Plag dan soket AC domestik

Plag dan soket AC domestik merujuk kepada peranti yang digunakan untuk menyambungkan peralatan elektrik kepada bekalan elektrik sesalur.
Plag elektrik adalah bahagian penyambung elektrik "jantan" dengan pin untuk disambungkan ke alur "betina" soket yang bersesuaian.
Soket dinding, (kadang kala dikenali sebagai mata soket atau mata kuasa) adalah bahagian penyambung elektrik "betina" dengan alur atau lubang untuk memuatkan pin plag serta menghantar arus elektrik kepada plag yang dimasukkan. Soket direka untuk menerima hanya jenis plag yang berpadanan serta menolak jenis-jenis plag yang lain.

Plag berkutub

Plag dan soket berkutub adalah jenis yang direka untuk disambungkan pada orientasi yang betul sahaja, supaya penyambung hidup dan neutral pada peralatan elektrik hanya bersambung dengan penyambung yang betul di dalam soket. Pengutuban dikekalkan oleh saiz, bentuk dan/atau kedudukan pin plag serta lubang soket bagi memastikan sesuatu plag hanya boleh dimasukkan sehala sahaja ke dalam soket. Ia adalah supaya suis, misalnya, hanya mengendalikan wayar hidup di dalam litar. Jika wayar neutral pula yang dikendalikan, walaupun peralatan elektrik tersebut sudah tidak diaktifkan akibat litar terbuka, pendawaian dalamannya masih lagi diuja. Ia boleh mengakibatkan kejutan elektrik jika peralatan tersebut dibuka, kerana badan manusia boleh membentuk litar elektrik — laluan voltan yang berbeza daripada voltan pada wayar hidup. Dalam sesetengah peralatan dengan unsur pemanas seperti pemanggang roti, kekutuban songsang boleh menyebabkan elemen pemanas menjadi hidup walaupun ketika sejuk, mendedahkan pengguna kepada kejutan elektrik walaupun peralatan tersebut tidak ditanggalkan.

Sejarah

Semasa elektrik mula diperkenalkan untuk kegunaan rumah, ia asalnya digunakan untuk pencahayaan sahaja. Pada masa itu, kebanyakan syarikat pembekal elektrik mengendalikan sistem tarif berasingan di mana bayaran untuk kegunaan pencahayaan lebih rendah daripada tujuan lain. Ia membawa kepada rekaan peralatan elektrik mudah alih (seperti pembersih hampagas, kipas elektrik serta pengering rambut) yang disambung ke soket lampu.
Walau bagaimanapun, setelah tenaga elektrik menjadi kaedah utama bagi pencahayaan rumah serta pengendalian peralatan elektrik yang menjimatkan tenaga buruh, satu bentuk sambungan ke bekalan elektrik selain dari soket lampu amat diperlukan. Plag dan soket elektrik 2 pin asal dicipta oleh Harvey Hubbell dan dipatenkan pada tahun 1904. Pengeluar lain mula mengguna pakai rekaan Hubbell dan menjelang tahun 1915 penggunaannya semakin meluas, walaupun pada tahun-tahun 1920an malah lebih lama lagi, sesetengah peralatan rumah serta komersial masih menggunakan soket lampu jenis skru Edison.   
Plag 3 pin dicipta oleh Philip F. Labre, semasa beliau masih menuntut di Sekolah Kejuruteraan Milwaukee (MSOE). Dikatakan tuan rumahnya mempunyai seekor kucing yang suka melanggar kipasnya semasa datang dari arah tingkap. Setiap kali dia memalamkan kipas itu semula, dia akan terkena kejutan elektrik. Labre mendapati bahawa jika plag tersebut dibumikan, arus elektrik akan pergi ke bumi dan bukannya ke badan tuan rumahnya. Beliau memohon dan seterusnya diberikan paten bagi plag dan soket yang dibumikan pada 5 Jun 1928. Setelah keperluan bagi pemasangan yang lebih selamat menjadi semakin ketara, sistem 3 pin yang dibumikan diwajibkan di kebanyakan negara industri.

Piawaian

Terdapat dua piawaian asas bagi voltan dan frekuensi bekalan elektrik domestik di dunia. Salah satu daripadanya ialah piawaian Amerika Utara dengan voltan 110-120 volt serta frekuensi 60 Hz, yang menggunakan plag jenis A dan B, manakala satu lagi ialah piawaian Eropah dengan voltan 220-240 volt pada 50 Hz, yang menggunakan plag jenis C hingga M. Perbezaan atas sebab sejarah akan dibincangkan di dalam rencana Bekalan elektrik sesalur.
Negara pada benua lain mengguna pakai salah satu daripada dua piawaian voltan tersebut, walaupun sesetengah negara menggunakan variasi atau campuran antara kedua-dua piawaian tersebut. Peta yang dilampirkan menunjukkan jenis plag yang berbeza serta voltan dan frekuensi bekalan elektrik yang digunakan di seluruh dunia, diberikan kod warna bagi memudahkan rujukan.

Jenis plag dan soket

Plag dan soket elektrik mungkin berbeza di setiap negara mengikut bentuk, saiz serta jenis penyambung. Jenis yang digunakan di setiap negara ditetapkan oleh badan penguatkuasa piawaian kebangsaan masing-masing, misalnya SIRIM di Malaysia. Dalam rencana ini, jenis plag dilabelkan mengikut kod huruf dari penerbitan kerajaan A.S , ditambah dengan komen pendek yang menyatakan negara asal serta bilangan sesentuh.
Secara umumnya, Kelas IEC merujuk kepada pengkelasan peralatan elektrik sama ada ia dibumikan atau tidak, serta darjah penebatan yang digunakan. Misalnya, Kelas I merujuk kepada peralatan yang dibumikan, manakala Kelas II merujuk kepada peralatan tidak dibumikan yang dilindungi dengan dua lapisan penebat.