حسین ماهر

زندگی

محمدحسین ماهر، متولد ۱۳۳۶ آبادان است و از کودکی نقاشی می‌کرده. در ۱۳ سالگی، محمود دولت‌آبادی برایش کتاب‌های نقاشی هدیه می‌دهد، و برای تعلیم نقاشی او را پیش دوست نقاشش می‌برد. کار در کارگاهِ شهاب موسوی‌زاده و شاگردانش در خیابان سی‌متری ادامه پیدا می‌کند. حسین در دانشکدهٔ هنرهای تزیینی، در رشتهٔ نقاشی قبول می‌شود تا از استادانِ دانشگاه هم نقاشی و طراحی فرابگیرد. استادانی مثل حسین کاظمی، بهمن بروجنی، غلامحسین نامی و ابراهیم جعفری. هم‌زمان با پرکاری‌های سال‌های ۵۴ تا ۵۷ در دانشکده، سفرهایی را با دوست نقاشش حسن صفا شروع می‌کند. سفرهایی که به گفتهٔ خودش نقش بزرگی در شکل‌گیری شخصیت کاری‌اش دارد. در همان سال با عربعلی شروه آشنا می‌شود. آشنایی‌ای که به گفتهٔ خودش نگاهش را گسترش می‌دهد. هم‌زمان با انقلاب، پروژهٔ لیسانسش را با موضوعِ کار و محیط‌های کارگری در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و مکان‌های کارگری پیش می‌برد. سال ۵۸ است که طبیعتِ سخت‌کوشش را روی موضوعِ کارگرانِ معدن‌چی متمرکز می‌کند تا ۶ ماهِ تمام در معادنِ زغال‌سنگ طراحی کند. همان سال پروژهٔ فارغ‌التحصیلی‌اش را با ۱۰ پرده کمپوزیسیون و ۱۰۰ پرترهٔ رنگی تحویل می‌دهد. بلافاصله در همان دانشکده تا تعطیلی دانشگاه‌ها برای انقلابِ فرهنگی، مشغولِ درس‌دادن می‌شود. سربازی‌اش را در جنگ می‌گذراند. بعدش به فرانسه می‌رود. بازگشت از فرانسه، یعنی آغازِ مجموعه نقاشی‌های جنوب. حسین به جنوب می‌رود تا تبارِ جنوبی‌اش، به همراه پرکاری و آغشتگی با فرهنگ منطقه، روحِ جنوبیِ نقاشی‌هایش را شکل‌دهد. محمود دولت‌آبادی دربارهٔ این دورهٔ کاری حسین ماهر می‌نویسد: «ماهر، رام‌کردن و خُنک‌کردنِ بادهای گرم را در کوچه‌پس‌کوچه‌های آن منطقه ترسیم‌کرده، و هم‌راهی دیرینهٔ بز و انسان در محیط‌های سخت و طاقت‌فرسا را، به‌همراه موسیقی رنگینِ منطقه به‌تصویرکشیده‌است.» سفرهای ماهر ادامه‌می‌یابد تا با فرهنگ و معماریِ مناطقِ دیگر ایران هم آشناشود. در آن سال‌ها، کارهایی را در گالری آریا به‌نمایش‌می‌گذارد که روحِ جنگاوری هنرمند را بازمی‌تاباند: جنگِ پَلشتی و پاکی، خیر و شر، مترسک‌ها، آدم‌های نشئهٔ موسیقی، عروس و داماد، آدم و حوا، و انسان‌های ماسک بر چهره. این‌ها اما -به گفتهٔ خودش- آخرین تلاش‌های بی‌سرانجامِ هنرمند است برای هم‌سو ماندن با هویتِ چیرهٔ آن روزگار.
اسطوره، گذرگاه بعدی نقاشِ پرشورِ جستجوگر است. ماهر مجموعهٔ جدید خود را با بیش از ۷۰ اثر در گالری فرشته به نمایش می‌گذارد. اساطیری بی‌سیما، در فضاهایی گم‌شده، بر روی متنِ کتاب‌های چاپِ سنگی. جستجوی همیشگی تصویر و موسیقی و همزادی آن‌ها هم‌چنان در کارِ حسین ادامه دارد. ۱۳۸۱ سالی است که خانهٔ هنرمندان، نمایشگاهی از فرشته‌های زمینیِ ناپیدایِ ماهر را - بهره‌گرفته از ترکیب‌بندی‌های نقاشی بیزانس- برگزار می‌کند. همراه با حجم‌هایی با همان مضامین: مجسمه‌هایی شیشه‌ای و شفاف. سال‌های آغازِ دههٔ ۸۰، اگرچه تمرکز ماهر بر روندِ نگاهِ تحلیل‌گَرش را برهم‌می‌زند، اما خود عاملی می‌شود برای نگاهی نو و بازنگری در شیوه‌های کاریِ هنرمند. اتوبیوگرافی‌های روایی‌ای که با پرتره‌هایی بی‌هویت و صورت‌هایی بدون جزییات، به همراهِ رنگ‌ها و بافت‌های اغراق شده در کارهای حسین ظاهر می‌شوند، حاصل تجربیاتِ این دوران‌اند. اکنون دیگر زمانِ آن فرارسیده تا دوری از اغراق‌های پوپولیستی، و گذار از نگاهِ گزارش‌گرانهٔ سیاسی، کارهای هنرمند را دگرگون کند. در سال‌های آخرِ دههٔ ۸۰ اما، حسین ماهر با مجموعه‌های «گیاهان» و «شوک»، جمع‌بندیِ نگاهِ چندضلعیِ نقاشانهٔ خود را به‌نمایش می‌گذارد. نگاهی که از سویی در مجموعهٔ شوک، در ارتباطی ناگزیر با جامعهٔ ملتهب، شوکِ بی‌سابقهٔ سالیانِ اخیر را با نقشِ ماهی‌هایی سلاخی شده، و با تکنیکی بیان‌گرا، قوام‌یافته و پخته روایت می‌کند، و در مجموعهٔ گیاهان، از سویی دیگر، خلوتِ هنرمندانهٔ نقاش را با طبیعت، در نقشِ گیاهانی می‌نمایاند که بازتابی است از آرام‌ترین و امن‌ترین گوشه‌های روحِ نقاش.
خود هنرمند دربارهٔ این دو مجموعه می‌گوید:
گیاهان برای من تجربه‌ای بسیار عالی بود. زمانی من اینها را کار می‌کردم که کاملاً متمرکز بودم و داشتم از شرایط نقاشی و نقاشی‌کردن لذت می‌بردم. غرق در نقاشی بودم و می‌خواستم آن کشفیات و جستجویی را که داشتم بازتر و عمومی‌ترش کنم و این حال خوب و آن کشف و شهودی را که داشتم به همه هدیه بدهم؛ که این خیلی نکته ظریفی است و من آدم این جور کارها هستم. ذوق می‌کنم از کاری که دارم انجام می‌دهم و این ذوقم وقتی حادث می‌شود مطمئنم که به ببینده و مخاطب هم منتقل می‌شود. درحقیقت موضوعات تلخ موضوعات من نیستند و اگر ماهی‌ها را در ارتباط با گیاهان بسنجیم باید بگویم ماهی‌ها درست نتیجه حال من بودند. یعنی من مجبور بودم حال خودم را بیان کنم. استنباط خودم را می‌خواستم با صدای بلند بیان کنم. می‌دانستم این ممکن است برای دیگری گوشخراش باشد و یک خرده آزارشان بدهد ولی به هرحال آن هم وجهی از من بود. درمورد گیاه‌ها همین‌طور که داری می‌گویی کار با یک جستجو و بازی شروع شد و کم‌کم جای خودش را باز کرد و خیلی به نقاشی و آن دلایلی که من نقاشی می‌کنم، نزدیک‌تر شد. هنوز هم که هنوز است وقتی نگاهشان می‌کنم همچنان حس خوبی به من می‌دهد. فکر می‌کنم از افق بازتری دارم به دنیا نگاه می‌کنم و به خودم می‌گویم بهتر است زیبایی‌ها را به مردم هدیه کنیم.
نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی در ایران و کشورهای دیگرِ جهان، تدریس و برگزاری نمایشگاه در شهرهای مختلفِ ایران، آموزش به جوانان، و سفرهای فراوان، از تجربیاتِ این هنرمندِ پرکار است.