Kharjah

Kharjah (Bahasa Arab: خرجة‎ tr. kharjah [ˈxærʒɐ], yang bermaksud "terakhir"; Sepanyol: jarcha Sebutan Sepanyol: [ˈxaɾtʃa]; Bahasa Portugis: carja [ˈxaɾʒɐ]; juga dikenali sebagai markaz, ialah baris ulang terakhir muwashshah, satu genre lirik Al-Andalus yang ditulis dalam bahasa Arab atau bahasa Romance-Ibero.
Muwashshah mengandungi lima rangkap (bait) dari empat hingga enam baris, berselang seli dengan lima atau enam baris ulang (qufl); setiap baris ulang mempunyai rima dan pola irama yang sama, manakala setiap rangkap mempunyai hanya pola irama yang sama. Kharjah biasanya digubah secara bebas daripada muwashshah yang ditemui di dalamnya.

Ciri-ciri kharjah

Lebih kurang sepertiga kharjah yang masih wujud ditulis dalam bahasa Arab Klasik. Kebanyakan bakinya adalah dalam bahasa Arab al-Andalus, tetapi terdapat lebih kurang 70 contoh yang ditulis samada dalam bahasa Romance-Ibero atau dengan unsur bahasa Romance yang signifikan. Tiada satu pun yang dicatatkan dalam bahasa Ibrani meskipun apabila muwashshah dalam bahasa Ibrani.
Secara umumnya, meskipun tidak selalu, kharjah dipersembahkan sebagai satu petikan daripada penutur yang diperkenalkan dalam rangkap sebelumnya.
Bukan sesuatu aneh untuk kita menemui kharjah yang sama dilampirkan kepada beberapa muwashshah yang berbeza. Penulis Mesir, Ibn Sanā' al-Mulk (1155–1211), dalam Dar al-Tirāz menyatakan bahawa kharjah ialah bahagian yang paling penting dalam sajak itu, bahawa para penyair menghasilkan muwashshah daripada kharjah, dan bahawa akhirnya dianggap lebih baik meminjam kharjah yang baik daripada menggubah yang buruk.
Kharjah bukan sahaja menggambarkan cinta, puji-pujian, kenikmatan arak, tetapi juga kesufian.

Kharjah dalam bahasa Romance

Meskipun terdiri hanya satu pecahan daripada corpus kharjah yang masih ada, kharjah bahasa Romance yang paling banyak menarik minat sarjana. Dengan contoh yang bertarikh sehingga kurun ke-11, genre puisi ini dipercayai menjadi antara yang tertua dalam mana-mana bahasa Romance, dan pastinya bentuk puisi lirik yang terawal dicatatkan dalam bahasa Romance-Ibero.
Penemuan semulanya pada kurun ke-20 oleh sarjana bahasa Ibrani, Samuel Miklos Stern dan Arabis, Emilio García Gómez secara amnya dianggap membuka cahaya baru dalam evolusi bahasa-bahasa Romance.
Kharjah bahasa Romance secara perbandingan tema adalah terikat, hampir kesemuanya mengenai cinta. Sekitar tiga suku daripadanya dihasilkan oleh wanita, manakala nisbah bagi kharjah bahasa Arab menghampiri seperlima.

Perdebatan mengenai asal-usulnya

Memandangkan kharjah mungkin ditulis berasingan daripada muwashshah, ramai sarjana mengagak bahawa kharjah bahasa Romance pada asalnya ialah lirik-lirik Sepanyol popular yang dimasukkan penyair-penyair istana ke dalam puisi-puisi mereka. Sebahagian persamaan dikatakan ada dengan lirik-lirik bahasa Romance terawal lain dari segi tema, pola irama dan idiom. Penulis-penulis berbahasa Arab dari Timur Tengah atau Afrika Utara seperti Ahmad al-Tifashi (1184–1253) merujuk pada "lagu-lagu dalam gaya Kristian" yang dinyanyikan di al-Andalus sejak zaman dahulu yang dikenali sebahagian sebagai kharjah.
Sarjana-sarjana lain mempertikaikan dakwaan tersebut, dengan berhujah bahawa kharjah berdiri teguh dalam tradisi bahasa Arab dengan sedikit atau tanpa input bahasa Romance sama sekali, dan persamaan yang ketara hanya timbul disebabkan kharjah memperkatakan tema-tema yang sejagat dalam kesusasteraan manusia walau bagaimana pun.

Perdebatan mengenai bahasa dan cara baca

Terjemahan moden kharjah bahasa Romance menjadi bahan perdebatan khususnya disebabkan tulisan Arab tidak menyertakan vokal. Kebanyakannya disalin oleh penulis yang mungkin tidak memahami bahasa yang mereka catatkan, yang mungkin menyebabkan kesilapan dalam penyampaian. Satu lingkungan besar terjemahan adalah mungkin memandangkan kekaburan yang dicetuskan oleh kehilangan vokal dan kemungkinan konsonan yang salah. Disebabkan ini, kebanyakan terjemahan teks-teks ini dipertikaikan sebahagian pihak. Kritikan hebat mengenai edisi García Gómez disebabkan kesilapan palaeografinya. Perdebatan selanjutnya timbul di sekitar perbendaharaan kata bercampur yang digunakan para pengarang itu.
Kebanyakan kharjah bahasa Romance tidak ditulis secara keseluruhannya dalam bahasa Romance, tetapi sebahagian besarnya memasukkan unsur-unsur bahasa Arab. Telah dihujahkan bahawa percampuran sebegitu tidak mungkin dapat mewakili corak percakapan semulajadi penutur-penutur bahasa Romance, dan bahawa dengan itu kharjah bahasa Romance semestinya dianggap sebagai kesusasteraan majmuk.
Sebahagian kecil sarjana, seperti Richard Hitchcock menegaskan bahawa kharjah bahasa Romance sebenarnya adalah tidak berbahasa Romance langsung secara banyaknya, tetapi lebih kepada idiom bahasa Arab basahan yang ketara yang membawa pengaruh nyata daripada variasi-variasi bahasa Romance tempatan. Sarjana-sarjana itu menuduh kebanyakan ahli akademik salah membaca tulisan yang kabur dengan cara yang tidak dapat dipertahankan atau yang dipersoalkan dan mengabaikan catatan Arab sezaman tentang bagaimana Muwashshah dan Kharjah digubah.