สัมพันธ์ พันธุ์มณี

การศึกษา

คุณครู สัมพันธ์ พันธ์มณี ได้เริ่มการศึกษา ที่โรงเรียนนาฏดุริยางค์ กรมศิลปากร พร้อมกับพี่สาว คือ คุณครู สุภาพ พันธ์มณี จนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ได้ศึกษาเล่าเรียนกับครูอาจารย์หลายท่าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คุณครู ลมุล ยมะคุปต์ ซึ่งเป็นปรมาจารย์นาฏศิลป์ ละครพระ ผลงานการแสดงที่ภาคภูมิใจที่สุดในวัยนั้น คือ การได้รับคัดเลือกให้แสดงเป็น "พระลอ" ในชุดพระลอลงสวน
ครูสัมพันธ์และครูสุภาพ พันธ์มณี เลิกการศึกษาในวัยนั้นไปด้วยต้องอพยพหลบภัยจากสงครามโลกครั้งที่ 2 ไปอยู่ต่างจังหวัด เมื่อสงครามสงบก็ไม่ได้กลับเข้าไปเรียนต่อในสถาบันเดิม แต่ได้ประกอบอาชีพทางด้านการแสดงต่อเนื่องเรื่องมา และศึกษาเพิ่มเติมเป็นการส่วนตัวกับปรมาจารย์ทางด้านนาฏศิลป์อีก เนื่องจากเปลี่ยนสถานะทางงานอาชีพจากการแสดงเพียงอย่างเดียว มาเป็นการเรียนการสอนและการบริหารสถาบันการศึกษา ภายหลังคุณครูสัมพันธ์ พันธ์มณี ได้รับปริญญาศิลปศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี

ศิลปินคณะวิจิตรศิลป์

เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 สงบลง คุณครูสัมพันธ์ พันธ์มณี และคุณครู สุภาพ พันธ์มณี ได้อพยพกลับเข้ามาอยู่ในกรุงเทพ และได้มาเริ่มชีวิตการทำงาน โดยมาเป็นศิลปินในคณะวิจิตรศิลป์ ของ พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ และคุณหญิง ประภาพรรณ มีผู้มาชมและติดตามการแสดงจำนวนมาก เพราะความสามารถในศิลปการแสดงและรูปโฉมอันงดงามของคุณครู

ศิลปินคณะผกาวลี

คณะละครผกาวลี เป็นคณะละครแห่งที่ 2 ที่ครูไปร่วมแสดงด้วยเป็นเวลาถึง 5 ปี

อาจารย์โรงเรียนสตรีเนติศึกษา

หลังจากนั้นคุณครูสัมพันธ์ พันธ์มณีได้ไปทำงานเป็นครูสอนนาฏศิลป์อยู่ที่โรงเรียนสตรีเนติศึกษาเป็นเวลา 2 ปี

บริษัท ไทยโทรทัศน์ จำกัด

จุดเริ่มต้นอันยิ่งใหญ่ของคุณครูสัมพันธ์ พันธ์มณี เกิดขึ้นเมื่อ นาย จำนง รังสิกุล รองผู้อำนวยการและหัวหน้าฝ่ายจัดรายการ สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีช่อง 4 บางขุนพรหม ได้ให้ คุณ พจนีย์ โปร่งมณี ชักชวนคุณครูสัมพันธ์ไปร่วมงานด้วย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2498 โดยรายการแรก คุณครูสัมพันธ์ กับคุณครู สุภาพ พันธ์มณี ร่ายรำคู่กันทางโทรทัศน์เป็นครั้งแรก ในชุด ย่าหรันตามนกยูง ในรายการชุมนุมนาฏศิลป์ไทย ครั้งที่ 1 เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2498 เวลา 19.15 น.

หลังจากนั้นได้มีรายการเกี่ยวกับนาฏศิลป์ไทยออกเผยแพร่ทางโทรทัศน์มากมาย และคุณครู สัมพันธ์มีหน้าที่ที่ต้องฝึกหัด พนักงาน ของบริษัท และลูกหลานพนักงานให้รำไทยอีกด้วย ตลอดจนมีการสอนรำไทยทางโทรทัศน์ ทำให้มีผู้มาสมัครเรียนมากมาย จนคุณครูสัมพันธ์ พันธ์มณี ต้องไปเชิญชวนเพื่อนๆรุ่นพี่รุ่นน้องมาช่วยกันสอน โดยมี คุณครุลมุล ยมะคุปต์ เป็นผู้มาตั้งวางรากฐานการเรียนการสอนให้

ลูกศิษย์ของคุณครูสัมพันธ์นี้ มากมายหลายคน ได้กลายเป็นดาราโทรทัศน์ผู้มีชื่อเสียง มีผลงานการแสดงเป็นที่ประทับใจของผู้ชม และมีชื่อเสียงโด่งดังไปพร้อมๆกัน ทั้งบริษัท ทั้งครู และทั้งลูกศิษย์

บริษัท ไทยโทรทัศน์ ในยุคนั้น นับว่าเป็นบ่อเกิดแห่งความเจริญรุ่งเรืองของศิลปการแสดงของไทยเป็นอย่างยิ่ง

โรงเรียนนาฏศิลป์สัมพันธ์

ในปีพุทธศักราช 2507 โรงเรียนนาฏศิลป์สัมพันธ์ก็ได้ก่อตั้งขึ้น เพื่อรองรับจำนวนของนักเรียนผู้สนใจวิชานาฏศิลป์ให้มาสมัครเรียนและสืบสานต่อวิชาการรำไทย และมีเด็กเล็กนักเรียนรุ่นเยาว์สมัครเข้าเรียนอย่างมากมาย ต่อมาจึงได้งอกเงยเป็นโรงเรียนอนุบาลนาฏศิลป์สัมพันธ์ และมูลนิธินาฏศิลป์สัมพันธ์ตามลำดับ ปัจจุบันโรงเรียนนาฏศิลป์สัมพันธ์สอนรำไทยยังคงเปิดดำเนินการตามปกติ บริหารงานโดยทายาทของอาจารย์ สัมพันธ์ พันธุ์มณี โดยมีการขยายสื่อประชาสัมพันธ์อนุรักษ์วิชานาฏศิลป์ไทยในช่องทางของโซเซี่ยลมีเดียอันหลากหลาย เช่น เฟสบุ๊คแฟนเพจ โรงเรียนนาฏศิลป์สัมพันธ์ เว็บไซต์ โรงเรียนนาฏศิลป์สัมพันธ์ และช่องชาเนลของเว็บไซต์ยูทูบ นาฏศิลป์สัมพันธ์ เป็นต้น

แม่ครูจันทิมา

ในงานพิธีไหว้ครูนาฏศิลป์ของโรงเรียนนาฏศิลป์สัมพันธ์ทุกปี จะมีหุ่นไม้จันทน์หอมแกะสลักตัวนางละครรำท่าให้พรมาวางในพิธีไหว้ครูด้วย หุ่นไม้จันทน์หอมนี้เป็นงานช่างฝีมือ ของ คุณครู ชิต แก้วดวงใหญ่ โดยมีคุณครูสัมพันธ์ พันธุ์มณี เป็นต้นแบบ และได้รับการขนานนามว่า"แม่ครูจันทิมา" ซึ่งมีที่มาจากชนิดของไม้ที่ใช้แกะสลัก

คุณครูสัมพันธ์ พันธ์มณี เคยปรารภกับ คุณครูสุภาพพันธ์มณี ผู้เป็นพี่สาวว่า หลังจากที่คุณครูสัมพันธ์ล่วงลับไปแล้ว คุณครูจะกลับมาสิงสถิตอยู่ที่ "แม่ครูจันทิมา"นี้