طرح‌های پیشنهادی برای تقسیمات کشوری در ایران

طرح‌های پیشنهادی برای تقسیمات کشوری در ایران شامل طرح‌هایی است که برای تفکیک یا ایجاد استان جدید یا تغییرات عمده محدوده بین استان‌ها از سوی مقامات رسمی جمهوری اسلامی ارائه شده‌اند و دارای اهمیت و بازتاب قابل توجه داشته‌اند.

استان خراسان غربی

نام استانی پیشنهادی به نام خراسان غربی به مرکزیت شهر سبزوار است. طرح استان شدن سبزوار به زمان اولین مطالعات آمایش سرزمینی ایران که در سال ۱۳۵۴ توسط شرکت ست کوپ فرانسه و به سفارش وزارت کشور وقت انجام گردید بازمی‌گردد، در این مطالعات صراحتاً به این موضوع پرداخته شد؛ این طرح در زمان تقسیم خراسان بزرگ و در ابتدا با نام استان خراسان غربی دوباره مطرح گردید که پس از تقسیم خراسان و ناکام ماندن این طرح موجب مخالفت‌های گسترده مردم شهر سبزوار شد و بازاریان سبزوار در اعتراض به طرح تقسیم خراسان با تعطیل کردن مغازه‌های خود و تجمع در خیابان‌های اصلی شهر، واکنش خود را نسبت به این تصمیم اعلام کردند. در ناآرامی‌های به‌پاشده پس از ناکام ماندن این طرح، حداقل دو نفر کشته و بیش از ده نفر زخمی شدند. از جمله دلایل استان نشدن سبزوار تعداد کم شهرستان‌های اطراف شهرستان سبزوار اعلام شده بود. این طرح سپس به فراموشی سپرده شد تا اینکه با ارتقای بخش‌های جوین، جغتای، خوشاب و داورزن به شهرستان، طرح استان شدن سبزوار مجدداً برسر زبان‌ها افتاد. بر این اساس نمایندگان مردم شهرستان‌های مذکور در مجلس هشتم در نامه‌ای به محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت خواستار تشکیل استان سربداران شدند. از جمله دلایل این درخواست، استحقاق ارتقای منطقه در طرح آمایش سرزمین، پتانسیل بالای منطقه، پیشینه فرهنگی و تاریخی و قیام سربداران و جلوگیری از مهاجرت و حاشیه نشینی در این منطقه نام برده شده‌است

استان خرداد

عنوانی برای تشکیل استانی جدید به مرکزیت شهر ورامین است که در برگیرنده شهرستان‌های پاکدشت، پیشوا، قرچک و ورامین می‌باشد. این طرح از جمله طرح‌هایی است که حمایت دولت نهم و دهم را در پی داشته‌است، به‌طوری‌که محمود احمدی‌نژاد در سفر چهارم خود به ورامین به این موضوع اشاره کرد. به گفته سید حسین نقوی نماینده مردم ورامین در مجلس، از جمله ویژگی‌های منطقه دشت ورامین برای تبدیل شدن به استانی مستقل، فراهم بودن ظرفیت به لحاظ جغرافیایی و جمعیتی و نیز ملاحظات سیاسی و امنیتی است، زیرا این منطقه به کویر متصل است و آزادراه‌های بزرگی مثل آزادراه امام رضا (ع) و آزادراه قم- گرمسار از این خطه عبور می‌کند که متصل‌کننده شمال و جنوب کشور است.

استان خوزستان شمالی

ایده این استان را اولین بار نماینده مردم دزفول در مجلس مطرح کرد. سید احمد آوایی گفته بود با توجه به این که دزفول دومین شهر پرجمعیت استان خوزستان است و جمعیت این شهر در کنار شوشتر، شوش، ایذه، مسجد سلیمان، اندیمشک، گتوند و لالی بیش از یک میلیون نفر می‌شود، می‌تواند مرکز استان خوزستان شمالی قرار گیرد.

استان تهران غربی

تهران غربی عنوانی برای تشکیل استانی جدید به مرکزیت شهر شهریار است که در برگیرنده شهرستان‌های شهریار، شهر قدس، ملارد، رباط کریم و بهارستان می‌باشد. حسین گروسی نماینده مردم شهرستان‌های شهریار، ملارد و شهر قدس در مجلس نهم در جریان بازدید عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی از بازار ایرانی اسلامی شهر جدید اندیشه، با اشاره به لزوم توجه به شهرستان‌های غرب استان تهران بیان کرد: اگر به شهرستان‌های استان تهران نگاه ویژه نشود تهدیدی برای کلانشهر تهران به وجود می‌آید. گروسی با اشاره به لزوم حفظ پیوستگی شهرستان‌های غرب استان تهران با ایجاد یک استان جدید تصریح کرد: در بحثی که با وزیر کشور و استاندار تهران داشتیم به دنبال استان شدن شهرستان‌های غرب استان تهران بودیم. گروسی به لزوم تشکیل استان تهران غربی اشاره کرد و گفت: با دید مثبت دولت به دنبال تشکیل استان تهران غربی هستیم. وی با اشاره به نتایج مطلوب تشکیل استان تهران غربی اظهار داشت: با ایجاد این استان می‌توانیم نظارت بهتری بر عملکرد اداری این شهرستان‌ها داشته باشیم و خدمات قابل قبولی را به مردم این مناطق ارائه دهیم. وی تصریح کرد: در حال حاضر شهرستان شهریار قابلیت این را دارد که به عنوان مرکز استان جدید معرفی شود. گروسی با اشاره به لزوم توسعه امکانات رفاهی در شهرستان‌های غرب استان تهران خاطرنشان کرد: وضعیت شهرستان‌های غرب استان تهران از لحاظ شهرسازی، بیمارستان و امکانات بهداشتی و … قابل قبول نیست. گروسی به وضعیت واحدهای مسکونی شهرستان‌های غرب استان تهران اشاره کرد و گفت: به‌طور مثال، قیمت آپارتمان در شهرستان خوش آب و هوای شهریار با بهترین امکانات و مصالح از حدود ۱ تا ۲ میلیون تومان است در حالی که قیمت آپارتمان مشابه در شهر تهران بیش از ۸ میلیون تومان است. وی افزود این امر به دلیل توسعه نامتوازن و فقدان امکانات رفاهی مانند مترو، بیمارستان‌های مجهز و … در شهرستان‌های غرب استان تهران صورت گرفته‌است. وی به سکونت قشرها کم‌درآمد در شهرستان‌های غرب استان تهران اشاره کرد و افزود در چند دهه اخیر شهرستان‌های غرب استان تهران مهاجرپذیری بالایی داشته‌اند. وی در پایان متذکر شد: امیدواریم که دولت تدبیر و امید در راستای حل مشکلات گام‌های مطلوبی را بردارد.

استان خراسان مرکزی

استان پیشنهاد شده به مرکزیت نیشابور می‌باشد که اولین درخواست به تشکیل چنین استانی به دهه هفتاد در زمان تقسیم استان خراسان بزرگ بر می‌گردد که اخیراً مجدداً توسط مردم نیشابور و نمایندگان این شهر با توجه به سابقه تاریخی و علمی و فرهنگی و ویژگی‌های جمعیتی مطرح شده‌است.

استان فارس جنوبی

استان فارس با مساحتی در حدود ۱۲۲٬۶۰۸ کیلومتر مربع، چهارمین استان بزرگ و با جمعیتی معادل ۴٬۸۵۱٬۲۷۴ تن، چهارمین استان پرجمعیت ایران به‌شمار می‌رود. وجود مسائل و مشکلاتی مانند وسعت زیاد استان فارس، گسترش افقی استان فارس، نامناسب بودن شاخص‌های توسعه در سطح شهرستان‌های استان فارس، تعداد زیاد شهرستان، نامناسب بودن وضعیت راه‌های ارتباطی و… تقسیم استان فارس را ضروری نموده‌است. شهر جهرم به دلیل دارا بودن شرایط، مناسب‌ترین گزینه مرکز استان جدید است.
جهرم بزرگ‌ترین شهر نیمهٔ جنوبی استان فارس با ۱۴۱٬۶۳۴ تن جمعیت است. شهر جهرم، قطب خدمات‌رسانی تخصصی در جنوب استان فارس به حساب می‌آید و وجود زیرساخت‌های مناسب در حوزه‌های بهداشت و درمان، آموزش عالی، بازرگانی، خدمات بانکی و خدمات امنیتی-نظامی و…، این شهر را به عنوان شاخص‌ترین شهر در حوزه جنوب و شرق استان فارس تبدیل نموده و باعث شده جهرم بتواند در صورت تقسیم استان فارس، نقش مرکزیت سیاسی-اداری را نیز بر عهده گیرد. جهرم با داشتن چندین دانشگاه و بیمارستان، یکی از قطب‌های دانشگاهی و درمانی جنوب کشور، و دارای دو شهرک صنعتی، منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی، بندر خشک، پتروشیمی، فرودگاه، صداوسیما، گمرک و نیروگاه سیکل ترکیبی است که در بین سایر شهرهای استان فارس بی‌همتاست و این شهر را مناسب‌ترین گزینه برای مرکز استان جدید می‌کند.
البته به جز شهر جهرم، چندین شهر دیگر در فارس خواهان مرکزیت استان تازه تأسیس هستند که می‌توان به شهرهای لار و کازرون اشاره کرد که هردو در جمعیت و توسعه‌یافتگی در رتبهٔ پایین‌تری به نسبت جهرم قرار دارند.کازرون پنجمین و لار نهمین شهر بزرگ استان فارس است.
استان فارس غربی
طرحی که شهرستان‌های غرب استان فارس جدا شده و استانی جدید به مرکزیت شهر کازرون ایجاد می‌شود. این طرح برای اولین بار در سال ۱۳۷۰ بیان شد. دلیل پیشنهاد این طرح را وسعت زیاد استان فارس، جلوگیری از مهاجرت مردم به کلانشهرها، پتانسیل بالای منطقه، پیشینه فرهنگی و تاریخی و رسیدگی هر چه بیشتر به غرب فارس است. شهرستان کازرون سومین شهرستان استان فارس از نظر جمعیت و شهر کازرون پنجمین شهر بزرگ فارس از نظر جمعیت و دومین شهر فارس از نظر امتیاز شهرداری در کنار جهرم می‌باشد.

استان خلیج فارس

عنوانی است که برای تأسیس استانی جدید در جنوب ایران به کار رفته‌است. این استان جزایر جنوبی ایران به ویژه جزایر استان هرمزگان را شامل می‌شود، ولی اسماعیلی عضو کمیسیون شوراها و سیاست داخلی مجلس در ۴ اردیبهشت ۱۳۹۱ دستور تهیه طرحی برای تشکیل استان توریستی فرهنگی خلیج فارس را در آستانه روز ملی خلیج فارس در مجلس ایران خبر داد. قرار است مرکز این استان توریستی - فرهنگی، ابوموسی باشد. جزایر قشم، کیش، بنادر لاوان، لنگه، سیری، جزایر تنب بزرگ و تنب کوچک از شهرهای این استان خواهند بود.

استان زاگرس

استان زاگرس طرح پیشنهادی برای تشکیل استانی جدید در شرق استان لرستان به مرکزیت بروجرد است. این استان گاه با نام‌های دیگر مانند استان بوستان، استان بروجرد یا استان لرستان شرقی هم نام برده شده‌است. طرح اولیه تشکیل استان زاگرس در سال ۱۳۷۵ به هنگام سفر رئیس‌جمهور وقت حکومت جمهوری اسلامی اکبر هاشمی رفسنجانی به بروجرد از سوی نمایندگان مردم ملایر در مجلس شورای اسلامی ارائه شد. سپس در سال ۱۳۷۹، نمایندگان ملایر، بروجرد و نهاوند تشکیل استانی جدید با مشارکت سه شهرستان فوق را با نامه‌ای رسمی از وزارت کشور خواستار شدند.
در دومین دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، زمزمه‌های استقلال اداری بروجرد و تشکیل استان زاگرس شدت گرفت اما تا چندین سال بعد تحرک جدی در این زمینه دیده نشد. در سال ۱۳۸۹، به دنبال تأسیس استان البرز به مرکزیت کرج، علاءالدین بروجردی و هادی مقدسی نمایندگان بروجرد در مجلس شورای اسلامی، ضمن ایراد سخنرانی، از رئیس‌جمهور (محمود احمدی‌نژاد) تقاضای تأسیس استان زاگرس به مرکزیت بروجرد را نمودند.
محدوده پیشنهادی برای استان زاگرس از ابتدا تاکنون متغیر بوده‌است. در طرح اولیه که در سال ۱۳۷۹ ارائه شد استان زاگرس شامل سه شهرستان بروجرد، نهاوند و بود. امروزه استان پیشنهادی زاگرس، علاوه بر سه شهرستان فوق، شامل شهرستان‌های شرقی استان لرستان یعنی شهرستان دورود، شهرستان ازنا و شهرستان الیگودرز نیز می‌شود. در برخی منابع اینترنتی، کلیه مناطق دارای گویش نزدیک به گویش بروجردی جهت الحاق به استان زاگرس پیشنهاد شده‌اند که علاوه بر موارد فوق، شهرستان‌های  تویسرکان، شازند، خنداب و را نیز شامل می‌شود.

استان کردستان شمالی

طرح پیشنهادی برای تشکیل استانی جدید با عنوان کردستان شمالی به مرکزیت بوکان در شمالغرب ایران که محدوده مورد نظر برای تشکیل این استان بخشی از استان آذربایجان غربی و استان کردستان است. کردستان شمالی شهرستان‌های کردنشین جنوب دریاچه ارومیه و شهرستان‌های سقز و بانه در شمال استان کردستان را دربر می‌گیرد.
به صورت رسمی این طرح برای اولین بار توسط نماینده وقت بوکان در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۹ با نام استان مکریان به مرکزیت بوکان در دوره سوم مجلس شورای اسلامی مطرح و به وزارت کشور پیشنهاد داده شد تا در خصوص استانی جدید در جنوب آذربایجان غربی اقدام و مورد مطالعه قرار گیرد. در سال ۱۳۸۷ در نطق پیش از دستور محمدقسیم عثمانی با عنوان «مطالعه وزارت کشور در جهت ایجاد استان جدید کردستان شمالی با مرکزیت بوکان با توجه به موقعیت استراتژیک و ظرفیت‌های بالقوهٔ آن و رفع شبههٔ تبعیض بین غرب و شرق کشور» دوباره طرح تشکیل استان مکریان اما این بار با نام کردستان شمالی مجدداً مطرح شد.

استان اصفهان شمالی

طرحی است که برمبنای آن نواحی شمالی استان اصفهان از این استان جدا شده و می‌تواند استانی جدید به مرکزیت شهر کاشان ایجاد شود. به‌جهت فراهم‌بودن زمینه‌های تاریخی، راهبردی، صنعتی، علمی، گردشگری و میراث فرهنگی در سطح منطقه، این طرح از حساسیت بیش‌تری برخوردار است؛ به گونه‌ای که محمود احمدی‌نژاد نیز آن را مورد تأیید قرار داده‌است. هم‌اکنون کاشان صاحب فرمانداری ویژه‌است.  اولین بار، نام استان اصفهان شمالی در تاریخ 20 اسفند 1397 توسط سیدجواد ساداتی نژاد در مجلس ارائه شد  و دربرگیرنده شهرستان های کاشان، آران و بیدگل، نطنز و بادرود و اردستان، گلپایگان، خوانسار، خور و بیایانک و نایین می باشد. وی از دلایل طرح این پیشنهاد را کم کردن کاغذبازی های اداری به شهر اصفهان و همچنین طرح موفق تفکیک استان خراسان دانست.

استان سبزواران

استان سبزواران به مرکزیت جیرفت از استان‌های پیشنهادی است که به دلیل زیر ساخت‌های اساسی و اداره کل‌های جداگانه احتمال دارد از استان‌های آینده باشد. استان سبزواران از شهرهای جیرفت، قلعه گنج، کهنوج، منوجان، عنبرآباد تشکیل می‌شود که جیرفت در مرکز آن قرار دارد.

استان گلشن

طرحی است که بر مبنای آن شهرستان‌های طبس و بشرویه از استان خراسان جنوبی و شهرستان خور و بیابانک از استان اصفهان جدا شده و استانی جدید به مرکزیت شهر طبس ایجاد شود. این طرح برای اولین بار توسط محمد کریم عابدی نماینده مردم طبس، فردوس، سرایان و بشرویه در مجلس شورای اسلامی بیان شد. وی دلیل پیشنهاد این طرح را وسعت زیاد شهرستان طبس، جلوگیری از مهاجرت مردم به کلانشهرها و افزایش امنیت و قدرت اقتصادی منطقه برشمرده‌است. نارضایتی از الحاق این شهرستان به استان یزد در سال ۱۳۸۰ نیز از علت‌های پیشنهاد این طرح بوده‌است. شهرستان طبس در سال ۱۳۹۱ دوباره به استان خراسان جنوبی ملحق شد.

استان مغان

در ۲۷ مهر ماه سال ۹۳ حبیب برومند نماینده مردم پارس‌آباد و بیله سوار در سخنرانی اش در مجلس شورای اسلامی خواستار جدایی شهرستان‌های شمالی استان اردبیل از این استان و تشکیل استان مغان شد. به دنبال این سخنان ۵۳ تن از نمایندگان مجلس طی نامه‌ای حمایت خود را از این پیشنهاد اعلام نمودند. به پیشنهاد این نماینده شهرستان‌های پارس‌آباد، بیله سوار، گرمی و مشگین‌شهر جزو این استان خواهند بود.

اتصال استان فارس به خلیج فارس

طرح اتصال فارس به آب‌های آزاد طرحی است که در آن استان فارس از طریق الحاق بخشی از استان هرمزگان به خلیج فارس و دریاهای آزاد راه یابد. در دهه پنجاه با انتزاع استان بوشهر و غرب هرمزگان از استان فارس، راه دسترسی به آ بهای خلیج فارس برای این استان قطع گردید. برای اولین بار در اوایل دهه هفتاد در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، درخواست دسترسی استان فارس به دریا مطرح شد اما در دوران ریاست جمهوری خاتمی این طرح با پیشنهاد دسترسی استان فارس از طریق عسلویه در استان بوشهر به شهرستان لامرد ناکام ماند. تلاش‌ها با برنامه‌ریزی بیشتر در دوره ریاست جمهوری احمدی‌نژاد نیز ادامه داشت، تا اینکه در اواخر دولت دوم محمود احمدی‌نژاد این طرح به تصویب رسید و وزیر کشور دولت یازدهم با الحاق پنج روستای بخش کوشکنار تابع شهرستان پارسیان در استان هرمزگان به این استان و همجواری ۶ کیلومتر آن با ساحل به خلیج فارس به‌طور ضمنی موافقت کرد. تأمین امنیت بیشتر دریاهای جنوب، تسریع در توسعه مناطق ساحلی جنوب، بالفعل کردن ظرفیت تجاری این نوار از کشور، با مسمی شدن نام خلیج فارس و افزایش معابر استراتژیک به دریاهای آزاد از اهداف و دلایل این الحاق و تصویب آن یاد شده‌است.
جدا کردن بخشی از استان هرمزگان، باعث اعتراضات جمعی از مردم در شهرهای این استان شد که منجر به بازداشت عده‌ای گردید. این اعتراضات با حمایت چهره‌هایی چون رضا صادقی و نمایندگان این استان در مجلس همراه شد. آن‌ها اعلام کردند اجرای این تصمیم متوقف گردیده‌است. ۱۸۶ نمایندگان مجلس این طرح را بخشی از تصمیمات شتابزده و غیر کارشناسی دولت دهم دانستند و آن را بستری مناسب برای ایجاد اختلاف بین مردم دانستند. نمایندگان استان هرمزگان در مجلس در مخالفت با تجزیهٔ هرمزگان بیانیه‌ای صادر و اعلام کرده‌اند در صورت باقی ماندن این مصوبه استعفاء خواهند داد.

الحاق دوباره شهرهای رامسر و تنکابن و چالوس به گیلان

بر اسال این طرح قرار است شهرهای غربی مازندران مانند رامسر و تنکابن و چالوس دوباره به استان گیلان الحاق شوند و این خواسته چندین ساله مردمان این منطقه است که تا به امروز این طرح مسکوت مانده است.

تقسیم شهرستان کازرون

بر اساس این طرح آن بخش‌های قائمیه و کوهمره نودان از کازرون جدا و به شهرستان کوه چنار ملحق می‌شود. این طرح که در فروردین ۱۳۹۶ از سوی حسین رضازاده نماینده این شهر پیگیری شده باعث بروز اعتراضاتی در کازرون شد.