ภูเก็ตฮกเกี้ยน

ชาวจีนผู้เปลี่ยนเมืองภูเก็ต

ความเป็นเมืองภูเก็ตที่เราสัมผัสได้ทุกวันนี้ ไม่ว่าจะเป็นตึกรางบ้านช่อง อาหารการกิน การแต่งกาย วิถีชีวิตและงานประเพณีล้วนแต่มีวัฒนธรรมจีนเข้าเป็นองค์ประกอบที่สำคัญอยู่มากทีเดียว ต่อคำถามว่า ชาวจีนได้ทะลักเข้ามาอยู่ภูเก็ตตั้งแต่เมื่อไหร่? การจะตอบคำถามนี้คงต้องย้อนไปถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 เมื่อนักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่าการเอาดีบุกไปเคลือบเหล็กจะสามารถป้องกันสนิมได้ การต้องการเหล็กเคลือบดีบุกไปทำกระป๋องบรรจุอาหารจึงมีความต้องการปริมาณมหาศาลในยุโรป ตอนนั้นอังกฤษมาตั้งบริษัท English East India ในปีนังเป็นศูนย์กลางในการทำการค้าและรับซื้อแร่ดีบุกในเอเชีย ทำให้การขนส่งดีบุกไปขายสะดวกมากยิ่งขึ้น ประกอบกับรัฐไทยเลิกผูกขาดธุรกิจดีบุก อนุญาตให้ราษฏรสามารถขุดแร่ขายได้อย่างอิสระ ปัจจัยนี้ก่อให้เกิดความกระตือรือร้นในการเพิ่มผลผลิตดีบุกของเกาะแห่งนี้ ความต้องการดีบุกอย่างมากในช่วงเวลานั้น ก่อให้เกิดการขาดแคลนแรงงานอย่างรุนแรง เจ้าเมืองภูเก็ตในสมันนั้นจึงเดินทางไปหากรรมกรจีน โดยว่าจ้างคนจีนจากกรุงเทพประมาณ 300 คน และคนจีนจากปีนังอีกจำนวนมากมาทำงาน ส่วนใหญ่เป็นคนจีนที่พูดภาษาฮกเกี้ยน คนจีนเหล่านี้ได้ไปชักชวนญาติพี่น้องจากเมืองจีนมาทำงานในภูเก็ต จึงเกิดการหลั่งไหลของชาวจีนมายังเกาะนี้อย่างมากมาย ชาวจีนที่อยู่ทางภาคใต้ของประเทศจีนเช่น ชาวจีนจากมณฑลฮกเกี้ยน กวางตุ้ง ไหหลำ สามารถออกทะเลได้ง่ายจึงมีชาวจีนจากพื้นที่เหล่านี้อพยพมาทำงานในเอเชียอาคเนย์เป็นจำนวนมาก ผู้อพยพชาวจีนเหล่านี้ทิ้งประเทศอันเนื่องจากความยากลำบาก อันเกิดจากเศรษฐกิจที่ตกต่ำ ปัญหาสงครามกลางเมือง และภัยพิบัติทางธรรมชาติ เพื่อมาแสวงหาโอกาสทางการงานและชีวิตที่ดีกว่า คนจีนที่อพยพลงมานี้มี 2 ประเภท แบ่งเป็นประเภทที่มาโดยอิสระกับประเภทที่มีสังกัด ( Indentured Labor ) ชาวจีนอพยพหลายคนถูกนำมาจากเมืองจีนผ่านปีนังก่อนที่จะถูกส่งไปอยู่เมืองอื่น อาทิ ภูเก็ต เมดาน ( ในอินโดเนเชีย ) คนจีนเหล่านี้จะถูกลงทะเบียนและทำเครื่องหมายเพื่อป้องกันการหลบหนี The Chinese Protectorate Report Of 1881 , Indicating the severity of labor condition. Chinese coolies usually worked for 360 days a year with wages varying from $30 to $40 . For new immigrants or sinkeh ( ผู้ที่มาใหม่ ในภาษาฮกเกี้ยน ), the cost of passage was frist deducted from their wages. ผืนดินอันอุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรแร่ดีบุก เปิดโอกาสให้ผู้ที่เข้าอาศัยอยู่ในภูเก็ตสามารถสร้างฐานะได้อย่างมั่นคงโดยเฉพาะชาวจีนที่มีนิสัยขยันขันแข็ง หนังเอาเบาสู้ มัธยัสถ์ อดทนและมีทักษะทางการค้าทำให้กุลีจีนหลายคนถีบตัวจากกรรมกรหรือผู้ทำการค้าเล็กๆน้อยๆ ก้าวมาเป็นนายเหมืองอย่างเต็มภาคภูมิ เศรษฐีกลุ่มนี้บางคนเป็นคนจีนมาจากปีนัง บ้างก็มาจากเมืองจีนโดยตรง ส่วนใหญ่เป็นจีนฮกเกี้ยน

จำนวนชาวจีนในภูเก็ต

เนื่องจากกระแสการอพยพของคนจีนโดยมากมาจาก มณฑลฮกเกี้ยน สิงคโปร์ และ ปีนัง ทำให้คนจีนในภูเก็ตมีจำนวนทวีเพิ่มขึ้นอย่างมากและเป็นประชากรส่วนใหญ่ในจังหวัดภูเก็ต ใน ปี พ.ศ. 2389 มีคนจีน"ผูกปี้" จ่ายภาษีทั้งสิ้น 197 คน มาปี พ.ศ .2407 จำนวนชาวเพิ่มขึ้นเป็น 7002 คน ในปี พ.ศ. 2420 มีชาวจีน 8,984 คน มากว่า พังงา 4,000 คน ระนอง 3,000 คน และในปี พ.ศ 2413 นายแบรดเลย์ ชาวอังกฤษ ได้มาสำรวจภูเก็ตพบว่ามีคนจีนถึง 28000 คน และในปี 2427 เพิ่มเป็น 40000 คน ปี พ.ศ. 2446 มีชาวจีนมากที่สุดถึง 32,000 คน ชาวจีนในภูเก็ต มากกว่าชาวจีนในพระนคร ถึง 4250 คน ในปี พ.ศ. 2427 ทำให้ร่ายได้จากเก็บภาษีผูกปี้ในขณะ จังหวัดภูเก็ตสามารถเก็บภาษีจากชาวจีนได้ถึง 240,000 บาท ได้มากกว่ากรุงเทพมหานคร และ จังหวัดทั้งหมดในภาคใต้ ได้จำนวน 190,000 บาทเท่านั้น ทำให้ภูเก็ตไม่ต้องพึ่งงบประมาณจากทางกรุงเทพ เป็นจังหวัดที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ แต่เป็นที่น่าตกใจในปี พ.ศ. 2478 พบชาวจีนในภูเก็ตเพียง 11350 คน และมีคนไทย 15188 คน ปัจจุบันประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัดภูเก็ตเป็นชาวจีนฮกเกี้ยนโดยส่วนมากและกลายเป็นชาวไทยเชื้อสายจีนฮกเกี้ยนภูเก็ต หรือเรียกอีกอย่างว่า บาบ๋าภูเก็ต

โรงเรียนจีนแห่งแรกของไทย

โรงเรียนภูเก็ตไทยหัว ก่อตั้งโดย นายตันแค้กิ๋ว นายตันจิ้นหงวน นายตันตั๋วโถ่ นายตันเองกี้ และ นายหงอฮั่นก๋วน สถาปนาเมื่อประมาณ พ.ศ. 2444-2456 เพื่อให้ลูกของชาวจีนโพ้นทะเลในภูเก็ตได้ศึกษาภาษาจีน เนื่องจากในอดีตชาวจีนภูเก็ตมักนิยมส่งบุตรหลานไปเรียน ณ ปีนัง และ ประเทศจีน ซึ่งเป็นที่ห่างไกล จึงทำให้ชาวจีนโพ้นทะเลร่วมตัวกันจัดตั้งโรงเรียนจีนขึ้นนามว่า ภูเก็ตฮั่วบุ๋น

โรงเรียนจีนในภูเก็ต

เดิมจังหวัดภูเก็ตมีโรงเรียนจีนอยู่หลายแห่ง แต่ถูกสั้งปิดเนื่องจากเหตุการณ์ทางการเมืองหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ผู้นำคลั่งในการเป็นชาตินิยม และ กลัวลัทธิคอมมิวนิส ทำให้โรงเรียนจีนถูกสั้งปิดไปจำนวนมาก จึงเหลือเพียงแห่งเดี่ยวในภูเก็ต ในอดีตการสอนจะแน่ให้เด็กจงรักภักดีต่อมาตุภูมิแผ่นดินจีน ทำให้ทางรัฐบาลแกร่งว่าหายปล่อยไปชาวจีนพวกนี่จะไม่แกร่งกลัวต่อกฎหมายไทย จึงทำให้มีการประกาศ พระราชบัญัติโรงเรียนราษฯ

วัฒนธรรม

ชาวจีนฮกเกี้ยนภูเก็ตมีวัฒนธรรมเป็นของตัวเองโดยมีการผสมทางวัฒนธรรม ไทย กับ จีน โดยไม่แบ่งแยกได้ชัด ในวันตรุษจีนเราก็ไหว้บรรพบุรุษ และในเทศกาลเดือน10 เราก็ไปวัดทำบุญ เราตักบาตรระหว่างเรากินเจอยู่ ภูเก็ตมีวัฒนธรรมการกิน การอยู่ เป็นของตัวเอง ทำให้วัฒนธรรมจีนฮกเกี้ยนของภูเก็ตผสมสานกลับวัฒนธรรมไทยแบบลงตัว คือมีความเป็นจีนมากและลงตัวกับความเป็นไทยโดยไม่แย้งต่อกัน

ประเพณี

ประเพณีโดยส่วนมากในภูเก็ตจะปฏิบัติตามประเพณีนิยมของชาวจีนฮกเกี้ยนและชาวจีนบาบ๋าที่ผูกพันกับชีวิต ตั้งแต่เกิด แต่งงาน จนสิ้นชีวิต และประเพณีความเชื่อต่างๆ

มั๋วโง้ย

มั๋วโง้ย หรือ พีธีครบเดือน เมื่อเด็กชาวจีนบาบ๋าภูเก็ตมีอายุครบหนึ่งเดือน พ่อแม่ จะจัดเตรียม ไข่ต้มย่อมสีแดง อิ๋วปึ่ง อั้งกู้โก้ย และ ฮวดโก้ย เพื่อนำไปไหว้เทพเจ้าที่ศาลเจ้า โดยนิยมชาวภูเก็ตนิยมเดินทางไปที่ศาลเจ้าปุดจ้อ เพื่อไหว้ขอพรและฝากลูกให้พระกวนอิมปุดจ้อช่วยคุ้มครองดูแล และ จะตั้งชื่อจีนใหเแก่เด็กในเวลานี้เอง พ่อแม่ จะจัดเตรียม ไข่ต้มย่อมสีแดง อิ๋วปึ่ง อั้งกู้โก้ย และ ฮวดโก้ย ไว้อีกหลายชุดเพื่อเอาไปให้ญาติผู้ใหญ่แสดงถึงการฝากตัวและทำความเคารพและจะได้ซองอั้งเป่าตอบแทนมา