شرف شمس

شرف الشمس اصطلاحی است که در قرون اخیر در ایران رواج یافته و برخی انرا سنگ انگشتری زرد رنگ و برخی دیگر دعایی منسوب به امام اول شیعیان می‌دانند.اما سنگ نیست مروجان آن معتقد اند که در روز ۱۹ فروردین و در ساعتی خاص و با آدابی خاص حروف و نشانهایی را بر روی سنگ حکاکی می‌کنند که که مدعی اند آثاری دارد. در کتاب «جنه الوافیه» مشهور به «مصباح کفعمی» آمده‌است: این حروف (دعای شرف شمس) شکل اسم اعظم است، سپس در حاشیه کتاب یاد شده می‌گوید: در بعضی از کتاب‌های شیعه دیدم که از امیر المؤمنین (ع) نقل شده‌است. در کتاب ریحانه الادب نیز ذیل نام «ابو البدر» از عالمان قدیم شهر اردبیل، به نقل از او شرح مفصلی دربارهٔ شرف الشمس و حروف آن و اشعاری که به امام علی (ع) در مورد این حروف منسوب است و طرز نوشتن این حروف داده‌است.

سابقه تاریخی

در روایات شیعه از صدر اسلام تا قرن هفتم هیچ اشاره ای به شرف الشمس نیست اما از ان هنگام در برخی کتب و بدون هیچ سندی روایاتی به امام اول شیعیان نسبت داده شده که در قرون اخیر رواج بیشتری میابد. از سویی در دوران صفوی گرایش گسترده‌ای به پیدا کردن "سعد و نحس ایام " با استفاده از ستارگان و نجوم در جامعه ایجاد می‌شود که با استقبال سلاطین وقت نیز روبرو می‌شود. داماد مجلسی (خاتون آبادی) کتابی تحت عنوان «الانوار المشرقه» برای یافتن سعد و نحس ایام می‌نویسد خود مجلسی نیز می‌نویسد در برخی احادیث شرف (بهترین مکان) شمس (خورشید) را برج حمل دانسته‌است. اصطلاحی است که منجمان با استفاده سعادت و نحوستی که از قرار گرفتن ستاره‌ها در برج‌های فلکی به دست می‌آورند آن را وضع کرده‌اند (مانند هبوط و شرف و …) و گفته‌اند شرف آفتاب وقتی است که در درجه ۱۹ حمل (فروردین) باشد.
در دیوان منسوب به امام علی (ع) شعری است که شکل شرف شمس در آن آمده‌است، در این شعر امام (ع) می‌فرماید:
ثلاث عصی صففت بعد خاتم علی رأسها مثل السنان المقوم‏
و میم طمیس أبتر ثم سلم إلی کل مأمول و لیس بسلم‏
و أربعة مثل الأصابع صففت تشیر إلی الخیرات من غیر معصم‏
و هاء شقیق ثم واو مقوس علیها إذا یبدو کأنبوب محجم‏
فیا حامل الاسم الذی لیس مثله توق من الأسواء تنج و تسلم‏
فذاک اسم‌الله جل جلاله إلی کل مخلوق فصیح و أعجم‏
شرف الشمس شروطی دارد. اینکه در ساعات مشخصی از روز نوزدهم برج حمل نوشته شود. به همین دلیل است که بین شرف الشمس‌هایی که در بازار فروخته می‌شوند نمونه غیر اصل زیاد است. چون اطلاعی از زمان حکاکی آن‌ها، جنس سنگ و نویسنده خطوط آن در دست نیست. سنگ‌های شرف الشمس در صورت نیاز، در سال‌های بعد درست در روز ۱۹فروردین ماه بازنویسی می‌شوند اما خیلی‌ها معتقدند اگر سنگ به درستی حکاکی شده باشد نیازی به بازنویسی ندارد.
بر اساس آنچه در کتب قدیمی مثل «السحاب اللئالی» تألیف سید عبدالله بوشهری آمده، شرف الشمس از علوم غریبه است و در دفع فقر و بیماری‌ها و حفظ صاحب آن از گزند جانوران و ایمنی از بلایا و کسب عزت و بزرگی تأثیر دارد.
اما به جز این، سنگ عقیق هم خواصی دارد که در روایت دینی همراه داشتن آن توصیه شده‌است. این سنگ باعث ایمنی در سفر، افزایش روزی، خیر و نیکی، آسانی و استجابت دعا است و شر و بدی را از فرد دور می‌کند. از امام موسی کاظم (ع) هم در حدیثی نقل شده‌است که انگشتر زرد در دست کنید که موجب آسانی است و در آن هیچ دشواری نباشد.
پیامبر اکرم (ص) هم می‌فرمایند: «هر کس یکی ازعقیق‌های سرخ و زرد و سفید را در دست داشته باشد جز خیر و نیکی و فراخی روزی و سلامتی از جمیع بلاها نمی‌بیند و از شر پادشاه ظالم و از هر چه آدمی از آن می‌ترسد و حذر می‌کند امان می‌یابد.»
مبشر کاشانی شرف الشمس را جزء علوم غریبه می‌داند که در کتب متقدمین اعم از روایی و ادعیه و اذکار اثری از آن یافت نشده‌است، و اعتبار آن را متاخرین در چند قرن اخیر بیان کرده‌اند و در کتب جواهر مکنونه و السحاب اللئالی و کتب دیگر و اثر از بین بردن فقر و بیماری‌ها و حفاظت از گزند جانوران و ایمنی از بلایا و کسب عزت و بزرگی برای آن ذکر کرده‌اند.»
سید محمد صادق روحانی گفته‌است اهل این گونه فنون (اهل علوم غریبه) می‌گویند که اگر یک بار شرف الشمس به طریق مخصوص نوشته شود، دیگر احتیاجی به تکرار در سال بعد ندارد و اثرش باقی است و حضرت آیت الله مظاهری با اشاره به قابل اعتماد بودن شرف الشمس می‌گوید: «شرف الشمس مورد اعتماد است. اگر کسی داشته باشد، تجدید لازم نیست».
دربارهٔ شرف الشمس و حروف آن و اشعاری که به علی بن ابی طالب در مورد این حروف منسوب است و طرز نوشتن این حروف در کتاب ریحانه الادب در ذیل نام «ابو البدر» از عالمان قدیم شهر اردبیل آمده‌است.
در قرن هفتم در کتاب مصباح کفعمی، این حدیث شرف شمس را می‌آورد البته بدون ذکر سند حدیثی و بیان می‌کند در بعضی از کتاب‌های علمای شیعه دیدم که این شکل از علی بن ابی طالب نقل شده‌است.
همچنین گفته شده شرف یک اصطلاح نجومی است که برای قرار گرفتن ستاره‌ها در برخی از برج‌های فلکی و میزان سعادت و نُحوسَت روزها از آن استفاده می‌شود (در مورد خورشید قرار گرفتن آن در برجهای حمل (فروردین)، اسد (مرداد) یا قوس (آذر) یا همان برجهای آتشی به دلیل هم طبع بودن خوش یُمن است و شرف آن محسوب می‌شود). بسیاری از قدیم الایام تا کنون قرار گرفتن هر ستاره را در برج و درجه ای که شرف آن باشد، دارای نوعی از تأثیر دانسته و قرار گرفتن آن در درجه ای دیگر که هبوط آن باشد، را دارای تأثیر دیگری می‌دانند و گفته‌اند شرف الشمس هنگامی است که در درجه ۱۹ حمل (فروردین) باشد. هر سال در روز ۱۹ فروردین خورشید به نقطه خاصی در آسمان می‌رسد و حالتی معادل شب قدر را ایجاد کرده و در این روز نسبت به سایر کواکب روی زمین قدرت بیش‌تری دارد. نقطه مقابل شرف، هبوط است.

اشکال حرز شرف الشمس و معنای آنها

حرز شرف شمس که روی نگین یا عقیق حکاکی می‌شود، آداب خاصی دارد، شامل پنج اسم اعظم خداوند است که آن‌ها را کلمات مبارکه «الله؛ جمیل؛ رحمن؛ مومن؛ نور» گفته‌اند و به جای نقش از پنج حرف اول آن‌ها به صورت «ا.ج.ر.م. ن» می‌توان استفاده کرد. این نقش ۱۳حرف دارد ۴حرف از تورات ۴ حرف از انجیل و ۵ حرف از قرآن کریم است. تصویر جدول یا لوح شرف شمس هم در زیر آورده شده که خواص یکسانی را با نقش حرز دارد.
آداب خواندن دعای شرف الشمس
برای دعای شرف الشمس خواص بسیاری ذکر شده که گره گشایی از مشکلات و برآورده شدن حاجت از مهم‌ترین آنهاست. برای گرفتن حاجت در روز ۱۹ فروردین ۲ رکعت نماز حاجت بخوانید و ۱۰۰ صلوات بفرستید. سپس دعا و حرز آن را بر روی کاغذ نوشته، حاجت خود را نیز در آن ذکر نمایید و کاغذ را در قرآن بگذارید.
به یاد داشته باشید که اگر از نگین استفاده می‌کنید سعی کنید هر سال در ساعت ذکر شده و با آداب کامل بوسیله یک سوزن روی نقش کنده شده را دوباره خراش دهید. اگر روی کاغذ نوشتید آنرا باز نکنید و به کسی نشان ندهید و در آخرین چهارشنبه سال به آب روان بسپارید.
بسم الله الرّحمن الرّحیم

اَللّهُم اِنّی اَسئَلُکَ بِالهاءِ مِنْ اِسمِکَ الْاَعظَم و بالثَلآثِ العِصّیِ و بالالَفِ المُقَّوِم و بِالمِیمِ الطَمیس الاَبتَر و بالسِّلمِ و بالاَربَعَه الَتِی هِی کالکَفِ بِلا مُعصَم و بِالهاءِ المَشقُوقَه و بالواوِ المُعظَّم صوره اِسمکَ الشَّریفِ الاَعظَم اَن تُصَلِیَ علی سَیِّدِنا مُحمَّدِ وَ آلِهِ بعدد حروف ماجری بِالقلم و اَن تَقضِی حاجَتِی.

نظر علما

حضرت آیت الله حسن آزاده آملی در کتاب «هزار و یک نکته»، نکته ۹۷۷، مطالبی راجع به شرف شمس را ذکر نموده‌اند. در این کتاب در وصف و تعریف و تأثیر آن به فارسی گفته شده‌است که:
اولی خاتمی همی باید/که بود پنج گوشه آن خاتم‏
لیک شرط نوشتنش این است‏/ که نراند بر آن دوباره قلم‏
بنویسد عقیب آن سه الف‏/ که صد و یازده بود برقم‏
بر سر هر سه چون سنان مدی‏/ بکشد آنچنان که نبود خم‏
بعد از آن میم بید می‌باشد/ که بود کور و چشم او برهم‏
پس بود نردبان سه‌پایه‏/ که نباشد از آن زیاد و نه کم‏
بعد از آن چار الف بود همسر/ چو انامل ستاده پهلوی هم‏
هست آنگاه‌ها و پس واوی‏/ که بود کج به هیئت محجم‏
سیزده حرف باشد اینصورت‏/ هر یکی در صفا چو باغ ارم‏
چار حرف وی است از تورات‏/ چار ز انجیل عیسی مریم‏
پنج حرف دگر ز قرآنست‏/ اسم اعظم همین بود فافهم
ای تویی حامل چنین اسما/ ایمنی از همه بلا و سقم‏
نگزد مار و عقربت هرگز/ نشوی تا تویی غمین و دژم‏
از وبا و علل تو آزادی‏/ و ز تب و درد و جملگی الم‏

همچنین آیت الله زنجانی فرموده‌اند که استفاده از شرف الشمس به امید درک ثواب مانعی ندارد. اما مکارم شیرازی از مراجع تقلید شیعه در توایی بر سند بودن و بی‌اعتباری شرف الشمس تأکید کرده‌است. مرتضی مطهری می‌گوید که امامان شیعه نه تنها به این حرف‌ها عمل نکرده‌اند بلکه دقیقاً خلافش را عمل کرده‌اند و می‌کنند. عملی که از سوی امامان و علما انجام نشده‌است حتی برای یک دفعه احتمال دارد ریشه در خرافات داشته باشد.
سؤال:آیا حرز شرف الشمس که به صورت اشکال مبهمی است و می‌گویند روز نوزدهم فروردین روی کاغذ زرد رنگی نوشته شود و آثار فراوانی دارد صحیح است؟
جواب:حرز مزبور اعتبار ندارد و در روایات معتبر نیامده است و محتوای آن هم محتوای قابل ملاحظه ای نیست و سزاوار است مؤمنین و مومنات برای حفظ خود از آیات و روایاتی که از معصومین علیهم السلام در کتب معتبر وارد شده‌است استفاده نمایند.