دورسون‌آباد

فاجعه زیست‌محیطی در دورسون‌آباد

تنها در فاصله کوتاهی از سکونت گاه‌ها و اراضی کشاورزی دورسون آباد یکی از فجیع‌ترین و هول‌انگیزترین مناظر آلودگی زیست‌محیطی پسماندهای خطرناک نفتی را می‌توان مشاهده کرد.
روستای دورسون آباد در دو کیلومتری جنوب پالایشگاه قرار دارد و مادر چاه قنات روستا در داخل پالایشگاه است. تعداد دو سد نفتی بسیار بزرگ حاوی پسماندهای بسیار خطرناک با بیش از ده حوضچه تکمیلی درده متری بالادست اراضی کشاورزی روستا و در ۳۰۰ متری منازل روستایی قرار دارند. شایان ذکراست سدهای نفتی ذکر شده که به سد عظیم آباد شهرت دارند در حدود ۶ سال پیش به دنبال یک بارندگی شدید شکست و آب همراه با پسماندهای بسیار خطرناک نفتی وارد اراضی کشاورزی شد و خسارات زیادی به بارآورد. پس از این حادثه پالایشگاه اقدام به تعبیه حوضچه‌های کوچک برای تخلیه مازاد و سرریز این دوسد کرد. قابل ذکر آن است که این دو سد نیز مازاد سرریز سد بزرگ اصلی فاضلاب پالایشگاه هستند که در داخل سایت پالایشگاه قرار دارند و در هر نیم ساعت یک تانکر از پسماندهای نفتی به آن اضافه می‌شود. به گفته شورای اسلامی روستا، هر روز بر تعداد این حوضچه‌های مرگ افزوده می‌شود و”به زودی تمامی اراضی کشاورزی ما تبدیل به این نوع حوضچه‌ها می‌شود “
بوی نفت، گاز، گوگرد و آلاینده‌های دیگر در فضا کاملاً احساس می‌شود. هر ساله در فصل مهاجرت، پرندگانی که از این مسیر عبور می‌کنند، فوج فوج با مشاهده سرابی که از انعکاس نور بر این دریاچه‌های مرگ ایجاد می‌شود، روی سطح آن‌ها فرود می‌آیند اما به محض تماس با لایه‌های ضخیم و چسبناک نفت و قیر در دام مرگ می‌افتند.
آلودگی وسیع و خانمان برانداز سال ۱۳۵۳ را شاید بتوان یکی از مهم‌ترین حوادث زیست‌محیطی کشور در صنعت پالایش نفت نامید. در آن سال سد ذخایر فاضلاب پالایشگاه تهران برسر مردم، منازل و اراضی کشاورزی روستای دورسون آباد خراب شد و خسارات هنگفت و جبران‌ناپذیری وارد کرد. نفت و روغن روستا را در بر گرفت. شدت جریان فاضلاب نفتی به قدری بالابود که سکونتگاه‌ها تماماً ویران شد و روستاییان به ناچار به مدت یکسال چادرنشین شدند و سرانجام برای مردم منازل جدید ساخته شد و زندگی در روستا دوباره جریان پیدا کرد.
به تدریج با توسعه پالایشگاه و دیگر شرکت‌های نفتی میزان آلودگی‌های منطقه اعم از آب، هوا، خاک، به شدت بالامی‌رود و کشاورزان که هنوز از زیر بار خسارات شکستن سدها کمر راست نکرده بودند بار دیگر با فاجعه آلودگی شدید آب قنات - تنها منبع حیاتی روستا - مواجه شدند . بعلاوه آلودگی زیاد آب به نفت و سایر مواد اشتعال زا سبب بروز چندین فقره آتش سوزی‌های بزرگ می‌شود که به نوبه خود خسارات فراوانی به بار آورد که آمار جزییات آن در ایستگاه آتش نشانی باقر شهر موجود است. به دنبال این خسارات شکایت به فرمانداری شهرستان ری و دیگر مسئولین ذی‌ربط و همچنین دادگستری می‌رسد. مسئولین منطقه (مدیر عامل پالایشگاه، بخشداری کهریزک، مسئولین حقوقی پالایشگاه، دادگستری کهریزک، شهرداری باقر شهر، اداره محیط زیست شهرستان ری و..) جلسه پشت جلسه برگزار می‌کنند که در نهایت طبق صورت جلسه مورخ ۵/۳/۸۲ نماینده پالایشگاه تهران خسارات وارده را پذیرفته و قرار می‌شود بدون قید و شرط نسبت به پرداخت خسارات اقدام نماید. به‌علاوه مقرر می‌شود که آب جایگزین در عوض آب قنات برای کشاورزان روستا بدهند و نیز برای جلوگیری از هر گونه حادثه احتمالی و بهبود نسبی کیفیت آب قنات با ایجاد و نصب سپریتور جهت جداسازی مشتقات نفتی از آب تمهیدات لازم دیگر معمول گردد .
در سال ۲۰۰۵ مشکل همچنان باقی بوده‌است و هر چند با نصب سپریتور روزانه حدود دو تانکر روغن و نفت از آب قنات جدا می‌شود که در واقع حقابه کشاورزی روستاییان نیزاز این طریق روزانه به هدر می‌رود و این مسئله از موارد بسیار بارزی است که پالایشگاه باید جبران خسارات کند به‌علاوه آنکه باید توجه داشت روغن و نفت جدا شده جای زیاد دوری نمی‌رود بلکه در حوضچه‌های بالادست اراضی کشاورزی تخلیه شده و مجدداً وارد منابع آب زیرزمینی می‌شود.
دورسون آباد نظیر بسیاری دیگر از روستاهای جنوب تهران که روزگاری یکی از مراکز مهم کشاورزی منطقه جنوب تهران محسوب می‌شد که به برکت آب و خاک خوب (سیاه خاک) و با پشتکار و تجربه کشاورزان ماهر، قادر بود از هر هکتار زمین چغندر کاری ۸۰ تن و از هر هکتارگندم کاری ۹ تن برداشت کند و بهترین پنبه را به بازار عرضه می‌کرد و صیفی جات و سبز ی و پیاز در آن کشت می‌شد باغات پر محصول و دام بسیار داشت. در سال ۲۰۰۵ به لطف و موهبت توسعه صنعتی فله‌ای پالایشگاه و شرکت‌های وابسته دیگر بسیاری از این محصولات در آن دیگر به عمل نمی‌آید. محصولات گندم به کمتر از ۴ تن در هکتار رسیده و قیمت پنبه آن که به رنگ سیاه بدست می‌آید در بازار به نصف قیمت واقعی رسیده‌است.