بچه‌های نیمه‌شب

طرح داستان

بچه‌های نیمه‌شب داستانی است حکایت‌گونه و تمثیلی از حوادث هند، قبل و بعد از استقلال هند و جدایی از پاکستان، که در نیمه‌شب ۱۵ اوت ۱۹۴۷ اتفاق افتاد. قهرمان و راوی داستان سلیم سینایی است که درست در لحظه اعلام استقلال هند متولد شده‌است. او قدرت‌هایی ماوراء طبیعی از قبیل تله‌پاتی دارد و آب دماغش همیشه آویزان است.
رمان به سه بخش تقسیم شده‌است.
بچه‌های نیمه‌شب داستان خانواده سینایی و رویدادهایی پیش از استقلال هند و جدایی از پاکستان را روایت می‌کند و این دو خط داستانی را به شیوه‌ای داستانی و تمثیلی به هم پیوند می‌دهد. سلیم درمی‌یابد که تمام کودکانی که بین ساعت ۱۲ نیمه‌شب و ۱ بامداد ۱۵ آگوست ۱۹۴۷ به دنیا آمده‌اند توانایی‌هایی خارق‌العاده دارند؛ از این رو، تلاش می‌کند تا این کودکان ناهمگون را گرد هم آورد. این گردهمایی یا به عبارت دیگر کانون بچه‌های نیمه‌شب ملغمه‌ای است از همه مسائلی که هندِ هفتاد و دو ملت در روزهای آغازین استقلال با آن‌ها مواجه بود. مسائلی از قبیل تفاوت‌های فرهنگی، زبانی، مذهبی و سیاسی. سلیم به عنوان رابط تله‌پاتی دست به کار می‌شود تا صدها کودکی را که هر یک در گوشه و کنار کشور هند پراکنده‌اند دور هم جمع کند و دریابد توانایی‌های ویژه هرکدام به چه دردی می‌خورد. او پی می‌برد که در واقع کودکانی که نزدیک‌تر به نیمه‌شب، یعنی ساعت دوازده شب، به دنیا آمده‌اند، قدرت بیشتری از سایرین دارند. شیوا، خدای نابودی سلیم و پرواتی که از او با نام پرواتی جادوگر یاد می‌شود، دو کودکی هستند که توانایی‌های قابل توجهی دارند و نقش عمده‌ای را در داستان سلیم بازی می‌کنند.
در همین حال، سلیم ناگزیر است با مشکلات زندگی شخصی‌اش نیز دست و پنجه نرم کند. مهاجرت‌های پی‌درپی خانواده سلیم و جنگ‌های متعددی که در شبه‌قاره رخ می‌دهد زندگی او را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در همین زمان، سلیم به بیماری فراموشی دچار می‌شود تا آن که در یک تبعید شبه‌اساطیری به جنگل سونداربان حافظه‌اش را بازمی‌یابد و دوباره با دوستان زمان کودکی‌اش ارتباط برقرار می‌کند. بعدتر، هنگامی که ایندیرا گاندی در هند وضعیت اضطراری اعلام می‌کند و پسرش سانجی گاندی زاغه‌نشینان را از مسجد جامع دهلی بیرون می‌کند سلیم با ایندیرا گاندی درگیر و در نتیجه دستگیر می‌شود. او مدتی را به عنوان زندانی سیاسی در زندان می‌ماند. در این بخش‌های رمان انتقاداتی به ایندیرا گاندی وارد می‌شود. سلیم سینایی فکر می‌کند ایندیرا گاندی، که از او با عنوان "بیوه سیاه" یاد می‌کند، در دوره حکومت اضطرار، پا را از حد خود فراتر گذاشته و شهوت قدرت‌طلبی چنان در او رشد کرده که پهلو به خدایی می‌زند. حکومت اضطرار پایان دوران قدرت بچه‌های نیمه‌شب را رقم می‌رند و سلیم سینایی چاره‌ای نمی‌بیند جز آن‌که به تکه‌پاره‌های زندگی‌اش چنگ بیندازد و زندگینامه خود و مردم کشور هنوز نوپایش را بنویسد و برای پسرش باقی بگذارد. پسری که مانند پدر هم سَروَر و هم قربانی زمانه خود است.

جوایز

بچه‌های نیمه‌شب در سال ۱۹۸۱ جایزه بوکر، جایزه ادبی انجمن انگلیسی‌زبانان و جایزه جیمز تیت را دریافت کرد. به علاوه این رمان دو بار برنده جایزه بهترین بوکرها شده‌است. بار اول در سال ۱۹۹۳ به مناسبت جشن بیست‌وپنجمین دوره جایزه بوکر و بار دوم در ۲۰۰۸ در چهلمین دوره این جایزه. این کتاب در لیست ۱۰۰ کتاب قرن لوموند قرار دارد.

حواشی

ایندیرا گاندی به خاطر یک جمله در فصل بیست‌وهشتم کتاب، پاراگراف یکی مانده به آخر، در دادگاهی انگلیسی علیه سلمان رشدی و این کتاب شکایت کرد. در این پاراگراف آمده که سانجی گاندی، پسر ایندیرا گاندی، مرگ پدر را نتیجه بی‌توجهی مادرش می‌دانست و او را به این سبب محکوم می‌کرد. سلمان رشدی موافقت کرد این جمله را حذف کند.

اقتباس

در اواخر دهه ۹۰ بی‌بی‌سی قصد داشت یک مینی‌سریال پنج قسمتی بر اساس این رمان تولید کند و قرار بود نقش اصلی آن را راهول بوز بازی کند اما به علت فشار جامعه مسلمانان سریلانکا مجوز فیلمبرداری لغو و پروژه متوقف شد. چند سال بعد، در سال ۲۰۰۳، کمپانی رویال شکسپیر یک اقتباس تئاتری از این اثر را روی صحنه برد. در سال ۲۰۱۲ از این اثر فیلمی با همین نام ساخته شده‌است که رشدی، نویسنده رمان، راوی این فیلم است.