حسین جودت

راه‌یابی به گیلان

مقارن با فارق التحصیلی وی، و بنا به درخواست کفیل معارف گیلان آقای قویم الدوله، از رئیس تعلیمات وقت آقای میرزا سهام الدین خان، در تهران در رابطه با نیاز مبرم مدرسه احمدیه رشت به یک معلم در رشته ریاضی، مقرر شد بین دانشجویان فارق التحصیل ازمدرسه علمیه دارالفنون دررشته ریاضی با طرح مسائلی از دروس حساب و هندسه و جبر مسابقه ای برگزار گردد، موفق‌ترین آن‌ها انتخاب و به معارف گیلان معرفی گردد. حسین جودت با حل کلیه مسائل مطرح شده انتخاب، و به معارف گیلان معرفی شد. بدین گونه جودت به گیلان راه یافت و رهسپار آن دیار گردید؛ و فعالیت‌های فرهنگی و مطبوعاتی و سیاسی خود را رسماً شروع نمود. وی علاوه بر تدریس، در سال ۱۲۹۵ جمعیت فرهنگ گیلان را بنیاد نهاد، و تا سال ۱۳۱۰ نیز این جمعیت فعال بود. جودت امتیاز روزنامه بیداری را داشت و روز نامه کمیته دموکرات رشت، روزنامه بیداری بود وی سپس به جرگه انقلاب گیلان پیوست. در انقلاب گیلان ابتدا  محمد جعفر کنگاوری به سمت کمیسر معارف تعیین گردید، چون وی کمتر به کارهای اداری علاقه داشت، کار معارف آن ایالت به میرزا حسین خان جودت واگذار گردید، اولین کار جودت تحویل گرفتن اداره از آقای دکتر صدیق اعلم بود . در این رابطه دکتر عیسی صدیق(وزیر فرهنگ در سال‌های 1320 و 1326 خورشیدی)، درکتاب یادگار عمر می‌نویسد. حسین جودت که به سر پرستی معارف گیلان معین شده بود اداره را از روی دفاتر واسناد از من تحویل گرفت.

پس از سقوط نهضت جنگل

میرزا حسین خان جودت، پس از سقوط نهضت جنگل، چگونگی ادامه فعالیتش در دوران پهلوی را در سه کتاب ( یادبودهای انقلاب گیلان و از انقلاب مشروطیت تا انقلاب شاه و ملت، گردآورنده حسین جودت و در کتاب سردار جنگل نوشته ابراهیم فخرائی) بتفصیل توضیح داده‌است.
با توجه به توضیحات داده شده در کتاب‌های فوق‌الذکر، وی به قصد ملاقات با سردارسپه به منزل ایشان مراجعه می‌کند، و با راهنمائی آجودان وی به اتاق سردارسپه وارد می‌گردد.
در این اتاق سردارسپه و خالو قربان و سایر روَسای کُرد حضور داشتند، پس از ادای احترام به سردارسپه و تعارفات معمول با سران کُرد. خالو قربان فرمانده قوای کُرد، که از طرف سردارسپه به درجه سالار ظفری نائل گردیده، و مأموریت سرکوبی قوای سیمیتقو در آذربایجان به وی محول گردیده بود، و با توجه به سوابق آشنائی با میرزا حسین خان جودت در نهضت جنگل و اطلاع از خصوصیات اخلاقی او در زمان همکاری با میرزا کوچک خان جنگلی، بدون مقدمه به سردارسپه می‌گوید که اگر آقای جودت از طرف  ما در ارکان حرب باشد، رفع نگرانی ما اکراد خواهد شد. (سالار ظفر علت این پیشنهاد را این گونه بیان می‌نماید، کسانی هستند که در غیاب من افکار سردارسپه را علیه من تحریک نموده و باعث کدورت فی‌مابین گردند. اگر چنین مسائلی پیش آید، وجود میرزا حسین خان جودت در ارکان حرب که مورد اعتماد هر دو طرف می‌باشد، در قوای اکراد ضروری است) سردارسپهٔ به سرهنگ باقرخان (آجودان) می‌گوید، در این باره مشورت لازم را انجام دهید، نظر امیر موثق و شاهزاده روح اله میرزا را نیز بخواهید تا من برگردم.
چیزی نمی‌گذرد که سردارسپه مراجعت می‌کند. و نتیجه شور را می‌پرسد. همگی باتفاق می‌گویند که با عضویت آقای جودت در ارکان حرب رفع نگرانی خالوها خواهد شد. رضا شاه پهلوی نیز با این پیشنهاد موافقت می‌نماید؛ و نظر جودت را خواهان می‌شود، وی می‌گوید آقای داور حکم ریاست فرهنگ گرگان مرا صادر نموده من برای این گزارش خدمت رسیدم، رضا شاه پهلوی می‌گوید این کار واجب تر است. بعد از گفتگوئی با او، بلا فاصله به سرهنگ باقر خان آجودان دستور می‌دهد، که حکم جودت را با درجه یاوری به عضویت ارکان حرب عده سالار ظفر صادر و مشغول به کار گردد؛ و بدین ترتیب است که جودت وارد ارتش گردیده و در جنگ‌های سرکوبی غائله سیمتقو شرکت می‌نماید.
پس از کشته شدن سالار ظفر در این جنگ و انتشار خبرکشته شدن او در اردو، سبب گردید امیر موثق نتواند انضباط را در قوای سالار ظفر برقرار نماید و به مقاومت ادامه دهد، بناچار دستور عقب‌نشینی می‌دهد و اردو با زد و خورد به میاندوآب عقب‌ نشینی می‌کند.
سرتیپ شیبانی فرمانده کل قوای آذربایجان در نامه ای به سردارسپه چنین می‌نویسد :
(۲۵ برج جوزا آیت ئیل ۱۳۰۱ نمره۲۰۹۳، ارکان حرب شعبه تنظیمات، ریاست محترم ارکان حرب کل قشون، در این موقع که قوای مرحوم سالار ظفر حسب امر حضرت اشرف عازم تهران هستند، لازم می‌ داند خاطر شریف را مستحضر سازد، یاور جودت که آجودان مرحوم سرتیپ سالار ظفر بوده از حال کلیه صاحب منصبان و افراد و عده مزبور بصیرت کامل دارد و اطلاعات مشارٌ‌الیه از برای تصمیم ارکان حرب راجع به قسمت مزبور مفید خواهد بود)، فرمانده قوای آذربایجان، سرتیپ شیبانی.
پس از تحقیقات و بررسی هائی که دربارهٔ علل قتل خالوقربان به عمل آمد، مسببین مجازات و سایر سران کُرد که موقتاً بازداشت شده بودند آزاد و بقیه نفرات نیز به قسمت‌های مختلف قشون تقسیم گردیدند و بدین ترتیب داستان سر گذشت اکراد جنگل پایان پذیرفت. با به پایان رسیدن سرنوشت سران کُرد و تقسیم قوای اکراد مأموریت جودت نیز در این قوا به پایان رسید.

فعالیت‌های حسین جودت در احزاب سیاسی

یقیکیان می‌نویسد. هنگام فعالیت حزب دموکرات در گیلان جودت (میرزا حسین خان) که یکی از اعضای موُثر آن حزب بود، با میرزا و جنگلی‌ها همکاری داشت.
حبیب یغمائی، اعضای حزب عامییون را مردمانی شریف و معتمد قلم داد نموده، و اسامی تعدادی از اعضای حزب را چنین یادآور گردیده‌است، (تقی‌زاده- حکیم الملک- نجم الملک- حسن سمیعی- محمود ارفان- حسین جودت- و…)