ارکستر سمفونیک تهران

تشکیل

نخستین بار در ۱۳ آذر ۱۳۱۲ به رهبری غلامحسین مین باشیان و با نام ارکستر سمفونی بلدیه (شهرداری) فعالیت خود را آغاز نمود. این ارکستر که ۴۰ نوازنده داشت، نخستین کنسرت خود را در مهرماه ۱۳۱۳ در سالن سینما هما به مناسبت جشن هزاره فردوسی برگزار کرد. با اضافه شدن ۱۰ نوازنده اهل چکسلواک، ارکستر به اجرای برنامه ادامه داد. این وضعیت تا سال ۱۳۲۰ ادامه داشت، در آن سال به دلیل تبعات جنگ جهانی دوم، مین باشیان برکنار شد و نوازنده‌های خارجی نیز به کشورشان بازگشتند. این ارکستر در ۱۳۲۴ به وسیله پرویز محمود تجدید سازمان و به شکل کنونی‌اش درآمد. پرویز محمود در آن زمان رئیس هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) بود و چند تن از همکاران و دوستانش مانند غلامحسین غریب گرگانی (نوازنده کلارینت) و روبیک گریگوریان (نوازنده ویلن و رهبر آواز گروهی) در این کار با او همکاری داشتند.

در سال ۱۳۲۹ پرویز محمود به آمریکا مهاجرت کرد و در نتیجه گریگوریان به عنوان سرپرست هنرستان انتخاب شد اما این سرپرستی بیش از یک سال به طول نینجامید و وی نیز همیشه به آمریکا مهاجرت کرد و ارکستر سمفونیک تهران ثبات خود را از دست داد. افرادی چون روبن صفاریان، مرتضی حنانه و سرژ خوتسیف هر یک به شکل کوتاه مدت رهبری ارکستر را تقبل کردند، که در این میان طولانی‌ترین آن‌ها رهبری حنانه است که به زحمت به یک سال می‌رسید.

دوران طلایی

این ارکستر تا اوایل دهه ۵۰ از کمکهای دولتی به صورت محدود برخوردار بود و از این زمان دارای بودجهٔ مستقل و قابل توجه شد. با این وجود، در سال‌های اخیر کم بودن این بودجه باعث دستمزد پایین نوازندگان و در نتیجه افت کیفیت اجرا شده‌است. اما با احیای ارکستر سمفونیک تهران به دست علی رهبری دوباره این ارکستر اوج گرفت.

پس از انقلاب

پس از انقلاب سنجری دوباره رهبری ارکستر را به عهده گرفت و ده سال در این سمت به کارش ادامه داد. اگر چه ارکستر به دلایلی چون شرایط جامعه پس از انقلاب و درگیر بودن با جنگ، در طول این سال‌ها فعالیت و برنامه چندانی نداشت، اما سنجری در حفظ و تداوم کار آن کوشید. علی‌رغم آن‌که شمار زیادی از نوازندگان ارکستر پس از انقلاب به خارج از کشور مهاجرت کرده بودند ارکستر را حفظ کرد و برنامه‌هایی با نوازندگان باقی‌مانده و چند نوازنده جایگزین ادامه داد. وی سرانجام در پاییز ۱۳۶۸ پس از اجرای کنسرتی به مناسبت چهلمین روز درگذشت مرتضی حنانه با ارکستر سمفونیک تهران برای همیشه خداحافظی کرد.

در سال ۱۳۶۹ فریدون ناصری (نوازنده سازهای کوبه‌ای) رهبر ارکستر شد. پس از کناره‌گیری و سپس درگذشت وی، ثبات رهبری در ارکستر سمفونیک کاهش قابل ملاحظه‌ای نشان داد، چنان‌که پس از او نادر مشایخی، ایرج صهبایی و علی رهبری هر یک به مدت حدود یک سال رهبری ارکستر را در دست داشتند. رهبری این ارکستر در حال حاضر بر عهده شهرداد روحانی است.

اوج و افول

ارکستر سمفونیک تهران در طول سال‌های فعالیت خود بارها اوج و افول را تجربه کرده‌است. به گمان بعضی، دوران طلایی این ارکستر به پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و زمانی بر می‌گردد که نوازندگان بزرگی همچون یهودی منوهین با این ارکستر همکاری می‌کرده‌اند.  همچنین دوره‌هایی که مرتضی حنانه و حشمت سنجری پیش از انقلاب اسلامی رهبری ارکستر سمفونیک تهران را بر عهده داشتند به عنوان دورهٔ باروری این ارکستر یاد می‌شود.

بازگشایی

در اسفند ۱۳۹۳ علی رهبری به‌عنوان رهبر ارکستر سمفونیک تهران و مدیر هنری آن منصوب شد و ارکستر سمفونیک تهران با رهبر جدید در روز ۲۴ اسفندماه در تالار وحدت، با سمفونی شماره ۹ بتهوون، آغاز به کار کرد.
علی رهبری در اولین گام برنامه اجرای هفتگی ارکستر سمفونیک تهران را مطرح و عملی ساخت. درخرداد و تیر ۱۳۹۴ به ترنیب ماریان لاپشانسکی و دالیبور کاروای هر دو از کشور اسلواکی همراه با ارکستر سمفونیک تهران به اجرای برنامه پرداختند.
در مرداد ۱۳۹۴ ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر فیلارمونیک چین کنسرتی مشترک برگزار کردند. در این برنامه ارکستر فیلارمونیک چین قطعه پرنس ایگور از الکساندر برودین و قطعه پروانه‌های عاشق اثر ژن هاوو و چن گانگ اجرا کرد. در بخش دوم ارکستر فلارمونیک چین به رهبری علی رهبری سمفونی شماره ۵ چایکوفسکی را اجرا نمود. در قطعه آخر این کنسرت اثری از میخائیل گلینکا آهنگساز روسی به صورت مشترک توسط نوازندگان ایرانی و چینی اجرا شد.

برای اولین بار ضبط استودیویی حرفه‌ای ارکستر سمفونیک تهران با سمفونی ۹ دورژاک در تالار رودکی توسط رامین مظاهری شروع شد. ارکستر سمفونیک تهران به مدت سه روز سمفونی شماره ۹ دورژاک را ضبط و به شرکت «ناکسوس» (یک شرکت پخش موسیقی در آلمان) ارسال کرد. در ادامه نیز آثاری چون سرناد برای ارکستر زهی اثر چایکوفسکی و سمفونی نهم بتهوون نیز برای اولین بار ضبط شد.
ارکستر سمفونیک تهران در طی یکسال با رهبری و مدیریت هنری علی رهبری توانست دارای برنامه منظم سالانه شود و رهبران و و سولیستهای مطرح جهانی را به ارکستر دعوت کند. علی رهبری در اردیبهشت ۱۳۹۵ پس از حدود یک سال و نیم استعفا کردو دلیل کناره‌گیری‌اش از این ارکستر را رفتار بنیاد رودکی با نوازندگان آن اعلام نمود. او گفت که بنیاد رودکی که ارکستر سمفونیک تهران زیر نظر آن اداره می‌شود، به دلیل عدم آشنایی با مقوله ارکستر، رفتارش با نوازندگان این ارکستر مانند «کارگران روزمزد» بوده‌است.