ซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์

ส่วนประกอบ

เนื้อหาของภาพยนตร์มักจะกล่าวถึงกลุ่มคนทั้ง 5 คน (หรือ 3 คน) ที่ได้รับพลังซึ่งมาจากหลายรูปแบบแตกต่างกันไป (ขึ้นอยู่กับการกำหนดของเนื้องเรื่องในภาพยนตร์) ใช้วิชาการต่อสู้ในหลากหลายรูปแบบต่างกันมารวมพลังกันเพื่อต่อสู้กับเหล่าร้ายที่หวังจะครองโลก โดยเหล่าร้ายมักจะแสดงออกมาในรูปของปิศาจ หรืออสูรกายที่มาจากที่ต่าง ๆ ทั้งในโลกหรือต่างมิติหรือภายในโลกเอง
ลักษณะโดยทั่วไปของซูเปอร์เซ็นไต ในแต่ละเรื่อง ตัวละครหลักประกอบไปด้วยเหล่านักสู้ที่ปกติเป็นคนธรรมดา แต่สามารถแปลงร่างได้เพื่อมาต่อสู้กับเหล่าอธรรม ในการแปลงร่างจะมีเครื่องแบบห้าสีจะน้อย หรือ มากกว่า 5 สี ย่อมได้ ได้แก่ สีแดง สีเหลือง สีน้ำเงิน สีเขียว และสีชมพู โดยที่หัวหน้าทีมมักจะเป็นสีแดง (แม้บางเรื่องจะมีสีอื่นเป็นหัวหน้าทีมแทนสีแดงก็ตาม) และสมาชิกผู้หญิง มักจะเป็นสีชมพูโดยส่วนใหญ่ (บางเรื่องจะเป็นสีอื่น เช่น สีน้ำเงิน สีฟ้า สีเหลือง เป็นต้น) ตัวปิศาจจะพ่ายแพ้ในตอนจบเสมอเช่นกัน
อีกสิ่งหนึ่งที่จะขาดไม่ได้สำหรับซูเปอร์เซ็นไต คือหุ่นยนต์ยักษ์ ซึ่งขบวนการแรกที่มีการนำเอาหุ่นยนต์ยักษ์มาใช้คือ Battle Fever J (ส่วนสองขบวนการแรก คือ Himitsu Sentai Goranger และ JAKQ Dengekitai นั้นใช้เพียงยานรบในการต่อสู้เท่านั้น) นับเป็นสีสันที่ขาดไม่ได้สำหรับหนัง Super Sentai ในยุคแรก ๆ นั้นจะเป็นยานรบขนาดยักษ์ที่สามารถกลายร่างเป็นหุ่นยนต์ได้ ต่อมาจึงมีการนำเอายานรบประจำตัวของแต่ละคนมาประกอบเข้าด้วยกันเป็นหุ่นยนต์ยักษ์เพื่อใช้ในการต่อสู้กับอสูรกายที่สามารถขยายร่างได้

กลุ่มตลาดผู้ชม

ซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์มีกลุ่มเป้าหมายเป็นเด็กและกลุ่มครอบครัว แต่เนื่องจาก แบทเทิลฟีเวอร์เจ เป็นซีรีส์ที่อายุมานานกว่า 40 ปีหลังจากที่เว้นวรรคไป 1 ปี ทำให้ตั้งแต่เด็กในยุคนั้นกลายเป็นรุ่นพ่อแม่แล้วดังนั้นการเจาะเข้าไปในกลุ่มอายุที่หลากหลายทำให้เด็กในยุคต่อๆ มารู้จักขึ้นเรื่อยๆ และพ่อแม่บางคนถึงกับนั่งดูกับลูก และมีอารมณ์ร่วมได้ด้วยทีเดียว

การเปลี่ยนแปลงของนักแสดง

สำหรับนักแสดงของซูเปอร์เซ็นไต ในยุคสมัยต่างๆ ถูกแบ่งเปลี่ยนในแต่ละยุค ในช่วงแรกนักแสดงส่วนใหญ่ที่รับบทในช่วงนั้นมีอายุถึง 20 ปีขึ้นไป น้อยที่สุดคือ 13 และ 14 ปี แต่ในปัจจุบันกลุ่มนักแสดงหลักของซูเปอร์เซ็นไตแต่ละเรื่องเน้นไปที่นักแสดงวัยรุ่น แบบเดียวกันกับมาสค์ไรเดอร์ในช่วงเฮเซ และกลายเป็นผลงานประตูสู่เข้าวงการบันเทิงไปในที่สุด

การเปลี่ยนแปลงของ โกเรนเจอร์ และ แจ็คเกอร์

ขบวนการห้าจอมพิฆาต โกเรนเจอร์ และ แจ็คเกอร์ เด็นเงคิไท ทั้ง 2 เรื่องเคยถูกตั้งสันนิฐานว่าถูกนับสารบบเป็นซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์ด้วยกันหรือไม่
หลังจากที่แจ็คเกอร์ออกอากาศจบลง โตเอะได้ร่วมมือกับมาร์เวลโปรดักชันส์โดยได้นำตัวละครจากมาร์เวลคอมิกส์มาทำผลงานใหม่นั่นก็คือสไปเดอร์แมนซึ่งเป็นผลงานหนังสือการ์ตูนคอมิกของอเมริกัน ซึ่งได้ถูกปรับรูปแบบเป็นภาพยนตร์สเปเชียลเอฟเฟกต์หรือโทคุซัทสึ รูปแบบฮีโร่แปลงร่างของญี่ปุ่นรวมถึงมีการเพิ่มหุ่นรบต่อสู้ทำให้มีความนิยมและรู้จักมากขึ้น และด้วยการปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมจากอเมริกันคอมิกเป็นวัฒนธรรมของญี่ปุ่นมาร์เวลจึงทำผลงานร่วมกับโตเอะอีกครั้งซึ่งเรื่องที่ 2 ที่ทำคือ แบทเทิลฟีเวอร์ เจ ซึ่งได้นำหุ่นยนต์ยักษ์มาต่อสู้อีกครั้งรวมถึงเป็นผลงานต้นฉบับของโตเอะพร้อมทั้งเปลี่ยนชื่อผู้บทประพันธ์จาก อิชิโนโมริ โชทาโร่ เป็น ฮัตเตะ ซาบุโร่ และด้วยเหตุดังกล่าวทำให้โกเรนเจอร์และแจ็คเกอร์ ถูกตั้งเป็นฮีโร่กลุ่มทีมแทน 
ชื่อ ซูเปอร์เซ็นไต ถูกใช้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1981 ในช่วงที่ ขบวนการสุริยะ ซันวัลคัน ออกอากาศ ซึ่งสื่อถูกนำไปตีพิมพ์และถูกใช้ชื่อนี้ในสื่ออื่นๆ แต่ก็ยังไม่ได้นับโกเรนเจอร์หรือแบทเทิลฟีเวอร์ เจ ว่าเป็นผลงานเรื่องแรก แต่อย่างไรก็ตามในช่วงยุคปี 1980 เมื่อแบทเทิลฟีเวอร์ เจ เริ่มมีการพูดถึงมากขึ้น ทำให้ในปี ค.ศ. 1988 ในช่วงที่ ขบวนการสุดยอดสรรพสัตว์ ไลฟ์แมน ออกอากาศ ได้มีโลโก้เฉลิมฉลองครบรอบ 10 ปี ซูเปอร์เซ็นไต (スーパー戦隊10th) และได้ถูกประกาศว่า แบทเทิลฟีเวอร์ เจ เป็นเรื่องแรกของซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์
แต่ว่าในช่วงยุค 1990 โกเรนเจอร์ และ แจ็คเกอร์ ได้ถูกเรื่มนับเป็นผลงานซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์อย่างเป็นทางการ ในช่วงที่ ขบวนการห้าดาว ไดเรนเจอร์ ออกอากาศในปี ค.ศ. 1993 ประกอบกับครบรอบ 15 ปีของซูเปอร์เซ็นไต ทำให้สองขบวนการดังกล่าวได้ถูกเรียกว่า สุดยอดขบวนการในศตวรรษทั้งหมด (超世紀全戦隊) จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1995 ขบวนการพลังมหัศจรรย์ โอเรนเจอร์ ได้มีตัวอย่างภาพยนตร์และประกาศว่าเป็นผลงานครบรอบ 20 ปีซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์ โดยนับปีที่โกเรนเจอร์ออกอากาศเป็นครั้งแรก ทำให้ทั้ง 2 เรื่องถูกนับรวมกันเป็นผลงานของซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์อย่างเป็นทางการ และในปี ค.ศ. 2000 ช่วงที่ ขบวนการอนาคต ไทม์เรนเจอร์ ออกอากาศ ได้มีโลโก้ของซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์ที่ปรากฏในเพลงโอเพนนิงของเรื่อง (หรือเริ่มเรื่อง) ทำให้ซีรีส์ทั้งสองถูกนับอย่างเป็นทางการที่สมบูรณ์ที่สุดจนถึงปัจจุบัน

อุปกรณ์แปลงร่าง

ในการแปลงร่างของขบวนการต่างๆ จะมีลักษณะที่แตกต่างกันไป โดยขบวนการแรกอย่างโกเรนเจอร์จะเป็นการแปลงร่างด้วยการซ่อนชุดไว้ที่ใดที่หนึ่งเพื่อทำการแปลงร่าง และไม่มีอุปกรณ์ในการแปลงร่างแต่อย่างใด อย่างไรก็ตามขบวนการที่ 2 แจ็คเกอร์ได้มีรูปแบบการแปลงร่างนั่นก็คือตู้แคปซูลเพิ่มพลัง ซึ่งก็ไม่ใช่อุปกรณ์แปลงร่าง
ในขบวนการที่ 3 แบทเทิลฟีเวอร์ เจ ได้เริ่มมีอุปกรณ์แปลงร่างเป็นครั้งแรก โดยการแปลงร่างจะพูดว่า ฟีเวอร์ เพื่อเรียกชุดในการสวมใส่ซึ่งจะมาในการพุ่งจากตัวเครื่องมือสื่อสารจากแขน และขบวนการที่ 4 เด็นจิแมนก็มีชื่ออุปกรณ์แปลงร่างว่า เด็นจิริงก์
ในขบวนการที่ 4 ซันวัลคันมีอุปกรณ์แปลงร่างที่ชื่อว่า วัลคันเบรซ ซึ่งมีลักษณะเป็นกำไลข้อมือและกลายเป็นอุปกรณ์แปลงร่างแบบมาตรฐานของซูเปอร์เซ็นไต เนื่องจากว่าในของเล่นมีฟังก์ชันเกี่ยวกับนาฬิกาทำให้เด็กสนใจ โดยสินค้าของเล่นที่ออกมาครั้งแรกคือ โกกุลเบรซจากขบวนการอันยิ่งใหญ่ โกกุลไฟว์ ในปี ค.ศ. 1982 อย่างไรก็ตามในปี ค.ศ. 1988 ขบวนการสุดยอดสรรพสัตว์ ไลฟ์แมน ก็มีอุปกรณ์แปลงร่างกำไลข้อมือสองข้างทั้งด้านซ้ายด้านขวาเรียกว่า ทวินเบรซ ซึ่งเริ่มมีการปรับเปลี่ยนลูกเล่นให้น่าสนใจยิ่งขึ้น
ในปี ค.ศ. 1997 ขบวนการแม่เหล็กไฟฟ้า เมกะเรนเจอร์ ได้มีนักรบที่ชื่อว่าเมกะซิลเวอร์ ที่มีอุปกรณ์แปลงร่างที่ชื่อว่า เคย์ไทเซอร์ ซึ่งมีรูปร่างเป็นโทรศัพท์มือถือรูปแบบบานพับ ทำให้ขบวนการในปี ค.ศ. 2001 อย่างขบวนการสรรพสัตว์ กาโอเรนเจอร์ ก็ได้มีอุปกรณ์แปลงร่างรูปแบบโทรศัพท์มือถือรุ่นบานพับตามมาอย่าง G โฟน ในปี ค.ศ. 2005 ขบวนการจอมเวทย์ มาจิเรนเจอร์ ก็มีมาจิโฟนตามมาอีก นอกจากนี้มีโทรศัพท์มือถือรูปแบบสมาร์ตโฟนเข้ามาเป็นอุปกรณ์หลักอย่างขบวนการไดโนเสาร์ไฟฟ้า เคียวริวเจอร์ ในปี ค.ศ. 2013 มีอุปกรณ์ที่มีชื่อว่า จูเด็นโมบัคเคิล, ขบวนการรถไฟ ทคคิวเจอร์ ของปี ค.ศ. 2014 มีเรนโบว์พาส และมีอุปกรณ์แปลงร่างของทคคิวหมายเลข 6 และ 7 ที่มีชื่อว่าแอปพลิเชนเจอร์

การออกอากาศ

ในการออกอากาศของละครชุดซูเปอร์เซ็นไตซีรีส์ ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ทีวีอาซาฮิ แทนซีรีส์มาสค์ไรเดอร์ยุคโชวะที่ย้ายออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ ทีวีโตเกียว และ TBS ในขณะนั้น ออกอากาศทุกวันเสาร์เวลา 19:30 น. - 20:00 น. ตั้งแต่โกเรนเจอร์ถึงแจ็คเกอร์ อย่างไรก็ตามหลังจากที่เว้นวรรคในการออกอากาศ 1 ปี แบทเทิลฟีเวอร์ เจ ได้ออกอากาศวันเดิมในเวลา 18:00 น. - 18:30 น. จนกระทั่ง ไดน่าแมนออกอากาศตอนที่ 9 ถูกลดเวลาลงเหลือ 18:00 น. - 18:25 น. จากเดิมที่ออกอากาศเพียง 30 นาที (รวมโฆษณา) เหลือเพียง 25 นาที
ในปี พ.ศ. 2533 ช่วงที่เทอร์โบเรนเจอร์ออกอากาศได้ย้ายวันและเวลาออกอากาศเป็นทุกวันศุกร์ เวลา 17:30 น. - 17:55 น. จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2540 ในช่วงที่เมกะเรนเจอร์ตอนที่ 8 ออกอากาศ ได้ย้ายวันเวลาเป็นทุกวันอาทิตย์ 7:30 น. - 8:00 น. และด้วยกระแสของซีรีส์ซูเปอร์เซ็นไตที่นิยมทำให้เพิ่มเวลาออกอากาศเป็น 30 นาทีเหมือนเดิม และกลายเป็นเวลาหลักในการออกอากาศรายการวันอาทิตย์ตอนเช้าไปในที่สุด
อย่างไรก็ตามในเดือนตุลาคมปี พ.ศ. 2560 ได้ถูกย้ายเวลาอีกครั้งเนื่องจากมีรายการข่าวสารชื่อว่า ซันเดย์ LIVE! ที่ออกอากาศทุกวันอาทิตย์เวลา 5:50 น. - 8:30 น. ทำให้ย้ายเวลาเป็นเวลา 9:30 น. - 10:00 น. ตั้งแต่คิวเรนเจอร์ตอนที่ 32 จนถึงปัจจุบัน

อเมริกา

ในปี พ.ศ. 2528 มาการ์เร็ต รอร์ช (ประธานมาร์เวล โปรดักชัน) และ สแตน ลี เคยมีความคิดที่จะนำซูเปอร์เซ็นไตนำมาออกอากาศในประเทศสหรัฐอเมริกาจากการแลกเปลี่ยนผลงานร่วมกับโตเอะตั้งแต่สไปเดอร์แมน, แบทเทิลฟีเวอร์เจ, เด็นจิแมน และซันวัลคัน มีแผนที่จะออกอากาศทางบริษัทแพร่สัญญาณโทรทัศน์ในอเมริกาทั้ง ABC, NBC, CBS ซึ่งทั้งนี้ได้ซื้อไว้แล้ว แต่ไม่ได้ออกอากาศเนื่องจาก รูปแบบวัฒนธรรมของเรื่องต่างประเทศ 
ในช่วงปี พ.ศ. 2530 ขบวนการวิทยาศาสตร์ ไดน่าแมน ได้ถูกนำดัดแปลงเป็นละครสั้นในส่วนหนึ่งของช่วงรายการ Night Flight ของสถานี USA Network
ในปี พ.ศ. 2536 ได้เปิดตัว พาวเวอร์เรนเจอร์ จากผลงานอาฮิม ซาบัน โดยนำขบวนการไดโนเสาร์ จูเรนเจอร์มาทำใหม่ ซึ่งสามารถขายออกอากาศได้ในประเทศเนื่องจากว่า "เด็ก ๆ ในสหรัฐฯชอบงานที่มีความซับซ้อนมากขึ้น" และได้รับความนิยมจนถึงปัจจุบัน

ประเทศไต้หวัน

ในประเทศไต้หวันเรื่องแรกที่ออกอากาศคือ ขบวนการนินจา คาคุเรนเจอร์ ในชื่อ 影子神兵 หลังจากนั้นกาโอเรนเจอร์เป็นต้นไปได้ออกอากาศในประเทศไต้หวันอีกครั้ง