بازی ورق

بازی ورق (ورق‌بازی) (به انگلیسی: Playing card)، به بازی با ورق‌های بازی یا پاسور گفته می‌شود.

ورق‌ها

در بازی پاستور از ۵۲ عدد صفحه مقوایی یا پلاستیکی که در ۴ دسته خال مختلف ۱۳ کارتی به‌علاوه ۲ عدد کارت جوکر یا دلقک، قرار می‌گیرند تشکیل شده‌است. از این ورق‌ها برای انواع بازی و سرگرمی، شعبده بازی‌ها، چشم‌بندی و تردستی‌ها استفاده می‌شود. اکثر بازی‌ها و سرگرمی‌ها صرفاً با ۵۲ کارت اصلی صورت می‌گیرد و جوکر نقش چندانی در بازی‌ها ندارد و گاهی از کارت جوکر به جای کارت گمشده‌استفاده می‌شود. البته بازی‌ها و سرگرمی‌هایی نیز هستند که با کارت جوکر انجام می‌شوند مثل بازی شیطانک و همچنین شلم. هر ورق در یک طرف دارای شکلی و علامتی است که با بقیه ورق‌ها متفاوت است و طرف دیگر همه آن‌ها (در یک دست ورق) کاملاً مشابه یکدیگر می‌باشند.

تاریخچه

تاریخ شروع ورق بازی به قرن یازدهم در چین برمی‌گردد. در آن زمان پول‌های کاغذی چینی دارای چهار شکل مختلف بود و هم‌چنین دارای اعدادی بین ۲ الی ۹ در سه مورد و در یکی اعداد ۱ الی ۹. چنین تصور می‌شود که اولین ورق‌های بازی در واقع همان اسکناس‌های چینی بوده‌است که برای موارد شرط‌بندی و بازی نیز از آن‌ها استفاده می‌شده‌است. با این همه به نظر می‌رسد که اولین ورق‌های چاپ شده مربوط است به مجموعه دومینوهای چینی که ۲۱ شکل ترکیبات مختلف یک تاس در روی آن‌ها منقوش بوده‌است.

ورق بازی در ایران

پیش از مرسوم شدن ورق بازی به شیوه امروزی در ایران نوعی بازی ورق به نام گنجفه در این سرزمین مرسوم بوده‌است. گنجفه به احتمال زیاد در قرن شانزدهم و در دربار صفویان پدید آمده و از آنجا به هندوستان راه یافته‌است. با توجه به شباهت‌های ساختاری گنجفه و ورق بازی اروپایی، این دو مسلماً از هم تأثیر پذیرفته‌اند، هر چند که جهت این تأثیر به درستی معلوم نمی‌باشد.
در بازی گنجفه هشت دستهٔ دوازده‌برگی که نود و شش ورق دارد به کار می‌رود. هر یک از این دسته‌های هشتگانه سابقاً نامی به ترتیب زیر داشت: غلام، تاج، شمشیر، اشرفی (زر سرخ)، چنگ، برات، سکه (زر سفید)، قماش. هر دسته ۱۲ برگ داشت: دو تا به نام شاه و وزیر و بقیه به شمارهٔ یک تا ده شناخته می‌گردید. برای این بازی، دستگاهی مخصوص می‌ساختند و آن را گنجفه می‌نامیدند.
در جمهوری اسلامی ایران بازی با ورق، به دلیل نهی شدن آن توسط اسلام به عنوان آلت قمار، جرم محسوب می‌شود. با این‌وجود بازی با ورق همچنان محبوبیّت خود را در بین مردم حفظ کرده‌است، چنان‌که ورقِ بازی در رده ۱۶ ام فهرست بیشترین کالاهای قاچاق شده در سال ۱۳۸۳، پس از مواد مخدر و قبل از ارز قرار گرفته‌است.

شِلِم

شلم از کلمه “ slam“ انگلیسی و “chelem“ فرانسه گرفته شده‌است و معنی آن جمع‌آوری تمام برگ‌های بازی است. هدف این بازی رسیدن به امتیاز توافق شده (معمولاً ۱۱۶۵) زودتر از رقیب است. بازی به دو صورت با ژوکر و بدون ژوکر انجام می‌شود.
شرح مختصر بازی (بدون جوکر): در این بازی هر بازیکن ۱۲ برگ دریافت می‌کند (ابتدا با انداختن آس مشخص می‌شود که چه کسی کارت پخش کن باشد و سپس کارت پخش کن ۱۲ تا کارت به نفر سمت راست، بعداً ۱۲ کارت به نفر جلویی و بعد از آن ۱۲ کارت به نفر سمت چپ خود می‌دهد و ۴ تا بر زمین گذاشته و بقیهٔ کارت‌ها مال خودش است). بعد شروع به خواندن امتیازی که می‌توانند بگیرند می‌کنند. مثلاً ۱۲۵ امتیاز از کل ۱۶۵ امتیاز ممکن (این مرحله نیاز به مهارت دارد). کسی که امتیاز بالاتری را بخواند به عنوان حاکم تعیین می‌شود و کسی که نمی‌تواند امتیاز بالاتر از بیشترین امتیاز گفته شده را بدست بیاور اصطلاحاً می‌گوید «پاس». سپس حاکم با همکاری یارش باید تلاش کند تا امتیاز تعهد شده را کسب کند. در اینصورت او به همان تعداد امتیاز که گرفته‌است امتیاز دریافت می‌کند و در صورتی که نتواند به امتیاز تعهد داده شده برسد به همان اندازه نمره منفی دریافت می‌کند در صورتیکه همه ورق‌ها را جمع کند (شلم) ۳۳۰ امتیاز تعلق می‌گیرد بازی ادامه خواهد داشت تا وقتی که یک تیم زودتر به امتیاز نهایی برسد. در این بازی بردن هر دست ۵ امتیاز دارد. هر ۵ لو، ۵ امتیاز ‚ هر ۱۰ لو، ۱۰ امتیاز و هر تک آس هم ۱۰ امتیاز دارد.
به این ترتیب در مجموع کل امتیاز یک بازی ۱۶۵ امتیاز است:
۱۳×۵ (۱۳ تا دست برده شده)+ ۴×۵ (۴ تا ۵ لو)+ ۴×۱۰ (۴تا آس)+ ۴×۱۰(۴ تا ۱۰ لو)=۱۶۵
شرح مختصر بازی (با ژوکر): در بازی با ژوکر تمام قوانین ثابت است با این تفاوت که ژوکر قرمز ۲۰ امتیاز و ژوکر سیاه ۱۵ امتیاز به مجموع امتیازات اضافه می‌کنند و کل امتیازات بازی به ۲۰۰ امتیاز می‌رسد. ارزش برگ ژوکرها بالاتر از تمام کارت‌ها (حتی آس حکم) می‌باشد و ژوکر قرمز بالاتر از ژوکر سیاه است.

قهوه

این بازی شباهت زیادی به بازی اسپیدز آمریکایی دارد، اما تفاوت آن استفاده از ژوکر است. این بازی از خانواده حکم است.
شرح مختصر بازی:
در این بازی ژوکر رنگی بالاترین برگ و ژوکر سیاه برگ سر بعد از آن به‌شمار می‌رود. در این بازی حکم همیشه پیک است. هر فرد در ابتدای بازی تعداد دستی را که می‌تواند بگیرد اعلام می‌کند (حد اقل ۲ دست). سپس بازی می‌کنیم. در پایان هر تیمی که کمتر از مجموع تعهد افرادش دست گرفته بود با ضریب ده منفی می‌خورد. کسب کردن دست تعهد شده ۱۰ امتیاز برای هر دست، و برای دست‌های اضافی گرفته شده ۱ امتیاز برای هر دست حساب می‌شود. بازی تا ۵۰۱ یا ۱۰۰۱ ادامه دارد
شرح کامل بازی:
آغاز بازی:دو ژوکر سیاه و رنگی را وارد دست می‌کنیم و ۲ لو خشت و دل را بیرون می‌کشیم تا ۵۲ برگ کامل شود.
الف) دست دادن:
بر حسب قرعه یک نفر دست می‌دهد. دست دادن مانند حکم است اما نیاز به تعیین حاکم نیست چون حکم همیشه پیک است. نکته مهم در دست دادن این بازی این است که نفر پاستور عوض نمی‌شود تا وقتی که تیم او از نظر امتیاز از تیم رقیب پیش بیفتد. در این هنگام دست دادن به نفر سمت راست منتقل می‌شود؛ و دوباره این شخص وظیفه دست دادن را تا زمانی‌که امتیاز تیمش از رقیب بیشتر ود را انجام خواهد داد
ب) تعهد کردن و نحوه شمارش امتیاز:
پس از دست دادن، هر فردی اعلام می‌کند که چند دست خواهد برد. این تعداد از ۲ دست کمتر نمی‌تواند باشد. ابتدا نفر سمت راست پاستور و سپس افراد دیگر از سمت راست اعلام می‌کنند. پس از پایان این مرحله، جمع تعهد هر تیم نوشته می‌شود، مثلأ تیم اول جمعاً ۶ دست و تیم دوم جمعاً ۵ دست خوانده‌است. در پایان بازی، چنانچه تیمی نتوانسته باشد به اندازه دست‌های تعهد شده دست ببرد، تعهد خود × ۱۰ را منفی خواهد خورد. مثلأ تیم اول مورد بحث ما اگر نتواند ۶ دست را بگیرد، ۶۰ امتیاز منفی خواهد خورد. اگر تیمی بتواند همان امتیاز تعهد شده، یا بیشتر از آن را بگیرد، به تعداد دست‌های تعهد شده، هر دست ۱۰ امتیاز و برای دست‌های اضافی که گرفته، هر دست ۱ امتیاز می‌گیرد. مثلأ اگر همان تیم مورد مثال ما به جای ۶ دست، ۸ دست ببرد، ۶۲ امتیاز می‌گیرد: ۶۰ امتیاز برای ۶ دست تعهد شده و ۲ امتیاز برای دو دست اضافی
ج) بازی:
بازی توسط فرد سمت راست پاستور آغاز می‌شود و کاملاً مطابق حکم است اما با یک تفاوت در نحوه بازی ژوکرها: ژوکرها را می‌توان در هر زمان که بخواهیم بازی کنیم، بدون توجه به این که آیا خال بازی شده را در دستمان داریم یا نه. مثلأ اگر تک دل بازی شده باشد و ما در دستمان دل هم داشته باشیم، در صورت صلاح دانستن می‌توانیم با ژوکر بازی کنیم و آن را ببریم. ژوکر رنگی بالاترین برگ و ژوکر سیاه برگ سر بعد از آن است. این دو حتی تک پیک یعنی بالاترین برگ حکم را هم می‌برند. اما نکته جالب بازی این است که ژوکر رنگی اجازه بازی شدن را ندارد تا وقتی که ژوکر سیاه بازی شده باشد. در واقع ژوکر رنگی گروگان ژوکر سیاه است و کسی که ژوکر سیاه را داشته باشد می‌تواند با بازی خوب از بازی مناسب ژوکر رنگی جلوگیری کند. نکته دیگر این که ژوکر سیاه باید حتماً تا دست دهم بازی شود. این کار برای این است که ژوکر رنگی هم اجازه بازی بیابد
د) شمارش امتیاز و پایان بازی:
بازی تا رسیدن یکی از دو تیم به امتیاز از پیش تعین شده، که معمولاً ۵۰۱ یا ۱۰۰۱ است. ادامه می‌یابد.
ه) قانون دیگری که این بازی دارد امکان خرید و فروش دست است به این صورت که گروهی که تعداد دست کمتری را اعلام کرده‌اند می‌توانند دست بهتر گروه مقابل را با اعلام حداقل دو دست بیشتر (اگر بالای ۱۰ بود یک دست بیشتر) مال خود کنند مثال گروه اول ۷ دست می‌خواند ولی گروه دوم می‌بیند با دست بدی که دارد حداکثر ۳ دست می‌گیرد (احتمالاً گروه اول امتیاز بیشتری دارد و می‌خواهد بدون ریسک تا پایان بازی پیش رود) یعنی گروه اول امکان گرفتن ۱۰ دست را دارد پس گروه دوم اعلام می‌کند که دست گروه اول را می‌خرد پس هر کس پس از حفظ کردن دست خود دست خود را به نفر سمت راست خود می‌دهد و دو گروه دوباره تعداد دستی که می‌خوانند را اعلام می‌کنند (گروه دوم حداقل باید ۹ دست را اعلام کند) خرید و فروش می‌تواند چند بار انجام شود.

ریم (Gin Rummy)

این بازی صرفا دو نفره می‌باشد  . هدف در این بازی مرتب کردن کارت‌ها به دو صورت ران(Run) و یا ست(Set) می‌باشد  . منظور از ران مرتب کردن کارت‌های از یک خال و به ترتیب پشت سر هم می‌باشد  . به عنوان مثال J,Q,K از خال خشت◇ تشکیل یک ران می‌دهند . منظور از ست مرتب کردن اعداد از خال‌های مختلف می‌باشد  . به عنوان مثال عدد 10 از خال خشت◇، پیک♤ و خاج(گشنیز)♧ تشکیل یک ست می‌دهند . نکتهٔ مهم این جاست که کارت‌های مرتب شده باید سه تا کارت یا بیشتر باشد مثلا دو تا 10 از خال خشت◇ تشکیل ست نمی‌دهند در حالی که چهار تا از آن تشکیل ست می‌دهند . بازی با 52 برگ پاسور ( بدون JOKER) انجام می‌شود .

نحوه ی انجام بازی و پخش ورق

معمولا با آوردن ACE شروع کنندهٔ بازی مشخص می‌شود . نفر دیگر کارت پخش کن خواهد بود . شروع‌کننده می‌تواند به روش‌های دیگر یا توافقی مشخص شود . کارت پخش کن موظف است 11 برگ به شروع‌کننده و 10 برگ به خودش بدهد و مابقی ورق‌ها را به پشت روی زمین قرار دهد . (برخی‌ها به شروع‌کننده نیز همان 10 برگ را می‌دهند که این مسئله توافقی است) اگر شروع‌کننده 11 برگ داشت موظف است یک برگ را به پایین بیندازد (کار منطقی این است که برگه ای را که نیاز ندارد به زمین بیندازد) و اگر 10 برگ داشت باید ابتدا یک برگ از زمین برداشته و سپس برگه ای را به زمین بیندازد . او می‌تواند برگه ای را که از زمین برداشته نیز به به زمین بیندازد . نکتهٔ قابل توجه این جاست که هر برگه ای که از دست روی زمین قرار می‌گیرد باید به رو باشد تا حریف بتواند آن را ببیند  که اگر خواست آن را بردارد یا یکی از برگه‌های به پشت که نمی‌داند زیر آن چیست . پس از هر برداشتن و گذاشتن کارت نوبت به حریف واگذار می‌شود تا او نیز این کار را انجام دهد تا جایی که یکی از بازیکنان بازی را ناک (Knock) کند . ناک به معنی بستن بازی است و بازیکن زمانی می‌تواند ناک کند که مجموع امتیاز کارت‌های جور نشدهٔ او (Deadwood) ده یا کمتر از ده باشد .

بیست و یک

بیست و یک یا بلک‌جک یکی از بازی ورق‌بازی است که برای انجام آن بایستی از سکه یا اسکناس بهره گرفت. البته برخی از افراد برای پرهیز از بکارگیری سکه یا اسکناس از ژتون‌ها یا اشیای دیگری به عنوان پول استفاده می‌کنند. اما شرط کمیابی آن شی باید رعایت شود.
در این بازی مدیریت مجوعه ورق‌ها همراه ریسک‌پذیری، شرط‌بندی و تا اندازه‌ای بلوف است، به گونه‌ای که باید به عدد ۲۱ دست یافت یا به حد پایین آن دست یافت. اگر بازیکنی مجموع کارت‌هایش بیش از ۲۱ شود، بازی را باخته‌است. کسی که باخته‌است می‌بایست به حریفان باخت خود را اعلام کند.

بلوف

تعداد بازیکنان:
برای این بازی حداقل نیاز به ۳ نفر می‌باشد و حداکثر ۱۰ نفر
روش بازی:
ابتدا طبق قرعه شخص دست دهنده مشخص می‌شود و همانند اکثر بازی‌های ورق، از سمت راست شروع به پخش کردن ورق‌ها می‌کند و تعداد کارت‌ها براساس تعداد نفرات مشخص می‌شود.
قواعد بازی:
۱: در صورتی‌که تعداد نفرات بیش از ۶ نفر باشد باید از ۲ دست ورق استفاده شود.
۳: نفر سمت چپ دست دهنده به عنوان شروع‌کننده بازی نسبت به دست خود، تعداد و کارت خود را اعلام کرده و کارت‌های خود را از پشت به زمین می‌اندازد، مثلاً نفر اول که در سمت چپ نشسته باید از یک (آس)شروع کند یعنی مثلا می‌گوید ۲ تا آس و ۲ تا کارت به زمین می‌اندازد و نوبت او تمام می‌شود و نفر دوم باید عدد ۲ را به زمین بیندازد خب او می‌تواند اگر ۳ تا دو داشته باشد یکی از آنهارا نگاهداشته و دوتای دیگر را بیندازد یا هر ۳ را بیندازد حتی می‌تواند همراه ۳ تا دوی خود یک کارت دیگر مثل یک دونه پنجش رو هم به زمین بندازه اما خوب باید اون موقع بگه ۴ تا دو ولی در واقع ۳ تا دو و یه دونه پنجه که خب مطمعنا چهارمین دو دست یکی دیگست و وقتی بگی ۴ تا دو میگه بلوف زدی چون یه دو دست منه پس چطوری تو چهارتا دویی که دستتون رو میشه پس اولا سعی کنین هیچ وقت با چاهارتا بلوف نزنین دوما دونستیم که زمانی که یکی کارتا رو میذاره زمین اگه یکی شک کنه که کلکی تو کارشه و بگه بلف زدی اون موقع کارت‌های گذاشته شده روی زمین چک میشن (چون رو به پشت میزاریم زمین برمیگردونن) تا ببین واقعا راست گفته یا بلف زده که اگر واقعا بلف زده بود کل کارت‌های روی زمینو فرد بلف زننده ور میداره و اگر بدون بلف و دروغ واقعا کارت‌ها رو درست گذاشته اون موقع فردی که ادا داره بازیکن بلفو زده تمام کارت‌های روی زمینو ور میداره در ضمن اگه کسی فهمید که یه بازیکن بلف زده، حق گفتن نداره و باید به بازیکنی که نوبت بعدی بگه که اون اعلام کنه که فرد قبلیش بلوف زده تا تست کنن
اگرم واقعی نباشه اونی که شک کرده بود مجازات میشه نه اونی که گفته
مثلا اگه علی و بهنوش و سارا و بهنام بازی کنن و علی دیلر باشه پس بهنوش که چپشه شروع میکنه و ادامه پیدا میکنه تا به بهنام برسه.
خب بهنام میگه دوتا ۳ و میذاره زمین یه دفعه سارا متوجه شک میکنه که بلوف زده پس مجبوره به علی که نوبتشه بگه که کارتارو چک کنه حالا اگه واقعا دو تا ۳ بود کارت‌های روی زمین رو سارا برمیداره و اگر نه و بهنام بلوف زده باشه اون موقع کارت‌های رو زمین رو خود بهنام بر میداره
@ یک نفر زمانی میبره که کل کارتای دستش تموم بشه
@ بازی از آس شروع میشه و تا شاه میره و دوباره به آس برمیگرده یعنی _ اگر چهار نفر باشه _ نفر اول آس باید بذاره، نفر دوم ۲ و نفر سوم ۳ و نفر چهارم ۴ و نفر اول ۵ و نفر دوم ۶ و نفر سوم ۷ و نفر چهارم ۸ و نفر اول ۹ و نفر دوم ۱۰ و نفر سوم سرباز و نفر چهارم بی‌بی و نفر اول شاه و نفر دوم آس و نفر سویم دو ... الی آخر

شیطانک

این بازی بسیار ساده است و یادگیری آن بسیار آسان است و محدودیتی از نظر تعداد نفرات ندارد. با این حال بازی کردن با شمار کمتر از سه و نیز شمار بسیار زیاد از گیرایی آن می‌کاهد. به مجموعه ورق‌ها یک ژوکر افزوده می‌شود و بازیکنان تلاش می‌کنند با تبادل نوبتی و شانسی کارت‌ها، هر چه زودتر کارت‌های خود را به صورت دو به دو و از یک شماره از دست خود خارج کنند. در پایان کسی که دارنده ژوکر است بازنده بازی است و اصطلاحاً شیطان یا دزد نامیده می‌شود. نفر اول شروع می‌کند و یکی از ورق‌های نفر سمت راست خود را از پشت می‌کشد اگر ورق جوری با آن داشت هر ۲ را زمین می‌اندازد و یک ورق دیگر می‌کشد و همین‌طور ادامه می‌دهد و اگر ورق هم خوان (از نظر عددی یا مثلاً شاه یا بی بی و…) نداشت نوبت او تمام می‌شود و نفر سمت راست همین کار را با نفر سمت راست خود می‌کند و دور تکرار می‌شود. جوکر با هیچ ورقی پایین انداخته نمی‌شود و کسی که در آخر جوکر در دستش باقی می‌ماند بازنده است و با نظر جمع جریمه‌ای را می‌دهد.
ترتیب دست دادن دست‌ها به صورت ۱۴ و ۱۳ و ۱۳ و ۱۳ است و نفری که ۱۴ ورق گرفته‌است بازی را شروع می‌کند. (هر کسی که طبق قرعه انتخاب شود مثلاً با آس)
نخستین کسی که بازی را به پایان برده‌است، شاه (یا حاکم) و نفر یکی مانده به نفر پایانی، جلاد نام می‌گیرد و شاه می‌تواند یک حکم کیفر را برای بازنده دستور دهد.

سه پنج هفت

در این بازی هدف تمام کردن کارت‌های درون دستمان است. این بازی فقط به صورت سه نفره بازی می‌شود و صورت دیگری ندارد.
نحوه شروع: ابتدا با انداختن آس معلوم می‌شود که چه کسی شروع می‌کند. بازی در جهت راست نفر اول بازی می‌شود.
دست دادن: به کسی که اول بازی می‌کند ۴ تا کارت داده و تا نفر سوم این کار جریان پیدا می‌کند. هر بازیکن به کارت‌های خود نگاه کرده و ۱ کارت به رو بر زمین می‌گذارد (به دلخواه). سپس ۲ بار به هر بازیکن ۴ تا کارت(۸ تا) داده می‌شود. «یعنی اول ۴ تا داده و بعد از یک دور دوباره ۴ تا داده می‌شود.» بقیه کارت به پشت روی زمین گذاشته می‌شود.
شروع بازی: هر بازیکن باید کارت‌های دست خود بر کارت‌هایی که ابتدا به رو بر زمین گذاشته شده بگذارد که از آن‌ها بزرگ باشد «کارت‌های دست بازیکن بزرگتر از کارت‌های زمین باشد» و می‌تواند اعداد به ترتیب نباشد. در غیر این صورت باید دو تا جریمه از روی کارت رو به پشت زمین بردارد و نوبت نفر بعد است و بازی به همین منوال ادامه می‌یابد تا کارت‌های یک نفر تمام شود.
نکات مهم
1) اگر یک دور هیچ یک از بازیکنان نتوانستند کارتی بر روی زمین بگذارند یک دور دیگر مثل اولین دور هر یک از بازیکنان یک کارت از کارت‌های خود به دلخواه بر روی زمین گذاشته و بازی بر اساس کارت‌های جدید ادامه پیدا می‌کند.
2) زمانی که کارت‌های جریمه زمین (به پشت) تمام شود، تمام کارت‌های به رو زمین بر خوزده و جایگزین آن‌ها می‌شوند. دوباره مثل مرحله اول شروع هر کس کارتی بر زمین گذاشته (از کارت‌های در دست) و بازی ادامه پیدا می‌کند.