พระยาธาตุพระนม

พระราชประวัติ

พระยาธาตุพนมทรงประสูติในราชวงศ์ศรีโคตรบูร สืบเชื้อสายจากกษัตริย์ผู้ปกครองเมืองศรีโคตรบูรและเมืองมรุกขนคร อีกทั้งทรงเป็นบรรพบุรุษของเจ้านางจันทะมาสเทวี พระชายาในสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ ๓ หรือสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสาร (ครองราชย์ พ.ศ. ๒๒๙๔-๒๓๒๒) สมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ ๓ หรือสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารและพระชายาจันทะมาสเทวีทรงมีพระราชโอรสพระนามว่า เจ้าพระยาหลวงบุตร์โคตรวงศาเสดถบัวระพาสุวัณณไชยปุคคละวิเศษ (บุตรโคตร รามางกูร) ซึ่งเป็นพระปัยยา (ทวด) ของเจ้าพระรามราชรามางกูรขุนโอกาส (ราม รามางกูร) เจ้าผู้ปกครองเมืองธาตุพนมพระองค์แรกจากราชวงศ์เวียงจันทน์ ดังนั้น จึงนับว่าพระยาธาตุพระนมทรงเป็นบรรพบุรุษที่สำคัญพระองค์หนึ่งของเจ้านายผู้ปกครองเมืองธาตุพนมในยุคหลังด้วย

ทรงประดิษฐานจารึกเจ้าพระยาหลวงนครสำนวนที่ ๑

ในเอกสารปฐมภูมิคัมภีร์ใบลานเรื่อง หนังสืออุลังคนีทาน หรือ พื้นอุลํกาธา สำนวนที่ ๑ ไม่ปรากฏนามผู้ศรัทธาสร้าง ต้นฉบับรักษาไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ บ้านเชียงยืน กำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองจันทะบูลี หน้าลานที่ ๒๒-๒๔ ออกพระนามของพระองค์ว่า พระยาพระมหาธาตุเจ้า พระยาธาด และ เจ้าโอกาด (เจ้าโอกาส) พร้อมกล่าวว่าพระองค์ทรงเป็นผู้ประดิษฐานจารึกเจ้าพระยาหลวงนครพิชิตราชธานีศรีโคตรบูรหลวงไว้ในวัดพระมหาธาตุเจ้าพระนม ดังปรากฏความว่า
(หน้าลานที่ ๒๒) ...สรกาดราซาได ๖ ปลีกาบยิเดิน ๕ ขึน ๔ คำวัน ๔ รองไค ๓ ตัวพํเจาพรเปันเจาพรยาหลวงนครพพีซีดพรรซาทานิสิเคาตบองเถาเปันปรทานแลพรยาเสนามุติทัลา มิปรสทธสาทธาไนพรสาแริลาพรทธตุไนสสานาจิงมาริจจณากํแปงกำแพงพึนพรมหาทธาตุเจาแลซึซธายยกํขนทาดทัง ๔ ดานกับทังหํเขาพระแทนทัง ๔ ดานแล (หน้าลานที่ ๒๓) สางวัดกับกรตึบสางกำแพงออมพรมหาธาเจาทังมวรลวงยาว ๕ ๑๔ วาลวง ๕ ๑๒ วา ๑๖ วากับทังกปตุขงเพึอไหมํลมึนทึนแกพรสสสนามหาทาตุเจาแลลไหเปันทีปาทธสทธสกับบุซาแกคนแลเทวดาทัลาหันแล นิพพานปจจเยยาเหาตุพํเจาพรยาหลวงสีโคตตบองไหโอวาดแกพรยาทัลาปรกาน ๑ ขาโอกาดยาดทานไหรกสาเดขัดดินดอรไฮนานํหนองปองปาทิไดอันพรยาสสุมินทราดแลปรสาดไหไวเปันอุปกอรแกมหาทาตุพรนมเจาดังนันกํไหไวดังเกาไผยาถอรผุไดหามีโลพรตันหามักมาถกถอรดินดอรไฮนานํหนองกองปาฝุงนันออัอัปปายคมจจจยคึวาคำจิบหายไหเถิงแกมันมีไนเสาหินพรยาทาดฝังไวกอรแลกับตาเจาดานทัง ๔ ธาตุพรนมบุมมสถานไสหัวพรยาทดพรยา (หน้าลานที่ ๒๔) สิวิไสไปตุมคกหอมพิซซซุมลุหลานแลขาโอกาดธาตุพรนมเจาไวยาไหสวรเสันไปทางไตหนเหนิอออัจาซุมทีไดผีหาสวรสนไปนอัออัจาซุมโอกาดพรทาดไปพรยาพรยาทัง ๔ เอาเขามายาไหจิบหายปรกาน ๑ ผิเขาหาถึกหินสินแหงบุคละผุไดไหพรยาทัง ๔ ถองถามเจามีพีนองไหเขาไถเอามาพีบํมีอุปกอรกดีไนดินพรยาพรมหาธาดเจาไปพรยาทัง ๔ เอาไปไถเอามาไวผิสังเอาไหเอานัดกติกาสญไววายาไหฮุบหัวขายบายหัวซึไปไตเหนึอทางไดไหพรยาทัง ๔ มาพอมเจาโอกาด
แปลเป็นภาษาไทยได้ความว่า
(หน้าลานที่ ๒๒) ...ศักราชราชาได้ ๖ ปี กาบยี่ เดือน ๕ ขึ้น ๔ ค่ำ วัน ๔ ฮวงไค้ ๓ ตัว พ่อเจ้าพระเป็นเจ้าพระยาหลวงนครพระพิชิตพระราชาธานีสีโคตบองเถ้าเป็นประธาน แลพระยาเสนามุนตรีทั้งหลาย มีประสัทธสาทธาในพระสารีระพระธาตุในศาสนา จิงมาริจนาก่อแปลงกำแพงพื้นพระมหาธาตุเจ้า แลซื้อทายกขนธาตุทั้ง ๔ ด้าน กับทั้งหอข้าวพระแท่นทั้ง ๔ ด้านแล (หน้าลานที่ ๒๓) สร้างวัดกับกระตึบ (กุฏิ) สร้างกำแพงอ้อมพระมหาธาตุเจ้าทั้งมวล ลวงยาว ๕๔ วา ลวง ๕๒ วา ๑๖ วา กับทั้งก่อประตูขงเพื่อละให้มลมนทิลแก่พระศาสนามหาธาตุเจ้า แลให้เป็นที่ปาทสัทธาสักกบูชาแก่คนแลเทวดาทั้งหลายหั้นแล นิพพานปัจจโยโหตุ พ่อเจ้าพระยาหลวงสีโคตตบองให้โอวาทแก่พระยาทั้งหลาย ประการ ๑ ข้าโอกาสหยาดทานให้รักสาเขตดินดอนไร่นา น้ำหนองป่องปลาที่ใด อันพระยาสุมินทราชแลประสาทให้ไว้เป็นอุปกรณ์แก่มหาธาตุพระนมเจ้าดังนั้นก็ให้ไว้ดังเก่าไผอย่าถอน ผู้ใดหากมีโลภตัณหามักมาถกถอนดินดอนไร่นาน้ำหนองกองปลาฝูงนั้นออก อัปปายคมัจจจยะคือว่าคำจิบหายให้เถิงแก่มัน มีในเสาหินพระยาทาดฝังไว้ก่อนแลกับตาเจ้าด้านทั้ง ๔ ธาตุพระนมบุรมสถาน ใส่หัวพระยาทด พระยา (หน้าลานที่ ๒๔) สิวิไส ไปตุ้มคกหอมพิชชซุมลุกหลานแลข้าโอกาสธาตุพระนมเจ้าไว้ อย่าให้สวนเส็นไปทางใต้หนเหนือออกจากซุมที่ใด ผิหากสวนสนไปนอกออกจากซุมโอกาสพระทาดไป พระยาพระยาทั้ง ๔ เอาเขามาอย่าให้จิบหาย ประการ ๑ ผิเขาหากถืกหินซี้นแห้งบุคละผู้ใด ให้พระยาทั้ง ๔ ถ่องถามเจ้ามีพี่น้อง ให้เขาไถ่เอามาพี้ บ่มีอุปกรณ์กะดีในดินพระยาพระมหาธาตุเจ้าไป พระยาทัง ๔ เอาไปไถ่เอามาไว้ ผิสั่งเอาให้อานัติกติกาสัญญาไว้ว่า อย่าให้ฮุบหัวขายบายหัวซื้อไปใต้เหนือทางใด ให้พระยาทั้ง ๔ มาพร้อมเจ้าโอกาส

ทรงประดิษฐานจารึกเจ้าพระยาหลวงนครสำนวนที่ ๒

นอกจากนี้พระนามของพระองค์ยังปรากฏในเอกสารปฐมภูมิคัมภีร์ใบลานเรื่อง หนังสืออุลังคนีทาน (อุลังคะนิทาน) สำนวนที่ ๒ ซึ่งศรัทธาสร้างโดยพ่อเจ้าทิดแดง ต้นฉบับรักษาไว้ ณ หอสมุดแห่งชาติ บ้านเชียงยืน กำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองจันทะบูลี หน้าลานที่ ๒๒-๒๕ โดยออกพระนามของพระองค์ว่า พระยาธาด และ เจ้าโอกาด (เจ้าโอกาส) พร้อมกล่าวว่า พระองค์ทรงเป็นผู้ประดิษฐานจารึกเจ้าพระยาหลวงนครพิชิตราชธานีศรีโคตรบูรหลวงไว้ในวัดพระมหาธาตุเจ้าพระนม ดังปรากฏความว่า
(หน้าลานที่ ๒๒) ...สรงกาชราซาได ๓ ปลี (หน้าลานที่ ๒๓) กาบยีเดีน ๕ ขึน ๔ คำวัน ๔ ฮองไค ๓ ตัว พํเจาพรเปันเจาพรยาหลวงนคอรพีพซีดพรราซาทานีสีเคาตบองเซาเปันปรทานแลพรยาเสนามุนตีทลัมีปาสาทธสทธาไนพรสารีลพรธาตุไนสาสสนาจีงมารีจจณากํแปงกำแพงพึนพรมหาธาตุเจาแลซึซธายยกํขนทาดทัง ๔ ดานกับทังหํเขาพรแวนทัง ๔ ดานแลสางวัดกับกรตึบสางกํกำแพงออมพรมหาธาจเจาทังมวรลวงยาว ๕ ๑๔ วาลวงขวง ๕ ๑๒ วารอบ ๑๖ วากับทังปักตุขงเพีอบํไหเปันมลมีนทึนแกพรสาสสนามหาธาตุเจาแลไหเป้นทีปาทสทธาสกลบุซาแกคนแลเทวดาทลัหันแลนีพพานปจจเยาเหาตุ พํเจาพรยาหลวงสีโคตตบองไหโอวาทแกพรยาทลัวาปรกาน ๑ ขาโอกาดยาดทาน (หน้าลานที่ ๒๔) ไหฮกษาเขัดดีนดอรไฮนานำหนองปวงปาทีไดอันพรยาสุมีนทราชแลปรสาทไหไวเปันอุปลกอรแกมหาทาตุพรนมเจาดังนันกํไหไวดังเกาไผยาถอรผุไดหามีโลพภตณหามักมาถกมาถอรดีนดอรไฮนานำหนองกองปาฝุงนันออัอัปปลายคมจจยคึวาคำจีบหายไหเถิงแกมันมีไนเสาหีนพรยาธาดฝังไวกอรแล กับตาเจาดานทัง ๔ ธาตุพรนมบุมมซถานไสหัวพรยาทสพรยาสีวีไสไหตุมกกปกหอมพีซชซุมลุหลานแลขาโอกาดธาตุพรนมเขาไวยาไหสวรสนไปทางไตหนเหนีอออัจาหมุจาซุมทีได ผีหาสวรสนไปนอัออัจาหมุจาซุมซาวโอกาดพรทาดไปพยาทัง ๔ เอาเขามายาไหจีบหาย ปรกาน ๑ ผีเขาหาถึกหีนสีนแหงบุลคละผุไดไหพรยาทัง ๔ ถองถามเจาหากมีพีนองไห (หน้าลานที่ ๒๕) เขาไถเอามาผีบํมีอุปรกอรกดีไนดีนพรมหาธาดเจาไหพรยาทัง ๔ เอาไปไถเอามาไวผีสังเอาไหอานัดกติกาสญาไววายาไหฮุบหัวขายบายหัวซึไปไตเหนีอทางไดไหพรยาทัง ๒ มาพอมเจาโอกาด... 
แปลเป็นภาษาไทยได้ความว่า
(หน้าลานที่ ๒๒) ...สังกราชราชาได้ ๓ ปี (หน้าลานที่ ๒๓) กาบยี่เดือน ๕ ขึ้น ๔ ค่ำวัน ๔ ฮองไค้ ๓ ตัว พ่อเจ้าพระเป็นเจ้าพระยาหลวงนครพิชิตพระราชาธานีสีโคตบองเจ้าเป็นประทาน แลพระยาเสนามนตรีทั้งหลายมีประสาทสัทธาในพระสารีระพระธาตุในศาสนา จึงมาริจนาก่อแปงกำแพงพื้นพระมหาธาตุเจ้าแลถือชะทายก่อขนธาตุทั้ง ๔ ด้าน กับทั้งหอข้าวพระแวนทั้ง ๔ ด้าน แลสร้างวัดกับกระตึบ สร้างก่อกำแพงอ้อมพระมหาธาตุเจ้าทั้งมวล ลวงยาว ๕๔ วา ลวงกว้าง ๕๒ วา รอบ ๑๖ วา กับทั้งปักตูขง เพื่อบ่ให้เป็นมลมินทึน (มลทิน) แก่พระศาสนามหาธาตุเจ้า แลให้เป็นที่ปาทสัทธาสักการะบูชาแก่คนแลเทวดาทั้งหลายหั้นแล นิพพานปจจโยโหตุ พ่อเจ้าพระยาหลวงสีโคตตะบองให้โอวาทแก่พระยาทั้งหลายว่า ประการ ๑ ข้าโอกาสหยาดทาน (หน้าลานที่ ๒๔) ให้รักษาเขตดินดอนไร่นาน้ำหนองปวงปลาที่ใด อันพระยาสุมินทราชแลประสาทให้ไว้ เป็นอุปกรณ์แก่มหาธาตุพระนมเจ้าดังนั้นก็ให้ไว้ดังเก่าไผอย่าถอน ผู้ใดหากมีโลภะตัณหามักมาถกมาถอนดินดอนไฮ่นาน้ำหนองกองปลาฝูงนั้นออก อัปปายคมจจยคือว่าความฉิบหายให้เถิงแก่มัน มีในเสาหินพระยาธาตุฝังไว้ก่อนแลกับตาเจ้าด้านทั้ง ๔ ธาตุพระนมภูมสถาน ใส่หัวพระยาทศพระยาสีวีไส (ศรีวิไชย) ให้ตู้มกกปกหอมพีชซุมลูกหลานแลข้าโอกาสธาตุพระนมเข้าไว้ อย่าให้สวนสนไปทางใต้หนเหนือออกจากหมู่จากซุมที่ใด ผิหากสวนสนไปนอกออกจากหมู่จากซุมซาวโอกาสพระธาตุไป พญาทั้ง ๔ เอาเขามาอย่าให้ฉิบหาย ประการ ๑ ผิเขาหากถืกหินซิ้นแห้งบุคคละผู้ใดให้พระยาทั้ง ๔ ถองถาม เจ้าหากมีพี่น้องให้ (หน้าลานที่ ๒๕) เขาไถ่เอามา ผิบ่มีอุปกรณ์ก็ดีในดินพระมหาธาตุเจ้า ให้พระยาทั้ง ๔ เอาไปไถ่เอามาไว้ ผิสั่งเอาให้อาณัติกติกาสัญญาไว้ว่า อย่าให้ฮุบหัวขายบายหัวซื้อ ไปใต้เหนือทางใดให้พระยาทั้ง ๒ มาพร้อมเจ้าโอกาส

ได้รับแต่งตั้งจากสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชสำนวนที่ ๑

ความในคัมภีร์ใบลานเรื่อง หนังสืออุลังคนีทาน หรือ พื้นอุลํกาธา สำนวนที่ ๑ ฉบับหอสมุดแห่งชาติ บ้านเชียงยืน กำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองจันทะบูลี หน้าลานที่ ๒๙-๓๐ ได้กล่าวถึงสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชมหาราชทรงเสด็จมายังเมืองธาตุพนม จากนั้นทรงแต่งตั้งพร้อมพระราชทานพระบรมราโชวาทแก่พระยาธาตุพระนม ดังปรากฏความว่า
(หน้าลานที่ ๒๙) บัดนีจักลาวพรไซเสฐาราชเจาไวจุมแมพรยาทาดแลวกํลงไปเมึงลามมลักปางนันมาจาวาจุมเฮาโอกาดไซหัวพรยาทาดไหพรยาทาดกัสารกัสานํทอรตอรพรมหาทาตุเจายาไหรคาไหเกับกำเอาพิซซอากอรไนเขัดดินดอรอันปีตาเฮาพรองหาเวันไหแกพรมหธาตุเจานันมากทำไวเปันอุปกอรยุดยาเปันเนอเปันหนังแกพรซีนทาดเจาไหฮุงเฮิงไปเทา ๕๐๐๐ วสสเทินคึวาไมคกกกเฮึอขิซันมันยางผางัวลาหวายควายลาเซีอกเฮิอไหล ๓๓ ทาดตายคนายหลองคำตอรคำเตินตกมาไนดินพรมหาทาตุไหเกับเอามาเปันเหนิอหนังแกซินทาเจาคันผุไดเปันไหยฝุงรกัสาเกับเอาอับปายคมนิยาเคึวาคองวินาดจิบหายเถิงแกมันผุรกัสาคันบาวไพฝุงกทำนาไฮสวรแลกทำกานอันควรแลลไหอัปปายคมนิยาคึวาคองวินาดจิบ (หน้าลานที่ ๓๐) หายเถิงแกมันผุบํไหวทัง ๕ มีพรยาสีคตบุรไดเอาเขาไปไซพรพุทธเจายามนันกํจุติไปเกิดฮอยเอัดมาเกิดเปันพรยาสมินตทำไนเมิงมรกนคอรพรยาปัดเสันจุติเกิดเปันบุรีอวายลวายจุติเกีดเปันคนทพพานิจุติเกิดเปันพรยาจักแผนแผวจุติเกิดเปันพรยาพรไซเสัดฐาทิราดเจาหันแลวกุกรสตพรราซาสสาสมเดัดมหาราชเจาแลซยงทองหัวขวงลานซางไนแหงหองปรสิทธีจุมสลาเหลักหักดีนแลสรขอยปปรสิทธีไวกับดินพรสีนทาดวัดปรโคดไสทาดตุพรนมขันคำเจาขอยพรองปงรซากุณาสทธาหมึรสรดินสรขอยไหเปันทานปางนันแล... 
แปลเป็นภาษาไทยได้ความว่า
(หน้าลานที่ ๒๙) บัดนี้ จักกล่าวพระไซเสฐาราชเจ้าไว้จุ้มแม่พระยาทาด แล้วก็ลงไปเมืองลามลักปางนั้น มาจาว่าจุ้มเฮาโอกาสใส่หัวพระยาทาด ให้พระยาทาดรักสาน้ำทอนตอนพระมหาธาตุเจ้าอย่าให้ราคา ให้เก็บกำเอาพีชชอากรในเขตดินดอนอันปิตาเฮาพระองค์หากเว้นให้แก่พระมหาธาตุเจ้านั้น มากระทำไว้เป็นอุปกรณ์หยุดยาเป็นเนื้อเป็นหนังแก่พระชินธาตุเจ้าให้ฮุ่งเฮืองไปเท่า ๕,๐๐๐ วัสสาเทอญ คือว่าไม้คกกกเฮือ ขี้ซันมันยางผ้า งัวลากหวายควายลากเชือก เฮือไหล ๓๓ ทาดตายคะนายหลอง คำต่อนคำเตินตกมาในดินพระมหาธาตุ ให้เก็บเอามาเป็นเนื้อหนังแก่ชินธาตุเจ้า คันผู้ได้เป็นใหญ่ฝูงรักสาเก็บเอา อับปายคมนิยาคือว่าคองวินาศจิบหายเถิงแก่มันผู้รักสา คันบ่าวไพร่ฝูงกระทำนาไฮ่สวนแลกระทำการอันควรแลให้อัปปายคมนิยาคือว่าคองวินาศจิบ (หน้าลานที่ ๓๐) หายเถิงแก่มันผู้บ่ไหว้ทั้ง ๕ มีพระยาสีโคตบูรได้เอาเขาไปใช้พระพุทธเจ้ายามนั้น ก็จุติไปเกิดฮ้อยเอ็ดมาเกิดเป็นพระยาสมินตะทำในเมืองมรุกนคร พระยาปัดเสนจุติเกิดเป็นบุรีอวายลวาย จุติเกิดเป็นคันทัพพานิ จุติเกิดเป็นพระยาจักแผ่นแผ้ว จุติเกิดเป็นพระยาพระไซเสดฐาทิราชเจ้าหั้นแล้ว กูกระสัตพระราชาสสาสมเด็จมหาราชเจ้าแลเชียงทองหัวข่วงล้านช้างในแห่งห้อง ประสิทธิจุ้มสิลาเลกหักดินแลสละข้อยประสิทธิไว้กับดินพระชินธาตุวัดประโคด ใส่ธาตุพระนมขันคำเจ้าข้อยพระองค์ ปลงราชกูณาสัทธาหมื่นสละดินสละข้อยให้เป็นทานปางนั้นแล...

ได้รับแต่งตั้งจากสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชสำนวนที่ ๒

ความในคัมภีร์ใบลานเรื่อง หนังสืออุลังคนีทาน (อุลังคะนิทาน) สำนวนที่ ๒ ฉบับหอสมุดแห่งชาติ บ้านเชียงยืน กำแพงนครเวียงจันทน์ เมืองจันทะบูลี หน้าลานที่ ๓๐-๓๒ ปรากฏความว่า
(หน้าลานที่ ๓๐) ...บัดนีจักลาวพรไซเสฏฐาทีลาชเจาไวจุมแมพรยาทาดแลวกํลงไปเมีงลามลักปางนันมาจาวาจุมเฮาโอกาดไซหัวพรยาทาดไหพรยาธาดฮกสานำทอรตอรพรมหาทาตุเจายาไหลาคาไหเกับ (หน้าลานที่ ๓๑) กำเอาพีซซอากอรไนเขัดดีนดอรอันปีตตุปีตตาเฮาพรองหาไดเวันไหแกพรมหาธาตุเจานันมากทำไวเปันอุปปกอรยุดยาเปันเนีอเปันหนังแกพรซีนนธาดเจาไหฮุงเฮีองไปเทา ๕๐๐๐ วสสาเทีนคึวาไมกกตกเฮีอขีซันมันยางตนเผีงยางผางัวลาหวายควายลาเซีอกเฮีกไหล ๓๓ ทาซางตายคนายหลอนคำตอรคำเตีนตกมาไนดีนพรมหาธาตุไหเกับเอามาเปันเหนีอหนังแกซีณณธาจเจาคันผุไดเปันไหยฝุงฮกสาบํเกับเอาอัปปายคมนียคึวาคองวีนาดจีบหายเถีงแกมันผุรกสาคันบาวไพฝุงกทำนาไฮสวรแลกทำกานอันควรแลบํไหอปายคมนียะคึวาคองวีนาดจีบหายเถีงแกมันผุบํไหวทัง ๕ มีพรยาสีโคตตบุรไดเอาเขาไปไสพรพุทธเจายามนันกํจุตติไปเกีดเมีงฮอยเอัดมาเกีดเปัน (หน้าลานที่ ๓๒) พรยาสุมีตตธำไนเมีงมรกคนคอรพรยาปัดเสันจุตตีเกีดเปันบุรีอวายลวายจุตตีเกีดเปันคนทพพานีจุตติเกีดเปันพรยาจกกแผนแผวจุตตีเกีดเปันพรไซเสฐาทีราชเจาหันแลกุกรสตตพรราชอาชยาสมเดัดมหาราชแลซยงทองหัวของลานซางไนแหงหองปรสีทธีจุมสลาเลักหักดีนแลสรขอยปสีทธิไวกับดีนพรซีนนทาดวัดปาโกดไสธาตุพรนมคังคำเจาขอยพรองปงราชกุณาสทธาหมึรสรดีนสรขอยไหเปันทานปางนันแล...
แปลเป็นภาษาไทยได้ความว่า
(หน้าลานที่ ๓๐) ...บัดนี้ จักกล่าวพระไชเสฏฐาทิลาชเจ้าไว้จุ้มแม่พระยาทาด แล้วก็ลงไปเมืองลามลักปางนั้นมา จาว่าจุ้มเฮาโอกาสไส่หัวพระยาทาด ให้พระยาธาดฮักสาน้ำทอนต่อนพระมหาธาตุเจ้าอย่าให้ลาคาให้เก็บ (หน้าลานที่ ๓๑) กำเอาพีชชอากรในเขตดินดอนอันปิตตุปิตตาเฮาพระองค์หากได้เว้นให้แก่พระมหาธาตุเจ้านั้น มากระทำไว้เป็นอุปกรณ์หยุดยา เป็นเนื้อเป็นหนังแก่พระชินนธาตุเจ้า ให้ฮุ่งเฮืองไปเท่า ๕,๐๐๐ วัสสาเทอญ คือว่าไม้กกตกเฮือ ขี้ซันมันยาง ต้นเผิ้งยางผา งัวลากหวายควายลากเชือก เฮือกไหล ๓๓ ท่า ช้างตายขนายหล่อน คำต่อนคำเติน ตกมาในดินพระมหาธาตุให้เก็บเอามาเป็นเนื้อหนังแก่ชิณณธาตุเจ้า คันผู้ใดเป็นใหญ่ฝูงฮักสาบ่เก็บเอา อัปปายคมนียะคือว่าคองวินาจฉิบหายเถิงแก่มันผู้รักสา คันบ่าวไพร่ฝูงกระทำนาไฮ่สวนแลกระทำการอันควร แลบ่ให้อปายคมนียะคือว่าคองวินาจฉิบหายเถิงแก่มัน ผู้บ่ไหว้ทั้ง ๕ มีพระยาสีโคตตบูรได้เอาเข้าไปใส่พระพุทธเจ้ายามนั้น ก็จุตติไปเกิดเมืองฮ้อยเอ็ด มาเกิดเป็น (หน้าลานที่ ๓๒) พระยาสุมิตตธำในเมืองมรกคนคอร (มรุกขนคร) พระยาปัดเสนจุตติเกิดเป็นบุรีอว่ายลว่าย จุตติเกิดเป็นคันทัพพานี (จันทพานิช) จุตติเกิดเป็นพระยาจักกแผ่นแผ้ว จุตติเกิดเป็นพระไชเสฐาทิราชเจ้าหั้นแล กูกระสัตตะพระราชอาชยาสมเด็จมหาราชแล เชียงทองหัวของ (หัวโขง) ล้านช้างในแห่งห้องประสิทธิจุ้มศิลาเลกหักดิน แลสละข้อยประสิทธิไว้กับดินพระชินนธาตุวัดป่าโกดใส่ธาตุพระนมคัง (ดัง) คำเจ้าข้อยพระองค์ ปลงราชกูณาสัทธาหมื่น สละดินสละข้อยให้เป็นทานปางนั้นแล...

ข้อมูลจารึก

ในคัมภีร์อุรังคธาตุฉบับหอสมุดแห่งชาติ นครหลวงเวียงจันทน์ ทั้ง ๒ สำนวน ยืนยันว่าพระยาธาตุพระนมเป็นผู้ปักศิลาจารึกของเจ้าพระยาหลวงนครพิชิตราชธานีศรีโคตรบูรหลวง เจ้าเมืองนครพนม ไว้ในวัดพระธาตุพนมวรมหาวิหารใกล้กับองค์พระธาตุพนม ศิลาจารึกหลักนี้ยังไม่ถูกทำลายและนับเป็นหลักฐานทางโบราณคดีชิ้นสำคัญของเมืองธาตุพนม บัญชีหรือทะเบียนวัตถุของกองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดทะเบียนให้เป็น นพ. ๑ จารึกวัดพระธาตุพนม ในหนังสือศิลาจารึกอีสานสมัยไทย-ลาว กำหนดทะเบียนเป็น จารึกวัดพระธาตุพนม ๒ ส่วนหนังสืออุรังคนิทานกำหนดทะเบียนเป็น ศิลาจารึกของเจ้าพระยานคร จารึกหลักดังกล่าวเรียกโดยทั่วไปว่า จารึกวัดพระธาตุพนม ๒ ด้านที่ ๑ จารึกด้วยอักษรลาวเดิมหรืออักษรลาวเก่า (ไทยน้อย) ภาษาลาว พุทธศักราช ๒๑๕๗ วัตถุที่ใช้จารึกเป็นหินทราย ลักษณะวัตถุรูปใบเสมา มีจารึกจำนวน ๑ ด้าน รวม ๑๘ บรรทัด ขนาดวัตถุจารึกกว้าง ๔๘ เซนติเมตร สูง ๖๓ เซนติเมตร ผู้โปรดให้สร้างจารึกคือเจ้าพระยานครหลวงพิชิตราชธานี ไม่ปรากฏหลักฐานผู้ค้นพบจารึก ไม่ปรากฏหลักฐานปีที่พบจารึก สถานที่พบคือห้องเก็บของภายในวิหารคด วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม ปัจจุบันเก็บรักษาที่ห้องเก็บของภายในวิหารคด วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร อำเภอธาตุพนม จังหวัดนครพนม ได้เคยมีการพิมพ์เผยแพร่จารึกนี้อยู่ในเอกสารหลายฉบับ ได้แก่ หนังสือจดหมายเหตุการบูรณะปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุพนม หนังสือศิลาจารึกอีสานสมัยไทย-ลาว และหนังสืออุรังคนิทาน เนื้อหาโดยสังเขปกล่าวถึงพระยานครหลวงพิชิตราชธานีพร้อมด้วยท้าวพระยาในท้องถิ่นได้บูรณะพระธาตุพนม และสร้างกำแพงแก้วล้อมรอบพระธาตุ รวมทั้งสร้างถาวรวัตถุอื่นๆ ด้วย ตอนท้ายจารึกได้สาปแช่งผู้ถือสิทธิ์ครอบครอง ทำลายทานวัตถุ อันได้แก่ ทาสโอกาส ที่ดิน ไร่นาของวัด ในครั้งนี้ได้บูรณะเรือนธาตุชั้นที่ ๑ และกล่าวถึงการตกแต่งด้วย ซึ่งน่าจะหมายถึงลวดลายจำหลักอิฐรอบเรือนธาตุ สำหรับการกำหนดอายุจารึกนั้นมีข้อความจารึกบรรทัดที่ ๑ ระบุ จ.ศ. ๙๗๖ ซึ่งตรงกับ พ.ศ. ๒๑๕๗ อันเป็นสมัยที่พระวรวงศาธรรมิกราชปกครองราชอาณาจักรล้านช้าง (พ.ศ. ๒๑๔๑-๒๑๖๕) ภาพสำเนาจารึกได้จากภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พ.ศ. ๒๕๔๕ เลขทะเบียน CD; INS-TH-14, ไฟล์; Nph_0100_c
ประวัติจารึกนี้กล่าวว่า ตามหนังสือกราบทูลของพระยาพนมนครานุรักษ์ ลงวันที่ ๑๒ ตุลาคม ๒๔๖๓ กราบทูลสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพนั้น ดูเหมือนว่าเพิ่งจะค้นพบและคัดลอกสำเนาส่งมา และในบัญชีสำรวจของกรมศิลปากร พิมพ์ พ.ศ. ๒๔๖๗ กล่าวว่า หินฝังที่บัลลังก์ของพระวิหารทิศตะวันออก จำนวน ๑๘ บรรทัด ภาษาไทย จ.ศ. ๙๗๖ ตามหนังสือที่ ๒๕๙/๒๔๙๕ ของแผนกศึกษาธิการจังหวัดนครพนม แจ้งว่า ตามที่กรมศิลปากรให้ค้นหาศิลาจารึกที่พระธาตุพนมที่ประตูตะวันออกวิหารทิศใต้ มีจารึก ๖ แห่งๆ ละ ๑๔ บรรทัดนั้น ทางจังหวัดนครพนมหาไม่พบ แต่พบจารึกรายอื่นจึงคัดลอกส่งมา (จารึกบนแผ่นดินเผา ธาตุพนม ๓) ซึ่งไม่ได้กล่าวถึงจารึกพระธาตุพนม ๒ แต่อย่างไรก็ตาม น่าเชื่อได้ว่าจารึกหลักนี้ยังคงอยู่มาจนถึงสมัยพระธาตุพนมล่มลงใน พ.ศ. ๒๕๑๘ ดังปรากฏในจดหมายเหตุการบูรณะปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุพนม พ.ศ. ๒๕๒๒ หน้า ๒๙ ว่า พระเจ้าเมืองนครพนมได้มาปฏิสังขรณ์วัดพระธาตุพนมเมื่อศักราช ๙๗๖ ตรงกับ พ.ศ. ๒๑๕๗ และได้ทำจารึกขึ้นแผ่นหนึ่ง กล่าวถึงถาวรวัตถุที่ได้บูรณะ ศิลาจารึกหลักนี้เดิมพบอยู่ที่ใต้ฐานหอพระแก้ว จึงขุดขึ้นมาประดิษฐานไว้ตรงมุมกำแพงแก้วด้านเหนือ ครั้นเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๐ สร้างกำแพงแก้วใหม่ จึงย้ายมาที่เชิงปราสาทหอข้างพระด้านหน้าองค์พระธาตุพนม เมื่อองค์พระธาตุพนมล้มศิลาจารึกก็ถูกพังทับด้วย จารึกหลักนี้อ่านครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๓ และส่งมากรุงเทพมหานคร พร้อมกับสำเนาลายมือลงชื่อผู้อ่านว่า นายจารย์ ธรรมรังสี และ รองอำมาตย์ตรี วาศ สมิตยนตร์ ผู้จด ต่อมาพระเทพรัตนโมลี ได้ศึกษาและพิมพ์เผยแพร่ ครั้งแรกพิมพ์รวมอยู่ในหนังสืออุรังคนิทาน และพิมพ์อีกครั้งในหนังสือจดหมายเหตุการบูรณะปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุพนม

คำจารึก

บรรทัดที่ ๑ (สังกฺราช ๙๗๖) ปีกาบยีเดีน ๕ ขึน ๔ คำวนั ๕...
บรรทัดที่ ๒ (พฺระเปนเ) จาพฺยาหฺลวงนครพีชีตฺรราชทานิ (สีเคาตฺรบองเจาเ-)
บรรทัดที่ ๓ (ปนปะ) ทานแกทาวพฺยาเสนามนฺตลีทงัหฺลายมิ (ปะสาทฺธะสดัธาไ-)
บรรทัดที่ ๔ นพฺระสาริกะทาดตุสาดสะห̅นาพฺระนมจึงมาเลิก (ยกยํกํเ-)
บรรทัดที่ ๕ เปงตินพฺระมหาทาดตุเจาแลถึชะทายคลาทฺธาดทงั ๔ ดานกบั
บรรทัดที่ ๖ ทงัหํเขาพฺระแลแทนบูชา ๔ ดานแลสางวัดก
บรรทัดที่ ๗ ปักติบสงักํกำแพงออมพฺระมหาทฺธาดเจาทงัม
บรรทัดที่ ๘ วนลวงยาว ๕๔ วาลวงกวาง ๕๒ วารอม ๑๐๖ วารอม ๑๐๖ วากบั
บรรทัดที่ ๙ ปดัตูขงเพือบํไหเปนมะละมึนทึนแกพฺระสาษห̅นา
บรรทัดที่ ๑๐ มหาทาดเจาแลไหเปนทีปดัสาทฺธะสดัทฺธาสกักะละบู
บรรทัดที่ ๑๑ ชาแกคนแลเทวะดาทงัหฺลายหนัแลนีพานนปะไจโย
บรรทัดที่ ๑๒ โหตูปฺรการนีงขาโอกาดอ̅ยาดทานเขดัแดนดีนดอน
บรรทัดที่ ๑๓ ไรนานำห̅นองกองปาทีไดอันแตพฺยาสามีนตฺระรา
บรรทัดที ๑๔ ชแลปฺระสาทฺธะใหไวเปนัอุปะการแกพฺระมํหาทาด
บรรทัดที่ ๑๕ ตุพฺระนัมเจาดงัเกาไผอฺยาถกอฺยาถอนผีผูไดโลพฺระ
บรรทัดที่ ๑๖ ตนัหามากหากยงัมาถกมาถอนดินดอนไรนา
บรรทัดที่ ๑๗ บานเมิองนำห̅นองกองปาฝูงนนัออกอปัปายะคะ
บรรทัดที่ ๑๘ มนิยะไหเถิงแกมนั