محمود خاتمی

زندگی

محمود خاتمی در سال ۱۳۴۲ در تهران متولد شد. پدرش محمدرضا خاتمی بروجردی از عالمان دینی و مادرش نیز از خاندان طباطبایی بروجردی است. وی تحصیلات مقدماتی را در همان شهر گذرانده و در هر دو سنت ایرانی-اسلامی و غربی تحصیل و پرورش یافت  و تحصیلات و تحقیقات خود رادر زمینه فلسفه در دانشگاه‌های ایران و انگلستان پی گرفت. ابتدا به دانشگاه تهران رفت و درجات کارشناسی فلسفه، کارشناسی ارشد الهیات (ادیان و عرفان)، کارشناسی ارشد فلسفه، دکتری فلسفه را اخذ کرد، سپس به انگلستان رفت و مجدداً به تحصیل و تحقیق ادامه داد. خاتمی پس از فارغ‌التحصیلی و اخذ دومین دکترای خود، و گذراندن دوره پژوهشی پس از آن در انگلستان، به ایران بازگشت و رسماً به دانشگاه تهران پیوست، و در مدت کوتاهی به مقام استاد تمام در گروه فلسفه دانشگاه تهران دست یافت، و اکنون نیز در آنجا به تدریس و تحقیق مشغول است. خاتمی چندین سال نیز به عنوان استاد مدعو به تحقیق و تدریس در برخی از دانشگاه‌های کانادا و آمریکا، و نیز گاهی در برخی دانشگاه‌های داخل ایران پرداخته‌است.
آثار او در دو دهه گذشته به زبان‌های فارسی و انگلیسی به صورت کتاب و مقاله منتشر شده‌اند. آثار فارسی او بیشتر جنبه تعلیمی و طرح مسائل معاصر برای فارسی زبانان را دارند؛ امّا درعوض آثار او به انگلیسی، حاوی فلسفه و نظریه‌های اوست. محمود خاتمی، مطرح‌کننده بعضی از حوزه‌های معاصر فلسفه از جمله فلسفه ذهن، پدیدارشناسی دین، پدیدارشناسی هنر، و پدیدارشناسی اخلاق در ایران بوده‌است. او همچنین فلسفه‌ای منسجم برای کلیت تاریخ هنر و زیبایی‌شناسی ایرانی (قبل و بعد از اسلام) به زبان فارسی تدوین کرده، و به شیوه منظمی دوره‌ها و هنرهای سنتی ایرانی را با آن فلسفه تفسیر نموده‌است. (نگاه کنید به: پیش‌درآمد فلسفه‌ای برای هنر ایرانی؛ و نیز مقاله مریم مصطفوی).

فلسفه انتتیک

فلسفه اصلی خاتمی دربارهٔ انسان و نسبت او با حیات است، و در همین راستا بسیاری از مسائل فلسفی را از منظر خود بازنگری کرده‌است. وی در آثار انگلیسی خود، با ارائهٔ فلسفهٔ خاصی که به فلسفه انتتیک معروف شده‌است، رهیافت تازه‌ای به انسان و نسبت‌های او داشته‌است. فلسفهٔ انتتیک، فلسفه‌ای سیستماتیک با محوریّت انسان و تحلیل انتتیک اوست. در همین زمینه، خاتمی نظریه‌ها وایده‌های جالبی را در مورد وجود انسان، آگاهی، عمل و اراده، نفس و بدن، و در مجموع سوبژکتیویتهٔ انسانی، ارائه داده‌است. (Taylor 2010) رهیافت خاتمی به انسان، بسیار خاص است؛ بر اساس آن، انسان از حیث وجودی یک عمل متعالی است. یکی از مهم‌ترین مسائلی که خاتمی در این فلسفه بدان اشتغال داشته‌است سوبژکتیویته است. او مدلی خاص برای سوبژکتیویتهٔ انسان عرضه کرده‌است، که در عین حال که به توانایی‌های حاصل شده از دوران جدید برای انسان سازگار است، لوازم و محدودیّت‌های سوبژکتیویسم جدید را ندارد(Taylor 2010). از مهم‌ترین کتاب‌های خاتمی، که به زبان انگلیسی در این باره بحث کرده‌اند، می‌توان ازتامّلات صدرایی، متافیزیک انسان، از آگاهی به وجدان، ذهن متعالی، انفعالات نفس، روانشناسی و خود انتتیک نام برد. کاربرد این فلسفه در حوزه ارزش‌شناسی – از جمله ارزش‌های هنری، اخلاقی، و دینی – از کارهایی است که خاتمی در آثار انگلیسی خود گسترش داده‌است.

دستبرد فکری

در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۱۴، مطلبی از سوی کاربری مهمان در تارنمای دیلی‌نوس منتشر شد که در آن ادعا شده بود محمود خاتمی در برخی از آثار انگلیسی خود مرتکب دستبرد فکری گسترده شده‌است. در پی این ادعا، مجله ارگانون اف – که یکی از مقالات محمود خاتمی را در سال ۲۰۰۳ منتشر کرده بود – رسماً در وب‌سایت خود اعلام کرد که محمود خاتمی در این مقاله مرتکب سرقت علمی شده‌است؛ طبق اعلام این مجله، مقالهٔ خاتمی تقریباً رونوشت واژه به واژه‌ای از مقالهٔ اندرو کارپنتر است که انتشارات راتلج آن را ضمن مجموعه‌ای از مقالات منتشر کرده بود. این مجله سپس مقالهٔ خاتمی را با توضیحی دربارهٔ کلاهبرداری علمی او از تارنمای خود برداشت.
در فوریهٔ ۲۰۱۵ یکی دیگر از مقالاتی که به نام وی منتشر شده بود همراه با توضیحاتی از سردبیر از وبگاه آن مجله حذف شد.
روزنامه شرق در گزارشی دربارهٔ سرقت علمی در ایران در آذر ۱۳۹۳ نوشت «ناشر این کتاب – خانه نشر دکتر مولر – در سال ۲۰۱۰، دقیقاً ۱۰ کتاب از محمود خاتمی منتشر کرده که حتی یک نسخه هم از این کتاب‌ها در هیچ‌یک از کتابخانه‌های دانشگاه تهران موجود نیست. اما آنچه مسلم است در دانشگاه‌های ایران انتشار کتاب به زبان انگلیسی در فرایند ارتقای استادان از رتبه دانشیار به استاد تمام بسیار تأثیرگذار است». این روزنامه، در هنگامی که خاتمی در فرصتی پژوهشی در کانادا به سر می‌برد، با سید حمید طالب‌زاده، مدیر گروه فلسفه دانشگاه تهران، گفتگو کرد. به گفتهٔ طالب‌زاده، نامه‌نگاری‌های گروه فلسفه دانشگاه تهران با خاتمی پاسخی از وی در پی نداشته‌است.
در تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۹۳، دانشگاه تهران در بیانه‌ای بدون نام بردن از خاتمی، خبر از تشکیل کمیته‌ای از برجسته‌ترین استادان این دانشگاه برای بررسی موضوع سرقت علمی «یکی از اعضاء هیئت علمی دانشگاه» داد.