جدایی نادر از سیمین

خلاصهٔ داستان

سیمین (لیلا حاتمی) می‌خواهد به‌همراه همسرش نادر (پیمان معادی) و دخترش ترمه (سارینا فرهادی) از ایران برود و همهٔ مقدمات این کار را فراهم کرده. اما نادر نمی‌خواهد پدرش را که از بیماری آلزایمر رنج می‌بَرَد تنها رها کند. این اختلافات باعث می‌شود سیمین از دادگاه درخواست طلاق کند، اما دادگاه درخواستش را در مورد حضانت فرزندش رد می‌کند و مجبور می‌شود به خانهٔ پدرش برگردد. ترمه تصمیم می‌گیرد پیش پدرش نادر بماند به امید اینکه مادرش سیمین پیش آن‌ها برگردد. نادر نمی‌تواند از عهدهٔ مراقبت از پدرش برآید؛ پس برای این کار یک مستخدم به نام راضیه (ساره بیات) استخدام می‌کند. این زن جوان که باردار است این کار را بدون اطلاع همسرش حجت (شهاب حسینی) قبول کرده‌است. یک روز نادر به خانه برمی‌گردد و پدرش را در حالی که دستش با روسری به تخت بسته شده و از روی تخت به زمین افتاده و تنها رهاشده می‌بیند. وقتی راضیه به خانه برمی‌گردد دعوای شدیدی درمی‌گیرد که عواقب تراژیک آن نه‌تنها زندگی نادر را زیر و رو می‌کند، بلکه تصویر دخترش از او را دستخوش تغییر می‌سازد. راضیه به‌دلیل مرگ جنینش به بیمارستان منتقل می‌شود. او و همسرش دلیل مرگ جنین را هل داده شدن توسط نادر می‌دانند و از نادر شکایت می‌کنند و…

نمایش

این فیلم علاوه بر ایران در سینماهای کشورهای فرانسه، تایلند، آلمان، مجارستان، سوئد، سوئیس، بلژیک، هلند، برزیل، بریتانیا، ترکیه، و کانادا نیز اکران شده‌است. سونی پیکچرز کمپانی بزرگ پخش فیلم در آمریکا نیز، امتیاز پخش جدایی نادر از سیمین را خرید.

میزان فروش

جدایی نادر از سیمین تنها در ۱۵ روز نخست اکران خود توانست فروشی معادل ۱ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان، تنها با در اختیار داشتن ۲۴ سینما در تهران داشته باشد. همچنین این فیلم رکورد بیشترین فروش روزانهٔ یک فیلم غیر کمدی در سینمای ایران شکست و به فروش ۷۵ میلیون تومانی با اکران در ۲۴ سالن سینما دست یافت؛ این رکورد بعداً توسط فیلم من مادر هستم جابه‌جا شد.
این فیلم با فروش ۳ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان در ایران، سومین فیلم پرفروش سال ۱۳۹۰ پس از فیلم‌های اخراجی‌ها ۳ و ورود آقایان ممنوع بود.
فروش جهانی جدایی نادر از سیمین تا اولین ماه سال ۱۳۹۱ (با احتساب فروش داخلی) ۱۹٫۳ میلیون دلار است.
جدایی نادر از سیمین پس از کسب جایزهٔ اسکار با افزایش فروش در آمریکا مواجه گشت به‌طوری شرکت سونی پیکچرز که مسئولیت توزیع و پخش آن را برعهده داشت تعداد سالن‌های نمایش این فیلم را از ۱۶۰ به ۲۴۳ سالن افزایش داد. همچنین اعلام شد فروش این فیلم در هفته پس از دریافت جایزهٔ اسکار نسبت به هفته قبل آن از رشد ۱۷۳ درصدی برخوردار بوده که این همین امر باعث گشت جدایی نادر از سیمین تا آن تاریخ بهترین عملکرد فروش در میان فیلم‌های برنده جایزه اسکار در آمریکا را به نام خود به ثبت برساند.

پذیرش

فیلم جدایی نادر از سیمین نقدهای مثبتی از منتقدان سینمای جهان دریافت کرد. راتن تومیتوز گزارش کرد که ۹۹٪ منتقدان نسبت به فیلم نظر مثبتی داشته‌اند که این درصد از روی ۱۵۲ نقد بدست آمده که در مجموع نمره ۸٫۹/۱۰ را نصیب فیلم می‌کند. جمع‌بندی منتقدان راتن تومیتوز می‌گوید: «جدایی یک درام پیچیده‌است. فیلمی پر از تعلیق که عناصر آن با هم همخوانی دارند.» فیلم در سایت متاکریتیک نیز امتیاز ۹۵/۱۰۰ را دریافت کرد که این میانگین از روی ۴۱ نقد بدست آمده که به معنای «تحسین جهانی» است. متاکریتیک جدایی را بهترین فیلم سال ۲۰۱۱ معرفی کرد.

ده فیلم برتر قرن

بی‌بی‌سی با نظرسنجی از ۱۷۷ منتقد فیلم در سراسر جهان فهرست ۱۰۰ فیلم برتر از سال ۲۰۰۰ میلادی به این سو را منتشر کرد.
فیلم جدایی نادر از سیمین به کارگردانی اصغر فرهادی بالاتر از فیلم‌های جایی برای پیرمردها نیست، زودیاک و درون لوین دیویس در رتبه نهم ۱۰ فیلم برتر قرن بیست و یکم ایستاده‌است.

برنده شدن در گلدن گلوب ۲۰۱۲

فیلم جدایی نادر از سیمین در ۱۵ ژانویه ۲۰۱۲، جایزه «بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان» را از شصت و نهمین مراسم گلدن گلوب دریافت کرد و به اولین فیلم ایرانی‌ای تبدیل شد که این جایزه را دریافت می‌کند. جوایز گلدن گلوب توسط انجمن مطبوعات خارجی هالیوود اعطاء می‌شود. گلدن گلوب پس از اسکار مهمترین جایزه سینمایی در آمریکاست. این موفقیت موجی از شادی در ایران به راه انداخت.
اصغر فرهادی به همراه پیمان معادی روی صحنه حاضر شد و جایزه خود را از دست مدونا، خواننده معروف پاپ و کارگردان سینمایی، دریافت کرد و گفت: «وقتی بر روی صحنه می‌آمدم داشتم فکر می‌کردم که چه باید بگویم؟ آیا باید چیزی از مادرم یا پدرم بگویم، از همسر مهربانم، فرزندانم، دوستان خوبم یا از گروه فیلم‌برداری عالی و دوست داشتنی‌ام؟ اما حالا ترجیح می‌دهم از مردمم بگویم. فکر می‌کنم آن‌ها حقیقتاً مردمی صلح دوست هستند… بسیار متشکرم.»
فیلم آمریکایی و بوسنیایی زبان در سرزمین خون و عسل به کارگردانی آنجلینا جولی، گل‌های جنگ ژانگ ییمو از چین، پسری با دوچرخه ساخته برادران داردن از بلژیک و فیلم اسپانیایی پوستی که در آن زندگی می‌کنم به کارگردانی پدرو آلمودوار رقبای جدایی نادر از سیمین در بخش بهترین فیلم خارجی‌زبان بودند.

برنده شدن اسکار ۲۰۱۲

جدایی نادر از سیمین از طرف هیئت انتخاب فیلم ایران، برای شرکت در بخش بهترین فیلم خارجی‌زبان برای هشتاد و چهارمین دوره جایزه اسکار معرفی شد و در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۲ برای اولین بار در تاریخ سینمای ایران این فیلم توانست در دو بخش اصلی فیلم‌نامه تألیفی (غیراقتباسی) و فیلم خارجی برای اسکار نامزد شود. نخستین نامزد ایران برای دریافت این جایزه فیلم سینمایی بچه‌های آسمان به کارگردانی مجید مجیدی بود که در جوایز اسکار ۱۹۹۹، برای دریافت جایزه اسکار فیلم خارجی نامزد شده بود. نامزد شدن یک فیلم غیر انگلیسی زبان برای دریافت جایزه بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی به‌ندرت اتفاق می‌افتد.
داریوش مهرجویی در پی نامزدی جدایی نادر از سیمین در اسکار گفت: «به اصغر فرهادی عزیز تبریک می‌گویم و امیدوارم همان‌طور که طلسم جایزهٔ نوبل شکسته شد، این بار طلسم جایزهٔ اسکار توسط تو شکسته شود.»
فیلم جدایی نادر از سیمین در ۲۷ فوریه ۲۰۱۲ پس از اعلام نامش توسط ساندرا بولاک جایزه «بهترین فیلم خارجی» را از هشتاد و چهارمین مراسم اسکار گرفت و به اولین فیلم ایرانی‌ای تبدیل شد که این جایزه را دریافت کرد.
فرهادی در سخنرانی هنگام دریافت جایزه گفت:
در این لحظه ایرانیان بسیاری در سرتاسر جهان در حال تماشای ما هستند و من می‌توانم تصور کنم که بسیار خوشحالند. آن‌ها خوشحالند نه فقط به خاطر یک جایزهٔ مهم یا یک فیلم یا یک فیلمساز؛ بلکه به این خاطر که در زمانی که سخن از جنگ، تهدید و خشونت میان سیاستمداران در تبادل است نام کشورشان ایران از دریچهٔ باشکوه فرهنگش به زبان می‌آید. فرهنگی غنی و کهن که زیر غبار سنگین سیاست پنهان مانده. من با افتخار این جایزه را به مردم سرزمینم تقدیم می‌کنم. مردمی که به همهٔ فرهنگ‌ها و تمدن‌ها احترام می‌گذارند و از دشمنی کردن و کینه ورزیدن بیزارند.

بازتاب‌ها

موفقیت این فیلم باعث خوشحالی ایرانیان سراسر کشور و جهان شد؛ اگرچه نقدهای مخالفی نیز در داخل ایران از جناح‌های تندرو بر آن وارد شد.

هر چند در بسیاری از رسانه‌های دیداری و شنیداری صحبت‌های اصغر فرهادی در هنگام دریافت جایزهٔ انعکاس یافته اما خبرگزاری فارس ضمن اعلام اینکه فرهادی در هنگام دریافت جایزه دخترش را در آغوش کشیده، سخنان وی را این‌گونه منتشر کرد: «این جایزه را در حالی دریافت می‌کنم که همه جا در میان سیاستمداران صحبت از جنگ، خشونت و نامهربانی است، ایران با آن فرهنگ درخشان، غنی و کهن خود که در زیر گرد و غبار سنگین سیاست مدفون شده، با شما حرف می‌زند.» 
من با افتخار و غرور این جایزه را به مردم سرزمینم تقدیم می‌کنم. مردمی که علی‌رغم تمام دشمنی‌ها و تنش‌هایی که طی ماه‌های اخیر بر سر برنامه هسته‌ای ایران میان غرب و ایران به وجود آمده، برای تمام فرهنگ‌ها و تمدن‌ها ارزش قائلند.
اما سپس خبر منتشره خود را تغییر داد و قسمت مرتبط با برنامه هسته‌ای را حذف کرد.
محمد خاتمی از جمله مهمترین شخصیت‌های سیاسی ایران بود که ضمن تبریک این موضوع اظهار داشت: «هنر به‌طور عام و سینما به‌طور خاص از مهم‌ترین ابزارهایی است که می‌تواند در جهان ناامن، جنگ‌زده و پر از تبعیض و ناروایی و خودکامگی، موجب نزدیکی دلها و چیرگی انسانیت و محبت بر خشونت شود و گفتگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها را به جای تنش و درگیری بنشاند.»
اصغر فرهادی در مصاحبه‌ای که با رویترز انجام داده از اهمیت فراوان خوشحالی مردم ایران برای خودش سخن به میان آورده و به سؤال رویترز در رابطه با پیام فیلمش برای ایران و ایالات متحده آمریکا، این گونه پاسخ گفته‌است: 
این فیلم برای مردم است نه برای اهالی سیاست.
وودی آلن که در بخش بهترین فیلمنامهٔ اورجینال، با فیلم نیمه‌شب در پاریس برنده شده بود، در مراسم اسکار حاضر نشد. تام برنارد مدیر پخش این فیلم در کمپانی سونی پیکچرز در توضیح عدم حضور وودی آلن گفت:
مقداری تلاش کردم تا او را راضی به حضور در مراسم نمایم اما آلن گفت بهترین فیلم سال، جدایی نادر از سیمین است و باقی مسائل دربارهٔ جوایز هستند.

واکنش وزارت ارشاد

وزارت ارشاد در عین حال که پیشتر در جشنواره فیلم فجر از فیلم تقدیر کرد، پس از سیاسی شدن فیلم مانع برگزاری مراسم تقدیر (دوشنبه ۲۲ اسفند) از اصغر فرهادی از سوی اعضای کانون کارگردانان سینمای ایران و شورای عالی تهیه‌کنندگان سینمای ایران شد. شورای عالی تهیه‌کنندگان سینمای ایران در بیانیه‌ای نسبت به لغو مجوز برگزاری این مراسم از سوی «متولیان فرهنگی» کشور واکنش نشان داده و ابراز تاسف کرد. در این بیانیه خطاب به آقای فرهادی آمده‌است: «بنابود فقط بگوییم خسته نباشید. دست مریزاد. متولیان فرهنگی نگذاشتند، نشد، متاسفیم، افسوس.»