محمود نریمان

سالهای نخست زندگی

سیدمحمود نریمان در سال ۱۲۷۲ خورشیدی در شهر تهران به دنیا آمد. پدر او عون الملک جزایری از مدیران بانک شاهنشاهی ایران بود. تحصیلات ابتدایی خود را در تهران طی نمود و پس از تحصیلات ابتدایی به اروپا اعزام شد و مدتی در انگلستان و مدتی در سوئیس به تحصیل پرداخت و نهایتاً از دانشگاه ژنو در رشتهٔ بازرگانی دانشنامه گرفت. وی در سال ۱۳۰۲ خورشیدی به ایران بازگشت و اندکی پس از بازگشت به ایران، با سمت مترجم در وزارت مالیه (وزارت دارایی) استخدام شد و به تدریج مدارج اداری را طی نمود. مهم‌ترین مشاغلی که او در دوران خدمتش در وزارت مالیه احراز نمود، عبارتند از: ریاست ادارهٔ اقتصاد، ریاست ضرابخانه، ریاست محاکمات اداری، ریاست کمیسیون ارزی و مدیرکلی مالیاتهای غیرمستقیم بود..
نریمان در سال ۱۳۲۲ به معاونت وزارت دارائی منصوب شد و سپس در سال ۱۳۲۳ و در جریان ترمیم کابینهٔ محمد ساعد مراغه‌ای، ابتدا وزیر دارائی و بعد وزیر راه شد و سپس در سال ۱۳۲۴ برای مدت سه ماه به شهرداری تهران رسید.
نریمان در سال ۱۳۲۴، پس از پست شهرداری تهران، مدتی نیز در کابینهٔ ابراهیم حکیمی (حکیم الملک) وزارت پست و تلگراف و تلفن را عهده‌دار شد و طی همین مدت و در همین کابینه همکاریِ نزدیکی با اللهیار صالح که وزیر مشاور بود، برقرار کرد.

در جریان کودتای ۲۸ مرداد

بر اساس گفته‌های خود نریمان، وی در روز کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ و پس از ناآرامی‌هایی که متعاقب این کودتای نافرجام و تلاش برای برکناری دکترمصدق از نخست‌وزیری توسط شاه و اقدام سرهنگ نعمت‌الله نصیری در دستگیری مصدق پیش آمده بود، در جلسهٔ هیئت دولت پیشنهاد تشکیل سریع دادگاه صحرائی و محاکمه و اعدام نصیری و سایر افسران بازداشت شده را داده بود. نریمان تا پایان عمر خویش همواره معتقد بود که اگر در آن روز این پیشنهاد او به تصویب هیئت وزیران و شخص دکتر مصدق رسیده بود، مسیر تاریخ ایران عوض می‌شد و جریانات هرگز به وقایع روزکودتای ۲۸ مرداد نمی‌انجامید.
نریمان از صبح روز کودتای ۲۸ مرداد در منزل محمدمصدق بود و بعدازظهر همین روز همراه با دکتر سید علی شایگان از خانهٔ دکتر مصدق خارج گردید و به میان افراد حزب نیروی سوم (طرفداران خلیل ملکی) که در میدان کاخ (میدان فلسطین امروزی)، نزدیک منزل دکترمصدق در حال تظاهرات به نفع مصدق بودند، رفت. تظاهرکنندگان آن دو را سر دست بلند کردند و برایشان هورا کشیدند.
در این ضمن دکتر غلامحسین صدیقی، وزیر کشور نیز به آنان پیوست و به تظاهرکنندگان توصیه کرد که این تظاهرات به صلاح نیست و بهتر است متفرق شوند!
سپس هر سه نفر به خانهٔ مصدق برگشتند، اما بسیاری از جوانان عضو نیروی سوم که توصیهٔ دکتر صدیقی را ناشنیده گرفته بودند، متعاقب رفتن نریمان و دیگران به درون خانهٔ مصدق و در جریان حملهٔ نظامیان و اوباش لباس شخصی به منزل مصدق، کشته یا زخمی شدند.
عصر روز کودتای ۲۸ مرداد، هنگامیکه گلوله‌باران خانهٔ مصدق آغاز گردید، سیدمحمود نریمان اسلحهٔ کمری خود را که همیشه به همراه داشت، درآورد و پیشنهاد کرد که دکتر مصدق و خودش و دیگر حاضران در منزل مصدق، بوسیلهٔ همان سلاح خودکشی کنند، امّا این پیشنهاد مورد قبول جمع قرار نگرفت.
در هر حال نریمان تا آخرین لحظه با دکتر مصدق باقی ماند و با فشار نریمان و، تهدیدش به خودکشی بود، که مصدق حاضر به خروج از خانه‌اش شد و به مخفیگاه رفت. فردای آن روز و پس از اینکه مصدق و یاران وفادارش به ناچار خود را به مقامات انتظامی معرفی کردند، نریمان هم دستگیر شد و در زندان لشکر ۲ زرهی زندانی گردید.

پس از کودتای ۲۸ مرداد

نریمان چند ماه پس از کودتای ۲۸ مرداد از زندان آزاد گردید و به فعالیت در نهضت مقاومت ملی پرداخت. همین فعالیت‌ها باعث شدند که وی در اردیبهشت ماه سال ۱۳۳۴ همراه با سید باقر کاظمی، الله‌یار صالح، دکترعبدالله معظمی و شمس الدین امیرعلائی بازداشت شده و به جنوب تبعید گردد.
یک بار دیگر نیز در دی ماه سال ۱۳۳۴، نریمان در ارتباط با قتل سپهبد حاجعلی رزم آرا و فعالیت‌های فدائیان اسلام بازداشت شد پس از ده روز به قید التزام آزاد گردید.
سید محمود نریمان، سرانجام در ۵ فروردین ماه سال ۱۳۴۰در اثر سکتهٔ قلبی درگذشت و پس از تشییع جنازهٔ باشکوهی در گورستان قلهک تهران به خاک سپرده شد.
نریمان مردی شریف و یکی از پاکدامن‌ترین وزیران دارائی بود که از مال دنیا کمترین بهره‌ای نداشت و تا آخر عمر در عسرت و تنگدستی زندگی می‌کرد. اجتماع عظیم مردم تهران در تشییع جنازهٔ او و مراسم ختمش به تنهائی نشانهٔ سپاسگزاری و قدردانی مردم از این خدمتگزار صدیق و این مدافع سرسخت جنبش ضد استعماری بود. لازم است ذکر شود که حاج محمدحسن شمشیری هزینهٔ کفن و دفن او را تقبل کرده و برایش آرامگاهی در گورستان قلهک تهیه کرده بود که متأسفانه این آرامگاه چندی قبل تخریب شد.