آنتونی فلو

از بی‌خدایی تا خداباوری

فلو در سال ۱۹۵۰ با نگارش مقاله «الهیات و ابطال‌پذیری» مبحث تحقیق‌پذیری عبارات دینی و به ویژه عبارت «خدا وجود دارد» را از نو باز کرد. از آن زمان به مدت بیش از نیم قرن وی در جایگاه استادی فلسفه در دانشگاه‌های آکسفورد، آبِردین، کیل و ریدینگ و به عنوان سخنران در بسیاری از دانشگاه‌های آمریکایی و کانادایی، در مباحث علمی، کتابها، سخنرانی‌ها و مقالات خود از بی‌خدایی دفاع می‌کرد و به انتقاد از اعتقاد به زندگی پس از مرگ می‌پرداخت.
از مهم‌ترین آثار وی در این دوره می‌توان به رویکرد جدید به تحقیقات روانی، خدا و فلسفه، مقدمه‌ای بر فلسفه غرب، حیوان خردمند و فلسفه اعتقادی هیوم اشاره کرد.
او در سال ۲۰۰۴ از امضا کنندگان مانیفست انسان گرا بود (نک انسان گرایی و آرمان‌هایش) با این حال در سال ۲۰۰۴ در ۸۱ سالگی رسماً تغییر عقیده‌اش در زمینه فلسفه دین را اعلام کرد و پذیرفت که جهان آفریده شده‌است.
هنوز مدتی نگذشته بود که فلو کتاب خداوند وجود دارد: چگونه رسواترین بی‌خدای جهان فکرش را تغییر داد را تألیف نمود. کتاب مذکور با انتقادات بسیاری مواجه گشت و نیویورک تایمز نوشت که فلو به علت کهولت دچار زوال عقل شده و Roy Abraham Varghese مؤلف اصلی کتاب است. موضوع همچنان محل ستیز باقی‌ماند و واکنش‌های بسیاری برانگیخته شد.
این کتاب با نام هرکجا که دلیل ما را برد همراه با مقدمه‌ای تفصیلی از مترجم به فارسی برگردانده و توسط پژوهشگاه علوم انسانی چاپ شده‌است.
آنتونی فلو در سه دهه نماد خداناباوری فیلسوفانه ای بود که در نقد براهین اثبات وجود خدا و ناتمام نشان دادن آن براهین سعی بلیغی نمود ….. اما شگفت اینکه در سالهای پایانی عمر با نوشتن یک کتاب و چند مقاله از موضع فلسفی پنجاه ساله خود دست کشید و اعلام کرد مطالعات عمیقتر او در حوزه زیست شناسی مولکولی و ژنتیک او را متقاعد ساخته است که بدون وجود و اراده خالق ، جهان و حیات شکل نمیگرد .
او در مصاحبه ای که با نشریه «انجمن فلسفى – انجیلى» Philosophia Christ در شماره زمستان سال ۲۰۰۵ انجام داد آب پاکی را بروی دست همه کسانی که او را اسطوره خداناباوری عقلی می دانستند ریخت و در خلال این مصاحبه که پرفوسور هابر ماس فیلسوف و مورخ پر کار دانشگاه لیبرتی با مهارت و دقت آن را رهبری میکرد اعلام داشت که دست از الحاد شسته است و به وجود خالقی برای جهان اعتقاد یافته است .
البته آنتونی فلو در آغاز همان مصاحبه اعلام میکند من هنوز به خدای ادیان ( با تاکید بر ادیان ابراهیمی ) اعتقادی ندارم . خدای او بیشتر به خدای ارسطو و اسپینوزا شباهت دارد . خدای او همان واقعیت نهایی یا به تعبیر دیگر علت اولی است . حال آنکه خدای ادیان ابراهمی قصد روشنی برای آشکارگی از طریق وحی دارد و کنشهای معینی را از انسان مطالبه می کند .
به هر حال سلوک فکری فلو از الحاد به دئیسم ( خداباوری عقلی – طبیعی ) حادثه بسیار مهمی محسوب می گردد تا آنجا که بسیاری از پیروان و هواداران پر و پا قرص او مبهوت از این چرخش در دقایق نهایی در صدصد برآمدند تا انگیزه هایی روانشناختی برای این تغییر موضع دست پا کنند . انگیزه هایی مانند کهولت و ترس از مرگ ، بازگشت به خویشتن دوران نوجوانی که پدری کشیش داشته است و حتی برخی دمانس و زوال عقل را در افکنده اند
اما مصاحبه او با دکتر هابرماس که در نشریات معتبر امریکایی و اروپایی انعکاس هایی پی در پی داشته است نشان از آن داشت که فیلسوف پیر همچنان بر فکر و اندیشه خود تسلط دارد و در طرح استدلال های جدید هنوز از قوه تفکر قوی برخوردار است
او صراحتا در این مصاحبه آثار علمی – فلسفی گذشته خویش را منسوخ شده و پیوسته به تاریخ قلمداد میکند .وب سایت دکتر محمود عبایی
قصد من از این یاد داشت تایید موضع جدید او یا مخالفت با موضع ملحدانه دیروز او نیست بلکه توجه به سعه وجودی انسان است که حتی تا آخرین لحظه حیات می تواند نو آوریهای فکری شگرف و تغییرات بنیادین علمی داشته باشد . مشروط بر آنکه انسان ذهنی گشوده برای رویارویی با فکت های جدید داشته باشد .

همچنین، سرگذشت آنتونی فلو، هم دوره الحاد و هم دوره خداباوری، به علاوه انتقادها به تغییر عقیده فلو و پاسخ‌هایی که به آن‌ها داده شده، در کتابی با عنوان «خدا وجود دارد» توسط انتشارات سپیده باوران به چاپ رسیده است. مقدمه این کتاب را گری هابرماس استاد فلسفه دانشگاه لیبرتی و دوست هابرماس نوشته است.
آنتونی فلو سرانجام در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۱۰ در حالی که به وجود خدا باور داشت در گذشت.