هایائو میازاکی

زندگی

هایائو میازاکی در ۵ ژانویه ۱۹۴۱ به عنوان دومین فرزند از خانواده یک پیمانکار هواپیما متولد شد. در طول جنگ دوم جهانی خانواده میازاکی ابتدا به اوتسونومیا و سپس به کانوما که کارخانه هواپیماسازی میازاکی در آن قرار داشت نقل مکان کردند. هرچند در دوران جنگ خانواده اش اوضاع اقتصادی مناسبی داشتند اما خود میازاکی معتقد است مشاهده اوتسونومیای در حال سوختن آن هم در حالی که تنها چهار و نیم سال داشت تأثیر عمیقی بر ذهنش گذاشته‌است. وی پس از اتمام مدرسه، در سال ۱۹۶۳ تحصیلات خود را در زمینهٔ علوم سیاسی و علم اقتصاد در دانشگاه گاکوشوین به پایان رساند، در حالی که در باشگاه تحقیقاتی ادبیات کودکان فعالیت داشت.

زندگی حرفه‌ای

او در سال ۱۹۶۳ به استودیوی تولید فیلم توئی پیوست. در این استودیو، میازاکی به پیشرفت کاری خارق‌العاده‌ای دست یافت و از آن پس به عنوان طراح در سریال‌های مختلف انیمیشنی دعوت به کار شد. از جمله این انیمیشن‌ها می‌توان به سری کارتون‌های هایدی سال ۱۹۷۴، اشاره کرد.
در سال ۱۹۷۹ با نوشتن فیلم قلعه کاگلیوسترو، رؤیای فیلمنامه‌نویسی او به حقیقت پیوست. وی در سال ۱۹۸۵ به اتفاق ایسائو تاکاهاتا، استودیویی بنا نهاد که بعدها دارای شهرتی جهانی و عملاً سکوی ترقی و پیشرفت حرفه‌ای برای سایر هنرمندان در زمینهٔ پویانمایی شد. درآمد حاصل از فروش فیلم دومین فیلم میازاکی نائوسیکا از دره باد محصول ۱۹۸۴ که براساس مانگایی به همین نام ساخته شده امکان تأسیس استودیوی ژیبلی و در نتیجه مکان و امکان تولید فیلم‌های سایر فیلمسازهای مستعد را فراهم آورد.
میازاکی در کنار فیلم‌های کوتاه، هفت فیلم سینمایی نیز در استودیوی ژیبلی تولید کرد؛ و با همین رویداد، او یکی از مهم‌ترین نمایندگان تولید انیمیشنهای ژاپنی شد.
در سال ۱۹۹۷، پس از ساخت فیلم پرنسس مونونوکه که در آن دوره از موفق‌ترین انیمیشن‌ها بود، میازاکی عقب‌نشینی خود را از مقام کارگردانی اعلام کرد تا جایی برای استعدادهای جوان‌تر باز کند و البته در سال ۲۰۰۱ دوباره به عرصه کارگردانی بازگشت. بازگشتی پر سر و صدا با فیلم شهر اشباح، فیلمی که رکورد پرفروشترین فیلم‌های انیمیشن در سطح جهانی را به خود اختصاص داد و جوایز خرس طلایی در سال ۲۰۰۲ و اسکار ۲۰۰۳ را از آن خود کرد.
فیلم بعدی میازاکی قصر متحرک هاول در سال ۲۰۰۴ به سینماها راه یافت. پروژه بعدی او پونیو روی صخره کنار دریا نام داشت که در ژوئیه سال ۲۰۰۸ در سینماهای ژاپن در اولین دور اکرانش، بیش از ۱٬۲ میلیون بیننده داشته‌است. این فیلم در سال ۲۰۰۸ برای شرکت در شصت و پنجمین فستیوال فیلم ونیز دعوت شد. در سال ۲۰۰۶ فیلمی با نام حکایت دریای زمین نیز توسط پسر میازاکی، گورو میازاکی بدون کوچترین دخالت او در همان استودیوی فیلم جیبلی ساخته شد. بعد از دو سال تأخیر میازاکی اینبار با دنیای اسرارآمیز آریتی در سال ۲۰۱۰ به سینما بازگشت (که در این فیلم نویسندگی و تهیه‌کنندگی را بر عهده داشت) این فیلم در آمریکا بسیار فروش کرد و جزو ۴ انیمه برتر آمریکا قرار گرفت.
سپس در سال ۲۰۱۱ میازاکی پرژه بعدیش که فیلم برفراز تپه لاله‌ها بود (در این فیلم نویسنده و تهیه‌کننده بود و کارگردانی پسرش «گورو میازاکی») را ارائه داد که داستان دختری بود که پدرش را در جنگ بین ژاپن و کره از دست داده‌است و میازاکی بر خلاف فیلم‌های دیگرش بیشتر به مسائل کشورش پراخته بود.
بالغ بر ۴۴۵۰۰۰ نفر این فیلم را در زمان اکران دیده‌اند.
بعد از آن میازاکی به مدت دو سال فیلمی را روی پرده سینما نبرد تا سال ۲۰۱۳ که با فیلم باد وزیدن گرفته به سینماها بازگشت که این فیلم اعتراضات زیادی را هم برای او به دنبال داشت. تا جایی که به او اتهام حمایت از سازندهٔ هواپیماهای جنگی را که باعث جنگ‌افروزی بیشتر می‌شوند زدند و گفتند فیلم جدید او کاملاً سیاسی است و جبهه گیری‌های خود او را نشان می‌دهد.

موضوع انیمیشن‌ها

در فیلم‌های میازاکی می‌توان به آمیختگی فرهنگ سنتی از یک سو و تکنیک مدرن و نابودی طبیعت از سویی دیگر اشاره کرد. میازاکی در مصاحبه‌ای می‌گوید: من به مرحله‌ای رسیده‌ام که جز ساختن فیلم‌هایی که در آن‌ها از مشکل انسانیت به عنوان بخشی از اکوسیستم اشاره نشده باشد، راهی ندارم. میازاکی برای نشان دادن این موضوع از نشانه‌های ژاپنی و اروپایی استفاده کرده‌است. به عنوان مثال موضوع فیلم قصر متحرک هاول با اینکه رمانتیک است و در قصری زیبا و رمانتیک در الزاس آلمان است، ولی در عصر ماشین و صنعت اتفاق می‌افتد. موضوع داستانی فیلم بر اساس آتش‌سوزی و ویرانی شهر کولمار بر اثر اصابت یک بمب هوایی است، تصاویر این فیلم تکان‌دهنده و تأثیرگذار، در واقع به نوعی صنعت زدگی، ناسیونالیسم و میلیتاریسم را به سؤال می‌کشند. فیلم شاهزاده مونونوکه نیز از مضمونی مشابه برخوردار است. شخصیت اول این فیلم پسری است که شاهزاده قبیلهٔ خود بوده و به دلیل جنگ با یک خدا و لمس شدن و اهریمنی شدن دستش توسط او که به وسیله انسان‌ها با گلوله‌ای آهنین به موجودی اهریمنی تبدیل شده بود، از قبیله جدا شده و تمام تلاش خود را می‌کند تا بین خدایان جنگل و دختری به نام «مونونوکه»، که بزرگ شدهٔ جنگل و گرگ‌ها است، با کارکنان کارخانه ذوب آهن و رئیسشان دوستی برقرار کند.
در این فیلم هم تکنیک مدرن با موجودات و نیروهای تخیلی نشات گرفته از روایت‌های سنتی ژاپنی است، سر و کار دارد. اغلب قهرمان‌های فیلم‌های میازاکی نقشی واسطه‌ای بین سنت و صنعت (مدرنیته) دارند. یکی از موضوعاتی که میازاکی همواره آن را به تصویر کشیده‌است نیز هواپیماهای فانتزی یا همان کشتی‌های هواگرداست و به علت جاافتادگی این هواپیماهای فانتزی در فیلم‌های میازاکی در قرن ۱۹ می‌توان فیلم‌های او را جزو دسته فیلم‌های استیم‌پانک شمرد.

فیلم‌شناسی

تا سال‌های ۱۹۸۰ روی فیلم‌های میازاکی به خصوص در آمریکا و فرانسه به شدت کار می‌شد، به گونه‌ای که به علت تغییرات گسترده در دیالوگ‌ها و برش‌های فیلم‌های وی به قدری به کلیت و شخصیت فیلم لطمه می‌خورد که استودیوی جیبلی برای مدتی به ناچار این دو کشور را از حق اکران فیلم‌های میازاکی محروم ساخت. پس از عقد قرارداد پخش بین استودیو جیبلی و شرکت پروژه‌های دیسنی در سال ۱۹۹۶ بنای ممنوعیت هرگونه تغییر یا برش در فیلم‌های میازاکی و در نتیجه اجازه پخش مجدد فیلم‌ها در غرب، گذاشته شد به‌طوری‌که این دست فیلم‌ها دوباره به شکل حرفه‌ای در بازار پخش شده و به فروش رسیدند و در این میان شاهزاده مونونوکه، اولین فیلم میازاکی بود که بدون هرگونه برش و حذفی به سینماهای آلمان راه یافت.