مسمومیت با قرص برنج

مسمومیت با آلومینیوم فسفید (AAIPP) معضلی بزرگ در شبه قاره هندوستان است. آلومینیوم فسفید (AIP) که از آن برای ضدعفونی و حفاظت از دانه‌های غلاتی همچون برنج استفاده می‌شود (با نام‌های تجاری‌ای همچون کویک‌فوس (QuickPhos)، سلفوس (Celphos) و در ایران با نام قرص برنج می‌توان آنرا یافت) سمی بسیار مهلک است به‌ویژه هنگامی که آنرا از ظرف تازه باز شده آن مصرف کنند. مرگ آن بر اثر شوک عمیق، آماس قلب و از کار افتادن بعضی عناصر داخلی بدن است. دوز مرگ‌آور آن بین ۰٫۱۵ و ۰٫۵ گرم (برابر ۰٫۰۰۵۳ و ۰٫۰۱۸ اونس) است. بیشترین دلیل مرگ در خودکشی در شمال هند را مسمومیت بر اثر آلومینیوم فسفید (قرص برنج) گزارش کرده‌اند.
طبق دسته‌بندی انواع مرگ به دو دسته کلی: «سوماتیک» و «سلولی» مرگ با قرص برنج از نوع مرگ سلولی است؛ و این بدان معنی است که در این مرگ هر یک از بافت‌ها و سلول‌ها که عناصر تشکیل دهنده جسم می‌باشند میمیرند. در این حالت تمام نسوج و سلول‌های بدن مرده‌اند و دارای عملکرد، فعالیت متابولیکی و تنفس هوازی نمی‌باشند. بر خلاف مرگ سوماتیک که در آن توقف کامل و بدون بازگشت اعمال اعضای حیاتی بدن شامل مغز، قلب و…. رخ می‌دهد که حیات در جسم متوقف می‌شود، ولی در عناصر تشکیل دهنده جسم مثل بافت و سلول‌ها ادامه دارد. مرگ مغزی از نوع مرگ سوماتیک است.

مرگ‌ومیر

این قرص ظرف سه تا چهار ساعت سیستم تنفسی و مغز را دچار مشکل می‌کند و فرد در اثر مرگی دردناک و زجرآور خواهد مرد. بر اساس آمارهای گزارش شده از پزشکی قانونی تهران در سال ۱۳۹۲، ۶۶۱ نفر بر اثر مسمومیت با قرص برنج جان خود را از دست داده‌اند.
میزان تلفات بر اثر AAIPP از ۴۰ تا ۸۰ درصد متفاوت است. میزان آن ممکن است بسیار بالاتر باشد چون کمتر از ۵٪ مسموم شدگان نهایتاً به مرکز پزشکی منتقل می‌شوند. از سال ‍۱۹۹۲ که آلومینیوم فسفید به‌طور آزادانه در مغازه‌ها به فروش رسیده موارد مسمومیت عمدی بسیاری از آن در شمال هند دیده شده‌است. در تحقیق بر روی ۵۹۳۳ مرگ غیرطبیعی روی داده در ۲۵ سال گذشته در شمال غرب هند، درصد بالایی از مرگ‌های بر اثر مسمومیت به خاطر آلومینیوم فسفید بوده‌است.

نشانه‌ها و درمان

معمولاً پس از چند دقیقه که از ورود آن به معده گذشت ویژگی‌های سمی شروع به کار می‌کنند. پیامد کشنده اصلی آن معمولاً از کار ایستادن سیستم گردش خون است که بر میوکارد اثر مستقیم می‌گذارد و به غده فوق کلیه آسیب می‌رساند. علائم آن با میزان دوز مصرفی و زمان متفاوت است. ویژگی بارز کلینیکی دیده شده، مقاومت در برابر درمان با دوپامین است. نشانه‌های دیگر عبارتند از سرگیجه، خستگی، فشار قفسه سینه، سردرد، حال به هم‌خوردگی، تهوع، بی‌حسی، اسهال، آتاکسی، لرز، خواب رفتگی، ضعف ماهیچه‌ها، دید دوگانه و یرقان است. اگر نفس کشیدن بیمار به سختی امکان‌پذیر بود ممکن است او به ترتیب دچار ARDS، نارسایی قلب، آریتمی قلب و تشنج شده و سپس به کما برود. نشانه‌های بعدی که نمایان می‌شود در اثر سم بر کبد و کلیه است.
تشخیص مسمومیت AIP، معمولاً با گمان پزشکی یا گزارش خود شخص یا شاهدان صورت می‌پذیرد. در جاهایی که از سم قرص برنج استفاده می‌شود و سابقه خورده شدن آن وجود دارد باید با این مسمومیت همانند مسمومیت با قرص‌های برنج ساخته شده از گیاهان رفتار نشود. در موارد مسمومیت، تست نقره نیترات با بخار رقیق شده معده می‌تواند مثبت باشد.

مدیریت و نتیجه

برای کمک به مسموم AAIPP تنها کارهای حمایتی انجام می‌شود چون تا کنون هیچ پادزهری برای آن ساخته نشده‌است. نرخ تلفات آن تا حدود ۶۰٪ می‌رسد. درمان با منیزیم فسفات ممکن است درصد مرگ را کاهش دهد که این مسئله در برخی تحقیقات بیان شده‌است. پس از خورده شدن آن، تخلیه معده و روده و پاکسازی سم جذب‌نشده، معمولاً تا یک یا دو ساعت پس از مصرف می‌تواند به بیمار کمک کند. پتاسیم پرمنگنات (۱:۱۰۰۰۰) در شستشوی معده می‌تواند در تجزیه سم کمک کند. بیمارهای با مسمومیت بالا نیاز به مانیتور دائمی و بهوش‌آوری با مایع و بازگشایی عروق هستند.

جایگزین

با توجه به پیشرفت‌های حاصله جایگزین‌های کم خطر و مناسبی برای دفع آفات برنج وجود دارد  از سال ۱۳۹۲ در ایران فروش این قرص در عطاری‌ها و داروخانه‌ها ممنوع شد و واردات قانونی آن متوقف گردید. و فقط مراکز توزیع سم صنعتی اجازه فروش آن را دارند.