ولسوالی بلخاب

تاریخ

در روز ۲۴ حمل ۱۳۵۸ شمسی، به رهبری  عالمی بلخابی و همکاری سایر علما و روحانیت و با پشتیبانی قشرها مختلف مردم، انقلابی مردمی در منطقه بلخاب آغاز شد که در اثر انتشار موج این انقلاب، اساس حکومت کمونیستی خلقی، به سرعت از منطقه پاک شد و سپس موج این انقلاب، سایر نقاط کشور افغانستان را یکی پس از دیگری فرا گرفت.
انقلابیون افغانستان در زمان سلطه طالبان، به این منطقه تسخیر ناپذیر و قلعه ولایت پناهنده بودند و هیچ‌گاه این منطقه به تسخیر کمونیست روسیه و طالبان تروریست، در نیامد. در اواخر دهه هفتاد که ۹۸٪ خاک کشور به اشغال طالبان درآمده بود، از مناطق مقاومت اهل سنت پنجشیر و محدود نقاط دیگر باقی بود که در محاصره طالبان قرار داشت، و از مناطق شیعیان تنها بلخاب بود که مقاومت نمود و به کمک پنجشیر شتافت و با آزاد سازی دره صوف و… دامنهٔ مقاومت را گسترده نمود.

جغرافیا و اقلیم

این ولسوالی از مناطق زیبا و سر سبز ولایت سرپل می‌باشد که در فصل‌های بهار الی اواسط پاییز طبیعتی بکر و خوشایند دارد. مرکز این ولسوالی ترخوج نام دارد که در تلاقی سه دره ترخوج، بلخاب بالا و بلخاب پایین قرار دارد، از قریه‌های موجود در این ولسوالی می‌توان به قریه پیرغوله اشاره کرد که دارای دره‌های مملو از درخت و جنگل و پوشش گیاهی فوق‌العاده با رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و چشمه‌های فراوان است اگرچه زمستان در این منطقه سرد و سخت است. با در نظر داشت قابلیت‌های گفته شده این ولسوالی و بخصوص قریه پیرغوله می‌تواند مکان فوق‌العاده‌ای برای جذب توریست و گردشگر به‌شمار آید. بلخاب دارای سه دره بزرگ است که در هر سه دره آبی فراوانی وجود دارد.
علاوه بر بند امیر از این منطقه آب‌های بسیاری، در دره بلخاب گرد آمده و رودخانه‌ای دارای آب شیرین، زلال و همواره جاری به طولی تقریباً ۳۵۰ کیلومتر را تشکیل می‌دهد که در نهایت با آبیاری صدها منطقه، در ورودی مزار شریف به هجده نهر تقسیم شده و به بلخ باستان و نواحی اطراف آن منتهی می‌شود. در کتاب اصول کافی، رودخانه بلخاب (بلخ رود) جزو چهار نهر مهریه فاطمه زهرا به‌شمار آمده‌است.

معادن

بلخاب دارای یک معدن بزرگ مس می‌باشد که در منطقه پای میرسید مراد واقع شده‌است. مساحت این معدن ۴۵۷ کیلومتر مربع تخمین زده شده‌است که به باور بسیاری به عنوان بزرگترین معدن مس دنیا شناخته می‌شود که در سال ۱۹۷۲ میلادی کشف گردیده است. قرار داد استخراج این معادن در سال ۱۳۹۷ به امضا رسید، اما برخی نهادها معتقد هستند که قرارداد استخراج این معدن و معدن طلای بدخشان خلاف قانون است و مدعی شده‌اند که سعادت منصور نادری وزیر وزارت شهرسازی و مسکن، از شرکای اصلی شرکت‌هایی می‌باشد که قرارداد با آن‌ها امضا شده‌است و امضای قرار داد با این شرکت‌ها خلاف ماده ۱۶ قانون معادن افغانستان است که امضای قرار داد استخراج معادن با وزیر و افراد نزدیک به آنان را ممنوع می‌کند.

اماکن دیدنی

در دره مزار که یکی از سه دره معروف بلخاب می‌باشد مقبره میر سید علی ولی همرای دو پسر وی در آنجا قرار دارد.
هم چنین زیارت میر سید مراد فرزند میر سید علی ولی در پایین بلخاب محل زیارت مردم بلخاب و حتی دیگر نقاط ولایت سرپل می‌باشد. از دیگر مناطق دیدنی بلخاب چشمه گرم است که در پایین بلخاب قرار دارد که چشمه جوشان و گرم از دل کوه سار سر به فلک کشیده همیشه جاری است؛ که از نقاط دور دست برای دیدن و استحمام در این چشمه می‌آیند چون این چشمه از زیر کوه‌ها و از عمق بسیار پایین زمین جاری می‌شود خاصیت معدنی داشته که بسیاری از امراض جلدی را تداوی می‌کند.

تعلیم و تربیه

ولسوالی بلخاب دارای ۹۴ مکتب، ۱۴ لیسه، بیش از ۲۰مکتب متوسطه دخترانه و پسرانه می‌باشد. در این ولسوالی زنان و دختران آزادانه به مکتب می‌روند و زنان هم به کلاس‌های سواد آموزی. همچنین کورسهای آموزشی زبان انگلیسی و کامپیوتر در مرکز بلخاب وجود دارد.

جمعیت‌شناسی

جمعیت ولسوالی بلخاب در آمار ارائه شده از سوی مرکز آمار افغانستان در سال ۱۳۹۶ حدوداً ۵۳٫۰۵۶ نفر تخمین زده شده‌است. اکثریت جمعیت این ولسوالی را مردمان هزاره‌ و تعداد کمی خانواده تاجیک‌ تشکیل می‌دهند.

اقتصاد

درآمد مردم بلخاب از طریق زراعت - عمدتاً محصولات گندم، در گذشته و فعلاً انگوزه (یک نوع گیاه کوهی که شیره اش را می‌گیرند)، چارمغز، بادام، زردآلو، قروت، روغن زرد، زیره و کچالو - و مالداری است.

سیاست

در حال حاضر انصاری ولسوال ولسوالی بلخاب است؛ و همچنان صادقی مدیر معارف بلخاب هست از نگاه امنیت نسبت به سایر ولسوالی‌های سرپل وضعیت خوبی دارد چون از دسترسی طالبان به دور است.

چهره‌های مطرح

از افراد سرشناس و شخصیت‌های علمی، معنوی، انقلابی و خوشنام و مشهور در ولسوالی بلخاب، می‌توان از افرادی چون  میرسید علی ولی،  آیات  سید مسعود مغزاری بلخابی، سید حیدر نجفی شمشیری، سید محمد حسین عالم بلخابی،  سید محمد حسینی بلخابی مشهور به آقای حاجی دهنه. ایت الله حاجی سیدکاظم نجفی بلخابی و علامه سید اسماعیل بلخی نام برد.