گل ملی

گل ملی به گل یا گیاهی که نماد یک کشور است، گفته می‌شود. در حال حاضر حدود ۱۰۰ کشور جهان دارای گل ملی هستند. در برخی از کشورها مانند کانادا، آلمان و لبنان یک درخت نماد ملی گیاهی کشور است. همچنین برخی از کشورها گیاهانی را به عنوان گل ملی انتخاب کرده‌اند که گل این گیاهان چندان جالب توجه نیست. انتخاب یک گیاه به عنوان گل ملی ارتباط عمیقی با ویژگی‌های یک کشور دارد و عواملی چون کثرت انتشار، اختصاص رویش گیاه در نواحی یک کشور، مذهب، تاریخ، اسطوره‌ها و خصوصیات فرهنگی مردم کشور در ارتباط با این انتخاب هستند. از گل‌های ملی‌ای که روئیدن آن‌ها بطور طبیعی تنها به حوزهٔ یک کشور بخصوص محدود شده‌است، می‌توان از گل زنگوله‌ای شیلی در شیلی، گل شکرپاره در آفریقای جنوبی، آکاسیای طلایی در استرالیا، سرخس نقره‌ای در زلاند نو نام برد. گل رز از نظر کثرت قرار گرفتن در جایگاه گل ملی مقام نخست را دارد و در ۱۰ کشور آمریکا، انگلستان، ایتالیا، ایران، رومانی، عراق، عربستان سعودی، مراکش، لوکزامبورگ، بلغارستان به عنوان گل ملی انتخاب شده‌است. رتبه دوم به گل ارکیده تعلق دارد. ۷ کشور که بیشتر در آمریکای جنوبی قرار دارند، ارکیده را به عنوان گل ملی خود انتخاب کرده‌اند. در رتبه‌های بعدی لاله و یاس قرار دارند. ۴ گل نیلوفر آبی، سرو ناز، گل محمدی و لاله گل‌های ملی ایران هستند.

تعریف

گل ملی به گل یا گیاهی که نماد یک کشور است، گفته می‌شود. انتخاب گل ملی به مانند سرود ملی یا پرچم ملی کمتر به صورت رسمی انجام می‌شود و معمولاً روال این انتخاب به این صورت است که در زمانی نامعلوم تحت تأثیر عشق و علاقه یا رسوم مردم هر کشور، گلی به این عنوان شهرت پیدا می‌کند. بنابر همین اصل است که در کشورهایی که دارای تاریخی کهن هستند و از ملت‌های گوناگون تشکیل شده‌اند کمتر پیش می‌آید که تنها یک گل به عنوان گل ملی داشته باشند و چندین گل در این نوع کشورها به عنوان نماد مورد علاقه و توجه مردم است. در این نوع کشورها ممکن است انتخاب گل ملی بر اساس ناحیه یا استان تفاوت داشته باشد. برای نمونه در کشور آمریکا هر ایالت دارای گل محلی مخصوصی است همچنین در ژاپن نیز از سال ۱۹۵۴ میلادی، برای هر یک از استان‌های ۴۷ گانهٔ این کشور گل محلی بخصوصی تعیین شده‌است.

تاریخچه

بنابر نظریه‌ها سرآغاز انتخاب گل ملی به حدود ۴۰۰۰ سال پیش و به مصر باستان بر می‌گردد. مصر اولین کشوری بود که گل نیلوفر آبی را گل ملی کشورش قرار داد. در دوره آغازین دودمانی مصر (۲۷۰۰–۳۰۰۰ پیش از میلاد مسیح) شاه نماد مصر علیا را یک نوع جَگن و نماد مصر سفلی را یکی از زنبورداران قرار داد. اما اینکه یک گیاه بخصوص در این دوره نماد کشور بوده‌است یا خیر مشخص نیست. بر طبق دیگر نظریه‌ها اگر ارتباط مستقیم‌تر در نظر گرفته شود، منشأ آنچه امروزه به عنوان گل ملی شناخته می‌شود به قرن نوزدهم و کشور انگلستان بر می‌گردد. در این دوره گل‌هایی که پیشتر در ادبیات با اسطوره‌ها به شهرت رسیده بودند به عنوان گل نمایندهٔ یک کشور انتخاب و شناخته شدند و نام گل ملی به آنان تعلق گرفت.
در دوره‌هایی از زمان برخی از گل‌ها به علت اینکه مورد علاقهٔ شاه یا خاندان سلطنتی یک کشور بودند به عنوان گل ملی انتخاب شدند. از جملهٔ این گل‌ها انتخاب گل داودی سمبل خاندان سلطنتی کشور ژاپن و رز سمبل خاندان سلطنتی انگستان است. انتخاب این گل به عنوان گل ملی به زمان جنگ‌های داخلی انگلستان به نام جنگ رزها برمی‌گردد. جنگ رزها در نیمهٔ دوم سدهٔ پانزدهم در فاصلهٔ سال‌های ۱۴۵۵ تا ۱۴۸۵ بین دو خاندان قدرتمند لانکاستر با نشان «گل سرخ» و یورک با نشان «رز سفید» و طرفدارانشان در انگلستان درگرفت. سرانجام خاندان لانکاستر در ۱۴۸۵ موفق به شکست دادن خاندان یورک شدند. داودی و رز در حال حاضر نیز گل ملی این دو کشور به‌شمار می‌آیند.
در مواردی چنین گل‌هایی همراه با تحولات تاریخی در طی زمان جای خود را به گل‌های دیگر داده‌اند، نمونهٔ این نوع تغییرات را می‌توان در کشور فرانسه مشاهده کرد. در زمان دودمان کاپتی‌ها (۱۳۲۸–۹۸۷) یکی از انواع گل سوسن (Liriotypus) گل ملی فرانسه بود، در دورهٔ لوئی هفتم (۱۱۳۷–۱۱۸۰) این گل جای خود را به زنبق داد و سپس در زمان ناپلئون (۱۸۱۵ –۱۸۰۴) این گل نیز جای خود را به گل بنفشه داد.
نمونهٔ دیگر این تغییرات در هنگام استقلال کشورهای مستعمره دیده می‌شود. هند همزمان با استقلالش از کشور انگلستان گل ملی کشور را از خشخاش به لوتوس تغییر داد و کشور مالزی نیز همزمان با استقلال کشور از انگلستان رئیس‌جمهور تازه انتخاب شده با رأی مردم گل ملی کشور را ختمی چینی اعلام کرد. در حال حاضر حدود ۱۰۰ کشور جهان دارای گل ملی هستند.

مبنای انتخاب

انتخاب یک گیاه به عنوان گل ملی ارتباط عمیقی با ویژگی‌های یک کشور دارد و به غیر از کثرت انتشار، مختص بودن رویش گیاه، نادر بودن و زیبایی، مذهب، تاریخ، اسطوره‌ها، محصول محلی بودن و خصوصیات فرهنگی مردم کشور نیز به نوع این انتخاب ارتباط دارند. از گل ملی‌ای که بطور طبیعی به جز حوزهٔ یک کشور در جای دیگری انتشار ندارند می‌توان از سرخس نقره‌ای در زلاند نو، آکاسیای طلایی در استرالیا و خرزه هندی درختی در نپال نام برد. از گل‌هایی که به دلایل مذهبی انتخاب شده‌اند لوتوس گل ملی هند و سریلانکا است. در اساطیر کهن هندی نیلوفر یکی از نشانه‌های بزرگ آفرینش و از نشانه‌های ایزدان و ایزد بانوان معروف هند به‌شمار می‌رفته‌است. مثلاً نیلوفر نشانهٔ خاص ویشنو است و در دست چهارم او نیلوفری به نام پدمه (Padama) قرار دارد. همچنان این داستان نیز وجود دارد که وقتی ویشنو در خواب بود، برهما به صورت گل نیلوفری از ناف ویشنو رویید. از این جهت برهما به القاب نیلوفرزاده و نیلوفردار نیز موسوم است.
از کشورهایی که مبنای انتخابشان در ارتباط با محصول کشاورزی بوده‌است، می‌توان به انتخاب لاله در هلند و بلژیک و انتخاب قهوه عربی در کشورهای یمن و اتیوپی، انتخاب نخل خرما در عربستان سعودی و فلفل سیاه در لیبریا اشاره کرد.
گل رز نیز در کشورهای مسلمان عراق، عربستان سعودی، مراکش و برخی از کشورهای همجوار نمونهٔ دیگری از انتخاب گل بر اساس اعتقادت مذهبی‌است. همچنین در کشور ایرلند تحت تأثیر اعتقاد به تثلیث کلیسای کاتولیک و اعتقاد به اینکه خدای یگانه در سه شخص خدای پدر، خدای پسر (عیسی مسیح) و خدای روح‌القدس تجلی می‌یابد، شبدر سفید که دارای برگچه‌های سه قسمتی‌است به عنوان گل ملی انتخاب شده‌است. یاس رازقی از گل‌هایی است که تحت تأثیر اسطوره‌های یک کشور به عنوان گل ملی انتخاب شده‌اند. بنابر اسطوره‌ای در فیلیپین یاس رازقی گلی است که از قبر دختری می‌روید که بخاطر غم و اندوه ناشی شهید شدن نامزدش در راه وطن جان خود را از دست داده است. انتخاب گل خار در اسکاتلند بنابر داستانی اسطوره‌ای است که در آن آمده‌است در هنگام شبیخون شبانهٔ ارتش دانمارک خارهای این گل و فرورفتن آن در پای سربازان مهاجم دانمارکی سبب نجات کشور از این حمله شد. بنابر اعتقاد مردم آرژانتین کاشت درخت مرجان گل ملی این کشور باعث جلوگیری از جاری شدن سیل بر روی زمین خواهد شد.

گل‌های ملی ایران

در منابع از چند گل و گیاه به عنوان گل ملی ایران نام برده شده‌است. گل‌های ملی ایران نیلوفر آبی، سرو ناز یکی از انواع گل رز و لاله هستند.

گل محمدی

در نشست مورخ ۲۲ آبان ۱۳۷۴ شمسی که با حضور ریاست انجمن باغبانی ایران و شماری از استادان دانشگاه‌های ایران برگزار گردید، گل سرخ محمدی به عنوان گل ملی کشور تأیید و برگزیده شد.

لاله

در ایران لاله سمبل شهادت است و به استعاره دلالت بر شخص ایثارگری دارد که در راه آرمان دینی یا ملی به شهادت رسیده‌است. در روایات شیعه سخن از دشت کربلا می‌رود که از خون شهدا لاله‌گون شده‌است. از سرودهای انقلابی مشهور ایران که در آن شهید به لاله تشبیه شده‌است می‌توان به سرود به لالهٔ در خون خفته شهیدِ دست از جان شسته سرودهٔ مجتبی میرزاده اشاره کرد.