การร่วมเพศอย่างปลอดภัย

การร่วมเพศอย่างปลอดภัย หรือ เซ็กส์ที่ปลอดภัย (อังกฤษ: safe sex) คือกิจกรรมทางเพศซึ่งผู้ร่วมมีความระมัดระวังในการป้องกันตนเองจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น เอชไอวี อาจถูกเรียกว่า เซ็กส์ที่ปลอดภัยกว่า หรือ เซ็กส์ที่มีการป้องกัน ขณะที่ เซ็กส์ไม่ปลอดภัย หรือ เซ็กส์ที่ไม่มีการป้องกัน หมายถึงกิจกรรมทางเพศกระทำอย่างไม่ระมัดระวังหรือไม่มีการป้องกัน โดยเฉพาะการร่วมเพศโดยไม่ใช่ถุงยางอนามัย
แหล่งข้อมูลบางแห่งอาจใช้คำว่า เพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัยกว่า (safer sex) เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงความจริงที่การปฏิบัติเหล่านี้จะช่วยลด แต่อาจไม่ได้กำจัดความเสี่ยงในการติดโรค การติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ (STIs) ได้กลายเป็นคำที่ใช้บ่อยกว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STDs) ในทางการแพทย์เนื่องจากมีความหมายกว้างขึ้น คนอาจติดเชื้อและอาจส่งต่อเชื้อให้แก่คนอื่น ๆ โดยไม่แสดงอาการของโรค
การร่วมเพศอย่างปลอดภัยแพร่หลายมากขึ้นในช่วงปลายทศวรรษ 1980 เนื่องจากการระบาดของโรคเอดส์ การส่งเสริมเรื่องเพศที่ปลอดภัยขึ้นเป็นหนึ่งในจุดมุ่งหมายของการศึกษาเรื่องเพศ การร่วมเพศอย่างปลอดภัยถือเป็นกลยุทธ์การลดอันตรายที่มุ่งลดความเสี่ยง
การร่วมเพศอย่างปลอดภัยอาจไม่ได้กำจัดความเสี่ยงทั้งหมด ตัวอย่างเช่น มีการประมาณว่าถุงยางอนามัยสามารถลดความเสี่ยงการติดเชื้อเอชไอวีจากคู่นอนที่มีเลือดบวกได้ 4-5 เท่า

เซ็กส์เดี่ยว

หรือเรียกว่า autoeroticism กิจกรรมทางเพศคนเดียว ค่อนข้างปลอดภัย การสำเร็จความใคร่ด้วยตนเองเป็นการกระตุ้นอวัยวะเพศของตัวเองมีความปลอดภัย หากไม่ได้สัมผัสกับของเหลวในร่างกายของคนอื่น กิจกรรมบางอย่างเช่น เซ็กซ์โฟน ไซเบอร์เซ็กซ์ ที่อนุญาตให้คู่รักมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางเพศโดยไม่ต้องอยู่ในห้องเดียวกัน ลดความเสี่ยงที่เกิดจากการแลกเปลี่ยนของเหลวในร่างกาย

เซ็กส์ที่ไม่สอดใส่

โจเซลิน เอลเดอร์ ผู้อำนวยการสำนักงานสาธารณสุขสหรัฐฯในสมัยประธานาธิบดีบิล คลินตันพยายามส่งเสริมการร่วมเพศแบบไม่สอดใส่เหล่านี้ในหมู่เยาวชน แต่ตำแหน่งของเธอต้องเผชิญกับความขัดแย้งจากหลายช่องทางรวมทั้งทำเนียบขาวและส่งผลให้เธอถูกไล่ออกโดยประธานาธิบดีคลินตันในเดือนธันวาคม ปี 1994
ตามข้อมูลจากกรมอนามัยของรัฐเวสเทิร์นออสเตรเลียการปฏิบัติทางเพศนี้ เช่น การจูบ การสำเร็จความใคร่ให้กัน การถู หรือการลูบไล้ อาจป้องกันการตั้งครรภ์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้  อย่างไรก็ตาม เซ็กส์ที่ไม่สอดใส่ ก็ไม่ปกป้องกับการติดเชื้อ จากโรคที่มีการติดต่อทางผิวหนังอย่างเช่น เริม และ หูดหงอนไก่

ข้อจำกัด

แม้ว่าการใช้ถุงยางอนามัยสามารถลดการแพร่เชื้อเอชไอวีและเชื้ออื่น ๆ ได้ แต่ก็ไม่ได้ทำอย่างสมบูรณ์ การศึกษาได้พบว่าถุงยางอนามัยอาจลดการแพร่เชื้อเอชไอวีได้ 85% ถึง 95% ประสิทธิภาพมากกว่า 95% ถือว่าไม่น่าเป็นไปได้เนื่องจากความลื่นหลุด การแตกและการใช้งานที่ไม่ถูกต้อง นอกจากนี้ยังกล่าวว่า "ในทางปฏิบัติการใช้งานที่ไม่สม่ำเสมออาจลดประสิทธิภาพโดยรวมของถุงยางอนามัยลงเหลือเพียง 60-70%"
ในระหว่างการร่วมเพศทางทวารหนักในแต่ละครั้งความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวีจากคู่นอนทีี่มีเชื้อเอชไอวีโดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยมีประมาณ 1 ใน 120 คน ในกลุ่มคนที่ใช้ถุงยางอนามัยความเสี่ยงของคู่นอนลดลงเป็น 1 ใน 550 ซึ่งลดลงถึง 4-5 เท่า ในกรณีที่ไม่ทราบสถานะทางเชื้อเอชไอวีของคู่นอน "ความเสี่ยงต่อการมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักแบบป้องกันกับ ผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีและที่ทราบว่าติดเชื้อซึ่งรวมถึงตอนที่ถุงยางอนามัยล้มเหลวอยู่ที่ประมาณ 2 ใน 3 ของความเสี่ยงต่อการมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักกับคู่นอนเหล่านั้นแบบไม่ได้ป้องกัน

การงดเว้น

การงดเว้นการมีเพศสัมพันธ์ บางครั้งได้รับการส่งเสริมเป็นวิธีหลีกเลี่ยงความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการติดต่อทางเพศถึงแม้ว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อาจถูกส่งผ่านวิธีการที่ไม่เกี่ยวข้องกับเพศ หรือการร่วมเพศโดยไม่สมัครใจ เอชไอวีอาจถูกส่งผ่านเข็มที่ปนเปื้อนที่ใช้ในการทำรอยสัก การเจาะตัวหรือการฉีดยา ขั้นตอนทางการแพทย์หรือทันตกรรมที่ใช้เครื่องมือที่ปนเปื้อนยังสามารถแพร่กระจายเชื้อเอชไอวีในขณะที่บุคลากรทางการแพทย์บางคนได้รับการติดเชื้อเอชไอวีจากการได้รับบาดเจ็บจากการทำงานโดยไม่ตั้งใจด้วยเข็ม หลักฐานไม่สนับสนุนการใช้การงดเว้นในเพศศึกษา โปรแกรมการศึกษาที่เน้นการงดเว้นการมีเพศสัมพันธ์อย่างเดียวพบว่าไม่มีประสิทธิภาพในการลดอัตราการติดเชื้อเอชไอวีในประเทศที่พัฒนาแล้วและการท้องอย่างไม่ได้ตั้งใจ
บางกลุ่ม เช่น คริสต์ศาสนิกชนบางคนคัดค้านการมีเพศสัมพันธ์นอกสมรสและคัดค้านเรื่องการการร่วมเพศอย่างปลอดภัยเพราะเชื่อว่าการให้การศึกษาดังกล่าวจะช่วยส่งเสริมความสำส่อนทางเพศ คำปฏิญาณความบริสุทธิ์ และการงดเว้นการมีเพศสัมพันธ์ มักถูกสอนแทนที่การคุมกำเนิด และการร่วมเพศอย่างปลอดภัย นี้อาจทำให้เด็กวัยรุ่นบางคนมีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เนื่องจากประมาณ 60 เปอร์เซ็นต์ของวัยรุ่นที่กล่าวคำปฏิญาณความบริสุทธิ์จนแต่งงานมีส่วนร่วมในการมีเพศสัมพันธ์ก่อนสมรสและมีโอกาสน้อยกว่าหนึ่งในสามที่จะใช้การคุมกำเนิดและมากกว่าเพื่อนของตนที่ได้รับการศึกษาทางเพศแบบปกติ

การร่วมเพศทางทวารหนัก

ร่วมเพศทางทวารหนักโดยที่ไม่ได้รับการป้องกันเป็นกิจกรรมที่มีความเสี่ยงสูงโดยไม่เกี่ยวกับรสนิยมทางเพศ การร่วมเพศทางทวารหนักเป็นกิจกรรมเสี่ยงสูงกว่าการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด เนื่องจากเนื้อเยื่อบางส่วนของทวารหนักและทวารหนักอาจได้รับความเสียหายได้ง่าย การบาดเจ็บเล็กน้อยสามารถเป็นทางผ่านของแบคทีเรียและไวรัสรวมทั้งเอชไอวี ซึ่งรวมถึงการใช้ของเล่นทางทวารหนัก ถุงยางอนามัยอาจมีแนวโน้มที่จะแตกในระหว่างการมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักมากกว่าในระหว่างการมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอดและเพิ่มความเสี่ยง
ทั้งคู่รักเพศตรงข้าม และคู่รักร่วมเพศต่างมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนัก บริเวณทวารหนักมีปลายประสาทส่วนปลายทั้งชายและหญิง ด้วยเหตุนี้คู่รักจำนวนมาก (เพศตรงข้ามหรือรักร่วมเพศ) สามารถได้รับความสุขจากรูปแบบของการกระตุ้นประตูหลัง
นักวิจัยบางคนชี้ให้เห็นว่าแม้ว่าชายเกย์มีแนวโน้มที่จะมีส่วนร่วมในเพศทางทวารหนักมากกว่า แต่คู่รักเพศตรงข้ามมักไม่ใช้ถุงยางอนามัยเมื่อทำเช่นนั้น นักวิจัยคนอื่นระบุว่าผู้ชายเกย์ไม่จำเป็นต้องมีส่วนร่วมในการมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักมากกว่าคู่เพศตรงข้าม

ข้อควรระวัง

ควรหลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักหากหนึ่งในคู่นอนได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ จนกว่าการรักษาและได้รับการพิสูจน์แล้วว่าหายดี
เพื่อให้การมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักปลอดภัยขึ้น ทั้งคู่ต้องมั่นใจว่าบริเวณทวารหนักสะอาดและลำไส้ว่างเปล่าและคู่นอนที่รับการร่วมเพศทางทวารหนักจะสามารถผ่อนคลายได้ ไม่ว่าการสอดใส่ช่องทวารจะเกิดขึ้นโดยการใช้นิ้วหรืออวัยวะเพศชาย ถุงยางอนามัยเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการแพร่กระจายของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
เนื่องจากทวารหนักได้รับความเสียหายได้ง่าย ควรใช้สารหล่อลื่นแม้ในขณะที่การสอดใส่เกิดขึ้นโดยการใช้นิ้วมือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับผู้เริ่มต้น การใช้ถุงยางอนามัยบนนิ้วเป็นทั้งมาตรการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และสารหล่อลื่น ถุงยางอนามัยส่วนใหญ่มีการหล่อลื่นและช่วยให้สามารถสอดใส่ได้ง่ายและไม่เจ็บปวด สารหล่อลื่นที่ใช้น้ำมันจะทาความเสียหายต่อยางและไม่ควรใช้กับถุงยางอนามัย ควรใช้สารหล่อลื่นที่ทำจากน้ำ และจากซิลิโคนแทน ถุงยางอนามัยที่ไม่ได้ทำจากยาง สามารถใช้งานได้สำหรับผู้ที่แพ้ยาง (เช่น ถุงยางอนามัยโพลียูรีเทนที่เข้ากันได้กับน้ำมันหล่อลื่นทั้งจากน้ำมันและน้ำ) "ถุงยางอนามัยหญิง" อาจถูกใช้อย่างมีประสิทธิภาพโดยคู่ที่รับการสอดใส่ทางทวารหนัก
การกระตุ้นทางทวารหนักกับของเซ็กซ์ทอยต้องใช้มาตรการด้านความปลอดภัยที่คล้ายคลึงกับการสอดใส่ทางทวารหนักด้วยอวัยวะเพศชาย ในกรณีนี้โดยใช้ถุงยางอนามัยในเซ็กซ์ทอยในลักษณะเดียวกัน เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องล้างและทำความสะอาดอวัยวะเพศชาย หลังจากมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนัก ถ้าเขาตั้งใจที่จะสอดใส่ช่องคลอด แบคทีเรียจากทวารหนักถูกถ่ายโอนไปยังช่องคลอดได้ง่ายซึ่งอาจทำให้เกิดการติดเชื้อในช่องคลอด
เมื่อการติดต่อทางปากและทวารหนัดเกิดขึ้น จำเป็นต้องมีการป้องกันเพราะนี่เป็นพฤติกรรมทางเพศที่มีความเสี่ยงซึ่งอาจติดโรค เช่น โรคตับอักเสบเอ หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ สามารถแพร่กระจายได้ง่ายรวมถึงการติดเชื้อในช่องท้อง เขื่อนทันตกรรมหรือห่อพลาสติกเป็นวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพเมื่อใดก็ตามที่ทำเอนิลิงกัส

เซ็กส์ทอย

การใส่ถุงยางอนามัยบนเซ็กส์ทอยจะทำให้สุขอนามัยทางเพศที่ดีขึ้นและสามารถช่วยป้องกันการแพร่กระจายของเชื้อโรค หากมีการแบ่งปันเซ็กส์ทอยควรเปลี่ยนถุงยางอนามัยเมื่อใช้กับคู่นอนคนละคน เซ็กส์ทอยบางชนิดทำมาจากวัสดุที่มีรูพรุนและรูเหล่านี้มักเก็บไวรัสและแบคทีเรีย ซึ่งทำให้จำเป็นต้องทำความสะอาดเซ็กส์ทอยอย่างทั่วถึง โดยควรใช้น้ำยาทำความสะอาดเฉพาะสำหรับของเล่นทางเพศ แก้วเป็นวัสดุที่ปราศจากรูพรุนและเซ็กส์ทอยเกรดทางการแพทย์สามารถฆ่าเชื้อได้ง่ายระหว่างการใช้งาน
ของเล่นทางเพศทั้งหมดจะต้องได้รับการทำความสะอาดอย่างถูกต้องหลังจากใช้งาน วิธีการทำความสะอาดของเล่นทางเพศจะแตกต่างกันไปตามประเภทของวัสดุ เซ็กส์ทอยบางชิ้นสามารถต้มหรือทำความสะอาดในเครื่องล้างจาน ของเล่นทางเพศส่วนใหญ่มาพร้อมกับคำแนะนำในการทำความสะอาดและเก็บรักษาของเล่นเหล่านี้และควรปฏิบัติตามคำแนะนำเหล่านี้อย่างรอบคอบ ของเล่นที่มีเพศสัมพันธ์ควรได้รับการทำความสะอาดไม่เพียงแต่เมื่อมีการแบ่งปันกับบุคคลอื่นเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเมื่อใช้ในส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย (เช่น ปาก ช่องคลอด หรือทวารหนัก)