ลัทธิเหมา

ที่มาและการเปลี่ยนแปลง

ดร.เบนจามิน ไอ. สวาทซ์ (Benjamin I. Schwartz) นักจีนวิทยาชาวอเมริกันแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้เสนอคำว่า "ลัทธิเหมา" (Maoism) ขึ้นมาซึ่งวงการวิชาการระหว่างประเทศได้ยอมรับให้ใช้นามสกุลของประธานเหมาซึ่งเป็นผู้นำประเทศในขณะนั้นมาใช้เรียกแนวคิดของพรรคคอมมิวนิสต์จีนซึ่งได้อิทธิพลมาจากลัทธิมาร์กซ์-เลนิน
"เย่ชิง" (叶青) ผู้ซึ่งเป็นนักทฤษฎีต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์จากพรรคก๊กมินตั๋ง ได้นำนามสกุลของเหมาเจ๋อตงมาใช้เรียกทฤษฎีของลัทธิคอมมิวนิสต์ว่าลัทธิเหมาในช่วงฤดูหนาวของปี ค.ศ.1941  แล้ว "จางหรูซิน" (张如心) นักทฤษฎีชาวเหยียนอาน (延安) ก็ใช้คำศัพท์นี้ในระหว่างช่วงสงครามด้วย  ต่อมาก็มีเติ้งทัว (邓拓) กับ อู๋อวี้จาง (吴玉章) ที่ใช้เรียกคำนี้อีกด้วย
แนวคิดของเหมาเจ๋อตงปรากฎขึ้นเป็นครั้งแรกในบทความ "เส้นทางการปลดแอกประชาชนชาวจีนและพรรคคอมมิวนิสต์จีน"。 ของหนังสือพิมพ์รายวัน "การปลดแอก" ในปี 1943 ซึ่งเขียนโดย "หวางเจี้ยเสียง" (王稼祥) ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้นำระดับสูงของพรรคคอมมิวนิสต์จีน  และปี ค.ศ.1945 ได้ปรากฎเอกสารทางการ "วิพากษ์พรรคการเมือง" (论党) ของหลิวเส้าฉี (刘少奇) ซึ่งเป็นหนึ่งในเจ็ดผู้นำของพรรคคอมมิวนิสต์จีน   ผู้นำทั้งเจ็ดของพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้กำหนดให้ลัทธิเหมาเป็นความคิดหลักของพรรคคอมมิวนิสต์จีน
ปี ค.ศ.1956  มีการประชุมของแปดผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์ให้ผ่านมติรัฐธรรมนูญ   เนื่องจากมีการวิพากษ์วิจารณ์การนับถือลัทธิสตาลินและเสนอให้ยกเลิกลัทธิเหมา  ทางพรรคคอมมิวนิสต์จึงมีมติให้บังคับใช้รัฐธรรมนูญฉบับนี้   
ปี ค.ศ.1969  เก้าผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์ได้ฟื้นฟูระเบียบข้อบังคับเจ็ดข้อซึ่งมีใจความสำคัญว่า "ลัทธิเหมาเกิดขึ้นเพราะลัทธิจักรวรรดินิยมล่มสลาย  ถึงเวลาแล้วที่ลัทธิสังคมนิยมสายมาร์กซ์-เลนินจะประกาศชัยชนะทั่วโลก" ซึ่งถือว่าเป็น "การเปลี่ยนผ่านไปสู่ยุคใหม่" ของลัทธิมาร์กซ์-เลนิน   หลังจากนั้นลัทธิเหมาก็กลายเป็นความคิดหลักที่บังคับใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารประเทศของพรรคคอมมิวนิสต์จีน
ปี ค.ศ.1981 คณะกรรมการกลางประจำพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้จัดประชุมครั้งที่ 6 ในสมัยประชุมครั้งที่ 11 ในหัวข้อการประชุม "การเจรจาหารือเกี่ยวกับบัญหาทางประวัติศาสตร์หลังสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน"ซึ่งนำโดยเติ้งเสี่ยวผิง  ในการประชุมครั้งนี้มีมติให้บังคับใช้โดยนำจุดยืน  แนวคิดและวิธีการที่ผ่านการจัดระบบความคิดของเหมาเจ๋อตงให้กลายเป็นจิตวิญญาณของลัทธิเหมาที่ประชาชนชาวจีนเคารพและนับถือ  ซึ่งมีใจความสำคัญ 3 ประการ ได้แก่
1. การแสวงหาความจริงจากข้อเท็จจรืง (实事求是)   เป็นการนำทฤษฎีลัทธิเหมามาใช้ในการปลดแอกประชาชนโดยนำการปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมมาใช้ในการตรวจสอบความจริง
2. เส้นทางของมวลชน (群众路线)  เป็นระบบการเมืองที่ทำเพื่อประชาชน  พึ่งพาประชาชน  โดยประชาชนและต้องเข้าถึงประชาชนทั้งหมด
3. ความเป็นอิสระและการพึ่งพาตนเอง (独立自主、自力更生)  จะต้องใช้นโยบายซึ่งวางอยู่บนพื้นฐานของการสร้างชาติและอำนาจของประชาชนในชาติ โดยหาวิธีการพัฒนาให้เหมาะสมกับสถานการณ์ของประเทศชาติ   
หลังจากนั้นได้กำหนดให้ "การปฏิวัติวัฒนธรรม" (文化大革命) และ "การปฏิวัตัิระบบเผด็จการชนชั้นกรรมาชีพ" (无产阶级专政下继续革命) กลายเป็น "แนวคิดที่ผิดพลาดในยุคเหมาเจ๋อตงตอนปลาย"  โดยรัฐบาลจีนได้มีมติให้แนวคิดที่ิผิดพลาดนี้ไม่เป็นส่วนหนึ่งของลัทธิเหมาอีกต่อไป

นิยามลัทธิเหมาของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

ในวันที่ 14 พฤศจิกายน ค.ศ.2002  พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้จัดการประชุมผู้แทนระดับชาติ ครั้งที่ 16  ในระหว่างการประชุมมีมติให้แก้ไขรัฐธรรมนูญบางส่วนโดยกำหนดนิยามของลัทธิเหมาใหม่ว่า "สมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่เป็นตัวแทนสำคัญและเคยเป็นสหายของเหมาเจ๋อตงได้นำแนวคิดหลักพื้นฐานของลัทธิมาร์กซ์-เลนินมาผสมผสานกับขบวนการการปฏิวัติสาธารณรัฐประชาชนจีนจนตกผลึกเป็นลัทธิเหมา   ลัทธิเหมาได้รับการพัฒนามาจากลัทธิมาร์กซ์-เลนินและใช้ในการบริหารประเทศ   และเกิดข้อสรุปจากทฤษฎีและประสบการณ์ที่ถูกต้องในการสร้างชาติและปฏิวัติสาธารณรัฐประชาชนจีน จนตกผลึกเป็นภูมิปัญญาในการรวมตัวของพรรคคอมมิวนิสต์จีน"
พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้นำลัทธิเหมามาใช้เป็นหลักการสำคัญในการบริหารประเทศ   แต่สื่อสิ่งพิมพ์ภาษาอังกฤษใช้คำว่า "ลัทธิเหมา" (毛主义) ในเชิงดูถูกเหยียดหยาม   ในขณะเดียวกันองค์กรระหว่างประเทศมักใช้คำว่า "ลัทธิมาร์กซ์-เลนิน" แทนที่จะใช้ "ลัทธิเหมา"   เพื่อแสดงให้เห็นว่าแนวคิดของลัทธิเหมาเป็นเพียงการพัฒนาขึ้นมาจากลัทธิมาร์กซิสต์ แต่ยังมิได้เปลี่ยนแปลงแก้ไข   
อย่างไรก็ตาม   พรรคคอมมิวนิสต์ต่างประเทศ (อย่างเช่นพรรคคอมมิวนิสต์ปฏิวัติอเมริกา) เห็นว่า ทฤษฎีของเหมาเจ๋อตงมีการเสริมแนวคิดจากทฤษฎีพื้นฐานของลัทธิมาร์กซิสต์ให้เป็นรูปธรรมขึ้น   ฉะนั้น ตั้งแต่ปี ค.ศ.1980 เป็นต้นมา จึงมีการใช้คำว่า "ลัทธิมาร์กซ์-เลนิน-เหมา" เพื่อใช้ในวาระทางการเมือง
ลัทธิเหมาเป็นแนวคิดของรัฐบาลจีนเพียงส่วนหนึ่ง   ตั้งแต่เติ้งเสี่ยวผิงได้ดำเนินการปฏิรูปเปิดประเทศเมื่อปี ค.ศ.1978   ลัทธิสังคมนิยมอัตลักษณ์จีนเป็นแนวคิดที่ใช้เป็นหลักในทางการเมืองจีน   รัฐบาลคอมมิวนิสต์จีนได้ดำเนินการปฏิรูปเศรษฐกิจและแก้ไขนิยามของลัทธิเหมาให้ประชาชนเกิดความตระหนักรู้    ในขณะเดียวกันก็ได้ลดสถานะของลัทธิเหมาให้มีขอบเขตที่น้อยลง    ถึงแม้ลัทธิเหมาจะเป็นเพียงส่วนหนึ่งของความคิดที่ใช้ในการบริหารประเทศของพรรคคอมมิวนิสต์จีน   แต่ว่า "ระบบทฤษฎีสังคมนิยมอัตลักษณ์จีน"ของประธานเติ้งมิได้รวมลัทธิเหมาอยู่ด้วย
พรรคคอมมิวนิสต์ปฏิวัติอเมริกาได้แสดงข้อเรียกร้องว่า "อำนาจของลัทธิแก้ในจีนหลังปี ค.ศ.1976 ไม่เพียงแต่เป็นสัญลักษณ์ของผู้ที่ฝักใฝ่ในลัทธิคอมมิวนิสต์  แต่ยังเป็นของผู้สืบทอดอันเป็นมรดกตกทอดมาจากเส้นทางการปฏิวัติของเหมาเจ๋อตง"    
บ็อบ อวาเกียน (Bob Avakian) ผู้ซึ่งเป็นประธานพรรคคอมมิวนิสต์ปฏิวัติอเมริกาได้สันนิษฐานเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในประเทศจีนทั้งหมดโดยใช้การวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์อย่างมีเหตุผล  โดยอธิบายสาเหตุของการฟื้นฟูลัทธิปฏิรูป (修正主义 ) และระบบทุนนิยมของประเทศจีน   เพื่อที่จะต้องการฟังเสียงสะท้อนต่อการปฏิวัติที่ยิ่งใหญ่และปฏิเสธเหตุการณ์ทั้งหมดที่เกิดขึ้นในประเทศจีน