong kilala na Abu Rumi. Kalaunan, si Haile Selassie nagtagyuod ng mga saling Amhariko ng mga Kasulatang Ge'ez sa kanyang paghahari bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at isa pa pagkatapos nito. Ang mga sermon sa kasalukuyan ay isinagawa sa lokal na wika.

Arkitektura

Maraming mga iglesiang monolitiko sa Etiopia na ang pinakakilala ang labindalawang mga iglesia sa Lalibela. Pagkatapos nito, dalawang pangunahing uri ng arkitektura ay itinatag-isang basilican, ang isa ay katutubo. Ang Church of Our Lady Mary of Zion sa Axum ay isang halimbawa ng disenyong basilican bagaman ang sinaunang basilica ay halos lahat giba na. Ang mga halimbawang ito ay nagpapakita ng impluwensiya ng mga arkitekto na noong ika-6 siglo CE ay itinayo ang mga basilica sa Sanʻāʼ at sa iba pang lugar sa Arabian Peninsula. May dalawang mga anyo ng katutubong simbahan: isang oblong na tradisyonal na makikita sa Tigray; ang isa pa ay sirkular na tradisyonal na makikita sa Amhara at Shewa (bagaman ang parehong istilo ay maaring makita sa iba pang lugar). Sa parehong mga anyo, ang sanktuwaryo ay kwadrado at nakatayo sa gitna at ang pagkakaayos ay nakabatay sa tradisyong Hudyo. Ang mga pader at kisame ay pinalalamutian ng mga frescoes. Ang isang bakuran, sirkular o parihaba ay nakapalibot sa katawan ng simbahan. Ang modernong mga iglesiang Etiopian Ortodokso ay maaaring magsama ng basilican o katutubong istilo at gumamit ng mga kontemporaryong paraan ng konstruksiyon at materyal. Sa mga rural na lugar, ang simbahan at panlabas na korte ay kadalasanh gawa sa pawid na may gawa sa putik na mga pader.

Arko ng Tipan(Ark of the Covenant)

Ang Iglesiang Etiopian Ortodokso ay nag-aangkin na isa sa mga simbahan nito na Our Lady Mary of Zion ay nagbabahay ng orihinal na Arko ng Tipan(Ark of the Covenant) na dinala ni Moises kasama ng mga Israelita sa panahon ng exodo. Gayunpaman, ang tanging isang pari ang pinapayagan sa gusali kung saan matatagpuan ang arko na tila sanhi ng mapangani na mga babalang biblikal. Bilang resulta, ang mga internasyonal na skolar ng Bibliya ay nagdududa na ang orihinal na Arko ng Tipan ay matatagpuan dito. Sa buong Etiopia, ang mga iglesiang Etiopian Ortodokso ay hindi itinuturing na mga iglesia hanggang ang lokal na obispo ay binigyan ang mga ito ng tabot, na replika ng mga tableta ng orihinal na Arko ng Tipan. Ang tabot ay hindi bababa sa anim na pulgada(15 cm) kwadrado at gawa mula sa albastro, marmol o kahoy. Ito ay palaging itinatago sa mga takip na palamuti sa Altar. Tanging ang mga pari lamang ang pinapayagan na humawak sa tabot. Sa detalyadong prusisyon, ang tabot ay dinadala ng palibot sa labas ng simbahan sa gitna ng maligayang awitin at sa araw ng pista ng kapangalan ng simbahang ito. Sa dakilang pisa ng T'imk'et na kila bilang Epiphany o Theophany sa Europa, ang pangkat ng mga simbahan ay nagpapadala ng mga tabot upang ipagdiwang ang okasyon sa isang karaniwang lokasyon kung saan ang isang lawa ng tubig o ilog ay matatagpuan.

Pagkakapareho sa Hudaismo

Ang Iglesiang Etiopian Ortodokso ay nagbibigay ng mabigat na diin sa mga katuruan ng Lumang Tipan kesa sa matatagpuan sa anumang Silangang Orotodokso, Romano Katolisismo o Protestantismo. Ang mga kasapi ng Etiopian Ortodokso ay sumusunod sa ilang mga kasanayan na makikita sa Ortodokso o Konserbatibong Hudaismo. Ang mga kasapi nito tulad ng ilang mga Kristiyanong Silangang Ortodokso ay tradisyonal na sumusunod sa mga patakrang dietaryo tulad ng Kashrut sa Hudaismo lalo na sa kung paanong pinapaslang ang isang hayop. Ang pagkain ng baboy ay ipinagbabawal bagaman hindi tulad ng Rabinikal na Kashrut, ang lutuing Etiopian ay naghahalo ng mga produktong gatas sa karne. Ang mga kababaihan ay pinagbabawalan na pumasok sa simbahan sa tuwing may regla ang mga ito. Ang mga babae ay inaasahan rin na magtakip ng kanilang mga buko ng isang malaking panyo(o shash) habang nasa simbahang ayon sa 1 Corinto 11. Gaya ng sa mga sinagogang Ortodokso, ang mga lalake at babae ay magkahiwalay sa simabahan na ang mga lalake ay nasa kaliwa at ang mga babae ay nasa kanan(kapag humaharap sa altar).(Ang pagtatakip ng ulo ng mga kababaihan ay karaniwan sa ilang Ortodoksong Oriental, Silangang Ortodokso, at bago ang 1960 sa mga Katoliko gayundin sa mga konserbatibong Protestante at Anabaptist. Ito rin ang patakaran sa ilang mga relihiyong hindi Kristiyano gaya ng Islam at Ortodoksong Hudaismo). Ang mga mananambang Etiopian Ortodokso ay nag-aalis ng kanilang mga sapatos kapag pumapasok sa simbahan ayon sa Exodo 3:5(kung saan si Moises habang tinitingnan ang nasusunog na puno ay inutusang alisin ang kanyang sandalyas habang nakatayo sa banal na lugar). Sa karagdagan, ang parehong Sabbath(Sabado) at Araw ng Panginoon(Linggo) ay pinagmamasiran na banal bagaman dahil sa Resureksiyon ni Hesus, ang lingo ay mas binibigyang diin.