حسین فردوست

زندگی

حسین فردوست در سال ۱۲۹۶ در جنوب شهر تهران به دنیا آمد. پدر او سیف الله افسر ژاندامری بود و تا درجه سروانی ارتقا یافت. فردوست در کتاب خاطراتش درباره پدرش اینگونه می‌نویسد: «پدرم اکثرا تلاش می‌کرد که در تهران نباشد و در مناطق بد آب و هوا زندگی کند تا فوق العاده خارج از مرکز بگیرد و بتواند زندگی مادر و همسر و پنج فرزندش را اداره کند، به همین دلیل مدت زیادی در کرمان و بندرعباس زندگی کردیم.حسین فردوست از دوران کودکی به عنوان دانش آموز دبستان نظام وارد کلاس مخصوصی شد (۱۳۰۴ خورشیدی) که رضا شاه برای ولیعهدش محمدرضا پهلوی ترتیب داده بود. رضا شاه که تمایل داشت در کنار فرزندش دوست و همبازی درسخوانی باشد، فردوست را مورد توجه خاص قرارداد و او به دربار راه یافت. بدینسان فردوست از کودکی نزدیکترین دوست محمدرضا شاه و محرم اسرار او شد.
فردوست این چنین در خاطراتش نوشت که دو سه ماه از ورودم به دبستان نظام نگذشته بود که یکروز عصر سرلشکر امیر موثق نخجوان که آن موقع رئیس مدارس نظام بود، به دبستان وارد شد. بعدا فهمیدم شاه یک کلاس مخصوص برای ولیعهد درست کرده که باید فقط بیست نفر به همراه در آن تحصیل می‌کردند. برای این کلاس سه نفر کم داشتند و من هم انتخاب شدم.
با عزیمت محمدرضا پهلوی به سوییس برای تحصیل در کالج له روزه فردوست تنها همکلاسی بود که با او به‌طور رسمی اعزام شد و طی این سال‌ها همچنان صمیمی‌ترین یار محمدرضا شاه بود. طی این سال‌ها این رابطه متقابل تعمیق یافت و چنان پیوندی پدید شد که گویی فردوست جزء مکملی از شخصیت و زندگی محمدرضا شاه است. با آغاز پادشاهی محمد رضا شاه فردوست همچنان در کنار او بود و این رابطه چنان بود که شاه در کتاب ماموریت برای وطنم تنها کسی را که دوست خود معرفی کرد فردوست بود: «در آن موقع دوست صمیمی من پسری بود به نام حسین فردوست که پدرش ستوان ارتش بود. حسین در دوران تحصیل در سوییس با من همدرس بود و بعد هم با درجه سرهنگی سمت استادی دانشکده افسری را عهده داری می‌کند و فعلاً در گارد شاهنشاهی مشغول انجام وظیفه‌است».
ویلیام سولیوان درباره فردوست این چنین می‌نویسد: «یک چهره جالب و تا حدی مرموز در میان افسران برجسته شاه که من خیلی کم او را ملاقات کردم و هرگز نتوانستم دو به دو با او گفتگو کنم، ژنرال فردوست رئیس بازرسی کل شاه بود ... با تعیین فردوست به سمت ریاست بازرسی شاهنشاهی، شاه می‌خواست به این وسیله این افسر مورد اعتماد خود را از صخت و سقم گزارش‌هایی که سایر مقامات و دستگاه‌های دولتی به او می‌دادند، اطلاع پیدا کند. فردوست مرتبا و بدون اطلاع قبلی به نقاط مختلف کشور سفر می‌کرد و به وسیله مامورین خود سازمان‌های نظامی و غیر نظامی را مورد تفتیش قرار می‌داد. مقامات دولتی ایران از این افسر مرموز خیلی حساب می‌بردند زیرا یک گزارش او کافی بود که یک یا چند مقام عالیرتیه از کار برکنار شوند و با اتهاماتی از قبیل فساد مورد تعقیب قرار بگیرند.

اقدامات حسین فردوست

فردوست در سال ۱۳۳۸ خورشیدی رئیس دفتر ویژهٔ اطلاعات شاه بود که فعالیت‌های مقام‌های مملکتی و درباری را بخصوص دربار را به شاه گزارش میداد. در سال‌های ۱۳۴۰–۱۳۵۲ قائم‌مقام ساواک (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) و در سال‌های ۱۳۵۱–۱۳۵۷ رئیس سازمان بازرسی شاهنشاهی بود.
فردوست در بازجویی‌های خود مهمترین مشاغل و ماموریت‌هایش را اینگونه شرح می‌دهد: ۱) مامور تماس با مسترترات رئیس اطلاعات سفارت انگلستان در شهریور ۱۳۲۰ برای حل مسئله سلطنت محمد رضا شاه پهلوی ۲) مسئول برقراری ارتباط مخفی با سران حزب توده و همچنین چهره‌‎هایی مثل اقبال، مورخ الدوله سپهر، شیخ حسن لنکرانی و مصباح زاده و ... ۳) بنیانگذاری گارد جاویدان ۴) پایه گذاری دفتر ویژه اطلاعات و بازرسی شاه و انتصاب به عنوان دبیر آن ۵) مامور تجدید سازمان ساواک و قائم مقامی ساواک ۶) تجدید سازمان و فعال کردن بازرسی دفتر ویژه اطلاعات ۷) مسئول بررسی لیاقت یا عدم لیاقت سران نظامی ۸) عضو کمیسیون عالی برکناری مقامات ۹) مسئول ایجاد سازمان حفاظت و تحقیق حزب رستاخیز و در نهایت ۱۰) مسئول تحقیق ستاد فرمان مبارزه با گرانفروشی.

تشکیل سازمان بازرسی شاهنشاهی

دفتر اطلاعات ویژه پهلوی از سال ۱۳۳۸ توسط فردوست راه اندازی شد و همان سال فعالیت خود را آغاز کرد. این دفتر دارای پنج شعبه اداری، کشوری، سیاسی، نظامی و اقتصادی و تحقیق بود. وظیفه این دفتر این بود که تمام اطلاعاتی را که توسط دستگاه‌های موازی اطلاعاتی جمع آوری می‌شد را با نظارت فردوست جمع‌آوری و تلخیص می‌کرد و در اختیار شاه قرار می‌داد.
دفتر اطلاعات ویژه پهلوی مستقیماً تحت نظارت محمدرضا شاه فعالیت می‌کرد و از هیچ نهاد دیگری دستور نمی‌گرفت. نیرو‌های این دفتر از سوی گارد جاویدان تامین می‌شد و هزینه‌های جاری آن را ستاد ارتش تقبل می‌کرد. پرسنل این مجموعه تابع مقررات و سلسله مراتب اداری/نظامی ارتش بودند و تمام افراد حاضر در این مجموعه پس از پایان کارشان به عنوان چهره‌های شاخص نظامی در پست‌های حساس نظامی منصوب شدند. افرادی مانند صمدیان‌پور، عشقی‌پور، نجاتی، ناصر مقدم، ارتشبد خاتمی، سپهبد فیروزمند، نصرت‌الله فردوست، سرلشکر محمودی، سرلشکر ناجی، سرلشکر صفاپور، سرلشکر شاکر، سپهبد جعفری، سپهبد افشانی، سرلشکر امین افشار، سرتیپ زندی پور و سرتیپ پرنیان فر سال‌ها در دفتر ویژه اطلاعات پهلوی زیر نظر حسین فردوست به فعالیت پرداختند و بعد‌ها به پست‌های حساس نظامی، انتظامی و امنیتی منصوب شدند.
یکی از تحقیق‌های مهم حسین فردوست در دوره ریاستش بر دفتر اطلاعات ویژه پهلوی، تحقیق او درباره ترور عبدالحسین هژیر نخست وزیر ایران بود. آن زمان شایعه شده بود سپهبد رزم آرا به دنبال نخست وزیری است و سید حسن امامی عضو فداییان اسلام به دستور رزم آرا، هژیر را ترور کرده است.
فردوست این چنین می‌نویسد: «به دیدار سید حسن امامی ضارب رفتم و او مدام نماز می‌خواند و مرتب راز و نیاز می‌کرد و تا این نماز تمام می‌شد، نماز دیگری شروع می‌کرد. به او گفتم نماز را کنار بگذار من عجله دارم. گفت چه می‌خواهی؟ گفتم آیا رزم آرا به شما دستور داده هژیر را بکشی؟ گفت همین مانده که دستور رزم آرا را اجرا کنم. من دستور خدا را اجرا کردم.

تاسیس گارد جاوید

محمد رضا شاه پهلوی در اواسط حکومت خود تصمیم گرفت برای حفاظت از شخص خودش، خانواده و کاخ‌های سلطنتی نیروی مستقلی به وجود بیاورد. نیروی مستقلی که ورزیده باشد و یکسان عمل کند و در ذهن مخاطب محافظان عهد باستان را زنده کند. فردوست می‌گوید نام «گارد جاویدان» توسط تیمسار بهارمست رییس وقت ستاد ارتش انتخاب شده بود که از تاریخ نظامی، علائم و یونیفورم‌های ایران باستان اطلاع دقیق داشت.
در اوایل سلطنت محمدرضا شاه حفاظت از خانواده پادشاهی مانند زمان رضا شاه انجام می‌شد تا این‌ که شاه فردوست را که آن زمان سرگرد بود فرا خواند و به او دستور تشکیل یک گارد مستقل برای حفاظت از خودش و خانواده‌اش را داد.
شاه برای این گروه جدید ویژگی‌های خاصی قائل بود. قد افراد حاضر در این گروه نباید از ۱۸۰ سانتیمتر کوتاه‌تر می‌بود. همگی باید افرادی زبده و ورزیده می‌بودند که نه تنها به فنون نظامی که به ورزش‌هایی مثل کاراته و جودو هم مسلط می‌بودند. 
فردوست برای سازماندهی این نهاد قره‌باغی که بعد‌ها ارتشبد شد را انتخاب کرد و همراه سه افسر دیگر طرح دقیق و مفصلی را تهیه کردند که طی آن مشخص ۳۰۰ سرباز وظیفه برای انجام این امر کافی است که البته نیرو‌های کادر هم باید به آن‌ها افزوده می‌شد. با همکاری فردوست و قره‌باغی ظرف نه ماه گارد جاویدان آماده فعالیت شد. شاه از اقدامات فردوست و قره‌باغی بسیار راضی بود به شکلی که بعد از انجام این طرح قره‌باغی را به شدت تشویق کرد.
پس مدت کوتاهی تغییری در شرایط ایجاد می‌شود. فردوست در خاطراتش با عنوان «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» می‌نویسد: «شاه به من گفت واحد را به قره‌باغی تحویل دهید، چون صحیح نیست که هم در زندگی خصوصی من باشی و هم فرمانده این‌ها، چون سربازان به تدریج خودمانی خواهند شد.»
با این حال مدیریت قره‌باغی هم به علت تداخل با وظایف سرلشگر ضرغام دوام چندانی پیدا نکرد. به این ترتیب فردوست بعد از تاسیس گارد نقش چندانی در رشد و گسترش و امور داخلی آن نداشت. طبق ادعای خود فردوست با این‌که فرماندهان گارد همگی از دوستان نزدیکش بودند و او می‌توانست از طریق آن‌ها در امور گارد اعلام نفوذ کند هیچ‌گاه این کار را انجام نداد.
گارد جاویدان بعد‌ها نتوانست بازدهی لازم را برای رژیم پهلوی داشته باشد. شاه بعد از تشکیل گارد چندبار مورد سوءقصد قرار گرفت و گفته شد دو تن از افسران ارشد این نهاد [سرگرد عبدالصمد خیرخواه و سرگرد فتح الله ناظر] عضو حزب توده هستند.

قائم مقامی فردوست در ساواک

فردوست در یک دوره با تصمیم محمد رضا شاه پهلوی به عنوان قائم مقام ساواک منصوب می‌شود. او در دوره دوم ساواک با ریاست پاکروان به این سازمان منتقل می‌شود. بیشترین هدف شاه از این انتصاب پاکسازی هواردان تیمور بختیار از این سازمان امنیتی و تبدیل کامل آن به ارگانی وفادار بود تا بتواند از سلطنت حفاظت کند. فردوست می‌گوید او را در ساواک غریبه می‌دانستند و به گفته فردوست بختیار در ساواک محبوبیت عجیبی داشت و کسانی که از او منفعت می‌بردند، او را یک افسر شجاع بختیاری می‌دانستند.
در این دوره دوستان سابق بختیار همچون امجدی و زیبایی از ساواک کنار گذاشته می‌شوند. همچنین هیات مستشاری آمریکا نقش ریاست واقعی ساواک را بازی می‌کردند توسط فردوست محترمانه مرخص می‌شوند و بالاخره خود پاکروان هم به عنوان رئیسی که در نظر شاه بی علاقه به کار بوده برکنار می‌شود و نعمت الله نصیری فصل جدیدی در ساواک آغاز می‌کند و در این دوره این سازمان امنیتی دربست در اختیار نصیری، ثابتی و معتضد قرار می‌گیرد.

فردوست و انقلاب ۱۳۵۷

رفتار و مواضع ارتشبد فردوست در زمان حوادث سال‌های ۱۳۵۶–۱۳۵۷، که منجر به پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ شد، شایعاتی را دربارهٔ وی بر سر زبان‌ها انداخت. فردوست در خاطراتش عملکرد خود علیه حکومت پهلوی در زمان اوجگیری انقلاب را تأیید می‌کند. ازجمله، فردوست در صدور اعلامیهٔ بی‌طرفی ارتش در صبح ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، که منجر به پیروزی نهایی انقلاب شد، نقش تعیین‌کننده داشت (مراجعه به ویکی‌گفتاورد). در وفاداری او به خاندان پهلوی و همچنین نخست وزیر وقت (شاپور بختیار) ابهام‌هایی وجود دارد. کتاب خاطرات فردوست با نام «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» در دو جلد منتشر شده‌است. در جلد دوم کتاب، تصاویری از رجال پهلوی مشاهده می‌شود.

زندگی مخفی فردوست پس از انقلاب

جلسات فردوست با ساواک تا روزهای آخر ادامه دارد. پرویز ثابتی در کتاب در دامگه حادثه جلسات آخر را روایت می‌کند که فردوست در آن حضور دارد و از تظاهرات می‌گوید و برایش مسجل شده که حتما آیت الله خمینی به ایران می‌آید و قدرت را در دست می‌گیرد. خود فردوست می‌گوید ثابتی که فهمید کار از کار گذشته، ۱۰ روز پیش از ۲۲ بهمن برای خداحافظی به دفترش می‌آید و خبر می‌دهد که همتای آمریکایی‌اش به او قول داده که وی را در سازمان سیا مشغول خواهد کرد.
روز ۲۰ بهمن تلفنی از سمت افراشته شوهر خواهر فردوست به او می‌شود و قرار ملاقات بین مهندس مهدی بازرگان و فردوست گذاشته می‌شود. افراشته با بازرگان نسبت سببی داشته و به همین علت او واسطه شده است.  روز بعد قره باغی که به همراه سحابی و بازرگان بوده، با فردوست تماس می‌گیرد. روایت فردوست از این تماس اینگونه است: «آقایان با توجه به درگیری‌ها در سطح شهر از من خواستند که فردا صبح کمیسیونی در ستاد ارتش و با شرکت افسران عالی مقام تشکیل شود و اعلام نماید که ارتش از بختیار حمایت نمی‌کند. خواستم نظر شما را بدانم. من پاسخ دادم ضمن عرض سلام بگویید من کاملا موافقم. قره باغی گفت آقایان تشکر می‌کنند و فردا کمیسیون را تشکیل خواهیم داد.»
در این دوران فردوست شب‌ها به کلوپ ایران جوان در خیابان تخت جمشید می‌رفته است. او روزهای تعطیل را به دریاچه کرج می‌رفته اما در ایام انقلاب به علت سردی هوا، اوقات فراغت پنجشنبه و جمعه را در هتل هایت می‌گذرانده است. فردوست حضور شبانه خود در کلوپ را حتی تا شب ۲۲ بهمن ادامه می‌دهد اما خودش می‌گوید آن شب اصلا کلوپ تعطیل بود و در آن را از داخل بسته بودند.
فردوست در خاطرات خود درباره روز ۲۲ بهمن می‌نویسد: «صبح روز ۲۲ بهمن، طبق معمول، به بازرسی رفتم. حدود ساعت ۹:۳۰ یا ۱۰ قره‌باغی ‏از ستاد ارتش تلفن کرد و گفت که کمیسیون از ساعت ۷:۳۰ تشکیل شده و تیمساران ‏اعضاء کمیسیون می‌خواهند که شما هم تشریف بیاورید. گفتم: الساعه حرکت می‌کنم. ‏حدود نیم ساعت بعد به ستاد ارتش رسیدم. حدود ۱۰۰ سرباز مسلح در محوطه و ‏پشت نرده‌ها گشت می‌زدند. وارد اتاق کنفرانس شدم. حاضرین در اتاق برای احترام از جا ‏بلند شدند. در اتاق کنفرانس حدود ۳۰ افسر بودند که به علت کمی صندلی ۵ - ۶ نفر در ‏انتهای سالن ایستاده بودند. سرلشکر خسرو داد و سرلشکر امینی افشار، فرمانده لشکر یک ‏گارد، جزء ایستادگان بودند. اکثر حضار سپهبد و تعدادی سرلشکر و سه ارتشبد (قره‌باغی، شفقت و من) بودند. همه لباس نظامی بر تن داشتند و من طبق معمول با لباس سیویل ‏بودم. قره‌باغی در محل رییس قرار گرفت و سمت راست او به ترتیب شفقت، من، ‏بدره‌ای، ربیعی، حبیب‌اللهی و ... و سمت چپ سپهبد حاتم  و ‏دیگران نشسته بودند. قره‌باغی رو به من کرد و گفت: از صبح این کمیسیون تشکیل شده ‏و بحث بر سر این است که آیا ارتش از بختیار حمایت کند یا نه؟ نظرات موافق و ‏مخالف هست و تاکنون نظر کمیسیون مشخص نشده؛ بنابراین اعضاء کمیسیون خواستند که ‏شما بیایید و نظر خود را اعلام کنید.
‏ بدره‌ای (فرمانده نیروی زمینی) در کنار من نشسته بود. از او سوال کردم چه عده‌ای ‏در اختیار دارید؟ گفت: صبح حدود ۷۰۰ نفر بودند که تا این لحظه زیاد که نشده‌اند ‏ممکن است کم هم شده باشند! از او سوال دیگری نیز کردم. پرسیدم: مگر خیالی دارید؟ ‏بدره‌ای پاسخ داد: نه! کدام خیال؟! و افزود: اگر ما بتوانیم از سربازخانه‌ها دفاع کنیم ‏خیلی کار کرده‌ایم! مشخص بود که خیلی نگران است، ولی آرامش خود را کاملاً حفظ ‏می‌کرد. سپهبد ربیعی، که سمت راست بدره‌ای نشسته بود با دقت زیاد به حرف‌های من ‏گوش می‌کرد (احتمال می‌دادم که اگر آمریکا بخواهد کودتایی بکند او فرد شماره یک ‏آن‌ها خواهد بود). خسرو داد و امینی افشار نیز با دقت به حرف‌های من توجه داشتند. ‏سپس خطاب به حاضرین گفتم: قانون وظیفه ارتش را مشخص کرده و آن وظیفه عبارت ‏است از حفاظت از مرز و بوم ایران در مقابل ارتش متجاوز بیگانه و در وظیفه ارتش نوشته ‏نشده که از نخست‌وزیر هم باید پشتیبانی کند؛ بنابراین تیمسارانی که موافقند دست خود را ‏بلند کنند. همه بلند کردند و ربیعی موقعی بلند کرد که او را نگاه کردم. (البته این سخن ‏من صحیح نبود، زیرا قانون به استفاده از ارتش علیه دشمنان داخلی و نیز در حکومت ‏نظامی نیز اشاره داشت). سپس به سپهبد حاتم گفتم: لطفاً مطلبی در این زمینه بنویسید و ‏قرائت کنید که اگر نظراتی بود تصحیح شود و به امضاء اعضاء کمیسیون برسانید و ‏بلافاصله بدهید به رادیو که به عنوان خبر فوق‌العاده پخش کند! حاتم متن ‏را نوشت و قرائت کرد و همگی موافق بودند. متن برای امضاء اول به شفقت داده شد که ‏امضاء کند. او گفت که من وزیر جنگ دولت بختیارم و نمی‌توانم امضاء کنم. من امضاء ‏کردم و به ترتیب به امضای سایرین رسید.
در این زمان قره‌باغی ۲ بار به اتاق مجاور رفت ‏و به بختیار تلفن کرد. بار اول با عجله مراجعت کرد و گفت: اگر این صورت‌جلسه ‏امضاء شود خواهد رفت! گفتم: هیچ یک از آقایان نگفتند که بروند. ما وظیفه ارتش را در ‏قبال نخست‌وزیر مشخص کردیم. قره‌باغی دو مرتبه از اتاق خارج شد و مجدداً با عجله ‏مراجعت کرد و گفت: بختیار رفت! در این اثنا که قره‌باغی برای مکالمه با بختیار در ‏سالن نبود، حاتم از فرصت استفاده کرد و گفت: ارتشبد قره‌باغی مرا که جانشین او ‏هستم یک ماه است که نپذیرفته، ولی هر روز صبح تا غروب با ژنرال هایزر جلسه دارد و ‏هم اکنون نیز هایزر در ستاد است! سپهبد طباطبایی نیز نزد من آمد و گفت: اگر ‏اعلیحضرت مراجعت کند ما که این صورت‌جلسه را امضاء کرده‌ایم چه خواهیم شد؟ ‏گفتم: بگویید من مسوولم! طباطبایی تشکر کرد.»
فردوست تا ساعت ۴ بعد از ظهر ۲۲ بهمن در ساختمان دفتر ویژه اطلاعات بازرسی می‌ماند تا آنکه جمعیت به آن محل نیز هجوم می‌آورند و به سمت نخست وزیری می‌روند. خودش روایت می‌کند که نظافتکار ساختمان او را از پشت بام‌های ساختمان به در کوچه غربی هدایت می‌کند و در یکی از کوچه‌ها محمود نامجو قهرمان وزنه برداری جهان او را می‌شناسد و فردوست را به همراه استوار دوستی راننده شخصی‌اش از محل خارج می‌کند و به منزل دوستش دکتر امید می‌رود.
از طریق محمد علی افراشته شوهر خواهرش، مهندس بازرگان و تیمسار قره باغی با آن خانه تماس می‌گیرد و با فردوست صحبت می‌کنند و جویای حال او می‌شوند. در خاطرات فردوست اینگونه روایت شده که عصر ۲۳ بهمن مجددا مهندس بازرگان و  با او تماس گرفته‌اند و فردوست به منزل قرنی رفته است. قرنی از فردوست می‌خواهد با تیمسار بدره‌ای و تیمسار خسروداد ارتباط برقرار کند و به آنها بگوید دست از بچه بازی بردارند زیرا آنها قصد داشتند با واحد لویزان فردا کودتا کنند.
فردوست قبول می‌کند و ماجرا را اینگونه روایت می‌کند که قرنی از او خواسته چهار نفر برای فرماندهی نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی دریایی و ساواک معرفی کند. گویا قرنی به فردوست می‌گوید نخست وزیر بازرگان گفته این چهار نفر حداکثر در درجه سرتیپی داشته باشند.

مرگ

ارتشبد فردوست در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۶۶ درحالی که ۴ سال در بازداشت به سر می‌برد و به نگارش کتاب خاطرات خود می‌پرداخت بر اثر سکتهٔ قلبی درگذشت و در بهشت زهرا (قطعهٔ ۱۰۸، ردیف ۵۵، شماره ۲۵) به خاک سپرده شد.%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4%D8%A8%D8%AF_%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA.jpg#file