ปลาแมกเคอเรล

สปีชีส์

มีปลากว่า 30 สปีชีส์ โดยหลักอยู่ในวงศ์ปลาอินทรี (Scombridae) ที่ปกติเรียกว่าปลาแมกเคอเรล
คำภาษาอังกฤษตั้งแต่ปี 1300 ว่า "mackerel" หมายความว่า "มีเครื่องหมาย" หรือ "ด่างพร้อย" ได้มาจากคำฝรั่งเศสเก่า (Old French) คือ maquerel ซึ่งหมายถึง "แมงดา" หรือ "ผู้จัดหา" (หญิงเพื่อจุดประสงค์ทางเพศ)
แม้นี่จะเชื่อมกับลักษณะของปลาได้อย่างไม่ชัดเจนแต่ปลาก็วางไข่อย่างขะมักเขม้นเป็นฝูง ๆ ใกล้ฝั่งและแนวคิดในสมัยกลางเกี่ยวกับการสืบพันธุ์ของสัตว์ก็ค่อนข้างสร้างสรรค์

วงศ์ปลาอินทรี

ปลาจากวงศ์ปลาอินทรี 21 สปีชีส์เรียกอย่างสามัญว่า ปลาแมกเคอเรล
สปีชีส์ต้นแบบ (type species) ของปลาแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีก็คือปลาแมกเคอเรลแอตแลนติก Scomber scombrus 
ปลา Atlantic chub mackerel (Scomber colias) และปลาแมกเคอเรลแปซิฟิก (Scomber colias) เคยเชื่อว่าเป็นสปีชีส์ย่อยของสปีชีส์เดียวกัน
แต่ในปี 1999 นักวิชาการใช้หลักฐานทางโมเลกุลและทางสัณฐานแยกสปีชีส์เหล่านั้นออกจากกัน
ปลาแมกเคอเรลเล็กกว่าและมีวงจรชีวิตสั้นกว่าปลาที่เป็นญาติใกล้ชิดกันคือ ปลาทูน่า ซึ่งก็อยู่ในวงศ์เดียวกัน

ลักษณะ

ปลาแมกเคอเรลโดยมากอยู่ในวงศ์ปลาอินทรี โดยปลาทูน่าและปลาโบนิโต (bonito, ปลาเผ่า Sardini) ก็รวมอยู่ในวงศ์ด้วย
โดยทั่วไปแล้ว ปลาแมกเคอเรลจะเล็กและบางกว่าปลาทูน่า แต่มีลักษณะอื่น ๆ ที่คล้าย ๆ กัน
ถ้ามีเกล็ด ก็จะเล็กมาก
เหมือนกับปลาทูน่าและโบนิโต ปลาแมกเคอเรลกินจุมาก สามารถว่ายน้ำได้เร็วและคล่องแคล่ว สามารถทำให้ตัวเพรียวโดยหดครีบเข้าไปในร่องตามตัว
เหมือนกับปลาอินทรีอื่น ๆ ตัวเป็นรูปทรงกระบอก มีครีบเล็ก ๆ ตามหลังและท้องโดยอยู่หลังครีบหลัง (dorsal fin) และครีบก้น (anal fin) แต่ไม่เหมือนกับปลาทูน่าที่ใหญ่กว่า ครีบเหล่านี้ค่อนข้างบาง
สปีชีส์ต้นแบบของแมกเคอเรลวงศ์ปลาอินทรีก็คือปลาแมกเคอเรลแอตแลนติกสปีชีส์ Scomber scombrus
ซึ่งมีสีเขียว-น้ำเงินเลื่อมพรายที่หลังและสีเงินที่ท้อง มีลายหยักเกือบเป็นแนวตั้งตลอดตัวบนหลัง
ลายเด่นที่หลังปลาอาจดูเหมือนจะเพื่อพรางตัวไม่ให้แตกต่างกับพื้นหลังรอบ ๆ ปลา
แต่จริง ๆ ไม่เป็นเช่นนั้น เพราะปลาอยู่ในเขตต่ำลึกกลาง ๆ (midwater pelagic) ซึ่งไม่ปรากฏพื้นหลัง
แต่ปลามีรีเฟล็กซ์ตามมองวัตถุที่กำลังเคลื่อนที่ (optokinetic reflex) เป็นระบบการเห็นที่ไวต่อลายซึ่งกำลังเคลื่อนที่
เพราะถ้าปลาจะอยู่เป็นฝูงได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็จะต้องมีกลไกลช่วยวางตัวให้เข้ากับปลาใกล้ ๆ และให้ว่ายน้ำเร็วเท่ากัน
ลายของปลาใกล้ ๆ จึงเป็น "schooling marks" (สัญญาณฝูง) ซึ่งเป็นตัวส่งสัญญาณให้รู้ถึงตำแหน่งโดยเปรียบเทียบ
ลายของปลาแมกเคอเรลบางชนิดมีชั้นเกล็ดบาง ๆ ที่สะท้อนแสง
ในปี 1998 นักชีววิทยาบางท่านอ้างว่า เกล็ดบาง ๆ เหล่านี้ให้ข้อมูลเพิ่มแก่ปลาอื่น ๆ ว่าปลากำลังเคลื่อนตัวอย่างไร
เพราะเมื่อปลาเปลี่ยนทิศทางเทียบกับปลาอีกตัวหนึ่ง แสงสะท้อนที่ส่งไปยังปลาอีกตัวหนึ่งก็จะเปลี่ยนไปด้วย
ความไวทิศทางเช่นนี้ทำให้ปลาได้ "ความได้เปรียบอย่างพอสมควรในการตอบสนองอย่างรวดเร็วเมื่ออยู่เป็นฝูงหรือกินอาหาร"
ปลาแมกเคอเรลเป็นตั้งแต่ปลาเหยื่อขนาดเล็ก (forage fish) จนถึงปลาที่ตกเป็นกีฬาซึ่งใหญ่กว่า (game fish)
ปลาตามชายฝั่งมักจะตัวเล็ก
king mackerel เป็นตัวอย่างปลาแมกเคอเรลที่ใหญ่กว่า
ปลาโดยมากเลือดเย็น แต่ก็มีข้อยกเว้นบ้าง
คือปลาบางสปีชีส์มีอุณหภูมิร่างกายที่สูงกว่า
ปลากระดูกแข็งเลือดอุ่นล้วนอยู่ในอันดับย่อยปลาทูน่า (Scombroidei) ซึ่งรวม butterfly kingfish (Gasterochisma melampus) อันเป็นปลาแมกเคอเรลรูปแบบดึกดำบรรพ์
ปลาแมกเคอเรลว่ายน้ำเก่ง
ปลาแมกเคอเรลแอตแลนติกว่ายน้ำได้เร็ว 0.98 เมตร/วินาที (3.5 กม./ชม.) อย่างต่อเนื่อง (sustained) และเร็ว 5.5 เมตร/วินาที (19.8 กม./ชม.) ในระยะสั้น ๆ (burst)
เทียบกับ chub mackerel ที่ว่ายน้ำได้เร็ว 0.92 เมตร/วินาที (3.3 กม./ชม.) อย่างต่อเนื่อง และ 2.25 เมตร/วินาที (8.1 กม./ชม.) ในระยะสั้น ๆ

วงจรชีวิต

ปลาแมกเคอเรลสืบพันธุ์โดยปล่อยเซลล์สืบพันธุ์ลงในน้ำ ซึ่งต้องทำใกล้ผิวน้ำเพราะไข่ของตัวเมียลอยน้ำ
ตัวเมียจะวางไข่ระหว่าง 300,000-1,500,000 ฟอง
ไข่และตัวอ่อนของปลาจะลอยตัวเป็นอิสระในน้ำทะเล
ตัวอ่อนและปลายังไม่โตจะกินแพลงก์ตอนสัตว์ (zooplankton)
เมื่อโตขึ้นจะมีฟันคม จึงสามารถล่าสัตว์พวกกุ้งกั้งปู เช่น โคพีพอด (copepod), ปลาเหยื่อ (forage fish), กุ้ง และหมึก
แต่มันก็จะเป็นเหยื่อของสัตว์ผิวน้ำรวมทั้งปลาทูน่า, billfish (ปลาในอันดับ Istiophoriformes), สิงโตทะเล, ฉลาม และนกวงศ์กระทุง
ที่ชายฝั่งประเทศมาดากัสการ์ ปลาฉลามสปินเนอร์ (spinner shark, spinner shark) จะเฝ้าตามฝูงปลาแมกเคอเรลที่กำลังอพยพ
วาฬบรูด้าก็จะกินปลาด้วยถ้าหาเจอ
โดยมีวิธีกินหลายอย่างรวมทั้งเฉี่ยวกินที่ผิวน้ำ (skimming the surface) อ้าปากพุ่งไปข้างหน้า (lunging) และร่วมกันสร้างกำแพงฟองอากาศล้อมปลาแล้วกิน (bubble net)

การบริหารประชากรปลา

มีการจับปลาเกินในทะเลเหนือทำให้ระบบนิเวศถึงความไม่สมดุลจนกระทั่งคนงานต้องเสียงานเพราะมีปลาไม่พอ
เขตตะวันออกเฉียงใต้ของสหรัฐรวมอ่าวเม็กซิโก ทะเลแคริบเบียน และมหาสมุทรแอตแลนติกด้านตะวันออกเฉียงใต้
เป็นเขตที่เคยจับปลา king mackerel และ atlantic Spanish mackerel มากเกินในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980
จนมีกฎหมายจำกัดการจับปลารวมทั้งขนาดปลา บริเวณจับปลา และจำนวนปลาทั้งสำหรับผู้จับปลาเป็นพาณิชย์และเป็นกีฬา
อวนติดตา (Gillnet) ก็ห้ามไม่ให้ใช้ในน่านน้ำรัฐฟลอริดา
จนกระทั่งประชากรปลาได้กลับคืนมาในปี 2001

เป็นอาหาร

ปลาแมกเคอเรลเป็นอาหารสำคัญที่บริโภคทั่วโลก
เพราะมีไขมันสูง จึงเป็นแหล่งกรดไขมันโอเมกา-3 ที่ดี
เนื้อปลาเสียเร็วโดยเฉพาะในเขตร้อน ซึ่งอาจทำให้อาหารเป็นพิษ (scombroid food poisoning)
ดังนั้น จึงควรรับประทานในวันที่จับได้ ยกเว้นถ้าถนอมไว้อย่างถูกต้อง
การถนอมปลาไม่ใช่เรื่องง่าย
ก่อนการอัดปลากระป๋องและการแช่เย็นในคริสต์ทศวรรษที่ 19 การหมักเกลือและการรมควันเป็นวิธีหลักที่ใช้
ในประวัติประเทศอังกฤษ ปลาจะไม่ผ่านการถนอมอาหาร แต่จะกินสด ๆ เท่านั้น
แต่ปลาเสียก็เป็นเรื่องสามัญ ทำให้มีนักเขียนถึงกับกล่าวไว้ว่า "มีการพูดถึงปลาแมกเคอเรลเหม็นในวรรณกรรมอังกฤษมากกว่าปลาอื่น ๆ ทั้งหมด"
ในประเทศฝรั่งเศส ปลามักจะหมักเกลือ จึงสามารถขายได้ทั่วประเทศ