بمب چندمنظوره

بمب چند منظوره بمبی است که برای پرتاب از هواگرد ساخته شده و از راه انفجار، نفوذ و ترکش اثر تخریبی دارد.

ویژگی‌ها

بمب‌های چند منظوره دارای پوشش فلزی کلفتی هستند که با مواد منفجره(معمولاً تی ان تی، کمپوزیت بی، یا تریتونال در ناتو و ایالات متحدهٔ آمریکا) پر شده‌اند.این مواد منفجره تقریباً پنجاه درصد وزن کل بمب را تشکیل می‌دهند. به این نوع بمب، بمب ترکشی نیز می گویند. بمب چند منظوره معمولاً به وسیلهٔ شکاری بمب‌افکن‌ها و جنگنده‌های زمینی به کار می‌روند، زیرا دارای کاربردهای گوناگون تاکتیکی بوده و نسبتاً ارزان هستند.
بمب‌های چندمنظوره اغلب به وسیلهٔ وزنشان شناسایی می‌شوند(مثلاً پانصد پوندی یا دویست و پنجاه کیلوگرمی). در بسیاری از موارد این نوع نامگذاری از روی وزن، فقط یک نامگذاری اسمی است یا وزن کالیبر می‌باشد و وزن واقعی آن بسته به تجهیزات بیش پسار، فیوز و سیستم هدایت کنندهٔ آن دارد.
مثلاً بمب آمریکایی ام۱۱۷ دارای وزن اسمی ۷۵۰ پوند(۳۴۰ کیلوگرم) می‌باشد، در صورتی که وزن واقعی آن ۸۲۰ پوند(۳۷۴ کیلوگرم) است.
بیشتر بمب‌های چندمنظوره‌ای که برای پرتاب با هواگرد ساخته می‌شوند به گونه‌ای طراحی می‌شوند که کمترین پسار را برای هواگرد حمل کننده آن ایجاد می‌نمایند.
در حملاتی که در ارتفاع پایین انجام می‌گیرد این خطر وجود دارد که هواگرد در اثر انفجار بمب خود آسیب ببیند. برای برطرف نمودن این مشکل بمب‌های چند منظوره اغلب مجهز به چتر یا دم بیش پسار می‌شوند تا سرعت فرود بمب کاهش پیدا کرده و هواگرد زمان کافی برای فرار از محل انفجار داشته باشد.
بمب‌های چند منظوره می‌توانند با انواع فیوزها و دم‌های برای کاربردهای مختلف مجهز شوند. یکی از نمونه‌های بارز این فیوزها، فیوز دیزی کاتر است که آمریکایی‌ها در جنگ ویتنام به کار بردند. این فیوز سبب می‌شد به جای این که بمب در زمین و گل و لای فرو رود و از تأثیرش کاسته شود، با کوچکترین تماس(حتی با تماس با یک برگ) منفجر گردد.
بمب‌های چندمنظوره اغلب به عنوان کلاهک جنگی بمب‌های هدایت شوندهٔ پیچیده تر به کار می‌روند. افزودن انواع گوناگون جستجوگرها و تیغه‌های کنترل الکتریکی به آن، یک بمب آهنی معمولی را به یک بمب هدایت لیزری (مانند سری بمب‌های آمریکایی پیووی) یا بمب‌های هدایت شونده با چشم الکترونیک، یا مورد اخیرتر بمب‌های هدایت شونده با جی پی اس(مانند بمب آمریکایی جی دم). این ترکیب ارزانتر از یک موشک هدایت شونده است و می‌تواند به آسانی ارتقاء داده شده یا با تجهیزات به خدمت گرفته شود.

بمبهای چندمنظورهٔ شوروی/روسیه

اصطلاح روسی برای بمب‌های چندمنظوره عبارت فوگاسنویه آویابامبی (Фугасные авиабомбы (ФАБ است که کوتاه شدهٔ آن فاب می‌باشد. سرواژهٔ فاب پیش از وزن اسمی بمب به کار می‌رود. بیشتر بمب‌های آهنی روسی دارای دم‌های دایره وار هستند. برعکس انواع غربی که دارای دم‌های پره مانندند.
در سال ۱۹۴۶ اتحاد شوروی دست به ساخت چهارنوع بمب زد که عبارت بودند از بمب ۲۵۰ کیلوگرمی، ۵۰۰ کیلوگرمی، ۱۵۰۰ کیلوگرمی و ۳۰۰۰ کیلوگرمی. این بمب‌ها می‌توانستند از ارتفاع دوازده هزار متری و تا سرعت هزار کیلومتر در ساعت پرتاب شوند. بمب‌های سری ۱۹۴۶ ویژگی‌های بالیستیک ضعیفی در سرعت فراصوت داشتند و ساختارشان شکننده بود. برای بهبود چنین وضعیتی در سال ۱۹۵۶ بمب‌ها با دیواره‌های کلفت تری ساخته شده‌اند.
بمب‌های بیش پسار در سال ۱۹۵۴ در شش وزن مختلف ساخته شدند: ۲۵۰ کیلوگرم، ۵۰۰ کیلوگرم، ۱۵۰۰ کیلوگرم، ۳۰۰۰ کیلوگرم، ۵۰۰۰ کیلوگرم و ۹۰۰۰ کیلوگرم.
در سال ۱۹۶۲ یک سری جدید بمب‌های کم پسار تولید شد که بر روی جایگاه بیرونی هواپیماهای شکاری بمب افکن نصب می‌گردیدند. این بمب‌ها در دو وزن ۲۵۰ کیلوگرم و ۵۰۰ کیلوگرم ساخته شدند. هر دو سری ساخته شده در سال‌های ۱۹۵۴، ۱۹۶۲ هنوز کاربرد دارند. معمول‌ترین این بمب‌ها عبارتند از فاب-۱۰۰، فاب-۲۵۰، فاب-۵۰۰، فاب-۷۵۰، فاب-۱۰۰۰ که تا اندازه‌ای قابل مقایسه با سری مارک ۸۰ آمریکا هستند. این بمب‌ها به گونهٔ گسترده‌ای در روسیه، کشورهای عضو پیمان ورشو و کشورهای دیگر وارد کنندهٔ این بمب‌ها به کار رفته‌اند.
در جنگ ایران و عراق نیروی هوایی عراق به وسیلهٔ بمب افکن‌های توپولف-۲۲ بمب‌های فاب-۵۰۰۰ و فاب-۹۰۰۰ بر روی هدف‌های بزرگ و ثابت در ایران پرتاب شد. در دههٔ ۱۹۸۰ نیروی هوایی شوروی به وسیلهٔ بمب افکن‌های توپولف-۱۶ و توپولف-۲۲ام تعداد بسیار زیادی بمب فاب-۱۵۰۰، فاب-۳۰۰۰ و فاب-۹۰۰۰ را در حملات به پنجشیر در افغانستان فروریختند.

بمب‌های چندمنظورهٔ فرانسه

در فرانسه بمب‌های چندمنظوره در وزن‌های اسمی ۵۰ کیلوگرمی تا ۱۰۰۰ کیلوگرمی تولید می‌شوند. معمول‌ترین این بمب‌ها نوع ۲۵۰ کیلوگرمی، ۴۰۰ کیلوگرمی و ۱۰۰۰ کیلوگرمی هستند.