Ploutarkhos

Loúkios Mestrios Ploútarkhos (Λούκιος Μέστριος Πλούταρχος, Bahasa Latin: Lucius Mestrius Plutarchus, nama Inggeris: Plutarch, k.k. 46- 127) ialah seorang ahli sejarah, periwayat, dan penulis esei dari Yunani.
Beliau merupakan kelahiran Khaironeia, sebuah bandar kecil di kawasan Yunani yang dikenali sebagai Boeotia, mungkin pada masa pemerintahan Maharaja Claudius. Beliau jauh mengembara di dunia Mediterranean, termasuk dua kali ke Rom. Disebabkan kekayaan ibu bapanya, Ploutarkhos dapat membelajari falsafah, retorik, dan matematik di Akademi Athens selepas tahun 67. 
Ploutarkhos mempunyai beberapa kawan yang amat berpengaruh, termasuk Soscius Senecio dan Fundanus. Kedua-dua kawan ini adalah senator yang beliau mendedikasikan sebilangan penulisannya yang kemudian. Ploutarkhos tinggal di Chaeronea untuk kebanyakan hidupnya dan diperkenalkan dalam misteri Apollo, dewa Yunani. Bagaimanapun, tanggungjawabnya sebagai orang yang lebih lama kepada dua orang pendeta Apollo di Tempat Keramat Delphi (Oracle of Delphi, di mana beliau bertanggungjawab untuk mentafsirkan petanda-petanda Pythia) tidak mengambil banyak masanya — beliau mengamalkan kehidupan sosial dan awam yang aktif dan menghasilkan amat banyak tulisan, kebanyakan daripada ini masih wujud.

Kerja sebagai majistret dan duta

Selain daripada tugas-tugasnya sebagai pendeta kuil Delphi, Ploutarkhos juga memegang jawatan majistret di Chaeronea dan beliau pernah mewakili tempat asalnya untuk berbagai-bagai misi ke negara-negara asing semasa tahun-tahun dewasa awalnya. Kawannya, Lucius Mestrius Florus, seorang konsul Rom, menaja Ploutarkhos sebagai warganegara Rom dan, menurut George Syncellus, ahli sejarah abad ke-10, pada hidup akhirannya, Maharaja Hadrian melantik beliau sebagai peguam cara Achaea – satu jawatan yang memberikannya hak untuk memakai jubah dan perhiasan konsul. (Suda, sebuah ensiklopedia Yunani zaman pertengahan, menyatakan bahawa Trajan, pendahulu Hadrian, melantik Ploutarkhos sebagai peguam cara Illyria, tetapi kebanyakan ahli sejarah menganggap bahawa ini tidak mungkin kerana Illyria bukan sebuah wilayah yang mempunyai peguam cara, dan Ploutarkhos mungkin tidak bertutur dalam bahasa Illyria.

Bíoi Parállēloi

Karya Ploutarkhos yang paling terkenal ialah Bíoi Parállēloi (Βίοι Παράλληλοι, "Kehidupan-kehidupan Selari" - Parallel Lives), sebuah siri biografi tokoh-tokoh Yunani dan Rom yang masyhur, disusun dalam bentuk diad untuk menunjukkan kebaikan atau kelemahan moral mereka yang sama. Manuskrip yang masih wujud mengandungi 23 pasang biografi, dengan setiap pasang mengandungi satu Kehidupan Yunani dan satu Kehidupan Rom, bersama-sama dengan empat Kehidupan tunggal yang berasingan. Sebagaimana yang diterangkan Ploutarkhos dalam perenggan pertama Kehidupan Alexander, beliau tidak mengambil berat tentang penulisan sejarah pada dirinya, tetapi hanya mahu memeriksa pengaruh dengan teliti dan dalam rangkuman peribadi — baik atau buruk — terhadap kehidupan dan nasib hidup tokoh-tokoh yang diangkat masyhur masyarakat sezamannya. Sesetengah daripada kandungan karya ini yang lebih menarik — umpamanya, peribadi Herakles dan Philip II dari Makedon — tidak wujud lagi, dan banyak daripada manuskrip asal yang terselamat yang lain telah dipotong, mengandungi lompang yang ketara, atau diubah oleh pengarang-pengarang yang kemudian.

Kehidupan Alexander

Kehidupan Alexander ialah salah satu daripada lima sumber tertier yang masih wujud tentang  penakluk Macedonia, dan mengandungi anekdot dan pemerihalan peristiwa-peristiwa yang tidak wujud dalam sumber yang lain. Serupa juga, potretnya untuk Numa Pompilius, seorang maharaja Rom yang awal, juga mengandungi maklumat yang unik mengenai takwim Rom yang awal.

Quaestiones

Sepasang karya yang menarik tetapi kurang masyhur ialah Soalan-soalan yang merupakan perincian terselindung tentang tabiat dan kultus masing-masing untuk Rom dan Yunani.

Pengaruh

Karya-karya Ploutarkhos amat mempengaruhi kesusasteraan Inggeris dan Perancis. William Shakespeare memparafrasakan sebilangan bahagian daripada terjemahan Thomas North untuk Kehidupan pilihan dalam drama-dramanya, dan kekadang memetiknya secara kata demi kata. Ralph Waldo Emerson dan penyokong-penyokong Transendentalisme amat dipengaruhi oleh Moralia. (Emerson menulis pengenalan yang indah untuk edisi lima jilid Moralia pada abad ke-19). Boswell memetik ayat Ploutarkhos mengenai penulisan tentang kehidupan, berbanding biografi, dalam pengenalan untuk karyanya, Kehidupan Samuel Johnson. Peminat-peminat Ploutarkhos yang lain termasuk Ben Jonson, John Dryden, Alexander Hamilton, John Milton dan Francis Bacon, serta tokoh-tokoh yang begitu berbeza seperti Cotton Mather, Robert Browning dan Montaigne. Montaigne terutamanya memperoleh banyak ilham dan idea daripada Moralia Ploutarkhos untuk karyanya, Essai ("Karangan" - Essays).