Keretapi Tanah Melayu

Pentadbiran

Sebelum tertubuhnya Negeri-Negeri Melayu Bersekutu pada tahun 1896, setiap negeri mempunyai syarikat kereta api senderi. Pada bulan Julai 1901, kesemua syarikat-syarikat kereta api digabungkan menjadi sebuah pentadbiran dengan nama Federated Malay States Railways atau FMSR (dalam bahasa Melayu, Keretapi Negeri-Negeri Melayu Bersekutu). FMSR diberi kuasa dalam pengendalian dan pembinaan laluan kereta api di Tanah Melayu. Pentadbiran ini dimansuhkan pada 1948 selepas Ordinan Keretapi 1948 diluluskan. Ordinan ini menubuhkan Malayan Railway Administration atau MR (dalam bahasa Melayu, Pentadbiran Keretapi Malaya) dan memansuhkan FMSR, Enakmen Keretapi Johor, Kelantan, Kedah dan Perlis yang mengendalikan sistem kereta api sebelum Perang Dunia Kedua. Malayan Railway Administration telah dikorporatkan menjadi Keretapi Tanah Melayu Berhad (KTMB) selepas Akta Keretapi 1991 diluluskan.

Rangkaian laluan

Rangkaian landasan keretapi tolok 1,000 mm (3 kaki 3 ³⁄₈ inci) di Semenanjung Malaysia yang dikawal oleh KTM terdiri daripada dua laluan utama dan beberapa laluan cawangan. Kebanyakan landasan di rangkaian ini diperbuat daripada sistem balast dan ranjang landasan konkrit buatan tempatan, yang telah menggantikan ranjang landasan kayu seawal 1982 untuk bahagian Kerdau-Jerantut dan Sungai Yu-Tumpat.

Laluan Pantai Barat

Laluan Pantai Barat bermula dari stesen keretapi Padang Besar berdekatan Sempadan Malaysia–Thailand di Perlis (yang bersambung dengan landasan negara Thailand) sehingga stesen keretapi Woodlands di Singapura. Laluan ini dipanggil "Laluan Pantai Barat" kerana laluan ini melalui negeri-negeri di Pantai Barat Semenanjung. Laluan ini melalui hampir semua stesen keretapi utama di pantai barat terutamanya stesen keretapi Butterworth, stesen Keretapi Ipoh dan KL Sentral.

Laluan Pantai Timur

Laluan Pantai Timur bermula dari stesen keretapi Gemas di Negeri Sembilan dan Stesen keretapi Tumpat di Kelantan. Gemas adalah tempat pertemuan Laluan Pantai Barat dan Laluan Pantai Timur. Seperti di pantai barat, ia juga dikenali dengan Laluan Pantai Timur kerana ia melalui dua negeri Pantai Timur Semenanjung Malaysia, iaitu Pahang dan Kelantan. Sebenarnya, ia tidak melalui kesemua pantai dan hanya bertemu dengan Laut China Selatan apabila ia tamat di Tumpat. Ia melalui kawasan pedalaman, selalu melalui hutan tebal, yang secara ringkasnya dengan nama "Laluan Hutan". Terengganu merupakan satu-satunya negeri di Semenanjung Malaysia yang tidak dihubungkan dengan rangkaian kereta api KTM.

Infrastruktur

Panjang kesemua rangkaian ini adalah 1,699 km, namun, akibat penutupan dan pembuangan landasan antara stesen keretapi Tanjong Pagar dan stesen keretapi Woodlands, jumlah rangkaian KTM kini adalah 1,677 km.
Laluan utama Pantai Barat adalah landasan berkembar dan dielektrikkan dengan 25 kV AC di antara stesen keretapi Padang Besar di Sempadan Malaysia–Thailand dan Stesen keretapi Butterworth, dan ke arah selatan di Stesen keretapi Gemas. Laluan cawangan antara Persimpangan Batu dan stesen Komuter Batu Caves, dan antara Persimpangan Pelabuhan Klang dan stesen Komuter Pelabuhan Klang juga merupakan landasan berkembar dan dielektrikkan.
Baki laluan utama Pantai Barat dari Stesen keretapi Gemas ke stesen keretapi Woodlands di Singapura, juga kesemua Laluan Pantai Timur dari Stesen keretapi Gemas ke Stesen keretapi Tumpat adalah landasan tunggal dan tidak dielektrikkan.

Laluan Lain

Terdapat beberapa laluan kereta api yang tidak dimiliki oleh KTMB di Malaysia. Ini termasuklah laluan kereta api industri, laluan Kereta api Bukit Bendera, dan Keretapi Negeri Sabah.

Keretapi Bukit Bendera

Kereta api Bukit Bendera adalah sebuah perkhidmatan kereta api bukit di Pulau Pinang dibina oleh pihak swasta antara 1920 dan 1923. Laluan ini dibuka secara rasmi pada 1 January 1924 oleh Gabenor Negeri-negeri Selat ketika itu, Sir L.N. Guillemard.  Pada tahun pertama operasinya, laluan ini membawa 35,201 penumpang dan membuat 4,021 perjalanan. Kereta api ini dikendalikan dan diurus oleh Majlis Perbandaran George Town (kini Majis Bandaraya Pulau Pinang) dari pembukaan laluan ini sehingga 1 Februari 1977, apabila laluan ini diambil alih oleh Kerajaan Negeri Pulau Pinang.

Keretapi Industi

Terdapat beberapa landasan kereta api industri, semua dimiliki oleh pihak swasta dengan berbagai-bagai kepanjangan. Kebanyakan landasan kereta api industri terletak di pantai timur Semenanjung Malaysia dan tidak disambungkan dengan Malayan Railway (kini Keretapi Tanah Melayu). 
Antara laluan tersebut adalah Keretapi Rompin yang dibina oleh syarikat perlombongan untuk membawa bijih besi dari Bukit Ibam ke Kuala Rompin di Pahang. Panjang landasan ini adalah 60 batu (97 km), bertolok meter dan menggunkan isyarat elektrik. Landasan ini ditutup sepenuhnya pada tahun 1971.
Selain itu terdapat landasan kereta api industri antara Bukit Besi dan Dungun di Terengganu yang dibina pada tahun 1929. Panjang landasan ini adalah sekitar 20 batu (32 km) bertolok 2 kaki 6 inci (76 cm) dan landasan ini dimiliki sepenuhnya oleh Eastern Mining and Metals Company (EMMCo). Landasan ini ditutup pada tahun 1970 selepas pengurangan pengeluaran hasil lombong.

Keretapi Negeri Sabah

Keretapi Negeri Sabah adalah sebuah sistem kereta api dari Tanjung Aru sehingga Melalap. Sistem ini dibuka pada tahun 1902 dan dimiliki sepenuhnya oleh Jabatan Kereta Api Negeri Sabah. Dahulu, terdapat banyak cawangan dalam sistem ini namun kebanyakannya telah ditutup. Walaupun proses pemodenan telah dijalankan beberapa kali, perkhidmatan kereta api di Sabah masih dalam keadaan daif pada tahun 2018 berbanding perkhidmatan kereta api moden di Semenanjung Malaysia.

KTM Antarabandar

KTM Antarabandar (dalam bahasa Inggeris: KTM Intercity) merupakan perkhidmatan antarabandar yang dioperasikan oleh Keretapi Tanah Melayu dalam rantau Semenanjung Malaysia dan Singapura. Perkhidmatan ini bertujuan untuk membawa penaung antara stesen-stesen di bandar, pekan dan kampung (bergantung kepada rantau). KTM Antarabandar kini menggunakan lokomotif diesel.

Perkhidmatan KTM Antarabandar terdiri daripada kereta api tempatan dan keretapi ekspres. Laluan Pantai Barat kini hampir sepenuhnya dioperasikan menggunakan kereta api ekspres manakala Laluan Pantai Timur mengoperasikan kedua-dua kereta api tempatan dan kereta api ekspres.
KTM ETS, juga dikenali sebagai ETS atau Electric Train Service (Bahasa Melayu:Perkhidmatan Kereta Api Eleketrik), merupakan perkhidmatan kereta api tolok meter terpantas di Malaysia dan di dunia. Perkhidmatan ETS kini beroperasi sebagai perkhidmatan antarabandar diantara pekan Gemas dan Padang Besar sepanjang Laluan Pantai Barat.

KTM Komuter

KTM Komuter merupakan perkhidmatan keretapi komuter elektrik yang dilancarkan pada 1995, memfokuskan kepada penumpang yang bekerja atau tinggal di Kuala Lumpur dan kawasan-kawasan sekitarnya, khususnya untuk mengelakkan kesesakan lalu lintas. KTMB menyediakan hampir 300 perkhidmatan komuter setiap hari, berkhidmat di 45 stesen di sepanjang 178km laluan komuter. Perkhidmatan ini dibahagikan kepada dua laluan: Laluan Seremban dan Laluan Pelabuhan Klang. Sejak 2018, KTM Komuter juga mengoperasikan perkhidmatan kereta api ulang-alik lapangan terbang — Skypark Link yang menghubungkan KL Sentral dan Lapangan Terbang Subang.
KTM Komuter beroperasi pada kekerapan 15 minit pada waktu puncak dan 20-30 minit pada waktu biasa. Perkhidmatan ulang-alik Rembau diantara stesen Keretapi Seremban dan stesen keretapi Pulau Sebang/Tampin beroperasi dengan kekerapan 30-minit ke satu jam. Kesemua koc yang disediakan adalah canggih dan dilengkapi penyaman udara. Bagi yang memandu ke stesen atau hentian, kemudahan 'Park & Ride' disediakan pada kadar yang ditentukan.
Kini, KTM Komuter mempunyai armada Kelas 81, Kelas 82, Kelas 83 & Kelas 92. Kesemua Kelas 92 kini beroperasi di KTM Komuter Sektor Tengah manakala kebanyakan Kelas 81, Kelas 82 dan Kelas 83 telah dibuang atau digunakan semula di Komuter Sektor Utara.
KTM Komuter merupakan sebuah mod pengangkutan yang kerap digunakan oleh pekerja yang berulang-alik ke Kuala Lumpur sebagai perkhidmatan alternatif bagi kereta, yang kerap terhalang oleh kesesakan lalu lintas. Hampir semua stesen KTM Komuter menyediakan tempat letak kenderaan Park & Ride (Bahasa Melayu: Letak & Tunggang) bagi mereka yang memandu dari dan ke stesen. Kira-kira 6 juta penumpang menggunakan KTM Komuter pada tahun 2018.

Perkembangan rel di Malaysia

Berikut adalah senarai pembangunan dan kerja penaiktarafan perkhidmatan rel yang lalu, sedang dijalankan dan masih dalam perancangan di Malaysia.

Permodenan

Semenjak pengkorporatan KTMB, program pemodenan sedang dijalankan, namun projek bercita-cita tinggi pengelektrikan dan penggandaan landasan di sepanjang laluan keretapi Pantai Barat Semenanjung Malaysia telah ditunda sehingga arahan selanjutnya dikeluarkan oleh Perdana Menteri Datuk Seri Abdullah bin Haji Ahmad Badawi. Kerja penaiktarafan laluan Rawang-Ipoh masih dijalankan, namun telah diganggu oleh penundaan akibat perselisihan kontrak dan tidak dijangka siap sebelum 2007. Setelah siap, KTM dijangka menyediakan perkhidmatan antarabandar yang lebih kerap (16 keretapi sehari) pada kelajuan 160km/j.
Tren elektrik kelajuan tinggi dari Kuala Lumpur ke Johor Bahru juga dirancang di bawah SJER. Di samping lebuh raya, pengangkutan rel wajar turut dinaiktaraf dan dimodenkan untuk melengkapkan sistem pengangkutan Malaysia. Stesen KTMB Tampin juga dikenali sebagai Stesen KTMB Pulau Sebang kerana kedudukan stesen KTMB Tampin berada dalam negeri Melaka yang lebih dikenali sebagai Stesen KTMB Pulau Sebang, Alor Gajah, Melaka.