روابط خارجی بحرین

سیاست خارجی بحرین

بحرین در شورای همکاری کشورهای عرب خلیج فارس که در ۲۶ مه ۱۹۸۱ با پنج کشور خلیجی دیگر تشکیل شد، عضو می‌باشد. این کشور به‌طور کامل همسو با کلیه اقداماتی بوده‌است که کشورهای شورای همکاری خلیج در رابطه با هماهنگی در زمینه رشد اقتصادی و دفاعی و برنامه‌ریزی امنیتی اتخاذ کرده‌است. در دسامبر ۱۹۹۴ با تصمیم کشورهای همکاری خلیج برای از دور خارج کردن تحریم‌های درجه دوم و سوم علیه اسرائیل موافقت کرده‌است. در خیلی از زمینه‌ها توافقات دو طرفه خاصی منعقد کرده‌است.
در جنگ دوم خلیج از سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۱ بحرین جزء نیروهای ائتلافی بود که برای آزادسازی کویت جنگید. نیروی هوایی پادشاهی بحرین و نیروی هوایی پادشاهی انگلیس و نیروهای هوایی آمریکا برای تهاجمات هوایی در عراق از پایگاه هوایی شیخ عیسی پرواز می‌کردند. کما اینکه نیروهای دریایی ائتلاف درخارج از پایتخت (منامه) فعال بود. بحرین مورد اصابت موشکهای اسکادی قرار گرفت که از بغداد شلیک شدند. تعدادی از دانشجویان بحرینی که در عراق و کویت درس می‌خواندند ضمن اقدامات خصمانه توسط پلیس نظامی صدام حسین مفقود یا کشته شدند.
بعد از آزادسازی کویت بحرین روابطش با ایالات متحده را با امضاء توافقنامه‌ای بمدت ده سال در اکتبر ۱۹۹۱ تقویت نمود. در این توافقنامه نیروهای آمریکایی حق ورود به بنادر بحرین را بدست آوردند و به ایالات متحده اجازه داده شد که برای مقابله با بحران‌های آینده تجهیزات جنگی وارد کند. در تموز ۱۹۹۵ یک ستون پنجم آمریکایی در خلیج تشکیل شد که مقر آن در پایگاه هوایی آمریکایی بحرین در منامه می‌باشد. در سال ۲۰۰۳ رئیس‌جمهور آمریکا جورج دابلیو بوش بحرین را به عنوان همپیمان اصلی خارج از ناتو برای آمریکا محسوب کرد.
بحرین عضو فعال در ائتلافی بود که برای براندازی رژیم طالبان در افغانستان در سال ۲۰۰۱ تشکیل شد. در این رابطه پادشاهی بحرین کشتیهایی را برای ایجاد محاصره دریایی در اقیانوس هند برای مقابله با رزمندگان فراری طالبان و القاعده، تحویل داد. با این حال پادشاهی بحرین مخالف هرگونه عملی یکطرفه علیه عراق در سال ۲۰۰۳ بود و برای نشان دادن مخالفتش با واشینگتن دی سی، اعلام کرد که حاضر به پناه دادن به صدام حسین به عنوان راهی برای دوری کردن از جنگ می‌باشد.
وزارت امور خارجه، در روز جشن تولد مهاتما گاندی در ۲ اکتبر ۲۰۰۷، در مرکز بررسی و پژوهش بحرین با سفارت هند در کنفرانسی حول اهمیت فلسفه مهاتما گاندی برای دنیای عرب در قرن ۲۱ شرکت کرد. کنفرانسی که در آن آکادمیستهای عرب و هند و مسئولین سازمان ملل و دیپلماتها شرکت کرده بودند، حول آموزه‌های گاندی در اسلوب مسالمت‌آمیز و زاهدانه و روحانی وی بحث شد و به دنیای عرب امروز به‌طور خاص اشاره گردید. از میان سخنرانان یک آکادمیست لیبرال به نام عبدالله المدنی بود که روی دیدگاه اخلاقی گاندی تأکید کرد وگفت: «اگر به آدم‌ربایی و انفجار انتحاری و بریدن سر یا به بکارگیری شیوه‌های بربریت دیگر پناه برده شود، در آن صورت یاد و خاطره او (گاندی) در وجدان جهان دوام نمی‌آورد. با این اعتبار که صحت یک عمل در وضعیت شخصی نهفته‌است آنگونه که گاندی با خودش برخورد می‌کرد. اینکه کار قانونی را به کنار می‌گذاشت و از پوشیدن لباس به شیوه غربی امتناع می‌کرد و شیوه متواضعانه زندگی اش با لباس ساده اش ابراز می‌کرد و رژیم غذایی او گیاه‌خواری ساده بود و البته که اینها با رفتار رهبرانی مقاومت عربی که طرفداران خود را به تحریم غرب فرا می‌خوانند ولی درعمل برخوردار از زندگی و تولیدات و تکنولوژی غرب هستند، متفاوت است».

روابط بحرین با ایران

روابط بین بحرین و ایران از زمان انقلاب اسلامی ایران و کشف تلاش کودتا در بحرین در سال ۱۹۸۱ که توسط ایران طراحی و پشتیبانی شد، متشنج شد. کماکان بحرین نسبت به نقش ایران در آشوب‌های داخلی در قیام دهه هفتاد مشکوک می‌باشد. با این حال با عقب‌نشینی عراق به عنوان یک نیروی منطقه‌ای، بحرین با افزایش هماهنگی و همسویی منطقه‌ای، شروع به اتخاذ گام‌هایی جهت بهبود روابطش با ایران کرد. این تلاش‌ها شامل تشویق تجارت بین بحرین و ایران می‌شد.
اختلاف منطقه‌ای طویل‌المدتی با قطر پیرامون جزایر حوار و مرز دریایی در سال ۲۰۰۱ با حکم راه حل میانه توسط دادگاه عدالت بین‌المللی رفع گردید.

مداخله جویی ایران

در تابستان سال ۲۰۰۷ وقتی حسین شریعتمداری مشاور رهبر عالی انقلاب اسلامی علی خامنه‌ای و رئیس تحریریه روزنامه کیهان ایران خواهان انضمام بحرین به ایران شد و (مشابه ادعای صدام حسین نسبت به کویت در اواخر دهه هشتاد) آن را استان چهاردهم ایران دانست، تنش بین بحرین و ایران عملاً افزایش یافت. وزیر خارجه بحرین خالد بن احمد آل خلیفه این موضع ایران را «خیلی نگران‌کننده» نامید و افزود «حاکمیت قانونی کشورمان را خدشه دار می‌کند». اظهارات شریعتمداری، موجب تظاهرات اعتراضی در خیابان‌های بحرین شد و بدنبال آن وزیر خارجه ایران منوچهر متکی به منامه سفرکرده که برای رفع و رجوع این اظهارات بود و اینکه این حرف‌ها تنها نظر شخصی شریعتمداری بوده‌است.
روابط بین طوایف مختلف بحرین و ایران در ابتدا آنطور که بنظر می‌آید روی یک خط مستقیم پیش نمی‌رفت. بحرینی‌های شیعه که میزان نزدیکی شان به ایران زیاد است اما آن‌ها هوشیارند که هویت عربی خود را حفظ کنند؛ بنابراین نسبت به پیشنهادهای وابستگی دوگانه حساسیت نشان می‌دهند. (کما اینکه رئیس‌جمهور مصر حسنی مبارک در سال ۲۰۰۶ وقتی مدعی شد که عرب‌های شیعه در خلیج فارس، ستون پنجم ایران هستند، این اظهار نظر طوفانی از انتقادات در بحرین ایجاد کرد بنحوی که نایب رئیس مجلس نمایندگان بحرین از وی خواست که عذر خواهی کند). ولیعهد بحرین سلمان بن حمد آل خلیفه تصمیم گرفت که در رابطه با اعتقاد دینی و سیاسی شیعه توضیح دهد و اینکه شیعیان بحرین وابستگی شان به دولت بحرین است و گفت: «ما اول از همه بحرینی هستیم چه اپوزیسیون چه غیر اپوزیسیون. یک دیپلمات خارجی در بحرین در نوامبر۲۰۰۷ نکته‌ای را گفت که روزنامه ایندیپندنت منعکس کرد، مبنی براینکه شیعیان بحرین وطن‌پرست و مخلص هستند و مصالح خاص خود را دنبال می‌کنند.» او روزنامه‌نگاران را نسبت به گمراه شدن برحذر داشت و نیز نسبت به اینکه وانمود کنند که آن‌ها (شیعیان بحرین) مزدور و بازیچه رژیم کینه‌ورز شیعه در ایران می‌باشند برحذر داشت. دین یا مردم را از هم جدا می‌کند یا متحد می‌سازد. بحرینی‌ها و ایرانی‌های شیعه در برخی رشته‌های دینی که به زمان دولت صفویه برمیگردد از هم جدا هستند.
یک تحلیلگر آلمانی متخصص در امور خلیج فارس به نام ماکسیمیلیان تیرهاله می‌گوید: «عقیده شیعه در بحرین در نتیجه اختلاف بین شاخه معتدل اصولگرا با شاخه محافظ کار الاخباری بوجود آمده‌است.» این اختلاف و نزاع در اواخر قرن هیجدهم با پیروزی شاخه معتدل اصولگرا پایان یافت. اما با این حال مکتب محافظ کار بحرین را به عنوان مقر پیروانش برگزید. از آن زمان بحرین‌های شیعه، پیرو مذهب متفاوتی با تفاوت روشن نسبت به آنچه در ایران است می‌باشند. در خیلی از اوقات روحانی برجسته شیعه عیسی قاسم که نماینده مرجع دینی ایرانی خامنه‌ای در بحرین می‌باشد، این اختلاف بین دو مذهب را کمرنگ می‌کند. در هر حال این عامل یک عامل قوی برای تخریب نفوذ ایران می‌باشد. تنها اقلیت کوچکی از عناصر تندرو پیروی می‌کنند که در مرکز حقوق بشر بحرین متمرکز می‌باشد.
بین بحرینی‌های سنی وضعیت در خیلی از اوقات پیچیده‌است و خیلی از خانواده‌های تجاری و سیاسی سنی که بیشترین نفوذ را دارند اصلیتشان به ایران برمیگردد که به دلیل شرایط اقتصادی و وضعیت آزادتر اجتماعی در طول ۱۵۰ سال گذشته به بحرین مهاجرت کرده‌اند ولی هنوز خیلی از آن‌ها در خانه‌هایشان صحبت به زبان فارسی می‌کنند. این جامعه معروف به الهوله با حکومت دین سالار در تهران همسویی ندارد ولی تمایل به حفظ مصالح تجاری گسترده بین طرفین خلیج دارند و به احتمال رشد بازرگانی بین ایران و بحرین چشم دوخته‌اند. نویسنده شیعه بحرینی توفیق الریاش با اشاره به واکنش دولت بحرین و سازمان‌های مدنی نسبت به اظهارات شریعتمداری با تمسخر نوشت: «من از خودم می‌پرسم که چرا این هیاهو را مردمی هدایت کنند که وقتی وارد خانه‌هایشان می‌شوند و خانواده خود را می‌بینند زبانشان از زبان عربی به زبان فارسی تغییر می‌کند.»
رئیس سابق جمعیت سلفی اصالت اسلامی در بحرین، نماینده مجلس عادل المعاوده، نقطه نظر اسلامی سنی در ایران را چنین به روزنامه نیویورک تایمر بیان نمود: «اگر ایران به عنوان یک نیروی اسلامی و نه به عنوان یک نیروی شیعه برخورد می‌کرد در آن صورت عرب‌ها آن را به عنوان یک نیروی اسلامی منطقه‌ای قبول می‌داشتند؛ ولی وقتی به عنوان یک نیروی شیعه و با طرح و برنامه شیعی می‌آید، دیگر موفق نخواهد بود و به یک نیروی قوی اما مکروه و ناچیز تبدیل می‌شود.»

هسته‌ای ایران

قبل از انتشار برآورد اطلاعات ملی توسط ایالات متحده پیرامون برنامه هسته‌ای ایران در اواخر نوامبر ۲۰۰۷، عدم خشنودی بحرین در رابطه با عواقب احتمالی درگیری بین ایالات متحده و ایران رو به افزایش بود. تهدید حمله نظامی آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران موجب نگرانی هم دولت و هم اپوزیسیون که در کنترل شیعه است شده بود و هر دو طرف نگرانی‌های خود را ابراز داشته‌اند که نکند توافقات سیاسی حساسی که بین طرفین در زمان ملک حمد انجام شد را خراب کند.
علی‌رغم آن وزیر خارجه بحرین خالد بن محمد آل خلیفه گفته‌است: «اگر جنگ شروع شود هر اتفاقی ممکن است بیفتد. ایران یک رژیم مذهبی مسلمان شیعه است. در صورت تهاجم به ایران، ساکت کردن شیعه در بحرین را با مشکل مواجه می‌کند. تضاد بین ایران و جهان در این منطقه یک فاجعه خواهد بود.» یک نکته هم نماینده اپوزیسیون در پارلمان به نام جاسم حسین تأکید کرده‌است که: جنگ می‌تواند باعث نابودی مادی شود ولی تهاجم به ایران یعنی تهاجم به شیعه در بحرین. اختلافات مذهبی رشد خواهد کرد. اگر جنگ بشود هرچیز دیگری متوقف خواهد شد. امنیت در راس اولویت‌ها قرار خواهد گرفت.»
به دنبال افزایش تنش، نمایندگان پارلمان بحرین در دسامبر۲۰۰۷ را بر آن داشت که مصوبه غیر ملتزمی را در مجلس به رای بگذارند که استفاده از خاک کشور (بحرین) در هرگونه تهاجم به ایران را منع می‌کند. انتشار گزارش اطلاعاتی پیرامون برنامه هسته ایران موجب افزایش تردید در خلیج نسبت به اهداف سیاسی ایالات متحده در منطقه شد. یک علامت از این درگیری بین وزیر کار بحرین مجید العلوی با وزیر دفاع آمریکا رابرت گیتس در انستیتوی بین‌المللی بررسیهای استراتژیک در منامه در نشست سران حول امنیت در دسامبر ۲۰۰۷ بود، که طی آن علوی در مورد موضع ایالات متحده نسبت به زراد خانه هسته‌ای اسراییل با طرح سؤالی به چالش کشید. سؤال این بود که «سلاح هسته‌ای صهیونیست‌ها (اسرائیل) آیا خطری علیه منطقه هست؟ که گیتس جواب می‌دهد که ایران تهدید است و نه اسرائیل. بگفته روزنامه واشینگتن پست «این جواب موجب خنده و تمسخر مردم و مسئولین خلیج می‌شود.»

روابط با اتحادیه اروپا

بحرین به عنوان بخشی از شورای همکاری خلیج با اتحادیه اروپا در سال ۱۹۸۸ توافقنامه همکاری را امضاء کرده‌است.

روابط با انگلستان

بحرین دارای سفارت در لندن و انگلستان نیز یکی از چهار کشور اروپایی است که در منامه سفارت دارد. بحرین استقلال خود را در سال ۱۹۷۱ از انگلستان بدست آورد ولی روابط دیپلماتیک و بازرگانی خود را با انگلستان حفظ کرده‌است.

روابط با هند

هند همپیمان نزدیک به بحرین است و به گفته مسئولین هندی این کشور در کنار پادشاهی بحرین و شرکایش در شورای همکاری خلیج قرار دارد و عطف به تلاش‌های هند برای کسب کرسی دائمی در شورای امنیت سازمان ملل متحد، مسئولین بحرینی، هند را به ایفای نقش بیشتری در امور بین‌المللی برمی‌انگیزند. به عنوان مثال عطف به نگرانی از برنامه هسته‌ای ایران، ولی عهد بحرین خواستار ایفای نفش فعال در حل بحران مذکور شد.
روابط بین هند و بحرین به چند نسل برمیگردد؛ و شخصیتهای برجسته بحرینی موجب ایجاد روابط تنگاتنگی بین هند و بحرین بوده‌اند. مانند شاعر و قانونگذار ابراهیم العریض در قران ۱۷ که در مومبای تربیت یافت و دو روحانی شیعه صالح الکرزکانی و جعفربن کمال الدین از شخصیت‌های مؤثر در مملکت گولکندا بودند که مذهب شیعه را در شبه قاره هند انتشار می‌دادند.
سیاسیون بحرینی به منظور تقویت این روابط از زمان‌های دور تلاش می‌کرده‌اند. رئیس پارلمان خلیفه الظهرانی در سال ۲۰۰۷ در راس یک هیئت پارلمانی و سرمایه داران با رئیس‌جمهور هند و رهبر اپوزیسیون براتیب‌ها باتیل ملاقات نمودند و با رسانه‌های آنجا مصاحبه داشتند. برای سیاسیون بحرینی تلاش برای آموزش و کسب مشورت از هند به نسبت ایالات متحده یا کشورهای غربی دیگر آسان‌تر است.
در دسامبر ۲۰۰۷ «انجمن بحرین - هند» در منامه برای تقویت روابط بین دو کشور کارش را شروع کرد. این انجمن بریاست وزیر کار سابق عبدالنبی الشعله تلاش کرد که از این انجمن برای توسعه در جامعه مدنی و کار فعال برای تقویت روابط بین دو کشور استفاده نماید. براساس بیانیه افتتاحیه این انجمن، هدف انجمن صرفاً تقویت روابط بین دو کشور در زمینه روابط تجاری نیست بلکه هدف تقویت روابط در تمامی پهنه‌های زندگی سیاسی و امور اجتماعی و علوم و فرهنگ نیز می‌باشد. وزیر دولت درامور خارجه هندوستان احمد و همتای بحرینی اش نزار البحارنه در این انجمن حضور یافتند.
پادشاه بحرین حمد بن عیسی بن سلمان آل خلیفه در سفر رسمی به هند در فوریه ۲۰۱۴، ۴۵۰ میلیون دلار آمریکایی را برای تجارت دوجانبه و سرمایه‌گذاری بین دو کشور تأمین نمود.

روابط با پاکستان

۱۷ آوریل ۲۰۰۸: عملیات نهنگ عربی ۰۸ عبارت از مانور نظامی مشترک بین نیروهای دریایی پاکستان و بحرین و آمریکا بود که روی جنگ با زیر دریاییهای دشمن متمرکز بود.
بحرین و پاکستان از روابط دوستانه و عمیقی برخوردارند؛ ولی عهد سلمان بن حمد بن عیسی آل خلیفه در جریان سفرش به پاکستان از این کشور به عنوان «وطن دوم» خود اسم برد و گفت که بحرین، پاکستان را دارای جایگاه بسیار عالی به‌شمار می‌آورد. اقدامات مشترک بین دو دولت پاکستان و بحرین با افزایش معاملات بین طرفین همراه است. این معاملات در سال ۲۰۰۷ به سقف ۲۵۰ میلیون دلار رسیده‌است. سرمایه داران پاکستانی روی بازار و بنگاه‌های معاملاتی املاک در بحرین متمرکز هستند. کما اینکه سرمایه داران بحرینی معتقدند که پاکستان یک کشور مناسب برای سرمایه‌گذاری است و دارای امکانات کشاورزی خوبی می‌باشد.

روابط با کره جنوبی

در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۴ نایب وزیر کره جنوبی در امور چند جانبه و جهانی «شین دونگ ایک» با سفیر بحرین «عبدالله عبداللطیف عبدالله» معاون وزارت امور خارجه پادشاهی بحرین در سفرش به کره جنوبی ملاقات نمود. در این ملاقات طرفین با همدیگر نظراتشان پیرامون راه‌های جدید برای تقویت روابط بین کره جنوبی و بحرین را مورد تبادل قراردادند و روی شیوه‌های کار در زمینه حقوق بشر بحث کردند. نقطه نظرات مشترک بین دونگ ایک و عبدالله در جریان تبادل نظر ضروری در سطح بالا بین کره جنوبی و بحرین ادامه یافته‌است.

روابط با اسرائیل

تا امروز هیچ رابطه‌ای بین بحرین و اسرائیل نبوده‌است. اسرائیل بحرین را به عنوان یک کشور به رسمیت نشناخته‌است و بحرین نیز اسرائیل را به رسمیت نشناخته‌است. با این حال بحرین اجازه ورود شهروندان اسرائیلی بشرط گرفتن ویزا، به کشورش را می‌دهد.

روابط با قزاقستان

اولین سفر پادشاهی بحرین به قزاقستان در آوریل ۲۰۱۴ بود که پادشاه این کشور با رئیس‌جمهور قزاقستان نورسلطان نظربایف ملاقات نمود و یک توافقنامه بزرگ بین دو کشور در زمینه بازرگانی و سرمایه‌گذاری به امضاء رسید. بحرین کمک به نمایشگاه اکسبو استانا ۲۰۱۷ را ابراز نمود. بحرین سرمایه داران محلی و بخش خصوصی را برای مشارکت در این حادثه بزرگ تشویق نمود. کشور قزاقستان شورای سرمایه داران بحرینی –قزاقستانی را تأسیس کرد و طرح و برنامه‌ای را برای امضای توافقنامه پیرامون تشویق و حفاظت از سرمایه‌گذاری و پرهیز از مالیات دوگانه و فرار مالیاتی را به اجرا درآورد.

روابط با کوزوو

در ۱۹ مه ۲۰۰۹ بحرین رسماً کشور کوزوو را به عنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخت و در ۱۳ مارس ۲۰۱۴ بحرین با کوزوو روابط دیپلماتیک برقرار نمود.

روابط با مالزی

بحرین دارای سفارت در کوآلالامپور و مالزی دارای سفارت در منامه می‌باشد.

روابط با ترکیه

روابط بین بحرین و ترکیه رسماً در ۴ دسامبر ۱۹۷۳ بر قرار شد. روابط بین این دو کشور مثبت ارزیابی می‌شود. حجم بازرگانی بین آن‌ها به ۷۸٫۱ میلیون دلار آمریکایی در سال ۲۰۰۶ بالغ شده‌است. سپس در سال ۲۰۰۳ به دو برابر افزایش یافت و در سال ۲۰۰۷ حجم تجارت بین دو کشور به ۱۸۶۶ میلیون دلار آمریکایی رسید. بحرین و ترکیه اکنون روابط سیاسی دوستانه ای ندارند.

روسیه

روسیه دارای سفارت در منامه است و بحرین نیز دارای سفارت در مسکو می‌باشد.

روابط با قطر

بحرین دارای سفارت در قطر و قطر نیز دارای سفارت در بحرین است البته اکنون بحرین و قطر قطع رابطه کرده‌اند.