คิริสึโบะ

ที่มาของชื่อบท คิริสึโบะ

คิริ (桐 - kiri ) นั้น มากจากชื่อต้นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่งในภาษาญี่ปุ่นเรียกว่า ต้นคิริ ( 桐 kiri) ในภาษาไทยเรียกว่า ต้นทัง ภาษาอังกฤษเรียกว่า เพาโลว์เนีย ( Paulownia )
ไม้สกุลเพาโลว์เนียเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบ ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ลำต้นสีเทาน้ำตาลหรือดำ เปลือกต้นเรียบเมื่อยังอ่อน แต่จะแตกเป็นร่องตามยาวเมื่อต้นแก่และเป็นโพรงภายใน
ใบ จะรวมอยู่เป็นพุ่มตรงปลายยอดคล้ายร่ม ใบส่วนใหญ่แตกแบบตรงกันข้ามเป็นคู่ๆ (opposite leaf let) กิ่งก้านแตกแบบ Pseudo-dichotomous ใบของต้นอ่อนจะมีขนาดใหญ่ ลักษณะใบกว้างรูปร่างคล้ายหัวใจ ปลายใบแหลม รูป elongale deltiod ovate หรือ cordate ovate ใบมีความยาวประมาณ 24 เซนติเมตร กว้าง 20 เซนติเมตร ก้านใบยาวมีขนอ่อนๆ เต็มไปหมด หูใบยาว ขอบใบหยักแบบฟันปลา ต้นแก่จะมีใบขนาดเล็กกว่าและขอบใบจะเรียบหรือเกือบเรียบมีขนปกคลุม ใบที่เกิดจากหน่อที่แข็งแรงจะมีขนน้อยกว่าใบที่เกิดจากกิ่งแขนงที่เจริญเต็มที่แล้ว และใบที่เกิดตามข้อต่ำๆ ของกิ่ง จะมีขนน้อยกว่าข้อที่อยู่สูงขึ้นไป ใบที่อยู่ใกล้ดอกจะมีขนมากที่สุด
ดอก เป็นช่อแบบ pedunculate หรือ subsessile ประกอบด้วยดอกเล็กๆ จำนวน 3-5 ดอก ช่อดอกอยู่ระหว่างกิ่งกับก้านใบ ดอกมีสีม่วงอ่อน เหลืองอ่อนและขาว ลักษณะเป็นกะเปาะตรงโคนยาวประมาณ 10 เซนติเมตร ดอกบานตรงปลายคล้ายรูปแตรมี 5 กลีบ เป็นรูปคลื่น เกสรตัวผู้มี 4 อัน อันใหญ่ 2 และเล็ก 2 อัน เส้นใยของดอกไม่เรียบยาวและกลม มีขน มีก้านเกสรยาว ดอกจะบานจากโคนไปปลายช่อ ดอกจะออกเมื่อมีอายุประมาณ 8-10 ปี ในถิ่นกำเนิดออกดอกในเดือนสิงหาคม ส่วนที่ปลูกในไทยปรากฏว่า ออกดอกราวเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนธันวาคม และบานในราวเดือนมีนาคมถึงเมษายน
สึโบะ (壺 - tsubo) นั้น หมายถึง บริเวณสวนเล็กๆระหว่างหมู่ตึกในพระราชวัง
ดังนั้น คิริสึโบะ ชื่อบทที่ 1 ในตำนานเก็นจินั้น หมายถึง
1. บริเวณสวนที่มีต้นทังปลูกอยู่ ณ. ที่นี้เป็นชื่อเรียกตำหนักแห่งหนึ่ง ภายในพระราชวัง เฮอันเคียว
2. ชื่อเรียกแทนชื่อจริงของตัวละครที่ปรากฏอยู่ในเรื่อง และอาศัยอยู่ในตำหนักคิริ เช่น คิริสึโบะ โนะ โคอิ - นางกำนัลตำหนักคิริ ( kiritsubo no koi ) มารดาของเก็นจิ และ จักรพรรดิคิริสึโบะ พระราชบิดาของเก็นจิ

เรื่องย่อ

ในรัชสมัยของจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง ยังมีนางกำนัลฐานันดรต่ำต้อยผู้เป็นที่สนิทเสน่หาขององค์จักรพรรดิเหนือผู้ใด พระชายาพระสนมศักดิ์สูงต่างคิดว่านางใฝ่สูงเกินศักดิ์ ด้านนางในที่มีฐานันดรต่ำกว่า ต่างพากันริษยานาง ทุกสิ่งที่นางกำนัลตำหนักคิริทำดูเหมือนจะไปทำให้ผู้คนต่างๆไม่พอใจนางเสมอ จนนางเครียดและล้มป่วย ใช้เวลาอยู่ที่บ้านเดิมมากว่าในราชสำนัก และโชคชะตาก็บันดาลให้นางคลอดพระโอรสที่งดงามเกินพรรณนาหนึ่งพระองค์ พระจักรพรรดิแทบอดพระทัยไม่ไหวที่จะรับโอรสน้อยเข้าวังตั้งแต่แรกเกิด ยามเมื่อพระองค์นำทารกน้อยเข้าวังนั้น ดอกคิริพากันบานสะพรั่งเต็มสวน นางกำนัลตำหนักคิริถูกกลั่นแกล้งอย่างโหดร้ายจนกระทั่งตายไปในที่สุด
พระโอรสองค์โตของจักรพรรดิคิริสึโบะนั้นเป็นหลานของอุไดจินผู้เรืองอำนาจ ด้วยอำนาจสนับสนุนอันยิ่งใหญ่นี้ ทุกคนต่างพากันคิดว่า เขาต้องได้เป็นรัชทายาทแน่นอน แม้ว่า พระโอรสที่เกิดกับนางกำนัลตำหนักคิริจะเป็นเด็กชายที่งดงามเหนือกว่าเพียงใดก็ตาม
ลมในฤดูใบไม้ร่วงพัดพาให้ยามเย็นค่ำหนาวจับใจ องค์จักรพรรดิจมอยู่ในความโศกเศร้า พระองค์ส่งนางใน นาม ยูเงย์โนะเมียวบุ ส่งพระราชสาส์นไปให้ยายของเก็นจิ ในค่ำคืนจันทร์สาดแสงงดงาม
เมียวบุนั่งรถเทียมวัวไปถึงหน้าบ้านของยายของเก็นจิ หนทางสู่ตัวบ้านนั้นเต็มไปด้วยหญ้ารกเรื้อ ลมยามฤดูสาร์ทพัดกรรโชกน่ากลัว ท่านยายไม่อาจข่มกลั้นน้ำตา หลังจากนางได้อ่านพระราชสาร์น
ในความนั้น กล่าวว่า พระองค์เศร้าโศกเสียพระทัยอย่างลึกซึ้งต่อการจากไปของนางกำนัลตำหนักคิริและประสงค์จะรับตัวพระโอรสไปอยู่กับพระองค์ในวัง
เมื่อเมียวบุกลับวัง นางยิ่งสะเทือนใจเมื่อพบว่าจักรพรรดิรอคอยการกลับมาของนางอยู่ พระองค์ทรงชมสวนที่ตบแต่งอย่างวิจิตรเบื้องหน้า ใบไม้แดงเต็มที่ในฤดูใบไม้ร่วง ดอกไม้ต่างแข่งกันเบ่งบาน พระองคตรัสกับนางใน 2-3นางอยู่ เรื่องบทกวีประกอบภาพเรื่อง ลำนำโศกนิรันดร์ ของไป๋จวีอี้ ที่วาดโดยองค์จักรพรรดิอุดะ กวีที่กล่าวถึงองค์จักรพรรดิถังเสวียนจงอาลัยถึงพระชายา หยางกุ้ยเฟย ผู้วายชนม์ นั้นช่างเตือนพระทัยของจักรพรรดิคิริสึโบะให้อาลัยถึงนางกำนัลกำหนักคิริ
พระองค์ยินดีนักที่ได้รับจดหมายตอบจากยายของเก็นจิที่เมียวบุนำมาประทานพระองค์ ใจความว่า ยายของเก็นจินั้นห่วงใยในอนาคตของหลานชาย
เมียวบุนำของที่ระลึกถึงคนตายที่ยายของเก็นจิมอบให้ มาให้พระจักรพรรดิทอดพระเนตร พระองค์ยิ่งพิศ ความทรงจำเกี่ยวกับนางกำนัลเรือนคิริยิ่งย้อนกลับมาซ้ำแล้วซ้ำเล่าตั้งแต่วันแรกพบ
วันเดือนเคลื่อนไป องค์ชายน้อยๆได้เข้ามาประทับในราชวังเมื่ออายุได้ 7 ปี อุปทูตจากเกาหลี ผู้ซึ่งมีชื่อเสียงด้านดาราศาสตร์และการพยากรณ์เดินทางมาถึง จักรพรรดิทรงเรียกตัวเขาเพื่อปรึกษาหารือ
โดยพระองค์ส่งเก็นจิไปที่หอโคโระ (โคโระคัง) ซึ่งเป็นสถานที่จัดเลี้ยง โดยอ้างว่าเก็นจิเป็นบุตรของอุไดเบ็น โหรชาวเกาหลีโคลงศีรษะด้วยความประหลาดใจ "เด็กคนนี้มีลักษณะที่จะได้ดำรงฐานันดรสูงสุด และอาจจะเป็นถึงบิดาแห่งราชอาณาจักร " เขาพึมพำกับตัวเองต่อว่า "สงสัยข้าจะทำนายผิด ลักษณะของเด็กคนนี้ไม่ใช่ลักษณะของคนที่จะมีตำแหน่งเพียงขุนนางเท่านั้น" อุไดเบ็นสนใจกวีจีนและสนทนากับชาวเกาหลีอย่างถูกคอ เด็กชายแต่งบทกวีจนได้รับคำชมมากมาย
ต่อมาจักรพรรดิรับพระชายาใหม่ที่มีหน้าตาคล้ายนางกำนัลเรือนคิริผู้ล่วงลับเข้าวัง พระองค์ทรงโปรดปรานนางมาก ผู้คนพากันตั้งฉายาพระโอรสน้อยว่า เก็นจิผู้เจิดจรัส และ พระชายาฟุจิทสึโบะว่า พระชายาสุรีย์ฉาย ส่วนตัวพระจักรพรรดิทรงประสงค์ให้ทั้งสองสนิทสนมกลมเกลียวกัน
เมื่อเก็นจิอายุได้ 12 ปี เขาเข้าพิธีเกมปุกุ ( พิธีบรรลุนิติภาวะของเด็กชาย ) ที่จัด ณ ตำหนักเซย์เรียว ( Seiryouden ) ด้วยใบหน้าที่อ่อนเยาว์ และทรงผมแบบเด็กชายเล็กๆ ทำให้องค์จักรพรรดิทรงไม่อาจหักพระทัยที่จะเห็นผมไว้ยาวนั้นถูกตัดออกเป็นทรงผมแบบผู้ใหญ่ เมื่อปอยผมถูกตัดออก จักรพรรดิทรงคิดถึงนางกำนัลที่ล่วงลับอย่างสุดหัวใจ พิธีผ่านพ้นไป เด็กชายเปลี่ยนการแต่งกายเป็นแบบผู้ใหญ่ และออกร่ายรำเพื่อขอบคุณเทพเจ้า ณ ลานพระราชวัง
องค์จักรพรรดิทรงปลาบปลื้มพระทัยใหญ่หลวง ถึงแม้พระองค์จะเคยลืมอดีตขมขื่นไปได้ชั่วขณะหนึ่ง แต่บัดนี้อดีตนั้นย้อนกลับมา หลังพิธีจบสิ้น เด็กชายกลายเป็นผู้ใหญ่ องค์จักรพรรดิพบว่า พระโอรสในเครื่องแต่งกายและทรงผมแบบผู้ใหญ่กลับรูปงามขึ้นอีกมากจนน่าประหลาดใจ เก็นจิสมรสกับท่านหญิงอาโออิ บุตรีของสะไดจิน ผู้มีอายุแก่กว่า และนางไม่พอใจที่ต้องแต่งงานกับเด็กน้อยอายุ 12 ปี ทั้งสองมีความสัมพันธ์ที่เย็นชาต่อกัน สำหรับเก็นจิแล้ว พระชายาฟุจิทสึโบะคนเดียวเท่านั้นที่งดงามที่สุดในใจของเขา