مناظره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در صدا و سیما (۱۳۹۲)

در ۳ خرداد ۱۳۹۲، کمیسون تبلیغات انتخاباتی برای انتخابات ریاست جمهوری ایران روش برگزاری مناظره‌های نامزدهای ریاست جمهوری را اعلام کرد. به همراه آن، برنامه‌های نامزدها برای حضور در رسانهٔ ملی ایران را نیز اعلام نمود
طی این اعلامیه، تعداد ۳ برنامه مناظره با حضور تمامی نامزدها به مدت ۲۱۰ دقیقه برگزار می‌شد. همچنین هر نامزد ۱۱ ساعت (با احتساب تکرار) برنامهٔ انتخاباتی در رسانه ملی ایران (صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران) داشت. مناظره‌ها در روزهای ۱۰، ۱۵، ۱۷ام خرداد ماه برگزار گشت. تمام مناظره‌ها در ساعت ۱۶ و از شبکه ۱ پخش شد. هماهنگ‌کننده در سه بخش اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مرتضی حیدری بود. مناظره‌ها به صورت زنده پخش شدند.

بازتابها

روحانی و عارف شجریان را سفیر فرهنگی ایران دانستند که موجب توجه گسترده شد. در فضای مجازی، سید محمد غرضی از سوی بسیاری از کاربران در کانون توجهات این مناظره قرار گرفت. استفاده گسترده جلیلی از واژهٔ ظرفیت مورد استفاده طنز کاربران قرار گرفت و دیدگاه فرهنگی وی موجب ترسیدن برخی شد.

دیدگاه‌ها

مناظره نسبت به دو مناظره قبلی جذاب‌تر و پرمجادله‌تر بود. گفتگوهای دو و سه نفره بر روی موضوعات داخلی مانند وقایع ۱۸ تیر ۱۳۷۸، مذاکرات مسئله هسته‌ای شکل گرفت. در بحث هسته‌ای اختلاف‌نظر جدی بین ولایتی و جلیلی و نیز جلیلی، روحانی شکل گرفت. با مطرح شدن دیدگاه‌های سیاسی نامزدها در خلال بحث‌ها، معلوم شد از میان ۸ نامزد، تنها سعید جلیلی است که بر ادامه گفتمان تقابلی با دنیا سخن می‌گوید؛ در حالیکه سایر کانددیداها نسبت به خط مشی سیاست خارجی دولت فعلی، انتقاد اساسی دارند و نیاز به تغییر دیدگاه‌ها و اعتدال در مناسبات دیپلماتیک با سایر کشورهای جهان را امری حیاتی قلمداد می‌کنند.
ولایتی معتقد بود با فعالیت‌هایش تنها چند گام تا حل مسئلهٔ هسته‌ای مانده بود و وی توانسته بود با رایزنی با نیکلا سارکوزی مسئله را به حل نزدیک نماید که قائم‌مقام وزارت خارجه به کاردار سفارت فرانسه در تهران به‌طور ضمنی اعلام کرد که ولایتی نمایندهٔ دولت ایران نیست و این امر منجر شکست مذاکرات شده بود. او همچنین به مورد مشابه چنین رفتاری در گفتگوهای وی با ولادیمیر پوتین اشاره کرد که به باور او مسئله را از حل دور کرد. ولایتی به شیوهٔ شرکت جلیلی در مذاکرات نیز اعتراض داشت و گفت: «دیپلماسی معامله و تعامل است؛ سرسختی‌نشان‌دادن نیست. دیپلماسی بیانیه‌پشت‌میزخواندن نیست. اگر این‌طور نبود وضع ما به این‌جا نمی‌رسید» وی همچنین مذاکرات آلماتی را زیر سؤال برد. جلیلی نیز اطلاعات وی را نادرست خواند و او را به بی‌اطلاعی از اعتبار کسی که در فرانسه با او مذاکره کرده بود متهم کرد. وی همچنین دفاع ولایتی از عملکرد شانزده‌سالهٔ خود در وزارت خارجه به عنوان نقاط قوت فعالیت کاری‌اش و موفقیتش در پیش‌بردن دیپلوماسی در دوران فعالیتش را نقد کرد و اعلام حکم دستگیری رئیس‌جمهور وقت، فراخوانی تمام سفرای کشورهای اتحادهٔ اروپا از ایران، قطع هرگونه مذاکرهٔ آتی و نظرات اتحادیه اروپا در مورد ایران را نتیجهٔ ضعف دیپلوماسی ولایتی دانست. ولایتی گفتارش در این بخش را با این سخن به پایان برد که: «آقای جلیلی، بحث دیپلماسی کلاس فلسفه نیست. مردم می‌بینند شما چند سال مسئول بودید و وضع بدتر شده‌است». روحانی نیز در این بین از اقداماتش در مذاکرات هسته‌ای دفاع کرد و آن را از بین برندهٔ احتمال وقوع جنگ و تحریم‌ها دانست که هم‌زمان موجب پیشرفت کشور نیز شده بود که البته این دیدگاه وی توسط دیگر نامزدان مورد نقد قرار گرفت. جلیلی آن مذاکرات را تحقیرآمیز دانست علت عدم حمله به ایران را زمین‌گیرکردن آمریکا در عراق و افغانستان دانست و رضایی در نقد دو دیدگاه روحانی و جلیلی آن‌ها را افراط و تفریط متهم کرد و معتقد بود با وجود دفع شدن خطر جنگ از سر ایران، این کار با هزینهٔ زیاد صورت گرفت.
مجادله روحانی و قالیباف نیز از دیگر موارد بود. قالیباف مدعی شد که روحانی در زمان دبیری شورای عالی امنیت از صدور مجوز به دانشجویان خودداری کرد است. روحانی در پاسخ گفت: «شما می‌گفتید دانشجویان بیایند ما برنامه گازانبری داریم. ما می‌گفتیم راه این نیست که مجوز بدهیم و دستگیر کنیم.» در پاسخ به روحانی اما قالیباف او را به نیت‌خوانی متهم کرد و گفت که چنین قصدی نداشته، بلکه معتقد بود دفتر تحکیم وحدت هم مانند هر حزب دیگری می‌تواند با رعایت ضوابط قانونی تظاهرات کند و در نقد مدعای روحانی بر قصد برای حملهٔ «گاز-انبری» به دانشجویان به رفتار پلیس در آن دوران اشاره کرد و دولت اصلاحات را به عنوان شاهد آورد. روحانی در ادامه به صحبت‌های رضایی نیز معترض شد و گفت: «آقای رضایی طوری می‌گویند که نظرات دقیق داشتند و اجرا نشد. شما همان هستید که می‌گفتید شورای امنیت برای ما [در مسئلهٔ هسته‌ای] بهتر از شورای حکام است و چرا روحانی جلوی رفتن پرونده به شورای امنیت را گرفته‌است. اولین جلسه سری ما در مورد پروندهٔ هسته‌ای را کدام سایت افشا کرد؟»

بررسی حقایق

ولایتی گفت که از از سوی شخص دوم فرانسه، از وی برای ادامه مذاکرات و گفتگو با نیکلا سارکوزی دعوت شده و جلیلی این صحبت را زیر سؤال برد و گفت «لویت» یک کارشناس ساده بود است. «ژان-دیوید لویت»، فرد مذاکره‌کننده با ولایتی سمت مشاوره ویژه نیکولا سارکوزی در پرونده‌های دیپلماتیک بوده (اصل مذاکرات هم توسط لوموند تأیید شده )
در بخشی دیگر سعید جلیلی اعلام کرد که مصطفی معین موجب به اصطلاح ستاره‌دار شدن دانشجویان شده و وی آغازگر این کار بوده‌است. محمدرضا عارف در بخش جمع‌بندی صحبت‌هایش این حرف را از طرف معین، ظریفیان این صحبت را تکذیب کرد. ساعتی بعد سایت رجانیوز نامه‌ای منسوب به معین را منتشر ساخت . در این نامه از هجمه ۵۰ نفر از «انجمن اسلامی دانشجویان مستقل» به دفتروزارت‌خانه یاد شده که موجب اختلال در کارهای وزارت‌خانه شده و مورد حمایت روزنامه‌های رسالت، جام‌جم وکیهان بوده. دکتر معین با ذکر چندی از شعارها این افراد و اشاره به تجمعات پیشین آن‌ها، از رئیس جمهور وقت، تقاضای بررسی مسئله از نظر حقوقی، سیاسی و قضایی را کرده‌است؛ که سعید جلیلی آن به عنوانِ ستاره‌دار کردن دانشجویان یاد کرد. دکتر معین نیز پیش از این ادعای شروع ستاره‌دار کردن دانشجویان را از طریق انتشار نامه‌ایی تکذیب کرده‌بود
جلیلی در بخش دیگر از صحبت‌هایش اضافه کرده که ایران از سال ۱۳۸۷ تاکنون مورد نظر هیچ قطعنامه‌ای نبوده‌است. اگرچه دقیقاً منظور وی از قطعنامه مشخص نیست، که مربوط به شورای حکام است یا شورای امنیت سازمان ملل متحد. اما ایران در بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۲، مورد ۸ قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفته‌است. قطعنامه‌های ۱۶۳۹ در ۳۱ جولای ۲۰۰۶، ۱۷۳۷ در ۲۳ دسامبر ۲۰۰۶، ۱۷۴۷ در ۲۴ مارس ۲۰۰۷، ۱۸۰۳ در ۳ مارس ۲۰۰۸، در ۲۰۰۸ ۱۸۳۵، ۱۹۲۹ در ۹ جون ۲۰۱۰، ۱۹۸۴ در ۹ جون ۲۰۱۱، ۲۰۴۹ ۷ جون ۲۰۱۲. البته این قطعنامه‌ها برای تمدید قطع‌نامه‌های قبلی بوده‌اند