مروست

ریشه‌شناسی واژه مروست

در خصوص ریشه‌شناسی واژه «مروست» و اینکه این واژه به چه شکل به‌وجود آمد و به چه معنا می‌باشد و علت این که این نام را بر این منطقه قرار داده‌اند در کتب تاریخی زیادی به شکل‌ها و تعاریف مختلفی به آن پرداخته شده‌است و با بررسی‌های بعمل آمده و تحقیقات صورت گرفته آنچه که به واقعیت نزدیک تر می‌باشد این گونه می‌باشد که به سال (پیش از سال ۱۳۲ قمری) عمر بن هبیره فزاری، معن بن زائده را که در شجاعت و سخا ثانی حاتم طائی است، از جانب دیگری روانه فارس نمود پس معن با سپاه عبداله بن معاویه در مرو شاذان که اکنون او را مروست گویند جنگ نمود و شکست فاحش بر سپاه عبداله افتاد و یکنفر از اولاد ابولهب در آن جنگ کشته شد و فرموده اهل بیت طهارت که "یکنفر از بنی هاشم در مرو شاذان مدفون شود"" یقتل رجل من بنی هاشم بمروالشاذان" به صحت پیوست … (ص ۱۹۷)
استخری این نام را مروسف ضبط کرده، می‌نویسد: مروسف منبر ندارد (ص ۹۸، مسالک و ممالک)
حمداله مستوفی می‌نویسد: مروست دیهی بزرگ است از سردسیرات فارس و در اصل مر بود پس برای تمییز از مرو خراسان آنرا مرو شاذان گفتند چنانچه مرو خراسان را مرو شاهجهان (ص ۱۲۲، نزهت القلوب، چاپ لیدن)
فارسنامه ابن بلخی، ص ۱۲۵
کامل، ابن اثیرف جلد چهارم، ص ۳۰۶
در جایی دیگر اینگونه آمده‌است که نام مروست در متون تاریخی به خاطر وجود قلعه‌های فراوان و وجود آثار تاریخی بسیار زیاد که نشان از وسعت و آبادنی آن در گذشته بوده‌است به نام دارالکلات معروف بوده‌است بطوریکه در دور تا دور مروست بیش از ۱۸ قلعه هنوز پابرجا باقی مانده‌است که هر کدام زادگاه و محل زندگی افراد و طوایف بسیاری بوده‌است و برخی از آنها تا دهه ۷۰نیز هنوز مورد سکونت بود و در برخی روستاها هم‌اکنون جهت نگهداری دام از آن‌ها استفاده می‌شود.

تاریخچه مروست

... امیر مظفر پسر منصور پسر غیاث الدین حاجی خراسانی که پهلوانی دولتیار و نیک اعتقاد خوش پندار بود در خدمت اتابکان یزد به رتبه امارت رسید وقتی از اتابکان یزد رنجید خدمت ایلخان – ارغون خان رسید و در نزد او به منصب یساولی سرافراز گردید. بعد از ارغون خان، گیخاتو خان، غازان خان و سپس اولجایتوسلطان او را به خدمت گرفتند و حکومت ابرقوه و هرات و مروست و اردستان را به او واگذاشتند… (ص ۳۰۵)
هرات و مروست شهری است کوچک و غله و بوم و میوه روی و هوای معتدل و آب روان دارد و مروست دیهی است بزرگ و همان صفات دارد. (نزهت القلوب، حمداله مستوفی)
شیخ اقدم سعید المشهور (۷۹ ب) بوفور الکرامات المعروف بعد المقامات شیخ الحق ولدین محمد بن بهاء الدین. شیخ مشار الیه به چند خواص مخصوص بود. اول آنکه دایماً در بند آن بود که غمی از دل درویش غمزه بردارد. دیگر آنکه بسیار دوست داشتی که کسی را مهمی ساخته گرداند و از بند قید و گرفتاری خلاصی دهد. دیگر آنکه اعانت فروماندگان بر خود واجب و لازم شمردی، دیگر آنکه چون جهانشاه میرزا پیر بوداق را از شیراز استخراج کرد و او به بغداد متوجه شد ابو یوسف میزا را در شیراز بجای او نصب فرمود و پنج هزار تومان در شیراز در وجه {ناخوانا} او تعیین فرمود. بوانات و هرات و مروست را از ولایت شیراز ضمیمه ولایت کرمان ساخت. (دیار بکر، ابوبکر طهرانی)
از بلوکات میان شیراز و یزد، حد شمالی آن انار، شرقی شهر بابک، جنوبی هرات و غربی بوانات فارس است. مرکز آن قصبه مروست و دارای ۱۲ قریه و مساحت آن ۵۰ فرسخ و جمعیت ۲۴۱۲ تن است. از بلوکات فارس میانه شمال و مشرق شیراز درازای آن از تاج آباد تا مزرعه صحاف چهارده فرسخ است و پهنای آن از دو فرسخ نگذرد از مشرق و شمال به بلوک شهر بابک کرمان و از مغرب به بلوک بوانات و از جنوب به بلوک نیریز محدود است. قصبه بلوک نیز بنام مروست است. ولایت پارس پنج کورت ست. هر کورتی به پادشاهی که نهاد آن کورت به آغاز او کرده‌است بازخوانده اند بدین جملت، کوره اصطخر، کوره دار البجرد و شهرهای این کوره (کوره اصطخر) این است بوان و مروست. بوان شهرکی است با جامع و منبر و مروست با آن رود و میوه بوم است. چنانک درختان آن مانند بیشه است به اعمال کرمان نزدیک است و هوای آن معتدل است و آبهای روان دارد و آبادانست. مروست دهی مرکز دهستان هرات – مروست، بخش شهربابک، شهرستان یزد واقع در ۹۶ هزار گزی شمال باختری شهربابک و کنار راه شوسه یزد به مروست با ۲۵۴۲ تن آب ان از قنات و محصول آن غلات است. (جغرافیای سیاسی کیهان)
اسدالله فاضل مازندرانی می‌نویسد
مروست بلوک بزرگی بود در استان فارس در مرز کرمان که از غرب به بوانات و از جنوب به نی‌ریز محدود و مرکز آن روستای مروست است. این روستای مهم ملک خاصه میرزا محمود افنان بود. در سال ۱۳۲۹ سکنه روستای مروست ۲۵۴۲ نفر گزارش شده‌است.
و بنا به دلایل مشهود در گذشته و وجود مستندات مکتوب و کتب تاریخی، مروست سرزمینی پهناور بوده که آثار باستانی بسیار باارزش و اصیل بجامانده، قبرستان وسیع و آثار بدست آمده در قلعه همدان و فخر آباد و سایر مناطق مروست حاکی از این موضوع می‌باشد، مروست از اوایل دورة قاجاریه جزء یکی از بلوکات فارس بوده و در عهد جهانشاه قراقویونلو به سال ۸۴۱ ه‍.ق مروست ضمیمه کرمان شده‌است و پس از آن طی سالیانی به استان یزد پیوست لذا فرهنگ منطقه تأثیر پذیرفته از فرهنگ کرمان، فارس وگویش محلی نیز ترکیبی از این دو منطقه می‌باشد که باتوجه به ارتباط تنگاتنگ روزانه هم‌اکنون مردم این بخش با منطقه همجوار که از توابع شهرستان بوانات استان فارس می‌باشد و روزانه مردم این مناطق جهت انجام امور بانکی، بهداشتی و درمانی و خرید به شهر مروست و رفت آمد مردم شهر مروست به این مناطق جهت استفاده از منابع طبیعی وتفریحی وابستگی و ارتباط‌های بسیار خوبی به این مناطق و مردم شهر مروست برقرار شده و نیز باتوجه به اینکه شغل اکثر مردم شهر مروست کشاورزی بوده و آبریز سدهای مروست از این مناطق می‌باشد این ارتباط را ارتقاء داده واین شرایط منطقه ای بخصوص در بخش فرهنگی، گویشی، نیازمندی‌های روزانه و فواصل کوتاه ارتباطی همگی نشان دهنده این مطلب است که مروست با تاریخی دیرینه و فرهنگی اصیل و با وجود ظرفیتها و منابع عالی و همچنین نظر به موقعیت منطقه ای وشرایط فرهنگی، اجتماعی، منابع طبیعی، سیاسی و… که به‌طور جامع و کامل که در ادامه آمده شایستگی لازم را جهت توسعه و ارتقا، پیشرفت بیش از این را دارا می‌باشد.

محل اولیه مروست

... گفته می‌شود محل اولیه مروست به موازات جایگاه فعلی حدود محل پمپ بنزین امروزی واقع شده بوده و باغستان هم مقابل آن به موازات باغستان امروز قرار داشته. آثار بجا مانده از مروست اولیه بنام قلعه حسن رمضان تا سالهای حدود ۱۳۴۶ دیده می‌شد. مروست اولیه بر اثر سیلی بزرگ از بین می‌رود. با آمدن سیل مردم متوجه می‌شوند که زمین از جانب منطقه فارس به پایین مانند پشت ماهی است و وسط بلندتر است، بنا براین مروست فعلی و مقابلش باغستان را در راستای بلندی زمین بنا می‌کنند و در بالای باغستان بسمت بوانات با تخریب تلی مسیر آب را نیز در جهت رودخانه فعلی هدایت می‌کنند و از آن به بعد بنام تل اشکسته (تل شکسته) معروف می‌شود.

جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و گردشگری مروست

مروست در فاصله ۱۸۰ کیلومتری از مرکز استان واقع گردیده‌است و دارای دهستانهای هرابرجان و ایثار می‌باشد.
جاذبه‌های گردشگری:
الف – مروست دارای ۳ بافت ارزشمند تاریخی شامل بافت تاریخی فرهنگی مروست، بافت تاریخی و فرهنگی ترکان و بافت تاریخی و فرهنگی هرابرجان که در مجموع حدود ۲۰۰ هکتار می‌باشد.
همچنین وجود ۲ روستای هدف گردشگری شامل کرخنگان و چنارناز در بخش مروست که در فاصله حدود ۶۰ کیلومتری از مروست بواقع گردیده‌است و روستای تاریخی مبارکه در فاصله ۵کیلومتری شهر مروست و دریاچه زیبا و سفید پوش نمک در ۱۰کیلومتری این روستا واقع شده‌است.
لازم بذکر است روستاه‌ها ی کرخنگان و چنارناز در مناطق خوش آب و هوای کوهستانی منطقه واقع شده که دارای چشم‌انداز فوق‌العاده زیبایی برای گردشگران داخلی و خارجی می‌باشد. لازم بذکر است که وجود تک بناه‌های ارزشمند تاریخی در شهرستان من جمله قلعه تاریخی مروست، کاروانسرای شعبه مروست، بقعه شیخ عبدالله مروست، قلعه مبارکه، استودان کرخنگان و خانه باغ‌های بسیار زیبای تاریخی در شهر مروست و روستاهای ترکان و هرابرجان همچنین تعداد زیادی برج و بارو و حمام از دیگر جاذبه‌ها و پتانسیل‌های گردشگری شهرستان می‌باشد که در ادامه به معرفی آنها خواهیم پرداخت.تپه دُهُل زنان (کوه غُرغُرو) ، آسیاب آبی ، باغستان مروست ، دریاچه نمک از دیگر جاذبه های دیدنی و گردشگری این دیار محسوب می شود.
ب- منابع طبیعی:
۱- منطقه کوهستانی: این منطقه در انتهای رشته کوه‌های زاگرس قرار دارد که مرتفع‌ترین کوه استان پس از شیر کوه در منطقه چنار ناز بنام دهار قرار دارد همچنین وجود غارهای مانند غار خانه خدا، لی تاریک، بابا زاهد،چشمه کُر و چنار2500ساله کرخنگان و کوچه باغ های روستای چنارناز دردهستان ایثار مروست از جاذبه‌های گردشگری منطقه می‌باشد.
 لازم بذکر است که حدود ۱۰۰ گونه داروه‌های گیاهی در دامنه کوهستان شناسایی شده‌است
۲ - دشت و کویر: دشت ریواس و گل‌های ارسلان و دریاچه نمک و همچنین وجود تپه دهل زنان (تپه ماسه بادی) در قسمت شرق مروست که حدود ۲ برابر کوه ریگ مهریز ارتفاع دارد یکی از جاذبه‌های بسیار زیبا و منحصر به فرد مروست می‌باشد.
۳- جنگل‌ها:
جنگل‌های چنار ناز، کرخنگان با پوشش درختان پسته وحشی (بنه) بادام کوهی، کیکوم از جلوه‌های زیبای خدادادی در این دیار می‌باشد که هنرمندی خالق هستی را به نمایش گذاشته می‌شود.

قلعه مروست

قدمت قلعه مروست به پیش از اسلام بازمی‌گردد. این قلعه با ساختاری از مصالح خشت و گل و به‌کارگیری آجر در سر در آن بر بالای بلندی و مشرف به شهر مروست قرار دارد.
این قلعه دارای سه برج مدور در سه گوشه آن است. در قسمت ضلع جنوب غربی قلعه بجای برج، سر در ورودی قلعه قرار گرفته‌است. سر در قلعه در دو طبقه بنا شده‌است که سقف طبقه اول کلاً فرو ریخته‌است و فقط پایه‌های آن بجا مانده‌است.
قرار گرفتن بر بلندی و اشراف آن به شهر و جاذبه و نمای آن از دوردست و به هنگام ورود به مروست از خصوصیات بارز این بنا محسوب می‌شود.
محصولات کشاورزی این منطقه عبارتند از:گندم، جو، ذرت، انگور، پسته و انار
این شهر مهم‌ترین قطب کشاورزی استان یزد و یکی از مناطق اصلی تولید انگور در ایران می‌باشد.

موقعیت فرهنگی مروست

(نزدیکی گویش و وضع معیشتی بخش مروست وارتباط با روستاهای همجوار توابع فارس، میرات فرهنگی وآثار باستانی و…)
فرهنگ منطقه مروست تأثیر پذیرفته از فرهنگ کرمان، فارس ویزد است و گویش محلی نیز ترکیبی از این ۳منطقه می‌باشد که باتوجه به ارتباطات و و رفت آمدهای مردم شهر مروست به این مناطق جهت استفاده از منابع طبیعی وتفریحی و مناطق همجوار به مروست جهت انجام امور بانکی و خرید وابستگی و ارتباط‌های بسیار خوبی به این مناطق و مردم شهر مروست برقرار شده و نیز باتوجه به اینکه شغل اکثر مردم شهر مروست کشاورزی بوده و آبریز سدهای مروست از این مناطق می‌باشد این ارتباط را ارتقاء داده واین شرایط منطقه ای بخصوص در بخش فرهنگی، گویشی، نیازمندی‌های روزانه و فواصل کوتاه ارتباطی همگی نشان دهنده این مطلب است که مروست با تاریخی درینه و فرهنگی اصیل و با وجود ظرفیتها و منابع عالی و همچنین نظر به موقعیت منطقه ای وشرایط فرهنگی، اجتماعی، منابع طبیعی، سیاسی و… که به‌طور جامع و مفصل به پرداخته شد و همان‌طور که در مطالب قبل به آن اشاره شد نام دیگر مروست در متون تاریخی به خاطر وجود قلعه‌های فراوان و وجود آثار تاریخی بسیار زیاد که نشان از وسعت و آبادنی آن در گذشته بوده‌است به نام دارالکلات معروف بوده‌است؛ که تاکنون بیش از ۲۹ اثر تاریخی در شهر مروست به ثبت آثار ملی کشور رسیده‌است. علی‌رغم میراث فرهنگی و آثار تاریخی که به تعداد قابل توجهی در بخش مروست به ثبت رسیده تفرجگاه‌های طبیعی زیادی در طبیعت بسیار زیبا ی منطقه به‌صورت بکر و دست نخورده وجود دارد که سالانه شاهد حضور تعداد بسیار زیادی از مهمانان، هموطنان و همشهریان عزیز در این طبیعت زیبا هستیم. از جمله مناطق تفریحی وطبیعی که می‌توان به ان اشاره کرد و بسیاردر خور توجه است، چنار بیش ازهزارساله کُر، جنگلهای بسیار زیبا با تنوع گیاهان جنگلی و داروی کرخنگان، دشت بسیار زیبای گلهای ارسلان، دریاچه سپید پوش و زیبا و شگفت‌انگیز نمک که محلی زیبا برای تماشای غروب آفتاب کویر و رصد ستارگان و به نظره نشستن آسمان زیبای کویر است و همچنین تپه دُهُل زنان مروست که از عجائب خلقت در طبیعت بسیار زیبای ازمنطقه بشمار می‌رود.