کاکائو

کاکائو درختی از تیره پنیرکیان با بلندی بین ۴ تا ۱۰ متر است. برگ‌هایش ساده و متقابل است و گُل‌های منظم، کوچک و قرمز رنگی در همه فصل‌ها دارد. میوه‌اش بسته، زرد رنگ و به اندازه یک خیار و حاوی ۲۵ تا ۴۵ دانه است. میوه‌های این گیاه را پس از چیدن انبار می‌کنند تا بپوسد و پس از آن دانه‌ها را جمع‌آوری می‌کنند و به مصرف می‌رسانند. همچنین به پودر خشکی که با آسیاب نمودن و گرفتن چربی دانه کاکائو به دست می‌آی پودر کاکائو گفته می‌شود.
از کاکائو شکلات نیز تهیه می‌کنند. برای تولید تقریباً نیم کیلو شکلات، ۴۰۰ دانه کاکائو نیاز است.

خاستگاه

خاستگاه کاکائو جنگل‌های مرطوب و استوایی است. سرزمین بومی آن مکزیک، آمریکای مرکزی و مناطق شمالی آمریکای جنوبی مانند جنگل‌های آمازون است.

تاریخچه

شکلات تاریخ پنج‌هزار ساله دارد. مردم بومی مناطقی در اکوادور امروزی، از کاکائو به عنوان خوراک، دارو و نوشیدنی استفاده می‌کردند. آنها کاکائو را از جنگل‌های آمازون بدست می‌آوردند.
سرخ‌پوستان قبیلهٔ آزتک‌ها از دانه‌های کاکائو برای تهیهٔ نوعی از نوشیدنی دَم‌کرده به نام شکاتل استفاده می‌کردند و آن را «غذای خدایان» می‌نامیدند. اسپانیایی‌ها کاکائو را در سده ۱۶ (میلادی) از مکزیک به اروپا بردند و حدود ۱۰۰ سال طرز تهیهٔ شکاتل را پنهان کردند تا در سده ۱۷ (میلادی) سایر اروپایی‌ها نیز طرز تهیهٔ این نوشیدنی را آموختند.
کریستف کلمب و پسر او فردیناند کلمب نخستین اروپایی‌هایی بودند که در چهارمین نورد خود در ۱۵ اوت ۱۵۰۲ (میلادی) با کاکائو آشنا شدند. آنها قایقی را پیدا کردند که دانه کاکائو جزئی از بار آن بود. کنکیستادور ارنان کورتس احتمالاً نخستین اروپایی بود که با شکلات آشنا شد. او در خاطرات خود می‌نویسد که خوردن چهل جام شکلات، بخشی از شام موکتزومای دوم بود. نوشته‌های خوزه د آکوستا مبلغ مذهبی انجمن عیسی در پرو و مکزیک در سده ۱۶ (میلادی) نقش به سزایی در گسترش استفاده اروپاییان از شکلات داشتند. فاتحان اسپانیایی، کاکائو را برای نشان دادن به پادشاه و ملکه امپراتوری اسپانیا از آمریکا به اروپا بردند و خیلی زود بخشی از خوراک مردم اروپا شد. آن زمان از شکلات تنها در انواع نوشیدنی‌ها استفاده می‌شد که البته مقداری شکر به نوشیدنی اضافه می‌کردند تا تلخی آن گرفته شود. تا سده ۱۷ (میلادی) شکلات در اروپا، ماده غذایی گران‌قیمتی بود که تنها ثروتمندان از آن استفاده می‌کردند.
در سده ۱۶ (میلادی) در امپراتوری اسپانیا از کاکائو به عنوان واحد پول استفاده می‌شد.

کشت

گیاه کاکائو باید زیر سایه باشد و در برابر وزش باد باید آن را محافظت نمود. خاک پر خلل و فرج مناسب آن است و در زمین‌های پست مرطوب رشد نمی‌کند. باردهی گیاه کاکائو ۴ تا ۵ سال طول می‌کشد. در سن میوه‌دهی، سالانه ۶۰۰۰ شکوفه می‌دهد، اما تنها ۲۰ غلاف می‌سازد.
هر غلاف کاکائو دارای پوسته زِبر و چرم مانندی است که ۳ سانتی‌متر ضخامت دارد. داخل غلاف، گوشت باریک صورتی رنگ شیرین مزه‌ای وجود دارد که قابل خوردن نیست. داخل این گوشت، ۳۰ تا ۵۰ دانه، مانند دانه بادام وجود دارند. این دانه ها نرم و به رنگ صورتی یا بنفش هستند. به محض رسیدن دانه‌ها، غلاف‌ها را با چاقو جدا می کنند. سپس غلاف را باز می‌کنند و در هوای آزاد خشک می‌کنند.
پس از آن دانه‌ها را از غلاف بیرون می‌آورند و در کوزه یا شبکه‌ای، روی هم انبار می‌کنند تا دانه‌ها عرق کرده و تخمیر شوند. تغییر مزه تلخ دانه به همین فرایند تعریق و تخمیر آن بستگی دارد. تخمیر بیش از اندازه، دانه را خراب کرده و تخمیر کمتر از نیاز، مزه‌ای مانند سیب‌زمینی به آن می‌دهد که احتمال آفت‌زدگی آن زیاد است.

سپس دانه‌ها را پخش و مدام زیر و رو کرده تا خشک شوند. گاهی برای خوشرنگ‌تر شدن، براق تر شدن، و جلوگیری از کپک‌زدگی (در هنگام جابجایی) دانه‌ها به آن خاک رس قرمز را با آب مخلوط کرده و روی دانه‌ها می‌پاشند.

تولید

امروزه بیشترین تولید کاکائو در نواحی استوایی آفریقا مانند ساحل عاج و بخشی از آمریکای جنوبی مانند برزیل کشت می‌شود.

رشد سالانه

در ۳۹ سال، تولید کاکائو ٪۱۹۴/۶ بیشتر شده است. میانگین این افزایش ٪۲/۸۱ بود.
۱۹۷۴: ۱,۵۵۶,۴۸۴ تن
۱۹۸۴: ۱,۸۱۰,۶۱۱ تن
۱۹۹۴: ۲,۶۷۲,۱۷۳ تن
۲۰۰۴: ۳,۶۰۷,۰۵۲ تن

۲۰۱۳: ۴,۵۸۵,۵۵۲ تن

مصرف

بلژیک با سرانه مصرف ۵/۵ کیلوگرم در سال (۱۰ برابر دیگر کشورها) پر مصرف‌ترین کشور کاکائو در جهان است.

ویژگی‌ها

خواص کاکائو مانند قهوه است. کاکائو به داشتن آنتی‌اکسیدان خاصیت ضد سرطان دارد. به گونه‌ای که سه برابر چای سبز، از ابتلا به سرطان جلوگیری می‌کند. دانه این گیاه تقویت‌کننده قلب است و به علاوه محتوی مقدار زیادی ازنه و چربی است.