Ang Mga Gawa ng mga Apostol

Layunin

Isa sa mga pangunahing layunin ni San Lucas sa pagkakalikha ng Aklat ng mga Gawa ng mga Alagad ang isalaysay ang kung paano pinalaganap ng mga unang tagasunod ang mga pagtuturo ni Hesus, ang paglalahad ng mga pangyayaring katulad ng mga naging misyon nina San Pedro at San Pablo, kasama ang kanilang mga naging katulong sa pananampalataya, at ang pagtatayo ng Simbahan. Itinuturing itong isang kasaysayan ng Kristiyanismong nagsimula sa bansa ng mga Hudyo sa Herusalem, sa Judea, sa Samaria, at sa iba pang mga pook. Inilalarawan sa aklat na ito na hindi isang panghihimagsik na pampolitika ang Kristiyanismo laban sa Imperyo ng Roma, bagkus isa lamang katuparan at kaganapan ng Hudaismo. Ipinababatid din ng aklat ng Mga Gawa na ang pagiging kasapi sa Kristiyanismo ay bukas para sa lahat ng mga magsisipagsisi at mananalig sa ebanghelyo.

Historisidad

Ang tanong ng pagiging may-akda ay malaking nakatili sa historikal na kahalagahan ng mga nilalaman ng aklat na ito. Ang isang mahalagang pinagtatalunang isyu ang historisidad o pagiging historikal na depiksiyon ni Lukas kay Apostol Pablo. Ayon sa pananaw na mayoridad ng mga skolar ng Bibliya, ang Mga Gawa ay inilalarawan si Pablo ng iba sa kung paano nito inilalarawan ang sarili nito sa parehong katotohanan at teolohikal na paglalarawan. Ang Mga Gawa ay iba sa mga Sulat ni Pablo sa mahahalagang mga isyu gaya ng pananaw ni Pablo tungkol sa kautusan ni Moises, pagka-apostol, at ang kanyang relasyon sa iglesia sa Herusalem. Ang mga skolar ng Bagong Tipan ay pangkalahatang mas pinapaboran ang salaysay ni Pablo sa kanyang mga liham kesa sa matatagpuan sa salaysay ng Mga Gawa.

Mga paglalakbay ni Pablo

Ang kuwento ng mga paglalakbay ni Apostol Pablo sa Galatia sa Mga Gawa ng mga Apostol ay sinasalungat sa deskripsiyon ni Pablo sa Sulat sa mga taga-Galatia. Isinasaad ng Mga Gawa na si Pablo ay nasangkot sa iglesia sa Herusalem at kanyang binista ang Herusalem ng ilang mga beses. Spesipikong isinaad ni Pablo sa kanyang Sulat sa mga taga-Galatia na hindi siya nasangkot sa iglesia sa Herusalem at hindi niya nakita ang sinuman doon. Ang Mga Gawa ay nag-ulat ng dalawa lamang pagbisita sa Corinto. Nagsalita si Pablo ng tatlong pagbisita sa Corinto sa kanyang mga liham sa Corinto na pinaniniwalaan ng mga skolar na mas naunang isinulat kesa sa Mga Gawa.

Theudas at Judas

Ang Acts 5:33-39 ay nagbibigay ng salaysay ng pananalumpati ng unang siglo fariseong si Gamaliel kung saan kanyang tinukoy ang dalawang unang siglong mga kilusan. Ang isa sa mga ito ay pinangunahan ni Theudas (v. 36) at pagkatapos nito ay pinangunahan naman ni Judas na Galilean (v. 37). Inilagay ng historyan na Hudyong si Josephus si Judas na Galilean sa Censo ni Quirinius nang taong 6 CE at si Theudas sa ilalim ng prokurador na si Fadus noong 44–46 CE. Kung ipagpapalagay na ang Mga Gawa ay tumutukoy sa parehong Theudas sa tinutukoy ni Josephus, ang dalawang problema ay lumilitaw. Una, ang kaayusan nina Judas at Theudas ay binaligtad sa Mga Gawa kabanata 5. Ikalawa, ang kilusan ni Theudas ay dumating pagkatapos ng sinasabing panahon ni Gamaliel.

Pananalumpati ni Pedro

Ang Acts 4:4 ay nagsasalaysay na si Apostol Pedro ay nagsasalita sa mga makinig na nagresulta sa mga akay na Kristiyano na tumaas ng mga 5,000 libong katao. Ang propesor ng Bagong Tipan na si Robert M. Grant ay nagsabing "Ebidenteng itinuring ni Lukas ang kanyang sarili na historyan ngunit maraming mga tanong ang maaaring itaas tungkol sa reliabilidad ng kasaysayan nito[…] Ang kanyang 'estadistika' ay imposible; Hindi maaaring pagsalitaan ni Pedro ang tatlong libong nakikinig (e.g. sa Acts 2:41) nang walang mikropono at dahil ang populasyon ng Herusalem ay mga 25–30,000, ang mga Kristiyano ay hindi maaaring magkaroon ng bilang na limang libo[e.g. Acts 4:4]."
Ang pagtatantiya ni Grant ng populasyon ng Herusalem ay umasa sa maimpluwensiya (influential) na pag-aaral ni Jeremias noong 1943.

Probinsiya ng Cilicia

Ang Acts 6:9 ay binanggit ang probinsiya ng Cilicia sa isang eksenang nangyari noong gitnang 30 CE. Ang probinsiya ng imperyo Romano na may pangalang ito ay huminto mula 27 BCE at muling itinatag ni Emperador Vespasian lamang noong 72 CE.

Ang Sicarii at ang Ehipsiyo

Sa Acts 21:38, ang isang Romano ay nagtanong kay Pablo kung siya ay isang 'Ehipsiyo' na nanguna sa pangkat ng mga sicarii sa disyerto. Sa parehong The Jewish Wars at Antiquities of the Jews, nagsalita si Josephus tungkol sa mga nasyonalistang rebeldeng Hudyo na tinatawag na sicarii nang direkta bago ang pagsasalita ng Ehipsiyo na nanguna ng ilang mga tagasunod sa Bundok ng mga Olibo. Naniniwala si Richard Pervo na ito ay nagpapakitang ginamit ni Lukas si Josephus bilang pinagkunan at maling inakala na ang ang mga sicarii ay mga tagasunod ng Ehipsiyo.

Mga kawal na Romano sa Caesarea

Ang Acts 10:1 nagsasalita tungkol sa centuriong Romano na tinatawag na Cornelius na kabilang sa rehimenteng Italyano at naka-estasyon sa Ceasarea. Ayon kay Robert Grant, sa paghahari ni Herod Agrippa noong 41–44 CE, walang mga kawal na Romano ay naka-estasyon sa teritoryong ito. Gayundin, natagpuan ni Wedderburn ang salaysay na historikal na nakakaduda, at pananaw ng kawalan ng inkripsiyonal at ebidensiyang panitikan na sumusuporta sa Mga Gawa ng mga Apostol, ang historyan na si de Blois ay nagmungkahing ang unit ay hindi umiiral o kalaunang unit na ang may akda ng Mga Gawa ay inilapat sa mas naunang panahon.
Sa pagbibigay pansin na ang 'rehimenteng Italyano ay pangkalahatang tinutukoy bilang cohors II Italica civium Romanorum na isang unit na ang presensiya sa Judea ay pinatunayan hindi mas nauna sa 69 CE, napansin ng historyan na si E Mary Smallwood na ang mga pangyayari mula sa Gawa 9:31 hanggang kapitulo 11 ay maaaring hindi nasa kaayusang kronolohikal sa natitira pa ng kabanata ngunit aktuwal na nangyari pagkatapos ng kamatayan ni Agrippa sa kapitulo 12 at ang rehimenteng Italyano ay maaaring ipinakilala sa Caesarea na ang pinakamaaga ay 44 CE. Binigyan pansin ni Wedderburn ang suhestiyon ng muling pagsasaayos na kronolohikal kasama ng suhestiyon na si Cornelius ay namuhay sa Caesarea nang malayo sa kanyang unit.

Konseho ng Herusalem

Ang paglalarawan ng Konseho ng Herusalem sa Acts 15 ay pangkalahatang itinuring ng mga skolar na ang parehong pangyayaring tinutukoy sa Galatians 2, ay itinuturing ng ilang mga skolar na sumasalungat sa salaysay sa Sulat sa mga taga-Galatia. Ang historisidad ng salaysay ni Lukas ay hinamon  at buong itinakwil ng ilang mga skolar noong gitna hanggang huli nang ika-20 siglo.

Paglilitis ni Pablo

Ang paglilitis ni Pablo sa Acts 24 ay inilarawan ng ilang skolar na itinanghal na walang pagkakaisa.

Pananalumpati ni Santiago

Sa Acts 15:16-18, si Santiago na pinuno ng mga Hudyong Kristiyano sa Herusalem ay nagtalumpati kung saan kanyang sinipi (quoted) ang mga kasulatan sa saling Griyego na Septuagint ng Tanakh mula sa (Amos 9:11-12) Amos. Ang ilang mga skolar ay naniniwalang ito ay hindi umaayon sa paglalarawan kay Santiago bilang pinunong Hudyo na pinagpalagay na nagsalita ng Aramaiko at hindi Griyego.

Relasyon sa Ebanghelyo ni Lukas

Dahil sa ang Mga Gawa ay pangkalahatang itinuturing ng mga skolar na pagpapatuloy ng Ebanghelyo ni Lucas, ang mga problema sa reliabilidad na historikal ng Ebanghelyo ni Lucas ay ginagamit rin upang kuwestiyunin ang historikal na reliabilidad ng Mga Gawa.