نامه ۲۹۳ نفر

یکی از مهم‌ترین نامه‌های منتشر شده پس از انتخابات پرمناقشه ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ است که در آن ۲۹۳ نفر از روزنامه‌نگاران، فعالان سیاسی، مدنی، دانشجویی، زنان و نخبگان و روشنفکران، مراجع تقلید را به همراه هاشمی رفسنجانی و محمد خاتمی، در کنار دو رهبر جنبش سبز به «مقاومت در برابر کودتا» فرا خواندند.

محتوای نامه

این نامه در نخستین روز شهریور ۱۳۸۸، با تیتر جنجالی «در برابر کودتا متحد شوید، یا امروز یا هیچ‌وقت» در سایت‌های بسیاری منتشر شد و در ساعت‌های پس از انتشار واکنش‌هایی زیادی را برانگیخت.
۲۹۳ امضاکننده این نامه تاریخی، رویدادهای پس از انتخابات و «یورش به خوابگاه‌های دانشجویی و خانه‌های مردم، خون‌های پاک ریخته شده در خیابان‌ها، جنایت‌های رخ‌داده در بازداشت‌گاه‌هایی چون کهریزک و بازداشت گستردهٔ فعالان خوش‌نام سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و جمع کثیری از شهروندان ایران زمین» را «سیاه‌ترین برگ‌های تاریخ کشور» خوانده بودند و از تمامی مراجع دینی و ملی خواسته بودند تا «متحدانه» در برابر این رفتارها «اقدام عملی» کنند.
امضاکنندگان نامه که بیش از ۲۵۰ نفر از آن‌ها، در داخل ایران سکونت داشتند، به صراحت و بی‌پرده، انتخابات ریاست‌جمهوری ۸۸ را «کودتا» اعلام کردند و نوشتند: «مدارا با قانون‌شکنان و کودتاگران علیه قانون اساسی و جمهوری اسلامی، کافیست! در همین نقطه باید پیش‌روی اقتدارگرایان متوقف شود تا کشور از ویرانی نجات یابد.»
آن‌ها همچنین اعتراف‌های پخش‌شده از تلویزیون جمهوری اسلامی را «بی‌ارزش و بی‌اعتبار و تکرار سناریوهای هرگز پذیرفته نشدهٔ پیشین که در باور هیچ عقل سلیمی نمی‌گنجد» اعلام کردند.

واکنش‌ها به نامه ۲۹۳ نفر

بازتاب گسترده نامه ۲۹۳ نفر سبب شد تا ساعتی پس از آن، صفارهرندی در مراسم خداحافظی خود از وزارت ارشاد به نامه روزنامه‌نگاران و روشنفکران واکنش نشان دهد و بگوید: «نه تنها از شما حلالیت نطلبیده‌ام بلکه معتقدم برخی از شما باید محاکمه شوید». در همان روزهای نخست نیز سایت‌هایی مانند رجانیوز تلاش کردند تا این نامه را «جعلی» عنوان کنند. اما تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی در برنامه صفحه دو خود با حضور مهاجرای و کدیور این نامه را مورد ارزیابی و تحلیل قرار داد و آن را یک «سند تاریخی» دانست.
هم‌چنین اعلام شد که مراجع تقلید موردخطاب این نامه، تصمیم به بررسی شرایط کشور گرفته‌اند و رسانه‌های جنبش سبز از «زمزمه‌های اقدام عملی مراجع علیه دولت کودتا» خبر دادند.

واکنش آیت‌الله منتظری

مهم‌ترین واکنش را حسینعلی منتظری نشان داد که در پاسخی به این نامه نوشت: «ظاهراً حضرات برای رسیدن به مقاصد دنیوی خویش چنان چشم و گوش و دل بر حقایق بسته‌اند که نه می‌بینند و نه می‌شنوند … امیدوارم مسئولین امر از این راه انحرافی که در پیش گرفته‌اند دست برداشته و حقوق از دست رفته مردم را استیفا نمایند، خسارات را جبران نموده و بی گناهان را بیش از این در زندان نگه ندارند، و با پایان دادن به سناریوهای نمایشی دادگاه‌ها و پخش اعترافات آنچنانی بیش از این قضاء اسلامی را مسخره نکنند؛ یا لااقل شجاعت این را داشته باشند که اعلام کنند این حکومت نه جمهوری است و نه اسلامی و هیچ‌کس هم حق اعتراض و اظهارنظر و انتقاد ندارد».
وی در آغاز پاسخ خود «شهامت و پایداری» نویسندگان نامه و ملت بزرگوار و عزیر ایران را ستوده بود.

دیگر پیامدها

در هفته‌های بعدی، رسانه‌ها خبر دادند که وزارت اطلاعات، روزنامه‌نگاران امضاکننده این نامه را برای «تکذیب امضای خود» احضار کرده و تحت بازجویی و فشار قرار داده‌است. پایگاه خبری نوروز در این باره نوشت: «مأموران امنیتی به روزنامه نگاران احضار شده گفتند که ممنوع الخروج بوده و سه راه در مقابل این روزنامه نگاران گذاشتند: امضای خود را تکذیب کنند یا پرونده آنها به دادگاه فرستاده شود یا اینکه امضا را تکذیب نکنند اما با وزارت اطلاعات همکاری کنند. همچنین از این روزنامه نگاران خواسته شد از این پس، هیچ نامه یا بیانیه‌ای را امضا نکنند در غیر این صورت بازداشت خواهند شد». پس از چندی نیز بازداشت‌های روزنامه‌نگارانی که نامه ۲۹۳ نفر را نیز امضا کرده بودند، شدت گرفت و گرچه هیچ‌گاه اتهام‌های آنان اعلام نشد اما بسیاری از روزنامه‌نگاران بازداشتی دربارهٔ با این نامه بازجویی شدند، حتی رسانه‌های جنبش سبز اعلام کردند که بازداشت یکی از روزنامه‌نگاران به نام ساسان آقایی به دلیل «نوشتن نامه ۲۹۳ نفر» بوده‌است.