لار

شهر جدید لار

اردیبهشت سال ۱۳۳۹ بود که زلزلهٔ بزرگی شهر را به ویرانه تبدیل کرد. میزان تخریب شهر به‌گونه‌ای بود که مسئولان وقت تصمیم بر ایجاد شهری جدید گرفتند؛ شهر جدید در ۶ کیلومتری جنوب بافت آسیب‌دیده ساخته و تأسیس شد.

تاریخچه

شهری از دل خاک به قدمت خاک، لار شهری به رنگ خاک
آغاز تاریخی که هم برای لارستان و هم برای حاکمان محلی آن قابل اعتماد به نظر می‌آید اواخر قرن ششم قمری می‌باشد.
پروفسور ژان کالمار می‌نویسد از لارستان یا سرزمین لار، تا قرن هفتم و هشتم ه‍.ق ذکری به میان نیامده است. (منبع: تاریخ مفصل لارستان، ص ۱۰۱۵)
اولین بار منابع قرن هشتم هجری از جمله حمدالله مستوفی از لار خبر داده‌است. او این شهر را از توابع «شبانکاره» شمرده‌است. (منبع:مستوفی، حمدالله، نزهه القلوب، ص ۱۶۹)
در مجموعه چند جلدی دانشنامه جهان اسلام، (جلد۱۶، ص۶۶۴) لارستان بخشی از ولایت داراب گرد معرفی شده و آمده‌است:
«دارابگرد، کوره و شهری قدیمی در ایالت فارس. دارابگرد یکی از پنج کوره ایالت فارس بود که بخشی از نواحی میانی، جنوب و جنوب شرقی استان فارس کنونی یعنی کمابیش محدوده شهرستان‌های داراب، زرین دشت، فسا، جهرم، استهبان، نیریز و لارستان را شامل می‌شد.
لارستان در دوره صفویه ولایتی مهم و وسیع در جنوب فارس بوده و سکه تجاری مخصوص خود را ضرب می‌کرده‌است.
قدمت این شهر همراه با نام حکام آن برابر تاریخ اساطیری و افسانه‌ای به زمان گرگین میلاد می‌رسد.
خوب است به قدمت زبان و واژه‌های آن توجه کرد. زبان بخشی مهم از تاریخ و موجودیت یک منطقه یا شهر روستاست.

جمعیت

شهر لار در سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ جمعیتی برابر با ۶۲٬۰۴۵ نفر داشته و ازین‌جهت نهمین شهر پرجمعیت استان فارس و پنجمین شهر بزرگ جنوب استان به شمار می‌رود. شهرستان لارستان نیز با ۲۱۳٬۹۲۰ نفر جمعیت، پنجمین شهرستان پرجمعیت استان است.

بناهای تاریخی

از جمله بناهای تاریخی پیش از اسلام در لارستان تمب بت، آتشکدهُ کاریان (کاریان شهرکیست اندر دارابگرد… حدودالعالم)، قلعه اژدها پیکر در لار، آتشکدهُ محلچه در بین راه اصلی لار به شیراز، قلعهُ فرشته جان، قلعه جبرئیل در بنارویه، قلعه ایلود، قلعه کیقباد در جویم، کاروانسراهای واقع در بین جادهُ خنج، کاروان سراهای واقع در بین جادهُ گراش و خنج به فال و فال به سیراف می‌توان نام برد. هم چنین آثار و بقایای جادهُ باستانی عصر ساسانی بین جویم و جهرم و بین فال و اسیر به سیراف، و فیروزآباد به خنج، و خنج به کاریان نیز از آثار باستانی این شهر تاریخی است.
کهن‌ترین بنای تاریخی در شهرستان لارستان کنونی، مربوط به دوران ساسانیان آتشکدهُ کاریان است، که احتمالاً یکی از سه آتشکده بزرگ ایرانی در دوران قبل از اسلام در کوست/کوره دارابگرداست و بنا به بسیاری تحقیقات نام آن را به زبان فرس قدیم، احتمالاً «آذر فرنبغْ» گفته‌اند. اکنون بنای این آتشکده به صورت تلی از خاک به نام تمب تشی در نزدیکی روستای کاریان، از توابع بخش جویم به چشم می‌خورد. آگاهی ما از تاریخ لارستان پیش از اسلام بسیار اندک است. بر اساس آنچه دراسطوره‌ها و افسانه‌های قدیم ایران زمین آورده‌اند، گرگین میلاد از پهلوانانِ باستان، بنیان‌گذار شهری بود که با مشتق‌گیری از نام او احتمالاً به لاد شهرت یافت.
طبق روایات افسانه‌ای موجود، پس از گرگین میلاد فرزندان آن پهلوان افسانه‌ای، نسل اندر نسل به حکومت این منطقه منصوب شده‌اند و تا سال ۱۰۱۵ ق، حکومت شان زیر لقای شاهان ایران بر جای بوده‌است.

زلزله

زلزله‌های فراوان لار را ویران کرده‌است که از۷۰۰ سال پیش تاکنون در تاریخ ثبت شده‌است. تقریباً هر ۴۵سال یا ۹۰ سال یک بار لار ویران شده‌است. زلزله قبلی در ۴ اردیبهشت ۱۳۳۹ (۲۴ آوریل ۱۹۶۰ میلادی) با ۶٫۷ ریشتر رخداده‌است و ۴۵۰ تن در لار، کشته شدند. لار در عصر صفویه به دلیل واقع شدن در جاده تجارتی اصفهان به خلیج فارس از اهمیت زیادی برخوردار بوده‌است. عصر قاجاریه را در لار می‌توان آرامش قبل از طوفان نامید. با مرگ فتحعلی خان گراشی حاکم قدرتمند منطقه، خلاء قدرت سیاسی در لار نمایان شد و در نهایت منجر به دعوت از آیت‌الله سید عبدالحسین دزفولی نجفی لاری به لار گردید.

محله‌های قدیمی لار (شهر قدیم)

بخش قدیمی لار موسوم به شهر قدیم، از محله‌های مختلفی تشکیل می‌شده که هم‌اکنون تعدادی از آن‌ها همچنان پابرجا هستند و تعدادی نیز در زلزلهٔ سال ۱۳۳۹ ش. ویران و به تاریخ پیوستند.
نام محله‌های لار قدیم از این قرار بوده‌است:
۱. محلهٔ جاشهر (در اثر زلزله ویران شده‌است)
۲. محلهٔ گودو (در اثر زلزله ویران شده‌است)
۳. محلهٔ پاقلعه (در دامنهٔ قلعهٔ اژدها پیکر) 
۴. محلهٔ آرد فروشان یا آبفروشان یا آفروشو 
۵. محلهٔ پیر غیب 
۶. محلهٔ نو 
۷. محلهٔ دم گاله
۸. محلهٔ درویشان
۹. محلهٔ سبزکوی
۱۰. محلهٔ قنبرعلی بیگی
۱۱. محلهٔ کوریچان
۱۲. محلهٔ کوهوویه (کووبو)

زبان و مذهب

زبان و گویش ساکنین شهرستان، گویش‌های محلی لارستانی – فارسی می‌باشد. همچنین گویش لارستانی از گویش‌های ایرانی جنوب غربی به‌شمار می‌رود که با زبان فارسی و گویش‌های لری و تاتی هم خانواده است. دین مردم لارستان اسلام، ۶۰٪ جمعیت ساکنین لارستان تشیع و ۴۰٪ اهل سنت می‌باشند.

ورزش

تیم‌های لارستانی در ورزش هندبال کشور شناخته شده هستند و در هر دو بخش زنان و مردان فعالیت دارند. تیم هندبال برادران لارستان در سال ۱۳۹۰ موفق به راهیابی به لیگ برتر کشور شد اما در آن زمان به دلیل عدم حمایت مالی از این تیم نتوانست در لیگ برتر بازی کند. باشگاه هندبال شهید چمران لارستان در لیگ برتر هندبال زنان ایران حاضر است. این تیم سابقه قهرمانی لیگ برتر هندبال زنان ایران، شرکت در مسابقات باشگاه‌های آسیا به عنوان نماینده ایران و شرکت در مسابقات قهرمانی هندبال زنان غرب آسیا به عنوان تیم ملی هندبال زنان ایران را دارد.

مسیرهای ارتباطی

فاصله این شهر تا مرکز استان فارس (شیراز) ۳۳۰ کیلومتر، و تا بندرعباس ۱۹۰ کیلومتر است. از لحاظ دسترسی به دریا کوتاه‌ترین مسیر ۱۶۰ کیلومتر است که آن را به بندر پل متصل می‌کند ولی به شکل خط مستقیم این فاصله به ۹۷ کیلومتر تقلیل می‌یابد.

فرودگاه

فرودگاه آیت‌الله آیت‌اللهی لارستان از سال ۱۳۶۰ فعالیت خود را آغاز کرده‌است. در حاضر پروازهایی به مقاصد تهران، شیراز، اهواز، دبی، کویت، دوحه و شارجه در این فرودگاه برقرار می‌باشد.

راه‌آهن

راه‌آهن لار قطعه‌ای از مسیر راه‌آهن شیراز-بندرعباس می‌باشد که در دست احداث می‌باشد. این مسیر راه‌آهن بصورت یک خطه از بندرعباس آغاز و پس از گذر از لار و جهرم در منطقه‌ی کوار به راه‌آهن شیراز-بوشهر متصل می‌شود.