Krus na Ligas

Kasaysayan

Itinatag ang pamayanan ng ngayo'y Krus na Ligas ng mga taumbayan ng Marikina na umahon mula sa kabayanan upang hawanin at bungkalin ang lupa rito noong ika-17 siglo. Una itóng tinawag na Gulod ng mga nanirahan dito, dahil ito'y matatagpuan sa tuktok ng buról. Hindi naglaon, naging bisita ng Marikina ang nayon ng Gulod nang magtayo ng maliit na kapilya rito, na ayon sa kuwentong-bayan, ay itinayo malápit sa isang punong ligas na hugis krus ang sangá. Unang naitala sa kasaysayan ang pamayanan noong 1705 na may 30 pamilyang naninirahan dito.
Nang matapos ang Labanan sa Pasong Tamo noong 26 Agosto 1896, noong Himagsikang Pilipino laban sa Espanya, sina Andres Bonifacio, Emilio Jacinto, Guillermo Masangkay, Pio Valenzuela at iba pang Katipunero ay lumikas at nagkutà sa Krus na Ligas at nagpúlong sa isang bahay sa may Plaza Santa Inez bago tumungo sa San Juan del Monte.
Noong 1939, inihiwalay ang Krus na Ligas kasama ang mga barrio ng Balara, Diliman, Barangka, at Jesus de la Peña sa Marikina upang maging bahagi ng itatatag na Lungsod Quezon. Hindi nagtagal, isinanib muli sa Marikina ang Barangka at Jesus de la Peña. Noong Abril 2, 1949, pinahintulutan ni Pangulong Elpidio Quirino ang pagbenta sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) sa halagang piso ng malawak na lupain ng pamahalaan na sinasaka ng mga taga-Krus na Ligas, upang tayuan ng kampus ng UP sa labás ng Maynila. Malaking bahagi ng sakahan ng Krus na Ligas ay kalaunang ginawang proyektong pabahay ng pamahalaan na siyang naging Sikatuna Village, UP Village at Teacher's Village ngayon. Kahit patuloy ang paglagô ng kampus ng pamantasan, may ilang bahagi pa rin ng Krus na Ligas ang nanatiling sakahan hanggang mga 1990 nang ito'y gawin na ring proyektong pabahay para sa mga kawani ng pamantasan na nagdulot sa pagkawala ng kabuhayan ng mga magsasaka sa lugar.

Pagtatálo sa lupa

Naging pawang mga iskwater ang mga naninirahan sa Krus na Ligas nang mapasama ang kanilang lupain sa kampus ng UP Diliman. Bunga nito, ilang administratibong imbestigasyon at mga kaso ang idinulog sa mga hukuman upang magkaroon ng lehitimong pag-aari sa lupa ang mga residenteng hene-henerasyon nang nakatira sa Krus na Ligas, bago pa man maitayô ang UP Diliman doon. Ilang ulit din sinubukang lutasin ang suliraning ito ng iba't ibang administrasyon ng UP. Noong administrasyon ni Edgardo Angara bílang Pangulo ng UP, napagkasunduan ang pagbibigay ng 15.8379 ektarya ng lupain sa Lungsod Quezon—na tumatayông katiwala ng mga residente—kapalit ng pagtatanggal ng mga istrakturang nakatayo sa hangganan ng pamantasan at pamayanan ng Krus na Ligas; pagtatayô ng bakod sa naturang hangganan; at pagpapalipat ng mga pamilyang naninirahan pa sa bahagi ng lupa ng pamantasan. Subalit, nabigong tuparin ng mga residente ang mga kondisyong nakasaad sa kasunduan na siyang nagpawalang-saysay sa pagkakaloob sa kanila ng lupa.
Noong 2008, isinabatas ng Kongreso ang bagong karta ng Unibersidad ng Pilipinas na nagbabawal dito na ipagbenta ang alin man sa lupa nito. Ang pagtatangka ngayon na mapasakamay ng mga lehitimong residente ng Krus na Ligas ang kanilang lupa ay ginagawan ng paraan sa pamamagitan ng pagsusog sa karta ng pamantasan.