محمدباقر انواری

اوان زندگی

وی در سال ۱۳۰۵ خورشیدی در شهر قم در خانواده‌ای که نیاکان پدری‌اش همگی روحانی بودند به دنیا آمد. در سال ۱۳۱۰ خورشیدی و در پی مأموریت پدرش به شهر همدان که به منظور تبلیغ و نشر معارف اسلامی صورت گرفت، همراه با پدر و مادرش در همدان ساکن شد. وی ابتدا در مکتب‌خانه و پس از چندی در مدرسه شرافت به تحصیل مشغول شد و همزمان ادبیات عرب، منطق و کتاب معالم الأصول را نزد پدر فرا گرفت ولی به صورت رسمی فراگیری علوم اسلامی را از حوزه علمیه آخوندملاعلی همدانی آغاز کرد. سپس در سال ۱۳۲۲ خورشیدی راهی حوزه علمیه قم شد. وی پس از دو سال به شهر تهران آمد و در مدرسه علمیه مروی واقع در شهر تهران مشغول به فراگیری علوم حوزوی شد. او مهم‌ترین سال‌های دوران تحصیلش را در تهران سپری کرد. او طی این مدت از محضر اساتید گوناگونی استفاده کرد و به درجه اجتهاد رسید. انواری همزمان با تحصیل به تدریس نیز مبادرت ورزید و شاگردان فراوانی را تربیت کرد. وی در سال ۱۳۲۷ خورشیدی با دختر آیت‌الله شیخ عباس انصاری ازدواج کرد.

فعالیت‌های سیاسی

انواری به عنوان یکی از اعضای جامعه روحانیت مبارز از سال‌های ۱۳۴۰ خورشیدی، در مبارزه با رژیم محمدرضا پهلوی فعالانه شرکت داشت. وی در جلسات دینی هفتگی، مردم را در جهت قیام علیه حکومت محمدرضا پهلوی تشویق می‌کرد. در مقطعی که لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در هیئت دولت وقت تصویب شد، وی امام جماعت مسجد «چهل‌تن» در بازار تهران بود. در آن هنگام او با سخنرانی در هیئت‌های مذهبی به مخالفت با این لایحه و تشریح مسائل مختلف سیاسی می‌پرداخت. او همچنین در شناساندن سید روح‌الله خمینی و ترویج نظریات او در بین مردم تهران فعالیت چشمگیری داشت. انواری حامل نامه روح‌الله خمینی به سید محسن حکیم بود. محسن حکیم، آن هنگام در شهر نجف حضور داشت. این نامه دربرگیرنده مطالبی در خصوص طرح انقلاب سفید بود. در این نامه از انقلاب سفید به عنوان مجموعه‌ای از توطئه‌های رژیم محمدرضا پهلوی یاد شده‌بود. در جریان تظاهرات ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ خورشیدی و دستگیری روح‌الله خمینی، بسیاری از علمای حوزه‌های علمیه قم، مشهد و سایر شهرستان‌ها در اعتراض به اقدامات رژیم به تهران مهاجرت کرده و رسماً خواستار آزادی بی‌قید و شرط روح‌الله خمینی شدند. انواری نیز از جمله علمایی بود که آن هنگام در تهران سکونت داشت و دوشادوش علمای مهاجر در فعالیت‌های گوناگون آنان نظیر انتشار اعلامیه و ... شرکت داشت. وی در کنار مرتضی مطهری و سید محمد بهشتی و احمد مولایی یکی از چهار نفر اعضای شورای روحانیت حزب مؤتلفه اسلامی بود که از طرف روح‌الله خمینی تعیین شد و در تشکیل شاخه نظامی حزب مؤتلفه نقش مؤثری ایفا کرد. پس از قتل حسنعلی منصور در یکم بهمن ۱۳۴۳ خورشیدی، انواری  توسط مأمورین اطلاعات شهربانی دستگیر و روانه بازداشتگاه شد. دادگاه، انواری را به اتهام برهم زدن اساس حکومت، قتل نخست‌وزیر و ... به پانزده سال حبس با اعمال شاقه محکوم کرد. پس از اعلام محکومیت انواری، محسن حکیم، میر اسدالله مدنی، محمدتقی فلسفی و ... با ارسال نامه و تلگراف و یا ملاقات حضوری با مسئولین وقت رژیم محمدرضا پهلوی، خواهان آزادی انواری شدند ولی تلاش‌هایشان بی‌نتیجه ماند. انواری بیشترین دوران محکومیت خود را در زندان قصر سپری نمود و در زندان نیز با تشکیل جلسات مختلف و کلاس درس به وظیفه و رسالت خود که روشنگری و نشر معارف دینی بود ادامه داد. لازم به ذکر است ساواک وی را یکی از محرکین اصلی زندانیان سیاسی در زندان قلمداد می‌کرد. انواری از جمله کسانی بود که به ماهیت منافقانه اعضای سازمان مجاهدین خلق پی برد و پس از اعلام رسمی تغییر ایدئولوژی از سوی آنان به مخالفت با آنان پرداخت. انواری اواسط بهمن 1355 به همراه جمعی از همرزمانش از زندان آزاد گردید و مجدداً مبارزه را پی گرفت و به عنوان عضو روحانیت مبارز در شکل‌گیری جریانات سالهای 56 و 57 سهیم بود و در ارتباط با مسائل انقلابی به فرانسه، پاکستان و حجاز سفر کرد. هر چه به روزهای پایانی عمر رژیم پهلوی نزدیکتر می‌شد دامنه فعالیتهای انواری نیز گسترده‌تر می‌شد و نام وی در ذیل غالب اعلامیه‌هایی که در آن روزها از سوی شخصیتها و مجامع روحانی منتشر می‌گردید به چشم می‌خورد.
وی در کمیته استقبال از سید روح الله خمینی مسئول نظارت بر انتظامات 60 هزار نفری این کمیته بود و در اسفند 57 جهت تنظیم امور اصناف از طرف سید روح الله خمینی در کمیته امور صنفی مسؤلیت یافت که خودش نام کمیته موقت نایب الامام خمینی را بر آن گذاشت. تا سال 1358 در این سمت انجام وظیفه کرد و علاوه بر آن از سوی سید روح الله خمینی در تاریخ 23 اسفند 1357 به امامت جماعت مسجد جامع نارمک منصوب گردید.
انواری در سال 1358 به عنوان نماینده ولی فقیه و سرپرست حجاج ایرانی در مراسم حج حضور و تلاش چشمگیری داشت و نمایندگی ولی فقیه در ژاندارمری کل کشور طی حکمی در سال 59 به وی داده شد.  
گفتنی است در انتخابات اولین و دومین دوره مجلس شورای اسلامی انواری به نمایندگی از سوی مردم رزن و فامنین انتخاب شد و در کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس نقش بسزایی ایفا نمود.
وی در دوره اول و دوم مجلس خبرگان نیز حضوری فعال داشت و با تأسیس مرکز رسیدگی به امور مساجد ریاست این مرکز بنا به دستور مقام رهبری به عهده ایشان گذارده شد.