Sakit na naipapasa sa pakikipagtalik

Apektadong kasarian

Bagaman kapwa naapektuhan ang lalaki at babae ng mga sakit na nakukuha sa pakikipagtalik, mas madaling mahawa ang mga babae, at mas mataas rin ang tiyansa na magkaroon ng kumplikasyon sa mga babae, partikular na sa kapanahunan ng pagdadalang-tao at pagkalipas na mailuwal ang sanggol. Nanganganib din ang buhay ng isang sanggol dahil dito.
Hindi rin kaagad na nalalaman kapag nagtataglay na ang isang tao ng ganitong uri ng sakit sapagkat madalas na walang sintomas na lumilitaw o matagal bago lumabas ang mga palatandaan. Nagkakaiba-iba rin ang mga nagiging palatandaan. Maaring malubha at maaaring hindi. Mayroon ring mga taong hindi nakikitaan ng mga sintomas bagaman meron na silang nakakahawang sakit, kaya maaari nilang mahawaan ang ibang tao nang hindi nila nalalaman o napapansin.

Pag-iwas

Ang pag-iwas (prevention) ang susi sa pagtugon sa mga hindi magagamot na STI gaya ng HIV at herpes. Ang mga klinika ng sekswal na kalusugan ay lumalaban upang itaguyod ang paggamit ng kondom at magbigay ng paglapît sa mga nasa panganib na pamayanan.
Ang pinakepektibong paraan sa pag-iwas na mapasahan ng STI ay iwasan ang pagdidikit ng mga bahagi ng katawan o pluido na maaaring magdulot ng paglipat mula sa isang impektadong kasintahan o asawa. Hindi lahat ng mga gawaing sekswal ay kinasasangkutan ng pisikal na pagdidikit ng katawan gaya ng cybersex, phonesex o masturbasyon. Ang tamang paggamit ng kondom ay bumabawas ng pagdikit at panganib ng pagpasa ng STI. Bagaman, ang kondom ay epektibo sa paglilimita ng pagkakalantad sa STI, ang ilang mga pagpasa ng STI ay maaaring mangyari kahit may kondom.
Sa mas kanais nais na paraan, ang parehong magkasintahan o mag-asawa ay dapat magpasubok(test) o magpasuri sa presensiya ng STI bago ang pakikipagtalik o kung ang kasintahan ay nakipagtalik sa iba pang indibidwal. Maraming mga impeksiyon ay hindi agada matutukoy pagkatapos ng pagkakalantad sa STI kaya ang sapat na panahon ay kailangang hayaan sa pagitan ng posibleng pagkakalantad at pagsubok upang maging tumpak ang resulta. Ang ilang mga STI partikular ang ilang mga patuloy na virus gaya ng HPV na nagsasanhi ng kulugo sa ari ay maaaring imposibleng makilala o matukoy sa kasalukuyang mga pamamaraang medikial. Maraming mga sakit na nagbibigay ng permanenteng mga impeksiyon ay maaaring sumakop sa sistemang imuno ng katawan na ang ibang pang mga sakit ay mas madaling maipasa. Ang likas na sistemang imuno na pinangungunahan ng defensin laban sa HIV ay maaaring mag-iwas ng pagpasa ng HIV kung ang bilang na viral(viral count) ay napakababa ngunit kung ito ay masyadong okupado sa ibang mga virus sa katawan o napanaigan, ang HIV ay mananaig. Ang ilang mga viral na STI ay malaking nagpapadagdag ng panganib ng kamatayan para sa mga impektado ng HIV na pasyente.

Mga bakuna

Ang mga bakuna ay makukuha na magpoprotekta laban sa ilang mga viral STI gaya ng Hepatitis A, Hepatitis B, at ilang uri ng HPV. Ang pagpapabakuna bago ang pagsisimula ng pakikipagtalik ay ipinapayo upang masiguro ang pinakamalaking proteksiyon.

Panahon ng pagpapatingin

Kailangang magpatingin sa manggagamot ang isang tao kung nakipagtalik ito sa pamamagitan ng bibig, puwit, o kahit na sa normal na paraan subalit hindi gumamit ng kondom. Isa pang dahilan para magpasuri ay kung nakisalo ang isang indibidwal sa ibang tao sa paggamit ng mga karayom na pinanginiksiyon ng mga bawal na gamot. O kaya, kapag nakipagtalik ang isang tao sa isa pang tao na nalalamang gumagamit ng ganitong uri ng mga karayom para kumunsumo ng droga. Bilang pag-iingat, iminumungkahi rin na magpadoktor kapag naghihinala ang isang tao na nalantad siya sa ganitong mga uri ng karamdaman, o kapag nakaramdam ng mga sintomas ng mga ito.

Lugar ng pagpapasuri

Isinasagawa ang pagsusuri ng isang pansariling doktor sa isang klinika o ospital, sa isang lokal na paggamutan, o sa isang kagawarang pangkalusugan.

Mga gawi sa pagpapasuri

Karaniwang isinasagawa ang pagsusuri na hindi kinakailangan ang anumang katunayan ng pagkakakilanlan. May mga pasurian o paggamutan na sumisingil ng maliit na halaga lamang para sa pagpapatingin kung mayroong nakahahawang sakit na nakukuha sa pakikipagtalik, samantalang karaniwang wala namang bayad ang para sa pag-alam kung may HIV.

Kapag nagkaroon ng sakit

Kung napag-alamang may sakit na nakuha sa pakikipagtalik, minamainam na ipagtapat at ipagbigay alam ito sa kapareha, para sa kapakanan ng bawat isa. At sapagkat hindi dapat ipagwalang-bahala ang mga ganitong uri ng karamdaman, mahalaga ang agad na pagpapakunsulta sa isang manggagamot, kahit na may napupunang palatandaan o wala man. Mahalaga rin ang pagkukumpleto sa pagkunsumo ng gamot ayon sa pagbibilin ng doktor. Malalaman lang kung nagamot nga ang sakit makaraan ang panahong itinakda para sa pag-inom ng mga niresetang gamot. Kapag hindi maiiwasan ang pakikipagtalik, minumungkahi ang paggamit ng kondom. Ipinagagawa ang mga bagay na ito upang huwag mapabayaang lumubha ang karamdaman.

Katangian ng mga sakit

Nagagamot ang karamihan sa mga karamdamang nakukuha dahil sa pakikipagtalik. Subalit mayroong mga uri na hindi nabibigyan ng kalunasan, pero may mga karampatang gamot na nakapagpapagaan sa mga nararandamang sintomas. Napipigil ng mga gamot na ito ang paglala ng mga sakit na hindi nalulunasan.

Habang ginagamot

Mahigpit na pinagsasabihan ng mga maiinam na mga mungkahi ang mga nagpapagamot na may mga nakahahawang sakit na ito. Kabilang dito ang pag-iwas sa paggawa ng anumang uri ng pakikipagtalik habang ginagamot pa. Ipinagbibilin din ang pag-inom ng mga antibiyotik na naaayon sa pinagbilin ng manggagamot hanggang sa wakas ng panahon ng gamutan. Dagdag pa rito ang pag-inom sa lahat ng mga gamot na inireseta ng doktor. Inuulit ang pagsusuri tatlong linggo matapos na maubos ang lahat ng mga gamot, partikular na ang pagkakunsumo ng mga antibiyotik. Ibinibilin sa taong nagpapagamot na makipagtipan at makipagtiyap sa manggagamot kapag umabot na sa panahon at kalagayang ito. Iminumungkahi ang mga dahilang ito sapagkat may mga nakaabang na mga panganib o suliranin kung hindi magagamot ang isang taong may nakahahawang sakit, o kung hindi makumpleto ang paggagamot. Dahil mahalaga, nagsasagawa din ng pagsusuring bahid isang ulit kada buwan, at maging ang pagsusuring Papanicolau isang ulit bawat ikaanim na buwan.

Pagbabago sa kalusugan

Ibinibilin din sa nagpapagamot ang agad na pagbalik sa tanggapan ng duktor o ang pagpunta sa departamento ng emerhensiya kapag lumalala ang mga sintomas ng karamdaman, sa kabila ng pag-inom ng mga gamot. Partikular rin ang kung magkaroon ng lagnat na higit sa grado o degring 38 Centigrade (101 Fahrenheit). Nakahanda ang mga manggagamot at mga nars na tugunin ang mga katanungan at pag-aalala ng isang taong may karamdaman.

Pangangasiwa at paggamot

Bagaman ang ilan sa mga STD ay masakit(painful) at kinabibilangan ng mga makikitang singaw at nilalabas na pluido(discharge), ang iba ay maaaring hindi mapansin sa ilang panahon habang ang mga ito ay hindi sinasadyang naipapasa sa iba. Gayundin, bagaman ang ilan sa mga STD ay magagamot, ang iba ay hindi.