شناخت تیره‌های طایفه بازگیر

منشاء طایفه بازگیر

بازگیر، نام چند طایفة کوچنده و ساکن غرب ایران عمدتاً در استان‌های لرستان، ایلام، کرمانشاه. کرمان، سیستان، مازندران بازگیرها در اینکه نام طایفه‌هاشان از شغل نیاکانشان گرفته شده اتفاق نظر دارند. وجود طوایف دیگری به نام‌های «بازیار» و «بازوند» یا «بازبند» در لرستان، و همچنین کاربرد «بازاشکار» (= شکارکردن) در مناطق غرب، به ویژه قلمرو این طوایف، می‌تواند تأییدی بر نظر آنان و عمومیت شکار با باز، درمقطعی از تاریخ این مناطق باشد. (نک. مکری ۲۵)

خاستگاه قومی و نشان دود مانی درباره بازگیرها

دربارهٔ بازگیرها چندین نظر وجود دارد از جمله آنکه حدود ۳۰۰سال پیش شخصی به نام بازگیر در خرم‌آباد می‌زیسته وپسری به نام خان احمد داشته‌است.
نظر دیگرآنکه بازگیرها به صورت جمعی از میان ایل کلهر کرمانشاه به لرستان آمده و در مجاورت دریکوندها سکنی گزیده‌اند (برزوی ۴۴۶).
بازگیرها همیشه به صورت طایفهٔ مستقل به‌شمار می‌آمده و در مراسم مختلف از رؤسای طایفه بازگیر مستقلاً دعوت می‌شده‌است

بازگیرها ی لرستان

این طایفه منشأ خود را به ایل کلهر کرمانشاه می‌رسانند؛ هر چند که این ایل، در حال حاضر، تیره یا طایفه‌ای به نام بازگیر ندارد. دلیل بازگیرهای لرستان این است که نسل‌های گذشته و برخی از سالمندانشان، تا چند سال پیش، به کردی کرمانشاهی و با گویشی مشابه لهجة آن ایل گفتگو می‌کرده‌اند. طایفة بازگیر که پس از ورود به لرستان، به یکی از ایلات بالاگریوه (جودکی) پیوسته بوده، به علت ازدیاد نفوس، درگیری‌های محلی و نداشتن حق مالکیت، در سطح لرستان پراکنده و به ایلات و طوایف دیگر ملحق شده‌است. بازگیرها در لرستان، عموماً به صورت دامداران کوچنده و تا حدی زراعت پیشه، شروع به زندگی کرده‌اند. در اواخر دورة قاجاریه (زمان سالارالدوله)، گروهی از این طایفه با خرید محلی در لرستان به نام «طاف» کوچروی را ترک می‌گویند و به زراعت می‌پردازند؛ ولی به سبب ناامنی منطقه‌ای و همچنین اختلافات طایفه‌ای که تا قدرت یافتن رضاخان ادامه داشته، با دشواریهای اجتماعی مواجه می‌شوند، و زندگی چادرنشینی پیش می‌گیرند. پس از سرکوبی خوانین (بویژه بیرانوندها) در دورة رضاشاه، و حضور مأموران دولتی در لرستان، بازگیرها به‌تدریج آبادی‌نشین می‌شوند و اغلب، قوای دولتی را در شکست دادن بیرانوندها یاری می‌کنند؛ و به همین علت، بعدها، بیرانوندها از آن‌ها ادعای خونخواهی داشته‌اند که سرانجام، با ازدواج و دادن حداقل دو دختر به عنوان خونبها، خویشاوندی و صلح بین آن‌ها برقرار می‌شود.

همراهی طایفه بازگیر با سایر طوایف لرستان در زمان سالار الدوله

در زمان پادشاهی محمد علی شاه قاجار سالار الدوله برادرش به فکر گرفتن سلطنت می‌افتد وعشایر لر ستان را برای فتح تهران بسیج می‌کند در این زمان ریس مهر عالی بازگیر با کمک وراهنمایی معین السلطنه حاکم لرستان۱۶۰عدد تفنگ از سالارالدوله می‌گیرد و بین تیره‌های طایفه بازگیر تقسیم می‌کند تا همراه با سایر طوایف لرستان سالارالدوله را در فتح تهران یاری نمایند

بازگیرهای سفید وبازگیرهای سیاه در لر ستان

طایفة بازگیر لرستان به دو تیرة متمایز «بازگیرسفید» و «بازگیرسیاه» و تقسیم می‌شود. تیرة سفید خود را از تبار فردی به نام «بگ عالی» می‌دانند. بازگیرهای سفید پس از داراب فرزند بگ عالی به چهار تیرة «مووالی» (محمد ولی) و «نیرالی (نورعلی)» «یاری» «کلولی» و به زیر تیره‌های «بهادر» «علی» «ندر» «قمرالی» «صیفور» «قا سم» «نظربگ» «جوزعلی» «مراد خان» «شیرخان» «بیر خان» و «یاری» تقسیم می‌شوند. بازگیرهای سیاه تبار خود را فرزندان فردی به نام «دوشَم» (= دوشنبه) فرزند برخوردازمی دانند و به تیرةهای «سبزعلی» و «سبزوار» وزیر تیره‌های «کربلایی احمد خان» «کربلایی سهراب» «خان میرزا» «آغا لی» «محمد جافر» و «ولی» تقسیم می‌شوند. در مجموع، جمعیت تیرة سفید از تیرة سیاه بیشتر برآورد می‌شود.

کلانتران وکدخدایان طایفه بازگیر

ریس مهرعالی، ریس میرزا، ریس جمعه، عالی، شفتالی، حصربگ،فرزندان حصربگ علی اکبر کدخدای دولتی وجواد کدخدای محلی, حسن خان، محمد مراد، ولی خان

اسکان اجباری بازگیرها

در دوره پهلوی اول بعد از اسکان اجباری عشایرطایفه بازگیر را در منطقه طاف لرستان اسکان می‌دهند ولی بعد از چند سال سکونت درمنطقه طاف به دلیل سرما، سختی ودشواریهای زیاد واختلا فات محلی منطقه طاف را به حاج سید نبی موسوی وحاج خانجان رضایی ریس ایل پاپی می‌فروشند

محدوه جغرافیایی بازگیرها

بازگیرها عمدتاً در شهر و بخش‌های خرم‌آباد، ویسیان، معمولان، ملاوی، چَغَلْوَندی، پلدختر، مرکزی، مینودشت، ایلام، آبدانان، کرمان، سیستان و تعدادی در شهرستان بروجرد به حالت آبادی‌نشین به سر می‌برند. بازگیرهای لرستان حدود هزارخانوار برآورد می‌شوند و مرکز تجمعشان دهستان کُرِگاه است.

زبان طایفه بازگیر

بازگیرهای لرستان به زبان‌های لری و لکی صبحت می‌کنند وبازگیرهای استان ایلام و کرمانشاه به زبان کردی صبحت می‌کنند

بازگیرهای ایلام

از طوایف وابسته به ایل کرد هستند. این طایفه، خود را از فرزندان دو برادر به نام‌های طاهر و ظاهر می‌دانند که حدود شش تا هفت نسل پیش، به علت اختلافات ملکی و دشواری معیشت، از منطقة طاف در شهرستان خرم‌آباد لرستان، از بازگیرهای لرستان جدا شده و به منطقة آبدانان ایلام کوچ کرده‌اند. جمعیت کلّ این طایفه حدود پانصد خانوار تخمین زده می‌شود که حدود ۱۰۰ خانوار از آنان به صورت دامدار کوچنده زندگی می‌کنند. ییلاق آنان در منطقة «کَوَر» (کبیرکوه) و قشلاق آنان در منطقة دهلران است. این طایفه دارای هفت تیرة اصلی و یک تیرة وابسته است. تیره‌های اصلی عبارت اند از: صی مَمَه (صیدمحمد)، موسی، خَرْبُوزانی، جَوّار (جبّار)، شَپَکه، کَلَه شیر، داس مَکَش و تیرة وابسته به آنان دشتی است که به گفتة مطلعین محلی، از بستگان رئیس علی دلواری هستند که پس از نبرد با انگلیسی‌ها، در زمان جنگ جهانی اول، از راه خوزستان، به این منطقه مهاجرت کرده‌اند.

بازگیرهای کرمانشاه

از طوایف وابسته به ایل گوران (عمدتاً طایفه‌های بهرامی و حیدری) هستند. در گذشته جزو قلخانیها محسوب شده‌اند (مکری، ص ۲۵). این طایفه زادگاه اصلی خود را منطقه‌ای به نام «سراب بازان»، که جزو ناحیة ایلام بوده‌است، معرفی می‌کنند. تاریخ مهاجرت آنان به منطقة گوران را پیش از زمان نادرشاه و علت آن را ظلم والی آن منطقه به سبب اخذ مالیات می‌دانند. جمعیت این طایفه را در حدود ششصد خانوار تخمین زده‌اند که در «بان یاران» سرپل ذهاب و اطراف آن به سر می‌برند. حدود چهل خانوار از آنان هنوز کوچنده هستند که ییلاقشان چَرمان و آفتابی بَرْز است. طایفة آن‌ها از سه تیرة حق مراد، یارمراد معروف به یارگَه و حسن بازگیر تشکیل می‌شود.

شهدای طایفه بازگیر

سردار سپاه رشید اسلام و دلاور فاتح فاو سرتیپ شهیدعنایت اله بازگیر از بازگیرهای ساکن کهگیلو یه وبویر احمد، شهید علی محمد بابا نیا بازگیر، شهید ملکعلی کاوه بازگیر، شهید کیانوش بازگیر، شهید سهراب بازگیرالوار، شهید سیا مک علیزاده بازگیر، شهید سبزعلی بازگیر، شهید عرت اله بازگیر، شهید یوسف صدر بازگیر، شهید علی رضا بازگیر، شهید محمدرضا بازگیر، شهید پاپی رضا بازگیر، شهید یداله مریدی بازگیر، شهید علی جان بازگیر، شهید عباسعلی بازگیر، شهیدعلی بازگیر، شهیدرسول بازگیر، شهید مهرداد بازگیر، جانبازشهید یداله بازگیر، شهید فرامرزبازگیر، شهید عصمت اله بازگیر، شهید صفر بازگیر، شهید صیدجعفر کرمی، دانش اموزشهید مهدی بازگیر، جانباز شهید محمد علی بازگیر، شهید بهمن بخشی بازگیر، شهیدعیسی بازگیر از شهدای شهرستان قلعه گنج، شهید مجید بازگیر، شهید مهدی بازگیر، شهیدمعصومه بازگیر، شهید نارک بازگیر، شهید زینب بازگیر، شهید رضا گچیان بازگیر، شهیدعلی رضا رجب پور بازگیر