راهپیمایی روز قدس در ایران (۱۳۸۸)

انتصاب احمد خاتمی و احمدی‌نژاد

بر خلاف ۲۷ سال گذشته که خطبه‌های روز قدس را آیت‌الله هاشمی رفسنجانی قرائت می‌کرد در این سال، احمد خاتمی از سوی ستاد اقامه نمازجمعه به عنوان خطیب این روز انتخاب شد. همچنین محمود احمدی‌نژاد به عنوان سخنران پیش از خطبه‌ها انتخاب شد.

آیت‌الله رفسنجانی در واکنشی نسبت به این مسئله در نخستین مصاحبه خود پس از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری اسلامی ایران، در گفتگویی با شبکه خبری العالم اظهار داشت: 
حضور افراد خیلی تفاوت نمی‌کند، بالاخره هر خطیبی که به نماز جمعه بیاید و برای مردم صحبت بکند، از حق مردم فلسطین دفاع خواهد کرد و با محکوم کردن ظلم‌های رژیم اسرائیل علیه ملت فلسطین خواسته‌های ملت ایران را نیز مطرح خواهد کرد.
 رفسنجانی در این باره همچنین گفت: 
گمان نمی‌کنم ضرورت داشته باشد که همیشه پس از سی سال بازهم من آن روز خطبه بخوانم، بالاخره من در دیگر خطبه‌های نماز جمعه هم می‌توانم حرف‌های فلسطینی‌ها را بزنم به نظر من خیلی نباید به این مسئله ابعاد سیاسی داد.

بیانیه سپاه

سپاه پاسداران روز پنجشنبه ۲۶ شهریور طی اطلاعیه‌ای به کسانی که به گفته خود قصد رخنه و ایجاد انحراف و تفرقه بین مردم را دارند هشدار داد. در این اطلاعیه‌ای آمده‌است: 
دشمنان انقلاب و نظام و شکست‌خوردگان عرصه انتخابات اخیر در تلاش هستند برای انتقام از مردمی که با خلق حماسه ۲۲ خرداد و حضور بی‌نظیر ۸۵ درصدی خود، فصل نوینی در روند پیشرفت و تعالی کشور گشوده‌اند، باحرکات خاص و شعارهای انحرافی و استفاده از نمادهای فریبنده رنگین و عمل کردن به نسخه رسانه‌های بیگانه و صهیونیستی در صفوف متحد مردم اخلال ایجاد کرده و شعارهای واحد و کوبنده ملت علیه اشغالگران سرزمین فلسطین را به شعارهای انحرافی و مورد رضایت آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها مبدل سازند.

این اطلاعیه ضمن هشدار به معترضین به نتایج انتخابات و اعلام برخورد قاطع سپاه و بسیج با آن‌ها می‌افزاید: 
به اشخاص و جریان‌هایی که در صدد ریختن آب به آسیاب دشمن صهیونیستی هستند هشدار می‌دهیم چنانچه قصد هرگونه اخلال و بی‌نظمی در راهپیمایی با شکوه روز قدس را داشته باشند با برخورد قاطع فرزندان شجاع و غیور ملت مواجه خواهند شد

تظاهرات مردمی

با وجود حضور گسترده نیروهای لباس شخصی در خیابان‌های اطراف دانشگاه تهران و زد و خوردهای پراکنده‌ای که میان آن‌ها و تعدادی از راهپیمایان به وقوع پیوست، صدها هزار تن از حامیان موسوی با در دست داشتن عکس‌هایی از میرحسین و نمادهای سبز ضمن حمایت از ملت فلسطین و آزادی قدس مخالفت خود را با عملکرد دولت محمود احمدی‌نژاد اعلام کردند.
معترضان که این مراسم را فرصتی مهم برای حضور در سطح شهر و اعلام اعتراض خود می‌دانستند به دلیل ممانعت نیروهای لباس شخصی و مأموران انتظامی امکان نزدیک شدن به دانشگاه تهران را نیافتند و عمدتاً در خیابان‌های کارگر شمالی (امیرآباد)، آزادی، بلوار کشاورز، میدان ولیعصر (عج)، کریمخان زند، میدان هفت‌تیر، خیابان ولیعصر (عج) به راهپیمایی و سر دادن شعار پرداختند.
در همین حال شاهدان عینی از زد و خوردهای پراکنده و دستگیری برخی معترضین توسط نیروهای لباس شخصی و مأموران انتظامی خبر دادند. از شلیک گاز اشک‌آور در برخی خیابان‌ها نیز خبرهایی رسید. در این راهپیمایی میرحسین موسوی، مهدی کروبی، سید محمد خاتمی و برخی دیگر از چهره‌های سرشناس اصلاح‌طلب از یکسو و مسئولان رسمی عالی‌رتبه از جمله‌هاشمی رفسنجانی با حضور در بین مردم این روز را گرامی داشتند.

صدای شعارهای معترضان در مصاحبهٔ زندهٔ احمدی‌نژاد

در حالی که محمود احمدی‌نژاد در حال مصاحبهٔ زنده از شبکهٔ ۲ صداوسیمای ایران بود، صدای شعار «احمدی احمدی، استعفا استعفا» به وضوح قابل شنیدن بود. احمدی‌نژاد که متوجه شعارها و اثرش بر مصاحبه شده بود، با دستپاچگی مصاحبه را به پایان برد.

درگیری‌ها

در یک تفاوت آشکار با راهپیمایی‌های اعتراضی پیشین، نیروهای پلیس در بیشتر اوقات خویشتنداری زیادی از خود نشان داده و در هنگام رویارویی معترضان با طرفداران دولت -که بسیاری از آن‌ها با اتوبوس از شهرهای دیگر به مراسم اعزام شده بودند- و دسته‌های بسیجی از دخالت پرهیز می‌کردند. نیروهای گارد ویژه در مسیرهای منتهی به دانشگاه تهران زنجیره‌های تشکیل داده بودند تا از ورود معترضان جلوگیری کنند که در این امر ناموفق بودند. همچنین فشار مردم در خیابان ۱۶ آذر برای عبور از بین نمازگزاران باعث درگیری جزئی شد که پلیس با وجود روزه‌دار بودن مردم به پرتاب گاز اشک‌آور اقدام کرد و غلامحسین الهام به همراه محافظانش از منطقه فرار کرد.
در مناطقی همچون میدان هفت تیر و تقاطع خیابان مطهری و ولیعصر درگیری شدیدی میان نیروهای پلیس و بسیجی با معترضان رخ داد و پلیس با استفاده از گاز اشک‌آور و تیراندازی هوایی و باتوم هجوم برده و سعی در متفرق کردن آنان داشت. معترضان هم در منطقه پل کریمخان و میدان ونک چند کلانتری را به آتش کشیدند.
بسیاری از تظاهرکنندگان در تهران و برخی شهرهای دیگر بازداشت شدند. بنا به گفتهٔ فرمانده نیروی انتظامی تهران بزرگ در این روز، ۳۵ نفر در تهران بازداشت شدند. اما خبرنامه امیرکبیر تعداد بازداشت‌شدگان در تهران را بیش از ۲۰۰ نفر برآورد کرده و از دستگیری ده‌ها نفر در اصفهان و شیراز خبر می‌دهد. در شیراز نیروهای ویژه در مقابله با تظاهر کنندگان از گاز فلفل استفاده می‌کردند اما معترضان با بسیجیان و پلیس درگیر شده و توانستند تعدادی از بازداشت‌شدگان را آزاد کنند. در مشهد هم تعداد زیادی از افرادی که نماد سبز همراه خود داشتند و علامت V نشان می‌دادند دستگیر شدند. رسانه‌های هوادار جنبش سبز تعداد بازداشت‌شدگان مشهد را حداقل ۵۰ نفر برآورد کرده‌اند.

شعارهای متفاوت

یکی از وجوه تمایز این راهپیمایی با مراسم هر ساله شعارهای این مراسم بود به‌طوری‌که شعارهای «مرگ برچین»، «مرگ بر روسیه» و «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» جزو شعارهای متفاوت با سال‌های پیش در این تظاهرات بود. بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه در هنگام سخنرانی محمود احمدی‌نژاد در نماز جمعه شعار مرگ بر دیکتاتور از خیابان‌های اطراف شنیده شد.

نماز جمعه

بر خلاف ۲۷ سال گذشته که خطبه‌های روز قدس را هاشمی رفسنجانی قرائت می‌کرد امسال سید احمد خاتمی از سوی ستاد اقامه نمازجمعه به عنوان خطیب این روز انتخاب شد.

سخنرانی احمدی‌نژاد

محمود احمدی‌نژاد به عنوان سخنران پیش از خطبه‌ها مجدداً هولوکاست را انکار کرد:
افسانه هولوکاست را راه می‌اندازند، دروغ می‌گویند، نمایش بازی می‌کنند، خودشان یهودی‌ستیزی راه می‌اندازند، از یک طرف خود پرچم حمایت از یهودی‌ها را بلند و از طرف دیگر همه ارزش‌های انسانی را پای این رژیم قربانی می‌کنند. همین‌ها که وقتی پای یک گربه در کشورهایی مثل ملت ما که علیه سیاست‌های آن‌ها هستند، زیر ماشین شهرداری می‌رود یا یک نفر در خیابان پایش به جدول می‌گیرد و دستش خراشیده می‌شود، ده‌ها قطعنامه حقوق بشر صادر می‌کنند، ادعاهای حقوق بشری و انسانی‌شان وقتی به رژیم صهیونیستی می‌رسد، رنگ می‌بازد و آنجا دیگر موضوعیت ندارد. همه جنایت‌ها را پوشش می‌دهند و حمایت و به قول خودشان ماست‌مالی می‌کنند، به‌طور مطلق از جنایت‌ها حمایت می‌کنند و وقتی به کشورهایی مثل ما می‌رسند که انتخابات صد در صد آزاد در آن برگزار می‌شود، یک نفر را این گوشه و کنار پیدا می‌کنند و حرفی از دهانش می‌کشند که «ای داد و بیداد! در ایران آزادی مخدوش شد»، اما وقتی به فلسطین می‌رسیم دیگر شعار آزادی وجود ندارد و برای مردم فلسطین آزادی و حقوق بشر معنا ندارد.

واکنش‌ها

اظهارات وی واکنش تند کشورهای مختلف را بدنبال داشت. فرانک والتر اشتاین‌مایر وزیر خارجه آلمان گفت:
این یهودی‌ستیزی آشکار، باید از سوی ما بطور مشترک محکوم شود. در آینده نیز ما در مقابل یهودی‌ستیزی دست به مقابله خواهیم زد. با بیان مهملات و اراجیف غیرقابل تحمل ننگ کشور خود است.
رابرت گیبز، سخنگوی کاخ سفید نیز گفت که احمدی‌نژاد با اظهاراتش کشورش را منزوی می‌کند. دیوید میلیبند وزیر امورخارجه بریتانیا انکار مجدد هولوکاست از سوی احمدی‌نژاد را انزجارآور و نشان از بی‌اطلاعی او دانست. وزارت امور خارجه روسیه نیز با صدور بیانیه‌ای اظهارات وی را غیرقابل قبول دانست.

فرازهایی از خطبه

سید احمد خاتمی، خطیب نماز جمعه تهران گفت:
حضرت علی (ع) فرمودند: اگر خوارج نهروان کاری به کار ما نداشته باشند کما این که مخالف باشند ما هم کاری با آن‌ها نداریم و می‌توانند زندگی‌شان را کنند و اگر اهل بحث، مناظره و حرف حساب باشند با آن‌ها مناظره می‌کنیم اما اگر بخواهند افساد کنند با آن‌ها می‌جنگیم که این سیره علوی است و از مصادیق بارز افساد نیز براندازی است.

وی اصول ۲۴، ۲۶ و ۲۷ را یادآوری کرد و گفت: این اصول تصریح دارد که نظام مقتدر اسلامی بیمی از طرح آرای مخالف ندارد چرا که آنچه که بر حق است بیمی از این آرا نباید داشته باشد. احمد خاتمی بر اساس اصل ۱۲ قانون اساسی دگراندیشی را در نظام اسلامی جرم ندانست و گفت:
امامان ما بزرگ‌مردانی بودند که کسانی خدمت آن‌ها می‌رسیدند و از صدر تا ذیل مقدسات را زیر سؤال می‌بردند اما امامان به آن‌ها پاسخ می‌دادند. البته اگر کسانی بخواهند اساس نظام اسلامی را هدف قرار دهند نظام اسلامی ما مقتدرانه و قاطعانه از خودش دفاع می‌کند.

او تفرقه در هر جامعه‌ای را عامل آسیب‌رسان آن جامعه عنوان کرد و گفت:
دلسوزان نظام همواره دم از وحدت می‌زنند که این دم زدن مقدس است. البته حرف این است که وحدت در کدام چارچوب باید باشد؟ وحدت در چارچوب تعریف شده نظام مقدس اسلامی و حول محور قانون اساسی مدنظر است که از برجسته‌ترین اصول اصل اسلام و ولایت فقیه‌است. وی گفت: هر وحدتی که هر کس با سلیقه شخصی خود تعریف می‌کند مدنظر نیست.

اختلال در شبکهٔ مخابرات

همزمان با تظاهرات شبکهٔ موبایل در محل‌های تظاهرات قطع شده بود. همچنین در ساعات پس از تظاهرات، اختلال‌هایی در شبکهٔ پیام کوتاه کشور ایجاد شد.

عدم پخش مستقیم مسابقهٔ فوتبال ورزشگاه آزادی

پس از تظاهرات اعتراض‌آمیز مخالفان دولت، مخالفان دولت در ورزشگاه آزادی و در مسابقه بین تیم‌های استقلال و استیل آذین که با حضور هفتاد هزار تماشاگر برگزار شد، حضور یافتند. در حالی که قرار بود این بازی به‌طور زنده پخش شود به دلیل وجود عناصر و شعارهای سبز از سوی تماشاگران، عنوان شد که به دلیل مشکل فنی پخش مستقیم این بازی از شبکهٔ ۳ میسر نیست. با این حال بخش‌هایی از این بازی به صورت سیاه و سفید از شبکهٔ جام جم پخش می‌شد. در نهایت تلویزیون ایران مسابقه را با تأخیر یک ساعته، بدون صدای درون ورزشگاه، با یک دوربین تصویربرداری و با کیفیت پائین پخش کرد صدای شعارهای ضد دولتی در ورزشگاه از رادیو ورزش که بازی را بطور مستقیم پخش می‌کرد شنیده شد.

تشدید فیلترینگ

بعد از پایان راهپیمایی، عصر همان روز، به جهت سانسور خبری و جلوگیری از پخش اخبار و ویدیوها توسط مردم، دسترسی به شبکه اینترنت و شاهراه‌های ارتباطی کل کشور مختل شد. تا جایی که سایت‌های جیمیل و یاهو و یاهو مسنجر نیز برای جلوگیری از ارسال تصاویر و عکس‌های راهپیمایی فیلتر شدند. همچنین وبسایت پارلمان نیوز وابسته به فراکسیون خط امام نمایندگان مجلس شورای اسلامی هم برای دومین بار فیلتر شد.

دیدگاه‌ها دربارهٔ تظاهرات

میرحسین موسوی: در بیانیهٔ شمارهٔ ۱۳ خود به تاریخ ۶ مهر دربارهٔ این روز گفت: 
راهپیمایی روز قدس امسال در روند حوادث چند ماه گذشته بدون تردید یک نقطه عطف محسوب می‌شود. نتایجی بسیار مبارک از آنچه در این مناسبت اتفاق افتاد انتظار می‌رود که مختص به یک سلیقه و یک گرایش نیست، بلکه فضلی عام و دستاوردی برای تمام کسانی است که در این سرزمین ریشه دارند، حتی اگر برخی از آن‌ها به خاطر پیشداوری‌های نادرست اینک و امروز نتوانند این نعمت و رحمت را لمس کنند.

همچنین میرحسین موسوی در تاریخ ۸ مهر در دیدار با اعضای فراکسیون خط امام مجلس گفت: 
برای نمونه برای روز قدس هیچ اطلاعیه‌ای داده نشد، ولی این حضور عظیم در راه‌پیمایی روز قدس را شاهد بودیم و این در شرایطی بود که با تهدیدات انجام گرفته و حوادثی که در طول سه ماه گذشته اتفاق افتاده بود بسیاری از خانواده‌ها از حضور فرزندانشان در خیابان به دلیل نگرانی‌هایی که داشتند جلوگیری کرده بودند، و این به جز نتیجه و اثر این شبکه نبود.