فروشنده (فیلم ۱۳۹۴)

خلاصه داستان

رعنا و عماد زن و شوهری جوان هستند که در حال اجرای تئاتری بر اساس نمایشنامه مرگ فروشنده نوشته آرتور میلر می‌باشند. آن‌ها به علت نشست زمین مجبور می‌شوند به اجبار خانه خود را ترک کنند و به اصرار یکی از دوستانشان به نام بابک به خانه‌ای اسباب‌کشی می‌کنند که پیش‌تر زنی بدنام به نام «آهو» در آن ساکن بوده‌است. ابتدا همه چیز خوب پیش می‌رود ولی وقایع بعدی به بحرانی غیرقابل کنترل ختم می‌شود...

پیشینهٔ داستانی

به نوشته پایگاه اینترنتی-سینمائی سینماژورنال، داستانِ فیلم با دو داستان سینمایی دیگر یعنی فیلم مستأجر اثر رومن پولانسکی و فیلمنامهٔ حقایق دربارهٔ لیلا دختر ادریس اثر بهرام بیضایی همانند است. شهلا لاهیجی فیلم فروشنده و سازنده‌اش را به خاطر تأثیرپذیری از کار بیضایی و نیز به خاطر جایزهٔ اسکارش ستوده است. فرهادی این تأثیرات را ناخودآگاه دانسته است.

ساخت

اصغر فرهادی که قرار بود پروژهٔ جدید خود را در اسپانیا آغاز کند و تا شروع پیش تولید فیلم، یک‌سال زمان داشت که تصمیم به ساخت فیلم فروشنده در ایران گرفت. فرهادی پروانه ساخت این فیلم را در ۱۸ مهرماه ۱۳۹۴ از سازمان سینمایی دریافت کرد. نام پیشین این فیلم «برسد به دست آهو» بود که به علت این‌که نام «فروشنده» تناسب بیشتری با داستان نهایی فیلم داشت، تغییر نام پیدا کرد. درگذشت یدالله نجفی، صدابردار با سابقه فیلم، باعث ایجاد وقفه‌ای یک هفته‌ای در فیلمبرداری شد و سرانجام فیلمبرداری فیلم فروشنده، به کارگردانی اصغر فرهادی ۷ اسفند به پایان رسید.

بازتاب فیلم

فروشنده روی هم رفته آرای مثبت فراوانی را از داوران سینمایی به خود اختصاص داد و از استقبال عمومی خوبی نیز برخوردار شد. فیلم در سایت راتن تومیتوز با استناد بر ۱۴۸ نقد نمره ۹۷/۱۰۰ را دریافت کرده‌است و در سایت متاکریتیک نیز با توجه به ۳۶ رأی امتیاز ۸۵/۱۰۰ را گرفته‌است.

تحریم اسکار

دونالد ترامپ در اولین روزهای حضور خود در کاخ سفید قانونی را وضع کرد که طی آن مردم هفت کشور از جمله ایران اجازه ورود به خاک آمریکا را ندارند. ترانه علیدوستی بلافاصله به این خبر واکنش نشان داد و در اینستاگرام و توئیتر خود نوشت که حتی اگر این قانون شامل حال هنرمندان نشود او برای شرکت در مراسم اسکار به آمریکا نخواهد رفت. این نوشته ترانه با واکنش‌های بسیاری در داخل و خارج از کشور رو به رو شد. آکادمی اسکار هم در بیانیه‌ای این کار ترامپ را محکوم و از ترانه علیدوستی و اصغر فرهادی دفاع کرد. اصغر فرهادی نیز با انتشار متنی اعتراض و انزجار خود را از این قانون اعلام کرد و گفت که حتی در صورت اجازه در کنار دیگر عوامل فروشنده در مراسم اسکار شرکت نخواهد کرد. در ششم اسفند ماه ۱۳۹۵ اصغر فرهادی، انوشه انصاری، اولین زن گردشگر فضایی و  فیروز نادری، مسئول اجرایی عملیات سفر به مریخ را به عنوان نمایندگانش برای حضور در مراسم اسکار معرفی کرد.

حمایت‌ها

صادق خان شهردار وقت لندن در حمایت از اقدام اصغر فرهادی مبنی بر عدم شرکت در مراسم اسکار به دلیل اعتراض به قانون مهاجرتی دونالد ترامپ، اعلام نمود تصمیم دارد فیلم فروشنده را در یکی از میدان‌های لندن برای عموم به‌طور رایگان به نمایش بگذارد. این کار با حمایت‌های بازیگرانی همچون کیرا نایتلی انجام شد. صادق خان که پیشتر از مردم خواسته بود برای تماشای این فیلم بیایند، نمایش فیلم اصغر فرهادی را یک «افتخار» عنوان کرد. صادق خان گفت: «می‌خواهم دنیا بداند که ما در کنار اصغر فرهادی، کارگردان ایرانی، و تمام آن‌هایی که به خاطر نژادشان مورد تبعیض قرار گرفته‌اند، ایستاده‌ایم.» این فیلم در عصر روز یکشنبه ۲۶ فوریه ۲۰۱۷ میلادی (یک شب قبل از برگزاری مراسم اسکار) در میدان ترافالگار لندن برای عموم نمایش داده شد و حدود ۱۰ هزار نفر آن را تماشا کردند. پیام اصغر فرهادی نیز در میان جمعیتی که برای تماشای فیلم او به میدان ترافالگار لندن آمده بودند، پخش شد. او در این پیام از حمایت مردم تشکر کرد. پیش از او مایک لی کارگردان بریتانیایی، در میدان ترافالگار گفت: «فیلم جدایی نادر از سیمین یکی از بهترین فیلم‌هایی بود که دیده‌ام و فیلم فروشنده هم فیلم بسیار خوبی است اما قصد ندارم قبل از نمایش، داستان آن را لو بدهم.» همچنین شهردار لندن خود نیز برای تماشای فیلم فروشنده در میدان حاضر شد.
همچنین دیمین شزل فیلمنامه‌نویس و کارگردانی آمریکایی در حالی که بخاطر فیلم رکورد شکنش لالا لند جایزه بهترین کارگردان را در مراسم اهدای جوایز انجمن کارگردانان آمریکا دریافت کرد که ضمن حمایت از اصغر فرهادی، اقدامات اخیر رئیس‌جمهور آمریکا را مورد انتقاد قرار داد. او در این مراسم ضمن تقدیر از اصغر فرهادی و ابراز تاسف از غیبت او در مراسم جوایز آکادمی اسکار گفت: «اصغر فرهادی از کشوری می‌آید که دولت ما گفتگو با آن را منع کرده‌است اما سینما یک زبان جهانی است و فیلم ابزار قدرتمندی است چون می‌تواند با همه صحبت کند. حذف فیلمسازان، یک حرکت ضد هنری است.»
ایونینگ استاندارد نوشت: هزاران معترض به احکام ضد مهاجرتی دونالد ترامپ به تماشای فیلم سینمایی فروشنده، نامزد دریافت بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان اسکار ۲۰۱۷ در میدان ترافالگار نشستند. روزنامه مترو نیز در گزارشی روز دوشنبه عنوان کرد: پس از آنکه اصغر فرهادی اعلام کرد که در اعتراض به فرمان ضد مهاجرتی ترامپ در مراسم اسکار شرکت نمی‌کند، «صادق خان» شهردار لندن نیز اعلام کرد که فیلم فروشنده را اکران خواهد کرد.

جایزهٔ اسکار

در هشتاد و نهمین دوره جوایز اسکار جایزه بهترین فیلم خارجی زبان به فروشنده تعلق گرفت. فروشنده برای تصاحب این جایزه با رقبایی همچون تونی اردمن و زیر شن در رقابت بود. این دومین جایزه اسکار سینمای ایران و اصغر فرهادی است و فرهادی توانست نام خود را در کنار اینگمار برگمن و فدریکو فلینی و کارلوس سائورا به عنوان چهارمین کسی که موفق شده دو بار این جایزه را ببرد ثبت کند.
انوشه انصاری از طرف اصغر فرهادی به روی صحنه رفت و بعد از گرفتن جایزه از دستان شارلیز ترون از جانب اصغر فرهادی، نامه‌ای خواند:
«افتخار بزرگی است که برای دومین بار این جایزه با ارزش را دریافت می‌کنم. از اعضای آکادمی متشکرم و همین‌طور دیگر کاندیدهای این رشته. متاسفم که امشب در کنار شما نیستم. من به احترام مردم کشورم و شش کشور دیگر که با قانونی غیرانسانی منع ورود مهاجران مورد بی‌احترامی واقع شدند به آمریکا نیامدم. تقسیم‌بندی جهان به ما و دشمنان ما توسط سیاستمداران افراطی باعث ترس می‌شود؛ ترسی که توجیهی است دروغین برای خشونت‌ها و جنگ‌ها؛ جنگ‌هایی که مانع بزرگی بوده‌اند برای رسیدن به دموکراسی و رعایت حقوق بشر در کشورهایی که مورد تهاجم واقع شده‌اند. سینماگران می‌توانند با چرخش دوربین‌هایشان به مشترکات انسانی، کلیشه‌هایی که از ملیت‌ها و ادیان مختلف ساخته شده‌است را بشکنند و زمینه همدلی و به دنبال آن همبستگی مردمان جهان را فراهم کنند. همدلی چیزی است که ما امروز بیشتر از هر زمان به آن نیازمندیم.»