لوک خوش‌شانس

تاریخچه

ماجراهای لوک خوش‌شانس نخستین بار در سال ۱۹۴۶ در مجله بلژیکی-فرانسوی اسپیرو (به فرانسوی: Spirou) به چاپ رسید. در طی دهه‌های بعد علاوه بر اینکه کتاب‌های مصور لوک خوش‌شانس به چندین زبان ترجمه شدند، ماجراهای او در سریال‌های تلویزیونی کودکان گرفته تا بازی‌های کامپیوتری، بازگو شدند.
موریس دو بور (۱۹۲۳–۲۰۰۱)، خالق بلژیکی مجموعه لوک خوش شانس که طراح گرافیک بود، در اوایل دهه ۴۰ میلادی در مجله اسپیرو (یکی از معروفترین مجلات کمیک فرانسوی) طراحی می‌کرد. موریس بلژیکی به غرب وحشی می‌رود و شش سال در آنجا ماندگار می‌شود، پس از آن تصمیم می‌گیرد شخصیت گاوچرانی را خلق کند و با فیلم‌های وسترن آن دوران شوخی کند. او قصد داشت در پاسخ به وسترن‌های پر زد و برخورد هالیوود، یک وسترن اروپایی با زبانی منتقدانه و سرگرم‌کننده به چاپ برساند.
در ده کتاب اول، خود موریس علاوه بر طراحی صحنه‌های داستان، نویسندگی آن‌ها را هم برعهده داشت. اما پس از انتشار ۱۸ جلد از این مجموعه، رنه گوسینی، نویسنده فرانسوی، از جلد نوزدهم مجموعه به گروه خالقان این اثر پیوست تا دوران طلایی گاوچرانی که غروب‌ها به سوی آفتاب اسب‌سواری می‌کرد، شکل بگیرد. در این دوران، موریس تنها داستان‌های گوسینی را تصویر می‌کرد.
پس از مرگ گوسینی در سال ۱۹۷۷، موریس برای مدتی به تنهایی سرپرستی نوشتن و طراحی داستان‌ها را بر عهده گرفت. اما، بعدها هم‌کاری نویسندگان و طراحان متعدد در خلق اثر باعث شد این مجموعه مصور یگانگی داستانی خود را از دست بدهد و رفته رفته در سال‌های بعد از محبوبیت آن کاسته شد.
آخرین کتاب مصور شده توسط گوسینی، یک سال پس از مرگ او منتشر شد و دو سال بعد، هفتاد و یکمین کتاب لوک خوش‌شانس در حالی منتشر شد که به جای نام طراح، نام دیگری غیر از موریس چاپ شده بود.
پس از مرگ موریس در سال ۲۰۰۱، آشده هنرمند فرانسوی همچنان در حال نوشتن داستان‌های جدید لوک خوش شانس در همکاری با نویسندگان لورن گررا، دانیل پنانک و تونینو بناکویستا بود.
کمیک‌های لوک خوش شانس به آفریقایی، عربی، بنگالی، بوسنیایی، کاتالان، کرواتی، چک، دانمارکی، هلندی، انگلیسی، استونی، فنلاندی، آلمانی، یونانی، عبری، مجارستانی، ایسلندی، اندونزیایی، ایتالیایی، نروژی، فارسی، لهستانی، پرتغالی (هر دو در فرم برزیل و پرتغالی)، صربی، اسلوونی، اسپانیایی، سوئدی، تامیل، ترکی، ویتنامی و ولز ترجمه شده‌است.
پس از ۷۰ سال از نخستین انتشار ماجراهای لوک خوش‌شانس، در دسامبر سال ۲۰۱۶ اعلام شد که هشتاد و چهارمین کتاب مصور این مجموعه با عنوان "مردی که لوک خوش‌شانس را کشت" ادامه پیدا خواهد کرد.

خلاصه داستان

داستان این کارتون دربارهٔ یک کابوی خوش شانس است که با اسب و سگ خود به جاهای مختلفی مسافرت می‌کند و با تکیه بر سرعت دست خود در تیراندازی و البته شانس جلوی خیلی از خلاف‌ها را می‌گیرد و تبهکاران غرب وحشی را به دام قانون گرفتار می‌کند.
در هر قسمت از کارتون لوک خوش شانس ماجرایی رخ می‌دهد و لوک سعی می‌کند مبارزه‌ای را علیه چند خلافکار آغاز کند. مهم‌ترین دشمن لوک برادران دالتون هستند که به عنوان شخصیت‌های شناخته شده این کارتون محسوب می‌شوند.

شخصیت‌های داستان

لوک خوش شانس: کابوی تنهایی است که به جز اسب روشنفکر و باهوش خود «جالی جامپر» و یک سگ دست و پا چلفتی به اسم «رانتانپلان» (که در ایران به «بوشوگ» شناخته می‌شود) هیچ همدم دیگری ندارد. کار و بارش هم این است که در دهکده‌های پرت و دورافتاده آمریکا دنبال مجرمان سابقه‌دار و فراری بگردد و آن‌ها را به چنگال قانون بسپارد. او در جلدهای اول کتاب، همیشه سیگار به لب داشت اما نسخه‌های امروزی، کاه به دهان می‌گیرد.
نکته جالب داستان، اینجاست که تقریباً اکثر شخصیت‌های فرعی که حضور ثابتی در کتاب‌های لوک دارند از روی شخصیت‌های واقعی الهام گرفته شده‌اند؛ مانند بیلی د کید، کالامیتی جین و گروه جسی جیمز که در زمان خودشان جزو معروفترین خلافکارهای ایالات متحده بودند. حتی قاضی روی بین هم که در بعضی داستان‌ها حضور دارد، در زمان حیاتش یکی از خوشنام‌ترین قاضی‌های آمریکا بود و هنوز هم از او به عنوان یکی از اسطوره‌های قانونمداری یاد می‌شود.
معروفترین شخصیت‌های فرعی داستان که بیشترین حضور را هم در مجموعه دارند، برادران دالتون هستند که دشمنی آن‌ها با لوک، موضوع بیشتر اتفاق‌های کتاب را رقم می‌زند. در عالم واقعیت، تخصص دالتون‌ها در سرقت از بانک‌ها بود، اما این دالتون‌های واقعی، آن دالتون‌هایی نیستند که در کتاب‌های لوک خوششانس حضور دارند. دالتون‌های اوریجینال، یک بار در یکی از کتاب‌های اولیه لوک حاضر شدند و در انتهای کتاب هم کشته شدند؛ ولی این دالتون‌هایی که ما می‌شناسیم، پسرعموهای آن دالتون‌های اصلی هستند که در کتاب بعدی، سر و کله‌شان پیدا شد و تصمیم گرفتند راه اقوامشان را ادامه دهند.

انیمیشن

در سال ۱۹۸۳ کمپانی هانا-باربرا با همکاری موریس، اولین مجموعه پویانمایی لوک خوش‌شانس را در ۲۶ قسمت تهیه کرد. پس از آن در سال ۱۹۹۱ بیست و شش قسمت دیگر هم توسط همین کمپانی ارائه شد که مانند سری اول، تجربه موفقیت‌آمیزی برای هانا-باربرا بود.
سریال تلویزیونی ایتالیایی سال ۱۹۹۲، لوک خوش شانس، همچنین به عنوان «ماجراهای لوک خوش شانس» شناخته می‌شود، بر اساس فیلم‌های سال گذشته بود و دوباره ترنس هیل را ستایش کرد.
دومین سری انیمیشن‌های تولید شده لوک خوش‌شانس در سال ۲۰۰۱ در مجموعه ۵۲ قسمتی از ماجراهای او به تصویر درآمد. مجموعه‌ای که هم به لحاظ کیفی در سطح پایین‌تری نسبت به مجموعه‌های پیشین بود و هم چندان به داستان‌های اصلی وفادار نبود و شخصیت‌های تازه‌ای در خود داشت.
Xilam دو مجموعه انیمیشن دیگر شامل لوک خوش شانس:رینتین دامب(۲۰۰۶) و دالتون ها(۲۰۱۰)را تولید کرد.

فیلم

رنه گوسینی، ویلیام هانا، جوزف باربرا، موریس، اولیویه ژان-ماری، سه فیلم انیمیشن لوک خوش شانس را تولید و کارگردانی کرده‌اند، به نام‌های:شهر دیزی (۱۹۷۱)، شعله دالتون(۱۹۷۸)، دالتون‌های فراری(۱۹۸۳)، پیش به سوی غرب(۲۰۰۷).
در سال ۱۹۹۱، دو فیلم اکشن زنده ایتالیایی، لوک خوش شانس و لوک خوش شانس۲ هر دو با بازی ترنس هیل منتشر شد.
فیلم «لس دالتون» (۲۰۰۴) (فرانسه)، تیل شوایگر را به عنوان لوک خوش شانس معرفی کرد.
شرکت فرانسوی Xilam یک فیلم انیمیشن تئاتر، برو به غرب! ماجراجویی لوک خوش شانس که در تاریخ ۵ دسامبر ۲۰۰۷ در فرانسه منتشر شد، تولید شد.
در سال ۲۰۰۹ میلادی، Yves Marmion و UGC (تولیدکنندگان لس دالتون) فیلم «لوک خوش شانس» را با عنوان «جانسون» بازیگر فرانسوی بازی کردند. این فیلم توسط شرکت لوح زرین دوبله شده‌است.
فیلم ایرانی لوک خوش شانس در ۱۳۹۴ شمسی، ساخته شد.

بازی‌های ویدئویی

در طول سال‌ها، چندین بازی ویدئویی لوک خوش شانس برای بسیاری از سیستم عامل‌ها منتشر شده‌است، بیشتر آن‌ها توسط اینفگرامز منتشر شده و تنها در اروپا منتشر شدند (تنها نسخه‌هایی که برای بازار آمریکای شمالی منتشر شد، نسخه‌های گیم بوی کالر و پلی استیشن بود).
بازی لوک خوش شانس برای گوشی‌های موبایل توسط تروگلدیتس توانا نیز توسعه یافت. لوک خوش شانس:برو به غرب در اواخر سال ۲۰۰۷ در اروپا برای نینتندو وی، کامپیوتر شخصی و نینتندو دی اس  منتشر شد.
در سال ۲۰۱۳، ناشران فرانسوی داپایس و آنومن اینتراکتیو اعلام کردند که توسعه یک بازی مدیریت زمان جدید:لوک خوش شانس: راه‌آهن ترانزیستوری (در سال‌های ۱۸۶۰) در رایانه، مک، آی او اس و اندروید است.
لیست بازی‌های لوک خوش شانس:
۱-لوک خوش شانس و دالتون‌ها (به انگلیسی:Lucky Luke and Daltons) سال ۲۰۱۵ برای نینتندو ۳دی اس.
۲-پیش به سوی غرب (به انگلیسی:Go West) سال ۲۰۰۷ برای وی و نینتندو دی اس و کامپیوتر شخصی.
۳-لوک خوش شانس:فراری ها! (به انگلیسی:Lucky Luke wanted) سال ۲۰۰۱ برای گیم بوی ادونس.
۴-لوک خوش شانس: به دنبال دالتون‌ها. (به انگلیسی:Lucky Luke on the Daltons trail) سال ۱۹۹۸ برای پلی استیشن.
۵- لوک خوش شانس: تب غربی (به انگلیسی:Lucky Luke western fever) سال ۲۰۰۱ برای پلی استیشن و کامپیوتر شخصی.
۶- لوک خوش شانس. (به انگلیسی:Lucky Luke) سال ۱۹۹۶ برای گیم بوی کالر.

تیتراژ پایانی

در انتهای هر قسمت از داستان‌های لوک خوش شانس، نمای ثابتی وجود دارد که در آن لوک، سوار بر جالی و در حالی که بوشوگ هم آن‌ها را دنبال می‌کند رو به غروب، آرام و خسته حرکت می‌کند و به تدریج صدای موسیقی اوج می‌گیرد و خواننده‌ای با صدایی خسته شروع به خواندن: «من گاوچران تنهایی هستم که از خانه‌ام دور افتاده‌ام…» می‌کند.
اما در نسخه دوبله شده فارسی این نما تقریباً حذف شده و خیلی کوتاه نشان داده می‌شود.

جنجال هایی دربارهٔ سیگار کشیدن

موریس که مدت هاست از سیگار لوک خوش شانس انتقاد کرده‌است، منتقدان خود را پاسخ داد: "سیگار بخشی از مشخصات شخصیت است، همانند لوله ملوان زبل یا میگرت ادعا شده‌است که موریس مجبور به حذف سیگار لوک خوش شانس سیگار از نوار خود و لوک خوش شانس که "به عنوان یک سیگاری شدید" مجبور به ترک سیگار برای "دلایل تجاری"، ظاهراً "دسترسی به بازار آمریکاًدر روز جهانی بدون تنباکو در سال ۱۹۸۹، مجله اسپیرو یک مسئله مبارزه با تنبلی مبارزه ای را به شماره ۲۶۶۸ منتشر کرد.
موریس جایزه ای از سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۸۸ برای جایگزینی سیگار ممتاز لوقا با طناب کاه در داستان انگشت‌ها (۱۹۸۳) دریافت کرد. در فیلم انیمیشن پیش بسوی غرب! ماجرای لوک خوش شانس ۲۰۰۷ با استفاده از آنچه که به نظر می‌رسد یک پچ نیکوتین است، دیده می‌شود و اشاره می‌کند که قبل از آن او مجبور بود "یک لحظه" را بخورد " او سیگار را ترک کرد در سال ۱۹۹۴، لوپنت سورل میسیسیپی، او دوباره سیگار را نورد می‌کند، هرچند که ادعا می‌کند که فقط خستگی او را پنهان کرده‌است؛ و در سارا برنارد (۱۹۸۲)، زمانی که کباب برنهاردت آتش سوزی برای ساخت یک کیک، با وجود دستورالعمل‌های لوقا به سختی، لوقا دیده می‌شود نورد سیگار در حالت خیره کننده. پس از آن او به یک مسابقه ضربه می‌زند، فقط برای آن است که توسط جولی جامپر، که او را از دستور "بدون آتش" خود را به یاد می‌آورد

ترجمه های انگلیسی

به غیر از مجموعه‌های ذکر شده در زیر، کمیک‌های لوک خوش شانس در مجلات کمیک بریتانیا مانند کمیک فان فان یا جیگل (در سال ۱۹۶۷) منتشر شد. نسخه جیگل نام لوقا را به "باک بینگر" تغییر داد.
شرکت بروکامپتون، لستر، انتشارات کتاب را در جلد سخت و نرم، با شش عنوان از ۱۹۷۲ تا ۱۹۷۴ آغاز کرد، ترجمه شده توسط نولان بروکامپتون در سال ۱۹۷۶ بخشی از شرکت هابر و استفتون بود و تحت تأثیر فرزندانش، کتاب‌های نایت هابر نسخه‌های کاغذی مینی اندازه ۶ کتاب اول را در سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۷ منتشر کرد. در سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۸۲ هابر و استفتون سه عنوان جدید منتشر کرد به عنوان هابر دارگارد و نیز چاپ مجدد از شش قبلی.
شرکت ساین بوک از سال ۲۰۰۶ نسخه‌های انگلیسی زبان لوک خوش شانس را منتشر کرده‌است. یک جلد جدید هر دو ماه منتشر می‌شود. تنها در هند، یورو کتاب‌ها، یک بخش از شرکت کودکان بین‌المللی اروپا. نسخه‌های انگلیسی از ۲۴ عنوان لوک خوش شانس را در سال ۲۰۰۹ منتشر کرد.

انتقاد

با اینکه داستان‌های لوک در دوران جنگ داخلی آمریکا رخ می‌دهد اما در هیچ‌یک از کتاب‌ها هیچ اشاره‌ای به سیاه‌پوستان آمریکا و برده‌داری در آمریکا نشده‌است.

سری جداگانه

مجموعه ای به نام "رانتانپلان (بوشوگ)" که توسط لوقا ساخته شده‌است، در سال ۱۹۸۷ شروع به کار کرد. چند سالی است که توسط چندین نویسنده و هنرمند پیشتاز نوشته شده‌است. شخصیت همچنین سریال تلویزیونی متحرک ۷۶ قسمت را در سال ۲۰۰۶ دریافت کرد.
در سال ۱۹۹۵ یک سری از سری بازی‌های بچه خوش شانس به نام «بچه خوش شانس» طراحی شد که هدف آن جذب خوانندگان جوان بود. این لوک را به عنوان یک پسر کوچولو ستاره دار کرد، فرمتی که اسپیرو بسیار محبوب بود. دو آلبوم که این نسخه از شخصیت را بازی کردند، به عنوان بخشی از سریال اصلی بچه خوش شانس و اوکلاهما جیم منتشر شد. این‌ها به نویسندگی جان ژن لترگی و هنرمند ناشناخته پیرس، که بعدها به عنوان یک نام قلم مشترک برای یان لپنتیر و دیدیر کنراد شناخته شده بود، اعتبار می‌گرفتند. این سری به علت فروش نامناسب و دو آلبوم حذف شده از فهرست رسمی آلبوم لوک خوش شانس حذف شد. با این وجود این سری در سال ۲۰۱۱ به عنوان «ماجراهای بچه خوش شانس پس از موریس» راه اندازی شده‌است، که اکنون Achdé مسئول آن است. تا به امروز، Achdé چهار آلبوم بچه خوش شانس، شاگرد کابوی، لسو خطرناک، مجسمه سوکو و پیروی از فلش را که در سال ۲۰۱۱، ۲۰۱۳، ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ منتشر شده‌است، منتشر کرده‌است.

در ایران

بیشتر مخاطبان ایرانی، ماجراهای لوک خوش شانس با صدای منوچهر والی‌زاده می‌شناسند. اما، برای نسلی قدیمی‌تر از مخاطبان ایرانی که دنبال‌کننده ماجراجویی‌های این قهرمان و اسبش جالی جامپر بودند، احتمالاً او را با نام «لوک بی‌باک» یا همان «لاکی لوک» به یاد دارند. اولین انیمیشن لوک خوش شانس به نام Lucky Luke: Daisy Town برای اولین بار به مدیریت ایرج دوستدار در ایران دوبله شد که خود او در این فیلم به جای لوک گویندگی کرده است. این فیلم با نام لوک بی باک یا شهر گل مروارید در ایران پخش شد.

به لوک خوش شانس قدردانی می‌کند

در مرکز کمیک بلژیک در بروکسل، نمایشگاه دائمی به پیشگامان کمیک بلژیکی، از جمله موریس، قدردانی می‌کند. در اتاق اختصاص داده شده به کار خود ورود ورودی سالن و سایه لوقا را می‌توان در کف و دیوار دیده می‌شود.
در سال ۱۹۹۲، به عنوان بخشی از کتاب مسیر طنز بروکسل، دیوار در وشویسترات / رو دی لا بندری در بروکسل به «لوک خوش شانس» اختصاص داده شد. این توسط د. وندگرد و جی. ارئوپلوس طراحی شده‌است.
از سال ۲۰۰۷، استین استارت / رون دس پیرس در بروکسل دارای یک پلاک یادبود با نام لوی لوک خوش شانس / لوک خوش شانس است که تحت نشانه خیابان واقع شده‌است.
در شارلوی، بلژیک، مجسمه لوک خوش شانس در پارک آسترید دیده می‌شود. ایستگاه متروی شارلروی پارک نیز با صحنه‌های لوک خوش شانس تزئین شده‌است.
در سال ۲۰۰۰، مجسمه‌های لوک خوش شانس، رانتانپلان و جو دالتون در میدلکرک ژول ون دن هودلسترات بلژیک ساخته شدند. آن‌ها توسط لوک مادو طراحی شده بودند.
در سال ۱۹۹۳، ام سی سولار رابرت فرانسوی آهنگ خود را «جدید غربی» با ارجاعات به لوک خوش شانس و دالتون‌ها منتشر کرد.
بتسدا نرم‌افزاری که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد، نرم‌افزار بتسدا نسخه چهارم عمده سری بازی‌های ویدیویی محبوب افتادن، افتادن:وگاس جدید را منتشر کرد، در بازی‌ها و همچنین در برخی صفحه‌های بارگذاری ظاهر می‌شود، کلانتر در شهر و او به دنبال نمایندگان تبدیل شدن به بخشی از بلوغ انسانی انسانی ". همراه با این متن تصویری از یک سلسله مرز حاشیه ای است که یک حرکت اسلحه انگشت را با هر دو دست انجام می‌دهد. به غیر از نشانه ستارگان شکل کلاهبرداری که او می‌پوشد، کلانتر همانند لکی لوک، لباس کلاه سفید علامت تجاری، پیراهن زرد، جلیقه سیاه و قرمز باندانا که در اطراف گردنش قرار دارد، لباس می‌پوشند.
در سال ۲۰۱۵ گروه کامپو و گراند، رگگنتون دانمارک، یک بار به نام لوک خوش شانس منتشر کرد که زندگی آن‌ها را به لوک خوش شانس نسبت می‌دهد.