Ayah

Seorang ayah (juga disebut bapa, abah, bak, abi) adalah seorang lelaki dan merupakan pasangan kepada ibu yang melahirkan seseorang.

Hubungan ayah-anak

Hubungan ayah dengan anak merupakan faktor penentu peranan seorang ayah dalam kehidupan. Seorang 'ayah' tidak semestinya ayah biologi seorang anak. Sesetengah kanak-kanak merujuk ayah tiri mereka sebagai ayah. Ayah adalah lelaki yang melaksanakan jagaan kebapaan ke atas seseorang yang lain.  Kebanyakan ayah secara semula jadi melindungi, menyokong, dan bertanggung jawab dan mampu memberikan sumbangan besar kepada diri mereka, masyarakat mereka dan anak-anak mereka. Bapa yang tersebut menawarkan kelebihan khas kepada anak-anak mereka sepanjang kitaran hayat dan menjejaskan diri mereka dengan melakukan sebegitu. Tokok bapa yang aktif memiliki peranan penting untuk dimainkan bagi mengurangkan masaalah kelakuan bagi anak lelaki dan masaalah psychological bagi gadis. Sebagai contoh, kanak-kanak yang mengalami pembabitan bapa yang luas cenderung menunjukkan pencapaian lebih tinggi dalam penilaian perkembangan kognitif, kemahiran bersosial lebih baik dan kurang berhadapan dengan masaalah tingkah-laku. Peningkatan jumlah pembabitan bapa-anak juga terbukti meningkatkan kestabilan sosial anak, pencapaian pendidikan, dan malah potensi mereka bagi memiliki perkahwinan kukuh sebagai seorang dewasa. Kanak-kanak ini lebih ingin tahu mengenai dunia sekeliling mereka dan memiliki kemahiran menyelesaikan masaalah lebih baik. Kanak-kanak yang dibesarkan tanpa bapa mungkin melihat diri mereka sebagai kekurangan kognitif dan kekurangan fizikal berbanding sahabat mereka yang memiliki keluarga yang memiliki bapa. Ibu tunggal melaporkan pertelingkahan lebih teruk dengan anak-anak mereka. Anak lelaki yang dibesarkan tanpa bapa menunjukkan sifat lebih lembut (“feminine”) tetapi tidak mengurangkan tingkah-laku peranan ciri-ciri kelakian.
Menurut anthropologi Maurice Godelier, peranan ayah yang diambil mainkan oleh manusia lelaki merupakan perbezaan genting antara masyarakat manusia berbanding saudara biologi manusia paling hampir - chimpanzees dan bonobo – yang kelihatannya tidak menyedari kaitan dengan "bapa" mereka.

Lambang kuasa

Bapa sering dilihat sebagai lambang pihak berkuasa. Pemantauan biasa dikalangan sarjana adalah penguakuasaan bapa dan pemimpin politik berkait rapat, dari segi terdapat pengenal pasti simbolik antara penguat kuasa tempatan dan pemimpin politik kebangsaan. Dari segi ini, kaitan telah ditunjukkan antara konsep "patriarchal", "paternalistic", "kultus personaliti", "fascist", "totalitarian", "imperialism". Asas yang serupa dikalangan pihak berkuasa tempatan dan kebangsaan, adalah mekanisma memberi nama (melaksanakan kuasa di bawah nama orang lain) dan identiti. Dalam masyarakat kebapaan - patriarchal, pihak berkuasa biasanya menggunakan retorik kebapaan dan keluarga bagi melaksanakan peraturan mereka dan menyokong pengesahannya.
Ketika zaman Rom Silam dan keluarga patriarchal bangsawan (“aristokratik”), "suami dan bapa memiliki (“Patria potestas”) tahap kuasa politik dan bertindak sebagai perantaraan isi rumah dan politik." In Western culture patriarchy and authority have been synonymous. Dalam abad ke-19 di Eropah, pendapat ini adalah biasa, di kalangan traditionalist dan revolutionari, bahawa kuasa ayah tempatan perlu "dijadikan penuh berkuasa dalam keluarga supaya ia tidak perlu bagi negara ". Pada lewat separuh abad tersebut, terdapat tambahan kuasa suami ke atas isterinya dan kuasa bapa terhadap kanak-kanak, termasuk "peningkatan tuntutan bagi kepatuhan mutlak seseorang anak kepada si bapa ". Eropah melihat kebangkitan "Kesamaan (“hegemoni”) ideology baru bentuk keluarga nuklear dan pengemasan perundangan patriarch", yang semasa dengan penyebaran kukuh "model negara-negeri sebagai aturan norma politik ".

Menentukan ibu-bapa

Sejak zaman Rom status bapa di kalangan masyarakat barat telah ditentukan dengan ayat masyhur ini: Mater semper certa; pater est quem nuptiae demonstrant ("Identiti si ibu sentiasa pasti; bapa merupakan yang mana sumpah perkahwinan tunjukkan "). Pendekatan bersejarah ini telah tumbang dengan kemunculan ujian saintifik jitu terkini, terutamanya ujian DNA. Akibatnya, undang-undang mengenai bapa melalui perubahan pantas.
Sebagaimana si ibu, seseorang bapa boleh dikelompokkan menurut hubungan biologi, masyarakat, atau menurut undang-undang dengan si anak. Dalam sejarah, hubungan biologi kebapaan telah menentukan seseorang bapa. Tetapi, bukti seseorang bapa merupakan masaalah intrisik dan dengan itu peraturan social sering menentukan siapa yang akan di anggap sebagai bapa, contoh suami kepada si ibu.
Seseorang yang memiliki genetic Chimera boleh secara teori memiliki lebih daripada satu bapa biologi. Tiada contoh seperti ini telah dilaporkan tetapi chimera manusia tidak diketahui wujud sehingga baru-baru ini dan pakar sains kini tidak pasti sejauh manau chimerism dalam populasi manusia.
Istilah Melayu biasa bagi bapa termasuk ayah, bak, abah, abi. Penggunaan tidak rasmi lain termasuk orang tuaku.