محمدعثمان نقشبندی

زندگی‌نامه

شیخ محمّد عثمان نقشبندی مشهورترین مرشد معاصر طریقت نقشبندی فرزند شیخ محمّد علاءالدین و نوهٔ شیخ عمر ضیالدین نقشبندی است. شیخ عثمان در در سال ۱۲۷۵ هجری شمسی در روستای صفی‌آباد در نزدیکی جوانرود دید به جهان گشود. مادرش نوری جان خانم دختر شیخ محمّدصادق وزیری است. ایشان فراگیری علوم دینی و قرآن را نزد شیخ عبدالکریم خانه شوری و سید حسین ساوجبلاغی آموخت. او همراه برادرش مولانا خالد بیشتر اوقات را تحت تربیت عرفانی پدر به سر می‌بردند به طوری که در اجتماع‌های ذکر و مباحث دینی که توسط شیخ علاءالدین تشکیل می‌شدند شرکت می‌کردند.در زندگی‌نامه‌هایی که در مورد ایشان نوشته شده آمده است که قرائت قرآن را نزد مصطفی اسماعیل قاری مشهور مصری آموخته است که البته این موضوع در ابهام است اما آنچه حتمی است رابطهٔ بسیار نزدیک او با قاریان مشهور مصری از جمله مصطفی اسماعیل و عبدالباسط عبدالصمد است، به خصوص زمانی که شیخ عثمان از ایران مهاجرت کرده و به کشورهای اردن و ترکیه عزیمت کرد این روابط شدت بیشتری گرفت.
پس از فوت شیخ علاءالدین نقشبندی در سال ۱۳۳۲ ه.ش، شیخ عثمان جانشین پدر شده و به مدت بیش از ۴۳ سال ارشاد طریقت را در اقصی نقاط جهان برپا کرد.
شیخ عثمان طی سفرها و اقامت‌هایش در ایران و عراق و ترکیه و اردن و کشورهای اروپایی و توالش و ترکمن صحرا به سرعت به جهانیان شناخته شد و توانست مریدان زیادی دور ایشان جمع شدند.
در جنگ جهانی اول همراه شیخ حسام الدین نقشبندی و شیخ نجم الدین (عمویش) در سنندج (تپه صلوات آباد) به جهاد علیه نیروهای روس پرداخته‌است(در کتاب سراج المنیر خود ایشان به این موضوع پرداخته‌اند . در جنگ جهانی اول ایشان حدود 20 سال سن داشته‌اند ).شیخ عثمان با همراهی سلطان سنجر مشهور به سلطان اکرم و بقیهٔ مشایخ بیاره در نزدیکی تپه‌های آبیدر و بلندی‌های سنندج با ارتش تزار روسیه درگیر شدند. با اعلام حملهٔ قوای روس مقام‌های ایالتی کردستان که از دست نشانده‌های بی کفایت قاجار بودند متواری شدند و سلطان سنجر با همراهی مشایخ بیاره من جمله شیخ حسام الدین و شیخ عثمان و شیخ علالدین با قشون روس درگیر شدند و سلطان سنجر موفق شد در نزدیکی دهگلان ارتش روس را مغلوب کند و از ورود قشون روسیه تزاری به شهر سنندج جلوگیری نموده‌است.
به واسطهٔ قدرت معنوی و محبوبیت، به سرعت بزرگان بسیاری گرداگرد او جمع شدند. در زمان ایشان حجره‌های دینی بیاره و بسیاری از نقاط کردستان رونق بی‌سابقه ای داشتند به طوری که حجرهٔ عظیم بیاره از زمان تأسیس توسط شیخ عمر ضیاءالدین در سال ۱۳۱۸ هجری قمری تا اواسط مشیخیت شیخ عثمان هزاران طلبه از حجرهٔ بیاره فارغ‌التحصیل شدند.
از نکات قابل توجه زندگی شیخ عثمان قدرت و آگاهی بالای او در زمینهٔ پزشکی بود به طوری که علاج مردم با انواع بیماری‌ها صعب الاعلاج از کارهای روزمرهٔ شیخ به حساب می‌آمد به طوری که باغ‌های واقع در روستای درورد و درکی و باغ هه راره واقع در هورامان تخت تابستان‌ها به حالت بیمارستان‌هایی می‌ماندند که مردم از نقاط گوناگون برای علاج نزد شیخ می‌آمدند و شیخ با فراهم آوردن ابزار و وسایل معیشت در مکان‌های نام برده شده به علاج مردم می‌پرداخت. در هنگام حضور او در روستای دورود، این روستا و منطقهٔ اطراف آن از رونق بی سابقه ای برخوردار بود. شیخ عثمان از زمین داران بزرگ کردستان بود اما تفاوت عمده ای با دیگر زمین داران داشت و در بسیاری از مناطق شیخ عثمان و خاندان نقشبندی دارای املاک و زمین فراوان بودند که اغلب موروثی و بیشتر موقوفات مریدین و مردم بود. شیخ عثمان چون گیاه‌شناسی ماهر بود به سرعت هر زمینی به دست میاورد آن را با بهره‌برداری انواع درخت‌های با مصارف خوراکی و پزشکی در اختیار مردم میگذاشت به طوری که در آخرین سفرش از تهران حدود 4 هزار نهال سیب را وارد مزارع روستای درود کرد که تمامی ثمرات این باغ و باغ‌های دیگر به صورت رایگان در اختیار مردم و مریدین قرار می‌گرفت. علاوه بر آن بر تاریخ نویسان ثابت شده‌است که اولین کسی که گیاه توت فرنگی را به صورت گسترده و مکانیزه در کردستان رواج داد شیخ عثمان نقشبندی بود.
فعالیت‌های شیخ عثمان و اوج کارهای او همزمان بود با بی ثباتی سیاسی در خاورمیانه در طول 60 سال فعالیت‌های شیخ عثمان به عنوان مرشد نقشبندی که هر روز در میان مردم محبوب تر می‌شد از دید گروه‌های سیاسی و حاکمان محلی آن زمان پنهان نبود. جریان‌های سیاسی بعضاً موافق او و اکثراً مخالف فعالیت‌های او بودند به طوری که در دهه‌های پنجاه تا هفتاد میلادی با رشد تفکرات سلفی و رادیکالی در کردستان این نارضایتی‌های سیاسی به اوج خود رسید. با شروع درگیری‌های نظامی بین رژیم بعث و ایران و احساس ناامنی در ایران، شیخ عثمان به ناچار دیار خود را ترک گفته و ابتدا به سلیمانیه و بغداد و سپس به اردن و بعد به استانبول مهاجرت کرد. خانقاه شیخ عثمان در استانبول در زمان جنگ و در جریان عملیات انفال بر علیه کردها توسط صدام حسین، پذیرای بسیاری در داغ دیده‌ها و مهاجران جنگی بود. پس از مرگ شیخ عثمان نیز خانقاه استانبول همچنان مورد توجه بوده به طوری که در دههٔ نود هجری طرح بازسازی و گسترش خانقاه اجرا شد.

درگذشت

در نهایت ایشان در نخستین ساعت بامداد روز ۱۱ بهمن ۱۳۷۵ هجری شمسی در خانقاهش در استانبول وفات نموده و در حیات خانقاه به خاک سپرده شد

پیروان

شیخ عثمان از بسیاری از ملیت‌های جهان دارای پیروان و و مرید و منسوب بسیاری بود. از جمله ماموستا ملا باقر بالک (مدرس کردستانی)، ماموستا زاهد ضیایی پاوه، ادیب معاصر کرد ملا عبدالکریم مدرس (مفتی بغداد)، ماموستا عارف علامی، ماموستا محمود عالی، ماموستا محمدامین کانیسانان، شیخ محمد سعید نقشبندی، یارجان آخوند نظری ترکمن، استاد عثمان زبیحی تالشی، شیخ حسن حیاک برزیلی، ملا عبدالله کاتب (فنایی)، بهاءالدین شمس قریشی، ناری شاعر پرآوازهٔ کرد، قانع شاعر پرآوازهٔ کرد، و …