شهرستان علی‌آباد

شهرستان علی‌آباد کتول یکی از شهرستان‌های ایران در استان گلستان است. شهر علی‌آباد مرکز این شهرستان است. زبان محلی مردم این شهرستان 
زبان مازندرانی با گویش کتولی است.
جمعیت شهرستان علی‌آباد در سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۲۶٫۰۷۹ نفر بوده‌است.

دربارهٔ شهرستان علی‌آباد کتول

این شهرستان با ۱۱۶۳ کیلومتر مربع وسعت در مرکز استان گلستان واقع است. در جنوب این شهرستان کوه‌های مرتفع و پوشیده از درخت البرز واقع است. در شرق ان نیز شهرستان رامیان قرار دارد. در شمال آن هم دشت گرگان واقع است. زبان بومیان شهرستان علی اباد زبان کتولی هست که گویشی از زبان مازندرانی است. این شهرستان پذیرای بسیاری از مهاجران نیز می‌باشد از قبیل سیستانی‌ها و کاشمریها شاهرودیها و کردها، بلوچ‌ها، سبزواریها و …. زبان ارتباطی در این منطقه زبان فارسی است.
از مناطق دیدنی. آن جنگل کبود وال و آبشار کبود وال که در جنوب این شهرستان است و پیاده هم می‌توان به آن رسید جنگل زرین گل و روستاهای آن حوالی، دهنه محمدآباد و روستاهای بالا دست و …
از روستاهای بزرگ آن مزرعه کتول می‌باشد که دارای خانواده‌های کردکتولی، مهاجر، مزرعه و … می‌باشد.
موسیقی محلی کتولی در این شهرستان از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است به‌طوری‌که هر ساله جشنواره موسیقی کتولی در این شهرستان برگزار می‌شود و از جایگاه ویژه‌ای نزد علاقه‌مندان و مردم این منطقه برخوردار است.

تاریخچه

با انجام عملیات بررسی و شناسایی کارشناسان سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان گلستان تاریخ علی‌آباد کتول ۷۰۰۰ سال برآورد شده‌است. این تخمین بر اساس آثار شناسایی شده شامل محوطه، تپه و بناهای تاریخی است و بناهای شناسایی شده متعلق به دوران اسلامی است که شامل ۴ حمام، یک بنای مسکونی یک پل و یک آسیاب آبی است که بیشترین آثار شناسایی شده در بخش جلگه‌ای شهرستان کتول قرار دارد.
ساکنان بومی منطقه کتول اقوام طبری تبار کتول هستند که به زبان مازندرانی با لهجه طبری کتولی سخن می گویند.
رابینوی انگلیسی در کتاب مازندران و استرآباد از نظر جغرافیائی این منطقه را بدین وصف آورده‌است: بلوک کتول در جنوب شرقی استرآباد و در جنوب استرآباد رستاق واقع است حدود آن از کوهستان تا صحرائی است که در دست ترکمنهاست؛ و محدود است به رود کرک KARK و جلگه کمالان از شرق به نهر سرخ محله و از شمال به اراضی دوجی و از جنوب به میقان در بسطام طول آن از شرق به مغرب تقریباً ۱۰ مایل و از شمال به جنوب ۳۰ مایل است قسمت عمده آن پوشیده از جنگل است و صحرای علفزار نیز دارد (۱۲۸۵تا ۱۲۹۱ هـ. ش).
در نقل و قول ها و گفته های پيران و معمران محلی و حتی در گرگان نامه آمده است كه اين اسم مركب از سه كلمه علی ، آباد و كتول است. علی مخفف امير الامراء العظام علي محمدخان كتولی سوار كتول و داروغگی طايفه دوجی و كتول بوده و آباد به معناي عمارت است. علی آباد كتول قبل از اينكه اين نام را به خود بگيرد طبق گفته محققين محلي  كمال غريب  ناميده می شد كه قبل از استقرار و اقتدار علی محمد خان كتولی دهی بوده است از  دهستان كتول كه حد فاصل قراء خاركلاته و جنگلده و از املاك وقفي حضرات كمال غريبی های گرگان بوده است. در سال 1294 هـ .ق علی محمد خان  كتولی دو دانگ مشاع از 5/3 دانگ آن را بر اساس قراردادی به مدت 20 سال در اختيار خويش گرفت و چندی بعد تمامی آن را به خود اختصاص داد كه با در اختيارگيري املاك كمال غريبی ها و ايجاد اولين بناهای مسكونی توسط علی محمدخان كتولی، بزرگ مالک متنفذ اين منطقه و مسئول امنيت اين بخش، از جانب دولت قاجار و اطرافيان او به اقتباس از قسمت اول نام وی علی آباد نام گرفت. به مرور به علت سكونت خان بزرگ و هم چنين واقع شدن بر سر راه اصلي غرب به شرق استان مركزيت يافت و نسبت به روستاهای مجاور خود توسعه بيشتری پيدا كرد بطوريكه بناهای دو خيابان اوليه اين شهر در سالهاي 1314 و 1316 به دستور رضا خان و سروان خليل پرچم ، رئيس بخش املاک منطقه كتول، كشيده شد كه در گذر تاريخ چندين ساله خود تاكنون گسترش و وسعتي در حدود 2/12 كيلومتر مربع يافته است.
واژه كتول از دو واژه اوستايی كته (KATA) و اول (UL)  تشكيل شده است. كته به معناي جا و مكان و اول به معناي شيب ، دره و گودال مي باشد .  كتول به مجموعه آباديهايی گفته مي شود كه در درون دره و كوه قرار دارند. از اين واژه نخستين بار در سال1078 هـ . ق ( 328 سال پيش ) در كتاب روضه الصفا  ياد شده است. هم چنين در زبان پهلوی نيز كلمه كتول از دو واژه كت (KAT)  به معـناي جا و مكان و اول (UL)  به معنی سوی بالا و بلند  مشتق شده و كتول به مجموعه آبادی هايی گفته می شود كه در درون دره و شيب واقع شده باشند . اين واژه داراي معانی و تعاريف گوناگونی است .