علوم دامی

تاریخچه دامپروری در ایران

بنا به مدارک موجود سابقه دامداری در ایران به بیش از ۷ هزار سال می‌رسد. شاید شروع دامداری در ایران جهت دسترسی دام‌ها به منابع علوفه به صورت شبانی یا دام مهاجر و عمدتاً به صورت کوچ و ده نشینی بوده‌است. به تدریج در طی گذشت هزاران سال با توجه به نیاز زمان مراکز کشاورزی وسیع تر و در کنار آن شهرها ایجاد شده‌است.

مباحث

علوم دامی توانایی‌هایی را در زمینه صنایع کشاورزی، مهارت در مباحث تئوری و عملی تولید و پرورش حیوان، امنیت محصولات غذایی، جنبه‌های اخلاقی کیفیت و امنیت غذایی، رفاه حیوان، تغییر روش‌های قدیمی، و تلفیق تئوری و عملی مهارت‌های صنعتی ارائه می‌کند.
عمده مباحث در کارشناسی علوم دامی دربارهٔ فیزیولوژی، تغذیه، ژنتیک واصلاح دام است.
مبحث تغذیه دام به‌طور تخصصی شامل گرایش‌های تغذیه نشخوارکنندگان وتک معده‌ای ها(خوک، اسب، طیور)می‌باشد.
ژنتیک واصلاح دام در دو سطح سلولی-مولکولی (شناسائی حیوان دارای ژن مورد نظر با استفاده از مارکرها- تولید حیوانات ترانسژنیک) و همچنین در سطح روش‌های اصلاح ژنتیک کمی به انتخاب حیوانات برتر از نظر سطح تولید و ماندگاری یا مقاومت به بیماری‌ها و شرایط سخت آب وهوائی می‌پردازد.
فیزیولژی دام به‌طور اختصاصی در علوم دامی به بررسی و مطالعه نقش عوامل تغذیه‌ای ومحیطی در بهبود تولید و تولید مثل دام برای بیشینه کردن فراورده‌های دامی می‌پردازد. اما این بخش حاوی زیر واحدهای فیزولوژی رشد و فیزیولوژی گوارش نیز است.

چالش‌ها و مشکلات

برای رسیدن به توانایی بالقوهٔ خودکفایی محصولات لبنی وگوشتی و تولیدات دامی کشور، نیاز به متخصصان علوم دامی در واحدهای پرورشی و تولیدی در سراسر کشور حس می‌شود تا نیل به اهداف توسعه کشاورزی پایدار و رقابت با بازارجهانی محقق شود. اخیراً تحقیقاتی در مورد تولید گوشت آزمایشگاهی و شیر آزمایشگاهی انجام شد که با موفقیت‌هایی همراه بود، اما این تولیدات بسیار گران و پر هزینه تر از روش سنتی هستند و علاوه بر ان طعم مشابه واقعی نداشتند و برای طعم و رنگ واقعی به ناچار باید افزودنی‌هایی همانند رنگ مصنوعی و پودر خون و چربی اضافه می‌کردند که این موارد هم صنعتی بودند و هم وابسته به دام، و همچنین خواص تغذیه‌ای همانند مقدار پروتئین و ویتامین و موادمعدنی گوشت و شیر واقعی را نداشتند، که متخصصان این زمینه را با مشکلات جدی رو به رو کرده‌است؛ بنابراین قابل رقابت با محصولات ارگانیک نخواهند بود.
دربارهٔ اهمیت اقتصادی و تعداد شاغلین کشور در صنعت دامپروری فقط به این بسنده می‌کنیم که تنها در یکی از زیر بخش‌های دامپروری یعنی صنعت طیور سرمایه‌گذاری‌های زیادی انجام شده‌است. گفته می‌شود که صنعت طیور بعد از نفت و خودرو، بزرگ‌ترین صنعت کشور به حساب می‌آید.
رشته مهندسی علوم دامی بدان جهت " مهندسی " نامیده شده‌است که در واقع در این رشته از تلفیق تکنولوژی علوم مهندسی و دامپروری استفاده می‌شود. مهندسی علوم دامی ترکیبی از رشته‌های جانورشناسی، دامپزشکی، زیست‌شناسی، ژنتیک، تغذیه و بیوشیمی است.  در آزمون سراسری سال ۱۳۹۷ عنوان "مهندسی" برداشته شد و "کارشناسی علوم دامی" خوانده می‌شود. تعریف دیگری از رشته علوم دامی: علوم دامی، علم و فن آوری مورد استفاده در پرورش حیوانات برای به دست آوردن محصولات یا خدمات انسانی (گوشت، شیر، تخم مرغ، پشم، عسل، تار ابریشم، ورزش سوارکاری) است. بعبارت دیگر، یک رشته جامع و یکپارچه است که در آن برنامه‌های کاربردی خاص از چندین رشته وجود دارد: ژنتیک حیوانی، فیزیولوژی جانوری (از جمله تولید مثل و تغذیه)، رفتارشناسی، اپیدمیولوژی، بهداشت، جایگاه و مکانیزاسیون، بوم‌شناسی، آمار و علوم کامپیوتر، ملاحظه می‌گردد که این رشته بسیار متنوع است و بخش‌های بزرگی از اقتصاد صنایع بالا دستی را در بر می‌گیرد. سیستم تولید غذا در حال حاضر نه تنها باید توانایی خود را برای تغذیه مردم فزاینده شهرها نشان دهد بلکه به معادله پیچیده صادرات، حفظ محیط زیست، مسائل اجتماعی و بهداشتی نیز بپردازند. در این میان روش‌های اگرواکولوژی با ترکیب نوآوری‌های تکنولوژیکی و سازمانی، می‌تواند پاسخ این معادله پیچیده را فراهم کند. برای مثال ممانعت از استفاده از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در خوراک دام وطیور و جلوگیری از بروز مقاومت دارویی در انسان، وظیفه ای است که تنها از عهده متخصصین علوم دامی بر می آید و رابطه نزدیکی با سلامتی جوامع بشری دارد. با پیچیده‌تر شدن جوامع انسانی و بزرگتر شدن جمعیت‌های شهری و نیاز به تأمین پروتئین حیوانی سالم، من البعد نمی‌توان انتظار داشت که مواد غذایی سالم به صورت اتوماتیک و پایدار توسط جوامع روستایی تولید می‌شود چرا که نیاز است وزارت کشاورزی با بهره‌گیری از تخصص مهندسین کشاورزی و علوم دامی در جهت رفع نیازهای جامعه رو به رشد ایران به غذای سالم اهتمام بیشتری به خرج دهد. حدود ۴۰ سال پیش هدف دامپروری افزایش تولید شیر و گوشت بوده‌است ولی امروزه تولید پایدار محصولات پروتئینی مد نظر است. امروزه نتایج تحقیقات نشان داده‌است که اگر ما بتوانیم دام‌های مقاوم به بیماری پرورش دهیم نیاز نیست که داروهای زیادی توسط انسان مصرف شود. بعبارت دیگر یکی از راه‌های کاهش مصرف دارو، اصلاح ژنتیکی دام در جهت مقاومت نسبت به بیماری‌ها است.
رشته مهندسی علوم دامی رابطه مستقیمی با سلامتی جامعه دارد و یکی از وظایف کارشناسان علوم دامی نظارت بر کیفیت محصولات پروتئینی می‌باشد برای مثال باید بر نحوه برداشت ذرت علوفه ای برای تهیه ذرت سیلو شده نظارت شود تا آلودگی ذرت سیلو شده به قارچها کاهش یابد و در نهایت از ورود قارچها به بدن گاو شیری جلوگیری بعمل آمده و شیر سالمی به تغذیه انسان برسد. یا مثال دیگر تولید گوشت مرغ طبیعی و بدون استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها است. متأسفانه امرزوه استفاده از آنتی‌بیوتیک در پرورش مرغ موجب بروز مقاومت میکروبی نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها شده‌است که با استفاده از علوم مرتبط با دامپروری، قابل پیشگیری است.
یکی از بزرگترین مشکلات سلامتی انسان‌ها در روزگار حاضر مقاوم شدن باکتری‌ها به انتی بیوتیک‌ها است که کنترل آن وظیفه متخصصین علوم دامی است.

گرایش‌ها

در مقطع کارشناسی پیوسته：علوم دامی
در گذشته شامل دو گرایش دام و طیور می‌شد و بعد از سال 1395 این دو گرایش حذف شدند و رشته ای واحد که تلفیقی از هر دو است را به وجود آوردند، علوم دامی(جامع).
دانشگاه‌های مورد پذیرش در مقطع کارشناسی عبارتند از:
دانشگاه دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، دانشگاه جامع علمی کاربردی، دانشگاه فنی و حرفه ای
رشته علوم دامی دارای 6 گرایش در مقطع کارشناسی ارشد و 4گرایش در مقطع  دکترا می‌باشد . ارشد شامل: مدیریت دامپروری،    ژنتیک  و اصلاح دام و طیور،  فیزیولوژی  دام و طیور،  تغذیه  دام،  تغذیه  طیور و  زنبور  عسل است. در مقطع تحصیلی دکتری شامل: فیزیولوژی  دام و طیور،  تغذیه  دام،  ژنتیک  و اصلاح دام و طیور و   تغذیه طیور طبق سر فصل‌های جدید وزارت علوم است.