رأی بدیل

رأی بدیل (به انگلیسی: Alternative vote یا AV) نوعی نظام انتخاباتی اکثریتی و ترجیحی است که رأی‌دهنده نامزدان را بر مبنای صلاحیت در برگهٔ رأی رتبه‌بندی می‌کند. نامزدی که اکثریت مطلق رتبه‌های اول برگه‌های رأی را کسب کند، برنده خواهد بود. اگر نامزدی با این شرایط موجود نبود، نامزدی که کمترین رتبه‌های اول را دریافت کرده حذف می‌شود و رأی‌هایش به حساب نامزدان باقی‌مانده‌ای واریز می‌شود که در رتبهٔ دوم ترجیحات برگه‌های رأی قرار گرفته‌اند. این مراحل آنقدر تکرار می‌شود تا بالاخره یکی از نامزدان حائز اکثریت مطلق آرا شود. در این روش وضعیت شمارش آرا به‌گونه‌ای است که گویی دورهای حذفی متعدد برگزار می‌شود ولی همگی فقط با یک نوبت رأی‌دهی. از این رو نام دیگر این نظام انتخاباتی دورحذفی سریع (به انگلیسی: Instant run-off voting یا IRV) است. انتخابات با روش رأی بدیل معمولاً در حوزه‌های انتخاباتی تک‌نفره برگزار می‌شود.
مهم‌ترین حسن روش رأی بدیل به روش رایج نخست‌نفری آن است که نامزد پیروز به جای کسب اکثریت نسبی، اکثریت مطلق آرا را کسب می‌کند و در نتیجه از مشروعیت و پشتوانهٔ بیشتری برخوردار است. این دقیقاً همان فلسفهٔ نظام انتخاباتی دومرحله‌ای است که در ایران و افغانستان برای تعیین رئیس‌جمهور به کار می‌رود، با این تفاوت که هزینه‌های گزاف دور دوم انتخابات، از روی دوش برگزارکنندگان و نامزدان، برداشته می‌شود و در وقت رأی‌دهندگان نیز صرفه‌جویی می‌شود. روش رأی بدیل تا حدودی از میزان آرای بی‌اثر می‌کاهد ولی نه به اندازهٔ نظام‌های تناسبی. همچنین برگه‌های رأی ترجیحی امکان رأی‌دهی صادقانه را به رأی‌مندان می‌دهد و انگیزهٔ رأی‌دهی تاکتیکی را از بین می‌برد. رأی بدیل از کارزارهای تخریبی به میزان قابل توجهی می‌کاهد زیرا نامزدان باید برای جلب اولویت دوم رأی‌دهندگان نیز بکوشند. از همین رو روش رأی بدیل میانه‌روی سیاسی و اعتدال را ترویج و با افراط‌گرایی مقابله می‌کند. رأی بدیل می‌تواند نقش مؤثری در تقویت همبستگی در جوامعی ایفا کند که از نظر قومی، زبانی، مذهبی و . . . به‌شدت متکثر هستند. از آن طرف رأی دادن به روش ترجیحی برای برخی رأی‌دهندگان ممکن است دشوار باشد. شمارش آرا با دست نیز دشوار و زمان‌بر است. چون رأی بدیل یک نظام اکثریتی است، استفاده از آن در انتخابات مجلس به تسهیم متناسب و عادلانهٔ کرسی‌ها بین احزاب منجر نخواهد شد، حتی ممکن است اکثریت ساختگی ناشی از رأی بدیل نسبت به سایر نظام‌های اکثریتی چون نخست‌نفری نامتناسب‌تر باشد. مهم‌ترین ایرادی که ریاضی‌دانان از لحاظ تئوری به روش رأی بدیل می‌گیرند، نقض معیار یکنوایی است، هرچند دربارهٔ احتمال وقوع این نقیصه در عمل اتفاق‌نظر ندارند و تخمین‌هایشان از ۰٫۰۰۰۲۵ تا ۰٫۱۵ متفاوت است.
از نظام رأی بدیل در حال حاضر در انتخابات مجالس ملی کشورهای استرالیا و پاپوآ گینه نو استفاده می‌شود. از این نظام در برخی انتخابات محلی و استانی کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی نیز استفاده می‌شود. انتخابات ریاست‌جمهوری ایرلند و بوسنی و هرزگوین و انتخابات مقامات شهری در سان فرانسیسکو و مینیاپولیس و چندین شهر دیگر آمریکا نیز به همین شیوه برگزار می‌شوند. چندین حزب بزرگ در سرتاسر جهان، نظیر احزاب کارگر و لیبرال دموکرات در بریتانیا و هر سه حزب بزرگ کانادا، برای انتخاب رهبرشان از روش رأی بدیل سود می‌برند. انتخاب رؤسای برخی از انجمنهای تخصصی و دانشگاهی نظیر انجمن روان‌شناسی آمریکا و انجمن علوم سیاسی آمریکا و نیز برندهٔ برخی جوایز مشهور بین‌المللی مثل جایزهٔ اسکار بهترین فیلم سال نیز به روش رأی بدیل انجام می‌گیرد.

تعریف، تاریخچه، و طبقه‌بندی

رأی بدیل نوعی نظام انتخاباتی اکثریتی و ترجیحی است که رأی‌دهنده نامزدان را بر مبنای صلاحیت در برگهٔ رأی رتبه‌بندی می‌کند. نامزدی که اکثریت مطلق رتبه‌های اول برگه‌های رأی را کسب کند، برنده خواهد بود. اگر نامزدی با این شرایط موجود نبود، نامزدی که کمترین رتبه‌های اول را دریافت کرده حذف می‌شود و رأی‌هایش به حساب نامزدان باقی‌مانده‌ای واریز می‌شود که در رتبهٔ دوم ترجیحات برگه‌های رأی قرار گرفته‌اند. این مراحل آنقدر تکرار می‌شود تا بالاخره یکی از نامزدان حائز اکثریت مطلق آرا شود. در این روش وضعیت شمارش آرا به‌گونه‌ای است که گویی دورهای حذفی متعدد برگزار می‌شود ولی همگی فقط با یک نوبت رأی‌دهی. انتخابات با روش رأی بدیل معمولاً در حوزه‌های انتخاباتی تک‌نفره برگزار می‌شود.
نظام‌های انتخاباتی‌ای که در کشورهای دموکراتیک برای انتخابات پارلمان در سطح ملی به کار می‌روند بر مبنای نحوهٔ تقسیم کرسی‌ها در زیر طبقه‌بندی شده‌اند.
گرچه رأی بدیل از لحاظ نحوهٔ تسهیم کرسی‌ها جزو روش‌های اکثریتی محسوب می‌شود ولی از لحاظ فلسفهٔ رأی‌دهی و شمارش در واقع نسخهٔ ساده‌تر تک‌رأی انتقال‌پذیر است با این تفاوت که رأی بدیل در حوزه‌های انتخابیهٔ تک‌کرسی برای انتخاب یک نماینده به کار می‌رود ولی تک‌رأی انتقال‌پذیر در حوزه‌های انتخابیهٔ چندکرسی برای انتخاب چند نماینده. روش تک‌رأی انتقال‌پذیر را کارل آندره، ریاضی‌دان و سیاستمدار دانمارکی، در ۱۸۵۵ و تامس هیر، حقوقدان انگلیسی، در ۱۸۵۷ مستقل از هم ابداع کردند. با آنکه آندره دو سال زودتر این روش را معرفی کرده بود، اما نام هیر بیشتر بر سر زبان‌ها افتاد و با نام تک‌رأی انتقال‌پذیر گره خورد. امروزه از «نظام هیر» برای اشاره به هر دو نظام استفاده می‌شود ولی خود هیر به انتخابات تک‌برنده در حوزه‌های تک‌کرسی اشاره‌ای نکرده بود. در واقع این ویلیام رابرت ویر، معمار آمریکایی، بود که در ۱۸۷۱ برای اولین بار از به کار بردن این روش در حوزه‌های تک‌کرسی سخن به میان آورد.

محاسن و معایب

رأی بدیل یک نظام اکثریتی است، در نتیجه از اغلب مزایای نظام‌های اکثریتی بهره‌مند و به اغلب معایب این نوع نظام‌ها دچار است. مهم‌ترین مزیت رأی بدیل نسبت به نظام رایج نخست‌نفری آن است که برنده حائز اکثریت مطلق آراست، در نتیجه مشروعیت و پشتوانهٔ بیشتری را نسبت به کسانی خواهد داشت که صرفاً با کسب اکثریت نسبی وارد پارلمان شده‌اند. از این لحاظ رأی بدیل مشابه نظام دومرحله‌ای عمل می‌کند، با این تفاوت مهم که هزینه‌های گزاف دور دوم انتخابات را هم از دوش برگزارکنندگان و هم از دوش نامزدان بر می‌دارد. با این وجود، سایر مشکلات مربوط به قاعدهٔ حاکمیت اکثریت، چون اکثریت ساختگی، همچنان در روش رأی بدیل برقرار است. اکثریت ساختگی آن است که یک حزب با وجود عدم کسب اکثریت آرای مردمی در انتخابات، اکثریت کرسی‌های نمایندگی را در مجلس تصاحب کند. تنها نظام‌های تناسبی و احیاناً نیمه‌تناسبی هستند که از این عیب مبرایند.
یکی از مزایای رأی بدیل از بین بردن معضل نامزدهای رأی‌شکن در نظام‌های دوحزبی است. نامزد رأی‌شکن نامزدی مستقل یا از احزاب کوچک است که عملاً شانسی برای پیروزی ندارد ولی با حضورش در انتخابات، نتیجهٔ نهایی را سهواً یا تعمداً به نفع یکی از دو حزب بزرگ رقم می‌زند. از معروف‌ترین نامزدهای رأی‌شکن، رالف نیدر در انتخابات جنجال‌برانگیز ریاست‌جمهوری ۲۰۰۰ آمریکا است که با کسب بیش از ۲٫۷ درصد آرا، مقصر اصلی شکست ال گور از جورج بوش به زعم دموکرات‌ها بود. در واقع پس از آن انتخابات و کش‌مکش‌های فراوان آن بود که موجی از درخواست‌های تغییر در نظام انتخاباتی در شهرهای مختلف آمریکا از کالیفرنیا تا مین به راه افتاد. ممکن است نامزدهای رأی‌شکن در دور اول شمارش، رأی یکی از نامزدهای اصلی را بشکنند (تصاحب کنند) ولی چون در دورهای بعدی شمارش سرانجام حذف و آرایشان منتقل خواهد شد، نخواهد توانست بر نتیجهٔ نهایی اثر بگذارند.
رأی بدیل از میزان هدررفت آرا می‌کاهد. در این روش همچون نظام دومرحله‌ای بیش از نیمی از آرا در دور نهایی مؤثر خواهند بود. با این حال، رأی بدیل به عنوان یک نظام اکثریتی همچنان آرای زیادی را هدر می‌دهد (گاهی تا ۴۹ درصد آرا) و این در تقابل با نظام‌های تناسبی است که میزان آرای بی‌اثر در آن‌ها اغلب بین ۱۰ تا ۱۵ درصد است. رأی بدیل با مشکل آرای فرسوده نیز مواجه است. گرچه می‌توان با ترغیب (یا اجبار) رأی‌دهندگان به اولویت‌بندی همهٔ گزینه‌ها (یا هر چند تا که مجازند)، از میزان فرسایش آرا به میزان قابل توجهی کاست، اما این کار باعث افزایش تعداد آرای مخدوش خواهد شد چون نفس رتبه‌بندی همهٔ نامزدان برای برخی رأی‌دهندگان دشوار است. برخی منتقدان با اشاره به میزان بالای آرای فرسوده، تضمین کسب اکثریت مطلق آرا توسط برنده در روش رأی بدیل را به چالش می‌کشند. مثلاً در انتخابات ۲۰۱۱ شهرداری سان فرانسیسکو که رأی‌دهندگان مجاز به ذکر حداکثر سه اولویت بودند، برنده در نهایت فقط ۸۴٬۴۵۷ رأی از مجموع ۱۹۷٬۲۴۲ رأی را کسب کرده‌است و ۵۲٬۵۲۴ رأی در دور نهایی فرسوده شده‌اند (برنده فقط اکثریت مطلق آرای پیش‌رونده را کسب کرده‌است). طرفداران رأی بدیل، با بهتر دانستن فرسایش آرا نسبت به غیبت رأی‌دهندگان، به اُفت شدید میزان مشارکت در دور دوم انتخابات دومرحله‌ای نسبت به دور اول اشاره می‌کنند. گاهی در انتخابات دو مرحله‌ای، میزان آرای برندهٔ دور دوم از بازندگان دور اول هم کمتر است. در واقع رأی بدیل ذاتاً میزان مشارکت در انتخابات را افزایش می‌دهد. این روش گزینه‌های بیشتری را در اختیار رأی‌دهندگان می‌گذارد و به آن‌ها امکان رأی‌دهی صادقانه و حمایت از نامزد محبوبشان را نیز می‌دهد و به این ترتیب حضور حداکثری پای صندوق‌های رأی را تشویق می‌کند.
یکی دیگر از مزایایی که برای رأی بدیل ذکر می‌شود، ترویج رأی‌دهی صادقانه و از بین بردن انگیزهٔ رأی‌دهی تاکتیکی است. در نظام‌های دوحزبی، بسیاری از طرفداران احزاب سوم یا نامزدهای مستقل که می‌دانند نامزد مورد نظرشان در عمل شانسی برای پیروزی ندارد، برای آنکه رأیشان هدر نرود مجبورند با اکراه به یکی از نامزدهای احزاب اصلی رأی دهند. در روش رأی بدیل، رأی‌دهندگان بدون ترس از هدر رفتن رأیشان می‌توانند نامزد محبوبشان را، فارغ از  اینکه واقعاً شانسی برای پیروزی دارد یا نه، در صدر اولویت‌هایشان بنشانند، و نامزد مطلوبی را که گمان می‌کنند از شانس واقعی برای پیروزی برخوردار است در ادامهٔ اولویت‌بندی‌شان ذکر کنند. اگر نامزد محبوب حذف شد، رأیشان هدر نخواهد رفت، به نامزد مطلوب خواهد رسید. به گفتهٔ انجمن اصلاحات انتخاباتی از هر پنج رأی‌دهنده در بریتانیا، یک نفر به هنگام رأی دادن «دماغش را می‌گیرد» (کنایه از اکراه). علاوه بر از بین رفتن انگیزهٔ رأی‌دهی تاکتیکی، امکان تاکتیکی رأی دادن نیز کاهش می‌یابد. رأی‌دهی تاکتیکی در روش رأی بدیل نیازمند خبرگی و ریسک‌پذیری بالاست. طرفداران نامزد A برای ضرر رساندن به نامزد B (نزدیک‌ترین رقیب)، مجبورند از طرفداران یک نامزد ثالث مثلاً C بخواهند که B را در رتبهٔ بالاتری قرار دهند (سوء استفاده از نقض معیار یکنوایی). این تاکتیک خلاف عقل سلیم است و شاید جواب ندهد و پیروزی قاطعانه‌تری را نصیب B کند.
روش رأی بدیل گزینه‌های متنوع‌تری را در اختیار رأی‌دهندگان می‌گذارد و چون مشکل هدررفت و شکستن آرا در آن به حادی سایر نظام‌های اکثریتی نیست، نامزدهای مستقل و احزاب کوچک به خود جرئت نامزد شدن می‌دهند. از مزایای آرای منتقل‌شدنی، ایجاد امکان انباشت آرای چند نامزد روی هم است، در نتیجه نامزدانی با علایق گوناگون اما به‌اندازهٔ کافی مشابه، می‌توانند با هم جمع شوند و صاحب یک کرسی نمایندگی شوند.
همچنین این نظام به نامزدانی که بخت اندکی برای انتخاب شدن دارند، این امکان را می‌دهد که از طریق ترجیحات دوم و مابعدشان روی نتیجهٔ انتخابات تأثیر بگذارند. به همین دلیل برخی دانشمندان، مانند دانالد هارویتز، استاد علوم سیاسی دانشگاه دوک، معتقدند که این نظام انتخاباتی بهترین روش برای ترویج میانه‌روی سیاسی و اعتدال است. چون نامزدان علاوه بر جلب نظر طرفدارانشان، باید درصدد جلب اولویت دوم سایر رأی‌دهندگان نیز باشند. بنابراین نامزدان مجبورند برنامه‌ها و سیاست‌هایی را دنبال کنند که نزد اقشار وسیعی از مردم پذیرفته است، نه فقط اقشار خاصی. کارزارهای تخریبی و سمپاشی به سوی رقبا، در نهایت به ضرر نامزد تمام خواهد شد چون او را از دریافت ترجیح دوم هواداران نامزد رقیب و حتی بی‌طرفان و مرددان نیز دور می‌کند. در نتیجه نامزدها بیشتر روی توضیح و تشریح برنامه‌ها، ارزش‌ها و سیاست‌های خود تمرکز خواهند کرد. انتخابات استرالیا شاهدی بر این مدعاست. احزاب بزرگ در استرالیا قبل از برگزاری انتخابات تلاش می‌کنند با احزاب کوچک وارد معامله شوند تا اولویت‌های دوم طرفداران آن احزاب کوچک را نصیب خود کنند. بدین ترتیب نظام رأی بدیل در جهت ارتقای سیاست تعاملی و سازشکارانه مؤثر است. از آن طرف برخی دیگر، نظیر جان فرنکل، استاد دانشگاه پاسیفیک جنوبی در فیجی، معتقدند ادعای افزایش همبستگی در جوامع به‌شدت متکثر (مذهبی، قومی، نژادی، زبانی و . . .) تا حد زیادی بستگی به ساختارهای اجتماعی و جمعیتی جامعهٔ میزبان دارد. گرچه بکارگیری این نظام در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در پاپوا گینهٔ نو موفق بود و همبستگی را بین اقوام گوناگون افزایش داد، اما کشور فیجی تجربهٔ رضایت‌بخشی در استفاده از آن نداشت و در نهایت آن را کنار گذاشت.
نیاز به سطحی از سواد برای رأی دادن (رتبه‌بندی نامزدان) و نیز شمارش به‌نسبت دشوار آرا از معایب کلی نظام‌های ترجیحی ذکر شده‌اند. اگر شمارش آرا دستی باشد، لاجرم اعلام نتایج مدتی طول می‌کشد. برای انتخاباتی که در سطح استان یا ایالت برگزار می‌شوند، مدت جمع‌آوری و شمارش آرا شاید به چند روز برسد. با این حال، زمان لازم برای اعلام نتیجهٔ نهایی در روش رأی بدیل احتمالاً کمتر از مدت زمان لازم برای برگزاری دور دوم انتخابات در نظام‌های دومرحله‌ای است. می‌توان زمان لازم برای اعلام نتایج را با شمارش آرا با ماشین یا برگزاری انتخابات به صورت الکترونیک کاهش داد ولی همهٔ این‌ها نیازمند صرف هزینه است.
رأی بدیل اغلب در حوزه‌های انتخابیهٔ تک‌نماینده به کار می‌رود، به همین دلیل نتایج آن نسبت به نظام‌های تناسبی متوازن و متناسب نیست. حتی گاه ممکن است نظام نخست‌نفری نسبت به رأی بدیل، نتایج متناسب‌تری را ارائه کند. استفاده از این نظام در حوزه‌های چندنماینده نیز نتایج مطلوبی به همراه نداشته‌است. مجلس سنای استرالیا از ۱۹۱۹ تا ۱۹۴۶ از این روش در حوزه‌های چندنفره استفاده می‌کرد اما بعداً نظام انتخاباتی خود را تغییر داد.
مهم‌ترین ایرادی که ریاضی‌دانان به رأی بدیل می‌گیرند نایکنوایی آن است، اینکه ممکن است رأی بیشتر به یک نامزد بجای کمک به او، به ضررش تمام شود یا اینکه رأی کمتر به او به سودش باشد. نایکنوایی از ویژگی‌های کلی نظام‌های مرحله‌دار — اعم از واقعی و مجازی — است و مختص به رأی بدیل نمی‌باشد؛ مثلاً روش دومرحله‌ای و  تک‌رأی انتقال‌پذیر نیز به این مشکل مبتلایند. در این باره در بخش معیارهای انتخاباتی بیشتر بحث خواهد شد.

استفاده‌کنندگان

در حال حاضر تنها در دو کشور استرالیا و پاپوآ گینهٔ نو از روش رأی بدیل برای انتخابات مجالس قانونگذاری در سطح ملی استفاده می‌شود. در کشورهای ایرلند و هند از این روش برای انتخابات ریاست‌جمهوری استفاده می‌شود، در ایرلند با رأی مستقیم مردم و در هند با رأی نمایندگان مجلس. کشور فیجی سابقهٔ برگزاری انتخابات پارلمانی با روش رأی بدیل را داشته‌است.

آمریکا

رأی بدیل در انتخاب مقامات شهری در حداقل ده شهر آمریکا از جمله سان فرانسیسکو، مینیاپولیس، اوکلند، سینت پل، برکلی، پورتلند، و سان لئاندرو به کار می‌رود.
برندگان جایزهٔ هوگو و بهترین فیلم آکادمی اسکار به روش رأی بدیل انتخاب می‌شوند. رؤسای انجمن روان‌شناسی آمریکا و انجمن علوم سیاسی آمریکا نیز به این شیوه انتخاب می‌شوند.
در پی برگزاری همه‌پرسی و رأی آری مردم  ایالت مین به نظام رأی بدیل با ۵۲ درصد موافقت، انتظار می‌رفت مین به اولین ایالتی در آمریکا مبدل شود که استفاده از این روش را از سال ۲۰۱۸ برای انتخاب سناتورها و نمایندگانش در کنگرهٔ ملی و نیز فرماندار و اعضای کنگرهٔ ایالتی‌اش آغاز کند. اما دیوان عالی ایالتی مین این تصمیم را ناقض قانون اساسی آن ایالت دانست و اجرای آن در هاله‌ای از ابهام فرو رفت. این رأی باعث شد مجلس ایالتی مین اجرای این شیوهٔ رأی‌گیری را به تعویق بیندازند. حامیان این شیوه موفق شدند با کسب امضاهای لازم این قانون را تا زمان برگزاری یک همه‌پرسی در این باره معلق کنند. در همه‌پرسی ۱۲ ژوئن ۵۵ درصد مردم به برگزاری انتخابات‌ها به این شیوه رأی موافق دادند و این شیوه اجرا خواهد شد.

استرالیا

استرالیا از نظام رأی بدیل به صورت گسترده در سطوح ملی و ایالتی استفاده می‌کند. اعضای مجلس نمایندگان استرالیا از ۱۹۱۹ تاکنون با رأی بدیل از حوزه‌های تک‌نماینده انتخاب شده‌اند. اعضای مجلس سنای استرالیا نیز از ۱۹۱۹ تا ۱۹۴۶ به همین روش ولی از حوزه‌های چندنماینده انتخاب می‌شدند. رأی بدیل اصولاً از نظام‌های انتخاباتی تک‌برنده است. استفاده از این روش در حوزه‌های چندنماینده باعث شد نتایج انتخابات به قدر کافی متناسب و عادلانه نباشند. در نتیجه کم‌کم از اهمیت و مشروعیت مجلس سنا نزد مردم و سیاستمداران استرالیا کاسته شد. در سال ۱۹۴۸ نظام انتخاباتی مجلس سنا به تک‌رأی انتقال‌پذیر تغییر پیدا کرد. اساس این روش مشابه رأی بدیل است ولی برای انتخابات چندبرنده طراحی شده‌است. از آن به بعد نتایج انتخابات سنا متناسب‌تر و عادلانه‌تر شد و این مجلس جایگاه سابق خود نزد مردم را بازیافت.

ایرلند

در جمهوری ایرلند از سال ۱۹۳۷ تاکنون از روش رأی بدیل برای انتخاب رئیس‌جمهور استفاده می‌شود. رئیس‌جمهور ایرلند با آرای مستقیم مردم به مدت هفت سال انتخاب می‌شود و اختیارات بسیار محدودی دارد.

بریتانیا

از این روش برای انتخاب رهبران احزاب کارگر و لیبرال دموکرات و نیز رئیس مجلس اعیان بریتانیا استفاده می‌شود. رهبر حزب محافظه‌کار و رئیس مجلس عوام بریتانیا به روش مشابه رأی فراگیر انتخاب می‌شوند.
حزب لیبرال دموکرات همواره از بکارگیری روش نخست‌نفری در انتخابات سراسری بریتانیا زیان دیده‌است. سهم این حزب از کرسی‌های پارلمان کمتر از آرای مردمی کسب‌شده‌است. لیبرال دموکرات‌ها همواره خواهان استفاده از نظام تناسبی برای انتخابات بوده‌اند. در انتخابات سراسری ۲۰۱۰ بریتانیا هیچ‌یک از احزاب نتوانست اکثریت مطلق آرا را به دست آورد تا به‌تنهایی دولت حاکم را تشکیل دهد. در پی مذاکرات تشکیل دولت ائتلافی، احزاب محافظه‌کار و لیبرال دموکرات توافق کردند همه‌پرسی تغییر نظام انتخاباتی را برگزار کنند. حزب محافظه‌کار زیر بار تغییر نظام انتخاباتی به روش تناسبی نرفت، در نتیجه حزب لیبرال دموکرات به رأی بدیل رضایت داد. طُرفه آنکه رأی بدیل از مدت‌ها پیش در مانیفست حزب کارگر بود. مردم بریتانیا در همه‌پرسی تغییر نظام انتخاباتی در ۵ مهٔ ۲۰۱۱، استفاده از روش رأی بدیل برای انتخاب نمایندگان مجلس عوام بجای روش نخست‌نفری را با ۶۸ درصد مخالفت رد کردند.

بوسنی و هرزگوین

جامعهٔ بوسنی و هرزگوین متکثر و به‌شدت قطبی است. نظام حکومتی این کشور از پیچیده‌ترین نظام‌ها در جهان است. مثلاً مقام ریاست‌جمهوری بوسنی و هرزگوین در واقع هیئتی سه نفره از سه قومیت مختلف کشور است: دو نفر (یک بوسنیایی و یک کروات) از نهاد فدراسیون بوسنی و هرزگوین و یک صرب از جمهوری صرب بوسنی. انتخابات ریاست‌جمهوری و دو معاون او در جمهوری صرب بوسنی به روش رأی بدیل صورت می‌گیرد. رئیس‌جمهور صرب بوسنی سوای از نمایندهٔ صرب‌ها در هیئت ریاست‌جمهوری کشور است.

پاپوآ گینه نو

پاپوآ گینهٔ نو از ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۵ وقتی یکی از قلمروهای استرالیا محسوب می‌شد از روش رأی بدیل برای انتخابات پارلمانی‌اش استفاده می‌کرد (انتخابات ۱۹۶۴، ۱۹۶۸ و ۱۹۷۲). اما پس از کسب استقلال در ۱۹۷۵، به نظام نخست‌نفری روی آورد و تا سال ۲۰۰۲ به استفاده از آن ادامه داد. نظام نخست‌نفری در پاپوآ گینهٔ نو که از لحاظ قومی و نژادی و زبانی جامعه‌ای بسیار متکثر و گونه‌گون دارد (فقط ۸۵۰ زبان مختلف در این کشور صحبت می‌شود) فاجعه بود زیرا به اختلافات قومی و قبیله‌ای به‌شدت دامن زد. مقامات تصمیم گرفتند که نظام انتخاباتی به همان روش قبلی رأی بدیل برگردد که با ترویج میانه‌روی و اعتدال، انسجام و وحدت را در کشور تقویت می‌کرد. انتخابات سال‌های ۲۰۰۷، ۲۰۱۲، و ۲۰۱۷ به روش رأی بدیل برگزار شد. رأی‌دهندگان مجاز بودند حداکثر سه نامزد را در برگهٔ رأی رتبه‌بندی کنند.

فیجی

کشور فیجی از لحاظ نژادی کاملاً دوقطبی است: ۵۲ درصد جمعیت کشور را بومیان، ۴۴ درصد را هندیان، و مابقی را مهاجران چینی و اروپایی و . . . تشکیل می‌دهند. این مستعمرهٔ سابق بریتانیا، پس از کسب استقلال با تنش‌های سیاسی و قومیتی مواجه بوده‌است. بومیان فیجی قدرت را طی کودتای ۱۹۸۷ قبضه کردند ولی در اواسط دههٔ ۱۹۹۰ به راهکارهای مسالمت‌جویانه و مساوات‌گرایانه روی آوردند. پیشتر انتخابات در این کشور به روش نخست‌نفری برگزار می‌شد. فیجی اولین کشوری بود که در ۱۹۹۷ رأی بدیل را در سطح ملی اختصاصاً به منظور مدیریت تنوع قومی و تعدیل تنش‌ها اتخاذ کرد. تأسی از کشور همجوار استرالیا نیز تأثیر بسزایی در انتخاب این روش داشت. در ابتدا، نتایج انتخابات ۱۹۹۹ مجلس سفلای فیجی خوب به نظر می‌رسید و برای اولین بار در تاریخ این کشور، یک هندی به نخست‌وزیری انتخاب شد. ولی با گذشت زمان، دولت ائتلافی تضعیف شد تا اینکه سرانجام در کودتای ۲۰۰۰ توسط عده‌ای از افراط‌گرایان بومی، ساقط شد. دادگاه عالی کشور در مارس ۲۰۰۱ به برگزاری مجدد انتخابات با روش رأی بدیل حکم داد. اما این بار نتایج کاملاً وارونه شد؛ عده‌ای از افراط‌گرایان بومی به قدرت رسیدند و سهم هندی‌ها از دولت ناچیز شد. انتخابات در سال ۲۰۰۶ نیز با این روش برگزار شد. اما اواخر آن سال بار دیگر کودتا شد. روش رأی بدیل در فیجی موفق عمل نکرده بود. قانون اساسی در ۲۰۱۳ تغییر کرد تا انتخابات ۲۰۱۴ پارلمان جدید و تک‌مجلسی فیجی به روش تناسبی (فهرست باز) برگزار شود.

هند

رئیس‌جمهور هند توسط مجمعی از گزینندگان متشکل از اعضای منتخب هر دو مجلس پارلمان هند (لوک سبها و راجیه سبها) و نیز اعضای منتخب مجالس سفلای هر ۲۹ ایالت هند (ودهان سبها) به اضافهٔ ۲ قلمرو دهلی و پودوچری به صورت غیرمستقیم و به روش رأی بدیل برگزیده می‌شود. در قانون اساسی هند از روش تناسبی تک‌رأی انتقال‌پذیر نام برده شده‌است اما از آنجایی که انتخابات تنها برای یک کرسی انجام می‌گیرد، تک‌رأی انتقال‌پذیر لاجرم به رأی بدیل تقلیل می‌یابد.

هنگ کنگ

چهل نماینده از ۷۰ نمایندهٔ شورای مقننهٔ هنگ کنگ توسط مردم و از حوزه‌های انتخابیهٔ جغرافیایی، و ۳۰ نمایندهٔ باقی‌مانده از ۲۸ حوزهٔ انتخابیهٔ صنفی با شمار محدود اعضا انتخاب می‌شوند. نمایندگان ۴ حوزهٔ انتخابیه هئونگ یی کوک، کشاورزی و شیلات، بیمه، و ترابری که همگی کمتر از ۲۰۰ عضو دارند توسط رأی بدیل انتخاب می‌شوند. در اغلب مواقع فقط یک نفر نامزد شده و انتخاباتی صورت نمی‌گیرد. گاه دو نامزد برای کرسی رقابت می‌کنند که روش رأی بدیل در عمل با روش نخست‌نفری یکسان خواهد شد. نامزد شدن ۳ نفر و برگزاری انتخابات به روش رأی بدیل به‌ندرت دیده شده‌است.