بیمارستان نوری

موقعیت جغرافیایی

این بیمارستان در قلب و وسط شهر دمشق در الحریقه، جنوب غربی مسجد اموی و شرق بازار الحمیدیه قرار دارد.

معماری

ورودی و داخل بیمارستان خیلی بیشتر از بیرون بیمارستان سرشار از هنر معماری است، درب این بیمارستان یک درب دو لنگه از چوب می‌باشد که با مس پوشانده و با میخهای مسی با اشکال مختلف هندسی تزیین شده‌است.
در بالای درب ورودی گچ کاری زیبایی به چشم می‌خورد که از نه قسمت ورقه‌ای شکل کنده‌کاری شده‌است، این نوع آرایش و تزیین هنر جدیدی در سوریه بوده‌است که توسط سلسله سلجوقیان به سوریه آورده شده‌است، کما اینکه کنده‌کاری ورودی بیمارستان که شامل هفت قوس و نیم دایره می‌باشد نیز هنر جدیدی در سوریه بوده‌است، همین قوس‌ها و نیم دایره‌ها از داخل همراه با انحناهایی تکرار شده‌است بطوریکه وقتی از بالا به آن نگاه می‌کنی بشکل یک درخت نخل مشاهده می‌شود.
هر اتاقی یک درب مربع داشت که طول ضلع آن ۵ متر بود و درگاه نامیده می‌شد، هر اتاق دارای دو ایوان کوچک شمالی و جنوبی بود که با قوس‌ها و دایره‌هایی که رنگ‌آمیزی و پوشیده شده بودند، علاوه بر این دارای کنده‌کاری‌های گچی بودند که مشابه همان رنگ‌آمیزی دروازه و درب ورودی بیمارستان بوده‌است.
درب قسمت جنوبی به یک حیاط روباز باز می‌شود که شبه مربع ۲۰*۱۵ متر می‌باشد، در وسط این حیاط یک برکه و حوض مستطیلی به ابعاد ۸٫۵* ۷ متر قراردارد، دور این حیاط نیز ۴ ایوان قرار گرفته‌است، در طرفین هر ایوان دو اتاق قرار دارد، کل این اثر تاریخی مربوط به یک عهد و عصر نیست در دو مقاطع مختلف درست شده‌اند. بر روی دیواره‌های درگاه نوارهای نوشته شده‌ای وجود دارد که اشاره به کارهای تعمیراتی و اصلاحی که در زمان حکومت پادشاهی روی این بیمارستان انجام شده‌است دارد. این درگاه به وسیله یک گنبد بلند که از بیرون و داخل به صورت کنده‌کاری شده‌است مسقف شده‌است، این گنبد و گنبد مقبره شاه نورالدین که در نزدیکی بیمارستان قرار دارد نمونه‌های منحصر به فرد در ساختمان‌سازی و معماری سوریه می‌باشد.

ایوان‌ها

درگاه بروی سینه ایوان غربی باز می‌شود، این ایوان به وسیله یک گنبد مخروطی شکل پوشیده شده‌است که به صورت طاق ضربی به سمت حیاط گشوده می‌شود، در ایوان نقش‌نگارهای زیادی به همراه دو درب در طرفین که هر کدام برای یک سالن مستطیلی می‌باشد وجود دارد هرکدام از این دربها به درب دیگری منتهی می‌گردد که رو به حیاط باز می‌شود، در بالای هر درب کنده‌کاری‌های گچی به شکل گیاهان مختلف به چشم می‌خورد، ایوان شمالی نیز مانند ایوان غربی می‌باشد.
اما ایوان جنوبی با پوشش مرمری‌اش و همین‌طور محراب مرمری و مسطح و نقش و نگاری شده که در بالای آن یک طاق مرمری رنگی که توسط دو ستون فشرده و محکم که در آن دو تاج قرار دارد نگه داشته شده‌است در آن وجود دارد از دیگر ایوان‌ها متمایز می‌باشد. محراب این ایوان توسط موزاییک‌های مرمری فرش شده‌است. پوشش مرمری این ایوان به شکل و رنگ گل زنبق است که بیانگر و انعکاس دوران شاه نورالدین می‌باشد. ایوان شرقی این بیمارستان بزرگترین ایوان با ابعاد ۸*۷٫۵ می‌باشد که در زمان قدیم مخصوص نشستن پزشکان و برگزاری نشست‌های علمی بوده‌است، این ایوان نیز دارای درب و اتاق در طرفین خودش می‌باشد که از طرف دیگر به حیاط بازمی‌گردد. بیمارستان النوری یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی در دمشق به حساب می‌آید که در آن هم بیمارستان وجود داشته‌است و هم مدرسه و دانشگاهی بوده‌است برای تدریس و تعلیم علم پزشکی.

توصیه‌نامه

در وصیت و توصیه‌نامه برای مسئول بیمارستان آمده‌است:
«همه اموال در این بیمارستان برای موارد زیر مصرف می‌گردد، نخست برای خدمتکاران و کارگران و کارمندان برای اینکه بیشترین خدمت و رسیدگی را برای عاجز و ناتوان و ضعیف انجام بدهد، بایستی به آنها تأکید شود که با روی خوش با بیماران برخورد کنند بدون بیان و گفتن یک کلمه رکیک و زشت، برای اینکه بیشترین تلاش را برای رسیدگی به ناتوانان انجام بدهند» همین روش و اسلوب در بیمارستان از روز اول تأسیس آن بکار گرفته شده بود.»

اولین پزشک‌های بیمارستان

از اولین پزشک‌هایی که در این بیمارستان مشغول به کار شدند می‌توان از پزشک محمد بن عبدالله المظفر الباهلی که در سال ۵۷۰ هجری قمری درگذشت نام برد، او مستمر به بیماران سرکشی می‌کرد و جویای احوال و سلامت آن‌ها بود، او مسئول خدمتکاران به بیمارستان و ناظرین بر بیمارستان بود و برای هرکدام متناسب با کارشان برنامه مشخص می‌کرد و می‌نوشت، وی وقتی از اینکارها در بیمارستان فارغ می‌شد به قلعه و مرکز فرمانروایی پادشاه می‌رفت و به مریضهای پادشاه رسیدگی می‌کرد و وقتی که از این کار فارغ می‌شد به بیمارستان برگشته در ایوان بزرگ می‌نشست و به دیگر پزشکان درس طبابت و داروشناسی می‌داد، دانش‌پژوهان درس را می‌خواندند و اگر سؤالی در زمینه طب داشتند می‌پرسیدند، وی با آن‌ها سه ساعت را بدین منوال می‌گذارند و سپس به خانه‌اش برمی‌گشت.
هنگامی او را ابن جبیر در سال ۵۸۰ هجری دیده‌است و با او ملاقات کرده گفته‌است: «همراه او تعدادی نفر بود که یک لیست و برگه که اسامی بیماران و دوا و غذا و… مورد نیاز بیماران در آن نوشته شده بود دستشان بود، تمامی اطباء صبح زود برای رسیدگی به بیماران در بیمارستان حاضر می‌شدند و اقدام به رسیدگی و دادن دستورهایی که برای بهبودی بیماران بود به آن‌ها می‌کردند.