جهرم

نام

وجه تسمیه‌ای نه چندان منطقی که برای جهرم شناخته شده‌است توسط احمد کسروی پیشنهاد شده و در جایگاه خالی نبودن عریضهً نظریات مقبولیت یافته‌است. به نظر او در نام‌هایی مثل جهرم وسمیرم پسوند «رم» به معنی جا و مکان است. «جه» و «سم» هم تغییر شکل یافته «گه» و «زم» هستند که به معنی گرم و سرد هستند؛ بنابراین جهرم یعنی «جای گرم».
در اصل اساساً وجه اشتقاق درست جهرم این است که آن را مرکب از جا و هروم (به لغت اوستایی به معنی دژ بلند و محروسه) بگیریم که در تاریخ بدین صفت نیز معروف بوده‌است. جز دوم یعنی هروم خود جداگانه بدین صورت نام دیگر شهر برزه (بلند) در آذربایجان، کنار شهر مراغه بوده‌است که محل آتشکده ی کهن و معروف آذرگشنسب و زادگاه زرتشت و جای دستگیر شدن و به قتل رسیدن افراسیاب تورانی (مادیای اسکیتی) به دست کی خسرو (کی خشثرو، کی آخسارو، هوخشتره) به‌شمار رفته‌است. حتی به نظر می‌رسد نام سمیروم مورد استناد کسروی نیز نه به معنی مفروضهً جایگاه سرما بلکه به معنی جایگاه منسوب به سرما (سمیر- اوم) است؛ چه علی‌القاعده ریشهً واژهً ایرانی سمیر (همیر) با زیمیلیای اسلاوها و کلمه شمال عرب (مأخوذ از شیمالیای آریاییان کاسی بین‌النهرین) یکی است. در سایت تحقیقاتی لیبر در باب تاریخچهً شهر جهرم چنین آمده‌است: "بنای شهر جهرم را به همای دخت بهمن فرزند اسفندیار نسبت می‌دهند. به روایت مورخان، بنای این شهر به سده سوم قبل از میلاد مسیح می‌رسد و این شهر توسط اردشیر اول، پنجمین پادشاه هخامنشی، بنا شده‌است. در شاهنامه فردوسی بارها از این شهر سخن به میان آمده و از آن به عنوان شهری آباد در آن دوران یاد شده‌است.
یکی از لقب‌های جهرم چتر سبز است که به خاطر شباهت توده‌های انبوده درختان نخل اطراف جهرم به چتری سبزرنگ است.دارالمومنین، دیگر لقب شهر جهرم است که توسط آیت‌الله خامنه‌ای به دلیل حضور پررنگ مردم جهرم در صحنه‌های انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی انتخاب شده‌است.جهرم همچنین به شهر طلای ترش و دیار نخل و نارنج نیز معروف است.

حیات وحش

این شهرستان به تناسب شرایط طبیعی و پوشش گیاهی، از حیات وحش متنوعی نیز برخوردار است. کل، آهو، پازن، بز کوهی، قوچ و میش، روباه، گرگ، کفتار، خرگوش از مهم‌ترین پستانداران و عقاب، قوش، کبک، کبوتر، تیهو، قمری، گنجشک، بلبل، چفت، پرستو، مارقیطونی، مارهای جعفری، کبری، کوتوله پارسی، شترمار شیرازی و … از جانوران مهم این منطقه می‌باشند. هرچند شکار بی‌رویه و خشکسالی‌های پی در پی نسل این جانوران را در معرض تهدید و انقراض قرار داده‌است.

تاریخ

جهرم از شهرهای بسیار قدیمی ایران است که نام قبلی آن گهرم بوده‌است. به روایت مورخان و محققان تاریخ شهر جهرم به سده چهارم قبل از میلاد می‌رسد. روایت شاهنامه فردوسی از آبادانی جهرم در دوره هخامنشی و ساسانی حکایت می‌کند.

پیش از اسلام

حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب می‌نویسد «جهرم شهری وسط و از بناهای بهمن بن اسفندیار است.» اگر چه بهمن و اسفندیار و غیره جنبهٔ افسانه‌ای داشته و سندیت تاریخی ندارد ولی توجه به اشارات تاریخی از سرنوشت دارا و اردشیر و بهرام گور و غیره و اشارات فردوسی چنین به نظر می‌رسد که جهرم در دوران قبل از اسلام دارای اهمیت مخصوصی بوده و یکی از شهرهای معتبر فارس به‌شمار می‌رفته‌است و حتی اشتهار آن در داستان‌های قدیم ایران به حدی بوده که در سرگذشتهای اسکندر و دارا نیز نامی از این شهر به میان می‌آید؛ و به‌طور خلاصه از داستان‌های اشاره شده در شاهنامه و دیگر منابع تاریخی چنین بر می‌آید که جهرم در ان زمان در بین شهرهای فارس، به صورت دژی مستحکم و نقطه سوق‌الجیشی پراهمیتی بوده و در تمام داستان‌های مربوط، آخرین موضع حفاظتی در خط عقب‌نشینی بوده‌است؛ و آثار بناهای مشهور به قلعه گبری که در دامنه کوه‌های جنوبی و شمال غربی شهر هنوز باقی است نام برد که به سبک معماری ساسانی ساخته شده‌است.
اسناد و آثارتاریخی گویای آنست که جهرم در دوره هخامنشی تأسیس می‌شود و دردوره ساسانیان اوج می‌گیرد و گسترش پیدا می‌کند. آثار به جا مانده از آن دوران مانند چندین چهار طاق و قلعه گبری و همچنین وجود بزرگانی مانند باربد و جاماسب حکیم که در این محدوده ساکن بوده‌اند بیانگر اهمیت این منطقه در دوران ساسانی است و نشانگر آنست که جهرم همواره مورد توجه حاکمان و مردمان بوده و نقش والا و تأثیرگذاری در منطقه داشته‌است. در فارسنامه ابن بلخی بعنوان یکی از قدیمی‌ترین مستندات نوشتاری به صراحت آمده‌است: «... در روزگار ملوک فارس [پادشاهان ساسانی] جهرم در جمله مواجب ولیعهد نهاده بودند. چنان‌که هر کس ولیعهد شدی جهرم او را بودی …» افزون بر این، در شاهنامه نیز هفده بار از جهرم اسم آورده شده و حکیم ابوالقاسم فردوسی با ذکر حکایاتی بر آبادانی و نقش تأثیرگذار جهرم در آن دوران تأکید می‌کند. از آنجا که وی برای نقل حوادث تاریخی و تشریح موقعیت‌های جغرافیایی از خدای نامک و کتاب اردشیر بابکان و دیگر کتب و رسائل آن زمان بهره جسته و صحت وقایع تاریخی شاهنامه به تأیید پژوهشگران رسیده‌است، معلوم می‌شود که نوشته «ابن بلخی» صحیح است و جهرم اقامتگاه خوب و مناسبی برای شاهزادگان بوده‌است.

پس از اسلام

آنگونه که درکتاب فتوح البلدان اثر احمدبن یحیی البلاذری و کتاب فارسنامه ابن‌بلخی آمده‌است؛ فتح جهرم درسال بیستم هجری بدست عثمان‌بن ابی‌العاص ثقفی اتفاق افتاده‌است ولی ابن‌اثیر تاریخ فتح جهرم را درسال ۲۳ هجری توسط ساریه بن زنیم می‌داند. دراین منابع آمده‌است که عمربن الخطاب قشونی را به فرماندهی عثمان بن ابی العاصی مأمور حمله به داراب، فسا و جهرم می‌کند. پس از چند بار حمله، موفق می‌شود با تصرف بوشهر از مسیر دشتستان، خنج و افزر به طرف جهرم حرکت کند. در آن زمان قشون فارس که به فرمان هربذ داماد یزدگرد آخرین پادشاه ساسانی در جهرم قرارگاه زده بودند برای جلوگیری از پیشروی اعراب به سمت کارزین حرکت می‌کند ولی درآنجا شکست خورده و اعراب به سمت جهرم حرکت کرده و نهایتاً پس از محاصره و درگیری جهرم را فتح می‌کنند. بعضی بر این عقیده اند که محل این درگیری در سمت غرب جهرم که امروزه به دره شهدا مشهور است و بقعه ای نیز به همین نام وجود دارد، بوده‌است.
در فارسنامه ابن‌بلخی درج است که: «مالیات جهرم در آل بویه، حقوق ولیعهد شدی.» به استناد نوشته‌های استخری، ابن بلخی و حمد اله مستوفی، جهرم قلعه‌ای بزرگ معروف به خورشه و خورشاه داشت که فاصله آن تا شهر پنج فرسخ بود. بانی این قلعه خورشه، عامل خلفای بنی امیه در جهرم بود که بعدها به همت خواجه نظام الملک و وزیر مشهور سلجوقیان تعمیر و مرمت شد.

دوره صفویه

در دوره صفویه با توجه به اینکه علاقه خاصی در ایجاد بناهای عام‌المنفعه داشته‌اند ولی جهرم چندان مورد توجه قرار نگرفت، ولی در قرن هشتم هجری غرس درخت خرما و بهره‌برداری از آن آغاز گردید و مردمان جهرم به اندازه کافی در امور زراعت و باغداری پیشگام شدند و بعد از کاشت سطح وسیعی از اراضی با نهال خرما نتیجه مطلوبی از آن بدست آوردند. به‌طوری‌که می‌توان گفت در اواخر دوره صفوی و اوایل زندیه دوره شکوفایی آن در زمینه باغداری به خصوص کاشت درخت خرما بوده‌است. سیاحتگران مشهوری مثل تاورنیه، شاردن، فیگرا و کری لوبوین در این دوران در سفرنامه‌هایشان جهرم را وصف کرده‌اند.
جاده ادویه یکی از جاده‌های تاریخی مرتبط به جاده ابریشم در دوران صفویه بوده‌است که محصولاتی مانند ادویه و پارچه از هندوستان وارد بندرعباس شده از آنجا با گذر از شهرهای مانند لار و جهرم به منطقه فارس می‌رسیده و به همین دلیل به نام ادویه مشهور شده. شاردن از سیاحان به نام در سال ۱۰۵۹ هجری شمسی از جاده ادویه عبور کرده و در سفرنامه خود نوشته که در کوه البرز جهرم به عنوان سخت‌ترین و خطرناکترین کوهی که در ایران وجود دارد و جاده‌ای سنگ‌فرش شده با عرض بیش از چهار قدم تنها مسیر عبوری از این کوه است. در قله این کوه سه آب انبار وجود دارد که به دلیل خشکسالی بودن آب هستند. اکنون تنها پنج کیلومتر از این جاده در ۶ کیلومتری جنوب جهرم سالم باقی‌مانده‌است و حدود یک کیلومتر از آن جاده سنگ‌فرش است.

دوره قاجار

در دوره قاجاریه و به دست حکمران این شهر شروع به ساخت بناها و مکان جهت امور شهری از جمله ساخت بازار سرپوشیده و همچنین کاروانسراهای متعدد و توسعه شهر اقدام می‌شود.
در نهضت تنباکو که از آن به عنوان مقدمه انقلاب مشروطه یاد می‌شود، مردم جهرم نقش مهمی را ایفا نمودند. آنچه از این مقطع تاریخی نقل شده‌است، حاکی از پیوند آگاهانه مردم و علما این دیار در حمایت از فتوای ضد استعماری تحریم تنباکو است. مردم جهرم انقلاب مشروطه نیز نقش مهمی داشتند و دو چهره از مشروطه خواهان جنوب، آیت‌الله العظمی سید عبدالحسین نجفی لاری (طراح و پایه‌گذار حکومت اسلامی و سرسلسه خاندان آیت اللهی) و حجت‌الاسلام والمسلمین سید اسدالله موسوی اصفهانی (از مشروطه خواهان حاضر در مجلس هنگام به توپ بستن مجلس و سر سلسله خاندان حق‌شناس جهرمی) در جهرم زندگی کرده‌اند.
در این دوران جهرم از مراکز عمده کشت تنباکو در ایران بوده‌است، و این محصول در روستای هکان از توابع بخش مرکزی شهرستان جهرم کشت می‌شود که در نوع خود یکی از مرغوبترین‌ها می‌باشد و دارای اهمیت بسزایی است. مردم جهرم با شنیدن فتوای میرزای بزرگ و خبر تحریم خرید و فروش و استعمال تنباکو، پرچم مبارزه علیه انحصار فروش تنباکو را برافراشتند و ضمن ممانعت از ورود نمایندگان کمپانی رژی به جهرم، از فروش تنباکو خودداری نمودند و جنبش ضد رژی را پس از تهران و تبریز به وجود آوردند و تأثیر مثبتی در حوادث مشروطیت و تحولات پس از آن به جای گذاشتند.

دوره معاصر

اسناد مراوده و نامه‌های برخی از علمای جهرم با آیت اله کاشانی در جریان ملی شدن صنعت نفت و کفن پوشی مردم جهرم در قیام ۱۵ خرداد، سند گویایی بر حضور و نقش تأثیرگذار جهرم در جریانات سیاسی معاصر است. جهرم از معدود شهرهایی بود که جرقه‌های انقلاب اسلامی در آن از اوایل آغاز نهضت سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۴۲ زده شد، به‌طوری‌که حکومت پهلوی مجبور شد نام جهرم را جزء یازده شهری قرار دهد که در آن حکومت نظامی اعلام کرد و در این میان هدایت و رهبری مردم جهرم توسط سید حسین آیت‌اللهی نقش بسزایی داشت. در این ایام مداحی تاریخی غلامرضا صحرائیان موجب شعله‌ور تر شدن این اعتراضات گردید. در جریان تظاهرات مردم جهرم در دورهٔ انقلاب اسلامی ۱۱ نفر کشته شدند.
در تاریخ دهم فروردین ۱۳۵۷ مردم جهرم به خاطر چهلم مردم تبریز قیام کردند؛ و به دنبال این واقعه چهل روز بعد مردم ۲۱ شهر ایران تظاهرات گسترده‌ای را به خاطر بزرگداشت چهلم کشته شدگان جهرم انجام دادند.ترور فرماندار نظامی و رئیس شهربانی جهرم توسط یک سرباز همزمان با زادروز محمدرضا شاه پهلوی در تاریخ ۴ آبان ۱۳۵۷ از اتفاقات برجسته جهرم در دوران انقلاب است.
اولین شهید زن در دوران انقلاب شهیده معصومه زارعیان از جهرم است که در راهپیمایی دهم فروردین ۱۳۵۷ پس از بزرگداشت چهلم شهدای تبریز به شهادت رسید و کوچکترین شهید دوران انقلاب شهید محمد اسدی است که در روز ۲۷ آذر ماه ۱۳۵۷ در تظاهرات مردم روستای موسویه بخش کردیان جهرم در آغوش مادرش مورد اصابت گلوله قرار گرفت.
مردم جهرم، با توجه به عقبه فرهنگی-مذهبی، در جنگ تحمیلی نیز حضوری فعال داشتند و ۱۲۰۰ شهید در این راه تقدیم به ایران کردند. لشکر ۳۳ المهدی فارس مرکز حضور اهالی جهرم در جنگ تحمیلی بود که پس از پایان جنگ به دو تیپ ۳۳ هوابرد المهدی (عج) جهرم و تیپ ۳ انصارالحجه فسا تقسیم گردید.

نژاد

در این شهرستان اکثریت مردم فارسی‌زبان و از نژاد پارس هستند، البته در این شهرستان اقلیت اندکی عرب‌های درازی (اعراب خمسه) و همچنین ترک‌ها و عشایر پارس نژاد باصری هم زندگی می‌کنند که سابقهٔ سکونت آن‌ها در جهرم به زمان رضاشاه و سکونت اجباری عشایر بر می‌گردد.

دین و مذهب

تقریباً تمامی مردم این شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند؛ همچنین در این شهر جمعیت محدودی از اهل سنت عمدتاً مهاجر وجود دارند. ورود اسلام به جهرم بنا به نوشته ابن اشیر، در سال ۲۳ هجری با فتح شهر توسط ساربه بن رنیم رخ داده‌است. پیش از این تاریخ، دین زرتشت در جهرم همانند سایر نقاط ایران برتری داشت. وجود خرابه‌های چندین آتشکده مانند قدمگاه جهرم، چهارطاقی قطب‌آباد و چهارطاقی سیمکان گواهی بر این مدعاست. همچنین آرامگاه جاماسب حکیم، فیلسوف ایرانی و داماد زرتشت در اطراف شهر جهرم است که پیوند میان زرتشتیان و جهرم را بیش از پیش نشان می‌دهد.
جهرم در گذشته دارای جامعه‌ای یهودی بوده که تمامی آن‌ها در قرن معاصر به شیراز و اسرائیل مهاجرت کرده‌اند. محمد حسن میرزا در سال ۱۲۷۰ خورشیدی جمعیت یهودیان جهرم را ۵۰ خانوار اعلام می‌کند.در جریان شورشی علیه یهودیان در سال ۱۳۲۲ در جهرم، غارت محلهٔ یهودیان و قتل دو یهودی به نام‌های «مشه سلیمان» و «نوالله بن شمعون» گزارش شده‌است.
در دوران قاجار با بنیان‌گذاری و گسترش جنبش بابیت و به دنبال آن بهائیت، بهائیان در شهر جهرم حضور فعال داشتند و فردی به‌نام «حاجی حسینعلی» رئیس ایشان بود. تعدادی از بهائیان جهرم در جریان شورش‌های ضد بهائی به قتل رسیدند. خدیجه بیگم، زن سید علی‌محمد باب دارای مادری جهرمی به‌نام حاجیه بی‌بی بود.سپهبد علی‌محمد خادمی یکی از بهائیان جهرم بود که برای نزدیک به ۱۶ سال مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره شرکت «هواپیمایی ملی ایران» (هُما) و همچنین رئیس انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا) و یکی از اعضای مجمع جهانی اقتصاد بود. علی‌محمد خادمی در میان بهاییان ایرانی، بالاترین مقام مدیریت در یک سازمان دولتی را به عهده داشت.

سینما

سینما باربد جهرم از معدود سینماهای فعال استان فارس می‌باشد. این سینما از فروردین ماه ۱۳۴۵ با نام «باربد» آغاز به کار نمود، در سال ۱۳۵۷ بر اثر آتش‌سوزی تعطیل شد اما در سال ۱۳۶۰ توسط شهید عبدالرضا مصلی نژاد بازسازی و مجدداً آغاز به کار نمود. پس از درگذشت مصلی نژاد، این سینما به نام این فرد نامگذاری شد. این سینما که در مالکیت سپاه پاسداران است در حال حاضر به صورت خصوصی اداره می‌شود.

مدارس

در جهرم همانند سایر کشور پیش از تأسیس مدارس به سبک جدید، مکتب‌خانه‌ها وظیفهٔ آموزش را برعهده داشتند. اولین مدرسهٔ جدید در جهرم، دبستان محمودیّه بود که در سال ۱۳۰۲ تأسیس گردید. این مدرسه در سال ۱۳۱۴ دولتی شد و آن را خواجه نصیر نامیدند. مدرسهٔ ملی اسلامیّه و رحیمیّه نیز در سال‌های ۱۳۰۴ و ۱۳۰۶ تأسیس شده و اولین دبستان دخترانهٔ جهرم نیز در سال ۱۳۰۷ تأسیس شد.هم‌اکنون ۳۰هزار دانش‌آموز در مدارس این شهرستان مشغول به تحصیلند.

روز جهرم

روز ۱۰ فروردین ماه، سالروز قیام مردم جهرم در سال ۱۳۵۷ در بزرگداشت چهلمین روز قیام و شهادت مردم تبریز، روز جهرم نامیده‌شده‌است.

اقتصاد و صنعت

شرایط جوی و اقلیمی جهرم ایجاب می‌کند که جهرم یک منطقهٔ کشاورزی باشد و به‌همین جهت از زمان‌های دور تاکنون جهرم، به عنوان سرزمین کشاورزی مطرح بوده‌است. باغداری و زراعت، دو بخش عمدهٔ کشاورزی جهرم را تشکیل می‌دهند و اقتصاد مردم این شهرستان برپایه این‌دو استوار است. سایر مردم عمدتاً به تجارت، پیشه‌وری و کارهای اداری مشغولند. همچنین در جهرم دو شهرک صنعتی و یک منطقهٔ ویژی اقتصادی وجود دارد. واحدهای صنفی شهرستان جهرم اعم از (تولیدی، فنی و توزیعی خدماتی) به عدد ۴۹۱۱ می‌رسد.

دامپروری

دامپروری این شهرستان عمدتاً به صورت کوچ نشینی انجام می‌شود که در سال‌های اخیر چندین واحد مرغداری در آن ایجاد گردیده‌است، از جمله واحد مرغداری تخم‌گذار شهرستان ۶ واحد می‌باشد و در روز ۲۵۰۰ کیلوگرم تخم مرغ تولید می‌کنند و واحدهای مرغداری گوشتی به تعداد ۱۵۸ واحد می‌رسد که سالانه ۱۰۲۰۰ تن مرغ گوشتی تولید می‌کنند و ۴ واحد گاوداری صنعتی و ۲۷۰ واحد گاوداری سنتی در این شهرستان فعال می‌باشند.

صنایع دستی

مهم‌ترین صنعت دستی این شهرستان قالی‌بافی است به‌طوری‌که یکی از ارکان مهم رشد اقتصاد شهرستان جهرم را تشکیل داده و هر ساله نیمی از این محصولات را که شامل قالی، جاجیم و گلیم است به شهرهای دور و نزدیک صادر می‌شود. صدها سال قبل در جهرم فرشی بافته می‌شده که در تمام خاورمیانه به «جهرمیه» مشهور بوده‌است. الان اثری از این صنعت در جهرم نیست. از برگ نخل نیز صنایع دستی حصیری تهیه و تولید می‌شوند مثل: کلاه، انواع سبد، زیرانداز (سله)، بادبزن و…

ره‌آورد

خرما به‌خصوص خرمای شاهانی، رطب، قصب و خارک؛ مرکباتی مانند لیمو ترش، لیمو شیرین، نارنگی، پرتقال، نارنج، بالنگ، بهار نارنج و آبلیمو از ره‌آوردهای عمدهٔ جهرم به حساب می‌آیند. در جهرم از خرما فراورده‌هایی مانند رنگینک، حلوا براتی، حلوا خرمایی، نان مشت، نان کماج، سرکه خرما و رولت خرما تولید می‌شود. گیوه (ملکی)، قالی، نمد، جاجیم و گلیم، ظروف مسی و حصیرهایی که از برگ نخل درست می‌شوند نیز از صنایع دستی جهرم هستند. خورش قیمه جهرمی نیز نوع منحصر به‌فردی از خورش قیمه است که تنها در جهرم طبخ می‌شود. به دلیل وجود درختان مرکبات، زغال نیز به‌طور عمده در جهرم تولید می‌شود به‌طوری‌که حدود یک هزار کورهٔ تولید زغال در این شهرستان وجود دارد.

فرمانداری

فرمانداری جهرم در سال ۱۳۲۳ تأسیس شد. فرمانداری این شهرستان در سال ۱۳۹۲ به فرمانداری ویژه ارتقا یافت. فرمانداری ویژه بخش عمده‌ای از اختیارات استانداری را دارد و تشکیلاتی است که از فرمانداری گسترده‌تر، توانمندتر و بزرگتر ولی از استانداری کوچکتر و محدودتر است.

شورای شهر

نخستین انتخابات شورای اسلامی شهر جهرم در سال ۱۳۷۷ برگزار شد و این شورا در ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ شکل گرفت. مهم‌ترین وظایف آن نیز شامل انتخاب شهردار، برکناری شهردار، نظارت بر عملکرد شهرداری، تصویب بودجهٔ شهرداری و سازمان‌های وابسته به آن، تصویب آیین‌نامه‌ها و انجام امور نظارتی جهت بهبود کیفیت زندگی شهروندان است.
اکنون شورای شهر جهرم ۷ عضور اصلی و ۵ عضو جانشین دارد.

شهرداری

ادارهٔ جهرم بر عهدهٔ سازمان غیردولتی شهرداری جهرم است که در سال ۱۳۰۴ پس از شهرداری شیراز به عنوان دومین شهرداری استان فارس تشکیل شد. مدیریت این سازمان را شهردار جهرم بر عهده داشته‌اند. اکنون شهردار جهرم با حکم شورای شهر جهرم انتخاب می‌شود اما پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب می‌گردید. شهرداری جهرم هم‌اکنون دارای شهرداری درجه ۹ می‌باشد و از این نظر، پس از شهرداری شیراز در استان فارس رتبه دوم را داراست.

تقسیمات سیاسی در تاریخ

با توجه به اینکه استان فارس خاستگاه تمدن و دو امپراتوری هخامنشی و ساسانی بوده‌است، لذا، بررسی ساختار سیاسی شهرستان جهرم در این چارچوب اهمیت دارد.
در زمان ساسانیان فارس به پنج قسمت یا کوره یا خوره:
۱-استخر ۲- اردشیر خوره ۳- دارابگرد ۴- شاپور ۵- قباد خوره تقسیم می‌شده و جهرم در آن دوره ضمیمه دارابگرد بوده‌است.
پس از اسلام این تقسیمات تغییر کرده و فارس به چهار ناحیه:
۱-شبانکاره ۲- فارس خاص ۳- کوه کیلویه ۴- لارستان محدود گردیده و جهرم جزئی از بلوک شبانکاره به‌شمار می‌رفته‌است.
سده‌های اولیه اسلامی شهر جهرم به علت آبادانی و اهمیتی که داشته اغلب به‌طور مستقیم تحت نظر سلاطین وقت اداره می‌شده کما آنکه ابن حوقل (نیمه دوم قرن چهارم) در سفرنامه خود در این باره می‌نویسد: «کان للسطان لها صاحب یستعمل فیه» یعنی در جهرم از طرف سلطان وقت مأموری حکمرانی می‌نماید. همچنین ابن بلخی در فارس نامه خود می‌نویسد:
«چون پارس… رحمه اله علیهم بود این جهرم در جمله مواجب ولیعهد نهاده شدی و جهرم او را بودی».
متأسفانه در کتابی که از ابن بلخی برجای مانده همان‌طور که مشاهده می‌شود اسم ملوک مزبور بیاض افتاده‌است ولی با در نظر گرفتن این موضوع که ابن بلخی کتاب خود را بین سال‌های ۴۹۸ تا ۵۱۱ نوشته و با مراجعه به کتاب تاریخی معلوم می‌گردد که تنها سلاطین آل بویه بوده‌اند که تا آن تاریخ برای اولین بار بعد از اسلام مقر حکمرانی خود را در فارس نهاده‌اند بنابراین به احتمال قوی از این نوشته ابن بلخی چنین نتیجه می‌شود که:
در زمان سلاطین آل بویه مالیات جهرم به عنوان حقوق به ولیعهد مملکت پرداخت می‌شده‌است.
تقسیمات استان فارس در ادوار مختلف مخصوصاً از دوران صفویه به بعد تغییراتی یافته و چون شهرها و بلوکات، در قبال مبلغی به اشخاص و حکام واگذار می‌گردید، بالتبع تقسیمات کشور نیز هر روز تغییر می‌کرده‌است. این تغییرات در دوره قاجاریه بیشتر شده و در مزایده و بخشش‌های یکه از طرف سلاطین و امراء وقت به عمل می‌آمده این شهر فلک‌زده نیز گاهی ضمیمهٔ فسا و سالی چند تابع لارستان و زمانی هم با قیر و کارزین جزء ابواب جمعی حکام دوره استبدادی بوده‌است.

فرودگاه

فرودگاه جهرم از سال ۱۳۴۸ فعالیت خود را به عنوان دومین فرودگاه استان فارس بعد از شیراز آغاز کرده‌است. این فرودگاه در فاصلهٔ ۳ کیلومتری شمال شهر جهرم واقع شده‌است و در حاضر پرواز جهرم-تهران و بالعکس در این فرودگاه برقرار می‌باشد.

راه‌آهن

جهرم از دو مسیر ریلی به شبکه راه‌آهن سراسری متصل می‌شود. راه‌آهن جهرم در مسیر اول قطعه‌ای از راه‌آهن در دست احداث شیراز-بندرعباس می‌باشد. این مسیر راه‌آهن بصورت یک خطه از بندرعباس آغاز و پس از گذر از لار و جهرم در منطقهٔ کوار به راه‌آهن شیراز-بوشهر متصل می‌شود. مسیر دوم که در سال ۱۳۹۷ طراحی شده‌است راه‌آهن جهرم-سروستان-شیراز می‌باشد که جهرم را از طریق سروستان به راه‌آهن شیراز-گلگهر متصل می‌کند.

پایانه مسافربری

پایانهٔ شهید بهمن رحمانیان، پایانه اتوبوس‌های بین شهری در شمال شهر جهرم است که همه روزه دارای سرویس‌هایی به مقاصد تهران، شیراز، اصفهان، بندرعباس و لار است.

تاکسی‌رانی

ناوگان تاکسیرانی جهرم مشتمل بر ۱۲۰۰ خودروی تاکسی می‌باشد که در چهار گروه تاکسی‌های گردشی، خطی، آژانس و بی‌سیم به خدمات‌رسانی به شهروندان مشغولند. همچنین سه سرویس تاکسی آنلاین اسنپ، بادسان و زپ در جهرم فعال هستند.

اتوبوس‌رانی

ناوگان اتوبوسرانی جهرم مشتمل بر تعداد ۴۳ دستگاه اتوبوس و ۱۱ دستگاه مینی‌بوس می‌باشد که تمامی دستگاه‌ها به بخش خصوصی واگذار گردیده و تحت مدیریت و نظارت سازمان اتوبوسرانی به فعالیت مشغول به کار می‌باشند.

صدا و سیما

جهرم بعد از مراکز استان‌ها و دو شهر مهاباد و کیش نخستین شهری است به امکانات پخش زنده تلویزیونی مجهز شده‌است. اخبار هر هفته از استدیوی دفتر خبر صدا و سیمای جهرم به‌طور زنده و مستقیم از طریق فیبر نوری به صدا و سیمای فارس منتقل و پخش می‌شود.
رادیو محلی جهرم از سال ۱۳۵۶ در این شهرستان شروع به کار کرده‌است. رادیو جهرم در ایام انقلاب و دوران دفاع مقدس دارای فعالیت گسترده‌ای بوده و هرهفته از نماز جمعه جهرم پخش مستقیم داشته‌است؛ ولی این رادیو پس از ۳۵ سال فعالیت، از ادامه کار بازماند. هرچند اخیراً برنامه‌هایی برای راه‌اندازی دوبارهٔ آن وجود دارد.هم‌اکنون رادیو اینترنتی اخبار جهرم در شهر فعال است.

تلفن

تاریخ ارتباطات مخابراتی در استان فارس، به حدود یکصد سال پیش می‌رسد. کل شماره‌های منصوبه در استان فارس تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی چهل و هفت هزار شماره بود، که ۲۵۰۰۰ شماره در شهر شیراز و مابقی در شهرهای جهرم و آباده مشغول به کار بود.
در سال‌های اخیر، تحولات عظیمی در سیستم‌های مخابراتی این شهرستان صورت گرفت و رشد چشمگیری در توسعه ارتباطات حاصل شد. احداث مراکز تلفن دیجیتال در نقاط شهری و روستایی شهرستان، ساخت ایستگاه‌های مخابراتی، راه‌اندازی شبکه دیتا، راه‌اندازی تلفن همراه، پروژه بزرگ فیبر نوری شهر جهرم و دیگر خدمات گسترده مخابراتی از جمله این تحولات در سال‌های اخیر می‌باشد.

اینترنت

دسترسی به اینترنت در جهرم از روش‌های مختلفی از جمله dial-up، ADSL و WiMAX امکان‌پذیر است. همچنین دو شرکت ایرانسل و مبین‌نت نیز به ارائه سرویس WiMAX در این شهر می‌پردازند. علاوه بر این می‌توان از طریق سه اپراتور همراه اول، رایتل و ایرانسل از اینترنت 4G استفاده کرد.

بهداشت و درمان

جهرم با دارا بودن ۲ بیمارستان استاد مطهری و پیمانیه و دو بیمارستان فوق‌تخصصی در حال ساخت سیدالشهدا و قلب ابوطالبی و همچنین چندین مرکز مهم پزشکی و کلینیک تخصصی و فوق تخصصی، بعد از شیراز دارای بیشترین امکانات پزشکی استان است و خدمات پزشکی آن علاوه بر شهرستان جهرم، شهرستان‌های جنوبی استان فارس و استان‌های همجوار از جمله هرمزگان، کرمان، بوشهر و سیستان و بلوچستان را پوشش می‌دهد.
مرکز رشد فناوری سلامت جهرم، یکی از مراکز رشد سلامت کشور است که زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی جهرم فعالیت داشته و ۱۳ شرکت مرتبط با حوزه سلامت در آن فعالیت می‌کنند. مرکز استریل و اتاق تمیز تجهیزات پزشکی جنوب کشور تحت پوشش این مرکز در جهرم هستند.