การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2554

เบื้องหลัง

ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2550 ปรากฏว่าพรรคพลังประชาชนได้รับคะแนนเสียงมากที่สุด ได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล แต่ได้มีการชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย ซึ่งทำให้มีการเปลี่ยนตัวนายกรัฐมนตรีถึง 2 คน คือ สมัคร สุนทรเวชและสมชาย วงศ์สวัสดิ์ หลังจากคดียุบพรรคการเมือง ซึ่งส่งผลให้พรรครัฐบาลหลักสามพรรคถูกยุบ ได้มีการลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีใหม่ ซึ่งผลปรากฏว่าอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะได้รับเลือกเป็นนายกรัฐมนตรี โดยอาศัยเสียงสนับสนุนสำคัญจากพรรคภูมิใจไทย โดยหลังจากนั้นได้มีการชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติมาอย่างต่อเนื่องเกิดความไม่สงบทางการเมืองในประเทศไทย เมษายน พ.ศ. 2552 ในขณะที่คดีการบุกยึดท่าอากาศยานในประเทศไทย พ.ศ. 2551 อัยการยังไม่สั่งฟ้องในคดีอาญา
จากเหตุการณ์การชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ พ.ศ. 2553 นำมาสู่การเจรจาระหว่างทั้งสองฝ่ายซึ่งมีขึ้น ในวันที่ 28-29 มีนาคม พ.ศ. 2553 ระหว่างตัวแทนจากฝ่ายรัฐบาล อันประกอบด้วย อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, กอร์ปศักดิ์ สภาวสุ และชำนิ ศักดิเศรษฐ์ กับตัวแทนจากทางฝ่ายแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) อันประกอบด้วย จตุพร พรหมพันธุ์, วีระ มุสิกพงศ์ และ นายแพทย์เหวง โตจิราการ ที่สถาบันพระปกเกล้า ซึ่งทางฝ่ายแกนนำผู้ชุมนุม เสนอให้มีการยุบสภาภายใน 15 วัน และมีการเลือกตั้ง แต่ทางรัฐบาลไม่ยอมรับข้อเสนอ เนื่องจากไม่เห็นว่าความขัดแย้งทางการเมืองจะยุติลงได้หลังเลือกตั้งเสร็จแล้ว โดยรัฐบาลยินดีที่จะจัดให้มีการเลือกตั้งโดยกำหนดระยะเวลาการยุบสภาภายในเวลา 9 เดือน
จากนั้นได้มีข้อเสนอจัดการเลือกตั้งนั้นซึ่งกำหนดไว้เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2553 อย่างไรก็ตาม อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ได้ระบุในข้อเสนอปรองดองว่าเขาจะดำเนินการตามแผนการเลือกตั้งต่อไป แม้ว่ากลุ่มผู้ประท้วงต่อต้านรัฐบาลจะปฏิเสธข้อเสนอดังกล่าวก็ตาม หากมิได้กำหนดวันเลือกตั้งแน่ชัด ซึ่งแม้ว่าแกนนำ นปช. จะตอบรับข้อเสนอดังกล่าว แต่ยังคงทำการชุมนุมต่อไป โดยอ้างว่ามีเพียงคณะกรรมการการเลือกตั้งเท่านั้นที่มีอำนาจกำหนดวันเลือกตั้งได้ นายกรัฐมนตรีจึงถอนข้อเสนอเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2553 จากนั้นก็ได้เกิดการสลายการชุมนุมตามมา
การแปรบัญญัติกฎหมายเลือกตั้งซึ่งพรรคประชาธิปัตย์เห็นถึงความจำเป็นก่อนที่จะจัดการเลือกตั้งขึ้นนั้นผ่านสภาเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2554 โดยในอีกหนึ่งเดือนต่อมา ได้มีการประกาศว่าจะมีการยุบสภาภายในสัปดาห์แรกของเดือนพฤษภาคม ซึ่งหลังจากมีการประกาศถึงเจตนารมณ์ในการยุบสภาของนายกรัฐมนตรี ทำให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนมากขาดประชุมสภา โดยเฉพาะในช่วงระหว่าง วันที่ 29- 31 มีนาคม 2554 นั้นสภาล่มถึง 3 วันติดต่อกัน เพราะมีผู้เข้าประชุมไม่ครบกึ่งหนึ่งของสภา โดยเฉพาะพรรคเพื่อไทยที่เป็นฝ่ายค้าน ซึ่งมี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรขาดประชุมทั้งหมด 175 คน จากจำนวนทั้งหมด 188 คน เป็นเวลา 3 วันติดต่อกัน จนท้ายที่สุดมีการตราพระราชกฤษฎีกายุบสภา ซึ่งมีผลบังคับใช้ในวันที่ 10 พฤษภาคม
โดยก่อนหน้าที่จะมีการประกาศยุบสภานั้น เริ่มตั้งแต่ต้นปี พ.ศ. 2554 เป็นต้นมา พบว่าคะแนนนิยมของรัฐบาลลดต่ำลงอย่างต่อเนื่อง สาเหตุหลักมาจากการบริหารงานที่ขาดประสิทธิภาพจนทำให้ค่าครองชีพปรับตัวสูงขึ้น การจัดการภัยพิบัติธรรมชาติต่างๆ ตลอดจนนโยบายต่างประเทศ หากพรรคประชาธิปัตย์ปล่อยให้เวลาล่าช้าออกไป จะยิ่งทำให้คะแนนนิยมของพรรคตกต่ำลง
ในวันที่ 3 เมษายน 2554 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ประทานสัมภาษณ์พิเศษ กับรายการวู๊ดดี้เกิดมาคุย ใจความตอนหนึ่งทรงกล่าวโจมตี การชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ พ.ศ. 2553 ว่าเป็นสาเหตุที่ทำให้พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ประชวรหนัก และ การชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ พ.ศ. 2553 ทำลายเศรษฐกิจของประเทศไทย โดยที่ทรงละเว้นการกล่าวถึง การบุกยึดท่าอากาศยานในประเทศไทย พ.ศ. 2551 ที่สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจในประเทศมหาศาลเช่นเดียวกัน การประทานสัมภาษณ์ครั้งนั้นมีผลให้ กลุ่มผู้ชุมนุมโกรธแค้น ดร.สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล ได้เขียนบทความ เรียนถามฟ้าหญิงจุฬาภรณ์: ตาย 91 เจ็บ 2 พัน ไม่น่าสะเทือนใจกว่าการ"เผาบ้านเผาเมือง"หรือครับ? และเหตุใดไม่ทรงวิจารณ์พันธมิตรครับ?ความโกรธแค้นของกลุ่มผู้ชุมนุมจากการประทานสัมภาษณ์พิเศษดังกล่าว เป็นสาเหตุหนึ่งของผลการเลือกตั้งครั้งนี้ เนื่องจากกลุ่มผู้ชุมนุมไม่สามารถโต้ตอบได้เลยนอกจากแสดงออกในการเลือกตั้งเท่านั้น

พรรคการเมืองที่ลงสมัคร

พรรคประชาธิปัตย์ซึ่งเป็นพรรคแกนนำรัฐบาลตั้งแต่ พ.ศ. 2551 มีอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะเป็นหัวหน้าพรรค โดยดำรงตำแหน่งมาตั้งแต่ พ.ศ. 2548 ต่อจากบัญญัติ บรรทัดฐาน ส่วนพรรคเพื่อไทยยังไม่เปิดเผยผู้สมัครท้าชิงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีชัดเจน จนกระทั่งวันที่ 16 พฤษภาคม เมื่อยิ่งลักษณ์ ชินวัตร น้องสาวอดีตนายกรัฐมนตรีดร.ทักษิณ ชินวัตร ได้รับมติเอกฉันท์จากที่ประชุมกรรมการบริหารพรรค เป็นผู้สมัครระบบบัญชีรายชื่อลำดับที่ 1 นอกจากนี้ยังมีการจัดผู้สมัครบัญชีรายชื่อ 2 ชุด คือบัญชีผู้สมัคร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรระบบบัญชีรายชื่อเพื่อทำงานในสภา กับบัญชีผู้บริหารเพื่อทำงานในตำแหน่งรัฐมนตรีต่างๆ
ด้านพรรคชาติไทยพัฒนา ส่งชุมพล ศิลปอาชา หัวหน้าพรรค เป็นผู้สมัครระบบบัญชีรายชื่อลำดับที่ 1 ทางพรรคชาติพัฒนาเพื่อแผ่นดิน ที่เกิดจากการรวมพรรครวมชาติพัฒนาและพรรคเพื่อแผ่นดินนั้น ส่งชาญชัย ชัยรุ่งเรือง เป็นผู้สมัครระบบบัญชีรายชื่อลำดับที่ 1 ทางพรรครักประเทศไทย ได้ส่งชูวิทย์ กมลวิศิษฎ์เป็นผู้สมัครระบบบัญชีรายชื่อลำดับที่ 1 โดยประกาศจะขอทำหน้าที่ฝ่ายค้าน ส่วนพรรคการเมืองใหม่ โฆษกพรรค ดร.สุริยะใส กตะศิลา ยืนยันว่าพรรคจะไม่ส่งผู้สมัครรับเลือกตั้ง ส่วนที่สมศักดิ์ โกศัยสุข หัวหน้าพรรค ออกมาประกาศว่าจะส่งผู้สมัครลงรับเลือกตั้งนั้น ไม่ใช่มติพรรค

รูปแบบการเลือกตั้ง

โดยรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 1) พุทธศักราช 2554 กำหนดให้สภาผู้แทนราษฎรประกอบด้วยสมาชิกจำนวน 500 คน โดยเป็นสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้งจำนวน 375 คน และสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อจำนวน 125 คน

การเลือกตั้งล่วงหน้าและการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักร

การเลือกตั้งล่วงหน้าจัดขึ้นเมื่อวันอาทิตย์ที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2554 หนึ่งสัปดาห์ก่อนวันเลือกตั้ง มีผู้ลงทะเบียนใช้สิทธิ์มากถึง 2.6 ล้านคน รวมทั้ง 1.07 ล้านคนในกรุงเทพมหานคร อย่างไรก็ตาม ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งหลายคนไม่สามารถลงคะแนนได้เนื่องจากมีผู้ไปใช้สิทธิ์กันอย่างหนาแน่น ส่วนการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรนั้น มีผู้ลงทะเบียนขอใช้สิทธิเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรถึง 147,330 คน เพิ่มขึ้นจาก 90,205 คน เมื่อปี พ.ศ. 2550 จำนวนผู้ลงทะเบียนในสิงคโปร์มีเกิน 10,000 คน และในสหราชอาณาจักรมีผู้ลงทะเบียนเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่า คือ 4,775 คน เทียบกับ 2,296 คน

เหตุการณ์ในวันเลือกตั้ง

วันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 มีผู้สมัครพรรคมาตุภูมิ  นายพูลผล อัศวเหม ถูกทำร้ายร่างกายหน้าบ้านพักที่จังหวัดสมุทรปราการในขณะที่อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส คนร้ายใช้อาวุธปืนสั้นยิง กรรมการหน่วยเลือกตั้งบาดเจ็บสาหัส 2 คน ส่วนการทำผิดกฎหมายเลือกตั้ง ส่วนใหญ่เป็นการจำหน่ายสุรา และทำลายบัตรเลือกตั้ง

การรับรองผลการเลือกตั้ง

ตั้งแต่การเลือกตั้งสิ้นสุดลงในวันที่ 3 กรกฎาคม 2554 ขั้นตอนต่อไป คือ คณะกรรมการการเลือกตั้งจะต้องรับรองผลการเลือกตั้งภายในสามสิบวันหลังจากวันเลือกตั้ง จากนั้น อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ นายกรัฐมนตรี จะได้ตราพระราชกฤษฎีกาเรียกประชุมสภาผู้แทนราษฎรเป็นครั้งแรก เพื่อจะเลือกสรรประธานสภาผู้แทนราษฎร, รองประธานสภาผู้แทนราษฎร และนายกรัฐมนตรีคนใหม่คนใหม่ตามลำดับ ประธานสภาผู้แทนราษฎรจึงจะแนะนำและยินยอมให้พระมหากษัตริย์แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีตามมตินั้นต่อไป
คณะกรรมการการเลือกตั้งเริ่มประชุมเพื่อพิจารณารับรองผลการเลือกตั้งในบ่ายวันที่ 12 กรกฎาคม ในวันนั้น ประชุมกันถึงค่ำ มีสมาชิกแนวร่วประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการประมาณห้าสิบคนมารอฟังผลถึงหน้าสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง และมีเจ้าพนักงานตำรวจควบคุมอย่างเคร่งเครียด ครั้นแล้ว คณะกรรมการการเลือกตั้งจึงรับรองสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวนสามร้อยห้าสิบคนเป็นเบื้องต้น ในจำนวนนี้ ไม่รวมยิ่งลักษณ์ ชินวัตร, อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, จตุพร พรหมพันธุ์, ณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ และก่อแก้ว พิกุลทอง เนื่องจากมีผู้คัดค้านผลการเลือกตั้งเข้ามาเป็นอันมาก

การตัดสิทธิ์

เป็นที่คาดกันว่าจะมีการแจกใบแดงห้าใบระหว่างการลงคะแนนในจังหวัดสุโขทัย ชัยภูมิ มหาสารคาม ศรีสะเกษและบุรีรัมย์จากการโกงระหว่างการรณรงค์หาเสียงเลือกตั้ง นอกจากนี้ยังมีการกล่าวหาว่ามีการโกงเลือกตั้งครั้งมโหฬารโดยพรรคภูมิใจไทย ซึ่งอาจนำไปสู่การพิพากษายุบพรรคโดยศาลรัฐธรรมนูญ

ปฏิกิริยา

สำนักข่าวรอยเตอส์ รายงานว่า "คะแนนเสียงในครั้งนี้ เป็นการตบหน้าฝ่ายนิยมเจ้าในกรุงเทพมหานครที่อยู่เบื้องหลังนายกรัฐมนตรีอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ และชี้ให้เห็นว่านโยบายอันนำโดย พันตำรวจโท ทักษิณ ได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวาง"
หลังจากที่พรรคประชาธิปัตย์สูญอำนาจแล้วในวันที่ 3 กรกฎาคม 2554 นั้นเอง พันตำรวจโททักษิณ ชินวัตร สามารถให้สัมภาษณ์จากนครดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ออกอากาศสดทางช่อง 3 และช่องไทยพีบีเอสได้ และเย็นวันถัดมา มีกลุ่มเยาวชนที่ภาษาปากเรียก "เด็กแว้น" ขับจักรยานยนต์ส่งเสียงดังเพื่อเยาะเย้ยพรรคประชาธิปัตย์ที่หน้าที่ทำการพรรคบนถนนสามเสน โดยเจ้าพนักงานตำรวจสถานีตำรวจนครบาลบางซื่อพากันยืนดูเฉยไม่เอาเป็นธุระ
วันที่ 4 กรกฎาคม อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะประกาศลาออกจากตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ตามที่เคยให้สัญญาไว้ว่าจะลาออกหากพรรคพ่ายแพ้การเลือกตั้ง พรรคชาติไทยพัฒนา พรรคชาติพัฒนาเพื่อแผ่นดิน พรรคพลังชลและพรรคมหาชนตกลงที่จะเข้าร่วมรัฐบาลผสมนำโดยพรรคเพื่อไทย ทำให้มีที่นั่งรวม 299 ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎร รักษาการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม พลเอกประวิตร วงษ์สุวรรณ ประกาศว่ากองทัพจะยอมรับผลการเลือกตั้ง และจะไม่มีการแทรกแซงการเมือง ขณะที่ผู้บัญชาการทหารบกไทย พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา สัญญาว่าจะไม่แสดงความคิดเห็นใด ๆ ระหว่างกระบวนการจัดตั้งรัฐบาล
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา ฮอร์ นัมฮง แสดงความยินดีต่อพรรคเพื่อไทยที่ชนะการเลือกตั้ง โดยกล่าว่า "เราไม่อาจปกปิดได้ว่าเรามีความสุขกับชัยชนะของพรรคเพื่อไทย" และแสดงความเชื่อมั่นว่าภายใต้รัฐบาลใหม่ ปัญหาข้อพิพาทชายแดนไทย-กัมพูชาจะได้รับการตกลง ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยปรับตัวเพิ่มขึ้น 5% ในวันทำการซื้อขายวันแรกหลังการเลือกตั้ง
วันที่ 7 กรกฎาคม พรรคประชาธิปไตยใหม่เข้าร่วมรัฐบาลกับพรรคเพื่อไทย ทำให้มีจำนวน สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรรวม 300 คน นอกจากนี้ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตรยังออกมาระบุว่า ไม่ได้ปิดกั้นมิให้กลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีแต่อย่างใด
วันที่ 10 กรกฎาคม ละเมียน อยู่สุข ชาวระยองวัยแปดสิบปี ผู้นิยมชมชอบพรรคประชาธิปัตย์เป็นอันมาก ดื่มยาฆ่าหญ้าฆ่าตัวตายหลังจากผิดหวังกับปราชัยของพรรค สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสังกัดพรรคประชาธิปัตย์ร่วมงานศพของเธอเป็นจำนวนมาก แต่ไม่รวมอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ที่โทรศัพท์มาแสดงความเสียใจในภายหลัง