محمد صادقی تهرانی

معرّفی کلّی

وی از مراجع تقلید شیعه و مفسران معاصر است که تفسیر «الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السّنه» از اوست.
آثار او در زمینهٔ مطالعات تطبیقی ادیان، شامل کتاب‌های عقائدنا، المقارنات، رسول الاسلام فی الکتب السماویه، بشارات عهدین، مسیح از نظر قرآن و انجیل… است.
صادقی تهرانی در تفسیر قرآن، از روش قرآن به قرآن، استفاده می‌کرد و بعد از استاد خود محمّد حسین طباطبایی، در زمرهٔ کسانی است که به‌طور جدّی، از این روش، استفاده کرده‌است. وی در ابعاد فقهی، حدیثی، فلسفی، کلامی، عرفانی… و حتّی ادبیات عرب، به خود قرآن، تمسّک نموده و مخصوصاً، آیات الاحکام را در تفسیر خود، مورد بررسی خاصّی، قرار داده‌است.
او در برابر فقه پویا و فقه سنّتی-که عامّهٔ عالمان معاصر شیعی، بر مبنای آن دو، فتوا می‌دهند-، برای صدور احکام بر مبنای فقه گویا فتوا می‌دهد. او ارائه دهندهٔ فقه گویا است که در آن، تنها قرآن، محور استنباط است، بدین صورت که سنّت قطعیه از عرضه احادیث بر قرآن، به دست می‌آید.
در روش فقهی صادقی تهرانی-که آن را فقه گویا نام نهاده‌است-علم رجال، ملاک اصلی حجّیت نیست؛ بلکه تنها قرآن، ملاک اصلی است؛ با این روش، بین دو حدیث که یکی معتبر، ولی بر خلاف قرآن، و دیگری، ضعیف، ولی موافق قرآن باشد، حدیث دوم، پذیرفته می‌شود.
صادقی تهرانی با وجود مخالفت با نظام پهلوی، و فعّالیت‌ها و مبارزات سیاسی بسیارِ قبل از انقلاب، و رابطهٔ نزدیک با روح‌الله خمینی، مخالف ولایت فردی و غیر شورایی بود.
وی بیش از ۱۱۳ جلد کتاب-که نیمی از آن، به زبان عربی است-تألیف کرد که مشهورترین آن‌ها تفسیر الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن والسّنه است که طی ۱۰ سال و با تشویق استاد خود محمّد حسین طباطبایی، در شهر قم، به پایان برد.

درگذشت

صادقی تهرانی در اول فروردین ۱۳۹۰ درگذشت و پس از اقامه نماز توسط آقای اشکوری در حرم فاطمه معصومه، روز سوم فروردین در قبرستان باغ بهشت قم به خاک سپرده شد.
سید علی خامنه‌ای در پیام تسلیتی که خطاب به مهدی مصطفوی، قائم مقام وزارت امور خارجه و داماد صادقی، صادر کرده بود، از صادقی به عنوان عالمی متفکر، یاد کرد.

روش فقهی

وی در قسمتی از کتاب اصول الاستنباط و در بخش اصول استنباط فقهی و روش فقهی که در سایت رسمی خود منتشر نموده، قرآن و سنت (بر محور کتاب) را پایه اصول استنباط فقهی و دلائل قطعی و معصوم می‌داند. از دیدگاه وی کتاب و سنت، برهم تطابق دارند و محور احکام اخلاقی، عقیدتی، فردی، اجتماعی، عبادی، سیاسی و… فقط قرآن و در رتبه دوم، سنت منطبق بر محور وحی قرآنی است؛ و بر حسب نصوص، فقط کتاب الله، دلیل است؛ هم مشرِّع و هم دلیل شرعی است.
او بدین شیوه، بقیهٔ مبانی استدلال و استنباط فقهی مشهور شیعه و اهل سنت از جمله؛ عقل، اجماع و شهرت را به گونه استقلالی و سیره علما، خبر واحد ظنی، قیاس، استحسان، استصلاح و… را به‌طور مطلق با استدلال به قرآن، مردود می‌داند

ولایت مطلقه فقیه

صادقی تهرانی، گر چه با نظام پهلوی، به شدّت، مخالف بود و در آن دوران، فعّالیت‌های سیاسی بسیاری داشت و از شاگردان و هم‌رزمان روح‌الله خمینی بوده و از سوی ساواک نیز، به‌طور غیابی، به اعدام، محکوم شده بود؛ امّا پس از بپیروزی انقلاب ایران، از منتقدان نظریهٔ ولایت مطلقه فقیه شد. وی، به ولایت شورایی فقیهان در عصر غیبت کبرا، معتقد بود آن‌هم شورایی که با رأی مردم، انتخاب نمی‌شود؛ زیرا اعتقاد داشت که در هر انتخاباتی، رأی دهندگان باید در آن موضوع، تخصّص داشته باشند؛ پس، رأی غیر تخصّصی را حرام می‌دانست و موافق برگزاری انتخابات به صورت معمول نبود.
هرگز نمی‌تواند فرد، مبنای مشروعیت باشد. ولایت مطلق، از آنِ خداست، و ولایت شرعی، با پیامبر و ائمّه [شیعه] است، علما ولایت کلّی ندارند؛ علما هم، خطا می‌کنند.
داماد وی، گفته‌است که او تا آخر عمر، حامی انقلاب اسلامی ایران بود و همواره با علی خامنه‌ای، همراه بود؛ هر چند این ادّعای دامادش، با توجّه به انتقادات صادقی تهرانی به حکومت وقت و نیز، رفاقتش با مراجع تقلید منتقدی مثل حسین علی منتظری...، چندان درست، به نظر نمی‌رسد.
وی دربارهٔ سرکوب مراجع تقلید مردمی، و هواداران دیگر عقاید توسّط حکومت جمهوری اسلامی، گفته بود:
نباید چنین بکنند. با این حمله‌ها و هجوم‌ها خیلی خطا می‌کنند. با یهود و نصارا و بهایی‌ها هم، نباید چنین کرد، مسلمانان وهّابی هم، احترام دارند. مراجع، اختلاف داشته باشند با هم، به دعوا نمی‌رسند، و این رفتارها اشتباه است.

سجده ملائکه بر آدم یا خدا؟

صادقی تهرانی بر خلاف نظر رایج اکثر مفسران، سجده ملائکه را به شکرانه خلقت آدم بر خدا می‌داند و نه بر آدم.

آثار

تألیفات برتر وی تفسیر ۳۰ جلدی الفرقان و تفسیر موضوعی در ۳۰ جلد و همچنین حدود ۱۰۰ جلد کتب دیگر به زبان‌های عربی و فارسی است.
همچنین پس از درگذشت او آثار وی در حال ترجمه به زبان‌های انگلیسی و فارسی نیز می‌باشند.

همایش بیداری قرآنی

روز پنج شنبه ۱۵ اسفند ماه ۱۳۹۲ش. همایشی با عنوان بیداری قرآنی با محوریت بررسی اندیشه‌های قرآنی صادقی تهرانی در دانشگاه مفید قم برگزار شد.