گنبد آهنین

دلایل و تاریخچه طراحی

حزب‌الله لبنان از دهه ۱۹۹۰ شلیک راکت‌های کاتیوشا به شهرها و دیگر مراکز جمعیتی شمال اسرائیل را آغاز کرده و به این ترتیب به یک تهدید جدی امنیتی برای این کشور تبدیل شده‌است. اسرائیلی‌ها از آن زمان به فکر طراحی یک سیستم دفاع موشکی کوتاه‌برد افتادند که بتواند راکت‌های کوچکی را که در ارتفاع بسیار پایین پرواز می‌کنند، در مدت زمان کوتاه پرواز آن‌ها و با هزینه‌ای قابل قبول سرنگون کند، هرچند مقامات نظامی آمریکا در آن زمان به آن‌ها هشدار داده بودند که چنین پروژه‌ای محکوم به شکست خواهد بود.
انتخاب دانیل گلد به عنوان رئیس «شورای تحقیق و توسعه» نیروهای دفاعی اسرائیل باعث شد تا ایده ساخت این سیستم دفاع هوایی فرصت به واقعیت پیوستن را پیدا کند. گلد حامی سرسخت این پروژه بود و حتی برای تأمین مالی این پروژه مقررات مربوط به قراردادهای پیمان‌کاری وزارت دفاع اسرائیل را دور زد و سیاست‌مداران بانفوذ کشور را به حمایت از آن ترغیب کرد.
حزب‌الله لبنان در جنگ سال ۲۰۰۶ حدود ۴ هزار راکت توپخانه‌ای، که بیشتر آن‌ها از انواع کوتاه‌برد کاتیوشا بودند، را به سوی شمال اسرائیل شلیک کرد. این حملات جان ۴۴ شهروند غیرنظامی اسرائیل را گرفت و ۲۵ هزار نفر را وادار به ترک خانه و کاشانه خود کرد.
از سوی دیگر جنوب اسرائیل نیز از سوی نوار غزه مورد حملات پیاپی راکتی و خمپاره‌ای، از سوی گروه‌های مبارز فلسطینی به خصوص حماس، قرار گرفته‌است. بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ بیش از ۴ هزار راکت و ۴ هزار خمپاره به سوی مراکز جمعیتی جنوب اسرائیل شلیک شده‌است. بیشتر آن‌ها راکت‌های دست‌ساز قسام هستند که با استفاده از پرتابگرهای تکی بی‌ام-۲۱ گراد که به‌طور قاچاق وارد غزه می‌شوند، شلیک می‌شوند این پرتابگرها در مقایسه با روش‌های ساده‌تر پرتاب راکت را به برد بیشتری می‌رسانند. به این ترتیب حدود یک میلیون اسرائیلی در شمال و یک میلیون نفر در جنوب زیر سایه این حملات مداوم زندگی می‌کنند.
یش از آغاز طراحی گنبد آهنین مقامات دفاعی اسرائیل به تحقیق و آزمایش بر روی سیستم‌های دیگری برای مقابله با راکت‌های توپخانه‌ای و گلوله‌های توپ و خمپاره مشغول بودند. یکی از آن‌ها پروژه مشترک آمریکا و اسرائیل به نام سیستم لیزری نتیلوس بود که با اشعه لیزر راکت‌ها را در هوا منفجر می‌کرد. پروژه ساخت این سلاح لیزری که اهداف خود را با اشعه لیزر نابود می‌کرد، در سال ۲۰۰۵ در حالی که ۳۰۰ میلیون دلار هزینه برداشته بود، به دلیل اندازه بسیار بزرگ، هزینه بالا و عملکرد ضعیف، متوقف شد. در فوریه ۲۰۰۷ وزیر دفاع اسرائیل، امیر پرتز، انتخاب گنبد آهنین را به عنوان راه حل اسرائیلی برای مقابله با تهدیدات راکتی کوتاه‌برد اعلام کرد.
شرکت صنایع دفاعی رافائل در مناقصه ساخت این سیستم شرکت آمریکایی لاکهید مارتین را شکست داد و قرار شد در همکاری نزدیک با نیروهای دفاعی اسرائیل گنبد آهنین را طراحی کرده و وظیفه ساخت واحد فرمان این سیستم هم به شرکت نرم‌افزاری ام‌پرست واگذار شد. گنبد آهنی در طول کمتر از چهار سال از روی کاغذ به یک سیستم آماده نبرد تبدیل شد. این مدت برای ساخت سلاحی که هیچ جنگ‌افزار مشابهی برای اقتباس و الگوگیری از آن وجود نداشته‌است، به طرز عجیبی کوتاه است.

تاریخچه عملیاتی

در سال ۲۰۱۱ سه آتشبار گنبد آهنی در شهرهای اشدود، اشکلون و بئرشبع مستقر شدند و تا سال ۲۰۱۳ در مجموع ۹ آتشبار در نقاط مختلف کشور مستقر شده‌اند. هر آتشبار به‌طور تقریبی ۱۵۰ کیلومتر مربع را پوشش می‌دهد. ۳۳ راکت در سال ۲۰۱۱ توسط این سیستم منهدم شد که به معنای نرخ موفقیت ۷۵ درصدی این سیستم بود. برخی از اشتباهات این سیستم به دلیل یک اشکال فنی در رادار آن بود که مورد اصلاح قرار گرفت و در جریان حملات راکتی سال ۲۰۱۲ به اسرائیل بیش از ۹۰ درصد راکت‌های با موفقیت توسط این سیستم شکار شدند.
اولین واحد این سپر موشکی در ماه مارس ۲۰۱۱ در منطقه بئرشبع، که در ۴۰ کیلومتری مرز اسرائیل با غزه واقع است، مستقر شد. یک ماه بعد این سیستم با سرنگون کردن یک راکت گراد که از غزه شلیک شده بود، برای اولین بار به‌طور واقعی مورد امتحان قرار گرفت.

هزینه

آمریکا از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ نزدیک به ۹۰۰ میلیون دلار برای تولید این سیستم به اسرائیل کمک مالی کرده‌است. مجلس نمایندگان آمریکا با تصویب کمک ۶۸۰ میلیون دلاری در بودجه سال ۲۰۱۳ کشور خواستار شده که در ازای آن تکنولوژی این سیستم در اختیار آمریکا گذاشته شود و در صورت نیاز به تولید مشترک آن نیز اقدام شود. به همان شیوه‌ای که در مورد موشک ضد بالستیک ختس و موشک سطح‌به‌هوای در حال طراحی فلاخن داوود اقدام شده و تکنولوژی آن‌ها به ایالات متحده منتقل شده‌است.
پروژه گنبد آهنین در طول پنج سال نخست در مجموع حدود ۵۵ میلیون دلار هزینه داشته‌است. مقامات اسرائیل معتقدند در مجموع ۱۳ سکوی عملیاتی از این سیستم دفاع هوایی کشور را به‌طور رضایتبخشی تأمین می‌کنند.
هزینه برپا کردن هر سکوی عملیاتی گنبد آهنین، ۵۰ میلیون دلار است. تا کنون ۵ سکوی عملیاتی مستقر شده‌اند، اما مقامات اسرائیل در نظر دارند که تا پایان سال ۲۰۱۳ هشت سکوی دیگر را نیز اضافه کنند. هزینه ساخت هریک از موشکهای رهگیر تامیر حدوداً ۶۰ هزار دلار است. در حالی که هزینهٔ یک راکت قسام ۸۰۰ دلار است.
رئوون پداتزور تحلیلگر نظامی، خلبان سابق، و پروفسور علوم سیاسی در دانشگاه تل‌آویو، با مقایسهٔ هزینهٔ هر موشک رهگیر تامیر با هر موشک قسام، این سامانه را از لحاظ صرفهٔ اقتصادی مورد نقد قرار داده‌است و می‌گوید شلیک تعداد زیادی قسام می‌تواند از لحاظ اقتصادی اسرائیل را تهدید کند.
مقامات رسمی در پاسخ به این انتقاد معتقدند که این سیستم جلوی حملات راکتی بالقوه کشنده‌ای را می‌گیرد که می‌توانند کشور را به سوی جنگی سوق دهند که هر روز آن ۳۸۰ میلیون دلار هزینه دارد.