Dassault Mirage F1

Rekabentuk dan pembangunan

Dassault telah mereka pesawat Mirage F1 bagi mengantikan pesawat pejuang Mirage III dan Mirage 5. Tidak seperti pesawat-pesawat sebelumnya, F1 memiliki sayap “kuncup” yang dipasang tinggi pada fiuslaj, begitu juga bentuk permukaaan satah ekor yang konvensional.
Dengan menggunakan dana sendiri, Dassault telah membina pesawat prototaip pertama dan berjaya melakukan penerbangan sulung pada 23 Disember 1966.
Pesawat ini kemudian diserahkan secara rasmi kepada Tentera Udara Perancis pada Mei 1967. Tentera Udara Perancis kemudian memesan 3 buah lagi pesawat prototaip. Dengan keupayaan tujahan lepas bakar enjin turbojet SNECMA Atar 9K-50 yang lebih tinggi, pesawat F1 dengan mudah telah mengalahkan pesawat Mirage III.
Meskipun F1 memiliki luas rentang sayap yang lebih kecil berbanding Mirage III, F1 telah membuktikan kelebihannya berbanding dengan pesawat-pesawat terdahulu. Ia boleh membawa sehingga 40% lebih bahan api, memerlukan landasan yang lebih pendek, jarak yang lebih jauh jauh dalam misi aras rendah, dan manuver yang lebih baik.
Bagi memenuhi keperluan Tentera Udara Perancis bagi sebuah pesawat pemintas semua keadaan cuaca, pengeluaran pertama pesawat Mirage F1C telah dilengkapkan dengan radar denyutan tunggal Thomson-CSF Cyrano IV. Versi terkemudian Cyrano IV-1 memiliki keupayaan pandang-bawah yang terhad.
Mirage F1 memasuki perkhidmatan dengan Tentera Udara Perancis pada Mei 1973, apabila kumpulan pertama pesawat dihantar. Pada awalnya, pesawat ini hanya dilengkapi dengan dua buah meriam 30 mm. Pada 1976, Mirage F1 menggunakan peluru berpandu udara ke udara jarak sederhana Matra R530 setelah ia diluluskan untuk digunakan. Setahun kemudian, peluru berpandu R550 Magic pula dikeluarkan. Pada masa yang sama, AIM-9 Sidewinder buatan Amerika Syarikat menjadi sebahagian daripada persenjataan pesawat Mirage F1, setelah Tentera Udara Greece meminta peluru berpandu ini diintegrasikan dalam pesawat pejuang Mirage F1CG mereka.
79 buah pesawat F1 dalam kumpulan pengeluaran seterusnya telah dihantar di antara Mac 1977 hingga Disember 1983. Pesawat ini adalah dari versi Mirage F1C-200 yang telah dilengkapi dengan prob pengisian minyak kekal, yang mana memerlukan fiuslaj dipanjangkan sebanyak 7 sm.
Mirage F1 berperanan sebagai pesawat pemintas utama dengan Tentera Udara Perancis sehinggalah kemasukan pesawat Dassault Mirage 2000.

Mirage F1AZ dan Mirage F1CZ

Tentera Udara Afrika Selatan menerbangkan kedua-dua pesawat dari versi serangan darat Mirage F1AZ dan versi pesawat pejuang yang dilengkapi dengan radar Mirage F1CZ. Dua buah pesawat contoh pertama dari kumpulan pesanan pertama (iaitu sejumlah 48 buah pesawat yang mana terdiri daripada 32 buah F1AZ dan 16 buah F1CZ) telah dihantar pada 5 April 1975. Kedua-dua pesawat F1CZ ini telah diangkut secara rahsia oleh pesawat C-130 Hercules milik Tentera Udara Afrika Selatan. Pada Julai 1975, jumlah pesawat F1CZ yang selebihnya telah dihantar. Pada 1975, pesawat F1CZ telah muncul di pameran udara di Afrika Selatan, walaupun begitu orang ramai tidak mengetahui bahawa pesawat-pesawat ini telah pun beroperasi dalam perkhidmatan Tentera Udara Afrika Selatan.
Pesawat F1AZ telah dibangunkan secara bersama antara Dassault dan Tentera Udara Afrika Selatan sebagai pesawat serangan darat khusus. Versi AZ memiliki pengukur jarak laser, membolehkan bidikan dan panduan amat jitu digunakan pada persenjataan tanpa panduan, yang mana terdiri daripada bom dan roket. Rekabentuk optikal telah direka oleh ARMSCOR dari Afrika Selatan, iaitu salah satu divisyen firma Optics (kemudian ELOPTRO). Walaupun penggunaannya telah dihentikan pada 1997, kejituan sistem persenjataan pesawat F1AZ masih dirahsiakan oleh pihak Tentera Udara Afrika Selatan. Analisa dari para pemerhati berdasarkan sumber daripada agensi perkhidmatan berita (seperti Jane's Defence Weekly) dan laporan juruterbang (contohnya Komandan Dick Lord, 'Vlamgat', 1999) telah memutuskan versi AZ tergolong dalam keperluan yang digariskan oleh Tentera Udara Amerika Syarikat ke atas pesawat F-15E Strike Eagle bagi mod balistik tanpa panduan.
Pesawat F1AZ telah diserahkan kepada Afrika Selatan di antara November 1975 sehingga Oktober 1976. Pesawat-pesawat ini telah ditugaskan kepada Skuadron 1, Tentera Udara Afrika Selatan, yang berpangkalan di Pangkalan Tentera Udara Waterkloof. Perolehan pesawat ini juga telah dirahsiakan daripada negara lain; dan Skuadron 1 tidak dibenarkan untuk mempamerkan pesawat baru mereka sehingga Februari 1980.
Tentera Udara Afrika Selatan telah menghentikan penggunaan pesawat F1CZ pada 1992, diikuti dengan pesawat F1AZ pada 1997. Pada 1998, Universiti Stellenbosch telah berjaya memperoleh pesawat F1-CZ untuk Jabatan Kejuruteraan Aeronautikal universiti itu.
Sebagai ujikaji, sebuah firma kejuruteraan angkasa Afrika Selatan iaitu Aerosud, telah memasang enjin Klimov RD-33 pada pesawat Mirage F1, enjin ini asalnya digunakan oleh pesawat MiG-29. Pesawat ini digelar sebagai "SuperMirage" F1, dan mendapat penghormatan dengan menjadi pesawat buatan Barat pertama yang dipamerkan di Pameran Udara MAKS di Moscow.
Pada 2004, terdapat sehingga 21 buah pesawat F1AZ dilaporkan telah disimpan di Pangkalan Tentera Udara Hoedspruit, untuk menunggu pembeli yang berminat ke atasnya. Pada April 2006, laporan menyebut Gabon telah membeli pesawat Mirage F1AZ yang terselamat dan alat-alat ganti dengan nilai berjumlah kira-kira ZAR 40 juta. Pada 17 Ogos 2006, agensi berita Perancis Agence France-Presse (AFP) telah melaporkan dua buah pesawat yang dipertingkatkan iaitu Mirage F1AZ bekas Afrika Selatan telah mengambil bahagian dalam lintas hormat di ruang udara Libreville pada waktu pagi semasa hari sambutan kemerdekaan Gabon. Kerja-kerja pemulihan dan tingkat upaya ke atas pesawat telah dilakukan oleh Aerosud. Pengarah Urusan Aerosud Group, Dr. Paul Potgieter telah mengesahkan penglibatan syarikat beliau, tetapi enggan untuk mengesahkan jumlah pesawat yang terlibat. Berdasarkan laporan pada masa itu, Gabon hanya membeli 3 buah pesawat Mirage F1 daripada Afrika Selatan.

Sejarah operasi

Kejayaan pesawat Mirage F1 dalam pasaran eksport menjadikan pesawat ini ada kalanya terlibat dalam pertempuran dengan beberapa tentera udara di beberapa tempat di dunia.

Afrika Selatan

Kedua-dua versi F1-CZ dan F1-AZ milik Tentera Udara Afrika Selatan beraksi dalam operasi semasa Perang Saudara Angola, di mana 2 buah pesawat MiG-21 Angola telah ditembak jatuh oleh pesawat F1CZ. Sekurang-kurangnya sebuah pesawat F1CZ telah ditembak jatuh oleh peluru berpandu permukaan ke udara Angola. Sebuah pesawat Mirage F1 Afrika Selatan berjaya dirosakkan oleh peluru berpandu udara ke udara R-60/AA-8 Aphid dalam pertempuran udara pada 29 September 1987 dengan pesawat MiG-23 Cuba. Pesawat ini kemudian ditarik keluar daripada perkhidmatan selepas mengalami kerosakan yang lebih teruk setelah melakukan pendaratan kecemasan. Juruterbang pesawat ini juga mengalami kecederaan serius setelah kerusi lentingnya gagal berfungsi.

Maghribi

30 buah Mirage F1CH telah dipesan dari Dassault oleh Tentera Udara Diraja Magribi pada 1975, dengan penghantaran pertama dibuat pada 1978. Pesawat ini terlibat dalam pertempuran seawal tahun 1979 dengan menentang tentera Barisan Polisario yang beroperasi di Sahara Barat. Ketika menyerang kedudukan Polisario, pesawat Mirage telah ditentang oleh meriam anti pesawat dan peluru berpandu SA-7, menyebabkan kehilangan pesawat pertama Mirage pada November 1979. Bermula pada 1981, pemberontak telah menggunakan peluru berpandu SA-6 dan SA-9 yang didermakan oleh Libya. Dua buah Mirage ditembak jatuh pada Oktober 1981 dan memaksa Tentera Udara Diraja Magribi untuk melaksanakan program kilat, dengan memasang dispenser chaff/suar pada pesawat Mirage. Meskipun begitu, senjata anti pesawat Polisario masih berupaya memberi tentangan ke atas pesawat Mirage Magribi, dengan sekurang-kurangnya 7 buah lagi pesawat ditembak jatuh dan 6 buah musnah dalam kemalangan di antara tahun 1979 dan 1988.

Ecuador

Skuadron Tentera Udara Ecuador yang mengoperasikan pesawat Mirage F1JA iaitu (Escuadrón de Caza 2112) pertama kali terlibat dalam pertempuran pada Januari-Februari 1981 semasa konflik singkat Perang Paquisha di antara Ecuador dan Peru, kurang dari 2 tahun setelah pesawat Mirage dihantar ke Ecuador. Pada masa itu, Ecuador memutuskan untuk menentang secara terus dengan mencabar pesawat-pesawat Tentera Udara Peru seperti Mirage 5P dan Sukhoi Su-22M yang mana memberi perlindungan udara ke atas operasi penerjunan dari helikopter di kawasan zon pertempuran. Sebaliknya, pesawat Mirage diletakan diluar kawasan pertempuran dan hanya melakukan rondaan tempur udara di pinggir kawasan tempur, in case the border clashes gave way to penentangan terbuka.
Pada 1995, semasa Perang Cenepa, pesawat Mirage Ecuador kembali beraksi menentang Peru. Kali ini, meskipun sejumlah skuadron diletakan di Pangkalan Tentera Udara Taura, satu detasmen kecil pesawat Mirage F1 dan Kfir C.2 telah diatur gerak ke pangkalan udara hadapan untuk menghalau pesawat tempur Peru daripada memasuki zon pertempuran. Pada 10 Februari, 1995, dua buah Mirage F1JA, yang dipandu oleh Mejar R. Banderas dan Kapten C. Uzcátegui dengan dipersenjatai peluru berpandu udara ke udara Matra R550 Magic, telah diarahkan memintas lima sasaran yang melintasi sempadan dari Peru ke arah lembah Cenepa. Selepas mendapat pengesahan visual, pesawat Mirage telah melepaskan peluru berpandu, dan berjaya menembak jatuh dua buah pesawat Su-22M Peru, sementara pesawat Kfir pula berjaya memusnahkan sebuah A-37B Dragonfly.

Perancis

Pesawat Mirage F1 Tentera Udara Perancis pertama kali diatur gerak pada tahun 1984 semasa Operasi Manta, campur tangan Perancis di Chad, bagi menentang kebangkitan to counter growing pencerobohan Libya. 4 buah pesawat Mirage F1C-200 memberi perlindungan udara bagi 4 buah pesawat Jaguar, dan telah mengambil bahagian dalam pertempuran kecil menentang pemberontak pro-Libya GUNT.
Pada 1986, pesawat Mirage F1 Perancis kembali ke Chad, sebagai sebahagian dari Operasi Epervier, bersama-sama empat pesawat F1C-200 yang memberi perlindungan untuk pakej pasukan serangan yang terdiri daripada lapan buah pesawat Jaguar dalam serangan udara ke atas pangkalan udara Libya di Ouadi Doum, pada 16 Februari. Dua buah pesawat F1CR juga melakukan misi pengawasan sebelum dan selepas serangan.
Pada Oktober 2007, tiga buah pesawat Mirage 2000 dan tiga buah pesawat Mirage F1 telah diatur gerak ke Pangkalan Tentera Udara Kandahar, bagi melaksanakan misi-misi sokongan dekat udara dan pengawasan taktikal bagi menyokong tentera antarabangsa di selatan Afghanistan.

Iraq

Semasa Perang Iran-Iraq, pesawat Mirage F1EQ Iraq telah digunakan secara intensif untuk membuat misi-misi pemintasan, serangan darat dan anti kapal. Pada November 1981, pesawat Mirage F1 Iraq telah berjaya menembak jatuh pesawat F-14 Iran, diikuti dengan beberapa buah lagi dalam bulan-bulan selepasnya, telah keyakinan baru kepada Tentera Udara Iraq dalam pertempuran di udara menentang pesawat-pesawat Iran.
Semasa penghujung Perang Iran-Iraq, satu pertempuran kecil berlaku di antara pesawat Mirage F1EQ-5/6 Iraq dengan F-14 Iran di antara Februari sehingga Julai 1988. Juruterbang pesawat Mirage F1 memburu dan menyerang pesawat Tomcat Iran secara agresif pada sebarang keadaan. Pesawat F1EQ-6 dilengkapi dengan sistem-sistem PDE, secara tidak langsung telah mengurangkan tahap kecekapan radar/sistem kawalan tembakan pesawat AWG-9 pesawat F-14. Pada 19 Julai 1988, empat buah Mirage telah menyerang dua buah pesawat F-14 dan berjaya menembak jatuh kedua-duanya, tanpa mengalami sebarang kemusnahan. Pada ketika ini, pesawat F-14 Tomcat Iran telah berjaya menembak jatuh sekurang-kurangnya 13 buah pesawat Mirage F1 Iraq, dua darinya adalah pesawat Mirage F1EQ-4 dan selebihnya adalah pesawat EQ-5 dan 6.
Pada 17 Mei 1987, seorang juruterbang Tentera Udara Iraq yang menerbangkan pesawat F1EQ telah menembak dua peluru berpandu anti kapal Exocet kepada frigat peluru berpandu USS Stark (FFG-31) di Teluk Parsi.
Semasa permulaan Perang Teluk pada 17 Januari, 1991, pesawat EF-111 tanpa bersenjata milik Tentera Udara A.S, yang dipandu oleh Kapten James A. Denton dan Kapten Brent D. Brandon berjaya memusnahkan pesawat Dassault Mirage F1EQ milik Iraq, dan berjaya memusnahkan (untuk pertama kali dan satu-satunya kemusnahan pesawat lain di udara) bagi pesawat F-111.
Tentera Bersekutu kemudian berjaya menembak jatuh beberapa lagi pesawat Mirage Iraq dalam Perang Teluk 1991. 2 buah pesawat F1EQ yang bersiap sedia untuk melancarkan peluru berpandu Exocet ke atas angkatan tentera laut A.S telah ditembak jatuh oleh pesawat F-15C milik Tentera Udara Diraja Arab Saudi.

Pengguna

Pesawat Dassault Mirage F1 telah digunakan oleh 13 tentera udar di dunia, 8 di antaranya masih mengoperasikannya (termasuk Perancis). 3 darinya dari negara Eropah (2 buah negara masih menggunakan F1), 1 negara Amerika Selatan (dan masih mengoperasikannya), 5 buah negara Timur Tengah (2 buah negara masih menggunakannya), dan 4 buah negara Afrika (3 buah masih menggunakannya).