ولایت بامیان

جغرافیا

بامیان در جنوب کوه‌های هندوکش و در شمال کوه‌های بابا واقع شده‌است.
بلندی‌های کوه بابا باعث بوجود آمدن سه حوزهٔ آبریز متفاوت در این ولایت شده‌است و ولسوالی‌های آن را از همدیگر جدا می‌کند.
مساحت تقریبی آن ۱۷۵۵۵ کیلومتر مربع و به ارتفاع حدود ۲۵۰۰ متر از سطح دریا دارای آب و هوایی کوهستانی، پاک و شفاف، شب‌هایی پرستاره و زمستان‌هایی سرد و برف‌گیر دارد.
معادن این ولایت عبارت اند از:- آهن، سوربیک اسید، مس، امازونایت، رخام، مرمر، گرانایت، تراویزتاین، سنگ‌های زینتی، زغال سنگ، گچ، سرپینتاین، سلفر، کلوین، انتیمون و کوارتز.

مردم

بیشتر مردم این ولایت را هزاره‌ها تشکیل می‌دهد که به زبان فارسی و گویش هزارگی صحبت می‌کنند. پشتون‌ها و تاجیک‌ها از اقلیتهای قومی این ناحیه هستند.
ولایت بامیان مرکز اصلی فرهنگی هزاره‌ها محسوب می‌شود. در مرکز ولایت بت‌های معروف بودا قرار دارد که در زمان حکومت طالبان منفجر شدند. این بت‌ها از شهرت جهانی برخوردار هستند و یکی از جاذبه‌های توریستی به‌شمار می‌آیند.

تاریخ

در اوستا (یشتها، ص ۱۰۰) و همچنان در بندهشن) در زبان پهلوی به شکل بامیکان آمده‌است. مجسمه‌های بودا که بلندترین مجسمه‌های جهان محسوب می‌گردید از یادگارهای دینی دورهٔ کانیشکا از امپراتوران کوشانی به حساب می‌آید. هیوان تسنگ زایر چینی در سال‌های ۶۰۰ قبل از میلاد از آن ناحیه گذشته‌است از بتهای بامیان چنین یاد می‌کند که اشعهٔ زرین از آن می‌تابد و احجار قیمتی و زیور آلاتش چشم را خیره می‌سازد.
در دورهٔ اسلامی بامیان یکی از شهرهای مهم و آباد خراسان و مرکز شیران بامیان محسوب می‌شود. اما در قرن هفتم هجری بر اثر حملهٔ مغول همانند اکثر شهرهای خراسان به خاک یکسان می‌گردد. جوینی می‌گوید:
«و به بامیان رسیدند ارباب آن از باب مخاصمت و مقاومت درمی‌آمدند… ناگاه از شست قضا که نای کلی آن قوم بود تیر چرخی که مهلت نداد از شهر بیرون آمد به یک پسر جغتای رسید که محبوبترین احفاد چنگیز خان بود»
به استناد کتب تاریخی، بامیان تازمان حملات مغول از اهمیت و اعتبار شایانی برخوردار بوده‌است، چرا که در مسیر تجارتی با هند قرار داشته‌است. در دوره سامانیان و غزنویان، بامیان نیز جزو مراکزی بوده که در آن ضرب سکه این حکومت‌ها در آن انجام می‌شده‌است.

جاذبه‌های گردشگری

بامیان یکی از شهرهای کهن و تاریخی افغانستان امروزی محسوب می‌گردد. وجود پیکره‌های تخریب شده بامیان، اولین پارک ملی دره آجر، غلغله، شهر ضحاک که در جغرافیایی تاجیک‌های بامیان و بند امیر این شهرها به یکی از مراکز مهم توریستی افغانستان تبدیل نموده بود. این پیکره‌های عظیم بودا در مارس ۲۰۰۱ توسط حکومت طالبان منفجر شدند. پیکارجویان طالبان قصد داشتند با تخریب یادبودهای بوداییسم، «آثار شرک» را در منطقه از بین ببرند.
این مجسمه‌های عظیم ایستاده و سایر مجسمه‌های خرد و بزرگ دوره کوشانی‌ها معمولاً به عنوان «بت‌های بامیان» در زبان همه مشهور بود. مجسمه ۵۵ متری بامیان بزرگ‌ترین هیکل بودای دنیا و بلندترین مجسمه سنگی جهان بود. این سازه‌های گرانبهای افغانستان که شهرت جهانی داشت در رژیم طالبان بکلی تخریب گردید اما در سال‌های اخیر اقدامات خوبی برای بازسازی آن‌ها شروع شده‌است
بت بزرگ بنام صلصال و بت کوچک‌تر بنام شمامه بوده‌است.
بند امیر واقع در ولسوالی یکاولنگ از دیگر جاذبه‌های توریستی این ولایت به حساب می‌آید که اخیراً از سوی دولت افغانستان به عنوان آثار ملی ثبت شده‌است.

فاصله مرکز بامیان با ولسوالی های ولایت بامیان

{( بامیان-یکاولنگ ) 96 کیلومتر}
{( بامیان-سیغان ) 59 کیلومتر}
{( بامیان-پنجاب ) 151 کیلومتر}
{( بامیان-ورس ) 180کیلومتر}
{( بامیان-کهمرد )87 کیلومتر}
{( بامیان-شیبر ) 44کیلومتر}

فاصله بامیان با دیگر ولایات

{( بامیان-کابل ) 181کیلومتر }
{( بامیان-کابل-هرات) 1296کیلومتر}
{( بامیان-چخچران ) 309کیلومتر}
{( بامیان -چخچران -هرات )675کیلومتر }
{( بامیان -مزارشریف ) 427 کیلومتر}
{( بامیان -میدان شار ) 145 کیلومتر }
{( بامیان - غزنی ) 249 کیلومتر }
{( بامیان - كندهار  ) 597 کیلومتر }
{( بامیان - ترین کوت  ) 525کیلومتر }
{( بامیان-شبرغان ) 440کیلومتر}
{( بامیان-میمنه 601 کیلومتر }
{( بامیان-فیض آباد ) 510 کیلومتر}
{( بامیان-پلخمری ) 232 کیلومتر}
{( بامیان-چاریکار ) 169 کیلومتر}
{( بامیان-نیلی ) 332 کیلومتر}
{( بامیان-سرپل ) 385 کیلومتر}
{( بامیان-آیبک ) 318 کیلومتر}
{( بامیان-جلال آباد ) 356 کیلومتر}
{( بامیان-کندوز ) 336 کیلومتر}

فاصله بامیان با پایتخت های کشورهای همسایه

{( بامیان-اسلام آباد(پاکستان) ) 676کیلومتر}
{( بامیان-دوشنبه (تاجیکستان )) 580کیلومتر}
{( بامیان-تاشکند(ازبکستان ) )1148کیلومتر}
{( بامیان-عشق آباد(ترکمنستان) ) 1370 کیلومتر}
{( بامیان-بیشکک(قرقیزستان )) 1778
کیلومتر}
{( بامیان-تهران(ایران ) )2548کیلومتر}
{( بامیان-آستانه(قزاقستان ) ) 2756کیلومتر}
{( بامیان-مسکو (روسیه)) 4103کیلومتر}
{( بامیان-استانبول(ترکیه ) ) 4333کیلومتر}
{( بامیان-بغداد عراق) 2765کیلومتر}

کشاورزی

کچالو (سیب زمینی) مهم‌ترین محصول کشاورزی بامیان است. حدود نصف کچالوی مورد نیاز افغانستان در این ولایت تولید می‌شود و مقداری از آن نیز به خارج از کشور صادر می‌شود.

بامیان در ادبیات فارسی

سعدی شیرازی در بوستان، حکایتی را از بامیان به این ترتیب نقل می‌کند که:
سالی از بلخ بامیانم سفر بود و راه از حرامیان پر خطر، جوانی بدرقه همراه من شد سپر باز چرخ انداز سلحشور بیش زور که بده مرد توانا کمان او زه کردندی و زور آوران روی زمین پشت او بر زمین نیاوردندی ولیکن چنان‌که دانی متنعم بود و سایه پرورده نه جهان دیده و سفر کرده. رعد کوس دلاوران به گوشش نرسیده و برق شمشیر سواران ندیده. اتفاقاً من و این جوان هر دو در پی هم دوان هر آن دیوار قدیمش که پیش‌آمدی به قوّت بازو بیفکندی و هر درخت عظیم که دیدی به زور سرپنجه بر کندی و تفاخر کنان گفتی
پیل کو تا کتف و بازوی گردان بیند
شیر کو تا کف و سر پنجه مردان بیند
ما درین حالت که دو هندو از پس سنگی سر برآوردند و قصد قتال ما کردند به دست یکی چوبی و در بغل آن دیگر کلوخ کوبی جوان را گفتم چه پایی؟
بیار آنچه داری ز مردی و زور
که دشمن به پای خود آمد به گور
تیر و کمان را دیدم از دست جوان افتاده و لرزه بر استخوان
نه هر که موی شکافد به تیر جوشن خای
به روز حمله جنگ آوران به دارد پای
چاره جز آن ندیدم که رخت و سلاح و جامه‌ها رها کردیم و جان به سلامت بیاوردیم.
بکارهای گران مرد کار دیده فرست
که شیر شرزه در آرد به زیر خمّ کمند
جوان اگر چه قوی یال و پیلتن باشد
به جنگ دشمنش از هول بگسلد پیوند
نبرد پیش مصاف آزموده معلوم است
چنان‌که مسئله شرع پیش دانشمند