Peperangan Selat Makassar

Latar belakang

Pada akhir Januari, pasukan Jepun telah menawan bahagian utara dan pantai barat Kalimantan dan sebagian besar Maluku. Di pantai barat Borneo, tentera Jepun menduduki kemudahan minyak dan pelabuhan Balikpapan dan Tarakan, dan di Celebes bandar Menado dan Kendari juga telah ditawan. Untuk mendapatkan kawalan penuh Selat Makassar, Jepun perlu menakluk kota-kota Makassar dan Banjarmasin.
Pada 1 Februari, komander Bersekutu telah menerima berita daripada pesawat peninjau di Balikpapan tentang pasukan tentera Jepun yang terdiri daripada 20 buah kapal pengangkut, 3 buah kapal perang dan 10 buah kapal pemusnah telah memulakan pelayaran. Pada 2 Februari, Laksamana Thomas C. Hart, Vice Admiral (Laksamana Madya) Conrad Helfrich, Laksamana William A. Glassford dan (Laksamana Pertama) John Collins, RAN telah bertemu di Palembang. Cadangan Helfrich untuk menubuhkan pasukan serangan telah diluluskan. Cadangannya telah ditubuhkan pada hari berikutnya di bawah Schout by-Nacht (Laksamana) Karel Penjaga pintu, dan mula mengambil bekalan di Kepulauan Gili, selatan Madura
Pasukan ABDA terdiri daripada empat buah kapal perang (HNLMS De Ruyter, yang merupakan ketua utama, Tromp dan USS Houston, dan Marblehead) diiringi oleh tujuh buah kapal pemusnah (HNLMS Banckert, Piet Hein, Van Ghent, USS Barker, Bulmer, John D. Edwards, dan Stewart).

Pertempuran

Pada pagi 3 Februari, pasukan ABDA telah ditemui oleh kira-kira 30 skuadron pengebom Jepun yang dilaporkan menuju ke Surabaya. 7 daripada pengebom tersebut menunjukkan minat lalu mula mengelilingi di atas kapal-kapal itu. Kapal-kapal tersebut pada mulanya berpecah ke laut yang lebih dalam, tetapi pesawat tersebut pergi tanpa menyerang, lalu pasukan ABDA menyambung semula mengambil bekalan.
Pada kira-kira tengah malam, kapal-kapal tersebut belayar ke Meinderts Droogte (Meinderts Reef; kemudiannya Karang Mas), di hujung timur utara Jawa. Kapal terakhir tiba sekitar 5:00 pada 4 Februari. Pada 09:30, ABDA menerima berita daripada rondaan udara dari Makassar yang ternampak Jepun menuju ke Surabaya. Pada pagi 4 Februari, pasukan ABDA menuju ke Selat Makassar, dalam pencarian pasukan Jepun yang dilaporkan telah menyeberangi selat dan kini dikatakan turut disertai tiga buah kapal perang dan 18 buah kapal pemusnah yang mengiringi kapal pengangkut dan kapal-kapal lain, di bawah arahan Sho-sho (Laksamana) Takeo Takagi.
Pada 09:49, ketika pasukan Doorman Penjaga pintu berada di selatan Kepulauan Kangean, pengebom Jepun dilihat berada di timur oleh anak kapal ABDA. Kapal terbang Jepun terbang dalam formasi empat "v" pada ketinggian kira-kira 16,404 kaki (5,000 m).
Pesawat Jepun mula menyerang kapal perang Bersekutu. Sasaran pertama ialah Marblehead, lalu bom jatuh kira-kira 262 kaki (80 m) di bahagian hadapan kapal. Semasa serangan kedua, dua sasaran langsung tepat mengenai Marblehead dan hampir menenggelamkan kapal. Kedua-dua sasaran itu menembusi dek, membunuh 15 orang anak kapal serta-merta dan memusnahkan keupayaan kapal untuk berlayar; Marblehead kini hanya dapat bergerak secara bulatan.
Houston pada mulanya berjaya mengelak daripada dibom, tetapi mengalami beberapa tembakan yang teruk semasa serangan akhir; bom mengenai dek berdekatan turet meriam belakang, dan membunuh 48 orang anak kapal. Senjata belakang langsung tidak dapat digunakan.
Selepas menyerang Houston dan Marblehead, pesawat tersebut mula bertumpu kepada De Ruyter, yang mengelak empat serangan dan hanya mengalami kerosakan kecil.
Pada sekitar 13:00, Doorman mengarahkan kapal-kapalnya untuk beralih kembali ke barat dan memberi isyarat kepada Hart bahawa tanpa pesawat tempur perlindungan, tidak mungkin mereka dapat maju ke Selat Makassar disebabkan ancaman daripada pengebom. Houston dan Tromp sudah pergi ke arah selatan melalui Selat Alas. Marblehead dan empat buah kapal pemusnah AS bergerak ke arah selatan melalui Selat Lombok. De Ruyter dan tiga buah kapal pemusnah Belanda juga bergerak bersama Marblehead sehingga Selat Lombok. Kedua-dua kapal perang AS menuju Tjilatjap untuk baik pulih kapal dan rawatan perubatan untuk anak kapal yang tercedera.

Akibat

Anak kapal udara Jepun melaporkan tiga buah kapal tenggelam semasa serangan: sebuah "penjajap kelas Augusta", sejenis penjajap kelas Tromp dan sebuah penjajap kelas Jawa. Walau bagaimanapun, tidak ada kapal-kapal kelas kedua hadir semasa serangan itu, dan hanya Marblehead dan Houston yang rosak
Di Tjilatjap, Houston dan Marblehead memindahkan anak kapal yang cedera ke hospital dan mengebumikan anak kapal yang telah mati. Keseluruhan kapal Marblehead tidak dapat dibaiki di sana, tetapi lubang di badan kapal itu dapat dibaiki buat sementara waktu, lalu kapal itu belayar ke pantai timur AS melalui Ceylon dan Afrika Selatan untuk fasa pembaikan. Houston dapat meneruskan perkhidmatan dengan armada ABDA itu.
Pengunduran ABDA menyebabkan Jepun menguasai Selat Makassar dan dengan itu, mengetatkan cengkamannya di bahagian barat Hindia Belanda.