Nisbah keemasan

Sejarah

Nisbah keemasan telah mempesonakan intektual Barat dari pelbagai minat untuk sekurang-kurangan 2400 tahun. Menurut Mario Livio:
Beberapa pemikir matematik terhebat dalam semua zaman, daripada Pythagoras dan Euclid pada zaman Yunani Purba, melalui ahli matematik Itali Zaman Pertengahan Leonardo of Pisa dan ahli astronomi Renaissance Roger Penrose, telah menghabiskan masa yang panjang semata-mata mengkaji nisbah yang ringkas ini dan sifat-sifatnya.
Tetapi pesona terhadap Nisbah Keemasan tidak terhad kepada ahli matematik sahaja.
Ahli biologi, pelukis, pemuzik; ahli sejarah, arkitek, ahli psikologi, malahan pengamal ilmu mistik turut memikir dan memperkatakan asas keberadaan dan daya tarikannya. Memang benar, adalah adil untuk mengatakan bahawa Nisbah Keemasan telah memberi inspirasi kepada para pemikir dalam semua disiplin berbanding nombor lain dalam sejarah matematik.
Ahli-ahli matematik Yunani Purba adalah yang pertama mengkaji apa yang kita panggil nisbah keemasan kerana kerap muncul dalam geometri. Pembahagian satu garisan kepada "nisbah yang lampau dan purata" (seksyen keemasan) adalah penting dalam geometri pentagram dan pentagon tetap. Orang Yunani lazimnya mengaitkan penemuan konsep ini dengan Pythagoras atau para pengikutnya. Pentagram tetap yang mmepunyai satu pentagon tetap yang tertera di dalamnya merupakan simbol pengikut Pythagoras.
Elements (bahasa Yunani: Στοιχεῖα) karangan Euclid memberikan takrifan bertulis yang pertama mengenai apa yang kini dinamakan sebagai nisbah keemasan: "Satu garisan lurus dikatakan terpotong dalam nisbah lampau dan purata apabila keseluruhan garisan itu pada bahagian yang lebih besar, begitu juga yang lebih besar pada yang kurang." Euclid menjelaskan binaan bagi pemotongan (pembahagian) satu garisan " dalam nisbah yang lampau dan purata", yakni nisbah keemasan. Di serata tempat dalam Elements, beberapa dalil (teorem dalam istilah moden) dan pembuktiannya menggunakan nisbah keemasan. Sebahagian dalil-dalil ini menunjukkan bahawa nisbah keemasan adalah nombor tak nisbah.
"Nisbah lampau dan purata" merupakan istilah utama yang digunakan dari kurun ke-3 SM hingga kurun ke-18 M.
Sejarah moden nisbah keemasan bermula dengan De divina proportione tulisan Luca Pacioli pada tahun 1509, yang memukau ramai pelukis, arkitek, ahli sains, dan ahli mistik dengan sifat-sifat nisbah keemasan.
Anggaran pertama yang diketahui mengenai (angka silangan) nisbah keemasan dengan pecahan perpuluhan, dinyatakan sebagai "kira-kira 0.6180340," telah ditulis pada tahun 1597 oleh Michael Maestlin dari University of Tübingen di dalam sepucuk surat kepada bekas pelajarnya Johannes Kepler.
Sejak kurun ke-20, nisbah keemasan telah diwakili oleh abjad Yunani Φ atau φ (phi, bersempena Phidias, seorang pengarca yang dikatakan telah menggunakannya) atau kurang lazim oleh τ (tau, huruf pertama Yunani Purba kata akar τομή—yang bererti potong).

Senibina

Muka bangunan Parthenon dan juga unsur-unsur padanya dan tempat lain dikatakan oleh sesetengah orang diterap lilit oleh segiempat tepat keemasan. Sarjana-sarjana lain menafikan bahawa orang Yunani memiliki sebarang kaitan estetik dengan nisbah keemasan.
Contohnya, ujar Midhat J. Gazalé, "Bagaimana pun, sifat-sifat matematik nisbah keemasan tidak pernah dikaji sehinggalah zaman Euclid. Dalam buku Elements (308 SM), ahli matematik Yunani itu hanya menganggap nombor tersebut sebagai nombor tak nisbah yang menarik, dalam kaitan dengan nisbah-nisbah pertengahan dan melampau. Keberlakuannya dalam pentagon dan dekagon sekata telah diperhatikan seperti yang sepatutnya, begitu juga dalam dodekahedron (polihedron sekata dengan 12 mukanya adalah pentagon sekata). Perkara itu dapat menjadi contoh bahawa Euclid secara samar menyifatkan nombor tersebut sebagai apa yang sebenarnya ia tanpa mengaitkannya dengan selain daripada sifat-sifat sebenarnya, bertentangan dengan generasi-generasi mistik yang mengikut kemudian." Dan ujar Keith Devlin, "Pastinya dakwaan yang kerap didengari bahawa Parthenon di Athens berasaskan nisbah keemasan tidak disokong oleh pengukuran sebenar. Hakikatnya, keseluruhan cerita tentang orang Yunani dan nisbah keemasan kelihatan tidak mempunyai asas. Satu perkara yang kita ketahui dengan pasti ialah bahawa Euclid, dalam buku teks terkenalnya Elements yang ditulis sekitar 300 SM, menunjukkan cara mengira nilainya." Sumber-sumber sezaman terdekat seperti Vitruvius membincangkan sepenuhnya perkadaran-perkadaran yang dapat diungkapkan dalam keseluruhan nombor-nombor yakni setara sebagai bertentangan dengan perkadaran tak nisbah.
Satu analisis geometri pada tahun 2004 dari kajian awal mengenai Masjid Agung Kairouan mendedahkan penggunaan nisbah keemasan secara konsisten pada segenap rekabentuk menurut Boussora dan Mazouz. Mereka menemui nisbah-nisbah yang hampir dengan nisbah keemasan di dalam keseluruhan perkadaran pelan dan di dalam dimensi ruang solat, halaman dan menara azan. Bagaimana pun, para penulis tersebut mencatatkan bahawa kawasan-kawasan yang nisbahnya menghampiri nisbah keemasan ditemui bukan sebahagian daripada binaan asal, dan memberi teori bahawa unsur-unsur ini ditambah semasa pembinaan semula masjid itu.