بهائیت توحیدی

بهائیت توحیدی (به انگلیسی: Unitarian Baha'i) یکی از شاخه‌های آئین بهایی است که شاخصه آن تمرکز بر آزادی وجدان فردی می‌باشد.   این مشخصه بر خلاف اعتقاد شاخه بزرگتر آئین بهائی که بر مبنای رهبری و صاحب قدرت و اعمال نفوذ بودن بیت العدل جهانی بر پیروانش است، بر آزادی وجدان فردی تأکید داشته و از محمد علی نوری فرزند دوم میرزا حسین علی نوری بنیان‌گذار آئین بهائی پیروی می‌کنند. این گروه ارتباطی با گروه بزرگتر مستقر در شهر حیفا ندارد. به‌طور تاریخی این شاخه کوچک از زمان مرگ بنیان‌گذار آئین بهائی، میرزا حسین علی نوری ملقب به بهاءالله، در سال (۱۸۹۲ میلادی) و بروز اختلاف میان دو پسر او، عباس افندی و میرزا محمد علی و تا زمان مرگ میرزا محمدعلی در سال ۱۹۳۷ وجود داشته‌است. امروزه، بهاییت توحیدی توسط انجمن بهاییت توحیدی در حال احیا شدن است. این مؤسسه غیر انتفاعی در مارچ سال (۲۰۱۰ میلادی) در آمریکا بنیان نهاده شد. 
بهاییان توحیدی علی محمد باب و بهاءالله را مربیان معنوی الهام شده می‌دانند. آن‌ها عبدالب‌ها و میرزا محمدعلی را به عنوان جانشینان بهاءالله می‌شناسند. به نظر آنها، اعتبار جایگاه شوقی افندی، به عنوان ولی امر آئین بهائی، سؤال‌برانگیز بوده، بیت العدل جهانی مستقر در حیفا را به عنوان یک مقام الهی که باید اطاعت شود قبول ندارند.

تاریخچه بهائیت توحیدی

اولین بهایی توحیدی میرزا محمدعلی ، دومین پسر بهاءالله بود که به غصن اکبر نیز مشهور است. طبق وصیت بهاءالله، محمد علی افندی  پس از عبدالبهاء، پسر بزرگتر، می‌بایست جانشین پدر بشود. هیچکدام از فرزندان دیگر بهاءالله در وصیتنامه نام برده نشدند. به گفته ادوارد براون عبدالب‌ها و میرزا محمدعلی دربارهٔ مقدار اختیاراتی که وصیتنامه بهاءالله به عبدالب‌ها داده بود توافق نکردند و نزاع آن‌ها نهایتاً به یک دعوای خانوادگی تبدیل گشت. 
همچنین از منابع دیگر، شعاع الله در مجله بِهائی کوارترلی (به انگلیسی: Behai Quarterly) و و ویلیام مکیلوی میلر کشیش مسیحی در کتاب خوب تحت عنوان آئین بهائی که در تاریخچه و تعالیم آن نگاشته است، به این موضوع اشاره کرده‌اند.  
در این میان، بیشتر اعضای خانواده بهاءالله از جمله دو همسر بازمانده بهاءالله، فاطمه و گوهر و تمامی فرزندان آنها، از میرزا محمدعلی حمایت کردند. آن‌ها از جانب عبدالب‌ها طرد شدند و ناقض عهد معرفی گشتند زیرا حاضر به اطاعت از او و پذیرفتن برداشت او از آیین بهایی نشدند.  اما بهیّه خانم، دختر بهاءالله از همسر اول او آسیه خانم، به همراه اکثر قریب به اتفاق بهاییان از عبدالب‌ها حمایت کردند. 
ابراهیم جرج خیرالله، یک مسیحی اهل سوریه که به بهاییت گروید، به آمریکا مهاجرت کرد و اولین جامعه بهایی را در آمریکا بنا نهاد. او در ابتدا به عبدالب‌ها وفادار بود اما فکر می‌کرد که عبدالب‌ها بازگشت مسیح است. وقتی عبدالب‌ها خبردار شد که این باور در حال گسترش میان بهاییان آمریکاست، طبق نظر نویسنده بهایی پیتر اسمیت، مشقت بسیاری در درست کردن این اشتباه متحمل شد.  بعد از آن، خیرالله در دعوای میان پسران بهاءالله تغییر موضع داد و به طرفداری از میرزا محمدعلی پرداخت. او انجمن (به انگلیسی: Behaists) را تشکیل داد که تشکلی مذهبی برای ترویج بهاییت توحیدی در آمریکا بود. این انجمن بعد از مرگ خیرالله توسط شعاع الله بِهایی، پسر میرزا محمدعلی رهبری شد.  
شعاع الله بِهایی، بزرگترین نوه بهاء الله، در جون 1904 به دستور پدرش میرزا محمدعلی به آمریکا مهاجرت کرد.  او به مدت سه سال، 1934م تا 1937م، یک مجله بهاییت توحیدی را با نام فصلنامه بِهایی (به انگلیسی: Behai Quarterly) منتشر کرد. این مجله به زبان انگلیسی بود و شامل نوشته‌های میرزا محمدعلی (غصن اکبر) و چندین بهایی توحیدی دیگر از جمله شعاع الله، خیرالله، میرزا مجدالدین (پسر خواهر و داماد بهاءالله) و چند امریکایی دیگر بود.

بهائیان توحیدی معاصر

نگار بهایی اَمسالِم (به انگلیسی: Nigar Bahai Amsalem)، نتیجه بهاءالله، یا نوه میرزا محمدعلی و نوه بدیع الله که کوچکترین پسر بهاءالله می‌باشد، از جمله بهائیان توحیدی می‌باشد. در سال 2006 در فیلم مستند "بهاییان در حیات خلوت"، ساخت اسراییل، از وی مصاحبه‌ای به عمل آمد. خانم امسالم ضریحی برای پدربزرگ خود میرزا محمدعلی در محل دفن او ساخته است. 
امروزه بهاییان توحیدی به دنبال احیاء تفکر غصن اکبر هستند، در عین اینکه تأتیرات مثبت عبدالب‌ها در آیین بهایی را نیز ارج می نهند. بهاییت توحیدی مدرن برداشتی است که در آن بر یگانگی و برتری خدا، انسانیت، محدود بودن تمام رهبران مذهبی از جمله پیامبران، اهمیت پذیرش و مدارا با پیروان بهاءالله و مردم تمام ادیان، و وارد شدن بهاییان در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی تأکید می‌گردد.  بسیاری از بهاییان توحیدی امروزه عضو یا پشتیبان انجمن بهاییان توحیدی هستند و در گردهمایی‌های آن‌ها شرکت می نمایند.