آلیک

تأسیس هفته نامه آلیک

روبِن دِر-میناسیان (ملقب به روبن پاشا)، از چهره‌های فعال سیاسی ـ اجتماعی ارمنی، که به‌طور موقت به ایران آمده بود و در تهران به سر می‌برد، روشنفکران ارمنی تهران را تشویق به چاپ نشریه‌ای کرد که زندگی جامعه ارمنیان ایرانی را منعکس سازد تا از این طریق جوامع ارمنی دیگر کشورها دربارهٔ آنان اطلاع حاصل کنند.
آرسِن میکائیلیان، که از معتمدان جامعه ارمنیان تهران بود و در نهادهای دولتی نیز اعتباری در خور داشت، پیگیر موضوع چاپ نشریه شد. به موازات پیگیریهای او دوستان همفکرش نیز، در طی هجده ماه، امکانات و زمینه اولیهٔ شروع کار را فراهم کردند.
در مرحله اول امتیاز هفته نامه نورگیانک، که انتشار آن در ۱۹۲۷ میلادی / ۱۳۰۶ش متوقف شده بود، به نام دکتر وارطان هُوانسیان، که قبلاً نیز دومین صاحب امتیاز نورگیانک بود، برای نشریه آلیک، تجدید اعتبار شد. امتیاز مستقل به نام روزنامه آلیک طی سالهای بعد صادر شد. بدین ترتیب، هفته نامه آلیک در ۱۹۳۱ میلادی /۱۳۱۰ ش، با حداقل امکانات و بودجه‌ای بالغ بر ۱۶۰۰ تومان تأسیس شد.

شناسنامه هفته نامه آلیک

آلیک از ۲۲ مارس ۱۹۳۱م ـ ۳ دسامبر ۱۹۳۴ به صورت هفتگی به چاپ می‌رسید. نخستین سردبیر آن هوُسِپ تادئوسیان بود که حدود پنج سال (۱۹۳۱–۱۹۳۵ میلادی) در این سمت باقی ماند. در مدت سردبیری وی چاپ نشریه از حالت هفتگی به صورت یک روز در میان درآمد.
نخستین صاحب امتیاز آلیک، دکتر وارطان هُوانسیان، حدود بیست سال از ۲۲ مارس ۱۹۳۱–۱۰ ژوئیهٔ ۱۹۵۱ عهده‌دار این مسئولیت بود.
از ۱۹۳۱–۱۹۳۴ میلادی آلیک هر هفته در چهار صفحه به چاپ می‌رسید که در این مقطع مجموعاً ۱۷۵ شماره از آن منتشر شد. حق اشتراک ماهیانه در شروع کار سه قران، برای خارج از کشور پنج فرانک و قیمت تک فروشی آن یک قران بود.
در پایان سال اول انتشار، یعنی از ۲۲ مارس ۱۹۳۲، مسئولیت چاپ و انتشار نشریه به یکی از مسئولان آلیک به نام استپان خانبابیان محول شد.

چاپ یک روز در میان آلیک (۱۷ژانویهٔ۱۹۳۵–۳۱ دسامبر۱۹۴۰)

از ۱۷ژانویهٔ ۱۹۳۵ (اواخر ۱۳۱۴ش)، آلیک حدود شش سال به صورت یک روز در میان و با عنوان نشریه یک روز در میان ملی، اجتماعی، سیاسی و ادبی آلیک، در ۸۷۵ شماره چهار صفحه‌ای، منتشر شد. در این دوره نشریه صبح روزهای یکشنبه، سه شنبه و پنجشنبه به چاپ می‌رسید و شنبه‌ها تعطیل بود.
این تغییر در دورهٔ آخر سردبیری هووسِپ تادئوسیان صورت گرفت. وی فعالیت خود را تا ۲۶ آوریل ۱۹۳۶ ادامه داد و در طی این مدت ۳۴۹ شماره از نشریه را تهیه و تنظیم کرد.
یرواند هایراپتیان، که فارغ‌التحصیل رشتهٔ حقوق از چکسلواکی بود، عهده‌دار سمت سردبیری شد و حدود یک سال و نیم در این سمت باقی ماند. (۲۸ آوریل ۱۹۳۶)
از ۲۳ سپتامبر ۱۹۳۷م تا آخرین روزهای اوت ۱۹۴۱ (احتمالاً تا ۲۸ اوت)، مقارن ورود نیروهای متفقین به خاک ایران، اداره نشریه را آندره دِر-اوهانیان (آ. آموریان)، سومین سردبیر آلیک، به عهده گرفت. در دوران سردبیری وی آلیک به صورت نشریه مسلسل هر روز منتشر می‌شد.

روزنامهٔ صبح آلیک (۳ ژانویهٔ۱۹۴۱–۱سپتامبر۱۹۶۰)

از جمعه، ۳ ژانویهٔ ۱۹۴۱ آلیک تبدیل به روزنامه صبح شد و با این منوال تا پایان اوت ۱۹۶۰م به صورت روزنامه‌ای چهار صفحه‌ای انتشار یافت (حدود ۵۶۵۰ شماره، از شمارهٔ ۱۰۵۱–۶۷۰۰). در آن سال‌ها کلیه روزنامه‌های کشور بدون تعطیلی و در تمام روزهای هفته چاپ می‌شدند؛ بنابراین، نخستین شمارهٔ روزنامه آلیک در روز جمعه منتشر شد. با وجود این همچنان در روزهای شنبه روزنامه به چاپ نمی‌رسید.
از سپتامبر ۱۹۴۱ مسئولیت هیئت تحریریهٔ روزنامه در مدتی محدود بر عهده مانوئل ماروتیان گذارده شد. وی، که در اصل بازیگری هنرمند و کارگردان باسابقهٔ تئاتر بود.
در نیمهٔ اول ۱۹۴۲م، هووسِپ هُوانسیان (ه. اِلمار)، روزنامه‌نگار مجرب و باسابقه، مسئولیت سردبیری روزنامه را تقبل کرد و به منزلهٔ پنجمین سردبیر آلیک مسئولیت سنگین ادارهٔ روزنامه را در سالهای جنگ جهانی دوم و پس از آن، که آکنده از کشمکشهای اجتماعی، سیاسی و بازتابهای درون اقلیتی آن بود، تا ۱۹۴۸ میلادی به دوش کشید.
در دورهٔ اول سردبیری هووسِپ هُوانسیان دو تن از مترجمان جوان، آرسِن مامیان و زاون قازاریان، که با روزنامه همکاری می‌کردند.
در این دوره همچنین دکتر اونیک ساهاکیان و آلبرت برناردی، که در آن سال‌ها دانشجوی رشتهٔ حقوق دانشگاه تهران بودند و نیز نویسنده تازه‌کار به نام هاکوپ کاراپتیان، که تازه از تبریز به تهران آمده بود، همکاری را با روزنامه شروع کردند.
«در پی اغتشاشات حاکم بر کشور در جنگ جهانی دوم، تهران در آذر ۱۳۲۱ (۸ دسامبر ۱۹۴۲) در آستانه جنگ شهری قرار گرفت و در نتیجه قوام السلطنه، چاپ کلیهٔ جراید کشور را موقتاً ممنوع کرد و تنها به خبرنامه رسمی دولتی اجازهٔ انتشار داد. این وضعیت تا پایان تهیه و تصویب قانون جدید مطبوعات از سوی مجلس به طول انجامید. انتشار آلیک نیز به پیروی از این اوضاع متوقف و بار دیگر از ۵ مارس ۱۹۴۳ (نیمهٔ اسفند ۱۳۲۲) از سر گرفته شد».
هووانِس شاهیجانیان، او تکنسین امور چاپ و سرپرست حروفچین‌های چاپخانه مدرن بود.
از اواخر ۱۹۴۷ میلادی لوون کلانتریان به مدیریت انتشار روزنامه گمارده و با موافقت مدیریت روزنامه سفارش خرید محموله جدیدی از حروف چاپی به زبان ارمنی داده شد.
از اول ۱۹۴۸ میلادی آلیک در چاپخانهٔ فرانسوا ملک کرم، واقع در کوچهٔ گوهرشاد خیابان نادری (خیابان جمهوری، روبه روی هتل نادری) و با استفاده از بخش حروفچینی شخصی روزنامه به چاپ رسید.
از تاریخ ۹ مه ۱۹۵۰ آلیک صاحب ماشین چاپ شخصی و دیگر ملزومات چاپی شد.
در بیست و پنجمین سال تأسیس آلیک، یعنی در ۱۹۵۶ میلادی، با خرید ساختمان استیجاری محل استقرار روزنامه، سرانجام آلیک صاحب ساختمانی تحت مالکیت خود شامل بخش‌های هیئت تحریریه، حسابداری، انتشارات، کتابخانه، چاپخانه، انبار و تالار اجتماعات شد.

ساختمان جدید آلیک

طی ۱۹۶۶–۱۹۶۷ میلادی عملیات اولیهٔ ساخت بنای جدید روزنامه، که از سال‌ها قبل برنامه‌ریزی شده بود، آغاز شد. این ساختمان مدرن، که مجهز به کلیه تأسیسات و امکانات رفاهی بود، در مجاورت چاپخانه و هیئت تحریریه، در دو طبقه و یک طبقه نیمه همکف بنا شد و با ساخت آن هیئت تحریریه، انتشارات، حسابداری، دفاتر، کتابخانه، تالار اجتماعات و چاپخانه به محل ساختمان جدید انتقال یافت.
نقشهٔ ساختمان کار رستم وسکانیان، بود و مهندسی سازهٔ آن به دست مهندس آندرانیک آندریاسیان و تحت نظارت مهندس نشان پیرومیان صورت گرفت. تأسیسات تهویه و گرمایش مرکزی نیز به دست مهندس خاچاتوریان طراحی شد.
ساختمان نو بنیاد مؤسسه آلیک در ۲۲ ژوئیهٔ ۱۹۹۷/۳۱ تیر ۱۳۷۶ طی تشریفاتی خاص به دست عالیجناب آرام اول، رهبر مذهبی ارمنیان حوزهٔ دینی سیلیسیه، افتتاح شد.
از ۳۱ اکتبر همان سال کادر هیئت تحریریه، حروفچینی کامپیوتری و صفحه بندی به ساختمان جدید منتقل شدند ولی بخشهای اداری، حسابداری و چاپخانه به‌طور موقت در ساختمان پیشین، واقع در خیابان جمهوری، باقی ماندند.
طراحی ساختمان به دست مهندسان معمار، آلبرت عجمیان و کاجونی گراسکیان، صورت گرفت و محاسبات فنی آن را مهندس موُسِس عابدیان عهده‌دار بود. عملیات اجرایی و نظارتی ساختمان را نیز باگو ساهاکیان بر عهده داشته‌است.
در ۲۹ اکتبر ۲۰۰۱ (۱۳۸۰ش) جشن هفتادمین سال تأسیس روزنامه در باشگاه ارامنهٔ تهران برگزار شد.

جوایز و افتخارات

در ۱۵ اکتبر، روزنامه آلیک در زمرهٔ موفقترین رسانه‌های خبری ارمنی زبان به دریافت دیپلم رسمی و جایزهٔ وزارت جماعت ارمنیان پراکنده و کنگره جامعهٔ جهانی ارمنیان به پاس تلاش پرثمر در حفظ هویت فرهنگی ارمنی نائل آمد.