ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น

ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น (ญี่ปุ่น: スーパーロボット大戦, ซูปาโรบ็อตโตะไทเซ็น; อังกฤษ: Super Robot Wars) หรือในชื่อย่อว่า SRW เป็นตระกูลเกมซิมูเลชันอาร์พีจี (วางแผนการรบ + พัฒนาตัวละคร) พัฒนาโดยบริษัทแบนเพรสโต ออกวางจำหน่ายในรูปแบบเกมสำหรับเครื่องเล่นเกมแทบทุกชนิด เช่น แฟมิคอม, ซูเปอร์แฟมิคอม, เกมบอย, เพลย์สเตชัน, เกมบอยแอดวานซ์ ฯลฯ เป็นการจับเอาตัวละครและหุ่นจากอนิเมะแนวหุ่นยนต์ยอดฮิตหลายๆ เรื่องมายำรวมกัน และร้อยเรียงเนื้อเรื่องขึ้นมาใหม่ให้กลายเป็นเรื่องเดียวกัน โดยในเกมจะมีการแบ่งประเภทหุ่นออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ซูเปอร์โรบ็อต และ เรียลโรบ็อต ซึ่งหุ่นทั้ง 2 ประเภท ต่างก็มีจุดเด่นและประสิทธิภาพที่ยอดเยี่ยมกันไปคนละแบบ ให้ผู้เล่นสามารถเลือกใช้ได้ตามแต่สถานการณ์และความถนัดของตนเอง
อย่างไรก็ตาม แม้ในข้างต้นจะบอกว่าเกมซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น จะนำตัวละครและหุ่นจากอนิเมะแนวหุ่นยนต์หลายเรื่องมาใช้ แต่ปัจจุบัน ตัวละครจากอนิเมะที่ไม่ใช่แนวหุ่นยนต์อย่าง เทคก้าแมนเบลด กับ เบ็ตเตอร์แมน รวมไปถึง มังงะ และ เกม อย่าง ครอสโบนกันดั้ม 
และ เวอร์ชวลออน ก็ได้มามีบทบาทอยู่ในเกมด้วยแล้วเช่นกัน

รูปแบบเกม

เกมในตระกูลส่วนใหญ่มีรูปแบบคล้ายๆ กัน กล่าวคือ ตอนเริ่มเกมผู้เล่นสามารถเลือกตัวละครเอกของเกม (อย่างไรก็ดีบางเกมผู้เล่นไม่สามารถเลือกตัวละคร) ซึ่งตัวละครนี้มักเป็นตัวละครที่บันเพรสโตสร้างขึ้นมาโดยเฉพาะสำหรับเกมนั้นๆ ไม่ได้มาจากอนิเมะเหมือนตัวละครส่วนใหญ่ เนื้อเรื่องของเกมนำเอาเนื้อเรื่องของอนิเมะแนวหุ่นยนต์ต่างๆ มาผสมผสาน โดยมีเรื่องราวการต่อสู้ของตัวละครเอก และกองทัพใหญ่ๆ หนึ่งหรือหลายฝ่าย เป็นตัวรวมเนื้อเรื่องเหล่านี้เข้าด้วยกัน ยกตัวอย่างเช่น ใน ซูเปอร์โรบอตไทเซ็น อัลฟา กองทัพไวท์แฟงจากกันดั้มวิงรวมตัวกับกองทัพกบฏจากเซต้ากันดั้มเป็นกองทัพศัตรูขนาดใหญ่ เป็นต้น
เกมทุกเกมถูกแบ่งออกเป็นด่านๆ ตอนเริ่มต้นด่านจะมีการแสดงบทสนทนาระหว่างตัวละครเป็นการดำเนินเรื่อง หลังจากนั้นการต่อสู้ระหว่างหุ่นยนต์จึงเริ่มขึ้น เกมแบ่งออกเป็นตาๆ ในแต่ละตา ผู้เล่นควบคุมหุ่นยนต์ของฝั่งตนทีละตัวๆ ให้ไปโจมตีหุ่นยนต์ฝั่งตรงข้ามผ่านทางเมนู โดยสามารถบังคับให้หุ่นยนต์เคลื่อนที่ไปยังจุดที่ตนเองต้องการ เลือกเป้าโจมตี เลือกอาวุธหรือท่าไม้ตายที่จะใช้โจมตี นอกจากนี้ยังมีคำสั่งพิเศษที่เรียกว่า เซชิน (精神; แปลตรงตัวว่า "จิต") ที่ผู้เล่นสามารถใช้ช่วยเพิ่มประสิทธิผลของการโจมตี การรับการโจมตี หรือการเคลื่อนที่ของหุ่นยนต์ได้ เมื่อสั่งการหุ่นทุกตัวเสร็จแล้ว ผู้เล่นสามารถเลือกเมนูเพื่อจบการเล่นในตานั้น เป็นการส่งสัญญาณหุ่นยนต์ฝ่ายตรงข้ามซึ่งควบคุมโดยซอฟต์แวร์เกมโจมตีบ้าง  ตาจบเมื่อการโจมตีของหุ่นยนต์ฝ่ายตรงข้ามเสร็จสิ้น การต่อสู้ในด่านหนึ่งๆ จะจบลงเมื่อผู้เล่นบรรลุจุดประสงค์ของด่านนั้นๆ ซึ่งจุดประสงค์ส่วนใหญ่มักจะเป็นการทำลายหุ่นยนต์ของฝ่ายตรงข้าม หรือการเคลื่อนพลหุ่นยนต์ฝ่ายของตนไปยังบริเวณหนึ่งบนสนามรบ หลายๆ เกมมีจุดประสงค์เพิ่มเติมซึ่งบรรลุได้ยากขึ้น แต่ถ้าทำได้จะได้รับคะแนนทักษะการรบ (熟練度 จุคุเร็นโดะ) ซึ่งถ้าสะสมได้มากพอจะมีด่านพิเศษให้เล่น หลังจากการต่อสู้จะมีบทสนทนาของตัวละครอีกรอบ เมื่ออ่านจบแล้วผู้เล่นจะสามารถปรับแต่งหุ่นยนต์และอาวุธ เปลี่ยนตัวละครที่บังคับหุ่นยนต์ต่างๆ เพิ่มคุณสมบัติของตัวละคร และบันทึกการเล่นเกม ก่อนที่จะเริ่มด่านต่อไป
นอกเหนือจากคำลั่งพื้นฐาน เช่น เคลื่อนที่ โจมตี ใช้เซชิน หุ่นยนต์บางตัวมีคำสั่งพิเศษซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะตัว เช่น MSZ-006 เซต้ากันดั้ม สามารถแปลงร่างเป็นเครื่องบินได้(เวฟไรเดอร์) และหุ่นยนต์ อาร์-1 อาร์-2 และอาร์-3 จาก ซูเปอร์โรบอตไทเซ็น ออริจินัลเจเนเรชัน สามารถรวมร่างเป็นหุ่นยนต์ยักษ์เอสอาร์เอ็กซ์ เป็นต้น
สนามรบถูกแบ่งออกเป็นช่องสี่เหลี่ยมจัตุรัส แต่ละช่องสามารถจุหุ่นยนต์ได้หนึ่งตัว (หรือหนึ่งกลุ่มในเกมภาคหลังๆ) โดยแต่ละช่องจะมีสมบัติซึ่งส่งผลกระทบต่อหุ่นยนต์ที่อยู่ในช่องนั้นต่างๆ กันไป เช่น ความน่าจะเป็นที่หุ่นยนต์ในช่องที่เป็นป่าจะถูกยิงจะน้อยกว่าหุ่นยนต์ที่อยู่ในที่โล่ง, หุ่นยนต์กันดั้มไม่สามารถยิงปืนเลเซอร์หากมันอยู่ในช่องที่เป็นน้ำ, มาชินก้าแซดไม่สามารถใช้ท่ารัสต์เฮอริเคน ซึ่งเป็นการโจมตีด้วยลม ในอวกาศได้
เกมในตระกูลส่วนใหญ่นำเนื้อเรื่องมาจากอนิเมะหุ่นยนต์ที่นำมาใช้โดตรง ด้วยเหตุนี้เหตุการณ์ของด่านหลายๆ ด่านจึงสอดคล้องกับเนื้อเรื่องของอนิเมะนั้นๆ เช่น ด่านหนึ่งของ ซูเปอร์โรบอตไทเซ็น อัลฟา 3 มีฉากเป็นการต่อสู้ที่ยาคินดูเอะจากเรื่องกันดั้มซี้ด โดยผู้เล่นต้องบังคับหุ่นยนต์ไปต่อสู้กกับโพรวิเดนซ์กันดั้มซึ่งควบคุมโดย ราอูล เลอ ครูเซ เป็นต้น ในบางเกมเหตุการณ์เหล่านี้จะเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แต่ในบางเกมเหตุการณ์จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อผู้เล่นได้ทำตามเงื่อนไขบางอย่าง โดยทั่วไปแล้วเกมเกือบทุกเกมจะมีเนื่อเรื่องให้เลือกเล่นอย่างน้อยสองแบบ ซึ่งเกิดจากกองทัพของฝั่งผู้เล่นแบ่งออกเป็นสองทีมเพื่อไปต่อสู้กับศัตรูคนละที่กัน โดยผู้เล่นสามารถเลือกได้ว่าจะติดตามทีมไหน
หากหุ่นยนต์ตัวหนึ่งของผู้เล่นถูกทำลายในด่านๆ หนึ่ง ในด่านต่อไปนักบินยังมีชีวิตและหุ่นยนต์จะถูกซ่อมแซมและสามารถนำไปเล่นได้ตามปกติ หุ่นยนต์จะถูกทำลายหรือตัวละครจะตายก็ต่อเมื่อเหตุการณ์นั้นเป็นส่วนหนึ่งของเนื้อเรื่อง และหลายครั้งผู้เล่นยังสามารถเลือกที่จะช่วยชีวิตตัวละครที่ต้องตายตามเนื้อเรื่องได้โดยทำตามเงื่อนไขบางอย่าง นอกจากนี้ผู้เล่นยังสามารถชักชวนให้ศัตรูบางคนเข้ามาเป็นพวก ทำให้ผู้เล่นสามารถสร้างกองทัพที่ไม่ปรากฏในอนิเมะต้นฉบับได้
เกมในตระกูลมีหุ่นยนต์พิเศษซึ่งผู้เล่นสามารถนำเข้ามาเสริมกองทัพของตนได้หากทำตามเงื่อนไขที่เกมกำหนด เงื่อนไขดังกล่าวมักเกี่ยวกับการดำเนินเรื่องตามเนื้อเรื่องของอนิเมะต้นฉบับอย่างเคร่งครัด การพยายามชักชวนศัตรูบางคนหลายๆ ครั้ง การเอาชนะหุ่นยนต์ศัตรูบางตัวดัวยหุ่นยนต์ตัวหนึ่งๆ ฯลฯ หุ่นยนต์พิเศษเหล่านี้มักเป็นหุ่นยนต์ของศัตรูที่ฝ่ายของผู้เล่นนำมาใช้ แต่บางครั้งก็เป็นหุ่นยนต์ใหม่ที่ไม่ปรากฏในอนิเมะใดๆ เลย
ตั้งแต่ภาคซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น 4 เป็นต้นมา เกมในตระกูลนี้หลายๆภาคจะมีฐานข้อมูลของตัวละครและยูนิตทั้งหมดในเกมมาให้ด้วย ซึ่งข้อมูลในฐานข้อมูลจะอ้างอิงจากเนื้อเรื่องเดิมของตัวละครหรือยูนิตนั้นไม่ว่าเนื้อเรื่องจะถูกเปลี่ยนแปลงในเกมอย่างไร โดยทั่วไปแล้วผู้เล่นจะสามารถดูรายละเอียดของฐานข้อมูลได้เฉพาะตัวละครหรือยูนิตที่ได้พบเข้าระหว่างเล่นไปแล้วเท่านั้น

หุ่นยนต์

หุ่นยนต์ในเกมซุปเปอร์โรบอตไทเซ็นแบ่งออกเป็นสองชนิด คือ ซูเปอร์โรบ็อต และเรียลโรบ็อต ซูเปอร์โรบ็อตคือหุ่นยนต์ที่มีพลังชีวิตสูง สามารถรับการโจมตีได้หลายๆ ครั้ง แต่ขาดความว่องไวทำให้โดนโจมตีบ่อยๆ ซูเปอร์โรบ็อตมีอาวุธหรือท่าไม้ตายสำหรับโจมตีระยะใกล้ที่มีพลังทำลายสูง แต่ความแม่นยำต่ำ ตัวอย่างหุ่นยนต์ซูเปอร์โรบ็อต ได้แก่ มาชินก้าแซด เก็ตเตอร์โรโบ เป็นต้น เรียลโรบ็อตเป็นหุ่นยนต์ที่มีความว่องไว สามารถหลบการโจมตีของคู่ต่อสู้ได้บ่อยกว่าซูเปอร์โรบ็อต แต่มีพลังชีวิตน้อยและพลังป้องกันต่ำ จึงถูกทำลายได้ง่ายโดยการโจมตีเพียงไม่กี่ครั้ง อาวุธของเรียลโรบ็อตส่วนใหญ่เป็นอาวุธระยะไกลซึ่งมีความแม่นยำสูง แต่พลังโจมตีต่ำ ทำให้ต้องโจมตีศัตรูหลายครั้งก่อนจะเอาชนะได้ ตัวอย่างเรียลโรบ็อต ได้แก่ หุ่นยนต์กันดั้มเกือบทั้งหมด และวาลคิรีจากเรื่องมาครอส เป็นต้น อย่างไรก็ดีหุ่นยนต์บางตัวก็มีลักษณะไม่เป็นไปตามกฎข้างต้น เช่น ไรดีนเป็นซูเปอร์โรบ็อตที่อาวุธส่วนใหญ่เป็นอาวุธระยะไกล และดันไบน์เป็นเรียลโรบ็อตที่ถนัดการต่อสู้ระยะประชิตตัว
หุ่นยนต์ส่วนใหญ่สามารถโจมตีหุ่นยนต์ได้เพียงหนึ่งตัวต่อการโจมตีหนึ่งครั้ง แต่หุ่นยนต์บางตัวมีอาวุธที่สามารถโจมตีหุ่นยนต์ทั้งหมดในบริเวณบริเวณหนึ่งของแผนที่ได้(อาวุธMap) เช่น ไฮเมก้าแคนน่อนของดับเบิ้ลเซต้ากันดั้ม อย่างไรก็ดีอาวุธเหล่านี้จะไม่ทรงพลังเท่าอาวุธธรรมดา ในเกมใหม่ๆ ยังมีอาวุธที่ไม่เน้นทำลายพลังชีวิตของศัตรู แต่ทำให้ศัตรูอ่อนแอลงในทางอื่น เช่น ลดพลังป้องกัน ลดพลังงาน หรือทำให้ศัตรูเคลื่อนที่ไม่ได้ เป็น 
หุ่นยนต์บางตัวทำหน้าที่เป็นหน่วยสนับสนุนการรบมีหน้าที่เติมพลังชีวิตและพลังงานให้หุ่นยนต์ตัวอื่นๆ หุ่นยนต์เหล่านี้มักจะเป็นคู่หูของหุ่นยนต์ตัวเอกในอนิเมะเรื่องต่างๆ ยกตัวอย่างเช่น อะโฟรไดท์เอ และบอสโบรอท จากมาชินก้าแซด, เมธัส จากเซต้ากันดั้ม, และกินเรโรโบ จากไจแอนท์โรโบ นอกจากนี้ หุ่นยนต์ของพระเอกจากเรื่อง มาครอส 7 ยังสามารถเล่นดนตรี ซึ่งช่วยให้หุ่นยนต์ในฝั่งเดียวกันโจมตีมีประสิทธิภาขึ้นอีกด้วย
ในเกมยังมียานรบขนาดใหญ่ ซึ่งมีหน้าที่ขนส่งและเติมพลังให้หุ่นยนต์ หุ่นยนต์ที่อยู่ใกล้ยานรบจะหลบการโจมตีได้ดีขึ้นและโจมตีได้แม่นยำขึ้น ตัวอย่างยานรบที่ปรากฏในเกม ได้แก่ ไวท์เบส จาก โมบิลสูทกันดั้ม, ราไคลัม จาก ชาร์ เคาน์เตอร์แอทแทค, เอสดีเอฟ-1 และ มาครอส จาก มาครอส, และเอ็กซ์เซลเลียน จาก กันบัสเตอร์
หุ่นยนต์จะทำงานได้ประสิทธิภาพสูงสุดเมื่อได้นักบินที่เหมาะสม เนื่องจากนักบินแต่ละคนมีระดับความเชี่ยวชาญในการโจมตีระยะใกล้ ระยะไกล และมีความสามารถในการหลบการโจมตีเฉพาะตัว นักบินบางคนยังมีทักษะพิเศษซึ่งทำให้เขาสามารถใช้ท่าไม้ตายของหุ่นยนต์บางตัวที่นักบินคนอื่นไม่สามารถใช้ได้ เช่น นักบินจากเรื่องกันดั้มที่เป็นนิวไทป์เท่านั้นที่สามารถใช้ฟันเนลของหุ่นยนต์ในตระกูลกันดั้มได้ เป็นต้น

ความนิยม

เกมซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็นส่งผลกระทบในเชิงบวกต่อธุรกิจแอนิเมชัน โดยทำให้ผู้เล่นหลายคนสนใจอนิเมะหุ่นยนต์ที่เห็นในเกมเป็นครั้งแรก นอกจากนี้ แบนเพรสโตยังได้ออกเกม ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น ออริจินัลเจเนเรชัน ซึ่งนำเอาแบนเพรสโตออริจินัลสำหรับเกมซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็นภาคต่างๆ มารวมไว้ในหนึ่งเกม ออริจินัลเจเนเรชันได้รับความนิยมเป็นอย่างสูง และสามารถสร้างกลุ่มผู้ติดตามขนาดใหญ่ของหุ่นยนต์ดังกล่าว
เพลงที่ใช้ในซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็นยังได้รับความนิยมมาก กลุ่มนักตนตรีชื่อ แจมโปรเจกต์ (JAM Project) ซึ่งประกอบด้วยนักดนตรีแนวอนิเมะที่มีชื่อเสียงหลายคน เป็นผู้สร้างเพลงเปิดและเพลงปิดสำหรับเกมซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็นหลายเกม  นอกจากนี้ยังมีคอนเซิร์ต ซูเปอร์โรบ็อตสปิริตส์ ซึ่งนักร้องเพลงอนิเมะมาขับร้องเพลงเปิดของอนิเมะหุ่นยนต์ต่างๆ
นอกจากนี้มีอนิเมะหลายเรื่องที่ถูกสร้างขึ้นจากตัวละครหรือหุ่นยนต์ในเกม ยกตัวอย่างเช่น เก็ตเตอร์โรโบ อาร์มาเกดดอน, ชินเก็ตเตอร์โรโบ ปะทะ นีโอเก็ตเตอร์โรโบ, และมาชินไคเซอร์ ชินเก็ตเตอร์โรโบปรากฏตัวครั้งแรกใน ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น 4 ภายหลังถูกรวมเข้ากับเรื่องราวในมังงะโดย เค็น อิชิคาวะ นักเขียนการ์ตูนผู้สร้างเก็ตเตอร์โรโบ มาชินไคเซอร์ปรากฏตัวครั้งแรกใน ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น เอฟ ในปี พ.ศ. 2540 โดยเป็นหุ่นยนต์ตัวที่สองของ โคจิ คาบุโตะ นักบินของมาชินก้าแซด โก นากาอิ ผู้วาดมาชินก้าแซดได้รวมมาชินไคเซอร์เข้าในมังงะในฐานะหุ่นต้นแบบของมาชีนก้าแซด อนิเมะเรื่อง มาโซคิชินไซบัสเตอร์ นำเอาหุ่นยนต์ไซบัสเตอร์ ซึ่งปรากฏตัวเป็นครั้งแรกใน ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น 2 มาสร้างเป็นอนิเมะความยาว 26 ตอน โดยมีตัวละครซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากเพื่อนของ มาซากิ อันโด นักบินของไซบัสเตอร์ในเกม นอกจากนี้ยังมีมังงะเรื่อง โจคิชิน ริวโคเด็นคิ ซึ่งเล่าความเป็นมาของหุ่นยนต์ริวโคโอและโคริวโอ ใน ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น อัลฟา 2 และซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น ออริจินัลเจเนเรชัน 2
ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2548 แบนเพรสโตออกโอวีเอเรื่อง ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น ออริจินัลเจเนเรชัน: ดิ แอนิเมชัน ซึ่งเล่าเรื่องราวภาพหลังเกมซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น ออริจินัลเจเนเรชัน 2 และภายหลังได้ออกภาพยนตร์การ์ตูนโทรทัศน์ชุด ซูเปอร์โรบ็อตไทเซ็น ออริจินัลเจเนเรชัน: ดีไวน์วอร์ส ซึ่งเล่าเรื่องของเกมออริจินัลเจเนเรชันภาคแรก