نهادهای اقتصادی در نیروهای مسلح ایران

در نیروهای مسلح کشور ایران نهادهای اقتصادی خصوصی بوجود آمده‌اند که جزو بخشهای خصوصی شبه دولتی معروف شده‌اند. این شرکت‌ها نسبت به دیگر بخشهای خصوصی مورد اعتماد بیشتر حکومت قرار دارند. این شرکت‌ها از نظر مالکیت متعلق به اشخاص و گروه‌های نظامی یا پلیسی بوده و می‌توان گفت که گروه‌هایی اقتصادی‌اند که از نظر مالکیت یا مدیریت دارای ماهیتی نظامی هستند. این بخش با توجه به قدرت مستقل اقتصادی زیادی که برای خود ایجاد کرده‌اند و با توجه به اینکه امکانات نظامی و امنیتی و اطلاعاتی ایران را نیز در اختیار دارند قابلیت تشکیل یک قطب مستقل برای دخالت در بسیاری از تصمیمات در مسائل اقتصادی و سیاسی و داخلی را به‌طور غیر مستقیم دارا می‌باشند؛ و برخی عقیده دارند که یک «دولت پنهان» در حال شکل‌گیری است که در حال خریداری اموال و دارایی‌های دولت می‌باشد و با وجود تبلیغاتی که در کشور در مورد واگذاری‌ها از بخش دولتی به بخش خصوصی انجام می‌شود، در عمل دارایی‌ها از دولتِ آشکار به دولتِ پنهان منتقل می‌شود. ثروت انبوه، نفوذ و دسترسی به اطلاعات و... اهمیت بررسی شفاف عملکرد آن‌ها را بیشتر می‌کند؛ ولی فضای مبهم و بعضاً عدم دسترسی سازمان بازرسی و سایر دستگاه‌های نظارتی به اطلاعات عملکرد این بنیادها و مشخص نبودن نسبت این ارگان‌ها با سیاست‌های خصوصی‌سازی دولت در برخی حوزه‌های اقتصاد، راه را برای ورود بخش خصوصی به عرصه اقتصاد تنگ کرده‌است؛ و باعث شده که این نهادها، تأثیر مثبتی در روند خصوصی سازی در ایران نداشته و نظارتها در این زمینه نیز با مشکل مواجه شوند.

تأثیر بر روی اقتصاد

با توجه به اینکه این نهادها شبه دولتی می‌باشند و در اینکه بخش شبه دولتی در ایران تأثیر مثبتی بر بخش خصوصی و خصوصی سازی در اقتصاد ایران گذارده باشد تردید جدی وجود دارد. این نهادها حتی در مقایسه با سایر شبه دولتی‌ها مورد اعتماد بیشتر حکومت هستند و چون در ایران نیروهای مسلح، اداره‌کننده سیستم‌های اطلاعاتی کشور می‌باشند، این نهادها از رانتهای اطلاعاتی بسیار قوی برخوردار بوده، عرصه را برای پیشرفت بخش خصوصی تنگ می‌نمایند.

در سپاه

بنا به اظهار نظر بهرام رحمانی:
چندین سال است که علی خامنه‌ای، رهبر حکومت اسلامی بر خصوصی‌سازی تأکید می‌کند و «خصوصی‌سازی نیز یعنی واگذاری منابع و صنایع کشور» به سپاه پاسداران و شرکت زیر مجموعه آن است.

بنیاد تعاون سپاه

یکی از شرکت‌های عضو کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین خریدار ۵۰+۱ درصد سهام شرکت مخابرات ایران است. با توجه به عدم اعتماد کامل حکومت به بخش خصوصی و به منظور حذف رقبای بخش خصوصی، سهام شرکت مخابرات ایران به صورت بلوکی عرضه شد. تنها رقیب سپاه برای خرید سهام مذکور شرکت «پیشگامان کویر یزد» بود که توسط مقامات دولتی ساعتی پیش از عرضه سهام، از عرصه رقابت حذف گردید.

قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا

از زیرمجموعه‌های سپاه و «بزرگ‌ترین پیمان‌کار پروژه‌های دولتی ایران» است.
این قرارگاه در وبسایت رسمی خود استراتژی جدیدی برای خود تعریف نموده از قول سردار رستم قاسمی اعلام داشته که: این قرار گاه قصد دارد با صرف نظر از پروژه‌های کوچک و متوسط، عهده‌دار اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی در کشور شود و با ایجاد فضای رقابت قیمت پروژه‌های بزرگ اقتصادی را واقعی کرده و در پروژه‌های بزرگ همانند فاز ۱۵ و ۱۶ پارس جنوبی جایگزین شرکت‌های بزرگ خارجی در عرصه سازندگی شود.
همچنین وی تصریح نموده:
قصد این قرارگاه حضور پر رنگ در پروژه‌هایی است که در مناطق مرزی و صعب العبور و محروم واقع شده و بخش خصوصی حاضر به کار در آن مناطق نیست.
ولی ابوالقاسم مظفری یکی دیگر از فرماندهان قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا اظهار داشته که این قرارگاه برای شرکت در مناقصات بخشی از توان نظامی کشور را به کار گرفته بود و پروژه‌ها را انجام می‌داد؛ ولی از چند سال پیش که سند راهبردی سپاه تصویب شد، سازندگی جزو مأموریت‌های سپاه قلمداد می‌شود.