Borneo

Etimologi

Pulau ini mempunyai banyak nama berlainan. Di peringkat antarabangsa, ia disebut sebagai Borneo. Borneo ini diambil daripada nama Negara Brunei Darussalam, yang ketika dulu menguasai pulau tersebut, dan dipanggil Borneo oleh pihak Europah ketika Zaman Penjelajahan. Nama Brunei mungkin berpunca dari perkataan Sanskrit 'váruṇa' (वरुण), yang bermaksud "air" ataupun Varuna, nama dewa hujan Hindu. Penduduk di Indonesia memanggil pulau tersebut Kalimantan, yang berpunca dari perkataan Sanskrit Kalamanthana, bermaksud "pulau cuaca bakar" (untuk menerangkan tentang cuacanya yang panas dan lembap).

Sejarah

Dalam abad ke-14, hampir keseluruhan Pulau Borneo diperintah oleh Kesultanan Brunei tetapi tidak keseluruhan hanya dipersisiran pantai,ini kerana dikawasan pendalaman ramai suku etnik dayak yang mengamalkan aktiviti memburu kepala yang dikenali sebagai aktiviti ngayau. Pada abad ke-19, Sarawak telah diambil alih oleh seorang seorang pelayar Inggeris yang bernama Sir James Brooke. Beliau telah diberi kuasa oleh Raja Muda untuk memerintah kawasan Sarawak sekitaran Sungai Sarawak yang berpusat di Kuching. Sebelum Perang Dunia II, Borneo Utara secara rasminya dikuasai oleh pihak British yang menjalankan pelbagai perdagangan, dan sebahagian kawasan dikuasai oleh Kesultanan Brunei dan Kesultanan Sulu yang asalnya dari Kepulauan Sulu di bahagian barat Borneo dan selatan Filipina. Sedangkan dalam pada itu, Borneo Selatan secara rasminya dikuasai oleh pihak Belanda yang juga menjalankan pelbagai perdagangan, serta sebahagian kecil kawasan dikuasai oleh Kesultanan Banjar.
Pada awal serangan Jepun di Borneo, pihak British tidak mempunyai keupayaan untuk mempertahankan Borneo. Namun begitu, ada sebahagian kecil cuba mempertahankan Borneo secara gerila. Pihak Amerika Syarikat telah cuba menyumbangkan senjata bagi pihak gerila namun pihak gerila telah gagal menyerang balas.

Geografi

Borneo dikelilingi oleh Laut China Selatan di utara dan barat laut, Laut Sulu di timur laut, Laut Sulawesi dan Selat Makasar di sebelah timur, dan Laut Jawa dan Selat Karimata di selatan. Pulau ini ialah pulau terbesar di Kepulauan Melayu, dengan luas 743,330 kilometer persegi (287,000 bt²). Di sebelah barat Borneo ialah Semenanjung Tanah Melayu dan Sumatera, di sebelah selatan ialah Jawa, di sebelah timur ialah Sulawesi, dan di sebelah timur laut ialah Filipina.
Titik tertinggi Borneo ialah Gunung Kinabalu di Sabah, Malaysia, dengan ketinggian 4,095 m (13,435 ka) di atas permukaan laut. Puncak ini ialah puncak tertinggi ketiga di Asia Tenggara, yang juga menjadikan Borneo pulau ketiga tertinggi di dunia.
Sistem sungai yang terbesar ialah Kapuas di Kalimantan Barat. Dengan panjang 1,143 km (710 mi), sungai ini ialah sungai terpanjang di Indonesia. Sungai terpanjang Malaysia, iaitu Sungai Rajang, terletak di Sarawak dan panjangnya 562.5 km (349.5 mi). Sungai-sungai besar yang lain ialah Barito di Kalimantan Selatan sepanjang 880 km (550 mi) dan Mahakam di Kalimantan Timur sepanjang 980 km (610 mi).
Borneo mempunyai sistem gua yang ketara. Sebagai contoh, Gua Air Jernih di Taman Negara Mulu mempunyai salah satu sungai bawah tanah yang terpanjang di dunia. Contoh lain ialah Gua Rusa, yang dianggap sebagai salah satu gua terbesar di dunia, merupakan tempat bagi lebih daripada tiga juta kelawar dan mempunyai longgokan guano yang lebih tinggi daripada 100 meter (330 ka).

Ekologi

Borneo sangat kaya dengan biodiversiti dibandingkan dengan kebanyakan kawasan lain (MacKinnon et al. 1998). Terdapat sekitar 15,000 spesies tumbuhan berbunga dengan 3,000 spesies pokok (267 spesies Dipterocarpaceae), 221 spesies mamalia darat dan 420 spesies burung tinggal di Borneo (MacKinnon et al. 1998). Pulau ini juga merupakan pusat evolusi dan radiasi spesies endemik tumbuhan dan haiwan. Akibat pembasmian hutan secara meluas, hutan hujan Borneo ialah satu-satunya habitat alam yang tersisa untuk Orang Utan Borneo yang terancam pupus. Borneo juga merupakan tempat perlindungan penting bagi banyak spesies endemik hutan, umpamanya Gajah Asia, Badak Kerbau Borneo, Harimau Dahan Borneo, Musang Hitam Pudar dan Cecadu Dayak. Sebagai salah satu tempat yang mempunyai biodiversiti paling tinggi di bumi, World Wildlife Fund telah menyatakan bahawa 361 spesies haiwan dan tanaman telah dijumpai sejak tahun 1996 di Borneo, menekankan kepelbagaian hayatnya yang tidak tertandingi. Dalam jangka waktu 18 bulan dari Julai 2005 sehingga Disember 2006, 52 spesies baru lain juga berhasil ditemui.
Pulau ini secara sejarah meliputi hutan tropika yang luas, tetapi daerah hutan menyusut dengan cepat kerana pembalakan besar-besaran untuk keperluan industri papan lapis Malaysia dan Indonesia. Selain itu, ladang kelapa sawit dengan cepat menjarah sisa-sisa terakhir hutan primer. Hutan hujan juga sangat hancur oleh sebab kebakaran hutan tahun 1997 hingga 1998, yang bermula daripada upaya penduduk tempatan untuk membersihkan hutan untuk perkebunan, dan selanjutnya juga dilanjutkan oleh musim kemarau El Niño yang sangat kering selama tempoh itu.
Dalam rangka memerangi penduduk berlebihan di Jawa, kerajaan Indonesia pada tahun 70-an dan 80-an memulakan projek transmigrasi bagi petani-petani miskin dan tanpa tanah ke Kalimantan. Pokok-pokok ditebang dan ladang-ladang dibuka, walaupun dengan hasil kesuburan tanah dihilangkan dan hakisan berlaku kerana tanah terbuka hanyut tersapu oleh hujan tropika.

Demografi

Borneo diduduki oleh pelbagai kaum yang datangnya dari Brunei, Malaysia, Indonesia dan Filipina. Penduduk Borneo juga terdiri daripada kumpulan etnik asli Kedayan (Brunei), dan orang-orang Cina yang awalnya berhijrah dari China tenggara.
Borneo memiliki penduduk 15,721,384 (banci Januari 2005), dengan kepadatan penduduk 16 orang per km persegi. Sebahagian besar penduduk tinggal di bandar-bandar persisiran, walaupun pedalaman pun ditempati iaitu di bandar-bandar kecil dan kampung-kampung di sepanjang sungai. Penduduk yang terutama terdiri daripada kumpulan suku Dayak, Cina dan bangsa Melayu. Orang-orang Cina yang membentuk 29% daripada penduduk Sarawak dan 17% daripada penduduk Kalimantan Barat, awalnya berhijrah dari China tenggara. Majoriti penduduk di Kalimantan beragama Islam atau animisme. Sekitar 15% Dayak beragama Kristian, agama yang diperkenalkan oleh para misionari di abad ke-19. Di Kalimantan Tengah juga ada minoriti kecil pengamal agama Hindu Bali. Di pedalaman Kalimantan juga terdapat suku Penan, yang beberapanya masih mengutamakan amalan pemburu-pengumpul dalam mencari sumber rezeki mereka. Di beberapa daerah pesisir dengan petempatan kecil dapat dijumpai suku Bajau, yang sejak lama bertempat tinggal berdekatan laut sebagai nelayan dan hidup secara nomad car rental iran. Di barat laut Borneo, kumpulan suku Dayak terbesar ialah Iban dengan jumlah lebih kurang 710,000 orang.