مرگ بر آمریکا

مرگ بر آمریکا یک شعار سیاسی رایج است که در گردهمایی‌ها و راهپیمایی‌های حکومتی ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخی گروه‌های سیاسی-مذهبی مانند انصارالله یمن، حزب‌الله لبنان و  حزب‌الله عراق نیز با الهام گیری از ایران از این شعار استفاده می‌کنند. این شعار اولین بار در زمان انقلاب سال ۵۷ ایران و سال‌های پس از آن، با تأثیرپذیری از روح‌الله خمینی رواج یافت.
پس از خمینی مقامات ایران، همانند علی اکبر محتشمی شعار مرگ بر آمریکا را «سیاست خارجه ایران» اعلام کردند. سید علی خامنه‌ای خطاب به مردم ایران و رسانه‌ها اعلام کرد:
«کسی مرگ بر آمریکا را به ملت ایران یاد نداد، مرگ بر آمریکا از اعماق جان یکایک مردم برآمد.»
این شعار علاوه بر ایران، در تظاهرات کشورهای افغانستان، پاکستان، عراق و سریلانکا نیز دیده شده است.

در ایران

در جمهوری اسلامی ایران روزی برای گرامیداشت حمله به سفارت آمریکا در تهران، تحت عنوان «تسخیر لانه جاسوسی» در نظر گرفته شده، که به آن «روز مبارزه با استکبار جهانی» گفته شده‌است. در مدارس ایران نیز شعار مرگ بر آمریکا مرسوم است. بر اساس نوشتهٔ مجلهٔ پلیتیکو، پس از حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱، درحالیکه شعار «مرگ بر آمریکا» تا پیش از آن همیشه مرسوم بود، سید علی خامنه‌ای سر دادن این شعار در نماز جمعه تهران را به طور موقت، متوقف نمود.

تفسیر

دولتمردان جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده‌اند که این شعار مربوط به دولت و سیاست‌های آمریکا است. سید علی خامنه‌ای رهبر ایران در روز جمعه ۱۹ بهمن ۱۳۹۷ در دیدار با افسران نیروی هوایی ارتش، با اشاره به شعار مرگ بر آمریکا، این شعار را متوجه سردمداران آمریکا و نه ملت آن دانست و گفت: «به حضرات آمریکایی بگویم: مرگ بر آمریکا یعنی مرگ بر ترامپ و جان بولتون و پمپئو. یعنی مرگ بر سردمداران آمریکا که در این دوره این افراد هستند... یعنی مرگ بر شما عده معدودی که این کشور را اداره می‌کنید؛ ما با ملت آمریکا کاری نداریم.» خامنه‌ای به مناسبت گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده آمریکا در ۱۳ آبان نیز اعلام کرد:
معلوم هم هست که مراد از «مرگ بر آمریکا»، مرگ بر ملّت آمریکا نیست، ملّت آمریکا هم مثل بقیّه‌ی ملّتها [هستند]، یعنی مرگ بر سیاستهای آمریکا، مرگ بر استکبار؛ معنایش این است. این دارای پشتوانه‌ی عقلانی است؛ قانون اساسی ما به این ناطق است، تفکّرات اصولی و عمیق و منطقی بر این ناطق است و این را برای هر ملّتی که تشریح بکنیم، آن را می‌پسندند و می‌پذیرند و قبول میکنند.
از سوی دیگر، بسیاری شعار مرگ بر آمریکا را یک پدیدهٔ آمریکاستیز دانسته و برخی آمریکایی‌ها با استناد به آن، اسلام‌گرایان را جنگ طلب و موافق با خونریزی می‌دانند.

حذف شعار مرگ بر آمریکا

بعد از انتخابات ۹۲ برخی از گروه های سیاسی با توجه به مذاکرات هسته‌ای ایران خواستار حذف شعار آمریکا شدند، از جمله اکبر هاشمی رفسنجانی، گفته بود که آیت‌الله خمینی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی در اواخر دوران زندگانی خود قصد حذف این شعار را داشت. در باب برخورد دوگانهٔ ایرانیان با آمریکاییان (شعار دادن مرگ بر آمریکا از یک سو، و محبوب شمردن مردم و زندگی در آمریکا از سوی دیگر) متون زیادی به رشته تحریر در آمده‌است. با وجود سر داده شدن این شعار در دوران خمینی و سالهای پس از آن، از جمله در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی (با وجود مخالفت شخص خاتمی با اینگونه شعار دادن)، در دوران محمود احمدی نژاد نیز این شعار بیش از پیش به وفور دیده می‌شود. 
از نتایج سعی در ترویج این شعار در میان ملتهای مسلمان دیگر، می‌توان به واقعه برخورد با حجاج ایرانی در مناسک حج سال ۱۹۸۱ و ۱۹۸۷ اشاره نمود که در آن چندین زائر ایرانی در هنگام شعار دادن مرگ بر آمریکا در مراسم حج، و تحت لوای «برائت از مشرکین» در عربستان سعودی توسط پلیس سعودی کشته یا دستگیر شدند. با این وجود اغلب اصول گرایان حذف این شعار را مردود می‌دانند که از جمله این افراد می توان به سید علی خامنه‌ای و سید احمد خاتمی اشاره نمود.