افراد حفاظت‌شده

افراد حفاظت شده (انگلیسی: Protected persons) یک عبارت حقوقی در چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه می‌باشد و نفراتی را در بر می‌گیرد که در حین یک درگیری مسلحانه تحت حفاظت ویژه کنوانسیون ژنو ۱۹۴۹ و پروتوکل الحاقی ۱۹۷۷ و حقوق انسان دوستانه بین‌الملل معمول قرار می‌گیرند.
تعریف قانونی رسته‌های مختلف افراد محافظت شده در درگیری‌های مسلحانه در هر کدام از کنوانسیون‌های ۱۹۴۹ ژنو و همچنین در پروتکل‌های افزوده سال ۱۹۷۷یافت می‌شود.
میزان حمایت و تعهد دولتها و احزاب در جنگ به نوع درگیری مسلحانه (بین‌المللی یا غیر بین‌المللی) و همچنین به رده افراد محافظت شده از نظر سن آنها (بزرگسال / کودک)، جنس (مرد / زن)، مشارکت در درگیری مسلحانه (رزمنده / اسیر / شخص مدنی) و وضعیت شخصی (به عنوان مثال، کشتی خراب، بیمار، زخمی و غیره) بستگی دارد.
حداقل حقوق و تضمین‌های اساسی بوسیله پروتکل‌های الحاقی I و II سال ۱۹۷۷ به اشخاصی که تحت کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو نباشند ارائه شده‌است. این مستقل از شخصیت درگیری (بین‌المللی یا ملی است.
علاوه بر این، پروتکل الحاقی دوم حفاظت از اشخاص محافظت شده موجود شامل اشخاص محافظت شده در منازعات غیر مسلحانه بین‌المللی (افراد محروم از آزادی، زخمی و بیمار، پرسنل پزشکی و مذهبی، جمعیت غیرنظامی) گسترش داد.

تاریخچه

در سال ۱۸۶۲ آنری دونان کتاب خود «حافظه سولفورینو» را منتشر کرد. او در این کتاب تجربه خود را از وحشت جنگ در طول نبرد سولفورینو توصیف کرد. این کتاب تمایل عمومی برای بهبود شرایط زخمی‌های ارتش در این زمینه را افزایش داد. بعد از کنفرانس دیپلماتیک الهام گرفته از ایده‌های او و حضور دولت‌های اروپایی و چندین ایالت آمریکایی، کنوانسیون اول ژنو در سال ۱۸۶۴ توسط دوازده کشور اروپایی به تصویب رسید.
ماده ۶این کنوانسیون پیش از این تصریح کرده بود «رزمندگان زخمی و بیمار، متعلق به هر کشوری که ممکن است باشند، باید جمع‌آوری و مراقبت شوند». 
این کنوانسیون بر طبق مسائل جدیدی که در دو جنگ متوالی اتفاق افتاد با کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۰۶، ۱۹۲۹ و ۱۹۴۹ جایگزین شده‌است.

متن‌های قابل اجرا

در چهارچوب حقوق بشردوستانه بین‌المللی، چهار کنوانسیون ۱۹۴۹ ژنو، پروتکل‌های الحاقی۱۹۷۷ و قوانین بین‌المللی بشردوستانه بین‌المللی منشأ حقوق و حمایت‌ها برای گروه‌های مختلف افراد در زمینه درگیری‌های بین‌المللی مسلحانه و همچنین غیر بین‌المللی هستند. این متون بر حفاظت از قربانیان درگیری‌های مسلحانه تمرکز دارند و بر اساس یک اصل کلی: تعهد رفتار انسانی با افراد محافظت شده بدون تبعیض بر اساس نژاد (انسان)، جنس، ملیت، زبان، یا مذهب می‌باشد.
کنوانسیون‌های لاهه سال‌های ۱۸۹۹ و ۱۹۰۷ نیز در ریل اجرا می‌افتند. این کنوانسیون‌ها به‌طور کامل قابل اجرا و بخشی از قوانین بین‌المللی عرفی شده‌اند. حتی قبل از کنوانسیون ژنو، این کنوانسیون‌ها تعدادی از مقررات مهم را شامل می‌شوند در مورد حفاظت از زندانیان جنگی (اقدامات ممنوعه) و افراد مدنی (مثلا در طول اشغال) شامل می‌شدند.
علاوه بر این، قانون حقوق بشر نیز درگیری‌های مسلحانه را نیز در بر می‌گیرد و حفاظت از همه افراد در چارچوب قضایی کشوری افراد را تحت حفاظت می‌گیرد.
− 
−

افراد با موقعیت های خاص

چهار گروه از افراد نیاز به مراقبت مضاعف دارند:
فراریان از دست نیروی متخاصم حد اقل بایستی به عنوان زندانی‌ها ی جنگی محسوب شوند یا در وضعیت نه کمتر مطلوب قرار گیرند
خائن گرفتار شده در دست نیروهای خودی، بر طبق عملکرد غالب در دنیا هیچ حقی برای داشتن استاتوی زندانی جنگی ندارد
جاسوس چه (رزمنده در اونیفورم یا از ساکنین منطقه اشغال شده) و چه (فرد مدنی یا رزمنده بدون اونیفورم) به عنوان زندانی جنگی محسوب نمی‌شود.
مزدور، برای حفظ و احترام به معیارهای جمعی، هیچ حقی به عنوان زندانی جنگی یا رزمنده ندارد.

اشخاص مدنی

واژه اشخاص مدنی حفاظت شده در ماده ۴ کنوانسیون ۴ توضیح داده شده‌است. این ماده همه اشخاص مدنی را در کل حفاظت نمی‌کند اما تنها آنهایی را که در حین درگیری مسلحانه «در دست طرف مقابل» هستند. «اشخاصی که در یک لحظه خاص و به هر شکلی خود را ردر وسط یک درگیری یا اشغال می‌یابند در دستان افراد یک طرف جنگ یا در دستان قدرت اشغال کننده که آنها از اتباع ان نیستند». در صورت شک و تردید، افراد فرض می‌شود غیرنظامی هستند
به نظر می‌رسد اتباع کشورهایی که بخشی از کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹ نیستند در این متون حافظت نمی‌شوند. اما با توجه به این که تصویب در حال حاضر جهانی و نقش قوانین بشردوستانه بین‌المللی معمول است، این محدودیت دیگر از مرجع عملی نیست. افراد بیطرف تا زمانی که روابط دیپلماتیک طبیعی بین "کشوری که ملیت آنرا دارند، و کشوری که خودشان را در ان می‌یابند، برقرار است " در کادر محافظت قرار نمی‌گیرند.
تعریف دیگری توسط ماده ۵۰ پروتکل الحاقی ارائه شده‌است، اما به روش منفی - هر کسی که به نیروهای مسلح یا زندانیان جنگی وابسته نیست، از مردم غیرنظامی است. به این ترتیب، افرادی که تحت کنوانسیون ژنو قرار نگرفته‌اند، از حداقل حمایت بهره‌مند می‌شوند. در حقیقت، حمایت از غیرنظامیان به موارد جنگ رهایی‌بخش ملی افزوده شده‌است.
.
تأثیر قانونی وضعیت بستگی به استاتوی افراد مدنی و محل آنها (در قلمرو طرف دشمن یا در قلمرو اشغال شده) دارد.
غیرنظامیان چنانچه در خصومت علیه دشمن شرکت کنند ممکن است حفاظت در برابر حملات را از دست بدهند.

افراد غیرنظامی در قلمرو نیروی مهاجم

در صورتی که کنوانسیون چهارم ژنو اطلاق می‌گیرد اشخاص حفاظت شده می‌توانند آن قلمرو را ترک کنند، مگر اینکه  این کار با منافع دولت متخاصم سازگار نباشد.(به عنوان مثال مردانی که در سن جنگندگی هستند) . ( کنوانسیون چهارم ژنو – ماده ۳۵).
فرد حفاظت شده باید  بتواند در برابر امتناع از دادن اجازه خروج به او  از قلمرو، درخواست تجدید نظر کند.  این ریل کار باید بر اساس مصوبه‌های دادگاه ه عادلانه پیش رود. ( کنوانسیون چهارم ژنو – ماده ۳۵ و ۴۸).
محدودیت‌های متعددی را می‌توان به اتباع طرف دشمن اعمال کرد .محل اقامت، اینترنت، ثبت نام و غیره) ( کنوانسیون چهارم ژنو – ماده ۴۱ و ۴۲)..
اما آنها باید قادر به دریافت رسیدگی‌های پزشکی باشند آیین مذهبی خود را اجرا کنند، از منطقه خطر یا نظامی دور شوند و شغلی که در مقابلش پول دریافت کنند داشته باشند.

پرسنل پزشکی ، مذهبی و انسانی

پرسنل پزشکی از حفاظت از تمامی چهار کنوانسیون ژنو برخوردار است. در واقع، این دسته از افراد اشخاص حفاظت شده تحت قوانین بشر دوستانه بین‌المللی می‌باشند. ، بویژه رزمندگان زخمی و بیمار. آنها نباید مورد حمله قرار گیرند، بلکه بر خلاف آن مورد احترام قرار گرفته ، از خطر دور نگهداشته شده و در انجام وظایف پزشکی یا معنوی خود  آزاد باشند, مگر اینکه آنها مورد استفاده قرار گیرد تا مرتکب اقدام‌ها مضر برای دشمن شون . این حفاظت شامل کارکنان دائمی، کمکی پزشکی، کشیشان، کارکنان نهضت بین‌المللی صلیب سرخ و هلال احمر و دیگر انجمن‌های کمک داوطلبانه، جوامع بیطرف در صورت موافقت با طرفین درگیری. بیمارستان‌ها، حمل و نقل پزشکی، کشتی‌ها، واحدها، و موسسات نیز محافظت می‌شوند و باید نشان‌ها و علائم مربوط را داشته باشند.
پرسنل دائمی نگه داشته شده به عنوان زندانی جنگی محسوب نمی‌شوند بلکه باید حداقل از همان حفاظت بهره‌مند شوند. پرسنل کمکی باید زندانیان جنگ باشند.

زنان

کنوانسیون‌های ژنو محافظت ویژه ای را برای زنان در هر شرایطی فراهم می‌کند. زنان زخمی و بیمار (اعضای ارتش، زندانیان جنگی) باید با توجه به جنس آنها رفتار شوند (ماده ۱۲ کنوانسیون اول و دوم ژنو، ماده ۱۴ کنوانسیون سوم ژنو)
در طول اسارت، آنها باید در اماکنی جدا از مردان نگهداری شوند و امکانات جداگانه ای داشته باشند؛ و و تحت سرپرستی زنان قرار گیرند (ماده ۲۵ و ۲۹ کنوانسیون سوم ژنو، ماده ۷۶ کنوانسیون چهام ژنو)
زنان به ویژه در برابر هر گونه حمله به نجابت خود، به خصوص در برابر تجاوز جنسی، اجبار به فحشا یا هر نوع حمله ناشایسته باید حفاظت شوند.
زنان باردار، زنان در هنگام زایمان، زنان شیرده یا زنانی که بچه‌های کمتر از ۷ سال دارند، به عنوان بیمار و زخمی در نظر گرفته می‌شوند.

کودکان

ماده‌های مختلفی از کنوانسیون‌های ژنو حفاظت خاصی برای کودکان زیر سیزده سال قائل می  شود.
کودکان به عنوان قربانیان درگیری‌های مسلحانه محافظت می‌شوند. آنها می‌توانند در زمان صلح از مناطق مخصوص بیمارستان و ایمنی بهره‌مند شوند ودر زمان بروز خصومت‌ها، از مناطق محاصره شده  تخلیه شوند. اقدامها لازم  صورت می‌گیرد تا آنها محفوظ نگه داشته شوند، بتوانند مراسم مذهبی خود را انجام دهند.تخت آموزش و پرورش، در صورت امکان، توسط اشخاص با ملیت مشابه قرار گیرند.با آنها همانند شهروندان  آنها از همان رفتار ترجیحی به عنوان شهروندان همان منطقه برخور خواهند شد. شورای امنیت سازمان ملل قطع نامه حفاظت از کودکان در درگیری‌های مسلحانه را تصویب کرد.
در طی بازداشت، آنها باید جداگانه از بزرگسالان نگهداری شوند، مگر اینکه با والدین و اعضای خانواده خود باشند. غذای اضافی باید با توجه به نیازهای فیزیولوژیکی آن‌ها داده شود.
همچنین کودکان به عنوان کودکان مبارز محافظت می‌شوند طرفین درگیری باید از دخالت دادن آنها در خصومت‌ها خودداری کنند.اجتناب کنند  در صورت شرکت در نبرد کودکان باید از حفاظت خاص برخوردار باشند . مجازات مرگ برای افراد زیر ۱۸ سال اعمال نمی شو

ارتباط بین پایان درگیری مسلحانه و حفاظت

در جهان معاصر تعیین پایان جنگ مسلحانه دشوارتر می‌شود و در نتیجه، استفاده از قوانین بین‌المللی بشردوستانه به‌طور کلی و به خصوص برای افراد محافظت شده [۸۵]بارز می‌شود.. جنگ در جهان معاصر به ندرت با شکست کامل یا صلح واقعی پایان می‌یابد. با این حال، تحت هر شرایطی، افراد حفاظت شده با حداقل ضمانت وبا قانون بین‌المللی حقوق بشر محافظت می‌شوند.

تحریم‌ها

کنوانسیون‌های ژنو برای کسانی که حفاظت افراد حفاظت شده را به‌طور جدی نقض کنند یا به ان فرمان دهند تحریم‌های کیفری در نظر گرفته‌است. این نقض‌های جدی در زیر مجموعه جنایت جنگی آمده‌است.