سنگسار در اسلام

در شریعت اسلام، سنگسار یا رَجَم حد شرعی زنای محصنه است، که در خصوص مرد و زن زناکار تحت شرایط بسیار خاص احصان اعمال می‌شود. دست کم 10 شرط باید محقق شود تا فردی محکوم به سنگسار شود . برای اجرای حد شرعی لازم است شرایط اثبات زنا محقق گردد.(از جمله شهادت چهار مرد عادل بر دیدن لحظه زنا )

سنگسار در قرآن

بگفته جان بورتان مجازات زناکار در قرآن مورد با مجازات سنگسار تفاوت می‌دارد. برخی از فقیهان قدیمی دقیقاً به همین دلیل مجازات سنگسار را رد می‌کردند اما در کل اجماعی تقریباً متفق‌القول بین فقیهان در مورد مجازات سنگسار برای زنا وجود داشت. برای بسیاری پذیرش اینکه رفتار و گفتار یک انسان (حتی اگر محمد باشد) بتواند جایگزین کلمات خدا بشوند وجود نداشت، و به همین دلیل اینگونه استدلال می‌کردند که حتماً می‌بایست آیه سنگساری بوده که در قرآن قرار داده نشده اما حجیت آن باقی مانده‌است. در تفاسیر قدیمی روایاتی منتسب به ابی ابن کعب، ابوموسی اشعری، عایشه و غیره نقل شده که مضمون آن‌ها کنار ماندن برخی از آیات در قرآن تدوین شده می‌باشد.  لازاروس یافِه (به استناد تفسیر سوره مائده، آیات ۴۲–۴۹ و ابن هشام، سیره) یکی از موارد تحریف تورات توسط یهودیان معاصر محمد را کتمان سنگسار برای مجازات زنا می‌داند
بر اساس این احادیث برخی از علمای اهل سنت(برخلاف اصول و مبانی اسلامی در باب نبوت) به صورت سنتی معتقد بودند که محمد تحت نظارت جبرئیل برخی از آیات را در قرآن قرار نداده اگرچه آن آیات هنوز حجیت خود را داشتند.
جان بورتان معتقد است که اصل ماجرای ظهور سنگسار در اسلام به عنوان مجازات ممکن است به قضاوت‌های محمد دربارهٔ یهودیانی که به نزد او آورده شده‌اند بازگردد. مواردی که در آن محمد، یهودیان را به کتمان آنچه در تورات آمده متهم می‌کند. بورتان با اشاره به اینکه تفاسیر قدیمی قرآن تنها به مجازات سنگسار در آیات مربوط به بحث میان محمد و یهودیان اشاره می‌کنند، می‌گوید که ممکن است ظهور مجازات سنگسار نتیجه تلاش مفسرین برای فهم آیاتی از قرآن بوده باشد که پایه قضاوت محمد در مورد یهودیان را تشکیل می‌داده‌است. فرانسیس ادوارد پیترز معتقد است که یهودیان مدینه وجود مجازات سنگسار در تورات را انکار می‌کردند و به نظر می‌آید که محمد به صورت عملی وفاداری خود به تورات را از طریق انجام سنگسار نشان داده‌است. اگر چه قرآن نیز به صراحت در مورد مجازات زناکار صحبت کرده . (مانند سوره نور )
ه گفته مصطفی محقق داماد در قرآن به صراحت آیه‌ای که بر تشریع سنگسار دلالت کند، وجود ندارد و هیچ‌یک از مفسران نیز نخواسته‌اند حکم رجم را از قرآن استنتاج کنند.
اما برخی از مفسران، آیه ۴۱ سوره مائده را در ارتباط با این موضوع دانسته‌اند. بنا بر این دیدگاه این آیه مربوط می‌شود به زنای محصنه زن و مردی یهودی که وقتی داوری را نزد پیامبر آوردند، حکم به سنگسار ایشان کرد. به هر حال این آیه در اینجا در صدد تشریع حکم رجم نیست، بلکه در پی بیان داوری درست پیامبر است. گروهی با استناد به احادیثی که عمدتاً از عمر،  نقل شده‌است، مدعی شده‌اند که در قرآن آیه‌ای دربارهٔ رجم وجود داشته که در نسخه فعلی قرآن نیامده است. از آنجا که این دیدگاه مبتنی بر تحریف قرآن است، لذا این احادیث مقبول علمای اسلام نیست.

سنگسار در سیره

در کتاب سیرة الرسول ابن هشام آمده است که 2 نفر از یهودیان مدینه که مرتکب زنای محصنه شده بودند، برای کتمان حکم سنسگار و داوری به نظر محمد می روند که محمد حاخام جوانی به نام عبدالله بن صوریا را قسم داد تا حقیقت را گوید... او گفت که طبق فرمان موسی زناکار محصنه باید سنگسار شود... آنگاه محمد گفت که من شایسته ترین فرد برای اجرای حکم خدا (که در تورات آمده) هستم؛ و دستور داد آن زن و مرد زناکار را سنگسار کنند.
عمر بن خطاب مدعی است که آیه سنسگار بر محمد نازل گشته است اما بعدها در قرآن حذف شده است. 
زمانی که از عمر پرسیده شد که اگر این آیه جزو قرآن بوده پس چرا آن را به متن قرآن اضافه نمی‌کند، اینگونه پاسخ داده که تنها دلیلی که این کار را نمی‌کند ترس از این است که مردم بگویند «عمر به قرآن کتاب خدا مطلبی را افزوده‌است». در روایتی زر بن حبیش به ابی (از صحابی محمد) می‌گوید که زمانی که آیه سنگسار جزو قرآن بود را بیاد دارد و این آیه در سوره احزاب بوده‌است

در نهج‌البلاغه علی خطاب به خوارج می‌گوید: 
شمشیرهایتان بر دوشتان قرار دارد، بر سالم و ناسالم فرود می‌آورید، و گناهکار و بی گناه را با هم مخلوط می‌کنید، و حال اینکه می‌دانید پیامبر، زناکار همسردار را سنگسار می‌کرد سپس بر جنازه‌اش نماز می‌خواند و ارثش را به اهلش می‌سپرد... و زناکار بی‌همسر را تازیانه می‌زد، آن گاه قسمت هر دو را از غنیمت می‌پرداخت و حق داشتند زنان مسلمان را به همسری بگیرند...
بگفته دوتان وجود حدیثی در نهج‌البلاغه علی خطاب به خوارج نشان دهنده حضور گروهی بوده که با مجازات سنگسار مخالف بوده‌اند؛ ابن حجر عسقلانی آن‌ها را گروهی از معتزله و خوارج معرفی کرده‌است.

فقه شیعه

بنا بر نظر فقیه شیعه محمد بن مکی (شهید اول) در لمعه، در اسلام سنگسار در صورت وقوع زنای محصنه اعمال می‌شود. یعنی وقتی که شخص زناکننده دارای همسر دائمی باشد به گونه‌ای که هرگاه بخواهد با همسر خود نزدیکی کند مانعی در کار نباشد و با این حال تن به زنا داده باشد.
بنا بر نظر محمد بن مکی (شهید اول)، شرایط اثبات آن مطابق با شرایط عمومی اثبات زنا در اسلام است؛ بدین ترتیب که یا خود شخص در چهار نوبت اقرار کند در حالی که کامل، مختار و آزاد باشد، یا چهار مرد، سه مرد و دو زن یا دو مرد و چهار زن شهادت دهند که با چشم دیده‌اند که همچون ورود میل به سرمه دان نزدیکی رخ داده است و همگی بر فعل واحد در مکان و زمان واحد اتفاق نظر داشته باشند و از سببی که موجب حلال بودن رابطه زناشویی بین متهمان باشد بی اطلاع باشند. لازم است شاهدان حتماً در حضور یکدیگر شهادت دهند. چنانچه زناکار مدعی شود علم به حرمت زنا نداشته و احتمال صحت این ادعا باشد، حد شرعی ساقط می‌شود. هچنین اگر زناکار قبل از آمدن گواهان توبه کند، حد ساقط می‌شود.
بنا بر نظر محمد بن مکی (شهید اول)، حد شرعی زنای محصنه آن است که ابتدا زناکار بنا بر احتیاط یکصد ضربه شلاق می‌خورد. سپس وی سنگسار می‌شود. سنگسار بدین صورت است که مرد تا کمر و زن را تا سینه در خاک دفن می‌کنند و او را با سنگ‌های کوچک می‌زنند تا بمیرد. ابتدا شاهدان سنگسار را آغاز می‌کنند و اگر شخص خود اقرار کرده باشد حاکم شرع آغاز می‌کند. گفته شده که حضور گروهی لازم است که حداقل یک نفر یا سه نفر و بنا بر گفته دیگر ده نفر هستند. کسی که خود حد شرعی بر گردن دارد نباید سنگسار کند. پس از اجرای حکم، زناکار را غسل و کفن می‌کنند. بر او نماز می‌خوانند و سپس دفن می‌کنند.
در میان مخالفان درون فقهی سنگسار از فقهای شیعه می‌توان به کسانی چون آیت‌الله محمد صادقی تهرانی، محمد جواد غروی، ابراهیم جناتی، احمد قابل و.. اشاره کرد.
سید محمد جواد غروی سنگسار کردن زانی و زانیه را از احکام بنی اسرائیل می‌داند که خود بر دین موسی افزوده‌اند و ذکری از چنین حکمی در قرآن نیامده و در عمل قطعی پیامبر نیز وارد نشده‌است.

فقه اهل سنت

شافعی از فقهای اهل سنت ،متوفای۲۰۴هـ در کتاب «الأٌم» و «جماع العلم» به این مخالفتها اشاره می‌کند: «نَصَّ بَعْضُ النَّاسِ علماء عَلَی أَنْ لَا رَجْمَ عَلَی زَانٍ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی {الزَّانِیَةُ وَالزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ} [النور: ۲]: بعضی‌ها مناقشه کرده‌اند که زانی، سنگسار نمی‌شود به خاطر کلام خدا: به زن زناکار و مرد زناکاری صد تازیانه بزنید»(جماع العلم ص25) همچنین ابن قتیبه دینوری بخشی از کتاب خود را به نقد نظر فقهایی اختصاص داده که سنگسار را مخالف قرآن می‌دانستند (تأویل مختلف الحدیث صص۱۵۴تا۱۵۶ ـ المکتب الاسلامی)
اما در دوران معاصر نیز سنگسار مخالفانی از میان فقهای سنی و شیعه دارد. از میان سنیان دکتر احمد صبحی منصور، استاد سابق دانشگاه الازهر، سنگسار را مخالف اسلام می‌داند و معتقد است که چنین تشریعی حتی در تورات حقیقی هم وجود نداشته‌است
فقیه و اصولی بزرگ معاصر دکتر طه جابر العلوانی ـ رئیس پیشین مرکز جهانی اندیشه اسلامی ـ و از دانش آموختگان الازهر، سنگسار را سنتی تلمودی دانسته و جایگاهی در تشریعات اسلامی برای آن قائل نیست.
دکتر حسن ترابی فقیه مشهور سودانی و از رهبران اخوان المسلمین سودان، نیز سنگسار را عقوبتی غیر اسلامی می‌داند
پروفسور مصطفی الزلمی فقیه و اصولی کرد عراقی از دیگر دانش آموختگان الازهر و استاد دانشگاه بغداد، در تحقیقی مفصل به اثبات غیر اسلامی بودن حکم سنگسار دست یازیده است.
دکتر محمد الشحرور، قرآن‌شناس سوریه‌ای هم معتقد است، حکم سنگسار از تحریفات یهودیان یثرب بوده که به تدریج وارد فقه مسلمانان شد. شحرور معتقد است که سنگسار خیلی قبلتر از شریعت اسلام توسط عیسی نسخ شد الشحرور در فصل دوم کتاب «فقه المرأة» سنگسار را مخالف نصوص قرآنی مربوط به زنا می‌داند.
همچنین فقهای اهل سنت ایران، احمد مفتی زاده و ناصر سبحانی منکر سنگسار بودند. شیخ جمال البنا و شیخ ابوزهرة هم از دیگر مخالفان حکم سنگسار در میان اهل سنت می‌باشند.
نصر حامد ابوزید قرآن‌شناس مصری در کتاب (دوائر الخوف ص۱۹۲) دربارهٔ اینکه مجازات سنگسار جزء تشریعات اسلام باشد تردید کرده‌است.
شیخ عبدالله العلایلی از علمای بزرگ اهل سنت لبنان نیز در اواخر عمر این حکم را خارج از تشریعات اسلام و در تضاد با قرآن معرفی کرد (أین الخطأ ص۸۰ ـ دارالجدید) شیخ عبدالله العلایلی معتقد است که تنها مستمسک موافقان سنگسار، احادیثی است که از درجه حَسَن عبور نکرده‌اند. او دربارهٔ حدیث رجم ماعز می‌نویسد: «این حدیث با عبارت (طهرنی یا رسول الله!: مرا تطهیر کن!) وارد شده. این نوع استعمال سخن، از تعبیرات اسلامی نبوده بلکه در میان ملل سابق شناخته شده بود»(أین الخطأ ص۸۱)

فقه معتزله و خوارج

انکار رجم، رأی بزرگترین فقیه معتزله، ابراهیم بن سیار معتزلی و شاگردانش می‌باشد. غالب فقهای معتزله ی متقدم، تخصیص قرآن با خبر واحد را جایز ندانسته (المحصول فی اصول الفقه ص88) و از این رو با سنگسار مخالف بودند.
فقیه و محدث برجسته مالکی، ابن عبدالبر قرطبی(۴۶۳هـ) در شرح طویل خود بر موطای مالک بن انس، انکار سنگسار را به خوارج و عده‌ای از معتزله نسبت داده است (الإستذکار۷/۴۷۹،480) او این نظریه فقهی را به تمام خوارج و اکثریت معتزله منسوب می‌کند: «الْخَوَارِجُ کُلُّهَا وَکَثِیرٌ مِنَ الْمُعْتَزِلَةِ یُکَذِّبُونَ بِهَذَا کُلِّهِ: تمام خوارج و بسیاری از معتزله تمام این موارد را تکذیب می‌کنند[اشاره به احادیث و روایات نقل شده درباره سنگسار]»(الإستذکار7/490)