Filem noir

Filem noir pada umumnya merujuk kepada genre filem misteri dan drama jenayah yang diterbitkan awal tahun 1940-an hingga akhir tahun 1950-an. Filem genre ini biasanya berlatarkan hitam putih dan mengetengahkan kisah mengenai wanita penggoda (yang bakal membawa nasib malang kepada watak lelaki yang terlibat dengannya), hero atau anti-hero malang dan detektif yang kuat dan sinis.
Istilah filem noir berasal dari perkataan bahasa Perancis yang bermaksud "filem gelap" (secara kesusasteraannya) dan "filem kelam" (maksud yang lebih tepat). Ia mula digunakan dalam filem-filem Hollywood oleh pengkritik warga Perancis, Nino Frank pada tahun 1946, di mana ia masih lagi tidak dikenali dalam kalangan ahli industri filem profesional Amerika pada era yang sama. Para sejarawan pawagam dan pengkritik mendefinisikan kategori tersebut secara retrospektif. Sebelum idea genre ini digunakan secara meluas pada tahun 1970-an, banyak filem-filem klasik noir telah dirujuk sebagai filem melodrama. Kelayakan filem noir untuk dikategorikan sebagai satu genre filem yang berbeza masih diperdebatkan oleh para sarjana pada hari ini.
Filem noir terdiri daripada plot yang pelbagai: watak protagonisnya mungkin merupakan seorang detektif persendirian (filem The Big Sleep), pegawai polis berpakaian biasa (filem The Big Heat), peninju yang berusia (filem The Set-Up), penipu yang malang (filem Night and the City), warganegara yang taat kepada undang-undang yang terjebak dalam kehidupan jenayah (filem Gun Crazy) atau seorang mangsa di dalam satu peristiwa (filem D.O.A). Walaupun filem noir pada asalnya dikaitkan dengan terbitan Amerika, filem-filem seperti ini telah pun dibuat di seluruh dunia. Kebanyakan filem yang dikeluarkan selepas tahun 1960-an mempunyai persamaan dengan filem noir klasik dan dikenali sebagai filem neo-noir oleh sesetengah pihak.

Masalah definisi

Apa yang mendefinisikan dan mengkategorikan filem noir masih menimbulkan perdebatan. "Perkara-perkara akan menjadi terlalu ringkas sekiranya kita memanggil filem noir sebagai angan-angan, pelik, erotik, konflik perasaan atau kepercayaan terhadap sesuatu objek dan kejam [...]" - ciri-ciri tersebut merupakan percubaan pertama dalam banyak-banyak percubaan yang lain untuk mendefinisikan filem noir yang dibuat oleh pengkritik Perancis, Raymond Borde dan Etienne Chaumeton di dalam buku mereka yang bertajuk "A Panorama of American Film Noir 1941–1953" (1955). Ia merupakan kerja asal dan susulan mengenai subjek tersebut. Mereka menekankan bahawa bukan semua filem noir mempunyai kelima-lima unsur tersebut dalam sukatan yang sama - satu filem itu mungkin lebih kepada angan-angan manakala satu filem yang lain mungkin lebih kepada kekejaman. Amaran dan usaha mereka yang berulang dalam membina definisi alternatif telah digema dalam bidang sarjana yang berikut: sejak 50 dekad ini, terdapat banyak percubaan untuk mendefinisikannya, akan tetapi dalam kata-kata Mark Bould, filem noir kekal sebagai "fenomena yang sukar difahami [...] sering sukar digarap".
Walaupun filem noir sering dikenalpasti dengan satu gaya visual yang tidak konvensional dalam konteks Hollywood, di mana ia menekankan penggunaan lampu yang suram dan komposisi-komposisi yang tidak seimbang, filem-filem yang biasanya dikenali sebagai noir mempamerkan pelbagai pendekatan visual, termasuklah gaya yang diterima baik dalam arus perdana Hollywood.Filem noir juga merangkumi pelbagai genre, daripada filem gangster hingga drama jenayah polis hingga romantis gothik hinggalah ke filem masalah sosial - sebarang contoh filem dari tahun 1940-an hingga 1950-an, yang kini dilihat sebagai zaman era klasik noir, adalah berkemungkinan lebih dikenali sebagai filem melodrama pada masa itu.
Walaupun kebanyakan pengkritik merujuk filem noir sebagai genre filem yang tersendiri, sesetengah pihak yang lain tidak bersetuju dengannya,; bahawa ia bukanlah seperti itu. Walaupun filem noir sering berlatarkan suasana bandar, banyak filem klasik noir juga mengambil tempat di pekan, luar bandar, kawasan pendalaman atau atas jalanan. Maka, ini tidak boleh menjadi penentu genrenya, begitu juga dengan latar kebaratan. Selain itu, penggunaan karakter penyiasat persendirian dan wanita penggoda yang merbahaya yang sering dikaitkan secara konvensional dengan filem noir juga tidak terdapat dalam kebanyakan filem noir. Jadi, ia tidak mempunyai asas penggunaan karakter seperti yang di dalam filem gangster juga. Filem noir turut tidak bergantung kepada penggunaan raksasa dan elemen alam ghaib dari filem seram, lompatan spekulatif filem sains fiksyen atau lagu-dan-tari dari filem muzikal.
Satu kes yang serupa ialah komedi Screwball, yang diterima luas oleh sejarawan filem sebagai satu genre filem: screwball tidak didefinisikan oleh satu ciri asas, tetapi oleh satu ciri dalaman awam dan satu kumpulan elemen - sesetengah tetapi jarang dan mungkin bukan semua - yang dijumpai di dalam setiap genre filem. Walaubagaimana pun, disebabkan kepelbagaian elemen noir (yang lebih banyak dari komedi screwball), sesetengah sarjana dalam bidang filem seperti sejarawan filem Thomas Schatz tidak menganggapnya sebagai satu genre tetapi sebagai satu "gaya". Alain Silver, seorang pengkritik filem noir Amerika yang paling banyak diterbitkan merujuk filem noir sebagai satu "kitaran" dan satu "fenomena", walaupun dia berhujah seperti sesetengah genre-genre - sebuah kod visual dan tema yang konsisten. Pengkritik lain menganggap filem noir sebagai satu "mood", mengkategorikan ia sebagai satu siri atau secara mudahnya memilih satu set filem yang dianggap mereka sebagai mempunyai kriteria awam noir. Ia tidak mempunyai sebarang kesimpulan.

Sumber-sumber sinematik

Nilai-nilai estetik filem noir dipengaruhi secara mendalam oleh Stail Jerman, satu pergerakan artistik antara tahun 1910-an hingga 1920-an yang melibatkan teater, fotografi, lukisan, arca, arkitekturan dan panggung wayang. Peluang-peluang yang ditawarkan oleh industri perfileman Hollywood yang berkembang pesat dan kemudiannya, ancaman kuasa Nazi menyebabkan migrasi artis-artis filem penting yang berkerja di Jerman yang secara langsung terlibat dalam pergerakan Stail atau belajar dengan ahli pengamalnya.
Filem Fritz Lang, "M" (1931), yang dibuat beberapa tahun sebelum dia meninggalkan negara Jerman merupakan antara filem-filem jenayah utama di era filem berbunyi yang menggabungkan gaya visual noir dan plot jenis noir, di mana watak protagonisnya adalah seorang penjenayah (dan begitu juga dengan kebanyakan pengikutnya). Pengarah-pengarah filem seperti Lang, Robert Siodmak dan Michael Curtiz membawa gaya lampu bayangan dramatik dan pendekatan ekspresif secara psikologi dalam komposisi visual dengan mereka ke Hollywood, di mana mereka membikin filem-filem klasik noir yang paling terkenal.
Pada tahun 1931, Curtiz telah berada di Hollywood selama separuh dekad dan sedang membikin enam buah filem setahun. Filem-filem dia seperti "20,000 years in Sing Sing" (1932) dan "Private Detective 62" (1933) adalah antara filem-filem bunyi Hollywood yang terawal yang diperdebatkan sebagai kategori noir - sarjana Marc Venet menawarkan filem yang terkemudiannya itu sebagai bukti yang filem noir yang bertahun 1941 dan tahun yang lain adalah bersifat "rawak". Filem-filem Universal seram yang diarah dengan gaya bebas oleh pengarah filem noir termasuklah "Dracula" (1931, digambar oleh pelatih dari Berlin, Karl Freund), "The Mummy" (1932, diarah oleh Karl Freund) dan "The Black Cat" (1934, diarah oleh warga Austria, Edgar G. Ulmer). Filem "Universal" seram yang paling dekat dengan elemen noir di dalam konteks cerita dan daya kepekaan perasaan, walau bagaimanapun ialah "The Invisible Man" (1933), yang diarah oleh warga Inggeris, James Whale dan digambarkan oleh warga Amerika Arthur Edeson. Edeson seterusnya menggambarkan "The Faltese Falcon" (1941), dan dianggap secara meluas sebagai filem noir yang pertama dan utama pada era klasik noir.
Warga kelahiran Vienna tetapi dibesarkan di Amerika, Josef von Sternberg, sedang mengarah filem di Hollywood pada masa yang sama. Filem-filemnya seperti "Shanghai Express" (1932) dan "The Devil Is A Woman" (1935) dengan gaya erotik dan visual kebudayaan Eropah, yang secara spesifiknya menumpukan elemen klasik noir. Kejayaan komersial dan kritikal filem senyap "Underworld" (1927) Sternberg mempunyai pengaruh yang besar dalam mempromosikan aliran filem-filem gangster Hollywood. Filem-filem yang berjaya dalam genre tersebut seperti Little Ceasar (1931), The Public Enemy (1931) dan Scarface (1932) mendemostrasikan bahawa terdapat penonton untuk drama jenayah dengan watak protagonis yang tidak bermoral. Suatu sinematik yang terdahulu kepada klasik noir, yang penting dan berpengaruh adalah puisi-puisi realisme Perancis yang bersifat romantik, sikap akur takdir dan watak hero yang bernasib malang. Daya kepekaan terhadap pergerakan tersebut telah dicerminkan dalam drama Warner Bros., "I am a Fugitive from a Chain Gang" (1932) yang merupakan kunci pelopor kepada noir. Dalam kalangan filem-filem mereka bukanlah dianggap filem noir, di mana tidak ada yang mempunyai pengaruh yang lebih besar terhadap pembangunan genre tersebut melainkan filem "Citizen Kane" (1941) yang diarah oleh Orson Welles. Ketelitian dan kerumitan visual, struktur naratif yang berdasarkan suara telah digemakan dalam berpuluh-puluh filem klasik noir.