کشاورزی در افغانستان

زراعت فرهنگ کاشت گیاهان و قارچها تربیه حیوانات و سایر اجسام زنده به منظور ادامه حیات است. زراعت تعلق دارد به نوع گیاه، مهارت دهقان، و ماشینیزه بودن کار دهاقین، وضیعت زمینها، آب و هوا، خاک و مساعد بودن شرایط کشت؛ یا زراعت فن است که نسل به نسل میراث باقی مانده‌است؛ و هم زراعت کشت گیاه دلخواه می‌باشد. گیاهان و جنگل خود روی زراعت نیست. 
زراعت افغانستان در چوکات دو وزارت عمدتاً وزارت زراعت و مالداری و وزارت انکشاف دهات اداره می‌شود. پس از سال ۲۰۰۲ وزارت زراعت نتوانسته‌است کدام پروژه بزرگ را روی دست گیرد و دلیل آن اینست که تمام موسسات و انجیوهای خارجی در تحت و USID مستقلانه کار می‌نمودند.
و این موسسات با اداره سازمان ملل تمام بودجه خویش را متوجه وزارت احیاو انکشاف دهات ساخته بود. پروگرام‌های زراعتی را با ضروریات دیگر از طریق آن وزارت به پیش می‌برد؛ ولی وزارت زراعت طرح‌های داشته‌است. طبق صحبت معاون وزیر زراعت برای تطبیق پلان زراعتی خویش به ۳۵۰ میلون دلار ضرورت دارد. بنابرین چنین وزارت سکتوری که سرنوشت میلیون‌ها افغان در آن نهفته‌است کاری انجام نداده‌است.
سوم زراعت مواد خام صنعت است؛ و زراعت در اقتصاد افغانستان بنیادی می‌باشد. با براه انداختن پروژه‌های بزرگ زراعتی تغیرات فاحش در وضع اقتصاد کشور بمیان آمده و کشور از این حالت میبراید؛ و خودکفا از هر لحاظ می‌گردد بدین ملحوظ امکان دارد یک تعداد کشورهای نخواهند افغانستان از یک بازار مصرفی به تولیدی تبدیل گردد.
فعلاً وزارت زراعت در ضمن پلان عادی خود پروژه انکشافی را بنام (OFWMP) روی دست دارد. هدف این پروژه تنظیم آبیاری در بعضی ولایات افغانستان می‌باشد. هزینه این پروژه به ارزش ۴۱ میلون دلار آمریکایی از طرف بانک جهانی تمویل می‌گردد. محل تطبیق این پروژه کابل جلال‌آباد مزارشریف و هرات می‌باشد. این پروژه در حال تطبیق است. (منبع۱۸) اکثریت بودجه که بانک جهانی کمک کرده‌است از طریق وزارت احیا وانکشاف دهات و وزارت فواعد عامه به مصرف رسیده‌است.

اقتصاد زراعتی افغانستان

طبق راپور USID و آمار وزارت زراعت ۸۰ درصد مردم افغانستان مشغول پیشه زراعت و مالداری اند؛ که ۳۱٪ درآمد ملی از محصولات زراعتی بدست می‌آید. طبق آمار سال۲۰۰۹ CIA FACTBOOK]] ۱]]افغانستان حدود ۸٫۵۵ بیلیون دلار واردات و ۲٫۱۲۸ بیلیون دلار صادرات به کشورهای ایالات متحده آمریکا تاجیکستان پاکستان هندوستان و غیره داشته که پس از احجار قیمتی دومین عواید کشور را اقلام زراعتی تشکیل می‌دهد؛ که اقلام عمده آن میوه جات خشک پشم قالین گیاهان پزشکی پوست حیوانات، و کوکنار (تریاک) بوده‌است. طبق راپور بانک جهانی و سی آی ای فست بوک با وجودی که از سال ۲۰۰۲ تا فعلاً درآمد افغانستان به شمول کمک‌های خارجی ۲۹٬۸۱ بیلون دلار بوده‌است عواید سرانه این کشور (منبع شماره ۱) ۱۳۲۱ دلاراند. افغانستان از جمله ۱۶۸ کشور ۱۴۶مین کشور در حال رشد می‌باشد. زیرا این پول‌ها در بانک‌های کشور جمع نگردیده واپس به کشورهای خارج سرازیر می‌شود.
آن عده افغان‌های که ازین مدرک پول بدست می‌آورند تا اکنون در پایداری دولت افغانستان اعتقاد نداشته سرمایه خودرا در کشورهای عربی هند پاکستان ازبکستان روسیه سر مایه‌گذاری نموده‌اند. وهم قراردادها صرف با کمپنی‌های خارج می‌شود؛ که مایه یاس هموطنان با عزت ما گردیده‌است. حاصلات گندم در سال ۲۰۱۰ حدود ۴٫۵ میلیون تن بوده‌است. ملت افغان ۱۰۰٪ بالای نان گندم زندگی می‌کنند که ۴۵ درصد زمین‌های افغانستان تحت زرع همین گیاه قراردارد؛ که ناکافی می‌باشد. متباقی را تاجرین از کشور قزاقستان و پاکستان وارد می‌کنند. علت وارد نمودن گندم اینست که یک تعداد دهاقین به نسبت عدم استفاده از سیستم میکانیزه زراعتی، کمبود متخصصین عدم امنیت سطح محصولات و بازدهی خیلی کم دارند. هکذا در ۳۲ سال جنگ نفوس از ۱۹ میلیون به ۲۴ میلون رسید و لی توسعه زمین زراعتی و میکانیزه شدن منفی است. درکشورهای پیشرفته هر دهقان حد اقل برای صد نفر غذا مهیا می‌کند ولی در کشور ما ۲۰ میلیون نمی‌تواند برای ۲۵ میلون نان تهیه دارد. یک دهقان افغانی از یک جریب زمین لاغر ۱۳۰–۳۰۰ کیلو گندم بدست می‌آورند. درحالیکه باید بیشتر از ۷۵۰کیلو بدست ارند. درمجموع دهقانان افغانی از یک هکتار ۱٫۳ تن پاکستان ۴٫۹ تن هندوستان ۵٫۵ تن و کشورهای اروپائی المان و فرانسه و انگلیس ۷–۸ تن بدست می‌آورند. گدام گندم ابی شهر قندوز و گدام للمی تپه‌های کوه بابا که شامل ولایت بلخ دره صوف سنگ چارک و غیره قریه جات می‌باشد.

زمین‌های زراعتی افغانستان

زمین‌های افغانستان از دیدگاه زراعت به ۶ گونه تقسیم شده‌است. - زمین‌های مزروعی -زمین‌های تحت غرس نهالها- که هردو قسمت۷٫۸میلون هکتار ۱۱٫۹۶ ٪ ساحه خاک را دربردارد-علفزارها ۳۱ میلون هکتار که حدود ۴۹ ٪-- جنگل‌های ۱٫۹ میلون هکتار ۳٪- زمین‌های تحت آب- و زمین‌های غیر مزروعی می‌باشد. اراضی افغانستان طوریست که هر منطقه دشت ودره اب هوا مخصوص دارند. مثلاً ولسوالی سروبی که در۳۰ کیلومتری کابل موقعیت دارد در زمستان برف باری ندارد.[م۳] ولایت قندهار خوست جلال‌آباد لغمان گرم سیر بوده در زمستان برف باری ندارد. طبق راپور سازمان غذائی جهان مساحت خاک کشور۶۵۲٬۲۲۵ کیلومترمربع یا ۶۵٬۲۲ میلون هکتار می‌باشد. (م۲). ۱بر۶حصه خاک را دشت تشکیل داده‌است که به مساحت ۱۰۸۷۰۴ کیلومترمربع ۱۰٬۸۷۰میلون هکتار می‌شود(۶). بالاتر از ۸۰ درصد منبع آبی افغانستان را کوهای هندوکش تشکیل می‌دهد. درمجموع ۷٫۸ میلون هکتار ساحه قابل کشت می‌باشد. ازجمله ۳٫۳ میلون هکتار (۱۸۱٫۵میلون جریب) آبی ۴٫۵ میلون هکتار(۲۲٫۵میلون جریب) للمی یا بارانی وجود دارد. ازجمله ۴ میلیون هکتار تحت کشت می‌باشد. در سال ۲۰۱۰ حدود ۳٬۱ میلون هکتار تحت زرع علوفه جات و از جمله ۲ میلیون هکتار تحت زرع گندم قرار داشت. از لحاظ کلتوری زمین‌ها افغانستان به ۳ دسته تقسیم شده‌اند سیر اب کم اب و للمی. زمین‌های سیر آب حدود ۱٫۸ میلون هکتار را دربردارد (۱۸). افغانستان منشع مادر و گدام وراثت بسیاری گیاهان است. طور طبیعی به جز چند گیاه محدود همه گیاهان درین خاک می‌رویند. در شمال افغانستان ۱۲ ورایتی خربوزه تربوز کدو ترائی ۴ نوع زردک شیرین بامیه میوه جات زردآلو قیصی انار انجیر توت بادام پسته، گندم للمی و آبی جو جوار جودر ارزن و غیره می‌روید؛ ولی چیز پراهمیت اینست که گیاهان صنعتی از قبیل لبلبو پنبه تنباکو گل آفتاب‌گردان؛ گیاهان چون شرشم زغرکنجد گیاهان نشه‌آور چون چرس و کوکنار گیاهان پزشکی نظیر هنگ زیره و شیرین بویه بابونه زعفران اسپرزه و غیره (۱۰) و گیاهان پروتئین دار یا فامیل لیگوم نظیر (لوبیا نخود ماش باقلا فاصلیا) خیلی خوب حاصل می‌دهد؛ و هکذا این مناطق در تربیه کرم پیله گوسفند قره قل و اسپ نیز شهرت دارد.
در نواحی مرکزی و ارتفاعات بلند انواع میوه جات تازه و خشک، مواشی لبنیات وسبزیجات نیز از تولیدات کشور ما می‌باشد؛ ولی لحاظ فناوری معاصر مناطق کوهی چون هوای سرد دارد برای تربیه میلیاردها مواشی از قبیل گاو گوسفند آهو، مرغداری چون مرغ مرغابی قاز و غیره مناسب است، درین مناطق تربیه انواع گل غرض تولید عطر، تربیه زنبور عسل، غرص درختان میوه جات تازه و میوه جات خشک، غرص درختان غرض بدست آوردن چوب موبل و فرنیچر (توت و چهارمغز) خیلی زیاد مساعداست. از همه مهم‌تر صفحات مرکزی افغانستان داری طبعت و اب و هوای صاف می‌باشد جایگاه استراحت میلیون‌ها سیاح جهان خواهدبود؛ و چیز جالب و بسیار پراعم درجلال آباد گیاهان تروپیک یا گرم از قبیل خانواده ستروس (نارنج مالته کینو لیمو) نیشکر جوار و زیتون می‌روید و این‌گونه زمین‌ها طور طبعی سال ۳بار حاصل می‌دهند. جلال‌آباد ولغمان یخچال طبیعی افغانستان است که خداوند برای این ملت افغان تحفه داده‌است. این بدین معنی است آنعده سبزیجات که درسایر نقاط در تابستان حاصل می‌دهند درجلال آباد در زمستان کشت می‌شود و ضرورت سردخانه سبزیجات نیست تازه بدست آورده می‌شود. مرکز افغانستان همه کوها و پراز برف‌اند. شمال جنوب و غرب افغانستان همه دشت‌اند. افغانستان به نسبت نداشتن فناوری جدید نتوانسته‌است این آب‌ها را ذخیره نماید. و این دشت‌های که خاک آن دست ناخورده‌است تحت زرع قراردهند. سه دریا بسیار پراهمیت درین خاک اند که دریای کابل، رود هلمند و رود آمو می‌باشد. این دریاها به اندازه ۱۷ بیلون متر مکعب آبرا دریک سال به جریان می‌آورند.
دریای آمو دریک ثانیه ۲۰۰۰ مترمکعب و در یک سال ۹۷٫۴کیلومتر مکعب آبرا به جریان می‌آورد ولی درقسمت‌های حیرتان و خاک ترکمنستان ظرفیت آن به ۶۳ کیلومتر مکعب پائین آمده پس از طی نمودن دشت‌های قراقرم به جهیل ارال می‌ریزد. (۹). این دریا از کوه‌های پامیر سرچشمه می‌گیرد نتوانسته‌است دشت‌های شمال افغانستان که از کنار ش می‌گذرد سیرآب سازد. طول مجموعی این دشت‌ها حدود بیشر از ۲۰۰ کیلومتر و به عرض اوسط -۵۰ کیلومتر می‌باشد. اگر اوسط را از قندز الی اندخوی به عرض ۵۰ کیلومتر در نظر گرفته شود. حدود۱۰۰۰۰ کیلومتر مربع می‌شود اگر به هکتار سنجیده شود حدود تقریبی یک میلون هکتار در کنار دریای آمو بی‌حاصل افتاده‌است. (۸) در دانمارک ۶۰۰۰ دهقان یعنی ۰٬۱۲ درصد نفوس کشور ۵٫۶۵ میلون گاو را اداره می‌کنند از جمله ۶۶۰۰۰۰ شیر ده می‌باشد. یک دهقان در پهلو زمین‌داری الی۱۰۰ تا ۴۵۰ گاو را تربیه می‌کند. هر گاو حد اقل روزانه ۲۱–۲۶ لیتر شیر می‌دهد. سالانه ۴٫۵ میلیارد لیتر شیر تولید می‌کند. دلیل آن اینست که هر دهقان علاوه بر کاه و علف مینو غذائی گاوها را صد درصد تطبیق می‌نمایند وهم دارای هوای سرد و نسل گاو خوب‌اند. دانمارک لبنیات نصف جهان را با کیفیت درجه اول تولید می‌کند. در افغانستان ۶۴ درصد دهقانان مصروف مالداری می‌باشند که حدود ۳٫۷ میلون گاو شیری و غیر شیری را تربیه می‌نمایند. یک گاو افغانی دریک روز به‌طور اوسط ۵ لیتر شیر تولید می‌نماید. درصورتی‌که از این تکنولوژی در صفحات مرکزی افغانستان استفاده شود سطح تولیدات از ضرورت نفوس بلند خواهد رفت.

پژوهش‌های ژنتیکی گیاهان

اساس تغیرات و پیشرفت در سیستم زراعت پژوهش‌های ژنتیکی گیاهان همان کشور به منظور بدست آوری اصلاح و نسل بهتر می‌باشد. در افغانستان ۲۱ ستیشن پژوهشی گیاهان وجود دارد. الی سال ۱۳۶۲ خدمات ارزنده نمودند. این مراکز الی سال ۱۳۷۲ فعال بودند ولی ازاینکه سایر سازمان‌های پژوهشی بین‌المللی روابط خودرا قطع نموده بودند وهم جنگ داخلی وجود داشت کار مراکز خیلی محدود و بطی پیش می‌رفت. فعلاً این استیشن‌ها تحت اداره انستیتیوت پژوهش‌های زراعت کار و فعالیت می‌کنند. ریاست پژوهش‌های گیاهی در کنار برنامه‌های محلی در برنامه‌های بین‌المللی نیز سهمدار می‌باشد. درژانویه سال۲۰۰۲ دولت آمریکا زیر نظر نمایندگی ایالات متحده آمریکا برای انکشاف بین‌المللی (USAID) در شهر تاشکند با شرکت ۳۲ سازمان‌های زراعتی وسازمان‌های پژوهشی زراعتی جلسه نمودند. هرکدام ازین سازمان‌ها در بخش‌های خود با بودجه مالی هنگفت کار می‌نمایند. این سازمان‌ها یک تعداد متخصصین داخلی زراعت را با مزد کافی جذب نمودن و بدین ملحوظ وزارت زراعت از صحنه (بهداشت) دور گذاشته شد. سازمان‌های بین‌المللی پژوهش‌های گیاهی جهانی که در افغانستان فعلاً موجوداند بقرار زیراند. FAO, ICARDA, JICA, RAMP, FHCRAA, CIMMyT PHDP ,ICRISTو،UNDP CIP, CIAT ,IFPRI, IPGRI ,ILRI,ISNAR, AVRDC, IWMI ,IFDC, IFRC, SOLIDARITES, GRSP, (IMC), ACTED, MADERA, CARE, HAFO), (ADA), FOCUS, DACAAR,ISRA , United Nations Agencies: FAO, World Food, United States Institutions: Texas A&M, Cornell Program, University, University of California, Davis, University of Vermont and Michigan State. این سازمان‌ها هر کدام از بزرگترین سازمان‌های زراعتی جهان در هر بخش می‌باشد.
در کنار آن روابط با سازمان‌های پژوهشی کشورهای منطقه و همسایه خیلی مهم‌اند. بسیاری از پژوهش‌ها را برنامه‌های منطقه یی تشکیل می‌دهند که چند کشور همسایه یکجا پیش می‌برند. مثلاً پژوهش در مورد برنج جریان دارد و این گیاه تقریباً دومین قلم مصرف‌کننده افغان شده‌است. سازمان ایکاردا در سوریه و اکریسات در هند می‌باشند که هردو بالای مناطق خشک کار می‌نمایند. افغانستان عضو آن سازمان است. فعلاً همین سازمان‌ها هرکدام داخل افغانستان کار می‌نمایند. اولاً این‌ها درصدد گردآوری ۱۷۷۰ نوع گیاه افغان نستان اند؛ که قبلاً در سال ۱۳۶۲ فارم دارالامان از قریه‌ها جمع نموده بودند. مهم‌ترین کار پژوهش گیاهی انکشاف و اصلاح گیاهان است تا بتواند حاصل اعظمی را بدهد.

جنگلات

در سال ۱۹۷۰ مساحت جنگلات  افغانستان ۱۳۱۳۰۰۰ هکتار بود. سه حصه خاک را جنگلات نشتر سرب ارچه جلغوزه و پسته در ولایت کنر نورستان پکتیا و بادغیس تشکیل داده‌است. ۴۵۰۰۰ هکتار زمین را در بادغیس جنگلات پسته طبعی پوشانیده‌است. جنگلات پسته در ولایت سمنگان بلخ نیز وجود دارد. با استفاده از مکانیزه شدن محصولات آن چندین برابر خواهد شد. بزرکترین مارکیت پسته مغز سبز هند است.

غلات

عمده‌ترین گیاهان که در جهان بشریت بالای آن زندگی می‌کنند غلات است. غلات عبارتند از گندم برنج، جو، جواری، جودر وارزن می‌باشد. نفوس جهان ۶٫۹۱ بیلون‌اند. ۴ بیلون آن یا۶۰درصد نفوس آن در آسیا زندگی می‌کند. تمامی این نفوذ بالای نان گندم زندگی می‌کنند. ۷۵ درصد بودجه زراعتی ساززمان ملل در مورد این گیاه به مصرف می‌رسد. ملت افغان ۱۰۰ درصد بالای نان گندم زندگی می‌کنند. در سال ۲۰۱۰ افغانستان ۹۰ درصد گندم خودرا از کشور خود بدست آورد. درکشورهای پیشرفته یک انسان دریک سال کمتراز صد کیلو نان گندم را استفاده می‌کنند در افغانستان طبق راپورسازمان غذائی جهان [اف ای و] یک افغان سالانه ۱۵۲ کیلو نان خشک را به مصرف می‌رساند. بدین معنی ۸۴، ۴ میلون تن نان گندم ضرورت این کشور است. درصورت استفاده از وسایل مدرن و سیستم جدید زراعتی این حاصل را از یک میلون هکتار بدست آورده می‌تواند. در حالیکه دومیلیون هکتار مصروف تولید این گیاه است. پاکستان و هندوستان در تولید برنج اعلی مشهوراند. خریدار این برنج افغان است. تاجرین این برنج افغان و مارک برنج افغانی است اما برنج افغانی نیست سالانه میلیون‌ها دلار ارز این کشور به جیب آن‌ها می‌ریزد در حالیکه در افغانستان مناطق لغمان بغلان قندوز خان آباد لونگ وهرات شرایط مساعد به کشت انواع برنج دارند. کشت جوار در جلال‌آباد وجو جودرو ارزن در صفحات شمال خوب ارزیابی شده‌است.

حبوبات

از اینکه ریشه این گیاه مقدار زیاد نیتروژن را از هوا بخود جذب می‌کند و ر تقویه خاک مؤثر است بنام خاندان لیگوم یاد می‌شوند. حبوبات عبارتند از دانه ماش لوبیا مشنگ باقلا نخود انواع دال عدس و سایبین می‌باشد. کشت این گیاهان در هر گوشه افغانستان می‌شود ولی در شمال شرق افغانستان زیاده کشت می‌شود. لوبیا سرخ سفید و چشم بلبلی درافغانستان کشت می‌شود. لوبیا سرخ به اب زیاد ضرورت دارد. نخود که در مقابل خشکی مقاومت دارد در قسمت‌های زیاد افغانستان کشت می‌شود.

میوه‌جات

میوه جات درافغانستان طور وافر پیدا می‌شود. چون افغانستان زمستان سرد دارد دراکثر مناطق گیاهان می‌روید که تخم یا پندک آن باید حرارت منفی صفر را سپری کند. برخلاف در جلال‌آباد حرارت زیر صفر نمی‌شود در آن جا گیاهان مناطق گرم از قبیل مالته سنگتره کینو نارنج لیمون زیتوننیشکر می‌رویند. مناطق اطراف کوهای پغمان ساحه خوب برای رشد نهالسیب نوع Gulden dilcious و Red dilcious شفتالو خیلی مناسب است.

سبزی‌جات

پس از قرن ۱۸ در افغانستان تبلیغات برای خوردنسبزیجات اضافه شد. در جنب یک تعداد سبزیجات افغانی تخم یک تعداد سبزی از خارج وارد و بزر گردید. امروز در افغانستان بجز براکلی تقریباً تمامی سبزیجات به انواع مختلف می‌روید. در افغانستان سبزیجات به مقصد بدست آوردن منرال‌ها و آنزیم‌ها بدن و خوش‌مزه ساختن غذا مورد استفاده قرار می‌گیرند. سبزیجات اصلی افغانستان را ابوعلی سینا یادآوری نموده‌است. خوردن پیاز خیار ترائی گشنیز نعنا سیر طره مرچ کاهو کم برگ درقدیم مروج بود. بادنجان رومی بانجان سیاه کرم کدوسیب زمینی گلپی و غیره از خارج واردشده‌است. از اینکه سبزیجات در جلال‌آباد در زمستان کشت می‌شود. دولت آمریکا به منظور قطع کشت کوکنار برنامه‌های را در جلال‌آباد روی دست گرفته‌است. اخیراً ۲۰۶۸هکتار زمین تحت زرع قرارگرفته‌است. کشت کدو در بغلان ومیدان نتیجه خوب داده‌است. (۱۶). زیاده از ۲۳ نوع سبزیجات درین خاک موجود است.

مالداری

نگهداری و تربیه حیوانات یک بخش عظیم از زراعت می‌باشد. مالداران افغانستان بدو بخش تبدیل گردیده‌اند دهقانان قریه جات و کوچی هاعشایر. درسال۲۰۰۳ سازمان FAO با هزینه ۷۸۰۰۰۰ دلار آمریکایی که از جانب کشور ایتالیا معاونت شده بود، در ۳۶۷۰۰ قریه جات افغانستان نفوس شماری را باهمکاری ۹۰۰ افغان براه انداخت. درنتایج چنین نگاشته شده‌است. در افغانستان ۳۶۷۰۰ قریه وجود داشته به تعداد ۳ میلون فامیل در آن زندگی می‌نمایند. تعداد حیوانات موجود به مقایسه ۱۹۸۱ خیلی‌ها کم شده و گراف بطرف کم شدن حیوانات اهلی دیده می‌شود. فعلاً افغانستان دارای ۳٫۷ میلون گاو ۸٫۸ میلون گوسفند ۷٫۳۰ بز ۱۴۰۰۰۰ راس اسپ ۱٫۶ میلون مرکب ۱۸۰۰۰ شتر ۱۲٫۲ میلون دام مرغ مرغابی و غیره می‌باشد. تعداد کم شدن حیوانات از ۱۱–۱۴ راس هرسال در هر قریه می‌باشد. مثلاً در سال۱۹۸۱افغانستان به تعداد ۱۸ میلون گوسفند داشت. در سال ۱۹۹۵ به تعداد ۲۲ میلون در ۲۰۰۳ ۸ میلون راس گوسفند داشت. دوره طالبان شوم‌ترین دوره اقتصادی افغانستان بوده هیچ احصاییه وجود ندارد. اکنون ۱۲ شرکت افغانی گوشت را از هندوستان و مرغ را از آمریکا و برازیل وارد می‌نمایند. کدام پلان تدابیر دولتی دیده نمی‌شود که جلوگیر وارد نمودن گوشت نمایید. فعلاً در شهر کابل یک کیلو گوشت گوسفند ۳۰۰ افغانی، گوساله ۲۶۰ افغانی و گاومیشهای پاکستانی ۲۰۰ افغانی به فروش می‌رسد.

حیات وحش

کنترل حیوانات وحش بخش از کار زراعت می‌باشد؛ که از لحاظ حفظ محیط، شکار، تفرجگاه‌ها و غیره اهمیت زیاد دارد که بخش از اقتصادکشورها محسوب می‌شود. در افغانستان۱۲۰ نوع حیوانات پستاندار از نوع گوشت‌خواران و غیر گوشت‌خوار، ۵۰۰ نوعپرنده -۴۵۰۰ نوع گیاه خودرو، هم تعداد از خزندگان روی زمین و زیر زمین و ذوحیاتین انواع حشرات، بیشتر از ۲۶ نوع ماهیان وما رماهی وجود دارد. به تعداد ۲۷ نوع مارزهری غیر زهری واقعی آبی و خشکه شناخت گردیده‌است. تعداد از این حیوانات در حال انقراض اند؛ و تعداد ازبین رفته‌است. در مدت ۳۲ سال جنگ و فقر مردم آنچه که طبعی وجود داشت مورد تاراج قرار دادند. تقریباً تمامی عقاب باشه وشاهین در کشور شکار شده و به خارج قاچاق شده‌است. عمده‌ترین حیوانات وحشی افغانستان عبارتند از پلنگ، پشکهای کوهی و دشتی، پلنگ برفی در نواحی شمال شرقی، کفتار در قندهار آهو رنگ آهو ختن گوزن آجر آهومارکوپولو خرس سیاه آسیایی میمون بز شنگلدار آهو باختری بز کوهی در نواحی شرقی و شمال شرقی افغانستان وجود دارد. خوک وحشی در ولسوالی گلران هرات بادغیسات و غیره پیدا می‌شود. گرگ و روباه و شغال را می‌توان در همه نقاط افغانستان مشاهده نمود اگرچه آن‌ها هم به خاطر پوست شان از چنگ شکارچیان آرام ندارند و بعضی از انواع آن‌ها توسط شکارچیان از بین رفته یا خیلی کمیاب می‌باشند که ساحه حیات وحش افغانستان خیلی تنگ گردیده‌است. (۱۳)

چراگاه‌های طبیعی

چراگاه‌های طبیعی افغانستان حدود ۳۰ میلیون هکتار بوده که نصف ساحه این کشور را احتوا نموده‌است. است. چراگاه‌ها ثروت بزرگ ملی و تکیه گاه‌های اصلی رشد مالداری در افغانستان است. چرا گاهای کشورهای پیشرفته اول و انجام داردند؛ و در صورت نیاز تخم علوفه خوب خود پاش می‌دهند. چرا گاه‌ها باید نقشه‌برداری ساحه مجاز و ممنوعه داشته باشند. زمین‌های للمی از چراگاه جدا شوند. کیفیت ساحهٔ گیاهی و علفزارها در غذا و حاصل دهی حیوانات تأثیر مستقیم داشته و تابع شرایط جوی و اقلیمی و رشد گیاهی همان چرا گاه می‌باشد و بعضی از چرا گاه‌ها بالخصوص در نواحی جنوبی کشور جهت خشکسالی‌ها و چراندن بیرویهٔ دیگران، ماهیت و کیفیت خود را از دست داده‌اند و باید توجه کرد که این چراگاه‌ها نباید به خاطر اضافه چراندن حیوانات ازبین بروند. چراگاه‌های پامیر و شمال و مناطق مرکزی از چراگاه‌های طبیعی و همیشگی افغانستان است. چراگاه‌های افغانستان عموماً در دامنهٔ کوها قرار داشته و شکل موسمی را دارا می‌باشند و در ایام بهار چراندن حیوانات در چراگاه‌ها شروع شده و نظربه موقعیت جغرافیای و اقلیمی الی ماه عقرب ادامه می‌داشته باشد. هکذا چرا گاه از ساحه بته ئی بلند و جنگل دور نگه داشته شوند. دامنه کوها جایگاه چرا گاو گوسفند کوه‌ها برایبز و دشت‌های خشک برای شتر مناسب است. گوسفند قره قل حیوان مقاوم در هرنوع شرایط توافق دارد.

مرغ‌داری

در افغانستان ۵۵۰ نوع پرنده شناخته شده‌است؛ که در آینده ساختن فارم‌ها تربیه و نگهداری این موجودات زیبا در زیبایی کشور می‌افزاید. افغانستان داری تفرجگاه و زیارتهای زیاد می‌باشد که این محلات محل خوب برای رشد و تربیه کبوتر مرغابی و قاز می‌باشد. در شهر کابل مارکیت بنام کاه فروشی اند که دران جا پرندگان بشکل محلی تربیه می‌شود ولی درافغانستان فارم بزرگ پرندگان وجود ندارد. تربیه کبوتران رنگه وفروش آن در بازارهای بزرگ جز اقتصاد آینده کشور خواهدبود.
مرغداری: تربیه مرغ بشکل نیمه عصری درافغانستان از سالیان دراز است که مروج است. درین اواخر مزرعه‌های کوچک مرغ درمناطق هرات بامیان کابل و شمالی مروج گردیده‌است. ازاینکه تربیه مرغداری درایران سابقه بیشتر دارد افغان‌ها از وسایل و طرز تربیه ایرانی استفاده می‌کنند؛ و هکذا یک تعداد وسایل از اطریش نیز وارد می‌گردد. افغانستان دارای ۱۲ میلون پرنده و مرغ خانگی می‌باشد._(fao 2003)
فعلاً وارد کردن مرغ‌های یخچالی تحت نام بازار آزاداز خارج وارد می‌شود که بالای مرغداران تأثیر نموده‌است. افغانستان دارای مرغ‌های خانگی، مرغابی، قاز، کبک زری و فیل مرغ قوی‌اند. با ازدیاد ساختن این مرغان در فارم‌های بزرگ امید است غرض بهبود شرایط اقتصادی آن.

گل‌داری

مردم افغانستان از زمانه‌های خیلی قدیم با گل آشنائی داشتن؛ که می‌توان نوعیت گل‌ها را درسکه‌ها، مجسمه‌ها، مینیاتوری، کندن کاری روی اجسام نقاشی دریافت. گل‌های افغانستان به ۳ دسته یعنی درختی بته و علف تقسیمات شده‌است؛ که درختی آن سنجد واکاسیا و نوع بته ئی آن ارغوان گلاب و مرسل و فرشی آن پتونیفلاکس همبری امیری آدم چیره و غیره نام برد. بیشتر از ۲۰۰ نوع گل درافغانستان موجود است. در آینده برای استحصال عطر و زنبورداری و رنگ درآمد خوبی برای افغانستان خواهد بود. فعلاً کدام کمپنی تولید گل وجود ندارد. سازمان ملل درین اواخر برای دهاقین هرات کشت زعفران را ترویج می‌نماید. مدتی کشور آلمان در صفحات شمال تربیه گل پتونی را ترویج می‌نمود. سایر گل‌ها مارکیت ندارد در صورتی‌که مارکیت خارجی وجود داشته باشد مردم به کشت گل‌ها اقدام خواهند ورزید.

گیاهان پزشکی

یکی از اقلام صادراتی افغانستان را گیاهان پزشکی تشکیل می‌دهد؛ که سلانه ۲۰–۲۲ میلون دلار به دست می‌ایند. در جهان ۳۲۰۰۰۰ نوع گیاه وجود دارداز جمله ۲۵۰۰۰ نوع گیاه درافغانستان موجوداند. از جمله ۵۰۰ نوع آن شناسائی شده‌است. ۳۰۰ نوع گیاه پزشکی قابل استفاده می‌باشد. از جمله ۴۵ نوع آن ارزش تجارتی دارد. ۶ نوع آن را عمدتاً صادر می‌شود که عبارتند از هنگ زیره شیرین بویه ایارلنگ اسپند تخم کوکنار و هکذا گنده فیروزه، ترکیب موم لائی، چاسکو اسفرزه زعفران خاکشیر ساکو دانه نیز از اقلیت صادرات این کشور می‌باشد. ازاینکه مردم درین ۳۰ سال طور غیر فنی این گیاهان با ارزش را خودسران بریده‌اند. فرآورده‌های این گیاهان خیلی پائین آمده‌است. فعلاً دولت افغانستان در ده ولایت بریدن یک تعداد گیاهان پزشکی را ممنوع قرار داده‌است.

پرورش ماهی

قبلاً پروژه‌ای بند برق درونته سروبی کجکی و کوکچه و غیره نه تنها به منظور بدست آوردن برق بلکه به مقاصد گونه گون اعمار گردیده بود. از جمله پرورش ماهی نیز بوده‌است؛ ولی پس از جنگ‌ها بندها و حوض‌های ماهی از بین رفته‌است و ضرورت به احیا دارد. درین اواخر دولت فرانسه در گلبهار کنار دریای پنجشیر به ارزش ۲۵۰۰۰۰ دلار فارم تربیوی ماهی را ایجاد و به بهره‌برداری سپرده‌است. فعلاً کدام پروژه بزرگ ماهی در دست نیست. دره‌های افغانستان دارای آب‌های شیرین می‌باشد در صورت ساختن حوض‌های بزرگ تربیه ماهی در کنار دریاها میلیون‌ها دلار عواید بدست خواهد آمد. دو شرکت کانادای فعلاً در احیا و بازسازی کانال‌ها کار می‌نماید.

گیاهان نشه‌آور

کشت تریاک در۳۴ ولایت افغانستان مروج است. در زمان ظاهر شاه کشت این ماده از ۱۲۰۰ تن زیاده تجاوز نمی‌کرد. در آن زمان ترافیک پاکستان بود. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی کشورهای آسیای میانه ترافیک این ماده گردید. این ماده مافیای دولتی را با خود داشته شبکه‌های آن تا اروپا و آمریکا رسیده‌است. قاچاقچیان فعلاً کشتی راه‌آهن هواپیما و کشتی زیر دریای را در اختیار دارند. فعلاً حاصلات تریاک الی ۴۰۰۰ تن می‌رسد که ازین مدرک ۴٫۴۹ بیلون دلار عواید بدست می‌آید. این گیاه آب زیاد را درکار ندارد. حاصل این گیاه دریک هکتار۲۹٫۲کیلو می‌باشد.چرس (کنه بیس). این گیاه الی سال‌های ۱۹۹۲ صرف در مزارشریف کشت می‌گردید. پس از ۱۹۹۲کشت این گیاه ازدیاد پیدا نمود. فعلاً در۱۷ ولایت افغانستان کشت می‌شود. حاصل آن در یک هکتار۱۴۵ کیلو دریک جریب ۱۴٫۵ کیلو است. تولیدات این گیاه در سال ۲۰۱۰ ۱۵۰۰–۳۵۰۰ تن تولید گردید. بهای تولید یک هکتار به ۳۳۴۱ دلار آمریکایی می‌شود. در سال ۲۰۰۹ مجموع فروش ۴۳۸ میلون دلار برآورد (تخمین) شده‌است؛ که هرسال صدها هزار خانواده را به تباهی می‌کشاند. بخصوص نسل جوان کشورها را. در اروپا مافیا اولاً جوانان را به سگرت عادت می‌دهند بعداً به چرس بعداً به الکل و هروئین.

علوفه‌جات

علوفه جات به حیث یک بخش گیاهان و اساس مواد غذائی حیوانات را تشکیل نموده برای تهیه انرژی به صورت مستقیم به حیوانات و بشکل غیرمستقیم بالای انسان‌ها ضروری می‌باشد. علوفه جات به دو قسم اند یکساله مانند شبدر رشقه گلزرد شبدر، شبدر ایرانی شبدر دورگ و ماشک گل خوشه و علوفه جات دوساله مانند رشقه، اسپری، شبدر شیرین و شبدر قرمز می‌باشد. علوفه از برگ دانه و شاخه بسیاری گیاهان ساخته می‌شود. از برگ و ساقه نخود از ساقه ارزن از برگ جوار از رشقه و شبدر تمامی حصه گیاه استفاه می‌شود.

گیاهان اصلی افغانستان

در هر کشور که یک گیاه بشکل خودروی وجود داشته باشد. آن کشور مادر اصلی گیاه می‌باشد؛ که می‌توان از لوبیا یکنوع زردک زرد، پسته سیب بادام ۶۴ نوع انگور که سازمان غذائی ۹۶ نوع اعلان نموده نخود پنبه و سیر می‌باشد. البته افغانستان مادر یک تعداد گیاهان خودرو حشرات و جانوران وحشی نیست مثلاً درخت چلغوزه در آسیا صرف درافغانستان است ولی این درخت در آمریکا جنوبی است. وهم گیاهان دیگر هم مانند درانجا وجوددارد. (۱۵) و دلیل آن اینست که۲۵۰ میلیون سال قبل در روی زمین یک خشکه وجود داشته‌است.
اینکه جرا حیوانات و نباتات مشابه در افغانستان آسیا و آمریکا وجود دارد علت آن تخم نباتات از یک جا به جای دیگر توسط باد، دریا و پرندگان انتقال یافته‌است.