رویال داچ شل

تاریخچه

ریشه‌های تأسیس شرکت رویال داچ شل، به سال ۱۸۹۰ میلادی و تأسیس شرکت نفت رویال داچ، باز می گردد. شاخه انگلیسی این شرکت نیز تحت عنوان شرکت شل، در اواخر همین دهه، شکل گرفت. شاید بتوان شرکت‌های بسیاری را در جهان نشان داد، که به مرور زمان، حوزه فعالیت خود را تغییر داده و پس از مدتی در شاخه‌ای جدید به فعالیت پرداخته‌اند، اما تعداد شرکت‌هایی که این تحول در کسب‌وکار، در آن‌ها رخ داده و برای آن‌ها جهشی رو به جلو بوده و باعث پیشرفت فوق‌العاده آن‌ها شده، انگشت‌شمار می‌باشند. ابر شرکت رویال داچ شل، یکی از این شرکت‌ها محسوب می‌شود.
سال‌ها پیش که مارکوس ساموئل پدر، تجارت اشیای عتیقه را در بریتانیا آغاز کرد، سپس صادرات و واردات صدف دریایی را به آن افزود، تصور نمی‌رفت که صدف‌های زیر دریا، آرام‌آرام به نفت‌کش‌های غول‌پیکری تبدیل شوند، که نفت و فراورده‌های نفتی را جابجا نمایند. برادران ساموئل، اگرچه راه پدر را در پیش گرفتند، اما مارکوس ساموئل پسر، در اواخر عمر خود، شرکت حمل‌ونقل و تجارت شل را تأسیس کرد، که پس از ادغام با شرکت نفت رویال داچ در سال‌های آغازین قرن بیستم، ابرشرکت رویال داچ شل، متولد شد.

شرکت نفت رویال داچ

شرکت نفت رویال داچ (به انگلیسی: Royal Dutch Petroleum Company) یا شرکت نفت سلطنتی هلند، شرکت نفتی هلندی بود، که در سال ۱۸۹۰ میلادی توسط جین باپتیست آگوست کسلر و هنری دیتردینگ بنیانگذاری شد. این شرکت زمانی شکل گرفت، که موضوع توسعه نفت در سوماترا مطرح شده بود. تحت مدیریت کسلر و دترونیگ، سازمانی تشکیل شد، که از استراتژی ذخیره‌سازی و انتقال نفت استفاده می‌نمود.
اولین فعالیت شرکت رویال داچ، به دستور ویلیام سوم؛ پادشاه هلند و بمنظور اکتشاف و حفاری در حوضه‌های نفتی واقع در هند شرقی هلند، که امروزه اندونزی خوانده می‌شود، آغاز شد.

شرکت شل

شرکت شل (به انگلیسی: Shell) یک شرکت بریتانیایی بود، که در سال ۱۸۹۷ توسط مارکوس ساموئل و برادرش؛ ساموئل ساموئل، در پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند تأسیس شد.
فعالیت اولیه شرکت شل، در قالبی غیرنفتی شکل گرفت. در سال ۱۸۳۳ مارکوس ساموئل اول، یک فروشنده جوان اشیای عتیقه در شرق لندن، تصمیم می‌گیرد، تجارت خود را گسترش دهد. او صدف‌های دریایی واقع در دریای خزر را، برای کار خود برمی‌گزیند، که در آن روزها، بازار خوبی داشت و همین کار، موفقیت او را در صادرات و واردات رقم زد.
نیم قرن بعد، مارکوس ساموئل پسر و برادرش، کسب‌وکار خانوادگی را، ادامه و آن را توسعه دادند. آن‌ها شروع به صادرات ماشین‌آلات، پارچه و ابزار از بریتانیا نمودند، سپس از خاور دور، برنج و چینی‌آلات وارد می‌کردند.
در بازگشت از سفر ژاپن، مارکوس به کسب‌وکار صادرات نفت به باکو و روسیه علاقه‌مند شد. در آن دوره، انتقال دریایی نفت، معضلی برای همه شرکت‌های نفتی به‌شمار می‌آمد. بشکه‌ها نشت پیدا می‌کرد و فضای بسیاری نیز، در کشتی اشغال می‌شد. برادران ساموئل، برای نخستین بار از مخزن، بمنظور نگهداری و حمل نفت، استفاده کردند، که در این صنعت، یک رویکرد انقلابی محسوب می‌شد.
سال ۱۸۹۲ اولین نفتکش‌ها توسط شل، مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ابتکار دیگر نیز، استفاده از کانال سوئز بود. در سال ۱۸۹۷ نام شل، با برند (نشان تجاری) معروف خود؛ «صدف» ظاهر شد.
با آنکه مارکوس ساموئل پسر، در یک سال پایانی عمر، دچار سرطان شده بود، اما همت خود را به کار برد و این شرکت را ثبت نمود، که ابتدا نام آن را «سندیکای تانکر» گذاشت. این نام بسرعت به شرکت حمل‌ونقل و تجارت شل تغییر یافت. تا سال ۱۹۱۹ میلادی، شرکت بریتانیایی شل، دارای هشت کشتی نفت‌کش بود.

رویال داچ شل

رویال داچ شل در سال ۱۹۰۷ بمنظور رقابت با کمپانی آمریکایی استاندارد اویل، متعلق به جان دیویس راکفلر و نیز برای رفع چالش‌های ایجاد شده، بعلت بحران سال ۱۹۰۷ دو شرکت رویال داچ و شرکت شل، با یکدیگر ادغام شدند.
شرایط ادغام نیز به اینصورت بود، که در شرکت جدید، طرف بریتانیایی مالک ۴۰٪ از سهام و طرف هلندی ۶۰٪ از سهام را، به خود اختصاص می‌داد. شرکت تازه تأسیس، رویال داچ شل نام گرفت و برای نخستین بار، در شهر لندن ثبت گردید.
شرکت جدید، خیلی سریع به شهرت رسید. دو سال پس از تأسیس، سوخت هواپیمای اولین فردی که، بر فراز کانال انگلیس پرواز کرد، از شرکت رویال داچ شل، تأمین شد.

دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی

در سال ۱۹۲۱ شرکت شل-مکس اند بی‌پی، که محصولات خود را با دو برند شل و ایگل، در بازار انگلیس عرضه می‌کرد، تشکیل شد. در انتهای دهه ۱۹۲۰ رویال داچ شل، پیشرو و رهبر شرکت‌های نفتی دنیا بود و با تصاحب ۱۰٪ درصد از نفتکش‌های جهان، معادل ۱۵٪ درصد از مجموع نفت خام جهان را، تأمین می‌کرد.
در سال ۱۹۲۹ شرکت شل کمیکال تأسیس و به شل اضافه شد، که بخشی از موفقیت‌های سال‌های آتی شرکت شل، مدیون فعالیت‌های این شرکت تابعه بوده‌است. این شرکت، در آغاز دهه ۱۹۳۰ میلادی، وارد بازار ایالات متحده آمریکا شد. اما در سال ۱۹۳۲ و همزمان با بحران اقتصادی آن دوران، با مشارکت شرکت نفت انگلیس، بریتیش پترولیوم؛ شرکت شل-مکس اند بی‌پی با هدف عرضه محصول، در بازار بریتانیا، تشکیل شد. این مشارکت تا سال ۱۹۷۵ پابرجا بود.

دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ میلادی

در سال ۱۹۴۶ رویال داچ شل، برنامه‌های اکتشافی جدیدی در آفریقا و آمریکای جنوبی اجرا کرد و اولین نفت زیر دریا را، در خلیج مکزیک استخراج نمود. این شرکت، در سال ۱۹۴۹ به شرکت شل تغییر نام داد. در سال ۱۹۵۰ شل، به تیم فراری، در مسابقات فرمول یک پیوست.
در ۱۹۵۲ شرکت شل اولین شرکت هلندی بود، که از فناوری رایانه‌ای، در صنعت نفت استفاده نمود. این رایانه از سری فرانتی مارک بود و در آزمایشگاه آمستردام، متعلق به این شرکت، راه‌اندازی شده بود. در سال ۱۹۵۴ شرکت شل، با مشارکت در قرارداد کنسرسیوم، به بازار نفت ایران، وارد شد.

دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی

کمپانی شل، در دهه ۱۹۶۰ میلادی، با تغییر سیاستگذاری خود، به شرکتی بین‌المللی تبدیل شد و مدیریت وقت شل افراد محلی را، در راس پست‌های حساس و کلیدی شرکت، قرار داد. شعار شل در این دوران «محلی فکر کنید و محلی عمل کنید» بود.
در دهه ۱۹۶۰ میلادی این شرکت، حضور قوی در خاورمیانه داشت و اکتشافات جدیدی در آزمایشگاه‌های متعدد آن، به بخش عملیاتی صنعت نفت جهان، عرضه گردید. رزین‌های اپوکسی و شوینده‌های مایع، از آن جمله است.
در سال ۱۹۷۱ با مشارکت شرکت رویال داچ شل و شرکت ایتالیایی؛ آجیپ، موفق به کشف بزرگترین میدان گازی جهان (گنبد شمالی مشترک با پارس جنوبی ایران) در قطر شد، که در سال ۱۹۷۳ دولت قطر، ۲۵٪ درصد از سهام این مشارکت را خریداری نمود و در ۱۹۷۴ دولت قطر سهم خود را به ۶۰٪ درصد افزایش داد و در نهایت، در سال ۱۹۸۰ مالکیت دولت قطر بر این مشارکت، کامل شد.
در ۱۹۷۳، بحران نفتی، شوک قیمتی وارد کرد و رویال داچ شل به دنبال کاهش قیمت نفت، اولین گام‌ها را، به سمت تولید انرژی‌های تجدیدشونده، مانند: انرژی خورشیدی و سوخت‌های پاک برداشت.

دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی

در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی، رویال داچ شل کسب‌وکار ال‌ان‌جی را آغاز کرد و تولید سوخت‌های تجدیدشونده، رونق گرفت. در طول دهه ۱۹۹۰ سرمایه‌گذاری شل در زمینه انرژی خورشیدی، انرژی بادی، سوخت‌های پاک و انرژی هیدروژنی، بسرعت گسترش یافت.

دهه ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ میلادی

رویال داچ شل، در سال ۲۰۰۵ به یک تجدید ساختار سازمانی دست زد و براساس انرژی‌های نوین، شرکتی جدید را خلق کرد، که در ۱۴۶ کشور جهان، به صورت یک گروه جهانی از شرکت‌های انرژی، پتروشیمی و شیمیایی، عمل می‌نماید.
شل، تا دهه ۲۰۰۰ میلادی خود را به قله برترین‌ها، در حوزه نفت و فراورده‌های نفتی، کشانده بود. در اواسط دهه ۲۰۰۰ و در سال ۲۰۰۶ این شرکت با بکارگیری مدیرعامل اسطوره‌ای سابق شرکت نوکیا؛ یورما اولیلا در ریاست هیئت مدیره خود، رؤیای کسب مقام برتر در این حوزه را دارد.
باتوجه به اختلاف اندک، با دو شرکت اکسون‌موبیل و وال‌مارت و نیز دورخیز رویال داچ شل در سرمایه‌گذاری وسیع، در حوزه استراتژی‌های نوین و سوخت‌های پاک و تجدیدپذیر، بعید نمی‌نماید که در آینده‌ای نه‌چندان دور، این شرکت را، در راس فهرست شرکت‌های برتر جهان، ببینیم.

نشان تجاری

لوگو یا نشان تجاری کمپانی رویال داچ شل، نمادی از اولین حوزهٔ فعالیتی این شرکت، یعنی صید و تجارت صدف می‌باشد.
نمونه اولیه لوگوی شرکت رویال داچ شل (سال ۱۹۰۰) یک صدف دوکفه‌ای رودخانه‌ای، با نمای جانبی بود، که در سال ۱۹۰۹ به صدف دلمه‌ای با نمای از بالا به پایین، تغییر یافت.
نشان تجاری این شرکت، در طول سال‌های قرن بیستم، تغییرات زیادی پیدا کرد و در سال ۱۹۱۵ رنگ زرد با حاشیة قرمز، به عنوان رنگ‌های منتخب این علامت تجاری انتخاب شد.
در خصوص انتخاب این دو رنگ، دلایل مختلفی ذکر شده‌است. رنگ بدنة کشتی‌های اولیه شرکت شل، قرمز رنگ بود، تا از بقیة نفتکش‌ها، قابل شناسایی باشد.
همچنین، شرکت‌هایی که با کشور اسپانیا دادوستد داشتند، با الهام از رنگ پرچم این کشور، رنگ‌های طلایی و قرمز را انتخاب می‌کردند.
گروهی نیز بر این باورند، که رویال داچ شل، شرکت استاندارد اویل کالیفرنیا را در حکم رقیب خود، پیش رو داشت. این شرکت، رنگ زرد با حاشیه قرمز را انتخاب کرد، تا حس متفاوتی، در مقایسه با لوگوی شرکت استاندارد اویل، القاء کند.
آخرین ویرایش عمده در نشان تجاری این شرکت را، در سال ۱۹۷۱ یکی از مشهورترین طراحان صنعتی قرن بیستم، یعنی ریموند لوئیز انجام داد. لوگوی نهایی کمپانی شل، که در حال حاضر نیز استفاده می‌شود، به گونه‌ای طراحی شده‌است، که در بیشتر مواقع، بیننده به تمرکز زیاد برای یادآوری نام مالک این علامت تجاری، نیاز ندارد!

ارزش‌های سازمانی

رویال داچ شل، کسب‌وکار خود را براساس یک تعهد شفاف برای درست عمل‌کردن بنیان نهاده است. ارزش‌های اصلی شل، عبارت است از: صداقت، درستی و احترام به مردم. رویال داچ شل، مدعی است؛ که گروه‌های متنوع مردم را استخدام می‌کند و برای آن‌ها ارزش می‌آفریند.
به حقوق انسان‌های همکار، احترام می‌گذارد و شرایط کار ایمن و زمینه رشد و توسعه استعدادهای آن‌ها را فراهم می‌آورد.

بخش بالادستی بین‌المللی

بخش بالادستی بین‌المللی، از رویال داچ شل، مدیریت پروژه‌های بخش بالادستی در خارج از آمریکا را برعهده دارد. وظیفه آن اکتشاف و تولید نفت خام، گاز طبیعی و گازمایع و انتقال این محصولات، به بخش‌ها و زیرساخت‌های لازم برای انتقال نفت و گاز به بازار فروش است.
از وظایف دیگر این بخش، هماهنگی با بخش میان‌دستی کمپانی شل، می‌باشد. از نظر جغرافیایی، بخش بالادستی بین‌الملل، عملیات بالادستی رویال داچ شل، در تمامی کشورهای جهان، بجز قاره آمریکا را مدیریت می‌نماید.

بخش بالادستی آمریکا

بخش بالادستی آمریکا، مدیریت پروژه‌های بخش بالادستی نفت و گاز در آمریکای شمالی و جنوبی را برعهده دارد. وظیفه این بخش، اکتشاف و تولید نفت خام، گاز طبیعی و مدیریت کلیه بخش‌های میان‌دستی و بالادستی رویال داچ شل، در آمریکای شمالی و جنوبی می‌باشد. از وظایف دیگر این بخش، استخراج قیر از ماسه‌های نفتی بوده، که به نفت خام مصنوعی تبدیل شده‌است.

بخش پایین‌دستی

بخش پایین‌دستی شل، مدیریت توزیع، بازاریابی، همچنین مدیریت بر کارخانجات تولید فراورده‌های نفتی و مواد شیمیایی را بر عهده دارد. شفعالیت دیگر این بخش، ساخت پالایشگاه، کارخانه‌های تولید محصولات شیمیایی و نیز کارخانجات پتروشیمی است. از دیگر فعالیت‌های منحصربفرد این بخش از رویال داچ شل، احداث خطوط لوله انتقال نفت و گاز طبیعی می‌باشد. بخش پایین‌دستی شل، وظیفه انتقال و حمل‌ونقل نفت خام، گاز طبیعی و کلیه فراورده‌های نفتی رویال داچ شل را در سراسر جهان، بر عهده دارد.

بخش پروژه‌ها و فناوری

بخش پروژه‌ها و فناوری رویال داچ شل، مدیریت تحویل پروژه‌های بزرگ را بر عهده دارد. وظیفه حساس دیگری که بر عهده این بخش است، نظارت بر کلیه مراکز تحقیقاتی و فناوری شل، در کشورهای مختلف سراسر جهان، است.
این مدیریت همچنین، ارائه‌دهنده خدمات فنی، به هر دو بخش بالادست و پایین‌دست کمپانی رویال داچ شل، می‌باشد.

استراتژی و چشم‌انداز

استراتژی شرکت رویال داچ شل، در قالب یک شعار مطرح می‌شود، که چنین است:
« صنایع بالادستی مدرن و صنایع پایین‌دستی سودآو»
اهداف گروه شل، عبارت است از: مشارکت مؤثر، مسئولیت‌پذیری و سودآوری در نفت، فراورده‌های نفتی، گاز طبیعی، محصولات شیمیایی و سایر کسب‌وکارهای منتخب، همچنین مشارکت در تحقیق و توسعه سایر منابع انرژی، برای پاسخگویی به نیازهای متغیر مشتری و نیازهای روبه‌رشد جهانی، برای انرژی.

میزان فروش

درآمد شرکت رویال داچ شل در فاصله پنج سال، به دو برابر افزایش یافت. درآمد ۱۶۰ $ میلیارد دلاری در سال ۲۰۰۲، در سال ۲۰۰۵ به ۳۰۶٫۷ $ میلیارد دلار و سال ۲۰۰۶ به ۳۱۸٫۸ $ میلیارد دلار و در نهایت این رقم، یعنی درآمد سالیانه این شرکت، در سال ۲۰۱۱ به ۴۷۰٫۱۷۱ $ میلیارد دلار، افزایش یافت.
سود خالص رویال داچ شل، در سال ۲۰۰۶ معادل ۲۵٫۳ $ میلیارد دلار و این رقم در سال ۲۰۱۱ برابر ۳۱٫۱۵۸ $ میلیارد دلار بود، که در سال ۲۰۱۰ نسبت به سال پیش از آن، افزایشی معادل ۱۴٫۲٪ درصد در حوزه اکتشاف و تولید، ۱٫۵۷٪ درصد در حوزه تولید گاز طبیعی، ۱٪ درصد در بخش صنایع شیمیایی و ۱٪ درصد نیز، در بخش فروش فراورده‌های نفتی داشته‌است. تعداد چاه‌های فعال این شرکت، در سال ۲۰۰۶، برابر ۲۴٫۳۵۲ چاه نفت و ۳٫۲۳۱ چاه گاز بوده‌است.
در فهرست فورچون ۵۰۰، از بزرگترین شرکت‌های سهامی عام جهان، که توسط مجله فورچون منتشر می‌شود، در سال ۲۰۱۱ رویال داچ شل، پس از اکسان‌موبیل و وال‌مارت در مکان سوم این فهرست، جای گرفت.

رئیس هیئت مدیره

رئیس هیئت مدیره شل، «یورما اولیلا» فنلاندی است. او که در ژوئن ۲۰۰۶ به رویال داچ شل پیوست، قبلاً، سال‌ها به‌عنوان مدیر عامل اجرایی و رئیس هیئت مدیره شرکت نوکیا فعالیت می‌نمود. اولیلا، همچنان رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل غیر اجرایی شرکت نوکیا، محسوب می‌شود.
دوران طلایی رهبری او در نوکیا، از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۹ به‌عنوان مدیر اجرایی و از سال ۱۹۹۹ تا زمان پیوستن او به شل، به‌عنوان مدیرعامل، شخصیتی استثنائی از او، در اذهان ساخته بود.
وی نوکیا را، به یک شرکت در رده کلاسِ جهانی، تبدیل کرد و در زمان رهبری، مقام اول جهانی، در زمینه فناوری اطلاعات راه دور و نیز گوشی‌های تلفن همراه را، به صورت مداوم، برای شرکتش به‌ارمغان آورد.
کمپانی شل با به خدمت گرفتن این اسطوره فنلاندی، که در حال حاضر رئیس هیئت مدیره نوکیا و مدیر غیراجرایی شرکت فورد نیز هست، رؤیای دستیابی به جایگاه برترین شرکت جهان را، در سر می‌پروراند.

مدیر عامل

«جروئن وندرفیر» هلندی، از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ ریاست شرکت رویال داچ شل را، در دست داشت و تغییرات اساسی در ساده‌سازی ساختار و شفاف‌سازی مسیر حرکت شرکت و پاسخگویی بیشتر، ایجاد نمود.
وی در سال ۱۹۷۱ به شل پیوست و سال‌ها در حوزه‌های ساخت و بازاریابی در کشورهای مختلف، مشغول به کار بود. در سال ۱۹۸۴ «مدیر برنامه‌ریزی» شرکت شل، شعبه هلند شد و در ۱۹۹۲ به‌عنوان مدیرعامل شل هلند، منصوب گردید.
او در سال ۱۹۹۵ مدیرعامل شرکت شیمیایی شل، شعبه ایالات متحده شد. وندرفیر، به‌مدت نُه سال، در این سمت، فعالیت نمود، سپس در سال ۲۰۰۴ از سوی هیئت مدیره شل، به‌عنوان مدیر عامل اجرایی کمپانی رویال داچ شل، انتخاب شد.
پس از وندرفیر، پیتر ووزر سوئیسی، سکان رهبری شل را، در تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۰۹ در دست گرفت. ووزر، همکاری خود با شرکت شل را در سال ۱۹۸۲ به عنوان یک مشاور در بخش بازرگانی آغاز کرد. او در سال ۲۰۰۴ مدیر امور مالی این کمپانی گردید و ۵ سال بعد، از سوی هیئت مدیره شل، به ریاست این کمپانی نفتی منصوب شد. وی همچنان، در پست مدیرعامل این شرکت هلندی-بریتانیایی، فعالیت می‌نماید.

حمایت‌های مالی در فرمول یک

رویال داچ شل در سال ۲۰۱۳ قرارداد همکاری فنی و حمایت مالی با شرکت اسکودریا فراری منعقد نمود، که در عمل وارد شصتمین سال فعالیت خود در مسابقات فرمول یک گردید.
بخشی از این سرمایه‌گذاری با هدف اجرای کمپینی جهت تبلیغات و فروش برند جدید سوخت خودرو بنام وی-پاور نیترو+ می‌باشد. در این کمپین تبلیغاتی، شرکت اسکودریا فراری و راننده سال ۲۰۱۳ این تیم در مسابقات فرمول یک؛ فیلیپه ماسا نیز حضور دارند.