قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها

پیشینه

آمریکا در سال ۱۹۷۹ طبق فرمان اجرایی برقراری وضعیت اضطراری ملی در مورد ایران، تحریمات اقتصادی وسیعی را در واکنش به تصرف سفارت آمریکا در تهران علیه ایران وضع نمود.
در سال ۱۹۹۵، به موجب قانون تحریم ایران (قانون داماتو)، بیل کلینتون رئیس‌جمهور وقت آمریکا اقدام به وضع تحریم‌هایی نمود که به موجب آن شرکت‌های نفتی آمریکایی از سرمایه‌گذاری در طرح‌های نفت و گاز ایران منع شده بودند. همچنین روابط بازرگانی با ایران نیز یک‌جانبه قطع گردید.
در تاریخ ۲۷ دی ماه سال ۱۳۹۴ هجری شمسی، باراک اوباما، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، با صدور فرمان‌های اجرایی ۱۳۵۷۴، ۱۳۵۹۰، ۱۳۶۲۲ و ۱۳۶۴۵ در رابطه با تحریم‌های هسته‌ای ایران، تحریم‌های هسته‌ای را لغو کرد. کنگره آمریکا در نوامبر ۲۰۱۶ به صورت اجماع آرا با ۴۱۹ رأی موافق و یک رأی مخالف در مجلس نمایندگان آمریکا و ۹۹ رأی موافق از ۹۹ فرد حاضر در سنای آمریکا، قانون تحریم ایران را تمدید کرد. برخی از مقامات رسمی ایران بر این باور بودند که تمدید این قانون نقض برجام است با این استدلال که در پیوست ۲ برنامه جامع اقدام مشترک به صراحت توقف، لغو یا عدم تصویب تحریم‌های مندرج در این قانون طی حداکثر ۸ سال پس از اجرای برجام درخواست شده‌است؛ و از این رو عملاً تمدید این قانون به منزله نقض برجام از سوی آمریکا است. اما، مقامات آمریکا آن را به منزله نقض برجام نمی‌دانستند. آمریکایی‌ها بر این باور بودند که تمدید این قانون، تصویب تحریم‌های جدید نیست و از این رو نقض برجام به‌شمار نمی‌رود. با این حال اوباما، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده از امضای آن سرباز زد و این قانون صرفاً پس از گذشت مدت زمان لازم، ابلاغ شد.
پس از پیروزی دونالد ترامپ، وزارت خزانه داری آمریکا فوریه ۲۰۱۷ تحریم‌های جدیدی علیه ۱۳ فرد و ۱۲ نهاد مرتبط با ایران اعلام کرد.

تاریخچه

در ۲۳ مارس ۲۰۱۷، لایحه‌ای با پشتیبانی دو حزب جمهوریخواه و دموکرات در سنای ایالات متحده ارائه شد. حامی اصلی این لایحه، سناتور باب کورکر، رئیس کمیسیون روابط خارجی از حزب جمهوریخواه بود و سناتورهای حزب دموکرات شامل رابرت منندز، بن کاردین، باب کیسی و کریس کونز و سناتورهای حزب جمهوریخواه شامل مارکو روبیو و تام کاتن آن را پشتیبانی می‌کردند. درحالی که این لایحه حلقه تحریم‌های آمریکا را علیه ایران تشدید می‌کرد، سناتورهای پشتیبان آن مدعی شده‌اند که مواردی را که ناقض برجام باشد در آن نگنجانده‌اند.
در ۶ ژوئن ۲۰۱۷، سناتورهای ارشد دو حزب یک لایحه تحریمی علیه روسیه را نیز در کنار لایحه تحریم ایران طرح کردند، تا هم‌زمان به تصویب برسد. البته، این لایحه فقط قانونمندسازی تحریم‌های فعلی علیه روسیه به منظور ممانعت از تعلل دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، در اجرای آن بوده‌است.
نخست، بنا بود این لایحه در ۷ ژوئن به رأی گذاشته شود. اما به علت تقارن با حملات تروریستی به تهران به درخواست برخی سناتورها، بخصوص برنی سندرز و داین فاینستاین به تعویق افتاد.
این طرح که به نام «قانون مقابله با اقدامات بی‌ثبات‌کننده ایران در سال 2017 (S.۷۲۲)» برای تشدید تحریم‌ها علیه ایران در سنای آمریکا تهیه شده بود با یک متمم افزوده طرح تحریم روسیه در تاریخ ۱۵ ژوئن ۲۰۱۷ در مجلس سنا با ۹۸ رأی مثبت و ۲ رأی منفی به تصویب رسید. تنها سناتورهایی که به آن رأی مخالف دادند، برنی سندرز و رند پاول بودند.
در ۲۸ ژوئن، سنا نسخه اصلاح شده‌ای از قانون مصوب را برای تصویب به مجلس نمایندگان ارسال کرد. در این نسخه برخی نگرانی‌ها نسبت به نقض روال تصویب قوانین بر اساس قانون اساسی ایالات متحده رفع شده‌است.

تصویب در مجلس نمایندگان

نسخه دیگری از قانون در ۲۵ ژوئیه ۲۰۱۷ در مجلس نمایندگان به تصویب رسید و نام کره شمالی نیز به ایران و روسیه افزوده شد. اعضای مجلس نمایندگان آمریکا در یک رأی اکثریت دو حزبی با ۴۱۹ رأی موافق در مقابل ۳ رأی مخالف طرح تحریم‌های ایران، روسیه و کره شمالی را تصویب کردند. در این لایحه تحریم‌های جدیدی علیه برنامه موشک بالستیک ایران و سپاه پاسداران انقلاب ایران اعمال می‌شود.
اد رویس، رئیس کمیته امور خارجی کنگره، در همین روز به خبرنگاران گفت: «کره شمالی، روسیه و ایران همه تهدیدات جدی برای امنیت ملی ما هستند.»
در نهایت، این نسخه در ۲۷ ژوئیه در سنا نیز با ۹۸ رأی موافق در برابر دو رأی مخالف، برنی سندرز و رند پاول، به تصویب رسید.

تصویب در مجلس سنا

این طرح پس از تغییرات نهایی روز پنجشنبه ۲۷ ژوئیه در مجلس سنا مجدداً به رأی گذاشته شد که با ۹۸ رأی موافق در برابر دو رأی مخالف تصویب شد؛ و برای امضای رئیس جمهور ترامپ به کاخ سفید فرستاده شد. سناتور برنی سندرز و سناتور رند پال علیه این لایحه رأی دادند. با توجه به اکثریت قاطع آرای موافق، دونالد ترامپ ملزم به امضای این قانون است و امکان وتوی آن را ندارد.

امضای رئیس جمهور

سنا روز پنجشنبه پس از تصویب قاطع بسته جدید تحریم‌های شدید مالی علیه روسیه، ایران و کره شمالی این لایحه را برای امضا به دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا ارسال کرد. براساس قوانین آمریکا، ترامپ از زمان دریافت لایحه در صورتی‌که تا ۱۰روز بعد (بدون احتساب یکشنبه‌ها), آن را امضا نکند باید آن را وتو کند و از تبدیل اتوماتیک آن به قانون جلوگیری نماید؛ چنانچه او انتخاب کند که لایحه را وتو کند در این حالت دو مجلس کنگره و سنا با دو سوم آرا می‌توانند وتوی او را لغو نمایند.
روز چهارشنبه ۲ اوت ۲۰۱۷ رئیس‌جمهور آمریکا دونالد ترامپ لایحه اعمال تحریم‌ها علیه روسیه، ایران و کره شمالی را امضاء و رسماً آن را به قانون تبدیل کرد. وی در رابطه با قانون تحریم‌ها علیه روسیه تأکید کرد که این مجازات شامل «برخی مقررات آشکارا مخالف قانون اساسی است» ترامپ در یک بیانیه جداگانه به خبرنگاران گفت «با محدود کردن انعطاف‌پذیری اجرایی این مصوبه کار ایالات متحده برای برخورد در مذاکرات خوب برای مردم آمریکا را سخت‌تر می‌کند و چین و روسیه و کره شمالی را برای نزدیک تر شدن به عقب خواهد برد. وی اضافه کرد علی‌رغم این مشکلات من این مصوبه را بخاطر وحدت ملی امضا می‌کنم. این خواسته مردم آمریکا را نمایندگی می‌کند که روسیه قدم‌هایی برای ارتقا روابطش با ایالات متحده بردارد. ما امیدواریم که بین دو کشور مان بر سر مسایل جهانی همکاری خواهد بود که در نتیجه دیگر به این تحریم‌ها نیازی نخواهد بود.»
با امضای این قانون، دولت آمریکا باید ظرف ۹۰ روز، سپاه پاسداران، مقامات، نمایندگان و اشخاص وابسته به آن در خارج از ایران را بنا بر اتهام فعالیت‌های تروریستی تحریم کند.

صد و پانزدهمین اجلاس کنگره

به منظور اعمال تحریم علیه ایران در رابطه با برنامه موشک‌های بالستیک ایران، حمایت از اقدامات تروریستی بین‌المللی، نقض حقوق بشر و به دلیل سایر مقاصد ایران در سنای ایالات متحده آمریکا، کروکر (از جانب خودش و منندز، روبیو، کاردین، کاتن، کیسی، کروز، بنت، ریچ، کونز، سالیوان، بلومنتال، یانگ و کانلی) لایحه زیر را معرفی کرده‌است که دو بار خوانده شده و به کمیته ارجاع یافته‌است.

لایحه

به منظور اعمال تحریم علیه ایران در رابطه با برنامه موشک‌های بالستیک ایران، حمایت از اقدامات تروریستی بین‌المللی، نقض حقوق بشر و به دلیل سایر مقاصد (ایران) با هدف تصویب در سنا و مجلس نمایندگان ایالات متحده آمریکا در کنگره.

فهرست موضوعات

(الف) عنوان کوتاه - این لایحه 'قانون ۲۰۱۷ مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده ایران' خوانده می‌شود.
(ب) فهرست مطالب - محتوای این قانون به شرح زیر است:
بخش ۱. عنوان کوتاه؛ فهرست مطالب
بخش ۲. تعاریف.
بخش ۳. راهبرد منطقه‌ای مقابله با تهدیدهای متعارف و غیرمتوازن ایران در خاورمیانه و شمال آفریقا.
بخش ۴. اعمال تحریم‌های بیشتر در پاسخ به برنامه موشک‌های بالستیک ایران.
بخش ۵. اعمال تحریم‌های مرتبط با تروریسم در رابطه با سپاه پاسداران.
بخش ۶. اعمال تحریم‌های بیشتر در رابطه با اشخاص مسئول در نقض حقوق بشر.
بخش ۷. اعمال تحریم‌های تسلیحاتی.
بخش ۸. تداوم تأثیر تحریم‌های مرتبط با حمایت ایران از تروریسم.
بخش ۹. گزارش دربارهٔ هماهنگی تحریم‌ها میان ایالات متحده و اتحادیه اروپا.
بخش ۱۰. گزارش دربارهٔ شهروندان آمریکایی بازداشت شده در ایران.
بخش ۱۱. استثنائات دربارهٔ امنیت ملی و کمک‌های انسان‌دوستانه؛ قاعده تفسیر.
بخش ۱۲. اختیار رئیس‌جمهوری در بلااثر کردن تحریم‌ها.

تحریم‌های روسیه

بخش مهمی از این طرح ۱۸۴ صفحه‌ای به تحریم روسیه اختصاص دارد.
این طرح در صورت تصویب، دست دولت آمریکا برای رفع یکجانبه تحریم‌های روسیه بدون نقش آفرینی کنگره را می‌بندد. امری که پیش از این موجب مخالفت جدی کاخ سفید شده بود. این لایحه نمی‌گذارد رئیس‌جمهور روسیه را از این تحریم‌ها استثنا شود بدون اینکه اول اجازه کنگره را دریافت کند. نسخه منتشر شده طرح جدید، در مقایسه با طرح اولیه که ماه ژوئن ۲۰۱۷ در سنا تصویب شده بود، شامل تغییراتی است، از جمله اینکه میزان محدودیت برای تعامل با شرکت‌های فعال در بخش نفت و گاز روسیه را کاهش داده‌است. در حالی که در نسخه سنا همکاری با تمام شرکت‌های روس در زمینه انرژی ممنوع شده بود، در این نسخه همکاری با شرکت‌هایی ممنوع است که شرکت‌های تحریم شده، در آن‌ها ۳۳٪ یا بیشتر سهام دارند.
در این بخش، روسیه به اتهام مداخله در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۱۶ آمریکا، دخالت در اختلافات داخلی اوکراین و جلوگیری از حل و فصل این بحران و همچنین تجزیه شبه‌جزیره کریمه از اوکراین و انضمام آن به خاک خود در سال ۲۰۱۴ هدف تحریم‌های جدید قرار می‌گیرد. پیشتر آمریکا در هماهنگی با اتحادیه اروپا، تحریم‌های مشترکی را به خاطر سیاست روسیه در قبال اوکراین به اجرا گذاشته بود و طرح جدید سنا به‌طور یکجانبه این تحریم‌ها را تشدید می‌کند.

تحریم‌های کره شمالی

قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها، همچنین تحریم‌هایی را علیه برنامه موشکی کره شمالی که در ماه‌های اخیر به مرکز مناقشه میان واشینگتن و پیونگ یانگ بدل شده، اعمال می‌کند. بر اساس این طرح تحریم کره شمالی به دلیل ادامه برنامه موشکی و هسته‌ای آن کشور تشدید می‌شود. مجلس نمایندگان در ماه مه ۲۰۱۷ طرحی برای تشدید تحریم کره شمالی تصویب کرد.

کره شمالی

شنبه شب ۲۸ ژوئیه ۲۰۱۷ کره شمالی اعلام کرد که با موفقیت یک موشک قاره‌پیما را آزمایش کرده و پیونگ یانگ رهبر این کشور از این آزمایش به عنوان هشداری علیه آمریکا یاد نمود. این در حالی است که به گفته مقامات آمریکایی فعالیت‌های زیردریایی‌های کره شمالی طی روزهای گذشته به طرز غیرمعمول و بی‌سابقه‌ای شدیداً افزایش یافته‌است. سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا آخرین آزمایش موشکی کره شمالی را نشانگر این می‌دانند که از این پس موشک‌های بالستیکی این کشور قادرند بخش اعظم خاک آمریکا را مورد هدف قرار بدهند.

ایران

بنا به تحلیل روزنامه وطن امروز، این تحریم‌ها را می‌توان بزرگ‌ترین بسته تحریم اقتصادی که تاکنون علیه یک کشور طراحی شده دانست. گستره این تحریم‌ها چنان است که بعد از اجرایی شدن هیچ فعالیت اقتصادی دولتی در ایران را در امان نخواهد گذاشت. اگرچه برخی این تحریم را سندی بر نقض برجام می‌دانند اما واقعیت آن است که تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران موسوم به تحریم‌های S722 «بسیار بسیار گسترده‌تر و خطرناک‌تر» از تحریم‌های مورد بحث در توافق هسته‌ای ایران و ۱+۵ است. آمریکایی‌ها در تحریم‌های جدید دنبال قفل کردن همه فعالیت‌های اقتصادی ایران هستند به گونه‌ای که بازگشت تحریم‌های برداشته شده در توافق هسته‌ای تنها یکی از تبعات تحریم جدید آمریکا علیه ایران است. به اعتقاد نویسنده وطن امروز این تحریم‌ها در صورت اجرا بزرگ‌ترین و گسترده‌ترین تحریمی است که آمریکایی‌ها تاکنون علیه ایران اعمال کرده‌اند. بعضی از تحلیل‌گران این تحریم را «مادر تحریم‌ها» و «سیاه‌چاله تحریمی» خوانده‌اند که سنای آمریکا برای جلوگیری از تأثیر منفی آن بر آراء حسن روحانی منتظر ماند تا بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری ایران آن را تصویب کند. به گفته فؤاد ایزدی، کارشناس مسائل آمریکا، این تحریم‌ها «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را جزو گروه‌های تروریستی قرار می‌دهند و روح و متن برجام به شدت نقض می‌شود.» بر این اساس با تروریست لحاظ شدن سپاه پاسداران، یک لایه تحریمی جدید به انتقال و سرمایه‌گذاری در ایران اضافه خواهد شد.