باغ‌سازی

هنری به نام باغ‌سازی

شاید یکی از اولین اقدامات بشر در عرصه معماری منظر باغ‌سازی بوده باشد، مرحله‌ای که انسان‌ها اقدام به ایجاد فضای سبز مصنوع می‌کنند و نهایتاً به باغ‌ها و پارک‌های امروزی می‌انجامد. باغ‌سازی در کشورهای مختلف سابقه دیرینه‌ای دارد.
هنر باغ‌سازی با تقدم و تأخر زمانی در کشورهایی نظیر ژاپن، ایران، انگلیس، فرانسه و ایتالیا وجود داشته‌است و در هر یک از این کشورها، این هنر به روش‌ها و شیوه‌های خاص خود انجام می‌گرفته‌است. به عنوان مثال در باغ‌های ژاپنی دخل و تصرف زیادی در طبیعت نمی‌شود و همه چیز همان گونه که هست، نهایت کمال و زیبایی را القاء می‌کند. برای مثال هریک از اشکال و ابعاد سنگ، در باغ ژاپنی معنای نمادین مشخصی دارد. سنگ بزرگ نشان کوه است، سنگ‌های تیز و سرکش نشان آتش و سنگ‌های صیقلی نمادی از آب. دربارهٔ باغ‌های معلق بابل هم بسیار شنیده‌ایم. باغ‌هایی که حاکم بابل، بخت النصر، برای ملکه خود ساخته بود. باغ‌هایی در چندین طبقه با تراس‌های وسیع درختکاری شده که بسیار شگفت انگیزتر نحوه آبیاری این تراس‌ها در سال ۶۰۰ ق. م. است.
در اصول باغ‌سازی اروپا اما، نسبت به باغ‌های شرقی دخل و تصرف بیشتری انجام می‌شود. باغ‌های تراس بندی شده ایتالیایی نمونه بارزی از این تصرفند، به این معنی که باغ در سطوح مختلف ساخته می‌شود. باغ‌های هندسی و غیرهندسی انگلیسی که از خطوط منظم یا منحنی وار و درهم پلان آن‌ها پیداست که طراح سعی در اعلام حضور خود داشته‌است. این‌ها عمدتاً باغ‌هایی هستند با درختان هرس شده به اشکال مختلف و مجسمه‌های سنگی که هر از گاهی سر برمی‌آورند.

باغ‌سازی چیست؟

"باغسازی هنر ترکیب عناصر معماری، عناصر گیاهی و نمایش آب است. با یکدیگر، به گونه‌ای که نتیجه کار با توجه به شرایط اقلیمی، پاسخگوی انتظارها و آرزوهای مردم فرهنگی خاص باشد در مورد باغ".
هدف باغ سازی: ممکن است اهداف متفاوتی برای ایجاد باغ وجود داشته باشد. مانند باغی که پیرامون قصری را شکل داده است یا باغی که برگرد آرامگاهی ایجاد شده باشد یا باغی که برای استفاده همگانی طراحی و ساخته شده باشد؛ ولی همواره یکی از اهداف کلی باغ وصول همنشینی با طبیعت است، که به صورت کشتی در نهاد انسان‌ها وجود دارد. زندگی شهرنشینی انسان را از طبیعت جدا می‌کند، باغ‌سازی دعوتی است از طبیعت به درون شهر و جامعه، منتها در این حرکت طبیعت در رابطه با خواسته انسان‌ها و فرهنگ آن‌ها به گونه‌های مختلف به نظم کشیده می‌شود و به صورتی در می‌آید که نه طبیعت کامل است و نه معماری تنها. بلکه حاصل کار کنار آمدن هر یک از عناصر تشکیل دهنده باغ است به عناصر دیگر.

بین‌النهرین (اولین تمدن)

ویژگی‌های این دوره :
در این دوره مردم اهمیت بسیاری به طبیعت داده و به‌طور کلی می‌توان گفت که طبیعت را پرستیده و طبیعت برای آن‌ها مقدس بوده.
به علت مقدس بودن طبیعت برای آنها، آن‌ها از طبیعت در زندگی خود الهام گرفته. در این دوره زمین را به عنوان منبع بقا و عنصر طبیعی برشمرده و به همین دلیل زمین نیز برای آن‌ها مقدس بوده. آب را عامل تولید، بقا، رویش گیاهان وخنک کردن هوا دانسته و به همین علت آب نیز یک ارزش معنوی برای آن‌ها داشته.

ویژگی‌های سرزمین مصر

باغهایی که از این دوره باقی مانده‌است تحت دیرالبجری است که بقایایی از این دوره باقی مانده‌است.
پایه و اساس معماری سرزمین مصر طبیعت بوده که فرم هرمی شکل داشته که تقلیدی از کوه‌ها است وسر ستون‌های آن تقلیدی از گل‌های نیلوفر بوده‌است که اصطلاحاً به آن‌ها lutus می‌گفتند یا تقلیدی از گل‌های پاپیروس بوده که به آن cyperus papyrus می‌گویند.
معبددیرالبحری از ویژگی‌های معماری و فضای سبز این دوره بوده که شامل یک تراس بوده و به عنوانیک آمفی تئاتر روباز استفاده می‌شده‌است. سیستم باغسازی در مصر باستان به صورت قطعات مسطح مستطیلی شکل بوده که گیاهان با فرم منظم در داخل این قطعات کاشته می‌شدند. باغ‌های این دوران دارای یک سری کانال‌های آب بوده و در اطراف آن نخلهایی کاشته می‌شده که معمولاً به فرم شطرنجی بوده‌است.

دوره یونان باستان

از قرن ۵ تا۴ پیش از میلاد بوده‌اند. شیوهٔ معماری و نوع استقرار معابد باز همگام با طبیعت بوده‌است و نظم هندسی معابد در کنار نظم طبیعی شکل می‌گرفته وبا آن ادغام می‌شده‌است نمونهٔ آن معبد آکروپلیس بوده‌است، که در واقع یک مجموعه‌ای از باغ، کتابخانه، حمام، معبد، و یک قصر بوده‌است.
باغسازی در دوران یونان باستان بعد از اسکندر اهمیت پیدا می‌کند و با تسلط رومیان بر یونان پیشرفت خیلی زیادی در باغسازی حاصل می‌شود و اولین باغ یا پارک عمومی در دورهٔ یونان کهن احداث شد.

دوره روم باستان

از اواخر قرن ۴تاقرن ۵ پیش از میلاد بوده‌است. ویژگی‌های این دوره کاشت متقارن درختان، ایجاد فرم‌های هندسی است فرم باغ‌های رومی مانند یک تابلوی طراحی بوده‌است. عناصر این باغ‌ها شامل مجسمهٔ اساطیری و قهرمانان رومی، فواره‌ها، استخرها و معابد بوده‌است. فرم باغ‌ها بیشتر به صورت ویلا باغ بوده‌است و عمدتاً برای تفریح و اقامت اشراف در خارج از شهر روم بوده‌است. گیاهان به فرم گیاه قابل قبول نبودند بلکه از تکنیک Art Topiary استفاده می‌شده برای فرم دهی به گیاهان. در واقع گیاه را موقعی قبول داشتند که فرم معماری شده داشتند که به اشکال مکعب، استوانه، و کرده بوده‌است.
باغسازی در قرون وسطی
ویژگی‌های این بخش: با از بین رفتن امپراطوری روم حدود دو قرن باغسازی و ویلاسازی از بین می‌رود و فقط محدود می‌شود به دیرها و معابد. عمدتاً در قرون وسطی هیچگونه اثر مهمی در باغسازی نمی‌بینیم. در قرن‌های ۹ و ۱۰ میلادی به معابد هم توجه نمی‌شد و و هنر باغسازی روبه فراموشی گذاشته شد. در قرن ۱۱ میلادی، نورمن‌ها روی کار می‌آیند که به مذهب روی می‌آورند و معابد رونق می‌گیرند و تا حدودی به باغسازی اهمیت داده می‌شود.
در قرن ۱۷ میلادی پادشاه انگستان که مخالف مذهب بوده دیرها را تعطیل می‌کند و باغسازی نیز تعطیل می‌شود که دوران نزول باغسازی و معماری است.

دوران مصر باستان را می‌توانیم به سه دوره تقسیم کنیم

۱. دروان مصر کهن

۲. دوران مصر میانه

۳. دوران مصر جدید
که از ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد تا ۳۰۰ سال قبل از میلاد است. ویژگی‌های مصری‌ها در معماری به صورت پایه‌ها و ستون‌ها در معابد و در ارتفاع آن‌ها بوده‌است.
هدف آن‌ها از هرمی ساختن بناها اعتقاد آن‌ها به یک زندگی ابدی یعنی از خاک به آسمان بوده‌است.
از فرم گیاه نخل نیز تقلید می‌کرده‌اند.
هر م بزرگتر مربوط به رامسس دوم است به ارتفاع ۱۴۵ متر و دو هرم دیگر به ارتفاع ۶۴ متر است که مربوط به دو فرزند رامسس دوم است که در قاهره به نام gi za قرار دارند.
ستون‌های این معابد معمولاً تقلیدی از طبیعت است. از گیاه papyrus برای سر ستون‌های معابد و کاخ‌ها استفاده می‌شده‌است.
مصری‌ها به این معتقد بودند که انسان‌ها دارای زندگی ابدی اند به همین دلیل معابدی را که برای یک فرد می‌ساختند معمولاً با سنگ بود ولی برای انسان‌های زنده با خشت خام می‌ساختند. برای گورستان‌های خود از سنگ استفاه می‌کردند و مرده‌ها را مومیایی می‌کردند و همهٔ مواد لازم برای ادامه زندگی را در اختیار آن‌ها در معابد می‌گذاشتند.
توسعه باغسازی در قرون وسطی پیشرفتی در اروپا نداشته‌است. در معماری و در کلیهٔ قسمت‌هایی که مربوط به عمران شهرها بود هیچ پیشرفتی صورت نمی‌گرفت.

این دوره در تاریخ هنر و معماری به نام انسانگرایی و بها دادن به انسان می‌نامند. در این دوره

۱. یک سری روش‌های طراحی، معماری و روش‌های باغسازی را احیاکردند.

۲. فرم باغ‌ها معمولاً سعی می‌کردند از عناصری که در قدیم استفاده می‌شده‌است استفاده کنند.

بر روی یک نقطه پرسپکتیو مرکزی کار می‌کردند (در قدیم) ولی در این دوره پرسپکتیو به صورت یک نقطه گریز به وجود می‌آید. از تابلوها به باغ‌ها توجه زیادی شد به‌طوری‌که وقتی در فرم‌های باغسازی توجه می‌کنیم می‌بینیم که یک سری باغ‌های تئاتر مانند است و در این حالت جلوهٔ خودش را نشان می‌دهد ولی در قرون بعدی فرم ایستا ندارند.
قبل از این در نقاشی‌ها از شکل افراد استفاده می‌شد ولی از این دوران به بعد نقاشان به کشیدن منظره‌ها روی آوردند مثلاً در آثار داوینچی و رافائل می‌توانیم ببینیم.
باغهایی که ساخته می‌شد عمدتاً ویلا باغ بود. در بعضی از باغ‌ها معمولاً آن چیزی که امروز به عنوان یک چشم‌انداز در باغسازی به کار می‌بریم در آن زمان مرسوم بود؛ که به صورت over look بود. معمولاً باغ‌ها بر روی بلندی‌هایی ساخته می‌شد که بر سطح شهر مشرف بود.