محمد کرام الدینی

نخستین روزها

محمد کرام‌الدینی دربارهٔ اولین روزهای زندگی خود چنین نوشته است:
در شناسنامه‌ام نوشته‌اند که در روز سوم خرداد ۱۳۳۴ متولد شده‌ام. پدر و مادرم هم این را تأیید کرده و گفته‌اند که چون ادارهٔ ثبت احوال در همسایگی بوده و به علاوه، مسئول صدور شناسنامه با پدرم سلام و علیکی داشته، روز تولدم در شناسنامه‌ام درست ثبت شده است. آن طور که می‌گویند، در زیر یکی از قُبه‌های گلیِ اتاقی، در خانه‌ای از جنسِ خشتِ خام و کاه‌گِل‌اندود در یکی از کوچه‌های خاکی شهر سیرجان، بنا به رسم زمانه، روی پشته‌ای خاک رُس، دیده به روشنی جهان گشوده‌ام. 
کودکی را در زیر سقف‌های گنبدی گذراندم. درون اتاق رو به سقف دراز می‌کشیدم، چشم در درزهای بین خشت‌های سقف می‌چرخاندم، با گردش در میان آن‌ها در کوچه‌های خیال غرق و گم می‌شدم و به خواب می‌رفتم. هرگز فراموش نمی‌کنم روزی را که در همان عالمِ کودکی برای اولین بار قدم به اتاقی گذاشتم که سقفش تیرآهنی، سفیدکاری و مسطح بود. خدا می‌داند چه اندازه می‌ترسیدم که سقف بر سرم فرود آید.

کودکی

کودکی در سیرجان:
دورهٔ ابتدایی را در دبستان بَدِر واقع در انتهای بازار سیرجان سپری کردم. به همین سبب هنوز مزهٔ حلواهای کشی حاج مصیب حلوافروشِ سر بازار را پای دندان دارم. دبستان بدر انتهای بازار مسگرها بود. هنوز زنگ ضربه‌های آهنگین چکش‌های مس‌گران بازار که مدت‌هاست خاموش شده‌اند در گوشم طنین دارند. در آن روزها، گاه همین سنفونیِ ضربه‌هایِ چکش‌هایِ مسگرها همراه با باد شدت می‌گرفت، از لای پنجرهٔ کوچک و بستهٔ اتاق درس دبستان به سویم می‌وزید، هوش و حواسم را بر خود سوار می‌کرد و به دوردست‌ها می‌برد، به سرزمین‌های افسانه‌ای قصه‌هایی که هرگز ندیده بودم. هنوز پس از گذشت دهه‌ها، صدای ضربه‌های منظم برخورد چکش با ظروف مسی، احساس حبس در قفس کلاس و تمنای آزادی به سویم می‌آورد.

آشنایی با کتاب و مطبوعات

محمد کرام‌الدینی این فرصت را پیدا کرد که از نخستین روزهای نوجوانی و همزمان با تحصیل در دبیرستان ابن سینای سیرجان، در یکی از سه کتاب‌فروشی شهر نیز به کار اشتغال داشته باشد. کار در آن کتاب‌فروشی و سروکار داشتن دائم با کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌ها زندگی آیندهٔ او را تحت تأثیر قرار داد و سبب آشنایی و روی آوردن او به دنیای مطبوعات و کتاب شد.

کاریکاتورسازی

محمد کرام الدینی دربارهٔ شروع کاریکاتورسازی خود چنین گفته است:
... سال ۱۳۵۰ شانزده‌ساله بودم و در یکی از سه کتاب‌فروشی شهر کوچک سیرجان کار می‌کردم. در آنجا علاوه بر کتاب، مجله و روزنامه هم می‌فروختیم. به همین علت با کتاب‌ها و مطبوعات آن زمان نسبتاً آشنا بودم. یکی از دوستان که سری در مطبوعات داشت و از سوی دیگر می‌دانست من طراحی و نقاشی‌م زیاد بد نیست، سوژه‌ای داد که من بر اساس آن کاریکاتوری بکشم. آن سوژه را خوب به یاد دارم: در آن زمان چین تازه به عضویت سازمان ملل متحد درآمده بود. در آن کاریکاتور «اوتانت» که در آن موقع دبیر کل سازمان ملل متحد بود، در حال خوش‌آمدگویی به مائو تسه‌تونگ، رهبر وقتِ حزب کمونیست چین بود و می‌گفت: «بفرما! حالا نوبت رقص شماست!»
چاپ شدن این کاریکاتور در آن زمان برای من موفقیتی بزرگ بود و مشوقی شد برای کارهای بعدی. سعی می‌کردم روزنامه‌ها و مجلات مختلف را ورق بزنم و کارهای همهٔ کاریکاتوریست‌های آن زمان را ببینم. کارهایم یکی پس از دیگری در مجلات چاپ می‌شد و در سال ۱۳۵۰ در مسابقه‌ای که از سوی یکی از نشریات برگزار شده بود، برندهٔ سه سکهٔ طلا شدم. فکر می‌کنم در آن زمان بهای هر سکهٔ طلا حدود پنجاه تومان بود ... طولی نکشید که آوازهٔ کاریکاتورسازی من در شهر کوچک سیرجان پیچید. دوستان و آشنایان و اهل فامیل به خانه‌مان می‌آمدند، می‌نشستند و می‌خواستند که کاریکاتورشان را بکشم! در آن زمان تصور عموم همشهریان این بود که کاریکاتور یعنی تصاویر بینی‌‌دراز، دهان‌گشاد و مضحک از چهرهٔ آدم‌ها. این بدفهمی چندان خوشایندِ من نبود و مرا آزار می‌داد. چون به نظر من کاریکاتور وسیله‌ای برای انتقال پیام بود؛ عقیده داشتم اهمیت پیامی که در پشت تصویر کاریکاتور وجود دارد، از فرمِ کار کمتر نیست. به بیان دیگر، کاریکاتور برای من وسیله‌ای برای انتقال حرفی و پیامی به شکل طنز تصویری بود...

ورود به دانشگاه و شروع تصویر سازی و نقاشی

محمد کرام الدینی در سال ۱۳۵۳ از دبیرستان فارغ‌التحصیل و برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ مورد علاقهٔ خود، یعنی زیست‌شناسی در دانشگاه اصفهان مجبور به ترک خانهٔ پدری و مهاجرت شد. اما در اصفهان، پایتخت فرهنگی و هنری ایران به فعالیت‌های هنری پرداخت و در کنار درس زیست‌شناسی و دانشگاه به کارهای طراحی گرافیک و تصویرسازی روی آورد و تجربه آموخت.
...مثلاً توی خیابان چهارباغ اصفهان مغازه‌ای بود که در واقع کارگاه نقاشی آبرنگ یرواند نهاپتیان، یکی از نقاشان زیردست آن روزگار بود. هر چند وقت یک بار می رفتم و جلو ویترین آن می‌ایستادم و به تنهایی مدتی به تنها نقاشی آبرنگی توی ویترین آن که هر چند وقت یک بار نو می‌شد، نگاه می‌کردم، بعد می‌آمدم و آن نقاشی را با استفاده از حافظه‌ام کپی می‌کردم...رفته رفته پس از کارهای مداوم عملی و نظری در این زمینه، شدم یک تصویرساز و طراح گرافیست و پوسترساز رایگان. منظورم این است که تعداد زیادی پوستر و بروشور برای نمایش‌ها و همایش‌های آن زمان طراحی کردم؛ بیشتر بی‌مزد و منت و همزمان در مطبوعات آن روزگار نیز طرح و کاریکاتور می‌کشیدم...

آغاز معلمی

محمد کرام‌الدینی در تیرماه ۱۳۵۷ از دانشگاه اصفهان فارغ‌التحصیل شد، در سال ۱۳۵۸ به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد، به سیرجان بازگشت و کار در مدارسِ روستاهای پیرامون شهر را آغاز کرد. او از این سال‌های تدریس خاطره‌هایی جالب دارد. مثلاً از روزگارِ تدریس در دبیرستان پاریز چنین یاد می‌کند:
... در آن زمستان سردِ بی‌باران در آن دبیرستانِ کوچکِ روستایی دانش‌آموزانی داشتیم که هر روز پای پیاده از راه‌های دور می‌آمدند، با کوله باری از کتاب، دفتر، قلم و نان خشکیده. نیمروز در صفی در زیر سقفِ راهرو کوتاه مدرسه بر زمین می‌نشستند، نان خشکیده در آب سرد فرو می‌بردند و به دهان می‌گذاشتند، تا جان داشته باشند و بتوانند به رهپویایی تنها راهِ فرهنگ و اعتلای گونهٔ آدمی، یعنی راهِ تعلیم و تربیت ادامه دهند...
محمد کرام‌الدینیِ جوان در این سال‌ها به کار تدریس زیست‌شناسی در شهر زادگاه خویش و روستاهای آن ادامه داد. او خود با ذکر خاطره‌هایی از کار با دانش‌آموزان در آن سال‌ها، چنین یاد می‌کند.
... در آن روزهای زیبای پایان اسفندماه همراه با دانش‌آموزان‌مان به سفری علمی رفته بودیم به ناحیه‌ٔ گرمسیری جنوب آن شهرستان، نزدیک حاجی‌آباد. جوانانه در جستجوی گیاهان نورسته‌ٔ اسفندماه، خوش خوش و گلچین گلچین تا نزدیکی‌های خیمه و خرگاه چادرنشینان رفتیم. پیش که می‌رفتیم، از زیر هر بوته خرگوشی، خارپشتی، کبکی، تیهویی یا سوسماری هراسان به دیگر سو می‌گریخت و گورخرهای آسیایی گَلّه گُلّه در دوردست‌ها در حرکت بودند. ناگهان، پیرزنی چادرنشین که در آستانه‌ی چادر ایستاده بود، با مشاهده‌ٔ نسل جوان و نوجوان که وقت خود را صرفِ در آوردن ریشه‌های نمونه‌های گیاهی از درون خاک می‌کنند، با دست مساحتی به اندازه‌ٔ تقریبی یک متر مربع روی زمین رسم کرد و به لهجهٔ عشایری خود چنین گفت: دست نگه دارید. یک ماه بعد بیایید. من از این اندازه از همین زمین یک بغل گُل برایتان خواهم چید که در آن از هیچ نوع گُلی دوتا نباشد. می‌ترسم بچه‌ای نسل گیاهی را براندازد. شگفتا! او که فقط در دامان طبیعت درس آموخته بود، سال‌ها پیش از برگزاری کنفرانس زمین در ریودوژانیروی برزیل (۱۹۹۲)، تنوع زیستی، غنای گونه‌ای، فراوانی نسبی گونه‌ها و لزوم حفاظت از آن‌ها را به زبانی ساده بیان می‌کرد! می‌اندیشیدم با خود: اکنون از آن تنوع زیستی چه مانده است پایدار؟..
او در سال ۱۳۶۵ به تهران انتقال یافت و در مدارس جنوب شهر تهران و نیز در مدرسهٔ بین‌المللی تهران به تدریس زیست‌شناسی پرداخت. در سال ۱۳۶۶ در آزمون کارشناسی ارشد زیست‌شناسی پذیرفته شد و بدین ترتیب همزمان با تدریس به ادامهٔ تحصیل پرداخت.
محمد کرام الدینی در سال ۱۳۷۰، پس از به پایان رساندن دورهٔ کارشناسی ارشد زیست‌شناسی، به علت سوابق علمی، آموزشی و پژوهشی به عنوان معلم نمونهٔ کشور برگزیده شد و در پی آن در سال ۱۳۷۱ برای تدریس زیست‌شناسی در مدارس ایرانی سوریه و لبنان راهی این کشورها شد.

انتشار ره‌آورد

زندگی در کشورهای عربی در میان یادگارهای تاریخی اسلامی تجربه‌های بسیاری به او آموخت. او هنگام اقامت در شهر دمشق به تدریس قناعت نکرد، بلکه در اوقات فراغت از یاددهی به یادگیری تغییر وضعیت داد و به آموختن زبان فرانسه پرداخت. هم‌چنین با وجود دشواری‌های کار مطبوعاتی فارسی زبان در کشوری بیگانه، نشریه‌ای علمی - آموزشی «ره‌آورد» را در دمشق بنیاد نهاد.
... اندیشهٔ انتشار نشریهٔ ره‌آورد در واپسین روزهای ۱۳۷۱ ...در کشوری بیگانه چندان عاقلانه و حساب‌شده جلوه نمی‌کرد و عملی نمی‌نمود. چه، از یک سو شمارِ اندک همکاران و از سوی دیگر نبودِ امکانات فنی برای چنین کاری که حتی الگویی برای آغاز به کار در اختیار نداشت، برای به تعطیل کشاندن این اندیشه کافی بود....

معلم بین‌المللی

محمد کرام‌الدینی در سال ۱۳۷۳ به کشور بازگشت، به تدریس در مدرسهٔ بین‌المللی – تطبیقی تهران ادامه داد و همزمان به دعوت دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی همکاری با گروه زیست‌شناسی این دفتر را به عنوان کارشناس آغاز کرد.

ادامهٔ تحصیل در چین

در سال ۱۳۷۶ برای گذراندن کارگاه آموزش بزرگ‌سالان به چین رفت و پس از کسب تجربه‌هایی از زندگی در چین، به وطن بازگشت.
... در چین کارگاه آموزشی داشتتیم، کارگاهی واقعی. سراسر ایالت جیانگ سو چین را زیر پا گذاشتیم در بازدید از کار و کمّ و کیف آموزش کارگران چینی در کارگاه‌ها، کارخانه‌ها، اداره‌ها، کشتزارها و مانند آن‌ها. برایم بسیار جالب بود که این مردم چگونه با درآمد بخور و نمیر همیشه به طور منظم کار می‌کنند، از بام تا شام یکسره. حداقل غذا را می‌خورند، قناعت‌پذیرند و انتظارات بسیاراندک دارند... خلاصه، دریافتم که با اخلاق و روحیه‌های بسیاری از ما تفاوت‌های بسیار دارند...

کارشناس کتاب‌های درسی زیست‌شناسی

محمد کرام‌الدینی پس از بازگشت به میهن، این بار مسئولیت گروه زیست‌شناسی دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی را به عهده گرفت و آن را تا تیرماه ۱۳۸۵، یعنی زمان بازنشستگی ادامه داد.

ادامهٔ تحصیل در استرالیا

محمد کرام‌الدینی در سال ۲۰۰۲ تحصیلات تکمیلی خود را در رشتهٔ مدیریت تغییر در علوم اجتماعی در دانشگاه غرب سیدنی با پایان‌نامه‌ای تحت عنوان «رویکرد پروژه‌محور در آموزش علوم» به پایان رساند.

المپیاد زیست شناسی کشور

یکی از کارهای به یاد ماندنی و مؤثر محمد کرام‌الدینی بنیادگذاری المپیاد زیست‌شناسی ایران در سال ۱۳۷۷ است که بر آموزش زیست‌شناسی کشور اثرهای عمیق و بسیار گذاشت  . محمد کرام‌الدینی در این سال المپیاد زیست شناسی ایران را در باشگاه دانش پژوهان جوان وابسته به وزارت آموزش و پرورش بنیان گذاری کرد و به مدت هشت سال ریاست آن را به عهده داشت. دانش‌آموزان ایرانی در مدت ریاست او ۳۰ مدال جهانی به رنگ‌های گوناگون از نقاط مختلف جهان به کشور آوردند. به علاوه، از سال ۱۹۹۹ همه سال یکی از داوران المپیاد جهانی زیست‌شناسی که در ۱۵ کشور مختلف (سوئد، ترکیه، بلژیک، لتونی، روسیهٔ سفید، استرالیا، چین، آرژانتین، کانادا، هندوستان، کرهٔ جنوبی، سویس، اندونزی ، دانمارک، ویتنام و ایران) برگزار شده‌اند، بوده‌است.

فعالیت‌های مطبوعاتی، تألیفی و ترجمه‌ای

محمد کرام‌الدینی فعالیت‌های مطبوعاتی خود را در دوران نوجوانی آغاز کرد و نخستین آثار خود را هنگامی که دانش آموز دبیرستانی بود در مطبوعات به چاپ رساند. در سال‌های جوانی نیز به همکاری با مجلات علمی، آموزشی و حتی ورزشی ادامه داد. در سال ۱۳۷۱، هنگامی که در شهر دمشق به تدریس اشتغال داشت، نشریه‌ای علمی - آموزشی و فارسی زبان تحت عنوان ره‌آورد را سردبیری می‌کرد. او به علاوه در آنجا کتاب‌چه‌هایی از جمله با عنوان‌های «دانشمندان چگونه می‌اندیشند» و «کمی درشت‌تر» را به زبان فارسی برای استفاده دانش‌آموزان منتشر کرد.
او در سال ۱۳۷۳، پس از بازگشت به ایران، همکاری با «دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی» در «سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی» را آغاز کرد و در آنجا به کارشناسی برنامه‌ها و کتاب‌های درسی علوم تجربی ابتدایی و راهنمایی و به ویژه زیست‌شناسی متوسطه و پیش‌دانشگاهی پرداخت. او در سال ۱۳۸۳ سردبیری فصل‌نامه رشد آموزش زیست‌شناسی را به عهده گرفت که تا کنون آن را ادامه می‌دهد.