نبرد تاوتون

ترکیب نیروها

منابع معاصر همان دوره اعلام نموده‌اند که هر دو ارتش بسیار بزرگ بودند. به بیان آن‌ها بالغ بر ۱۰۰۰۰۰ نفر مرد جنگی در نبرد حضور داشته و جنگیده‌اند. یکی از منابع، با عنوان «رویدادنامهٔ ویلیام گریگوری از لندن»، مربوط به قرن پانزدهم که توسط یک سرباز خدمت کرده در جنگ نوشته شده‌است، ادعا می‌کند که یورک‌ها دارای ۲۰۰۰۰۰ سرباز بودند، در حالی که ارتش لنکسترها حتی از این هم بیشتر بوده‌اند. مورخان بعدی بر این عقیده‌اند که این آمار و ارقام اغراق‌آمیز هستند و یکی از محتمل‌ترین نظرها به حدود ۵۰۰۰۰ سرباز اشاره دارد. با این وجود، حضور این دو ارتش جمع شده در تاوتون یکی از بزرگترین گردهمایی‌های نظامی در آن زمان بود. آنالیزهای انجام شده بر اساس اسکلت‌های موجود و یافت شده در یک گور دسته‌جمعی به سال ۱۹۹۶ نشان داد که سربازان حاضر در آن نبرد از اقصی نقاط مختلف گرد هم آمده بودند، آن‌ها به‌طور متوسط ۳۰ سال سن داشتند و تعدادی از آن‌ها، جانبازان نبردها و درگیری‌های قبلی بودند.
بسیاری از شوالیه‌ها و اشراف، که حدود سه‌چهارم از اشراف انگلستان را تشکیل می‌دادند، در این نبرد جنگیدند. ۸ نفر از آن‌ها به یورک‌ها سوگند یاد کرده بودند، در حالی که حداقل ۱۹ نفر دیگر به لنکسترها سوگند وفاداری خورده بودند.
این نبرد سرنوشت یکی از دو پادشاه را برای ایفای نقش طولانی و حکومت در انگلستان مقدر می‌کرد؛ در حالی که ادوارد در میان مردان خود می‌جنگید، هنری و مارگارت به دور از میدان نبرد و در یورک باقی ماندند. لنکسترها پادشاه خود را به عنوان یک عروسک خیمه‌شب بازی در دستان همسرش می‌پنداشتند و بیشتر نگران عدم تعادل روحی-روانی وی بودند. در مقایسه با او، ادوارد، الهام‌بخش پیروان خود بود. او ۱۸ ساله و دارای ۶-فوت-۳ ۱⁄۲-اینچ (۱٫۹۲-متر) قامتی بلند بود که در لباس رزم بسیار باشکوه و پرابهت می‌نمود. همچنین مهارت بسیاری در مبارزه داشت. او مردان خود را در خط مقدم رهبری می‌نمود، به آن‌ها انگیزه و به روحشان نشاط‌بخشی لازم را ارزانی می‌داشت. ادوارد ترجیح می‌داد که در این نبرد همانند جنگ‌های پیشین از یک تاکتیک جسورانهٔ تهاجمی برجسته برای این درگیری استفاده نماید.
یورک‌ها رهبران برجستهٔ دیگری را نیز در کنار خود داشتند؛ از جمله واریک که برای همراهانش در نبرد مثل یک جذبهٔ شعله‌ور بود. ادوارد هال، یک رویدادنگار قرن شانزدهم، به یک صحنه از واریک مربوط به قبل از نبرد تاوتون استناد می‌کند. هال می‌نویسد که واریک، در فری‌بریج مجروح شده بود، او اسب خودش را کُشت و فریاد زد: «اجازه دهید تا به ارادهٔ خودش پرواز کند، به خاطر این که مسلماً من برای پیوستن به این کار او تأخیر خواهم داشت» و ادامه داد: «هر یورک، برای ترک نبردِ پیش‌رو جسارت می‌خواهد.» این توضیحات به احتمال زیاد می‌تواند جعلی باشد. مورخ نظامی، کریستوفر گراوت، گفته که اگر این داستان و روایت درست باشد وفاداری واریک و همراهانش را به ادوارد نشان می‌دهد. واریک ارزش بسیار زیادی برای عموی خود، لرد فوکنبرگ، قائل بود. همان کسی که هال از وی به عنوان مردِ بزرگ سیاست و متبحر در شاهکارهای نظامی یاد می‌کند. او دارای قد و قامت کوتاه و مجروح جنگ‌های انگلیس-فرانسه (مشهور به جنگ صد ساله) بود. فوکنبرگ توسط هم رده‌های خود در امور نظامی دارای احترام بسیار زیادی بود. او برای انطباق با موقعیت‌های پیش‌بینی نشده بسیار سریع بود، در میان دستاوردهای قبلی وی می‌توان به فرمانداری دولت‌شهر فرانسوی کاله اشاره داشت که منجر به چند اردوکشی و دستبرد دریایی گردید. فوکنبرگ همچنین یکی از طلایه‌داران (جلودار سپاه) در نبرد نورث‌همپتون بود.از یک منظر می‌توان گفت که نورفولک با توجه به سن و سال خودش هرگز برای درگیری‌های رودررو مناسب نبود و به همین منظور افرادی را از میان شوالیه‌ها تحت شرایط مشروط برگزید و اختیار فرماندهی و ابتکار عمل را به دست آن‌ها سپرد، از جمله این افراد می‌توان به شوالیه والتر بلونت و روبرت هورن اشاره داشت. در هر صورت نورفولک به تعبیری، یک متحد غیرقابل پیش‌بینی بود. او به جبههٔ یورک‌ها پیوست تا بتواند از این طریق یک پایگاه قدرتمند برای خودش در شرق انگلستان فراهم سازد و در قبال حمایت‌های خود برای دست یافتن به این مقصود منتظر چندین فرصت مناسب بود.
لنکسترها، بدون حضور پادشاه هنری در جبههٔ نبرد، متکی به فرماندهی و درایت هنری بیفورت، دوک سامرست برای هدایت ارتش بودند. به نسبت می‌توان گفت بیفورت دارای تجربه جنگی مناسبی بود، چرا که با مانورهای هوشمندانه در ویکفیلد و سنت آلبانز باعث پیروزی لنکسترها گردیده بود. با همه این احوال، بر طبق اظهارات تعدادی از مورخین، سر اندرو ترولوپ استراتژیست اصلی جبهه لنکسترها بود؛ نه سامرست. ترولوپ پیش از این تحت فرماندهی واریک در کاله خدمت کرده بود و این جریان مربوط به زمان قبل از پیوستنش به سمت لنکسترها در مراحل اولیه از زمان شکل‌گیری جنگ رزها بود. عدم پایبندی به وفاداری و تغییر موضع ترولوپ یک ضربه بزرگ برای یورک‌ها به‌شمار می‌رفت، چرا که او با مردان و سربازان خودش به خوبی آشنایی داشت؛ همان جنگجویانی که نقش کلیدی در پیروزی‌هایش در سرزمین فرانسه به عهده داشتند. لنکسترها نیز همانند یورک‌ها رهبران برجسته‌ای در اختیار داشتند که از میان آن‌ها هنری هولاند، دوک اکستر مشهورتر از سایرین بود. در کنار این‌ها متحد و متنفذ شمالی، هنری پرسی، ارل نورث‌آمبرلند، لرد دی روس و رالف داکر نیز حضور داشتند که شخص اخیر در معیت و همراهی لرد کلیفورد به جبههٔ نبرد علیه یورک‌ها پیوسته بود؛ هر چند لرد کلیفورد پیش‌تر از وقوع نبرد تاوتون در جریان عقب‌نشینی از فری‌بریج کشته شد.

آرایش نیروها

تعداد بسیار کمی از منابع تاریخی وجود دارند که جزئیات دقیقی از نبرد ارائه می‌دهند و در آن‌ها توضیح جامعی از استقرار دقیق نیروها نیست. کمبود منابع اولیه و موثق منجر به این گردیده که مورخان اولیه به وقایع‌نگاری هال به عنوان منبع اصلی و قابل استناد بسنده کنند. با وجود نگارش این منابع در ۷۰ سال پس از این رویداد، سوالات پیش آمده بیشتر در مورد خاستگاه این اطلاعات است، وقایع‌نگار بورگوندی، جی‌هان دی وورن (۱۳۹۸–۱۴۷۴)، یک منبع معاصر بود اما وقایع او از سال ۱۸۹۱ در دسترس عموم قرار گرفت و وجود چند اشتباه در آن وقایع‌نگاری مورخان را در جهت استفاده از آن تا حدودی دلسرد کرد. بازسازی‌های آینده که پس از جنگ رخ داد، اصالتاً در نسخهٔ هال وجود داشتند که توسط جزئیات کوچک از منابع دیگر تکمیل شده بود.
نبرد بر روی یک زمین مسطح بین روستاهای ساکستون (در جنوب) و تاوتون (در شمال) صورت گرفت. منطقهٔ وقوع نبرد جزو زمین‌های کشاورزی محسوب می‌گردید و دارای مقدار زیادی فضای باز و گسترده به همراه جاده‌های کوچکی، مناسب برای مانور ارتش‌ها، بود. دو مسیر و جاده برای دسترسی به این منطقه وجود داشت: یکی جادهٔ قدیمی لندن که تاوتون را به پایتخت انگلستان متصل می‌کرد و دیگری جادهٔ مستقیم بین ساکستون و تاوتون، که دارای کناره‌های فراوان جریان کوک بک در محدوده‌ای مارپیچ مانند و محاط به بلندی‌های مشرف به سمت شمال به غرب بود. این فلات یا زمین مسطح توسط درهٔ کوچک تاوتون به دو نیم تقسیم می‌گردید که از سمت غرب آغاز و به سمت زمین‌های شمالی متمایل به شرق وسعت پیدا می‌کرد. زمین‌های جنگلی انبوه در سرتاسر منطقه رنشاو وودز و خط رودخانه در سمت شمال غرب فلات وجود داشت. از جنگل و دشت این منطقه که محدود به شمال شرق می‌گردید در سال‌های بعد از جنگ به نام «علفزار خونین» یاد می‌گردید.
با توجه به گفته‌های گراوت و علاقه‌مندان و متخصصین نظامی از جمله جیمز هلسال که همکار گراوت در این تحقیقات می‌باشد، نظر سامرست بر این بود که مصاف با یورک‌ها در این دشت مسطح بی‌خطر است. محافظت از زمین درست همانند قبل در تاوتون بهترین ایده بود که می‌توانست باعث سد راه هر دشمنی به سمت شهر یورک گردد و تنها مسیر لندن - تاوتون و همین‌طور جادهٔ قدیم رومی به سمت غرب در دسترس بود. لنکستری‌ها در سمت شمال و به محاذات درهٔ کوچک مستقر شدند و این کار به این دلیل بود که از دره و گودی میان کوه به عنوان خندق استفاده کنند. نقطه‌ضعف این موقعیت این بود که آن‌ها نمی‌توانستند فراتر از خط الراس جنوب دره را ببینند. جناحین لنکسترها توسط باتلاق محافظت می‌گردید که به نوبهٔ خود با تعداد بسیار زیاد و انبوهی از کوک بک‌ها پوشیده گردیده بود. عرض منطقهٔ استقرار لنکسترها به گونه‌ای بود که اجازهٔ استقرار و شکل‌گیری یک خط دیگر (از لشکر یا نیروها) را نمی‌داد و همین موضوع باعث محروم ماندن لنکسترها به جهت استفاده از تمامی ظرفیت و برتری عددی بود. بنا بر ادعای وورین، سامرست دستور داد یک نیروی نیزه‌دار در قلعهٔ هیل وود در حالت آماده باش باشند که این اقدام ترفندی برای شارژ و هجوم به سمت یورک‌ها از جانب چپ در زمان مناسب از وقوع جنگ بود.

مبارزه

دوک سامرست، در موقعیت خود ایستاد و اجازه داد تا دشمن به سمت او بیاید، گشایش حرکت و پیشتازی توسط یورک‌ها آغاز گردید. با توجه به قدرت و وزش باد، فوکنبرگ دستور داد تمام کمانداران یورک یک گام نسبت به خط مقدم جلوتر قرار بگیرند و تیرهای کمان خود را با استفاده از قدرت باد پشت سر خودشان در بُرد هدف مناسب‌تری از چلهٔ کمان رها سازند، تیرهای رها شدهٔ یورک‌ها (به دلیل سوار شدن بر باد مناسب) مسیر طولانی‌تری را نسبت به حد معمول می‌پیمود، غوطه‌ور شدن تیرها باعث شد تا به عمق نیروهای لنکستر مستقر در شیب تپه نفوذ کنند، بسیاری از محورها تحت آماج نیزه‌ها قرار گرفت و نقطهٔ هدف آن‌ها تیرباران شد. قدرت تیرهای پرتاب شدهٔ یورک‌ها به گونه‌ای بود که گاهی صفحه فلزی زره را می‌شکافت و به گوشت نفوذ می‌کرد. در مقابل پاسخ کمانداران لنکستر کاملاً بی‌اثر بود؛ چرا که باد سنگین همراه با برف و بوران در چهره و به تعبیری علیه آن‌ها بود. آن‌ها به سختی می‌توانستند رِنج مناسبی برای پرتاب تیر به هدف پیدا کنند و تیرهای آن‌ها در فاصلهٔ کوتاهی مانده تا خطوط یورک‌ها سقوط می‌کرد. فوکنبرگ به مردان خود دستور داد بعد از پرتاب یک تیر برای اجتناب از هر گونه تلفات عقب‌نشینی کنند تا قادر به مشاهدهٔ نتایج کار خود باشند. لنکسترها تا زمانی که دیگر نزدیک به اتمام نیزه بودند، به پرتاب تیرهای خود ادامه دادند. زمین جلوی یورک‌ها بر اثر حجم سنگین و بی‌اثر تیرباران کمانداران لنکستر به مثابه یک فرش خاردار گردیده بود.
پس از اینکه تیراندازی بی‌نتیجهٔ لنکسترها متوقف شد، فوکنبرگ مجدداً به کمانداران خود دستور داد تا یک گام به جلو بروند و تیر پرتاب نمایند. در همان زمان که آن‌ها تیرهای خود را مصرف می‌کردند، تعدادی دیگر از هم‌قطاران یورکی آن‌ها تیرهای دشمن را که در مقابلشان در زمین فرورفته بود جمع کردند و دوباره به تیراندازی ادامه دادند، آن‌ها به حمله‌ای دست زده بودند که هیچ پاسخی از طرف مقابل نداشت. لنکسترها از موقعیت خود برای نبرد رو در رو و نزدیک با جبههٔ یورک‌ها حرکت کردند. کمانداران یورک تا قبل از بازگشت و عقب‌نشینی به پشت خطوط ارتش خود تعداد بیشتری تیر پرتاب کردند، رهاسازی هزاران پیکان با نقطهٔ فرود در جبههٔ پیش‌تاختهٔ لنکستر پیشروی آن‌ها را دچار اختلال نمود.
هنگامی که یورک‌ها صفوف خود را برای پذیرایی از حمله و شارژ نیروهای لنکستر آماده می‌نمودند، طبق نوشتهٔ وورین، جناح چپ آن‌ها از طرف سواران کمین کرده در کستل هیل وود مورد حمله قرار گرفت، جناح چپ یورک‌ها از بابت این تهاجم آشفته و به‌هم‌ریخته گردید و تعدادی از مردان شروع به فرار نمودند. ادوارد بشخصه فرماندهی جناح چپ را برای سر و سامان دادن به این وضعیت بر عهده گرفت. او با درگیر شدن و تشویق و تشجیع پیروانش به نبرد الهام‌بخش بسیاری از آن‌ها، جهت ایستادگی و مقاومت در قبال وضعیت پیش‌آمده، گردید. ارتش درگیر شد و کمانداران شروع به تیراندازی از فاصلهٔ نزدیک نمودند. لنکسترها به‌طور مداوم مردان تازه‌نفس را به نزاع می‌فرستادند و به تدریج ارتش یورک‌ها را، که از بابت تعداد نفرات کمتر بودند، تا خط الراس جنوب مجبور به عقب‌نشینی نمودند. گراوت معتقد است که سمت چپ لنکسترها شتاب و حرکت کمتری نسبت به باقی ارتش داشت و باعث تحریف خط اصلی نبرد در حالت اُریب به سمت انتهای غربی در جهت ساکستون بود.
با توجه به تحقیقات مؤسسهٔ ناسودبر میراث انگلستان، که یک نهاد دولتی مسئول حفاظت از مکان‌های تاریخی است، مبارزه برای مدت ۳ ساعت ادامه پیدا می‌کند. این مدت زمان تا لحظهٔ ورود سربازان نورفولک از طریق جادهٔ قدیمی لندن قطعی است. نورفولک با کمال احتیاط از نظر پنهان شد تا زمانی که به نقطه خط الراس مسیر رسید و سپس به سمت جناح چپ سپاه لنکستر یورش برد. لنکسترها به مبارزه ادامه دادند اما برتری به جانب یورک‌ها برگشته بود. در پایان روز خط سپاه لنکسترها در هم شکسته شده بود و در همان حال بسیاری از آن‌ها به شکل گروه‌های کوچکی از سربازان شروع به فرار برای نجات جان خود نمودند. پولیدور ورژیل، وقایع‌نگار هنری هفتم، ادعا کرده که مبارزه دست‌کم برای ۱۰ ساعت به طول انجامید.

عواقب بعدی

لنکسترهای خسته، زره و کلاهخود خود را درآورده و پرت می‌کردند برای این که بتوانند سریعتر فرار کنند؛ بدون چنین حفاظی، آن‌ها خیلی بیشتر در معرض حملات یورک‌ها قرار داشتند. نیروهای نورفولک بسیار جدی‌تر و سریع‌تر بودند. گریختن در مکانی صورت گرفت که بعدها مشهور به «علفزار خونین» گردید. اعضای بدن بسیاری از لنکسترها از کمر به پایین قطع شد یا پس از تسلیم شدن کشته شدند. قبل از نبرد، هر دو طرف سپاه فرمان زنهار دادن (امان دادن) را لغو کرده بودند و یورک‌ها در حالت چشم‌پوشی از هر کسی بودند که به دستشان می‌رسید؛ نبردی فرساینده و تنبیه‌کننده.
یافته‌های باستان‌شناسی در اواخر قرن بیستم دیدگاه روشنی را از لحظات پایانی نبرد آشکار ساخته. در سال ۱۹۹۶ عملیات کارگران در یک سایت ساخت و ساز در شهر تاوتون منجر به کشف یک گور دسته‌جمعی گردید. اعتقاد جمیع باستان‌شناسان بر این است که گور شامل باقی‌ماندهٔ مردانی است که در طی جنگ یا بعد از آن در ۱۴۶۱ از دست رفته‌اند. اجساد کشته شدگان نشانگر جراحات بسیار زیادی در قسمت بالاتنهٔ آن‌ها است. سلاح‌ها و جمجمهٔ آن‌ها ترک خورده یا در هم شکسته شده بودند. یک نمونه از نبش قبرهای کشف شده، به نام تاوتون ۲۵، نشانگر جمجمه‌ای است که از وسط به دو نیم شده و به خوبی بیان می‌دارد که به وسیلهٔ سلاحی شکافته شده و به واسطهٔ زخمی که تا عمق استخوان نفوذ کرده حاصل شده. جمجمهٔ دیگری نیز به همین ترتیب دارای زخم عمقی بود، یک برش افقی از یک تیغهٔ برنده که سراسر پشت را شکافته بود.
لنکسترها بیشتر نیروی خود را در آن لحظات بی‌نظمی و اغتشاش از دست دادند. بسیاری از مردان آن‌ها در تلاش برای فرار از طریق رودخانه توسط جریان آب در سراسر آن کشیده و غرق شدند. بسیاری از آن‌ها توسط همرزمانشان که از پشت سر می‌آمدند و در حال گریز از یورک‌ها بودند، در حالی که برای احتراز از خفه شدن دست و پا می‌زدند، ناخواسته به زیر آب می‌رفتند. هنگامی که لنکسترها در سراسر طول رودخانه تلاش برای فرار داشتند، توسط کمانداران یورک مورد هدف قرار گرفتند؛ کماندارانی که با قرارگیری در موضع مرتفع‌تر آن‌ها را آماج پیکان‌های خودشان قرار دادند. کشتار لنکسترها به قدری ادامه داشت که از باقی ماندهٔ اجساد آن‌ها به صورت پشته و روی هم ریخته پلی ایجاد گردیده بود و باقی فراریان از روی اجساد یا تَل جسدها می‌گذشتند.
این تعقیب و گریز در سراسر مسیر شمال رودخانه صورت گرفت که منطقه‌ای به نسبت وسیع‌تر از کوک‌بک‌ها بود. هجوم برای گریز از مهلکه به گونه‌ای بود که یک پل بر روی رودخانه در زیر سنگینی مردان فرو ریخت و بسیاری در تلاش برای احتراز از غرق شدن بودند. خبرنامهٔ مورخ ۴ آوریل ۱۴۶۱ به شکلی گسترده گزارش یک تلفات بالغ بر ۲۸۰۰۰ تن را در این نبرد می‌داد که چارلز راس و مورخان دیگر بر این باور هستند این آمار و ارقام اغراق‌آمیز است و این تعداد از تلفات ذکر شده برگرفته از نامه‌ای است که از ادوارد و اسقف سالیسبوری، ریچارد بیچم، به دست آمده. دیگر منابع معاصر حتی ارقام بالاتری را ذکر کرده‌اند اعم از ۳۰۰۰۰ تا ۳۸۰۰۰ نفر، هال در همین زمینه گزارش تلفات دقیق‌تر و با ذکر ریز ارقام را داده که رقم ۳۶۷۷۰ تن می‌باشد. تلفات در میان اشراف لنکسترها سنگین بود، ترولوپ و نورتمبرلند در جنگ کشته شده بودند و لرد دیکر، گفته شد که توسط یک کماندار مخفی شده و فرصت‌طلب کشته شد. در جبههٔ مقابل، یورک‌ها تنها یک عضو قابل توجه از طبقهٔ مرفه را در تاوتون از دست دادند. پس از دریافت اخبار مربوط به شکست ارتش، هنری به همراه همسر و فرزندش مجبور به جلای وطن و فرار به سمت اسکاتلند گردید و چند تن از اشراف و فراریان لنکستر که از مهلکهٔ تاوتون جان سالم به در برده بودند به شاه هنری پیوستند. از جملهٔ این افراد می‌توان به سامرست، روس و اکستر اشاره داشت. نبرد تاوتون باعث کاهش چشمگیر قدرت خاندان لنکستر در انگلستان گردید، محورها و پایه‌های قدرت آن‌ها (همچون نورتمبرلند، کلیفورد، روس و لرد دکر) یا فوت کرده یا از کشور خارج شده بودند و این پایانی بود بر فرمانروایی خاندان‌های شمال انگلستان.
ادوارد به خوبی از وضعیت پیش آمده‌استفاده کرد و اسامی ۱۴ لنکستری را در لیست خائنین به میهن قرار داد. در حدود ۹۶ لنکستری دارای رتبه شوالیه و مادون، مقصر شناخته شده و محکوم گردیدند که ۲۴ تن از آن‌ها از اعضای پارلمان بودند. پیروزی و فتح پادشاه جدید بر دشمنش به این دلیل بود که اشراف حامی دشمن را یا در جنگ کشته بود یا از پیوستن آن‌ها به وی خودداری کرده بود. املاک تعدادی از این اشراف به نام تاج پادشاهی مصادره گردید، اما باقی آن‌ها دست‌نخورده ماند و کماکان در مراقبت و رسیدگی خانواده‌های خودشان قرار گرفت. ادوارد همچنین از سر تقصیر بسیاری گذشت، همان‌هایی که نقش جدید او را در حکومت پذیرفته بودند. با این که هنری به همراه فرزندش در اسکاتلند بود، نبرد تاوتون به کشمکش و نزاع وی بر سرنوشت حاکمیت کشور پایان داد و به واسطهٔ قانون اعلامیه سازش، رهبری مشخص گردید. مردم انگلستان در حال حاضر پذیرفته بودند که ادوارد پادشاه واقعی و برحق است. او توجه خودش را به تحکیم حاکمیت بر کشور گذاشت و این امر با پیروزی و از بین بردن تعدادی از شورش‌های مطرح شده توسط چند لنکستری سرسخت انجام پذیرفت. او چند تن از حامیان خودش را به مقام شوالیه ارتقا داد و همین‌طور چند تن دیگر از حامیان طبقه مرفه خود را نیز به مقام اشرافی رساند. فوکنبرگ نیز بانی مقام ارل کنت گردید و پس از آن به عنوان نخستین ارل کنت شناخته شد.
واریک از حکومت ادوارد پس از پایان نبرد سود بسیار به دست آورد. بخش‌هایی از نورتمبرلند و منابع کلیفورد به وی رسید. عنوان ستوان پادشاه در شمال و فرماندهٔ انگلستان برای وی ایجاد گردید و از ۱۴۶۴ یورک‌ها مقاومت مؤثر تمام لنکسترهای ساکن شمال انگلستان را از بین بردند. سلطنت ادوارد تا سال ۱۴۷۰ میلادی منقطع نگردید. پس از آن، رابطهٔ ادوارد و واریک رو به تیرگی نهاد به گونه‌ای که واریک به سمت لنکسترها گرایش پیدا کرد و همین عمل وی باعث یک تبعید ناخواسته و فرار ادوارد از انگلستان گردید که سرآغاز بازگشت مجدد هنری به تاج و تخت بود. وقفهٔ پیش آمده در حکومت یورک‌ها کوتاه بود، چرا که ادوارد تاج و تخت خود را پس از شکست واریک و لنکسترها در نبرد بارنت به سال ۱۴۷۱ پس گرفت.

ادبیات

در قرن شانزدهم میلادی، ویلیام شکسپیر تعدادی نمایشنامه نوشت که برگرفته از چهره‌های شخصیت‌های تاریخی بودند. وی از تاریخ به عنوان پس‌زمینهٔ آثارش در کنار شخصیت‌های آشنا برای نمایش‌نامه‌ها بهره گرفت که این آشنایی یک نوع حس واقع‌گرایی به نمایش‌نامه‌های او می‌داد. شکسپیر سه بخش اجرایی دربارهٔ هنری ششم نوشت که عمیقاً به منابع هال به عنوان منبع وابسته بود. چشم‌انداز او از نبرد تاوتون (هنری ششم، بخش سوم، قسمت سوم، سکانس پنجم) بیانگر این نبرد به عنوان خونین‌ترین تعامل رخ داده در طول جنگ رزها می‌باشد. یک قطعه از این مجموعه شامل نکته جالب و عبرت‌انگیزی است به این مضمون: «ترور برخاسته از جنگ داخلی، ترور خانوادگی است که اساساً یک ترور ملی است.» برترام وولفه، تاریخ‌شناس، معتقد است که: به لطف نمایش‌نامه‌های شکسپیر در تشریح وقایع حادث شده در نبرد، حداقل می‌توان چنین نتیجه گرفت که جامعهٔ انگلیسی به ناتوانی و بی‌کفایتی هنری واقف شد؛ هر چند در ازای رنج و عذاب او به جای یک پادشاه، چوپانی زاده شد.
نسخهٔ ارائه شده توسط شکسپیر از نبرد برای اجرا، یک صحنه قابل توجه در خود دارد که به دنبال یک تک‌گویی از هنری می‌آید. هنری در آن صحنه شاهد ضجه و زاری دو سرباز جنگجو در نبرد می‌باشد، یکی از سربازان در تلاشی دد آسا برای کشتن حریف مقابل است به امید یافتن غنیمت جنگی یا چیزی باارزش و بهادار و اما او به سرعت پی می‌برد که قربانی فرزند خود او است. دیگران دشمنان خودشان را می‌کشتند، اما چه کسی می‌توانست بر پدر خویش خروج کند؟ این بخش از نمایشنامه به پایان می‌رسد در حالی که هر دو جنگجو از حرص و طمع پیش‌آمده در غرقابی عظیم و سیاه و گمشده غوطه‌ور هستند.
آرتور راسیتر، محقق شکسپیر، معتقد است که عناوین اجرایی این صحنه از نمایشنامه شکسپیر دارای قابل توجه‌ترین تشریفات نوشته شده در نمایشنامه است که باز آورندهٔ یک الگوی در هم تنیده از شکوه و برجستگی اپرا در جهت یک پیروزی و موفقیت است. همان‌جا که پس از سخنرانی طولانی، هنرپیشگان به تناوب و از جمله توسط یک نفر، به ارائه تک‌خط‌هایی از کلمات قصار و کنارگویی به مخاطبان می‌پردازند. در این صحنه که حاکی از غم و اندوه است، در بازگشت به رویکردهای اتخاذ شده توسط نمایش‌نامه‌های پس از او، این شکسپیر است که با استفاده و به‌کارگیری از شخصیت‌های داستانی پیچیده و ناشناس، در تلاش برای نشان دادن مشکلات پیش آمده از جنگ داخلی است در حالی که در طرف دیگر قضایا، یک پادشاه تاریخی در لحظه‌ای حساس منعکس‌کننده و در اختیار گیرندهٔ سرنوشت و اقبال خودش می‌باشد. استاد بازنشسته زبان و ادبیات انگلیسی، مایکل هاتاوی، اشاره می‌کند که شکسپیر پیش از روی دادن وقایع به نگرانی هنری دربارهٔ این نبرد می‌پردازد و با در نظر گرفتن همان احساسات در میان مخاطبان به افشای ناشایستگی هنری به عنوان پادشاه اشاره می‌کند.

میراث

در سال ۱۴۸۳، ریچارد سوم برادر کوچک‌تر ادوارد چهارم، اقدام به ساخت یک کلیسای کوچک به مناسبت گرامیداشت روز نبرد نمود. ریچارد در نبرد بازورث فیلد به سال ۱۴۸۵ کشته شد و ساختمان این کلیسا هرگز به پایان نرسید و در نهایت رو به خرابی نهاد و منهزم شد. خرابه‌های این ساختمان نیمه‌کاره ۵ قرن بعد آشکار شد. در سال ۱۹۲۹ یک سنگ حکاکی با نشان صلیب که در ساختمان کلیسا استفاده گردیده بود، در نماد میدان نبرد مشهور به صلیب تاوتون برای گرامیداشت یاد و خاطره کشته شدگان نصب گردید که به «صلیب لرد داکرز» مشهور است. وجود چند گورپشته در میدان نبرد این فرضیه را قوت بخشید که ممکن است حاوی تلفاتی از جنگ مذکور باشند، هر چند مورخان معتقدند که این گورپشته‌ها اصالتاً جدیدتر از زمان وقوع نبرد هستند. بیشتر سایت‌های دفن منتسب به نبرد در چپل هیل و حوالی ساکستون کشف گردیدند. لرد داکر در کلیسای آل ساینتز ساکستون به خاک سپرده شد و در اواخر قرن نوزدهم گزارش شد که آرامگاه او به خوبی حفظ گردیده هر چند در قسمت‌هایی به دلیل مرور زمان دچار فرسایش و هوازدگی شده. در قرن‌های پس از جنگ اشیایی در میدان وقوع نبرد کشف گردید که شامل حلقه‌ها، سرنیزه‌ها و سکه‌ها می‌گردید.
مردم انگلستان در دوران الیزابت، یاد خاطره این نبرد را به واسطهٔ آثار نمایشنامه‌ای شکسپیر زنده کردند و تصویر شکل گرفته از این نبرد برای آن‌ها همانند قبرستانی بود که برای سال‌ها نسل‌های باقی‌مانده را به خاطر کشور منقطع کرد. با همه این احوال و با شروع قرن ۲۱، نبرد تاوتون به عنوان خونین‌ترین نبرد روی داده در خاک انگلستان توصیف گردید که در ذهن مردمان دیگر و عموم، به همین اندازه برجسته نبود، اهالی جراید انگلستان از این واقعه کم‌اطلاعی و نادانی این افراد نسبت به اهمیت این نبرد اظهار تاسف کردند چرا که بر طبق اظهار میراث انگلستان، این نبرد دارای اهمیت فوق‌العاده زیادی بوده‌است، یکی از بزرگترین تعاملات روی داده که نتیجهٔ آن تغییر در سرنوشت یک سلسله سلطنتی به نفع دیگری بود. هیل، ابراز نظر متفاوتی دارد، هر چند تحت تأثیر آمار و ارقام برآورد شده توسط مورخان است ولیکن معتقد است که: «نبرد هیچگونه حاصل واضح و به‌یادماندنی در زندگی مردمان انگلیسی نداشت.»
یاد و خاطرهٔ نبرد تاوتون به شکلی سنتی تا پیش از این باعث ایجاد پیوند و همبستگی در روستاهای تیسو و واریک‌شر بود. برای قرن‌ها در سالگرد روی دادن این نبرد تاریخی، روستاییان با ایجاد یک فضای ساخته شده در یک منطقهٔ مقعر که یک تپه نگارهٔ مشهور به «وداع با اسب سرخ» می‌باشد یک مجلس یادبود برگزار می‌کردند که شمایل بزرگ اسبی است حکاکی شده بر روی خاک رس. ادعای آن‌ها از این سنت، تنها به افتخار عمل الهام‌بخش ارل واریک بود که با کشتن اسب خودش برای استقامت و دوری جستن از فرار باعث انگیزه در همرزمانش گردید. مورخ محلی، مری درومر هریس، معتقد است که این عمل روستاییان برگرفته و تعدیل شده از سنت قدیمی و اصیل اسب سرخ مربوط به دوران پیشا تاریخی است که با تغییراتی در قرون وسطی نیز انجام می‌گرفت. این روایت متداول و سنت قدیمی از سال ۱۷۹۸ از بین رفت، همان زمانی که مصوبه حصارکشی توسط دولت انگلستان دربارهٔ زمین‌های مشاع به اجرا درآمد که در آن، نماد اسب مانندی به گونه‌ای دیگر طراحی و ثبت گردیده بود. این پاک‌سازی سنتی در اوایل قرن بیستم مجدداً احیا شد اما از آن زمان متوقف شده‌است.