عفت مریدی (مادر معینی)

عفت مریدی معروف به مادر معینی (زاده ۱۳۰۸ - درگذشته خرداد ۱۳۹۲) از مادران زندانیان سیاسی اعدام شده (مجاهدین خلق) در سال ۱۳۶۷ در زندان‌های جمهوری اسلامی ایران است که فرزندانشان در گورهای دسته جمعی و نامشخص در گورستان خاوران دفن شده‌اند. این مادران که به مادران خاوران موسوم شده‌اند از زمان اعدام فرزندانشان در تلاش برای شناسایی و پاسخگویی عاملان و آمران اعدام زندانیان سیاسی (تابستان ۱۳۶۷)، دانستن حقیقت دربارهٔ چگونگی محاکمه، اعدام و دفن فرزندانشان و همچنین به رسمیت شناخته شدن حق آن‌ها برای سوگواری و گرامی داشت یاد فرزندانشان هستند.

زندگی‌نامه

مادر معینی در فروردین سال ۱۳۰۸ در یک خانواده فرهنگی در شهر خرم‌آباد چشم به جهان گشود و سوم خرداد ماه ۱۳۹۲ درگذشت. او که یکی از معدود دختران تحصیل‌کرده شهر بود، در سن ۱۴ سالگی با حجت‌اله معینی چاغروند ازدواج کرد. ثمره این ازدواج پنج دختر و پنج پسر بود که یکی از دختران در سن پنج سالگی و یک پسر در سن یک سالگی در اثر بیماری درگذشتند.
مادر معینی به معلمی اشتغال داشت و در رابطه با نقش زنان در جامعه حساسیت ویژه‌ای داشت. او بعد از ازدواج، مجبور به ترک شغلش شد ولی بعد به سازمان زنان پیوست و تا زمان دستگیری فرزندانش در رژیم شاه در نهضت مبارزه با بی‌سوادی و فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی این سازمان مشارکت داشت و به زنان بی‌سواد درس می‌داد.

بازداشت فرزندان و تلاش برای پیگیری وضعیت آنها

پسر بزرگ مادر معینی، هیبت‌الله معینی (همایون)، که از سال ۱۳۴۲ به فعالیت‌های مذهبی علاقه‌مند شده بود و اعلامیه‌های روح‌الله خمینی را پخش می‌کرد، آبان سال ۱۳۴۶ در سن ۱۶ سالگی بازداشت شد. او که با مطالعه بیشتر، به مارکسیسم گرایش پیدا کرده بود، پس از آزادی به فعالیت‌های سیاسی روی آورد. هبت باردیگر در سال ۱۳۵۱ بازداشت و در سال ۱۳۵۶ از زندان قصر آزاد شد. بهروز پسر دیگر عفت مریدی نیز که به فعالیت‌های سیاسی روی آورده بود، در سال ۱۳۵۲ در ارتباط با گروه هوشنگ اعظمی دستگیر شد. او حدود پنج سال در زندان ماند و سرانجام با گروهی از زندانیان در سوم آبان ۱۳۵۷، از زندان آزاد شد.
مادر معینی از سال ۱۳۴۶ در پی دستگیر شدن هبت معینی، پسر بزرگش با مسئله زندان و زندانیان سیاسی و مقاومت خانواده‌ها آشنا شد و رابطه عمیقی با خانواده‌های زندانیان سیاسی برقرار کرد. او همواره نسبت به زندانی کردن فرزندانش و دیگر زندانیانی که برای عقیده‌شان به زندان افتاده یا کشته شده بودند، معترض بود و به اشکال مختلف اعتراضش را نشان می‌داد و در تجمع‌های مادران و خانواده‌ها در دادگستری تهران نیز نقش فعالی داشت. او به صورت فردی نیز همیشه در تلاش و تکاپو بود و همواره سعی در پیدا کردن راه و چاره‌ای برای نجات فرزندان خود و دیگر زندانیان بود.
مادر معینی در جریان تظاهرات خیابانی مردم علیه شاه شرکت فعال داشت و همواره کنار فرزندانش بود و به افرادی که در جریان درگیری زخمی می‌شدند کمک می‌کرد و آن‌ها را به داخل خانه خود می‌برد. بهروز در همان روزهای اول بعد از آزادی‌اش در تظاهرات خیابانی تیر خورد، ولی جان سالم به در برد.
پس از سقوط شاه، برای زمانی کوتاه فرزندان مادر معینی که از زندان آزاد شده و در خطر بازداشت نبودند، در امنیت دور هم جمع شدند. اما شش ماه پس از پیروزی انقلاب در ۱۴ مرداد ۱۳۵۸ بهروز، پسر ۲۷ ساله‌اش در جاده اهواز طی یک سانحه مشکوک رانندگی، کشته شد.
در سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۱ خانه مادر معینی چندین بار مورد یورش و تیراندازی نیروهای شبه نظامی قرار گرفت. در یکی از این حمله‌ها، ابتدا خانه را سنگ باران کردند و شیشه‌ها را شکستند، سپس تیراندازی کردند و وارد خانه شدند. مادر با اینکه خود فردی مذهبی بود، ولی همواره حق داشتن عقیده متفاوت برای فرزندانش را محترم می‌شمرد و در مقابل زور می‌ایستاد و کتاب‌ها و شب‌نامه‌های آن‌ها را مخفی می‌کرد. پس از این حمله‌ها بود که پسر دیگرش رضا را در سال ۱۳۶۱ در یک تور خیابانی بازداشت می‌کنند و بیش از ۹ ماه در زندان اوین در حبس می‌ماند.
هیبت‌الله معینی ۱۷ آبان ۱۳۶۲ آ در خیابان فاطمی تهران، شناسائی و دستگیر شد. بنا به گفته نزدیکانش، محل نگهداری وی کمیته مشترک زندان اوین بوده‌است. او از حق داشتن وکیل محروم بود. ارتباط با خانواده از طریق مکالمه تلفنی هر شش یا هفت ماه یک بار انجام می‌شد. اولین ملاقات با فامیل دو سال بعد از دستگیری بوده و بعد نیز چند بار با مادر و همسرش دیدار داشت. بنا بر اظهارات مصاحبه‌شونده، وی در زندان مورد شکنجه‌های شدید قرار گرفته‌است.

اعدام فرزند

هیبت‌الله معینی در شهریور سال ۱۳۶۷ به همراه تعداد زیادی از زندانیان سیاسی، بدون حکم قضایی، برگزاری دادگاه عادلانه، نوشتن وصیت‌نامه و حق خداحافظی با عزیزانش در یک دادگاه سه دقیقه‌ای به جوخه اعدام سپرده شد و به همراه هزاران زندانی سیاسی دیگر شبانه در گورهای دسته‌جمعی که شناخته شده‌ترین آن‌ها خاوران است، در خاک شد. پس از اعدام هیبت، پای مادر معینی به خاوران باز می‌شود. او یکی از مادران استواری بود که همواره با عکس پسرش در بغل در کنار مادرن و خانواده‌ها در خاوران حضور فعال داشت و هیچ‌گاه صدای گرم و محکم او که سرود «دایه دایه» را می‌خواند، خانواده‌ها فراموش نمی‌کنند. مادر عفت، در سال‌های پایانی عمر از یک طرف به خاطر تهدید دستگاه سرکوبهای سرکوب رژیم جمهوری اسلامی و از طرفی به علت بیماری و اضطراب ناشی از آن، امکان حضور در خاوران را نمی‌یابد.

همراهی با مادران خاوران و تلاش برای دادخواهی

مادر معینی در اولین روزهای کشف خاوران به همراه دیگر خانواده‌های زندانیان اعدام شده برای کشف حقیقت راهی خاوران شد، اما گورهای دسته جمعی و تکه‌پاره‌های تن آنها، تکه لباس‌های از خاک بیرون افتاده، دیدن کلاغ‌هایی که به شکار تن دفن‌شدگان در خاوران آمده بودند و حمله پاسدارانی که حتی خانواده‌ها را از گریه و حضور بر سر گورهای جمعی و تلی از خاک منع می‌کردند، شوک بزرگی بر او و دیگر مادران وارد کرد.
او بدنبال هبت حتی گورها را هم گشت و تکه پارچه کرم رنگی را از زیر خاک بیرون آورد که تا به آخر فکر می‌کرد تکه‌ای از شلوار هبت بوده، همیشه و بعد از مراسم معمول در خاوران، ساعاتی آنجا می‌نشست. تا روزی که سر پا بود مراسم سالگرد هبت را در ۱۰ شهریور در خانه‌اش بر پا داشت و فعالانه در تمامی مراسم‌ها شرکت می‌کرد، تا جایی که وضعیت سلامتش اجازه می‌داد به دیدار مادران می‌رفت و همیشه با آن‌ها تماس داشت.
سال‌ها هر جمعه آخر ماه مسافت طولانی راه می‌پیمود و سر ساعت قرارش با دیگر مادران در خاوران حاضر می‌شد، بارها در خاک کشیده شد، کتک خورد اما از پا ننشست و آنقدر مقاومت کرد تا بقول خودش همه خاوران را شناختند و نام خاوران بر زبان‌ها جاری شد. زمانی که در خاوران را بستند و آنجا را تخریب کردند نیز فعالانه پی جویی می‌کرد؛ ولی نرفتن به خاوران ضربه آخر را به او زد و در همان زمان دیگر خانه‌نشین و بیمار شد. رفتن به خاوران و دیدار خانوادها تنها چیزی بود که به او انگیزه ماندن می‌داد، می‌گفت «رنج دوران برده‌ام اما این دیگر اوج بی عدالتی است که نمی‌گذارند به خاوران برویم.»
مادر معینی که سوم خرداد ماه ۱۳۹۲ درگذشت، تا لحظه مرگش چشم به راه و منتظر روز دادخواهی بود.