อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย

ประวัติ

อำเภอพยัคฆภูมิพิสัยเดิมมีฐานะเป็น เมืองพยัคฆภูมิพิสัย ตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2422 โดยพระศรีสุวรรณวงษา (ท้าวเทศ) เจ้าเมืองคนแรก นำไพร่พลช้าง ม้า เสบียง อาหาร และยุทธปัจจัยไปตั้งที่ทำการเมืองครั้งแรกที่บ้านนาข่า เขตตำบลนาข่า อำเภอวาปีปทุมในปัจจุบัน ครั้นกรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์ ข้าหลวงต่างพระองค์มณฑลลาวกาว (อุบลราชธานี) ทรงออกตรวจราชการที่เมืองวาปีปทุม ได้รับเรื่องร้องเรียนจากเจ้าเมืองวาปีปทุมว่า พระศรีสุวรรณวงษาได้เข้าไปตั้งที่ทำการเมืองในเขตท้องที่ตน เมื่อสอบสวนแล้วเป็นความจริงจึงรับสั่งให้ย้ายที่ทำการเมืองไปตั้งในเขตท้องที่ของตน ณ บ้านปะหลาน (ตำบลปะหลาน) ซึ่งมีเขตติดต่อกับบ้านเมืองเสือในเวลานั้น ส่วนชื่อเมืองคงจะถือเอาตามชื่อบ้านเมืองเสือ จึงได้ชื่อว่า "พยัคฆภูมิพิสัย" ซึ่งมาจากรากศัพท์ในภาษาบาลีว่า "พฺยคฺฆ" แปลว่า เสือโคร่ง; "ภูมิ" แปลว่า แผ่นดิน, ที่ดิน; และ "วิสย" แปลว่า ถิ่น, เขต, แดน 
โดยมีลำดับสถานที่ตั้งเมือง สร้างเมืองแห่งแรกที่บ้านนาข่า ร.ศ. 98 (พ.ศ. 2422)
แห่งที่ 2 ที่บ้านปะหลาน บริเวณต้นค้างคาว ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436)
แห่งที่ 3 ย้ายมาบริเวณต้นโพธิ์ (ศาลหลักเมือง) พ.ศ. 2450 (ร.ศ. 126) สมัยนายอำเภอคนที่ 2 รองอำมาตย์โท หลวงไสยบัณฑิตย์ (ลิ วงศ์กาไสย) (พ.ศ. 2450-2454)
แห่งที่ 4 ย้ายมาบริเวณที่ตั้งที่ว่าการอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย ในปัจจุบัน พ.ศ. 2454 สมัยนายอำเภอคนที่ 3 รองอำมาตย์โท หลวงภูมิพยัคฆเขต (ทิม ทิวะวิภาค) (พ.ศ. 2454-2463)
 เนื่องจากราว ร.ศ. 116 (พ.ศ. 2440) เมืองพยัคฆภูมิพิสัย ถูกลดฐานะลงเป็นอำเภอ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดมหาสารคาม ขึ้นตรงต่อมณฑลร้อยเอ็ด
ดังนั้น เมืองพยัคฆภูมิพิสัย จึงมีเจ้าเมืองเพียงคนเดียวคือ พระศรีสุวรรณวงศา (ร.ศ. 98-116 หรือ พ.ศ. 2422-2440) (ต่อมาคือต้นตระกูล "รัตนวงศะวัต" สืบมาทุกวันนี้) หลังจากนั้นก็เป็นนายอำเภอคนแรก (ร.ศ. 116-126 หรือ พ.ศ. 2440-2450) รับราชการปกครองบ้านเมืองนานถึง 28 ปี (เป็นเจ้าเมือง 18 ปี เป็นนายอำเภอ 10 ปี)

ทำเนียบนายอำเภอพยัคฆภูมิพิสัย

1.พระศรีสุวรรณวงศา (เดช รัตนะวงศะวัต) ร.ศ. 102 - ร.ศ.126
2.หลวงไสยบัณฑิตย์ (ลิ วงศ์กาไสย)ร.ศ. 126 - ร.ศ.130
3.รองอำมาตย์โท หลวงภูมิพยัคฆเขต (ทิม ทิวะวิภาค)พ.ศ. 2454 - พ.ศ.2463
4.รองอำมาตย์โท หลวงผดุงประชากร (ทองอยู่ สุขรัตน์)พ.ศ. 2463 - พ.ศ.2471
5.รองอำมาตย์โท ขุนอนุสรณ์สิทธิกรรม (ทองดี วัชโรทยาน)พ.ศ. 2471 - พ.ศ.2472
6.รองอำมาตย์โท ขุนแววประศาสน์ (แวว วงษ์ไทย)พ.ศ. 2472 - พ.ศ.2472
7.รองอำมาตย์โท ขุนกุรีประศาสน์ (กาดำ ผกานนท์)พ.ศ. 2472 - พ.ศ.2476
8.รองอำมาตย์โท ขุนสรรพกิจโกศล (กิมไล้ ปัทมสุนทร)พ.ศ. 2476 - พ.ศ.2477
9.รองอำมาตย์โท ขุนฟูประศาสน์ (เกตุ คชวัฒน์)พ.ศ. 2477 - พ.ศ.2478
10.นายเลื่อน ไขแสงพ.ศ. 2478 – พ.ศ. 2483
11.นายสะอาด นุตจรัสพ.ศ. 2483 – พ.ศ. 2487
12.นายสมดี กวีกรณ์พ.ศ. 2487 – พ.ศ. 2495
13.นายแสวง ศรีสุภาพพ.ศ. 2495 – พ.ศ. 2496
14.ร.ต.อ.เสริม ทองสอดแสงพ.ศ. 2496 – พ.ศ. 2497
15.นายดำรง วชิโรดม        พ.ศ. 2498 – พ.ศ. 2499
16.นายเวศ สุริโยพ.ศ. 2499 – พ.ศ. 2505
17.นายวัลลภ ชัยพิพัฒน์พ.ศ. 2505 – พ.ศ. 2507
18.นายประดิษฐ์ วิชัยดิษฐ์พ.ศ. 2507 – พ.ศ. 2508
19.นายสืบศักดิ์  สุขไทยพ.ศ. 2508 – พ.ศ. 2511
20.นายวิชิต  ทัปนวัชร์พ.ศ. 2511 – พ.ศ. 2513
21.นายสุนทร มานะกุลพ.ศ. 2513 – พ.ศ. 2514
22.นายสม  ทัดศรีพ.ศ. 2514 – พ.ศ. 2516
23.นายเทพ  ทิมาตฤกะพ.ศ. 2516 – พ.ศ. 2518
24.นายบุญสอด  วิเชียรสรรค์พ.ศ. 2518 – พ.ศ. 2519
25.นายเกียรติ  เสียมสกุลพ.ศ. 2519 – พ.ศ. 2521
26.นายอำพัน  วิมุกตานนท์พ.ศ. 2521 – พ.ศ. 2523
27.นายโกเมศ  แดงทองดีพ.ศ. 2523 – พ.ศ. 2525
28.นายมานพ พรเรืองวงศ์พ.ศ. 2525 – พ.ศ. 2527
29.นายอนันต์ ปลื้มสุดพ.ศ. 2527 – พ.ศ. 2531
30.นายดารา การุณยวนิชพ.ศ. 2531 – พ.ศ. 2532
31.นายกมล  อุชุปาละนันท์พ.ศ. 2532 – พ.ศ. 2533
32.นายวิพัฒน์ พลโยราชพ.ศ. 2533 – พ.ศ. 2537
33.นายสมโภชน์  นิยะโตพ.ศ. 2537 – พ.ศ. 2538
34.นายอุไร  หล่าสกุลพ.ศ. 2538 – พ.ศ. 2541
35.นายสุรชัย  ลิ้นทอง2 พ.ย.  2541 – พ.ศ. 2542
36.นายเฉลี่ยว  จันทวร29 พ.ย. 2542 – พ.ศ. 2543
37.นายนรินทร์  เจิดดีสกุล20 พ.ย. 2543 – พ.ศ. 2544
38.นายเกษม  บุญข้าเหลือ11 ธ.ค. 2544 – พ.ศ. 2549
39.นายนิราศ รัตนะ8 ม.ค. 2550 – 23 ต.ค. 2550
40.นายวีระพล  สุพรรณไชยมาตย์24 ต.ค. 2550 – 10 พ.ย. 2551
41.นายยิ่งยศ  ธนะจันทร์10 พ.ย. 2551 – 9 พ.ย. 2552
42.นายสุรชัย  วัฒนาอุดมชัย25 ม.ค. 2553 – 4 ม.ค. 2555
43.นายอำนาจ  พวงสำลี8 พ.ค. 2555 – 24 มี.ค. 2556
44.ว่าที่ ร.ต.อภินันท์  เผือกผ่อง25 มี.ค. 2556 – 15 ธ.ค. 2556
45.นายฉัตรชัย อุ่นเจริญ13 ม.ค. 2557 – 6 พ.ย. 2559
46.นายนราธร ศรประสิทธิ์7 พ.ย. 2559 -