Masjid Bandar Hilir

Sejarah

Masjid Bandar Hilir merupakan sebuah masjid yang terletak dalam daerah Melaka Tengah, Melaka. Masjid Banda Hilir ini dibina kali pertamanya dalam tahun 1820 Masehi oleh pengasasnya, Dato' Shahbuddin bin Hj Mohd Amin. Beliau berasal dari Cirebon, Tanah Jawa (Pulau Jawa) di Indonesia.

Pengasas masjid

Dato' Shahbuddin seorang alim dan mengajar tarekat sufi Naqsbandiyyah. Pengikutnya ramai. Beliau tinggal di sebuah rumah bersebelahan masjid asal. Dato' Shahbuddin meninggal dunia dan dimakamkan di Makam Shahbuddin di Kubur Jalan Panjang, Jalan Laksamana Cheng Ho, Melaka. Makamnya dikelilingi oleh kubur pengikutnya yang ramai dan saudara-mara keturunannya.

Senibina masjid

Masjid Banda Hilir dibina dengan mencampurkan dua jenis senibina iaitu senibina Melayu Cirebon, Jawa di bahagian dalamnya dan senibina Cina di bahagian bumbungnya. Keempat-empat tiang kayu pasak asal di dalam bangunan masjid ini kekal hingga ke hari ini. Bangunan masjid ini dicat warna putih keseluruhan dinding, tangga, pintu dan tingkap serta warna hijau tua pada bingkai pintu dan tingkap. Genting bumbung masjid berwarna hijau. Kolah segi empat berada di suatu sudut berhampiran pintu masuk utama ke perkarangan masjid.

Pencahayaan masjid

Pada zaman dulu hingga awal 1960-an, masjid (dan rumah di sekitar) menggunakan pelita minyak. Setelah letrik diwujudkan di negeri Melaka pada zaman penjajahan British, masjid berpindah mengguna lampu kalimantang (fluorescent lamps).

Muatan masjid

Masjid asal mampu memuatkan 10 orang dalam satu saf, dan muat 4 saf (40 makmum). Pengunjung masjid adalah orang lelaki. Wanita tidak datang ke masjid kerana masjid agak kecil dan tiada ruang dikhaskan untuk wanita.

Kepentingan masjid

Kedudukan Masjid Banda Hilir amat strategik bagi laluan pedagang dan perantau. Ia juga penting kerana ia merupakan satu-satunya masjid lama yang wujud di tengah-tengah kota raya yang sibuk dan pesat berdagang di Alam Melayu. Ramai pedagang dan perantau berhenti bersolat di masjid ini. Menurut cerita keturunan, di akhir kejatuhan Singapura kepada pihak British, Sultan Hussain iaitu Sultan terakhir Singapura, juga datang menyewa di perkarangan Masjid Banda Hilir sebelum beralih ke Masjid Kg. Keling dan akhirnya meninggal dunia dan dimakamkan di Masjid Tengkera. Masjid ini juga pusat aktiviti keagamaan yang penting selepas tiga masjid tua di negeri Melaka iaitu Masjid Kg Hulu, Masjid Tengkera dan Masjid Kg Keling.

Latarbelakang keluarga pengasas dan keturunannya

Dato' Shahbuddin berkahwin dan mempunyai seorang anak perempuan bernama Inchek Nyonia bt Sheikh Mohd Sahabudin. Inchek Nyonia berkahwin dengan seorang saudagar perantau bernama Ismail (atau nama panggilannya Ismail Al-Yamani atau Ismail Yamani). Beliau saudagar permata di kawasan Masjid Kapitan Keling di George Town, Pulau Pinang. Perkahwinan ini menghasilkan tiga orang anak lelaki iaitu Hj Mohd Sharif bin Ismail (sulung), Hj Noordin (tengah), dan Zainal (atau Zenal) bin Ismail (bongsu).
Hj Mohd Sharif bin Ismail berkahwin dengan Fatma (Pahmah) bt Sheikh Mohamad dari Tengkera (asal Pulau Pinang) dan tinggal di 262-T Banda Hilir. Perkahwinan mereka dikurniakan lima orang anak iaitu Mohamed Usuf @ Mohd Yusope bin Hj Mohd Sharif (bergelar Walid oleh anak-anaknya), Mahani bt Hj Mohd Sharif (Nenek Ani), Alijah bt Hj Mohd Sharif (Nenek Jah), Amnah bt Hj Mohd Sharif (Nenek Amnah), dan Asiah (Nenek Ya atau Ya Tampin). Mohd Yusope bin Hj Mohd Sharif berkahwin dengan Aishah bt Mohd Amin dan mempunyai 15 orang anak. Amnah bt Hj Mohd Sharif berkahwin dengan Hj Ahmad bin Hj Abdul Lathiff (HABHAL) dan menetap di Jalan Mangga, Geylang, Singapura. HABHAL ialah pengusaha kicap cap kipas udang jenama HABHAL di Singapura. HABHAL telah datang melawat Masjid Banda Hilir dan bertemu keturunan Hj Mohd Sharif di rumah Inchek Sarah bt Mohd Yusope (Mak Sarah) pada 1962-63. Hj Abdul Lathiff bin Hj Nuruddin @ Hj Tambi merupakan Ulama Nusantara. Hj Abdul Lathiff ialah cucu kepada Hj Muhammad Saleh ibni Tuanku Patis Nan Sebatang. Hj Muhammad Saleh atau juga dikenali sebagai Nakhoda Nan Intan merupakan putera dari Istana Pagaruyung di Paya Kumbuh, Sumatera Barat di Indonesia pada zaman Belanda menjajah Sumatera.
Hj Mohd Sharif bin Ismail ialah imam Masjid Banda Hilir setelah Dato' Shahbuddin. Beliau juga merupakan pengusaha Melayu di Kg Banda Hilir. Pada mulanya, Hj Mohd Sharif berniaga gula Melaka (gula keret, gula kabung). Beliau mempunyai ramai pekerja di perkarangan rumahnya dan Masjid Banda Hilir. Mereka memasak gula Melaka menggunakan kawah dan sabut kepala sebagai bahan api. Beliau mempunyai tiga buah ladang kelapa di tempat lain untuk bekalan kelapa, nira dan sabut. Kelapa dikumpulkannya menggunakan kereta kuda. Kelapa dihimpunkannya di pintu bahagian tengah rumahnya yang dibina pada 1897 setelah kembali dari Haji pada 1896. Hj Mohd Sharif juga mempelajari cara saduran emas semasa di Makkah dan sekembalinya dari Haji menjalankan perniagaan emas. Beliau membuat cincin emas dan mempunyai empat buah rumah kedai di Banda Hilir iaitu di No. 76 Banda Hilir, No. 77 Banda Hilir, No. 111 Banda Hilir, dan No. 113 Banda Hilir. Hj Mohd Sharif meninggal dunia dan dimakamkan di Tanah Perkuburan Semabok, Bukit Semabok bersebelahan dengan Masjid Semabok di Semabok, Melaka. Isterinya and anak lelakinya juga disemadikan di sini.
Nenek Ani ialah Mahani bt Hj Mohd Sharif. Nenek Ani dan adiknya Nenek Ya (Asiah bt Hj Mohd Sharif) mengajar al-Quran di ruang rumah Nenek Ani yang wujud bersebelahan dengan rumah utama bapanya (granny flat). Dalam ruang rumah Nenek Ani terdapat dua buah balai kayu (pangkin) yang besar. Satu balai digunakan untuk mengajar budak-budak mengaji al-Quran dan satu lagi balai digunakan oleh Nenek Ani untuk berehat dan tidur. Satu lagi ruang besar dalam rumah Nenek Ani ialah bilik air dan ruang besar yang mempunyai sebuah perigi (telaga) lama. Air perigi ini ajaib dan tidak pernah kering walaupun negeri Melaka mengalami musim kemarau dan rata-rata di Melaka banyak perigi menjadi kering. Air perigi ini bersih, jernih, segar dan menyihatkan. Ruang perigi yang luas ini juga digunakan untuk membasuh periuk belanga dan dulang-dulang besar setelah digunakan untuk jamuan bagi orang-orang masjid. Cucu-cucu perempuan Hj Mohd Sharif bergotong-royong membantu mencuci pinggan-mangkuk dan periuk belanga di kawasan perigi di dalam rumah Nenek Ani (1960-an).
Setelah kematian abangnya, Hj Noordin bin Ismail menjadi imam Masjid Banda Hilir. Hj Noordin berkahwin dan membina rumahnya di Ujong Pasir. Beliau dikurniakan enam orang anak iaitu anak sulung, Saleh, Hendon @ Encau, Haji Abdul Rahim, Hjh Bedah @ Zubaidah @ Che Bedah, dan Hjh Aishah bt Hj Noordin. Hj Mazlan bin Hj Abdul Rahim ialah salah seorang Ahli Jawatankuasa Masjid Banda Hilir.
Yang bongsu, Zainal (Zenal) bin Ismail menjadi tutor peribadi (private tutor) kepada Sultan Abdul Samad dan menetap di Klang, Selangor. Zainal bin Ismail berkahwin dengan "Nenek Klang" (Nenek Moyang Nya Kelang), dan mempunyai tiga orang anak iaitu Mohamad Arshad bin Zainal (Tok Ami Arshad), Maimunah bt Zainal (Nenek Nya Intan), dan Khatijah bt Zainal (Nenek Nya Elok).

Imam masjid

Setelah Hj Noordin bin Ismail, Hj Ashari bin Hj Mohd Salleh pula menjadi imam Masjid Banda Hilir, kemudian diikuti oleh Hj Ahmad bin Awal, dan setelah itu Hj Jaafar bin Hj Ashari. Kesemua imam Masjid Banda Hilir ini bersaudara. Imam yang kemudian daripada Hj Jaafar bukan dari keturunan Dato' Shahbuddin atau keturunannya. Mereka ialah imam dari perlantikan oleh Jabatan Kerajaan. Negeri Melaka.