بخش چاه‌ورز

بخش چاه‌ورز ( تلفظ ) هشتاد و چهارمین بخش استان فارس به مرکزیت روستای چاه‌ورز است و مرکب از دهستان شیخ‌عامر و دهستان چاه‌ورز است. براساس سر شماری در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۷٬۰۱۰ نفر (۲٬۰۱۱ خانوار) بوده‌است.
طرح توجیهی ایجاد بخش چاه‌ورز در سال ۱۳۸۳ در سال ۱۳۹۰ به‌وسیله احمدزاده کرمانی استاندار وقت فارس تصویب و به وزارت کشور در اردیبهشت سال ۱۳۹۰ خورشیدی ارسال شد، اعضای کمیسیون سیاسی دفاعی هیئت دولت ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ این طرح را تصویب کردند.
این بخش حدود ۳۵۰ کیلومتر با شیراز فاصله دارد و مرکز آن در ۴۸۶ متری از سطح دریا واقع شده‌است. جلگه، گرمسیر و مالاریائی است.
در اواسط قرن چهارم هجری عفیف‌الدین شاه‌زندو به چاه‌ورز حمله کرد و این منطقه را تصرف کرد و اسلام جای مذهب زردشت را طی سالیان بعد گرفت.
نخل دوقلوی چاه‌ورز در کتاب فرهنگ عامه و آداب رسوم لامرد جزء ده آثار هدف گردشکری در شهرستان لامرد معرفی شده‌است. از آثار تاریخی پیش از اسلام این بخش قلعهٔ گلرخ و تپه ده‌گچی می‌باشد. یکی از آثار کشف شده از محوطه تپه گلرخ سکه‌ای متعلق به سال ۶۱۱ میلادی است.

واژه‌شناسی

چاه‌ورز اسم مرکبی است که از دو واژه چاه و ورز تشکیل شده، چاه فارسی که همان چاه آب است و معنی ورز در این ترکیب مشخص نیست. یکی از حدسیات آن را با واژه فارسی ورد به معنی گل مربوط می‌داند. ورد طبق قاعده ذال معجم تبدیل به ورد شده‌است. قاعده ذال معجم به این‌گونه‌است که اگر قبل از دال مصوت بیاید دال به ذال تبدیل می‌یابد، در لهجهٔ مرسوم به شهرستان لامرد، ذال معجم رعایت می‌شود.
در کتاب تذکرهٔ شاه‌زندو که توسط سید علی اکبر بیرمی در سال ۱۲۰۸ ه‍.ق نوشته شده اسم چاه‌ورز با نام چاه‌برد آمده‌است. برد در لغت‌نامه دهخدا به چند معنی آمده، از جمله این معنی‌ها برد اسمِ فارسی به معنی سنگ و اسم عربی برد به معنی سرماست.
یک روایت محلی می‌گوید که در چاه‌چاه‌ورز گاوی بوده که آب را از چاه می‌کشیده‌است و به وسیله آن گله را آب می‌دادند و به همین «چاه‌ورزا» نامیده شده‌است. ورزا در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ معین به معنی گاو نر است. ورزا در فرهنگ عمید به معنی گاو نر مخصوص شخم زدن زمین آمده‌است.

پیشینه

پیش از اسلام در منطقهٔ چاه‌ورز مردم، دین زرتشتی داشتند.
با تاخت و تاز اعراب به ایران و تصرف ایران به منطقه چاهورز (به نام پیشین: چاه‌برد) نیز حمله شد، عفیف‌الدین شاه‌ زندو قلعهٔ دَبان (گلرخ) و ده‌گچی را محاصره می‌کند تا این قلعه را به تصرف خود درمی‌آورد. عده‌ای فرار می‌کنند و مابقی دین اسلام را می‌پذیرند. شاه‌زندو دستور می‌دهد در صحیفه‌ای اسامی بیست و چهار هزار از افرادی که به دستش مسلمان شده‌اند را نوشته و همراهش خاک کنند تا به باور او، در قیامت شفیع او شوند.

تأسیس بخش چاه‌ورز

در سال ۱۳۸۲، پیشنهاد تهیهٔ طرح توجیهی بخش شدن چاه‌ورز  به مسؤلان چاه‌ورز ارائه شد. این طرح توجیهی توسط دو مسؤول در چاه‌ورز به نام‌های فتحعلی قائدی (رئیس شورای اسلامی روستا) و محمود کریمی (دهیار) آماده می‌شود و در ۲۸ اسفند همان سال توسط انصاری لاری (استاندار وقت فارس) تصویب و به وزارت کشور ارسال می‌شود چون این طرح در اواخر عمر دولت خاتمی بود و دولت جدید روی کار آمد عملاً آن طرح متوقف شد و بعد از آن با پیگیری معتمدین و جمعی از متنفذین از جمله حجت الاسلام و المسلمین غلامحسین سبحانی نیا در استان و دکتر مجید اکبرپور در تهران به سال ۱۳۹۰ طرح توجیهی جدیدی اما مبتنی بر طرح قبلی در دوران احمدزاده کرمانی (استاندار وقت فارس) با اضافاتی تصویب و به وزارت کشور ارسال می شود و در ۲۹ شهریور ۱۳۹۱ توسط اعضای کمیسیون سیاسی - دفاعی هیئت دولت تصویب نهایی می‌شود. پس از ۵ ماه از تصویب نهایی، در ۲۳ اسفند ۱۳۹۱ اعلام رسمی می‌شود.

دهستان شیخ‌عامر

دهستان شیخ‌عامر در بخش چاه‌ورز قرار دارد. مرکز آن روستای شیخ‌عامر است که سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۱٬۵۷۵ تن بوده‌است.
این دهستان متشکل از روستاهای شیخ عامر، حاجی‌آباد، ده نوفاضلی، احشام، چاه چاورز، نعمه، شیرینو، فاضلی، ده کهنه، نخلستان باد، نخلستان کت، نخلستان شکری‌دان است.

جغرافیا

بخش چاه‌ورز در دشت علامرودشت با فاصلهٔ ۳۵۰ کیلومتر از جنوب شیراز واقع شده‌است. مختصات جغرافیایی این بخش عبارتست از ۲۷ درجه، ۲۵ دقیقه شمالی و ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه و ارتفاع آن از سطح دریا ۴۸۶ متر است. چاه‌ورز از جنوب رشته‌کوه علامرودشت احاطه شده‌است؛ این رشته‌کوه از روستای شلدان آغاز می‌شود و در روستای پاقلات به پایان می‌رسد طول این کوه ۱۲۴ کیلومتر و بلندترین قسمت آن ۱۴۳۰متر از سطح دریا است. از شمال آن رودخانه فصلی علامرودشت که از صحرای باغ لارستان سرچشمه می‌گیرد می‌گذرد.

جمعیت چاهورز

جمعیت مرکز بخش چاه‌ورز بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۴۰۴ نفر بوده‌است؛ که متشکل از ۶۱۹ خانوار و ۱۱۸۹ زن و ۱۲۱۵ مرد بوده‌است. چاه ورز در سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲٬۶۴۰ نفر (۵۲۱خانوار) بوده‌است.

لهجه مردم بخش چاه‌ورز

هر کدام از روستاهای موجود در چاه‌ورز لهجه‌ای متفاوت با هم دارند که در کل ویژگی‌هایی مشترک با هم دارند که منجر به این شده است که به سادگی با یکدیگر ارتباط کلامی برقرار کنند. از مواردی که مشترکا در تمامی لهجات روستاهای بخش چاه‌ورز دیده می‌شود ذال معجم است بدین ترتیب که «دال» در وسط جمله تبدیل به «ذال» می‌شود بعضا نیز «دال» در وسط جمله حذف می‌شود. برای مثال:بدم میاد در لهجه رسمی، «بذُم میا». در این لهجات «ب» تبدیل به «واو» می‌شود، البته در ابتدای کلمه «ب» بیاید مکن است حذف یا ابقا شود. در [را] باز کن یا «درو وا کن» به لهجه رسمی در چاهورزی «در واکَن» گفته می‌شود.

ترابری

از چاه‌ورز اتوبوس بیرم-شیراز می‌گذرد.

تپهٔ گلرخ

تپهٔ گلرخ، از آثار تاریخی دورهٔ قبل از اسلام واقع در جنوب چاه ورز است. این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر بعد از قلعه اژدها پیکر لار در رده چهل و هشتم مهم‌ترین آثار تاریخی فارس قرار دارد. قدمت تاریخی قلعه گلرخ در ارتفاعات جنوب چاهورز، بر اساس بررسی‌های انجام شده روی سفال‌هایی که در این قلعه پیدا شده‌است مربوط به دوره ساسانی بوده‌است. این نظر با پیدا شدن یک سکه بیشتر تقویت شد. با بررسی این سکه مشخص شد که این سکه مربوط به دوره حکومت خسرو انوشیروان بوده که در ضرابخانه داربگرد داراب ضرب شده‌است.

تپه ده گچی

مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام در بخش چاه‌ورز - دهستان شیخ‌عامر - روستای احشام واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۲۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

نخل دوقلو

«نخل دوقلو» تبدیل به نماد روستای چاه‌ورز شده‌است و این نخل در شهرستان لامرد شناخته شده‌است. در کتاب فرهنگ لامرد، این نخل دهمین نقطه برای گردشگری در شهرستان لامرد معرفی شده‌است همچنین در این کتاب، به این نخل صفت «عجایب خلقت» اطلاق شده‌است. اسم این نخل چندبار در کتاب من نوکر بابا نیستم از احمد اکبرپور آمده‌است. این کتاب یکی از سه نامزد کتاب سال جمهوری اسلامی و نامزد بهترین رمان جشنوارهٔ دو سالانهٔ کانون پرورش ایران بوده‌است.

اقتصاد

شغل ساکنین چاه‌ورز کارهای خدماتی و تجاری است و این دهستان اجناس مورد نیاز شهرهای دور و نزدیک را تأمین می‌کنند راه‌های ارتباطی مهم استان از بخش چاه‌ورز می‌گذرد که این منطقه را دارای اهمیت کرده‌است.
در گذشته مردم چاه‌ورز بیشتر شغلشان دامداری و کشاورزی بوده‌است و محصول اصلی آن‌ها خرما بود.