فعل عبارتی در زبان انگلیسی

تعریف، مفهوم معنایی و اهمیت

در زبان انگلیسی فعل عبارتی به عبارت یا گروه‌واژه‌ای اشاره دارد که شامل یک فعل اصلی به همراه یک یا چند وند است. وندها در فعل‌های عبارتی، حرف‌های اضافه یا قیدها هستند. معنای فعل‌های عبارتی ممکن است با معنای فعل اصلی‌شان متفاوت باشد. این قاعده ممکن است به شکلی برعکس نیز باشد یعنی گاهی نه تنها معنی فعل عبارتی با فعل اصلی آن متفاوت نیست بلکه تأکیدکنندهٔ معنای فعل اصلی نیز می‌باشد. فعل‌های عبارتی بخش مهمی از زبان انگلیسی به‌شمار می‌روند. فعل‌های عبارتی در بیشتر مواقع معنا و مفهوم فعل اصلی تشکیل دهنده خود را به صورت مصطلح تغییر می‌دهند.
فراگیری این دسته از فعل‌ها همانند دیگر کلمه‌های انگلیسی نیست به عبارتی دیگر یادگیری آن‌ها ساده و ابتدایی نمی‌باشد.
در تعریفی دیگر می‌توان گفت، فعل عبارتی یک فعل ترکیبی است که شامل یک فعل اصلی و یک یا چند وند است. از دید جمله‌شناسی فعل عبارتی در نهایت نقش یک واحد نحوی و یک واحد معنایی را در جمله بازی می‌کند. وندها در فعل‌های عبارتی نقشی تکمیل‌کننده را ایفا می‌کنند. واژه‌نامه انگلیسیِ آمریکایی لانگمن فعل‌های عبارتی را فعل‌های ویژه خوانده که از یک فعل اصلی به همراه ادات قیدی یا حرف اضافه ساخته شده‌اند.
به عنوان نمونه فعل اصلی look به تنهایی به معنای نگاه کردن است ولی وقتی حرف اضافه up پس از آن می‌آید معنای آن تغییر پیدا کرده و به واژه‌ای را در لغتنامه یافتن، دنبال اطلاعاتی در کتابی بودن، به کسی سر زدن و رو به راه شدن (اوضاع) تغییر معنی می‌دهد.
مثالی دیگری که در این خصوص می‌توان یادآور شد فعل do به معنای انجام دادن است، این فعل وقتی با وند up ترکیب می‌شود، تشکیل فعل عبارتی do up (به معنی بالا کشیدن زیپ یا بستن دکمه‌های یک لباس یا همچنین زیپ شدن یا بسته شدن دکمه‌های یک لباس به روشی خاص) را می‌دهد که معنایش با do کاملاً متفاوت است.
در برخی موارد معنای فعل عبارتی نه تنها با معنای فعل اصلی متفاوت نیست بلکه ممکن است تأکیدی بر مفهوم آن نیز داشته باشد. مثلاً sit به معنای نشستن است و وقتی قید down پس از آن قرار می‌گیرد نه تنها معنی را تغییر نمی‌دهد بلکه تأکیدی بر فعل نیز می‌باشد. نمونه‌ای دیگر در این خصوص، فعل عبارتی come in (داخل شدن) است، فعل اصلی این فعل عبارتی come (آمدن) است که معنای آن با فعل عبارتی ساخته شده همخوانی کامل دارد. معنای این قبیل فعل‌های عبارتی را از روی فعل اصلی‌شان می‌توان حدس زد. مثلاً فعل gain به معنای کسب کردن و به دست آوردن است و gain up به معنای افزایش یافتن و پیشرفت کردن است که این کاملاً قابل حدس است.
این ناهمسان بودن ساختارها و ضد و نقیض بودن قواعد دستور زبانی، فهم فعل‌های عبارتی را دشوار کرده و باعث گردیده زبان‌آموزان از این دسته از فعل‌ها گریزان باشند.
در زبان انگلیسی مدرن و امروزی به ویژه در گفتگوها، جایگزین شدن قیدها و حرف‌های اضافه پس از فعل اصلی و با هدف دستیابی به معناها و مفهوم‌های جدید و ساخت فعل‌های عبارتی، بسیار معمول و رایج شده‌است.
برای نمونه می‌توان فعل log (ثبت دفتری کردن) را مثال زد. این فعل اصلی پس از پیشرفت دانش رایانه به کار گرفته شد و از آن فعل‌های عبارتی log in یا log on ساخته شد که به معنای یه سیستم رایانه وارد شدن، ارتباط با رایانه‌ای برقرار کردن یا وارد وب‌گاهی شدن می‌باشند.

اختلاف در معنا و تعریف

واژه‌نامه انگلیسیِ آمریکایی لانگمن، هر نوع ترکیب فعل اصلی با هر وندی را تضمین‌کننده تشکیل فعل عبارتی نمی‌داند. به عنوان مثال در این لغت‌نامه عبارت sit down (نشستن) یک فعل عبارتی نیست. در ضمیمه ویژه آموزندگان زبان انگلیسی این کتاب یاد شده که اگر وند، معنای مجموعه فعلی را تغییر ندهد، عبارت حاصل یک فعل عبارتی نیست. به عبارت دیگر به بیان این واژه‌نامه فعل عبارتی فعلی است که وقتی فعل اصلیش با یک وند ترکیب می‌گردد، تشکیل فعلی نو با معنای جدید خاص خود را می‌دهد. به پیروی از این قاعده به عنوان نمونه sit down (نشستن) و fall over (افتادن و زمین‌خوردن)، فعل عبارتی به‌شمار نمی‌روند.
در واژه‌نامه لانگمن لنگوییج اکتیویتور بر خلاف واژه‌نامه انگلیسیِ آمریکایی لانگمن، عبارت sit down فعل عبارتی معرفی شده‌است. و در جایی دیگر نیز fall over با همین دسته‌بندی لغوی یاد شده‌است.
در برخی کتاب‌ها معنای فعل عبارتی را از معنای فعل اصلیِ زاینده، کاملاً متفاوت و غیرقابل حدس ذکر می‌کنند. ولی در برخی دیگر آورده شده که قیدها و حرف‌های اضافه گاهی اوقات معنای فعل اصلی را تغییر نمی‌دهند اما فعل عبارتی را کمی طبیعی‌تر جلوه داده و معنا می‌دهند. به عنوان مثال save up (پس‌انداز کردن)، lie down (لم دادن)، sit down (نشستن)، tire out (خسته و کوفته کردن) و break up (متلاشی کردن).

استعاره و فعل عبارتی

به خاطر سپردن مفهوم و معنای فعل‌های عبارتی اغلب برای آموزندگان زبان انگلیسی دشوار است و دلیل آن نبود پیوستگی معنایی بین اجزاء فعل عبارتی (یعنی فعل اصلی و وند یا وندها) می‌باشد. در واقع بسیاری از فعل‌های عبارتی استعاری یا مجازی هستند یعنی اگر کسی استعاره‌هایی را که فعل‌های عبارتی برای آن‌ها استفاده می‌شوند درک کند و متوجه گردد، فهم معنایی و حفظ کردن آن‌ها آسان‌تر می‌گردد.
به عنوان مثال در جمله A فعل عبارتی معنایی حقیقی و فیزیکی دارد ولی در جمله B فعل عبارتی معنایی استعاری دارد و عملی را توصیف می‌کند که شبیه جمله A است. به عنوان مثال وقتی شخصی اطلاعاتی را با کنکاش و تلاش زیاد به دست می‌آورد شبیه سگی است که استخوانی را با گشت زدن و جستجوی فراوان از زیر زمین بیرون می‌آورد.
تعداد زیادی از فعل‌های عبارتی فقط معنایی استعاری دارند. مثلاً فعل عبارتی breeze in به معنای بدون اعتناء دیگران وارد جایی شدن است و کلمه breeze به معنای نسیم است و این شاید ما را به یاد وزیدن خود به خود و طبیعی نسیم به درون جایی بیاندازد. یعنی breeze استعاره‌ای است برای فعل عبارتی breeze in. این فعل عبارتی فقط درکی استعاری دارد و کاربردی فیزیکی ندارد.

فراگیری و نکته‌های آموزشی

برای تسلط و فراگیری کامل زبان انگلیسی، فراگیری فعل‌های عبارتی یک ضرورت است. فعل‌های عبارتی بخش مهمی از زبان انگلیسی هستند و نقشی کلیدی را در زبان انگلیسی روزمره و محاوره‌ای بازی می‌کنند. بهترین روش آموختن فعل‌های عبارتی، آموختن و تمرین آن‌ها در داخل متن‌ها و مکالمات است.
با رشد جهانی و نفوذ زبان انگلیسی، اهمیت و کاربرد فعل‌های عبارتی نیز افزایش پیدا کرده‌است. به منظور فهم، گفتگو، مطالعه و نگارش زبان انگلیسی به روشی درست، فراگیری فعل‌های عبارتی یک نیاز بسیار مهم به‌شمار می‌رود. با وجود کتاب‌ها و وب‌گاه‌های پرشمار در اینترنت در رابطه با این فعل‌ها، آموختن آن‌ها آسان‌تر شده‌است.
در زبان انگلیسی و به ویژه در گفتگوهای روزمره و غیررسمی، فعل‌های عبارتی بسیار رایج و متداول هستند. آموزگاران به آن دسته از کسانی که در پی یادگیری مکالمه زبان انگلیسی هستند، پیشنهاد می‌کنند برای صحبت کردن مشابه انگلیسی‌زبان‌ها و به شکلی یکنواخت، فعل‌های عبارتی را بیاموزند.
زبان‌آموزان اغلب بر این باورند فراگیری فعل‌های عبارتی کاری دشوار است و از بهره‌گیری آن‌ها پرهیز می‌کنند. فعل‌های عبارتی فقط یک مبحث دستور زبانی و با اهمیت در زبان انگلیسی نیستند بلکه آن‌ها فعل‌هایی مفید و بسیار آموزنده هستند. کسانی که به صورت حرفه‌ای انگلیسی صحبت می‌کنند یا می‌نویسند، در همه موقعیت‌های گفتاری، از مکالمه‌های دوستانه گرفته تا سخنرانی‌های بسیار رسمی و همه متون نوشتاری از رایانامه گرفته تا مقاله‌های بسیار فنی و تخصصی، از فعل‌های عبارتی به بهترین نحو استفاده می‌کنند. در برخی متون استفاده از یک فعل عبارتی بهترین و کامل‌ترین جایگزین است و مفهوم را روان‌تر و طبیعی‌تر منتقل می‌کند؛ بنابراین زبان‌آموزان باید از سوی آموزگاران همواره برای فراگیری فعل‌های عبارتی مورد تشویق و ترغیب قرار گیرند.
بسیاری از فعل‌های عبارتی بر پایه فعل‌های اصلی do, make, go, get, turn و run ساخته می‌شوند که از لحاظ معنی واژگانی سنخیت بسیار کمی با فعل‌های اصلی‌شان دارند. یکی از راه‌های فراگیری فعل‌های عبارتی رسم نمودارهای شبکه‌ای است. چنین نمودارهایی که فعل عبارتی را با مثال و عبارت توضیح داده‌است، برای روشن شدن معنای فعل عبارتی بسیار مفید و آموزنده‌است. به عنوان مثال در کتاب English Vocabulary in Use سطح پیشرفته (Advanced) در صفحه ۲۰۴ برای فعل look چنین نموداری قابل نمایش است.

وندها و فعل عبارتی

در فعل‌های عبارتی وندها که با فعل اصلی ترکیب می‌شوند اداتی هستند که ممکن است قید یا حرف اضافه باشند. البته برخی از این واژه‌ها در زبان انگلیسی هم می‌توانند نقش قید و هم حرف اضافه را بازی کنند. در فعل‌های عبارتی، وندها همواره پس از فعل اصلی قرار می‌گیرند. دانستن معناها و کاربردهای مختلف وندها، فهم و درک فعل‌های عبارتی را ساده‌تر می‌نماید.
واژه‌نامه آکسفورد برای آموزندگان سطح پیشرفته، گاهی برخی فعل‌های عبارتی را متشکل از یک فعل اصلی به همراه یک قید و یک حرف اضافه در کنار یکدیگر، تعریف می‌کند. فعل عبارتی put up with (تاب آوردن، با چیزی سوختن و ساختن) مثال مناسبی برای فعل‌های عبارتی سه‌واژه‌ای است.

ترکیب با حرف اضافه

بسیاری از فعل‌های عبارتی با حرف‌های اضافه (نظیر up, by, in, off, into, on و غیره) تشکیل می‌شوند. به عنوان مثال crush into (چپاندن)، feel for (دلسوزی کردن)، jump at (غنیمت شمردن). برخی فعل‌های عبارتی با دو حرف اضافه تشکیل می‌شوند مثل get on with (عجله کردن)، take out on (ناراحتی خود را سر کسی خالی کردن)، hold on to (چیزی را به منظور حفظ و بالا رفتن ارزش نفروختن). به این نوع فعل— فعل عبارتی سه‌واژه‌ای نیز می‌گویند.
به فعل‌های عبارتی که با حرف‌های اضافه ساخته می‌شوند فعل‌های ترکیبی با حرف اضافه (به انگلیسی:  Prepositional Verbs) نیز گفته می‌شود.
در فعل‌های عبارتی با حرف‌های اضافه اشتباه‌های دستور زبانی بسیار اتفاق می‌افتد. این خطاها حتی در سطوح پیشرفته هم روی داده است.

فعل‌های عبارتی در انواع گویش‌های انگلیسی

بیشتر فعل‌های عبارتی در انواع گویش‌های انگلیسی کاربرد دارند اما برخی مختص گویش خاصی هستند، مثلاً فعل عبارتی name after (نام کسی را [معمولاً پدربزرگ یا مادربزرگ] برای کس دیگر [مثل نوه] گذاردن) در انگلیسی بریتانیایی و انگلیسی استرالیایی کاربرد دارد و در انگلیسی آمریکایی به جای این فعل از name for استفاده می‌کنند.