مسجد وزیر خان

محل

این مسجد در شهر دیواردار لاهور در امتداد جنوبی گذرگاه شاهی، مسیری سنتی طی شده توسط اشراف گورکانی که در راه خود به کاخ‌های سلطنتی در دژ لاهور، قرار دارد. این مسجد در حدود ۲۶۰ متر در غرب دروازه دهلی قرار دارد، که در آن جا حمام شاهی نیز واقع شده‌است. این مسجد همچنین رو به میدان وزیر خان (چوک وزیر خان) و دروازه چتا مستقر است.

تاریخچه

آغاز ساخت و ساز این مسجد تحت سلطنت امپراتور مغول شاه جهان در ۱۶۳۴ یا ۱۶۳۵ بود و تکمیل آن در حدود هفت بعد. در اواخر ۱۸۸۰ جان لاکوود کیپلینگ پدر رودیارد کیپلینگ در مورد مسجد و عناصر تزئینی آن در مجله هنر هند نوشته‌است.محقق انگلیسی فرد هنری اندروز که در سال ۱۹۰۳ نوشته‌است که مسجد رو به خرابی است.

معماری

این مسجد در روی یک صفه اصلی ساخته شده و دروازهٔ اصلی آن بر روی وزیر خان چوک (میدان وزیر خان) باز می‌شود. محیط بیرونی مسجد وزیر خان ۲۷۹ فوت (۸۵ متر)۱۵۹ فوت (۴۸ متر)ط و طول آن با گذرشاهی موازی است. این بنا با آجر و آهک ساخته شده.

عناصر تزئینی

مسجد وزیر خان برای آرایه‌های استادانه اش که از مناطق مختلف تأثیر گرفته‌است معروف است، با اینکه دیگر آثار تاریخی در لاهور از دوره شاه جهان از کاشی-کاریهای پیچیده برخوردارند اما هیچ‌کدام قابل قیاس با مسجد وزیر خان نیستند.

کاشی کاری

آجر نمای رو به بیرون مسجد با کاشکی کاری‌ها سبک ایرانی پوشانده شده‌اند نمای رو به حیاط هم غنی نقوش و الگوهایی است که تأثیرات قوی از ایران قرن هفدهم به نمایش می‌گذارند. رنگ‌های مورد استفاده به سبک ایرانی عبارتند از: لاجوردی، فیروزه ای، سفید، سبز، نارنجی، زرد و بنفش در حالی که تأثیر نقوش شامل ستاره به شکل گل و انگور در معماری گورکانی دیده می‌شود این مسجد نیز نقوش سرو و درختان را هم دارد که اولین بار است که یک بنای گورکانی این تزئین را از ایران وام گرفته‌است.
نمای ورودی که در مواجهه با وزیر خان چوک است تبا کاشی کاری و خوشنویسی که شامل آیات قرآن با آیات، احادیث پیامبر اسلام، ادعیه برای پیامبر و سمبل‌های خوشنویسی استادانه تزئین شده‌است. در بالای ایوان ورودی اصلی شبستان آیاتی از قرآن سوره سورهٔ بقره، توسط خوشنویس حاجی یوسف کشمیری نوشته شده‌است.

تزئینات معماری

تو رفتگی قوس در دیوار ورودی مسجد رو به وزیر خان چوک است نقوش گل و طرح‌های غنی تزئین شده‌است و یکی اولین نمونه‌های مقرنس در لاهور که عنصری معمارانه موجود در الحمرا در اسپانیا و همچنین در چندین مسجد در ایران به کار رفته‌است، در این‌جا دیده می‌شود.

ورودی

ورودی مسجد یک دروازه بزرگ به سبک تیموری است که به میدان کوچک شهری باز می‌شود. ایوان دارای دو بالکن کوچک است. بالای ایوان به عربی اسلامی شهادتین نوشته شده‌است. دو طرف ایوان هم با کاشی کاری در هم پیچیده دو رباعی به فارسی به خط محمدعلی خوشنویس که شاگرد میان میر بود نوشته شده‌است.

حیاط

بعد از عبور از دروازه و هشتی پ، حیاط قرار دارد. حیاط ۱۳۰ فوت در ۱۶۰ فوت است، دورتادور حیاط رواقی قوس دار وجود دارد و سطح حیاط از آجر پوشیده شده‌است که از ویژگی‌های معماری ایرانی مساجد است.

شبستان اصلی

شبستان اصلی مسجد در غربی‌ترین قسمت از سایت است و حدود ۱۳۰ فوت طول و ۴۲ فوت عرض است. این قسمت به پنج بخش تقسیم شده راهرو طولانی اصلی شمال به جنوب اجرا شده که شبیه به شبستان مسجد مریم زمانی بیگم است.
بخش مرکزی شبستان با یک گنبد به ارتفاع ۳۱ فوت با قطر فوت پوشیده شده‌است که بر چهار طاق است که به شکل یک اتاق مربعی شکل که از عناصر از معماری ایرانی به اسم چهار طاقی است. بقیه شبستان با گنبد به ارتفاع ۲۱ فوت و قطر ۱۹ فوت پوشیده شده که به سبکی شبیه به اوایل سلسله لودی ساخته شده. قسمت‌های شمالی و جنوبی نیز دارای اتاق‌های کوچکیست با راه پله مارپیچ که به پشت بام می‌رسند.
دیوارهای داخلی شبستان نیز با خوشنویسی عربی و فارسی تزئین گشته‌اند.
هر دیوار به قسمت‌های کوچک‌تر تقسیم شده و شامل موزاییک‌های منحصر به فرد است. آکوستیک خاص گنبد اجازه می‌دهد که خطبهٔ امام جماعت در سراسر حیاط و شبستان بپیچد.