صوفیان (شبستر)

پیشینه

شهر صوفیان به استناد نوشتهٔ برخی مورخان -ازجمله «رحیم رئیس‌نیا» مؤلف کتاب «آذربایجان در سیر تاریخ» همان شهر سوبیا یا صوفیای ماد بوده‌است. در کتیبه لشکرکشی سارگن دوم پادشاه آشور(۷۱۶ سال قبل از میلاد مسیح) به اورارتو، از این شهر با نام سوبی یاد شده‌است.
حمدالله مستوفی در توصیف تبریز و نواحی اطراف آن، از ناحیهٔ ارونق و قصبهٔ صوفیان یادکرده‌است و چنین نوشته‌است:
«چهارم ناحیت ارونق بر غرب شهر (تبریز) است آغازش سه فرسنگی شهریست تا پانزده فرسنگی و عرضش پنج فرسنگی باشد و حاصلی نیکو دارد از غله و انگور میوه، مدار تبریز بر ارتفاعات آن‌جا باشد وسی پاره دیه‌است و اکثرش معظم که هریک قصبه‌ایست چون سیس و شبستر و وایقان و کوزه‌کنان و صوفیان و غیره. »
در سفرنامه های ونیزیان که در زمان حکومت اوزون‌حسن آق‌قویونلو(۱۴۷۱–۱۴۷۸ میلادی مطابق با ۸۷۶–۸۸۳ هجری قمری) به ایران سفر کرده‌اند،  یک بازرگان ونیزی چنین نوشته‌ است :
«به فاصلهٔ یک‌روز از مرند به محل کوچک دیگری به‌نام صوفیان که در دشت تبریزدر دامنهٔ کوهی قرار دارد رسیدیم. صوفیان روستایی است زیبا و جوی و باغ فراوان دارد. »
«ژان پاتیست تاورنیه»، جهانگرد فرانسوی که در فاصله سال‌های ۱۶۳۲–۱۶۶۸ میلادی ۶ بار به مشرق زمین سفر کرده‌است و در این سفرها ۹ بار از ایران دیدن کرده‌است (در زمان شاه عباس یکم، شاه عباس دوم و شاه سلیمان)در سفرنامهٔ خود نوشته‌است:
«شهر صوفیان به‌قدر کفایت بزرگ است و تا داخل آبادی نشوند شهر پیدا نیست. به‌واسطهٔ اشجاری که در کوچه‌ها و اطراف آن کاشته شده‌است، به این جهت قیافه آن جنگل می‌نماید تا به‌شهر. »
«شوالیه شاردن» سیاح فرانسوی که در حدود سال ۱۶۶۵ میلادی به ایران مسافرت کرده‌است، در سفرنامهٔ خود می‌نویسد:
«صوفیان به‌طور حیرت‌آوری حاصل‌خیز است. بعضی مؤلفین عقیده دارند که این همان شهر صوفیای ماد باستان است؛ ولی برخی دیگر مدعی هستند که این کلمه مشتق از صوفی می‌باشد و هنگامی که شاه اسماعیل یکم، اردبیل را ترک گفت و دربار را به تبریز انتقال داد، صوفی‌ها در محل مذکور سکونت گزیدند. »
«جملی کارزی» سیاح ایتالیای که در زمان شاه سلیمان به سال ۱۶۹۴ میلادی برابر با سال ۱۱۰۵ هجری قمری به ایران آمده‌است و در مراسم تاج‌گذاری شاه سلطان حسین شرکت کرده‌است، در سفرنامهٔ خود می‌نویسد:
«در شهر صوفیان که از دور مثل جنگل به‌نظر می‌رسید، پیش راندیم. این شهر و اطراف آن به‌قدری از اشجار متنوع مستور بود که حتی دیواره‌های منازل را هم از چشم پنهان می‌ساخت. »
این شهر به‌خاطر قرارداشتن بر سر راه اروپا، همواره مورد بازید سیاحان بوده‌است و نیز به‌خاطر موقعیت راهبردی آن، همواره مورد تاخت‌وتاز نیز قرار داشته‌است که از آن جمله می‌توان به حمله‌های عثمانیها در زمان صفویه و افشاریه (نادر شاه افشار در سال ۱۱۴۰ هجری قشون مصطفی پاشا را در سهلان شکست داد) و روسها در زمان قاجاریه و جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم، اشاره نمود.
صوفیان در سال ۱۳۴۱ به شهر تبدیل و در سال 1369 مرکزیت بخش صوفیان را دارا شد.

مشاهیر

از مشاهیر این شهر می‌توان به ابراهیم خلیل صوفیانی عارف نامی قرن پنجم هجری اشاره کرد که یکی از چهار عارف ناظر بازسازی شهر تبریز و بنای مسجد جامع آن بعد از زلزلهٔ ویران‌گر سال ۴۳۴ هجری به دستور امیر وهسودان حاکم وقت تبریز بود. مزار این عارف نامی به عنوان «امامزاده ابراهیم خلیل صوفیان» در ورودیه قبرستان تاریخی شهر صوفیان واقع شده که مورد ارادت خاص و عام است.
همچنین می‌توان از محمود عکاسی شاعر معاصر و سراینده منظومه اسکوندوز دانیشماسی (که به زبان ترکی در وصف زادگاه خود به سبک حیدر بابا سروده شده) نام برد و نیز می‌توان از میرزاحمزه ابوترابی بانی مسجد ولیعصر و حوزه علمیه درصوفیان یاد کرد.
ازدیگر چهره‌ها می‌توان سرباز گمنام میرزا علی ایروانی را نام برد که در حمله روسها در زمان جنگ جهانی دوم سوم شهریور 1320 در پاسگاه قره بلاغ جلفا  در راه دفاع از میهن به شهادت رسیده و همان‌جا به خاک سپرده شده‌است.

اقتصاد

در حومهٔ شهر صوفیان، به دلیل نزدیکی به کلان‌شهر تبریز، صنایع بسیار بزرگی فعالیت می‌کنند. صنایعی مانند شرکت سیمان صوفیان، کارخانه آذریت، کارخانه آجرماسه آهکی آذربایجان، کارخانه گچ گروس، کوره‌های آجرپزی و آهک پزیرا نام برد
همچنین شهرک مصالح ساختمانی آیت الله هاشمی رفسنجانی  با تولید انواع آجرهای ساختمانی ، نما ، آسفالت ، جدول و  سایر مصالح ساختمانی ، شهرک سرمایه‌گذاری خارجی که در آن انواع کارخانجات از قبیل کامیون سازی، خودروسازی،فولادسازی ، لوازم خانگی، گونی‌بافی، تولید کنسانتره ، صنایع غذایی ،سردخانه  و دیگرصنایع مستقر هستندرا نام برد.
شهرک صنعتی بعثت ، بزرگترین شهرک صنعتی خاورمیانه در این منطقه در حال احداث می‌باشد .
از لحاظ کشاورزی و باغداری، کشت گندم، جو، آفتابگردان، پیاز و انگور در منطقه رواج دارد. یکی از بزرگ‌ترین سیلوهای استان، در این شهر قرار دارد. از صنایع غذایی صوفیان می‌توان به کارخانه‌های ماکارونی، کیک، لواشک‌سازی ،آردسازی، شکلات ،نوقا و صنایع کوچک بسته‌بندی  اشاره کرد.
این شهر به لحاظ موقعیت ویژه جغرافیایی و قرارگرفتن در تقاطع مسیر شبستر، مرند، تبریز و جادهٔ ترانزیتی ایران به اروپا و مسیر تردد زائران سوریه و توریستها  ، دارای اقتصاد توریستی نیز است.