Wikang Chavacano

Mga katangian

Ang mga wikang Chavacano sa Pilipinas ay mga kreolo batay sa Espanyol Mehikano at posible rin sa, Portuges. Sa mga ibang wikang Chavacano, magkatulad ang karamihan ng mga salita sa Espanyol Andalus, ngunit marami ang mga salitang hiniram mula sa Nahuatl, isang katutubong wika ng Gitnang Mehiko, na hindi mahahanap sa Espanyol Andalus. Kahit karamihan sa bokabularyo ay Mehikano, nakabatay ang kanyang balarila sa mga ibang wikang Pilipino, lalo na sa Ilonggo, Tagalog at Bisaya. Sa pamamagitan ng Kastila, mayroon ding mga impluwensiya ang kanyang talasalitaan mula sa mga wika ng Amerikanong Indiyano tulad ng Nahuatl, Taino, Quechua, atbp. na napapatunayan ng mga salitang chongo (unggoy, sa halip ng Kastilang 'mono'), tiange, atbp.
Salungat sa mga dayalektong nakabase sa Luzon, ang baryanteng Zamboangueño ay may pinakamaraming paghiram at/o impluwensiya mula sa mga iba pang Pilipinong wikang Austronesyo kabilang ang Hiligaynon at Tagalog. Mayroong mga salita mula sa Malay ang Zamboangueño; kasama ito kahit hindi ito katutubong wika ng Pilipinas, naging lingua franca ito ng tagatabing-dagat na Timog-silangang Asya. Dahil sinasalita rin ang Zamboangueño ng mga Muslim, mayroon ding mga hiniram na sinalita ito mula sa Arabe, pinakaraniwan dito ang mga salitang may kinalaman sa Islam. Gayunpaman, mahirap sinagin kung nagmumula ang mga salitang ito sa lokal na populasyon o sa Kastila mismo, dahil may 6,000 salita sa Kastila na may pinagmulang Arabe. Mayroon ding mga salita ang Chavacano na may pinagmulang Persyano na pumasok sa Chavacano sa pamamagitan ng Malay at Arabe; wikang Indo-Europeo silang dalawa.

Demograpiko

Mahahanap ang pinakamaraming bilang ng nagsasalita ng Chavacano sa Lungsod ng Zamboanga at sa lalawigang pulo ng Basilan. Mayroon ding makabuluhang bilang ng mga nagsasalita ng Chavacano sa Lungsod ng Cavite at Ternate. Mayroon ding mga nagsasalita sa mga ilang lugar sa mga lalawigan ng Zamboanga del Sur, Zamboanga Sibugay, Zamboanga del Norte, Davao, at sa Lungsod ng Cotabato. Ayon sa opisyal na senso ng Pilipinas noong 2000, mayroong 607,200 nagsasalita ng Chavacano sa Pilipinas sa taong iyon. Posibleng mas mataas ang tiyak na numero dahil lubos na nilalampasan ang pigura mula sa senso ang populasyon ng Lungsod ng Zamboanga noong 2000, kung saan pangunahing wika ang Chavacano. Bilang karagdagan, hindi rin kasama sa pigura ang mga nagsasalita ng Chavacano sa diaspora ng Pilipino. Sa kabila nito, Zamboangueño ang baryante na may pinakamaraming nagsasalita, dahil ito ang opisyal na wika ng Lungsod ng Zamboanga, na may ipinapalagay na populasyon na higit sa milyon sa kasalukuyan na opisyal na wika rin sa Basilan.  
Makahahanap ng mga nagsasalita ng Chavacano sa mga ibang lugar sa Sabah dahil naging sa ilalim ito ng bahagyang soberanya ng Espanya at sa pamamagitan ng mga Pilipinong tumatakas mula sa Tangway ng Zamboanga at mga lugar na nakararami ang Muslim sa Mindanao tulad ng Kapuluan ng Sulu. 
Sinasalita rin ito ng mga kaunting katutubong tao ng Zamboanga at Basilan, tulad ng mga Tausugs, the Samal, and the Yakan, karamihan ng mga taong iyon ay Sunni. Sa mga katabing probinsya ng Sulu at Tawi-Tawi, mayroong mga Muslim na nagsasalita ng Chavacano de Zamboanga, lahat sila ay kapit-bahay ng mga Kristiyano. Mayroon ding mga nagsasalita ng Chavacano de Zamboanga, mga Kristiyano at Muslim, sa Lanao del Norte at Lanao del Sur. Nagsasalita rin ang mga Kristiyano at Muslim sa Maguindanao, Sultan Kudarat, Cotabato, Timog Cotabato, Lungsod ng Cotabato, at Saranggani ng Chavacano de Zamboanga. Tandaan na naging bahagi ng buhay-alamang na Republika ng Zamboanga, ang Tangway ng Zamboanga, Basilan, Sulu, Tawi-tawi, Maguindanao, Lungsod ng Cotabato, Soccsksargen (rehiyon na binubuo ng Sultan Kudarat, Cotabato, Timog Cotabato, at Saranggani) at Rehiyon ng Davao, kung saan pinili ang Chavacano bilang wikang opisyal.

Kahalagahan sa lipunan

Halos pasalitang wika ang Chavacano. Sa nakaraan, limtado ang paggamit nito sa panitikan at higit sa lahat nakakulong sa heograpikal na lokasyon kung sinasalita ang isang partikular na baryante. Mas ginagamit ito bilang pasalitang wika kaysa sa wikang pampanitikan kumpara sa paggamit ng Kastila sa Pilipinas, kung saan mas matagumpay siya bilang wikang sinulat kaysa sa wikang sinasalita. Kamakailan lamang, mayroong mga tangka para hikayatin ang paggamit ng Chavacano bilang wikang pansulat, ngunit karamihan sa mag tangka ay maliit na pagtangka sa alamat at panitikang pang-relihiyon at ilang mga sinaulat sa medya ng paglilimbag. Sa Lungsod ng Zamboanga, habang ginagamit ang wika ng midyang pangmasa, Simbahang Katoliko, edukasyon, at pamahalaang lokal, kaunti lamang ang mga panitikan na sinulat sa Zamboangueño at hindi agad-agad makahahanap ang publiko ng mga rekurso tungkol dito. Dahil sinasalita ang Chavacano ng mga Muslim bilang ikalawang wika hindi lamang sa Lungsod ng Zamboanga at Basilan ngunit sa Sulu at Tawi-tawi rin, inilalathala ang ilang mga libro ng Qur'an sa Chavacano.