رومبای کوبایی

ریشه‌شناسی

ریشه کلمه رومبا ناشناخته است ولی بر اساس برخی منابع، این کلمه Rumbo به معنی نعره بلند مشتق شده که ریشهٔ خود آن کلمه Rombo است که علامتی در قطب‌نماست. اگرچه در کوبا این کلمه ممکن است بخاطر شباهت به کلمات آفریقایی مرتبط با موسیقی مانند تومبا، ماکومبا، مامبو و تامبو ریشه‌ای از آفریقای غربی داشته باشد. همچنین واژه رومبا طی زمان مترادف با واژه جشن (پارتی) و نوعی رقص کوبایی شده‌است.

سازها و تجهیزات

تجهیزات رومبا در طی زمان وابسته به امکانات موجود و سبک‌های گوناگون بوده‌است. تجهیزات اصلی شامل کِلاوی (دو قطعه چوب که به هم زده می‌شوند)، کُنگا شامل کوئینتو (درام اصلی)، تِرِس دوس (درام متوسط)، تومبا و سالیدور (دارم‌های زیر) است و سایر تجهیزات رایج نظیر کَتا یا گوآگوآ (استوانه‌ای چوبی)، پالیتُس (چوب‌هایی که به کَتا زده می‌شوند)، شیکرها از قبیل چِکِری و ماراکاس، اسکرپر مانند گوئیرو، بلز و کاخون است.
در دهه چهل میلادی این سبک تحت تأثیر سبک سُن کوبانو قرار گرفت و موجب افزوده شدن سازهای جدیدی نظیر تِرِس (نوعی گیتار کوبایی)، کنترباس، ترومپت و پیانو به آن و حذف ایدئوفون از رومبای کوبایی شد. همزمان گروهی با اضافه کردن ساز کوبه‌ای بَتا، سبک بَتا-رومبا را ایجاد کردند و اخیراً اجراهای آکاپلا رومبا انجام گرفته‌است.

ریتم

اگرچه رومبا اغلب به صورت دوضربی (، ) اجرا می‌شود ولی نمونه‌های سه‌ضربی (، ) نیز موجود است. در بیشتر سبک‌های رومبا مانند یامبو یا گوآنکو ریتم‌های دوضربی، اصلی و ریتم‌های سه‌ضربی، فرعی هستند. در مقابل، در سبک محلی کلمبیا، ریتم‌های سه‌ضربی، اصلی و ریتم‌های دوضربی، فرعی هستند. که این به علت دوضربی کردنِ ریتم‌های سه‌ضربی آفریقایی ایجاد شده‌است. در این سبک کلِاوی و کوئینتو صرفاً وظیفه حفظ ریتم را دارند و سایر سازها به صورت جزئی با پشتیبانی درام اصلی (کوئینتو) اجرا می‌شوند.

سبک‌ها

رومبا به سه زیرشاخهٔ اصلی تقسیم می‌شود: یامبو، گوآنکو و کلمبیا. سبک‌های یامبو و گوآنکو در محله‌های فقیرنشین هاوانا و ماتانزاس توسط آفریقایی تبارهای ایجاد شده که شامل رقص مردان و زنان است. و در مقابل، سبک کلمبیا متعلق به مرکز کوبا و اختصاصاً رقص تک‌نفره مردان است که ریشه در غرب آفریقا و موسیقی سه‌ضربی آنجا دارد. در قرن بیستم، این سه سبک، پایهٔ سبک‌های جدیدتری شده‌اند.

یامبو

یامبو قدیمی‌ترین زیرشاخه رومبا و متعلق عصر استعمار قاره آمریکاست. این سبک آرامترین سبک رومباست و رقص آن از حرکاتی شبیه تظاهر به مستی و سستی تشکیل شده‌است که می‌تواند توسط مردان (تک‌نفره) و مردان و زنان (دونفره) انجام شود. در ماتانزاس، کوئینتوی پایه به صورت زیر و بم است. در نمونهٔ زیر میزان اول بم-زیر-بم است و میزان دوم زیر-بم-زیر:

گوآنکو

گوآنکو پرطرفدارترین و نزدیک‌ترین سبک به رومباست و بسیار شبیه به یامبو و در واقع برگرفته از آن است ولی سرعت بالاتری دارد.

کلمبیا

کلمبیا رومبای سریع و پرانرژی در پایه سه‌ضربی است که اغلب با الگوی بِل همراه است. ریشه کلمبیا مربوط به مناطقی است که کارگران آفریقایی تبار در آنجا بوده‌اند. رقص این سبک برخلاف سبک‌های قبلی توسط مردان به صورت تک‌نفره اجرا می‌شود.
این سبک از الگوهای درام و موسیقی سنتی مذهبی آباکوآ ریشه گرفته‌است. الگوی درام زیرترین کُنگا در کلمبیا به آباکوآ شباهت دارد و درام اصلی آباکوآ مشابه و در برخی نمونه‌ها با کوئینتوی کلمبیا یکسان است.
در ماتانزاس، ملودی بخش کوئینتوی اصلی با کلاوی متناوب اجرا می‌شود. در نمونهٔ زیر میزان اول بم-زیر-بم و میزان دوم زیر-بم-زیر است:
ریتم‌های گوآگوآ در سبک کلمبیا با ضربه‌های دو چوب روی گوآگوآ یا کناره‌های کُنگا، همان الگوی آباکوآست که یک دست ریتم سه‌ضربی را می‌نوازد و دست دیگر چهارضربی اصلی را.
ملودی‌های اصلی درام‌های سولیدور و سِگوندوی سبک هاوانایی کلمبیا از شش ضرب هم‌گذر تشکیل شده‌است. ترکیب بم‌های این درام‌ها ملودی اصلی را ایجاد می‌کنند. هر ضرب هم‌گذر تکرار می‌شود و با بخش بعدی هم‌نوا می‌گردد.
عبارت‌های کوئینتوی کلمبیا دقیقاً با گام‌های رقص آن هماهنگ است. ضربات کوئینتو و گام‌های رقصنده در بیشتر مواقع یکسان و در سایر مواقع هماهنگ هستند. نوازنده کوئینتو باید توانایی تغییر عبارت را بر اساس گام‌های رقصنده داشته باشد. به این ترتیب، عبارات کوئینتو همگی از شیوه و حرکات رقصنده ایجاد و ترکیب می‌شوند.