فیزیوتراپی

فیزیوتراپی: پیشگیری، درمان و توان‌بخشی

فیزیوتراپی تا سال ۱۹۴۵ میلادی به علت نبودِ فیزیوتراپیست و وجودِ فقط تکنیسین فیزیوتراپی و فعالیت در بخش‌های بازپروری و بازتوانی، قسمتی از توان‌بخشی بوده‌است، ولی بعد از سال ۱۹۴۵ میلادی و به‌وجود آمدن فیزیوتراپیت مدرن، شامل درمان و توان‌بخشی شد و بعد از سال ۲۰۰۰ میلادی با عناوین دکترای حرفه‌ای فیزیوتراپی شامل پیشگیری، درمان و توان‌بخشی شده‌است.
واقعیت این است که فیزیوتراپی، به خاطر دیدگاه‌های جدید خود، در حال ترک حیطهٔ توان‌بخشی است.
اکنون فیزیوتراپی به‌عنوان عضوی در انواع گروه‌های چندرشته‌ای شناخته می‌شود.

فیزیوتراپی در بیماری‌های قلبی و تنفسی

فیزیوتراپی در بیماران تنفسی شامل اصلاح الگوی تنفسی، تقویت عضلات سامانهٔ تنفسی، تخلیهٔ ترشحات داخل ریه و مجاری تنفسی، همچنین تحریک رِفْلِکس سرفه و آموزش روش‌های تنفسی و تمرینات تنفسی است.
برای درمان بیماران قلبی بستری شامل بهبود وضعیت بیمار و نیز افزایش کارایی سامانهٔ قلبی-عروقی است.
فیزیوتراپی ریه: این درمان یکی از مقدماتی‌ترین روش‌های درمانیِ فیزیوتراپی در تاریخ این رشته بوده‌است و پایهٔ درمان فیزیوتراپی در بیماران بستری محسوب می‌شود. این درمان مجموعه‌ای از روش‌های درمانیِ مختلف است که در جهت بهبود تنفس و تخلیهٔ ترشحات به‌کار می‌رود. بیمار با این درمان ازنظر اکسیژن‌رسانی وضعیت بهتری پیدا خواهد کرد.

محل کار فیزیوتراپیست

کلینیک‌های خصوصی، مراکز ورزشی، مراکز صنعتی، خانه‌ها، مدارس، بیمارستان‌ها، مراکز و کلینیک‌های سالمندی، پادگان‌های نظامی، و محل نگهداری ناتوانان جسمی.

مسئولیت فنی

بخش‌های فیزیوتراپی و کلینیک‌های فیزیوتراپی دارای یک مسئول می‌باشند که باید جواب گوی بیمار و خدمات ارائه شده و مشکلات قانونی باشند این عنوان در تمامی کشور فقط متعلق به فارغ التحصیلان فیزیوتراپی در تمامی مقاطع به شرط داشت مدرک پایه کارشناسی (لیسانس) است.

نوع آموزش

در ایالات متحدهٔ آمریکا، هندوستان، پاکستان، استرالیا و بسیاری کشورهای دیگر به‌عنوان دکترای حرفه‌ای DPT با تخصص‌های مربوطه طراحی گشته‌است. در سامانه‌های اروپایی این رشته به صورت مقاطع PhD ,MPT ,MSc و BS طراحی شده‌است و در ایران به صورت PhD, MS، و BS طراحی گشته‌است.

دکتریِ حرفه‌ای فیزیوتراپی

با تغییرات در اپیدمیولوژی بیماری‌ها از تب زا و عفونی به ناتوان‌کننده مانند انواع استئوآرتریتها و بیماری‌های قلبی و ریوی اکنون برای حضور در خط مقدم در برخورد با این‌گونه بیماری‌ها فیزیوتراپیست‌ها بسیج شده‌اند و این کار در اولویت اول سلامت ملی کشورها قرار گرفته‌است لذا تمامی فیزیوتراپیست‌ها ابتدا در آمریکا و سپس در مناطق دیگر دنیا مجبور به گذاشت عنوان دکتر در اول اسم خود در تمامی فعالیت‌های شغلی شده‌اند. این گذاردن عنوان در بعضی از کشورها ماتند آمریکا و انگلستان با گذراندن دوره و بعضی کشورها با تأیید دولت یا انجمن مربوطه مانند هند صورت پذیرفت. اکنون دانشکده‌های پزشکی در آفریقا، آمریکای جنوبی و شمالی و بسیاری از کشورهای آسیایی و کشور استرالیا فیزیوتراپی دکترای حرفه‌ای شده‌است. در بعضی کشورهای اروپایی و حتی افغانستان دسترسی مستقیم به بیمار از قوانین کشوری شده‌است.

تخصص‌های بالینی فیزیوتراپی (رزیدنتی)

با گسترش دانش فیزیوتراپی اکنون فیزیوتراپی دارای بیش از بیست تخصص مختلف است. دوره‌های مستری تخصصی تبدیل به دوره‌های رزیدنتی شده‌اند که در ابتدا آمریکا و سپس هند و بقیه کشورها رزیدنتی فیزیوتراپی را در تخصص‌های فیزیوتراپی قلب و ریه، فیزیوتراپی ارتوپدی، فیزیوتراپی مانوال تراپی و بسیاری از تخصص‌های دیگر راه‌اندازی کرده‌اند. فهرست دانشگاه‌های آمریکا که دوره دستیاری فیزیوتراپی می‌گیرد.

پژوهانه‌های (فلوشیپ) بالینی فیزیوتراپی

سرعت گسترش فیزیوتراپی در حجم و محتوی به قدری سریع بوده‌است که اکنون بیش از ده فلوشیپ برای فیزیوتراپی به وجود آمده‌است و دانشگاه‌های پزشکی آمریکا در ابتدا و سپس هند شروع کرده‌است و به سرعت گسترش میابد. فهرست دانشگاه‌های آمریکا که دوره دستیاری فیزیوتراپی می‌گیرد. فهرست دانشکده‌های پزشکی در آمریکا که فلوشیپ فیزیوتراپی آموزش می‌دهند.

تاریخچهٔ فیزیوتراپی در آمریکا

در سال ۱۸۹۵ میلادی هم‌زمان با شیوع فلج اطفال در انگلستان، گروهی پزشک آمریکایی از این کشور بازدید کردند.
این گروه با شیوه درمانی برخورد کردند که شامل ماساژ، تمرین درمانی، گرم کردن و… بود. این شیوه درمانی به فیزیوتراپی معروف بود. این پزشکان این شیوه درمانی را پس از بازگشت در سامانه‌های درمانی خود به‌کار گرفتند و سپس گروهی به نام جامعه پزشکان فیزیوتراپی آمریکا(Physiotherapy Physician society) را به‌وجود آوردند که اعضای آن به ۳۰۰۰۰ پزشک می‌رسید. این انجمن بعدها به انجمن فیزیوتراپی و رادیولوژی تغییر نام و سپس دوباره منفک شد.
در ۱۹۱۳ گروهی جراح نظامی در ایالت پنسیلوانیا دستیارانی به عنوان Practitioner به‌کار گرفتند و به این گروه آموزش‌های فیزیوتراپی را دادند و مدارک علمی به آن‌ها واگذار شد. این گروهPractitioner در جنگ اول جهانی قوام بیشتری یافت و در سال ۱۹۲۱ میلادی انجمن فیزیوتراپی آمریکا(APTA) را راه‌اندازی نمودند. در سال ۱۹۲۶ میلادی مراکز معتبر آموزش فیزیوتراپی در آمریکا تعیین گشت؛ و در سال ۱۹۲۸ میلادی شورای فیزیوتراپی در انجمن پزشکی آمریکا(American Medical Association) راه‌اندازی شد. در سال ۱۹۳۵میلادی قوانین اخلاق حرفه‌ای(Code of Ethics) برای این گروه Practitioner تعیین شد. در سال‌های جنگ دوم جهانی فیزیوتراپی در آمریکا قدرت بیشتری یافت.

فیزیوتراپیست‌ها در پرل هاربر

پرل هاربر بندری در مجمع الجزایر هاوایی است. معروفیت این بندر به موضوع حمله ارتش ژاپن به پایگاه دریایی ایالات متحده آمریکا در ۷ دسامبر ۱۹۴۱ بر می‌گردد. در پی این حمله آمریکا وارد جنگ جهانی دوم شد. در حمله هوایی ژاپنی‌ها ناوگان اقیانوس آرام آمریکا از جمله ۷ رزمناو نابود شدند.
در سال ۱۹۴۱ امداد و فوریت‌های پزشکی به واحدهای درسی فیزیوتراپیستها افزوده شد.
حسب اتفاق چند روز قبل از حمله سراسری ژاپن به بندر نظامی پرل هاربر تعدادی از فیزیوتراپیستهای آشنا با اصول امداد در این بندر مستقر شده بودند.
بعد از بمباران شدید این تعداد محدود فیزیوتراپیست با معجونی از اصول ارتوپدی، فیزیوتراپی، توانبخشی و اورژانس‌های پزشکی اقداماتی را انجام دادند که در زمان خود زبانزد شد.
این اتفاق AMA (انجمن پزشکی آمریکا) را مجبور به پذیرش فیزیوتراپیستها و حقوق آن‌ها کرد.

۲ مرداد روز فیزیوتراپی در ایران

در سال ۱۳۵۱ هجری شمسی حق تأسیس کلینیک‌های فیزیوتراپی از فیزیوتراپیست‌ها سلب گشت و در سال ۱۳۷۸ در دوم مرداد ماه این حق دوباره به فیزیوتراپیست‌ها برگردانده شد و به این مناسبت روز دوم مرداد روز فیزیوتراپی در ایران نام گرفته و در آن مراسم برگزار می‌گردد.
البته فیزیوتراپی دارای روز بین‌المللی نیز می‌باشد که برابر است با ۱۷ شهریور ماه(8th September) که در کشورهای مختلف این روز گرامی داشته می‌شود.

پیشگامان در ایران

سیدمحسن هاشمی ریاست قبلی انجمن فیزیوتراپی ایران www.iran-pta.com
و متعلق به اولین گروه دانش‌آموختگان فیزیوتراپی خارج از کشور (انگلستان) می‌باشند که بعد از اخذ دوره مدرسی در دانمارک در دانشکده علوم توانبخشی تهران تدریس کردند. ایشان ریاست دانشکده علوم توانبخشی تهران را نیز در تصدی داشتند.
وی در سال ۱۳۵۳ خورشیدی مسئول کلینیک فیزیوتراپی بازی‌های آسیایی و در سال ۱۳۵۵ فیزیوتراپیست تیم ملی فوتبال ایران بودند.
او تا اردیبهشت سال ۱۳۸۷ ریاست انجمن فیزیوتراپی را به عهده داشت.
همچنین گروه درمانی توان درمان یکی از اولین و مجربترین گروه متخصصین فیزیوتراپی در ایران می‌باشند که به صورت کاملاً علمی و گروهی خدمات تخصصی در فیزیوتراپی را در ایران ارائه می‌دهند که در سایت توان درمان امکان مشاهده فیلم‌های آموزشی و متون فیزیوتراپی و روش‌های درمانی و همچنین ورزش‌های تخصصی در حوزه ستون فقرات قابل دسترسی می‌باشند.

توصیف و تعاریف WCPT از فیزیوتراپی

در پاسخ به درخواست‌ها سیزدهمین جلسه عمومی برای توصیف فیزیوتراپی، سازمان WCPT با هدف ایجاد ساختاری که انجمن‌های عضو در قسمت‌های گوناگون جهان بتوانند توصیفی از فیزیوتراپی هم‌ارز با نیازهایشان ارائه دهند، به مشورت پرداختند.
سازمان WCPT می‌خواهد از انجمن‌های عضو حمایت کند نه این که آن‌ها را یک شکل سازد. به همین دلیل تعریف زیر برای پاسخ به نیازهای مشخص اعضا ارائه شده‌است؛ که بیشتر یک بیانیه‌است تا مصوبه و بنابراین برای تعدیل‌ها و توسعه نیازهای آینده این حرفه فضای بازی می‌گذارد. پژوهش‌های نو سبب کشف حقایق جدیدی می‌شوند که زمینه‌ساز روش‌های درمانی آینده می‌باشند. این امر هیچ‌کجا بیش از درک ما از حرکات انسانی که اساس مهارت‌ها و دانش یک فیزیوتراپیست را تشکیل می‌دهد، واضح نیست. مشخص است که یکتایی سهم فیزیوتراپی در مراقبت‌های پزشکی در هزاره آینده باید به‌طور کامل تعریف شود.

فیزیوتراپی در سرطان

سَرَطان (به پارسی سره: چَنگار) یعنی رشد، تکثیر و گاهی انتشار غیرطبیعی سلول‌های بدن. تمامی سرطان‌ها دارای الگوی رشد مهارگسیخته و تمایل به جدا شدن از منشأ اصلی و متاستاز هستند. سرطان یک بیماری عمومی است و می‌تواند علائم بسیاری از بیماری‌های دیگر را که سرطان نبستند تقلید کند و وقتی که تشخیص سرطان داده شد آنوقت هرچه در بیمار اتفاق می‌افتد به سرطان نسبت داده می‌شود. چه بسیار بیماری‌هایی که در سرطانی وجود داشته و قابل معالجه بوده‌است و در اتوپی تشخیص داده شده‌است و اصولاً علت مرگ عوارض غیرقابل درمان نبوده‌است. باید به این‌گونه بیماری‌های همراه توجه دقیق داشت درمان این عوارض گاهی سبب شده که بیمار مدت‌ها زندگی راحتی داشته باشد. تشخیص به موقع این‌گونه عوارض کمک فوق‌العاده‌ای به بیمار می‌کند.
عوارض بیوشیمی سرطان: هیپرکلسمی، هیپوکلسمی، هیپوناترمی، کمبود پتاسیم، زیاد بودن پتاسیم، بالا بودن اسید اوریک، هیپر تیروئیدیسم، هیپرلپیدمی، هیپوگلیسمی، بالا رفتن آمیلاز سرم، اختلالات تغذیه و آب و الکترولیت
عوارض بالینی سرطان: سیستم قلب و عروق، سیستم تنفسی، سیستم ادراری، ضعف عضلانی، درد شدید، استئوپروز
عوارض جراحی در سرطان:برحسب محل جراحی این عوارض بسیار متنوع و متفاوت است.
عوارض شیمی درمانی، دارو درمانی و رادیو تراپی در سرطان:عوارض گوارشی، استئوپروز، آتروفی عضلانی و عوارض دیگر
فیزیوتراپیست:دارای دانش فیزیولوژی و پاتوفیزیولوژی حرکت، دید کُل‌نگر، همچنین قابلیت بکارگیری درمان‌های غیر دارویی و برنامه‌ریزی توانبخشی است که این مجموعه دانش فیزیوتراپی نامیده می‌شود.

فیزیوتراپیست صنعتی

فیزیوتراپیستها با آناتومی و ارگونومی بدن آشنا هستند. اینان همچنین با اصول کینزیولوژی، تمرین درمانی، فیزیولوژی و پاتوفیزیولوژی حرکت آشنایی دارند.
در محیط‌های صنعتی ارگونومی ریشه فعالیت‌های جسمانی است. در این‌گونه محیط‌ها فراوانی صدمات استخوانی – عضلانی به چشم می‌خورد.
خیلی از این کارگران با توجه به صدمات موجود در محیط کار مجبور به ترک محیط کار خود می‌شوند. گاهی نیز مجبور به استراحت و درمان خارج از محیط کاری می‌باشند.
فراوانی این‌گونه عوارض به حدی می‌باشد که منافع اقتصادی کارفرمایان آن‌ها را مجبور به استقرار فیزیوتراپیست و تجهیزات مربوطه در محل‌های کاری کرده‌است، تا ضمن نظارت بر فعالیت جسمانی کارگران از پیشامدهای استخوانی عضلانی جلوگیری کرده و در صورت وقوع این‌گونه صدمات در همان محل کار درمانی مناسب ارائه شود و کارگر نیز کمتر مجبور به خروج از محل کار خود شود یا در خواست استعلاجی کند. چیزی که کارگران نیز بعلت حفظ استانداردهای فیزیکی و ارگونومی و سلامت خود خواستار آن هستند.

فیزیوتراپیست اعصاب و روانPsycho-Physical Therapist

تصور سایکو سوماتیک (Psycho - Somatic)فقط شمای یک طرفه از سمت روان و مغز به سمت بدن نیست، بلکه بدن نیز بر عملکرد مغز و روان تأثیر متقابل دارد.
بیماری‌های روان به‌طور معمول بر عمل کرد جسمانی مؤثر می‌باشند و جسم عوارض بیماری روانی را بروز می‌دهد. در دپرشن (Depression)این بسیار مشهود است.
اینجاست که فیزیوتراپیست می‌تواند با تمرین درمانی ضمن فراهم کردن فعالیت مناسب جسمانی بیمار روانی، عوارض جسمی را کاهش داده و با دادن اطلاعات ورودی مناسب به مغز حداکثر فعالیت ممکن ذهنی را بدست آورد.
اینجاست که فیزیوتراپیست کلاسیک تبدیل به درمان‌گری تخصصی برای بیماران روانی می‌گردد تا عوارض بیماری را در جسم و روان کاهش دهد.
http://www.psychophysicaltherapy.com/

فیزیوتراپیست رزمی

دانش فیزیوتراپیستها بر اساس فیزیولوژی و پاتوفیزیولوژی حرکت (Motion)می‌باشد. مفهوم حرکت در علوم نظامی یعنی دینامیک بودن نیروی رزمی است.
قسمت دیگری از دانش فیزیوتراپی کنترل درد با استفاده از روش‌های غیر دارویی است که مفهوم آن در علوم نظامی یعنی حفظ هشیاری نیروی رزمی است.
فیزیوتراپیستها تأکید بر راه‌اندازی(Out of Bed)دارند، در علوم نظامی این مفهوم برگشت رزمنده به عرصه نبرد است.
فیزیوتراپیستها دارای دانش برخورد با ضایعات ورزشی می‌باشند که در صدمات جنگی به وفور وجود دارد.
فیزیوتراپیستها دارای دانش تروماتولوژی در زمینه‌های ارتوپدی، نورولوژی، قلب و عروق می‌باشند، که این درمان گران را تبدیل به عناصری ماهر در غربال‌گری بیماران و مدیریت انتقال مجروحان و مدیریت مسیر درمانی کرده‌است.
فیزیوتراپیست در اردوهای نظامی می‌تواند تمرینات بدنی جنگجویان را نظارت و مدیریت نماید و قبل از عملیات با تکنیک‌های اختصاصی مانند taping از میزان آسیب در حین نبرد بکاهد.
فیزیوتراپیست با دانش بیومکانیک و کینزیولوژِی و ارگونومیک خود می‌تواند در زمان طراحی لباس یا ابزارهای نظامی ره گشا باشد.
اینک در خطوط جنگی، افسران فیزیوتراپیست حضور یافته و اقدام به غربالگری مجروحان کرده، نسبت به ادامه عملیات سربازان تصمیم گرفته ویا آن‌ها را در صورت شدت جراحات به عقب کشیده به پزشکان و جراحان در درمانگاه‌ها و بیمارستان‌ها ارجاع داده و تا پایان بهبودی و راه‌اندازی آن‌ها را همراهی می‌کنند.

نقش فیزیوتراپیست در برنامه جامع بازتوانی قلبی

بعد از بروز مشکلات قلبی یا جرّاحی قلب؛ اغلب بیماران خود به تنهائی نیز قادر خواهند بود تا به صحنه زندگی بازگردند ولی کی و با چه میزان توانائی معلوم نیست. در تعریف برنامه جامع بازتوانی قلبی، توسط سازمان بهداشت جهانی، بر برنامه هائی هماهنگ و چند جانبه که سعی دارند بیماران قلب و عروق را در حداقل زمان و هزینه و ریسک، به حداکثرِ کیفیتِ زندگیِ جسمی، روحی و اجتماعی برسانند، تأکید شده‌است. فلذا همانگونه که در تعریف فوق نیز مشخص شده‌است، برنامه‌های بازتوانی با هدف بهینه‌سازی زمان، هزینه و کیفیت زندگیQuality of Life مطرح می‌گردند.
رکن هر برنامه توانبخشی قلبی، ورزش درمانی پیشرونده می‌باشد و مسئولیت تجویز، طراحی، برنامه‌ریزی و اجرایی پروتکل ورزش درمانی ایدئال و بهینه، بعهده فیزیوتراپیست گروه بازتوانی قلبی می‌باشد.
چرا فیزیوتراپیست؟ چون هم به مفاهیم و تشخیص‌های بیماری‌های قلب و عروق و تنفس تسلط کافی دارد و هم در برنامه‌ریزی پروتکل‌های ورزشی؛ دانش، مهارت و توانائی لازم را دارا می‌باشد. او موظف استتا برنامه‌های ورزشی را با شدت، زمان، تکرار و از نوع مناسب با وضعیت بیماران قلب و عروق طراحی نموده و بیماران را تشویق به شرکت نماید. نظارت بر اجرای صحیح ورزش‌ها و مانیتورینگ بیماران تا زمانی که آن‌ها قادر باشند به تنهائی ورزش‌ها را در پارک دنبال نمایند از وظایف گروه فیزیوتراپی است که در یک برنامه هماهنگ با کمک متخصصین قلب و پرستاران انجام می‌شود.
منبع:CVPT.org

استانداردهای سلامت و ایمنی در بخش‌های فیزیوتراپی

خدمات فیزیوتراپی باید در محیطی امن ارائه گردد. فیزیوتراپیستها باید بتوانند موارد زیر را مدیریت نمایند:
آتش‌سوزی، امحاء زباله، احیاء قلبی و ریوی، کمک‌های اولیه، کنترل عفونت، گزارش بیماری‌های صنعتی و اتفاقات خطرناک، اصول نگهداری از تجهیزات فیزیوتراپی (شامل پشتیبانی و کالیبراسیون) و…
منبع:Rwcpt.org شاخه اروپایی کنفدراسیون فیزیوتراپی

وضعیت آموزش فیزیوتراپی در ایران

ساختار آموزشی فیزیوتراپی در ایران علی‌رغم قدمت آن به صورت دپارتمان فیزیوتراپی می‌باشد.
آموزش فیزیوتراپی در ابتدا(۱۳۴۴) به صورت مدرسه(Physiotherapy school)بوده‌است که بعدها در ۱۳۵۰ این مدرسه تبدیل به انستیتو و سپس تبدیل به مؤسسه توانبخشی می‌گردد.
ساختار اداری و تشکیلاتی دپارتمان‌های فیزیوتراپی به حدی کوچک و محدود است که در توسعه دانش فیزیوتراپی نقش منفی داشته‌است. این محدودیت‌ها منجر به محدودیت دانش و آموزشی گشته‌است و لاجرم باعث عدم توسعه فیزیوتراپی در ابعاد علمی و عملیاتی در ایران گشته‌است.
دپارتمان‌های فیزیوتراپی در ایران:
۱- دپارتمان فیزیوتراپی دانشکده علوم توانبخشی تهران: این دپارتمان در حقیقت بازمانده مدرسه فیزیوتراپی دانشکده پزشکی تهران است. علوم پایه در این دپارتمان دارای پایه علمی و قوی می‌باشد. کارهای آموزش بالینی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی تهران صورت می‌گیرد.
۲- دپارتمان فیزیوتراپی دانشکده علوم توانبخشی ایران:این دپارتمان که از ابتدا(۱۳۵۱) به عنوان دپارتمان فیزیوتراپی در مدرسه عالی رفاه راه‌اندازی شده‌است. ارتباط با گروه‌های مختلف پزشکی توانایی کلینیکی در این دانشکده را بالا برده‌است. اصول حرفه‌ای و صنفی در بین دانش آموختگان این دپارتمان بالا می‌باشد. کارهای آموزش بالینی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران صورت می‌گیرد.
۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸ و ۹ دپارتمان‌های فیزیوتراپی دانشکده علوم توانبخشی شهید بهشتی، دانشکده علوم توانبخشی دانشگاه علوم توان‌بخشی و بهزیستی، شیراز، اهواز، تبریز، سمنان و زاهدان این دپارتمان‌ها بجز شیراز بعد از انقلاب اسلامی با ترکیب فارغ تحصیلات فیزیوتراپی شکل گرفته‌اند.
 ۱۰ دپارتمان فیزیوتراپی بابل در سال ۱۳۸۷ راه‌اندازی شد