اسدالله بروجردی

زندگینامه

بروجردی، اسدالله بن عبدالله، از مجتهدان بزرگ امامیة قرن سیزدهم. در بروجرد به دنیا آمد و بعد از طی مدارج علمی، در همان شهر به تدریس و تصدی امور دینی پرداخت، در اواخر عمر دعوی اعلمیت و تقدم بر مجتهدین عصر خود می‌فرمود و خاندان او در شهر بروجرد لقب «حجتی» دارند
و در۱۲۷۱ در گذشت (اعتمادالسلطنه، ۱۳۶۳ ش، ص ۱۹۰؛ همو، ۱۳۶۳ـ۱۳۶۷ ش، ج ۳، ص ۱۷۶۷). از دوران و محل تحصیل او اطلاع چندانی در دست نیست، و فقط جاپلقی او را در شمار معاصران خود، که نزد سید محمد مجاهد و سید ابوالقاسم نهاوندی درس خوانده‌است، نام می‌برد. خوانساری و آقابزرگ طهرانی نیز به شاگردی او نزد محقق (میرزای) قمی اشاره و همة مؤلفان بر دانش بسیار و دقت نظر او در مباحث فقه و اصول تصریح کرده‌اند 
(اعتمادالسلطنه، ۱۳۶۳ ش، ص ۱۸۹؛ امین، ج ۳، ص ۲۸۶؛ خوانساری، ج ۱، ص ۱۰۱؛ آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، ج ۲، قسم ۱، ص ۱۲۸).

فرزندان

فرزند ارشد او میرزا داوود، داماد پسر سید بحرالعلوم و سه فرزند دیگرش میرزاضیاءالدین و میرزاعسکری و میرزا محمدمهدی از افاضل عصر خود بوده‌اند (آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، ج ۱، قسم ۳، ص ۱۲۷۱، ج ۲، قسم ۲، ص ۶۷۳ـ۶۷۴). بروجردی همچنین با دختر استادش محقق میرزای قمی ازدواج کرده (خوانساری، همانجا؛
آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، ج ۲، قسم ۱، ص ۱۲۸؛
تنکابنی، ص ۱۸۲) و از او سه فرزند به نامهای جمال الدین محمد، فخرالدین محمد و نورالدین محمد داشته و در اجازه‌ای که برای آنان نوشته، به اجتهادشان تصریح کرده‌است (اعتمادالسلطنه، ۱۳۶۳ ش، ص ۱۹۰؛
آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۳، ج ۱، ص ۱۴۶). آقاجمال الدین، در فقه و حدیث و تفسیر توانا بود و بیانی رسا داشت. چند سال در مشهد زیست، سپس در تهران سکنا گزید و در ۱۳۰۲ درگذشت. فرزند او، میرزا علی اکبر بروجردی * نیز عالم بود و جانشین پدر شد. آقا فخرالدین در بروجرد ماند و گذشته از مقامات دینی، به شعر و عرفان گرایش داشت. آقا نورالدین از شاگردان شیخ انصاری بود و در دوران تحصیل درگذشت. شیخ علی بروجردی یکی از نوادگان حجت‌الاسلام در سامرا از شاگردان میرزای شیرازی بود و بعد از کسب مراتب علمی به بروجرد بازگشت (آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، ج ۱، قسم ۴، ص ۱۲۹۶). برادر حجت‌الاسلام به نام مولی علی بروجردی و فرزند او، شریف، نیز اهل فضل بودند. آقابزرگ طهرانی (همان، ج ۱، قسم ۱، ص ۲۱۵) مولی علی را داماد محقق (میرزای) قمی می‌داند؛
ولی گویا مولی علی بروجردی که داماد محقق قمی بود، غیر از برادر حجت‌الاسلام است ؛
و منابعی که شرح حال مولی علی مجتهد بروجردی، داماد محقق قمی، را آورده‌اند او را برادر حجت‌الاسلام ندانسته‌اند و به نظر می‌رسد که تشابه اسم، عامل اشتباه طهرانی شده باشد.

شاگردان

در روزگار او بروجرد مرکزیت علمی یافت و شاگردان بسیاری در درس او حاضر می‌شدند. اعتمادالسلطنه (۱۳۶۳ ش، ص ۱۹۴، ۲۳۰ـ۲۳۱، ۲۳۳) عده‌ای از علما را که از شاگردان او بوده‌اند نام می‌برد: شیخ عبدالرحیم بروجردی، شیخ محمدرحیم بروجردی، شریف العلماء بیغَشی، شیخ علی بروجردی، سیّد ضیاءالدین بروجردی، ملااحمد خوانساری و ملامحمّدتقی گلپایگانی. آقابزرگ طهرانی (۱۴۰۴، ج ۱، قسم ۱، ص ۱۵۱، ج ۲، قسم ۱، ص ۱۵۹، قسم ۲، ص ۶۷۳) علاوه بر این افراد، از ملااسماعیل بروجردی و سیّد ضیاءالدین طباطبایی بروجردی و اورنگ زیب میرزا قاجاری نیز یاد می‌کند. اعتمادالسلطنه، همچنین، شیخ مرتضی انصاری را از کسانی می‌داند که در بروجرد از افادات علمی حجت‌الاسلام بهره برده و در دوران ریاست علمی خود نظریات او را نقل می‌کرده‌است (۱۳۶۳ ش، ص ۱۸۹؛ امین، همانجا). ملاعلی اصغر نیر بروجردی نیز در شرح حال خود نوشته‌است که نزد حجت‌الاسلام درس خوانده‌است. از دیگر شاگردانش محمدحسن آشتیانی را می‌توان نام برد.

فقاهت

حجت‌الاسلام بروجردی در فقاهت، مشربی مکاشفه‌آمیز داشته و قائل به انفتاح باب علم بوده (در برابر نظریة انسداد باب علم) و فتاوی او نیز غالباً در حال تغییر بوده‌است.
(اعتمادالسلطنه، ۱۳۶۳ ش، همانجا؛ قمی، ص ۴۳؛ آقابزرگ طهرانی، ۱۴۰۴، ج ۲، قسم ۱، ص ۱۲۸).

اخلاقیات

بر عبادت و ریاضت اهتمامی بسیار داشته و در برخی منابع کراماتی از او نقل شده‌است. وی علاوه بر مُکنت مالی، حرمت و نفوذ اجتماعی بسیاری نزد همة طبقات داشته‌است
.

آثار

تعلیقه‌ای بر قواعد الاحکام
خوانساری (روضاتی)، او را سرسلسلة علمی خاندانش می‌داند.