توافقنامه پیشاور

پیشینه تاریخی

در ماه‌های حمل/فروردین و ثور/اردیبهشت ۱۳۷۱، دولت نجیب الله که حمایت روسیه را داشت، دیگر نمی‌توانست در برابر نیروهای مجاهدین مقاومت کند. احمدشاه مسعود در اتحاد با نیروهای عبدالعلی مزاری و عبدالرشید دوستم بود و بگرام که پایگاه اصلی نیروی هوایی افغانستان که در هفتاد کیلومتری شمال کابل موقعیت داشت، تصرف شده بود. مقامات ارشد دولت نجیب و ژنرال‌های ارتش به عنوان یک قدرت انتقالی برای انتقال قدرت به متحدین احمد شاه مسعود عمل کردند. مقامات دولت موقت کابل، مسعود را به عنوان رئیس جدید دولت به کابل فرستادند اما وی بازداشت شد. مسعود به نیروهای خود دستور داد تا در شمال کابل موقعیت بگیرند و تا زمانی که راه حل سیاسی یافت نشود وارد پایتخت نشوند. او از رهبران ارشد احزاب مجاهدین که در پیشاور مستقر بودند خواست تا یک توافق سیاسی که مورد قبول تمامی طرف‌ها و احزاب است بکار گیرند.
در این اثناء نیروهای مجاهدین از طرف‌های مختلف شروع به حرکت به سمت مرکز کابل کردند. نیروهای حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار از جنوب، نیروهای حزب اتحاد اسلامی (بعدها نامش به تنظیم دعوت اسلامی افغانستان تغییر داد) به رهبری عبدالرب رسول سیاف از غرب، نیروهای حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری عبدالعلی مزاری نیز از سمت غرب و نیروهای حزب اسلامی خالص از سمت شرق.
جامعه جهانی در قالب سازمان ملل و اکثر احزاب سیاسی افغانستان تصمیم گرفتند تا از طریق گفتگو و حل و فصل میان نخبگان و احزاب سیاسی مختلف یک حکومت مشروع ملی را جایگزین حکومت کمونیستی تعیین نمایند.
درحالی که رهبران مجاهدین در پیشاور ملاقات می‌کردند، وضعیت نظامی در اطراف کابل گرفتار فرماندهان داخلی، پیچیده شده بود. در حالی که مسعود از روند تشکیل دولت ائتلافی و با حضور همه طرف‌ها حمایت می‌کرد، گلبدین حکمتیار به دنبال حاکمیت فردی (مرکزی) در افغانستان بود: «در کشور ما تشکیل دولت ائتلافی غیرممکن است؛ چرا که، به این ترتیب، باعث ضعف و ناتوانی در تثبیت وضعیت در افغانستان می‌شود». اما مسعود می‌گفت: «تمامی احزاب در جنگ در جهاد مشارکت داشته‌اند، بنابراین باید سهم خود را در دولت و تشکیل حکومت داشته باشند. افغانستان از ملیت‌های مختلف تشکیل شده‌است. ما نگران کشمکش و اختلافات ملی میان قبایل مختلف و ملیت‌های مختلف بودیم. برای دادن حق تمامی افراد و همچنین اجتناب از خونریزی در کابل، ما این مسئله را به احزاب واگذار کردیم تا آنها در مورد کل کشور تصمیم بگیرند. ما در مورد یک مرحله موقت صحبت کرده بودیم و پس از آن شرایط باید برای برگزاری انتخابات فراهم شود».
در یک ارتباط رادیویی ضبط شده مسعود به حکمتیار می‌گوید: «رژیم کابل آماده تسلیم شدن است، پس بهتر است به جای مبارزه کردن باید در کنار هم قرار بگیریم. … رهبران در پیشاور ملاقات می‌کنند… نیروها نباید وارد کابل شوند… آنها باید بعداً به عنوان بخشی از دولت وارد شوند». حکمتیار پاسخ می‌دهد: «ما با شمشیرهای برهنه خود به کابل پیش‌روی می‌کنیم. کسی نمی‌تواند ما را متوقف کند. … چرا باید با رهبران دیدار کنیم؟» مسعود پاسخ داد: «به نظر من شما نمی‌خواهید به رهبران پیشاور بپیوندید و تهدیداتتان را متوقف کنید… شما قصد دارید تا به کابل برسید. در این صورت من باید از مردم دفاع کنم».
در آن زمان حتی اسامه بن لادن که به‌طور گسترده با حکمتیار، در پیشاور کار کرده بود از وی خواست تا «به همراه برادرانش (برادران دینی) بازگردد» و با دیگر احزاب مقاومت سازش کند. اما حکمتیار مخالفت کرد و اعتقاد داشت که به تنهایی می‌تواند قدرت را در افغانستان در اختیار بگیرد.
در ۴ ثور/اردیبهشت ۱۳۷۱ رهبران جهادی توافق‌نامه پیشاور را به منظور تشکیل دولت کمونیستی اسلامی امضا کردند. سمت وزارت دفاع به احمدشاه مسعود داده شد. در حالیکه حکمتیار به عنوان نخست‌وزیر تعیین شده بود وی از امضا امتناع کرد. به استثنای حزب اسلامی حکمتیار، اکثر احزاب دیگر با این توافق‌نامه صلح و تقسیم قدرت در ثور/اردیبهش ۱۳۷۱ موافقت کردند.