سید کمال حیدری

خانواده و تحصیلات

او کوچکترین فرزند سید باقر فرزند سید حسن فرزند سید عبدالله بود. پدرش از تجّار برجسته پارچه محسوب می‌شد. خاندانش لقب حیدری را از جد بزرگ خود السیّد حیدر داشتند که نسبش به امام چهارم شیعیان علی بن الحسین منتهی می‌شد. خاندان او، دویست سال پیش از ولادتش از حیره به کربلا هجرت کرده بودند. سید کمال پنج برادر داشت که سه تن از آن‌ها به نام‌های سید صالح، سید فاضل و سید محمد توسط حکومت صدام در عراق اعدام شدند. در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی نیز فعالیت‌هایی داشته‌است که منجر به تعقیبش از سوی عراق بعثی گردید و در نهایت مجبور به ترک وطن شده و در شهر قم مقیم شد.
او تحصیلات حوزوی را از دوران نوجوانی در عراق شروع کرد و از استادانی مثل سید محمدباقر صدر، سید ابوالقاسم خویی، میرزا علی غروی و سید نصرالله مستنبط بهره برد و از همه بیشتر از روش علمی و شخصیت اجتماعی صدر تأثیر پذیرفت «تا جایی که از وکلای شرعی وی در کربلا گشت.» پس از کشته شدن سید محمدباقر صدر توسط حکومت بعث صدام، به قم مهاجرت کرد و از عالمانی چون جواد تبریزی و حسین وحید خراسانی در فقه و اصول، و عبدالله جوادی آملی و حسن‌زاده آملی در تفسیر و فلسفه و عرفان استفاده کرد. از این به بعد خود در جایگاه مدرس به تدریس همین دروس در دو مقطع سطح و خارج مبادرت ورزید. بنا به نوشته سایت او به دلیل ارائه تمام دروسش به زبان عربی، جهان عرب به واسطه او «با معارفی که در حوزه‌های علمیه شیعه، به خصوص نزد عالمانی چون سید روح‌الله خمینی و سید محمدحسین طباطبایی بوده‌است، آشنا شده‌اند.»

فعالیت‌ها و نظرات

سید کمال حیدری سالهاست که از مدرسین دروس خارج فقه، اصول، فلسفه، عرفان و تفسیر و عقاید در حوزه علمیه قم می‌باشد.
او با حضور در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی عرب زبان (مثل برنامه «مطارحات فی العقیدة» و «الاطروحة المهدویة» شبکه الکوثر) سالیان متمادی است که در تبیین علوم شیعه و پاسخ به سلفیان-وهابیان تلاش کرده‌است.
تصاویری نیز از تعیین جایزه سعودی‌ها برای پاسخ به وی در فضای مجازی منتشر گردید که البته تأیید نشد.
وی در مسائل علمی معتقد است برای آنکه فردی اسلام‌شناس و مجتهد در معارف اسلامی به معنای عام آن شود، لازم است تا حد امکان به تمامی علوم اسلامی و هر آنچه به آنها مربوط است آشنا شود. این علوم شامل تفسیر قرآن، علوم قرآنی، علوم حدیث، رجال، درایه، فقه، اصول، عقاید، فلسفه و عرفان، می‌شود؛ که در منظومه معرفتی اسلام‌شناسی نقش دارند و البته مجتهد محقّق کسی است که در این عرصه‌ها به پایه‌گذاری بنیان‌های معرفتی خود بر مبنای عقل و نقل پرداخته باشد. ازاین‌رو خود وی در سالیان متعدّد به تمامی حوزه‌های معارف اسلامی پرداخته‌است و شاید این خصوصیت او که نظیر آن در نمونه‌هایی چون خمینی، طباطبائی و جوادی آملی و دیگران بوده، در جهان عرب کم‌نظیر باشد. ازاین‌رو امروزه یکی از مهم‌ترین پرچم‌داران این نوع تفکّر جامع علمی است که به ویژه جهان عرب زبان مسلمان را، از معارف اسلام و فقه اهل بیت سیراب می‌نماید.
همچنین وی معتقد است برای اصلاح مشکلات حوزه‌های دینی، باید محوریت را به سمت قرآن، و نه به سمت روایات برد، به این معنا که باید کل منظومهٔ معارف دینی، چارچوب‌های اصلی و خط‌های قرمز آن را از قرآن و نه از روایات گرفت.

پروژهٔ اصلاح دینی

سید کمال حیدری در ضمن کتاب‌های متعددی پروژهٔ اصلاح دینی‌ای را دنبال می‌کند که مبنای آن بازگشت به اسلام قرآن‌محور (در مقابل اسلام حدیث‌محور یا اسلام علمایی) است. وی معتقد است که روایات اهل سنت غالباً تحت تأثیر حکومت‌ها و فشارهای سیاسی انبوهی از خواسته‌های حکومت‌ها را در خود جای داده و روایات شیعی نیز به دلیل واکنش در مقابل‌آن‌ها شامل انبوهی از ادعاها و دیدگاه‌های نامعتبر است. حیدری معتقد است که قرآن و احکام قطعی عقلی محور دین‌اند و روایات باید تفسیرکنندهٔ آن چیزی باشد که از این دو منبع به اجمال فهمیده می‌شود، نه اینکه خود محور اصلی دین باشد. بنابر دیدگاه وی، معیار اعتبار احادیث نه صحت سلسلهٔ اسناد آن، بلکه مطابقت آن با قرآن است. بر این اساس، وی اکتفاء به قرآن را که قرآنیان دنبال می‌کنند نادرست می‌داند، همچنین اکتفاء به حدیث را نیز برخطا می‌خواند و در میان اهل سنت، اهل حدیث را و در میان شیعیان هردو دستهٔ اخباریان و اصولیان را در شمار این گرایش می‌آورد. از دید وی، گرایشِ درستْ محور بودن قرآن و مدار بودن سنت است.

تالیفات فارسی

علاوه بر تدریس در زمینه‌های مختلف علمی و تألیف آثار، بالغ بر صد جلد کتاب در حوزه‌های گوناگون قرآنی-تفسیری، فقهی-اصولی، عقیدتی-کلامی، فلسفی-منطقی، اخلاقی-عرفانی می‌شود. کتابهای او به زبان عربی است و تعداد اندکی از آن‌ها به فارسی ترجمه شده‌است مانند کتاب غلو حقیقت و اقسام آن
آثار او از نظر جامعیت و تنوع، با آثار مرتضی مطهری قابل مقایسه است.
مرکز تحقیقات رایانه ای علوم اسلامی (نور) نرم‌افزار مجموعه آثار وی را با امکانات مختلف پژوهشی تولید کرده‌است.
شش اثر وی نیز توسط انتشارات دانشگاه امام صادق به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده‌است.