ยุทธการที่ศิฟฟีน

ทำความรู้จักกับหลักฐาน

หลักฐานของนักประวัติศาสตร์อิสลามที่ได้มีบันทึกไว้เกี่ยวกับเหตุการณ์การรับตำแหน่งคอลีฟะฮ์ของท่านอะลีบินอบีฏอลิบ จะถูกบันทึกในรูปแบบของเอกสารเฉพาะเรื่อง (Monograph)(เอกสารฉบับศิฟฟีน) ดังตัวอย่างเช่น ท่านรอซูล ญะอ์ฟะรียอน ได้คำนวณเอกสารที่บันทึกไว้เฉพาะเรื่องของสงครามศิฟฟีนว่า มีมากกว่า ๑๖ ชิ้นด้วยกัน ซึ่งทั้งหมดถูกบันทึกในช่วงแรกของทศวรรตที่ ๔ และเขาได้ให้ทัศนะว่า หลักฐานที่มีในยุคหลังมานี้ ล้วนได้รับมาจากหลักฐานในยุคแรกๆ ทั้งสิ้น. หลักฐานเอกสารฉบับศิฟฟีนฉบับแรกที่ถูกกล่าวไว้ ถูกบันทึกในช่วงแรกของทศวรรตที่ ๒ เช่น หนังสือศิฟฟีน ของญาบีร บิน ยะซีด ญุอ์ฟีย์(เสียชีวิต ๑๒๕ ปีจันทรคติ), อะบาน บิน ตัคลิบ(เสีย ๑๔๑ จันทรคติ) และอบูมิคนัฟ(เสีย๑๕๗ จันทรคติ) และเช่นกัน เชซ โรบินซัน(Chase F. Robinson)อาจารย์แห่ง City University of New York ได้กล่าวถึงเอกสารศิฟฟีนในช่วงปี ค.ศ.๘๕๐ ถึง ๗๕๐ ว่ามีถึง ๑๔ ฉบับด้วยกัน และสูญหายไป ๗ ฉบับในช่วงทศวรรตหลังมา.

การรวมทัพและสงคราม

ท่านอะลีต้องเผชิญและแบกรับกับปัญหาภายในขณะเริ่มดำรงตำแหน่ง แต่ในเดือนซุลฮิจญะฮ์ ปี ฮ.ศ.ที่๓๖ (ค.ศ.๖๕๗)ก็สามารถรวบรวมไพร่พลจัดกองทัพแห่งอิรักขึ้นมาได้ และได้นำกองทัพมุ่งสู่ศิฟฟีน. การสู้รบระหว่างสองฝ่ายก็เกิดขึ้น จนย่างเข้าสู่เดือนมุฮัรรอมการสู้รบหยุดลง และมีการเจรจาเกิดขึ้นทั้งสองฝ่ายโดยใช้เวลาประมาณหนึ่งเดือน แต่เมื่อทั้งสองฝ่ายเห็นแล้วว่าการเจรจาไม่ส่งผลใดๆ ทำให้การสู้รบเกิดขึ้นเป็นครั้งที่สองในเดือนซอฟัร(ค.ศ.๖๕๗). สงครามดังกล่าวกินเวลาประมาณสามเดือน ซึ่งเวลาส่วนมากของสงครามใช้ไปกับการเจรจาเพื่อหาข้อยุติ. ทั้งสองฝ่ายต่างได้รับความเสียหายอย่างมาก ถึงกระนั้นฝ่ายมุอาวียะฮ์เล็งเห็นแล้วว่ากองทัพของท่านอะลีจะเป็นฝ่ายชนะ ในค่ำคืนสุดท้ายของสงครามศิฟฟีน(ลัยละตุ้ล ฮะรีร) อัมรุอาศ ได้เสนอแก่มุอาวียะฮ์ว่า ให้ทหารของมุอาวียะฮ์นำอัลกรุอานเสียบไว้ที่ปลายหอก เพื่อให้ทหารของอะลีเกิดความแตกแยกและแบ่งเป็นกลุ่มขึ้น. และมุอาวียะฮ์ก็ตอบรับข้อแนะนำดังกล่าว.

การเสียบอัลกรุอานที่ปลายหอก และการออกจากสงคราม

กองทัพของมุอาวียะฮ์ได้นำอัลกรุอานแขวนไว้ที่ปลอยหอก เพื่อต้องการแสดงว่าไม่ต้องการที่จะทำสงครามต่อไป และจากการกระทำดังกล่าวเพื่อบอกว่าให้อัลกรุอานเป็นตัวตัดสิน. จนทำให้กองทหารของท่านอะลีเกิดความสับสน ในขณะที่ท่านอะลียืนหยัดในการทำสงครามต่อไป และได้เตือนแก่ทหารของตนว่า มุอาวียะฮ์เป็นคนไม่มีศาสนา และการที่เขากระทำเช่นนี้ก็เพื่อหลอกลวงพวกเราและมันคือเล่ห์เหลี่ยมของมุอาวียะฮ์. แต่บรรดากอรีย์(นักอ่านอัลกรุอาน)ต่างน้อมรับต่ออุบายของมุอาวียะฮ์  กระทั่งบางคนได้ขู่กับอะลีว่า ถ้าหากยังคงดำเนินสงครามต่อไป เราก็จะคิดว่าอะลีคือศัตรูของเรา และจะทำกับอะลีเหมือนที่ทำกับอุษมาน เมื่อท่านอะลีเห็นว่าทหารของตนกำลังละทิ้งสงคราม จึงยอมจำนนต่ออุบายไปโดยปริยาย.
พูนาวาล่า(Ismail Kurban Husein Poonawala) ได้บันทึกถึงเหตุการณ์นี้ว่า เป็นที่ชัดเจนแก่บุคคลที่ต้องการทำสนธิสัญญาหาใช่ท่านอะลีไม่ แต่เป็นความต้องการของหทารอิรักที่มีไพร่พลจำนวนมากในกองทัพของท่านอะลีต่างหาก จนกระทั่งอุบายนี้ได้ผลเป็นอย่างดี เพราะทำให้หทารอะลีเกิดเป็นกลุ่มต่างๆ ขึ้นและได้ออกห่างจากท่านอะลีในที่สุด. กลอุบายของสงครามครั้งนี้เป็นที่ชัดแจ้งก่อนแล้วสำหรับท่านอะลี ถึงแม้ว่าทหารบางส่วนที่ศรัทธาต่อท่านอะลีบอกให้ท่านอะลีทำสงครามต่อก็ตาม. อัชอัษ บิน เกซ ผู้นำที่มีความแข็งแกร่งที่สุดแห่งเผ่ากูฟะฮ์ ได้ตอบรับการเชิญชวน(อุบาย)ของมุอาวียะฮ์ บางรายงานบันทึกว่า เขา(อัชอัษ)กล่าวแก่ท่านอะลีว่า “หากท่านไม่ตอบรับการเสนอทำสนธิสัญญา(ของมุอาวียะฮ์)จะไม่มีใครในเผ่าของฉันจะสู้รบเคียงข้างท่านแม้แต่คนเดียว. เมื่อทหารจำนวนมากล้มเลิกการรบ จึงกลายเป็นสาเหตุให้ท่านอะลีต้องยอมหยุดสงคราม และส่วนมากของนักกอรีย์เองก็มีความต้องการที่จะทำสนธิสัญญานั้นด้วย และส่งอัชอัษไปฟังข้อเสนอของมุอาวียะฮ์. ซึ่งมุอาวียะฮ์เสนอให้ทั้งสองฝ่ายเลือกอนุญาโตตุลาการขึ้นมาเพื่อตัดสินข้อพิพาท. แต่บรรดาผู้เคร่งครัดในกองทัพอะลีประมาณ ๔,๐๐๐คนเริ่มที่จะเข้าใจในเพทุบายของมุอาวียะฮ์ที่จะขึ้นดำรงตำแหน่งคอลีฟะฮ์ เลยเรียกร้องให้ท่านอะลีทำสงครามกับมุอาวียะฮ์ต่อไป แต่ทหารที่ไม่ร่วมด้วยนั้นมีเยอะกว่า จึงทำให้ท่านอะลีไม่เห็นด้วยที่จะทำสงครามต่อไป ซึ่งนักประวัติศาสตร์หลายท่านเชื่อว่านี่เป็นยุทธวิธีหนึ่งที่ถูกคำนวณโดยมุอาวียะฮ์เอาไว้แล้ว.
พูโนวาล่ายังได้บันทึกว่า ในช่วงเวลานั้นเป็นไปได้ว่าตัวของมุอาวียะฮ์เองไม่มีความต้องการที่จะทวงหนี้แค้นให้กับอุษมานหรือจัดตั้งระบบรัฐสภาอย่างจริงจัง. เพราะทหารส่วนใหญ่ต่างก็พอใจกับสถานการณ์เช่นนี้ และพวกเขาต้องการแต่งตั้งอนุญาโตตุลาการจากกองทัพอะลี เพื่อเผชิญหน้ากับอัมรุอาศตัวแทนแห่งชาวชาม. ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่อนุญาโตตุลาการจะเป็นตัวแทนของอะลี หรือเป็นตัวแทนของชาวอิรัก เพราะส่วนใหญ่เป็นชาวกูฟะฮ์ มันจึงมีช่องว่างมากยิ่งขึ้นในกองทัพท่านอะลี. ท่านอะลีจึงเลือกอิบนิอับบาส หรือมาลิกอัชตารขึ้นมา แต่อัชอัษ บิน เกซ และนักคัมภีร์ต่างไม่ตอบรับพวกเขาทั้งสอง แต่กลับเลือกอบูมูซาอัชอะรีย์ขึ้นมาแทน ซึ่งอบูมูซาขัดแย้งกับท่านอะลีเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว และส่วนมากของประชาชนกูฟะฮ์ก็ไม่ให้การช่วยเหลือท่านอะลีแล้วด้วย. นักกอรีย์ก็ให้การสนับสนุนอบูมูซาเช่นกัน เพราะทัศนะเขาต้องการให้แต่ละพื้นที่มีความเป็นเอกราชเป็นทุนเดิม ในขณะนี้เองอัชอัษมีความหวังว่าความไม่แนนอนระหว่างท่านอะลีกับมุอาวียะฮ์จะยืดเยื้อออกไปเรื่อยๆ เพื่อเขาจะสามารถป้องกันไม่ให้ท่านอะลีกลับมามีอำนาจและมีอิทธิพลดังที่ผ่านมา.และในที่สุดท่านอะลีก็เลือกอบูมูซาเป็นผู้พิพากษา(แบบจำยอม).
สัญญาอนุญาโตตุลาการลงนามเมื่อวันที่ ๑๕ ศอฟัร ฮ.ศ.๓๗  (ค.ศ.๖๕๗). ในขณะที่มีการร่างกฏในสัญญา ทำให้ท่านอะลีโดนบังคับให้ถอนฉายานามของท่านที่ว่า “อะมีรุ้ลมุมินีน” ออกจากนามของท่าน เพื่อให้กฏสัญญาดำเนินต่อไป. ข้อตกลงหลักของสัญญาเป็นไปตามความต้องการของทั้งสองฝ่ายที่ต้องการจะให้มีสนธิสัญญาเกิดขึ้น. ภายใต้ข้อตกลงมีอยู่ว่า หน้าที่ของอนุญาโตตุลาการที่ได้รับการเลือก คือการเห็นด้วยกับกฎของอัลกุรอานและไม่ว่าในกรณีใด ๆ ที่ไม่สามารถหาคำวินิจฉัยจากอัลกุรอานได้ ให้ใช้ซุนนะฮ์(แบบฉบับแห่งศาสดา)เพื่อแก้ปัญหาแก่ทั้งสองฝ่าย. เนื้อหาของอนุญาโตตุลาการไม่ได้ถูกระบุไว้ชัดเจน แต่มีจุดมุ่งหมายเพื่อตัดสินในการเป็นอยู่ของประชาชน และไม่ให้ประชาชนต้องเผชิญกับสงคราม. เจ็ดเดือนต่อมา ซึ่งตรงกับเดือนรอมฎอนเป็นการเริ่มใช้สนธิสัญญาดังกล่าว.
และมีการอ้างอิงอีกว่าเงือนไขแห่งสัญญาอนุญาโตตุลาการไม่เพียงแต่ต่อต้านท่านอะลีเท่านั้น ทว่ายังหมายถึงการล้มเหลวทางการเมืองของท่านอะลีอีกด้วย. นั้นคือกลุ่มหนึ่งจากทหารของอะลีแพ้ต่อกลอุบายของมุอาวียะฮ์ และอีกพวกหนึ่งที่ได้มั่นใจในชาวชามที่นำอัลกรุอานมาอ้าง จนเป็นเหตุให้เกิดความแตกแยกขึ้นในกองทัพ ท่านอะลีและมุอาวียะฮ์ต่างทราบดีว่าวันหนึ่งเงื่อนไขของสัญญามันจะต้องยุติลง..