جنگ دشت شیر

جنگ دشت شیر (میداود) و غائلهٔ ابوالقاسم خان بختیار در رسانه‌های داخلی و خارجی بازتاب وسیع و گسترده‌ای داشته‌است، از آن ماجرا روایت‌های مختلفی بیان شده‌است.
جنگ دشت شیر در نیمهٔ اول ۱۳۲۱ خورشیدی در منطقهٔ میداود فعلی که سکونتگاه طوایف ممبینی و قراء همجوار آن شامل: طوایف کردزنگنه، تیرهٔ خواجه میری ایل بهمئی، بیگدلی و سایر طوایف جانکی است رقم خورده و تا نیمه دوم سال ۱۳۲۲ ادامه پیدا کرد. رهبری این خیزش را ابوالقاسم خان بختیار، طراح عملیات علی اصغر خان پسر سردار فاتح و فرمانده قشون بختیاری بر عهدهٔ مهراب خان عجمی بوده‌است، در این جنگ علاوه بر طوایف ایل جانکی و بختیاری چهارلنگ بسیاری از دلیرمردان ایل هفت لنگ شامل بابادی، بهداروند، منجزی، دورکی باب و عالی محمودی و… حضور داشتند. در این جنگ ایذه و قلعه‌تل، باغملک و میداوود از کنترل دولت مرکزی خارج شدند و قوای دولتی خلع سلاح و بخش وسیعی از خاک بختیاری از لردگان و اردل گرفته تا میداود و مناطق جانکی گرمسیر به تصرف بختیاری‌ها درآمد، و نظام خوانسالاری مجدداً احیاء گردید و علی اصغر خان در منطقه نورآباد ایذه با علم کردن خیمه و خرگاه به رسم خوانین بزرگ به رتق و فتق امور رسیدگی می‌گرد. این حادثه زمانی رخ داد که رضاشاه از گردونهٔ قدرت ساقط و توسط اینگلیسی‌ها و دولت متفق به جزیره موریس تبعید شده بود و محمدرضا پهلوی که جوانی کم‌تجربه بود به سلطنت می‌رسد و همزمان با آن شمال و جنوب ایران به اشغال ارتش‌های شوروی و انگلستان در می‌آید. موضع ایران که پیش از آن در راستای پشتیبانی و حمایت از آلمان هیتلری بوده‌است با شروع سلطنت محمدرضا پهلوی ۱۸۰ درجه چرخش پیدا می‌کند و ایران به پل پیروزی متفقین تبدیل می‌شود. در چنین اوضاع و احوالی که با آزادی زندانیان سیاسی و اعطای آزادی‌های نسبی همراه بوده، بسیاری از خوانین و سرکردگان عشایر که در تهران محبوس و تحت نظر بودند آزاد شدند. سقوط رضاخان شادی و شعف زایدالوصفی را در میان بختیاری‌ها به وجود آورد، ابوالقاسم خان بختیار در چنین اوضاع و احوالی با بسیج نیروهای عشایر بختیاری در صدد برآمد با وارد کردن ضربات سهمگین مانع شکل‌گیری پهلوی گردد. استراتژی جنگی ابوالقاسم این بوده‌است که ایذه و باغملک و تمامی مناطق جانکی گرمسیر را به تصرف در بیاورد تا از این طریق ضمن نزدیک شدن به چاه‌های نفت آخرین میخ را در تابوت حکومت پهلوی بکوبد و ضمن تشجیع آلمانی‌ها ضربه نهایی را به استعمار انگلستان وارد نماید.
مأموریت این مهم را به پسر عمویش علی اصغر خان (که در بین طوایف بختیاری ایذه و باغملک به علی عسکر خان معروف است) واگذار کرد، علی اصغر خان پس ورود به ایذه مورد استقبال شایان طوایف و بزرگان ایل قرار گرفت. شکوه و عظمت مراسم استقبال از علی اصغر خان باعث رعب و وحشت قوای دولتی شد. سرهنگ ملک مرزبان که فرماندهی دژ نظامی چهاربرجی را بر عهده داشت از منطقه خارج شد و بدون هیج مقاومتی شهرستان ایذه از کنترل دولت خارج و به تصرف سپاهیان ابوالقاسم خان درآمد.
اقدام بعدی علی اصغر خان تصرف قلعه‌تل بود به همین منظور طی التیماتومی به سرگردعبدی فرمانده قشون دولتی در قلعه هشدار داد که اگر قوای نظامی تسلیم نشوند سواران بختیاری دست به اقدامات قهر آمیز خواهندزد. اما سرگرد عبدی حاضرنبود تسلیم بشود. قوای نظامی که در قلعهٔ باستانی و استراتژیک محمد تقی خان چهارلنگ مستقربودند. دست به مقاومت زدند. سواران بختیاری قلعه را به محاصره کامل درآوردند، علی اصغر خان در تنگ ناشلیل یک شورای نظامی تشکیل داد و ۵۰۰ سوار و تفنگچی به قلعه‌تل اعزام کرد، محاصره نظامیان ۱۵ روز به درازا کشید. در این مدت خوانین کیانی و در راس آن‌ها فرج‌الله خان و شکرالله خان کیانی در بسیج و یکپارچه کردن طوایف جانکی، ممبینی و بهمئی نهایت اهتمام را داشته‌اند. هواپیماه‌های نظامی عملیات امداد، آذوقه رسانی و رسانیدن مهمات را به محاصره شدگان قوای دولتی در قلعهٔ باستانی قلعه‌تل را هدایت می‌کردند، قلعه‌تل چندین بار توسط هواپیماه‌های نظامی بمباران شد، این بمباران‌ها هیچگونه خللی در روحیه سواران بختیاری نتواست ایجاد نماید. ابوالقاسم خان که به آلمانی‌ها گرایش داشت انگلیسی‌ها و دولت متفق را به شدت به هراس انداخت. یک ایستگاه رادیویی توسط کارشناسان آلمانی که متواری بودند در خاک بختیاری شروع به فعالیت کرد.
رادیو بی‌بی‌سی و مطبوعات اروپایی و آمریکایی از آشوب بختیاری سلسله گزارشات مفصلی را به چاپ رسانیدند. از جانب این رسانه به انذار عمومی و زمامداران هشدار می‌دادند که اگر جلوی حرکت ابوالقاسم خان گرفته نشود منجر به اختلال در چاه‌های نفت خواهدشد که این امر برای انگلستان و شوروی بسیار خطرناک و مخاطره آفرین است و می‌تواند بر سرنوشت جنگ تأثیر بگذارد. اینگلیسی‌ها که بیم آن را داشتند چاه‌های نفت از کنترلشان خارج بشود به دولت مرکزی فشار آوردند که با سرعت هر چه تمام تر با اعزام قوای نظامی شورش ابوالقاسم خان را سرکوب نمایند. در همین راستا دیوان بیگی استاندار خوزستان به یک ستون نظامی مجهز به ادوات با تجهیزات کامل مأموریت ویژه داد از مسیر اهواز به رامهرمز و از آنجا به رودزرد و میداوود عزیمت نموده و قوای محاصره شده در قلعه‌تل را نجات، شورش را سرکوب و آرامش را به منطقه جانکی گرمسیر و ایذه برگردانند، اما قبل از آنکه قوای دولتی وارد رودزرد بشوند، ملافرج‌الله رحمانی، ملامحمدحسین تقی‌پور، آمهراب کردزنگنه، ملادرویش مسیحی‌ممبینی، ملا جمعه ممبینی‚ ملاحسن گودرزی، ملاعلیداد تقی‌پور و بسیاری از بزرگان تیرهٔ خواجه‌میری و بیگدلی متحد و متفق شدند که با تمام توان مانع ورود قوای دولتی بشوند همچنین یک فوج سوار به فرماندهی مهراب‌خان عجمی از طرف علی‌اصغر خان مأموریت پیدا کرد به مناطق رودزرد و میداوود بروند و در کنار دلیرمردان طوایف جانکی خصوصاً طوایف ممبینی مستقر در میداود و تیغن، کردزنگنه، خواج‌میری و بیگدلی آخرین ضربه را به قوای دولتی وارد نمایند.
استراتژی مهراب خان به تله انداختن نظامیان تحت امر سرگرد کشور پاد مستقر در رودزرد بود. در همین راستا سواران بختیاری در یک شبیخون در شمال میداوود در منطقه‌ای که به دره گاو مردار معروف است، قوای دولتی را به محاصره درآوردند و در یک حملهٔ گازانبری تلفات سنگینی به قوای دولتی وارد نمودند. سرسختی و رشادتی که سواران بختیاری از خود نشان دادند عرصه را به تمام معنا بر قوای دولتی تنگ کردند. در این شبیخون آمهراب عجمی و خداداد بهداروند کشته‌شدند. سرگرد کشور پاد در یک تصمیم منفعلانه به طرف منطقه دشت‌شیر عقب‌نشینی کرد. سواران بختیاری عملیات تعقیب و گریز را ادامه دادند؛ و طی یک زد و خورد شدید ۲۰۰ نفر از نظامیان و ۱۰۰ نفر از سواران بختیاری کشته شدند و مابقی قوای نظامی خلع سلاح و متواری شدند. غلبهٔ بختیاری‌ها بر قوای دولتی، انگلیسی‌ها را به شدت به هراس انداخت زیرا بیم آن را داشتند که کنترل چاه‌های نفت بدست بختیاری‌ها بیفتد. به همین جهت به دیوان بیگی استاندار خوزستان فشار آوردند که به هر طریق ممکن غائله دشت‌شیر را پایان بدهند. در همین راستا یک ستون نظامی نیرومند و تازه‌نفس به منطقه اعزام شدند، اما سواران بختیاری با به کمین انداختن قوای تازه‌نفس دولتی توانستند ضربات مهلکی به آن‌ها وارد نمایند. سرگرد کشور پاد با وجود نیروهای کمکی تازه‌نفس نتوانست کاری از پیش ببرد و از ترس محاصره و تحمل تلفات بیشتر مجبور به عقب‌نشینی شد و با این اقدام توانست باقی‌ماندهٔ نیروهای تحت امرش را از مهلکه نجات بدهد. در این نبرد دلیرمردانی چون کریم رحمانی (ممبینی)، رضی‌خان بابادی و مهراب خان عجمی و … کشته شدند.
خبر عقب‌نشینی سرگرد کشور پاد به رامهرمز و استیلای قوای بختیاری بر مناطقی از لردگان و جانکی سردسیر گرفته تا ایذه و جانکی گرمسیر و رامهرمز دولت مرکزی را بر آن داشت در قالب یک نقشهٔ دقیق و حساب شده شامل اعزام قوای قهریه، فعال کردن دیپلماسی تفرقه و برقرارکردن مذاکرات پنهان با ابوالقاسم خان و همچنین رقبای سرسخت ایشان فاز جدیدی رقم خورد.
قوای دولتی صبر کردند تا کوچ بهاره شروع بشود، درست زمانی که عشایر جانکی گرمسیر و بهمئی به سردسیر رفته بودند یک تیپ نظامی به فرماندهی سرتیپ همایونی فرمانده لشکر خوزستان به منطقه اعزام شد. همزمان با استقرار قوای دولتی در منطقه از طرف دولت مرکزی مرتضی‌قلی خان صمصام به عنوان فرماندار شهرکرد منصوب می‌شود. منصوب‌کردن مرتضی‌قلی‌خان به عنوان فرماندار شهرکرد، تیر خلاص دیگری بود به قوای بختیاری و سر آغاز یک جنگ حیدری و نعمتی و کاشتن بذر تفرقه و نفاق در میان بختیاری‌ها بود، همچنین سرلشکر جهانبانی و فضل‌الله علی‌آبادی از طرف دولت مرکزی مأموریت پیدا می‌نمایند که با ابوالقاسم خان وارد مذاکره مستقیم شوند. مرتضی‌قلی خان صمصام نیز برای راضی کردن ابوالقاسم خان تعداد و سیعی از خوانین بختیاری را واسطه قرار داد تا ابوالقاسم خان را قانع و ترغیب نمایند که با دولت وارد مذاکره شود. از طرف دیگر احمد قوام دوست دیرین ابوالقاسم خان از نخست‌وزیری استعفاء داده بود. در چنین اوضاع و احوالی قوای تحت فرمان سرهنگ همایونی موفق به بازپسگیری تمام مناطق تحت کنترل قوای بختیاری شد.
ابوالقاسم خان پس مذاکرات مفصلی که با سرلشکر جهانبانی داشت به اصفهان اعزام و با هواپیما به تهران انتقال داده‌شد، ابتدا به مدت ۵ سال نفی بلد (تبعید) می‌شود و متعهد می‌گردد که بدون اجازه از تهران خارج نشود البته بعدها با وساطت علی‌آبادی و سرلشکر جهانبانی مورد تفقد قرار می‌گیرد و مواجبی نیز به ایشان اختصاص داده می‌شود.

دیگر جنبش‌های ابوالقاسم خان

البته ابوالقاسم خان بعد از یک غیبت ۲ ساله مجدداً ایل بختیاری را به خروش درآورد و در سال ۱۳۲۵ با همراهی ناصرخان قشقایی حرکت نهضت جنوب را تشکیل داد. علت تشکیل نهضت جنوب که یک پیمان اتحاد میان اقوام بختیاری، قشقایی، بهمئی و کهگلویه و بویراحمد و عرب بوده‌است و این پیمان در راستای فشار آوردن به دولت مرکزی برای پایان دادن به غائلهٔ آذربایجان و برچیده‌کردن دولت پیشه‌وری به مرکزیت تبریز بوده‌است.
برخی از پژوهشگران بر این باورند که اگر جریان نهضت‌جنوب و حرکت ابوالقاسم خان و خوانین قشقایی صورت نمی‌گرفت، این امکان وجود نداشت که یکبار دیگر آذربایجان به آغوش وطن برگردد. البته عده‌ای دیگر از صاحب نظران جریان نهضت‌جنوب را ساخته و پرداختهٔ انگلستان می‌دانند.
صرف نظر از این قبیل گمانه زنی‌ها، حرکت بختیاری‌ها و قشقایی را نمی‌توان نادیده گرفت به هر حال این اقدامات در نهایت منجر به حفظ تمامیت ارضی و مانع فروپاشی و تجزیه ایران شده‌است.

وفات ابوالقاسم خان

ابوالقاسم خان توسط یکی از عموزادگان خود به نام تیمور بختیار که آن موقع درجه سرهنگی داشت دستگیر و به تهران منتقل می‌شود و در سال ۱۳۲۴ خورشیدی به طرز مشکوکی مسموم و کشته‌شد.

تصنیف‌های جنگ دشت شیر

تصنیف مر جنگه، مرجنگه … و تصنیف جنگ شیر من دشت شیر داره تماشا و… در سراسر ایل بختیاری شهرت و آوازهٔ جنگاوری‌های ایل بختیاری به رهبری ابوالقاسم خان را یادآوری می‌نماید.
این تصنیف‌ها توسط شاعران و سرایندگان محلی سروده شده‌اند و چون از اعماق قلب‌ها برآمدند چه زیبا بر دل‌ها نشستند.