سه مغ

سه مغ (یونانی :μάγοι) سه مجوس، سه مجوس شرقی، سه شاه، سه پادشاه مقدس و سه فرزانه نام هائی اند برای سه ایرانی که بر اساس انجیل متی برای ارج نهادن به عیسی به دیدارش شتافتند؛ و برای زادروزش زر، مرّ میر گیاه کافور و کندر به ارمغان بردند. این داستان در داستان تولد عیسی نقش بسیار مهمی دارد. بر اساس انجیل متی که تنها انجیلی از اناجیل چهارگانه است که آمدن سه مغ را گزارش کرده‌است. این سه مغ اولین شخصیتهای مذهبی بودند که عیسی را پرستش کردند. در نوشته انجیل ذکر شده‌است که آنها از شرق آمدند و گفتند که آمده‌اند مسیح پادشاه یهودیان را پرستش کنند. با اینکه تعداد این افراد در انجیل نیامده است بر اساس سه هدیه تصور می‌شود که سه نفر بوده‌اند.
در زبان‌هایی غیر از پارسی (در متون مسیحی) نام ایشان ذکر شده است: کاسپار؛ ملکیور و بالتازار.

در عهد جدید

بر اساس انجیل متی در عهد جدید، پس از زاده شدن عیسی، سه مرد فرزانه از شرق به دیدار هِرودیس آمدند تا دربارهٔ خبر زاده شدن پادشاه یهود از او پرسش کنند، چرا که اختر وی را در شرق دیده بودند. هِرود، پیش از آن از کاهنان و کاتبان شنیده بود که کریستوس یا مسیح یهودیان در بیت لحم یهودیه زاده می‌شود؛ پس مردان مغ را به بیت لحم فرستاد و از آن‌ها خواست که هرگاه آن بچه را یافتند، به وی آگاهی دهند؛ اما مردان مجوس بر اساس رؤیایی که دیده بودند، هِرود را آگاه نکردند.
همچنین در عهد جدید آمده‌است که یوسف پدر عیسی، در خواب دید که هِرود قصد کشتن عیسی را دارد و به همین دلیل به مصر هجرت کرد. همچنین بر اساس انجیل، هِرود تمام نوزادان پسر زیر دو سال را در بیت لحم، کشت.
اعتبار تاریخی این رویداد مشخص نیست، زیرا هیچ منبع تاریخی به چنین کشتاری اشاره نکرده‌است.
متن آیه مربوط چنین است:
آنگاه، چون مسیح در عصر هرود پادشاه در بیت‌اللحم یهودیه زاده شد، مجوسانی چند از مشرق‌زمین به اورشلیم آمدند و گفتند: ”آن مولود کجاست، پادشاه یهود؟ زانکه ما ستاره او را در مشرق دیده‌ایم و [اینک] برای پرستش او آمده‌ایم. “ هرود پادشاه چون سخن [ایشان] بشنید، [سخت] برآشفت و تمام اورشلیم [نیز] همراه او [به تکاپو افتاد]. و آنگاه که جمله کاتبان و کاهنان بزرگ قوم را گرد هم آورد، از آنها پرسید ”مسیح باید کجا زاده شود؟ “ و آنها بدو گفتند ”در بیت‌اللحم یهودیه، چرا که از سوی نبی چنین مکتوب [آمده] است:
و تو [ای] بیت‌اللحم در سرزمین یهودا،
از دیگر امیران یهودا کوچک‌تر نیستی
زیرا که از تو حکمرانی [به ظهور] خواهد آمد
و بر قوم من، اسرائیل حکم خواهد راند. “

مفهوم

لغت یونانی مورد استفاده شده در انجیل متی μάγος با تلفظ مجوس است که از ریشه پارسی به معنی روحانی زرتشتی است. در دین زرتشتی روحانیون توجه خاصی به وضعیت ستاره‌ها داشتند که در آن زمان علم مهمی محسوب می‌شد. این ارتباط آنان با اخترشناسی و علوم خفیه باعث شده‌است که واژه انگلیسی Magic به معنی سحر استفاده شود. با اینکه استفاده از سحر در دین زرتشتی بسیار مذموم است. این لغت در کتاب اعمال رسولان معمولاً به عنوان ساحر ترجمه می‌شود و در مورد شمعون مجوسی نیز استفاده شده‌است. بعضی ترجمه‌های کتاب مقدس سه مغ را به عنوان سه اخترشناس ترجمه کرده‌اند.

کشور مبدأ

در انجیل متی کشور مبدأ مغها ذکر نشده‌است و تنها ذکر شده‌است که آنها از شرق آمدند. به صورت سنتی معمولاً این شرق سرزمین ایران یا یهودیان یمن در نظر گرفته می‌شود. در متون ارمنی سه مغ از کشورهای ایران، هند و عربستان هستند. وعده مغها از زاده شدن پادشاه یهودیان باعث خشم و ترس هِرود شد و باعث شد که او مانند فرعون دستور به قتل تمامی فرزندان پسر بدهد؛ ولیکن چون عیسی و خانواده اش به مصر فرار کرده بودند از این اتفاق مصون ماندند. در داستان تولد عیسی، او مانند موسی به دنیا می‌آید و مانند موسی دشمنانش در هنگام خردسالی قصد جانش را می‌کنند.

محل دفن

محل دفن مغها به صورت کامل مشخص نیست اما نقاط گوناگونی به صورت کلی جای دفن آنان در نظر گرفته می‌شود. مارکو پولو در سفرنامه خود نوشته‌است که او از مقبره سه مغ در ساوه در جنوب تهران در سال ۱۲۷۰ میلادی بازدید کرده‌است:
 در پارس شهر صبا وجود دارد که از آن سه مغ آمدند و در این شهر نیز دفن شدند در سه مقبره بزرگ و بسیار زیبا، پهلو به پهلو؛ و بالای آن نیز یک ساختمان چهارگوش است که بسیار زیبا حفظ شده‌است. بدنها به صورت کامل هستند و حتی مو و ریش آنان نیز حفظ شده‌است. - مارکوپولو، کتاب میلیون، جلد اول
مقبره دیگری در فلسطین به نام مقبره سه پادشاه وجود دارد که گاهی محل دفن سه مغ در نظر گرفته می‌شود. این جسدها توسط سنت هلنا به کنستانتینوپولیس آورده شدند و از آنجا به میلان برده شدند.