کیوان کریمی

منش فیلمسازی

کریمی در پیوند و تداوم با فرایند و چشم‌اندازی قرار داد که با نگاه و رویکردی متفاوت به سینما می‌نگرد که یکی از جریان‌های عمدهٔ نظری و عملی در عرصهٔ این نوع نگاه به سینما جنبشِ سیتواسیونیست‌ها (موقعیت‌سازان) و به‌خصوص آثار گی دوبور بوده‌است و کیوان کریمی علاقهٔ خاصی به نقدِ اجتماعیِ ریشه‌ای در آثار سیتواسیونیست‌ها دارد. همین ویژگی در نگاه و رویکرد کیوان کریمی به سینما باعث شده که بهروز صفدری (مترجم آثار ستیواسیونیستی به فارسی) ترجمهٔ نوشته‌ای در بارهٔ سینمای گی دوبور را با این عبارت به کیوان کریمی اهدا کند: «تدوین و ترجمهٔ فارسی این متن را به کیوان کریمی پیشکش می‌کنم، به پاس صفای آگاهانهٔ او در زندگی و خلاقیتِ ضدنمایشی‌اش در فیلم‌سازی». در همین ارتباط، رائول ونه‌گم از فعالان و نویسندگان اصلیِ جنبش سیتواسیونیستی، پس از دیدنِ فیلمِ مستند «نوشتن بر شهر» ساختهٔ کریمی، در قطعه ایی برای وی می‌نویسد:
“ به کیوان کریمی / دیوار یک آینه است. / آینهٔ خانه، آینهٔ شهر، آینهٔ جهان. / گوناگون‌ترین بازتاب‌ها، همچون ابرها در آسمان، بر آن می‌گذرند. / ما آموخته‌ایم که باید به آن‌سوی آینه برویم، تا آنچه که بسته است گشوده شود. / آزادیِ دیوارها، دیوارهای زندان را درهم‌می‌شکند. / آن‌گاه که واقعیت حجاب‌اش را برمی‌دارد، رؤیا به واقعیت بدل می‌شود. / زیرِ پوششِ اعتقادات و ایده‌ها، آنچه زیسته می‌شود همواره برهنه است. / پس هیچ‌چیز انسان را از خویش پنهان نمی‌سازد. / روزی دیوارها شفافیتِ امیال‌مان را خواهند داشت ”
حمید دباشی نویسنده و استاد دانشگاه کلمبیا نیز پس از مشاهده فیلم نوشتن بر شهر در یادداشتی در سایت الجزیره نوشت: «یک مستند فاخر راجع به سیر تکاملی گرافیتی‌های شهر تهران در طی سه دهه گذشته. کیوان با «نوشتن بر شهر» عواقب پس از جنبش سبز سال ۸۸ را با مضمونی بسیار تند و بحرانی از تاریخ و زیبایی‌شناسی روایت کرده‌است».

بازداشت و حکم شش سال زندان و ۲۲۳ ضربه شلاق

کیوان کریمی در ۲۳ آذر سال ۱۳۹۲ به دلیل ساختِ فیلم مستند نوشتن بر شهر در منزل مسکونی خویش بازداشت و روانه سلول‌های انفردای زندان اوین شد. او در ۵ دی با تودیع وثیقهٔ ۱۰۰ میلیون تومانی از زندان آزاد شد. در مهر (ماه) سال ۱۳۹۴ بعد از طی هشت جلسه رسیدگی شعبه بیست و هشت دادگاه انقلاب اسلامی به ریاست قاضی مقیسه‌ای، کیوان کریمی را به اتهام «تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی و توهین به مقدسات» به ۶ سال حبس تعزیری و ۲۲۳ ضربه شلاق محکوم کرد.

دادگاه تجدید نظر

دادگاه تجدید نظر شعبه ۵۴ در اسفند ۱۳۹۴، حکم کیوان کریمی را از ۶ سال حبس تعزیری و ۲۲۳ ضربه شلاق، به ۱ سال حبس تعزیری، ۵ سال حبس تعلیقی، ۲۲۳ ضربه شلاق و ۲۰ میلیون ریال جریمه نقدی تغییر داد. پس از دریافت حکم نهایی، کیوان کریمی در جریان مصاحبه‌ای با خبر گزاری آسوشیتد پرس اعلام کرد که به هیچ وجه قصد خروج از کشور را ندارد و باید حکم صادر شده را اجرا کند.

اجرای حکم زندان

روز چهارشنبه سوم آذر با تماس تلفنی از سوی دایره‌ی اجرای احکام شعبه یک دادسرای شهید مقدس واقع در زندان اوین برای گفتگو احضار شد که پس از مراجعه در همان محل بازداشت و برای اجرای حکم یک سال زندان و ۲۲۳ ضربه شلاق به زندان اوین منتقل شد.

واکنش‌های داخلی و بین‌المللی به حکم زندان و شلاق

حکم صادره بازتاب فراوانی در مجامع بین‌المللی سینمایی و حقوق بشری دربرداشت. تنی چند از جامعه شناسان و فیلسوفان و فعالان حقوق بشر در بیانیه‌ایی به ۹ زبان تحت عنوان «شعر جنایتی علیه دولت» اولین واکنش را به حکم کریمی نشان دادند. سپس انجمن ملی کارگردانان، فیلمنامه نویسان، بازیگران و عوامل سینما در فرانسه و ایتالیا و انجمن ملی روزنامه‌نگاران و منتقدان سینمایی ایتالیا طی بیانیه‌ای به حکم صادره علیه کیوان کریمی اعتراض کرده و خواستار لغو مجازات او شدند.
جشنواره پونتو د ویستا در اقدامی نمادین و با همکاری بنیاد «ناوارو» و خانواده «ژان ویگو» فیلمساز اسپانیایی، کمپینی را در حمایت از کیوان کریمی به راه انداختند و از ۲۲۳ کارگردان معروف جهان دعوت کردند تا با ضبط یک کلمه توسط دوربین و ارسال آن به جشنواره، در ساخت فیلم کوتاهی به نام «۲۲۳ کلمه» و در اعتراض به حکم ۲۲۳ ضربه شلاق برای این فیلم‌ساز مشارکت کنند. فیلمسازانی همچون «انیس واردا»، «ویکتور کوزاکوفسکی»، «الن برینال»، «پاتریک گازمن» و ده‌ها فیلمساز دیگر در این اقدام مشارکت کردند. این فیلم در نهایت در جشنواره پونتو د ویستا (اواخر دسامبر ۲۰۱۵ تا اوایل فوریه ۲۰۱۶) به نمایش درآمد.
در ۱۹ نوامبر ۲۰۱۵ خوزه لوئیس روبوردینوس مدیر هنری جشنواره بین‌المللی فیلم سن سباستین در یک کنفرانس مطبوعاتی که به منظور حمایت از کریمی در اسپانیا برگزار شد، بیانیه رسمی جشنواره و کارزار همبستگی با کیوان کریمی را اعلام کرد.
همچنین پیشتر در تاریخ ۳ نوامبر ۲۰۱۵ چهل و پنج نماینده پارلمان اروپا از حزب سیریزا و دیگر احزاب چپ و طرفدار محیط زیست با امضای بیانیه‌ایی مشترک نگرانی خود را از وضعیت کریمی ابراز کرده و خواهان آزادی بدون قید و شرط او شدند.
سازمان عفو بین‌الملل نیز با نگارش نامه‌ای و با اعتراض به احکام صادره برای کیوان کریمی، خطاب به مقامات ایران، خواهان جلوگیری از اجرای حکم سنگین ۶ سال زندان برای او شد. این نامه تاکنون موفق به جمع‌آوری بیش از ۳۰ هزار امضا شده‌است.
ششصد و هفتاد فیلم‌ساز و نویسنده نیز از کشورهای مختلف جهان به صورت مستقل در نامه‌ایی به رئیس قوه قضاییه خواستار تبرئه کیوان کریمی از اتهامات وارده شدند. در داخل ایران نیز ۱۳۷ کارگردان مستند در نامه‌ای از قوه قضاییه ایران خواسته‌اند کیوان کریمی را تبرئه کنند. آن‌ها در این بیانیه گفته‌اند حق خود می‌دانند که در فضایی امن و بی‌دغدغه و بی‌اتهام به خلق آثار خود بپردازند. کانون نویسندگان ایران حکم صادره را «بس سنگین و ناعادلانه» خوانده بود.
در ابتدای دی ماه ۱۳۹۴، انجمن جهانی قلم، (PEN International) با انتشار نامه‌ای خطاب به لاریجانی، رئیس قوه قضائیه به حکم صادر شده برای کیوان کریمی اعتراض کردند و خواهان اجرای حکم زندان و شلاق برای او شدند. آن‌ها همچنین از سایر شعبه‌ها و نمایندگی‌ها انجمن قلم در سراسر دنیا خواستند تا در ارائه این درخواست به مقامات ایران مشارکت کند. در همین خصوص بیش از ۶۵۰ نویسنده و فیلم‌ساز از سرار دنیا با امضای نامه‌ای مراتب اعتراض خود به وضعیت کیوان کریمی و همبستگی با او اعلام کردند. نامه مذکور در تاریخ ۲۱ دی ماه ۱۳۹۴ در سایت انجمن جهانی قلم منتشر شد.
برناردو برتولوچی، روبرتو بنینی و نیکولا پیوانی سه کارگردان برنده جایزه اسکار، در ماه مارس ۲۰۱۶، با امضای طوماری از کیوان کریمی حمایت و به حکم او اعتراض کردند.
همچنین در اقدامی مشابه تعدادی از فعالین مدنی در توکیو ژاپن گردهمایی‌ای تحت عنوان «آزادی بیان» در ۸ فروردین‌ماه ۱۳۹۵ برگزار کردند. این گردهمایی با هدف اطلاع‌رسانی و بالا بردن آگاهی در مورد مشکلات این فیلمساز و مناظره دربارهٔ آزادی بیان در ایران و ژاپن به میزبانی «توکیو اسپرینگ» (Tokyo Spring) برگزار شد. در این مراسم فیلم‌های «مرز شکسته» و «ماجراهای زن و شوهر کارگر» به نمایش درآمد. همزمان نوام چامسکی فیلسوف و زبان‌شناس، پیامی در حمایت از کیوان کریمی به این گردهمایی فرستاد و به حکم صادره برای او اعتراض کرد. «از خبر پرداختن به مسئله این فیلمساز شجاع ایرانی، کیوان کریمی که اعتراضش را نسبت به رفتار ناشایست و جنایتکارانه‌ای که مقامات دولتی با او داشته‌اند نشان می‌دهد، بسیار خرسندم.»
در آستانه برگزاری شصت و نهمین جشنواره فیلم کن، هیئت داوران بخش مستند این جشنواره، خواهان توجه جهانیان به سرنوشت کیوان کریمی شدند. آن‌ها در اعلامیه‌ای مطبوعاتی خواستار ادامهٔ تلاش‌های بین‌المللی تا لغو حکم این فیلمساز شده‌اند. در این اعلامیه آمده است: «هیئت داوران بخش مستند جشنواره کن (L’OEil d’Or) خواهان توجه به سرنوشت کیوان کریمی فیلمساز ایرانی است که به خاطر فیلم مستند اخیر خود، نوشتن بر شهر که دربارهٔ گرافیتی‌ها و دیوارنوشته‌های تهران از انقلاب ۱۹۷۹ تا جنبش سیاسی ۲۰۰۹ است، از سوی دادگاه تجدید نظر در فوریه سال ۲۰۱۶ به یک سال حبس، ۲۲۳ ضربه شلاق و ۲۰ میلیون جریمه نقدی محکوم شده است؛ او به تبلیغ علیه نظام و توهین به مقدسات متهم شده است. تلاش‌های بین‌المللی تا لغو حکم او و برداشتن همه ممنوعیت‌ها و آزادی برای همه جامعه هنری در سراسر جهان باید ادامه پیدا کند.»
در بیست و نهمین جشنواره موسیقی موتسارت ایتالیا که با همکاری سازمان عفو بین‌الملل، شاخه ایتالیا در تاریخ ۷ مه ۲۰۱۶ (۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵) برگزار شد، قطعاتی از دیمتری اشکنازی و استرینگ در حمایت از کیوان کریمی نواخته شد. این جشنواره همچنین از میهمانان خود خواست که با امضای طومار عفو بین‌الملل اعتراض خود را نسبت به حکم صادر شده برای کیوان کریمی اعلام کنند.
در اقدامی مشابه، روز جمعه ۲۷ مه ۲۰۱۶ (۷ خرداد ۱۳۹۵)، دانشگاه والنسیا با همکاری سازمان عفو بین‌الملل (شعبه والنسیا) مراسمی برگزار کردند و ضمن اکران فیلم «نوشتن بر شهر» حمایت خود را از کیوان کریمی اعلام کردند.