زگیل آبکی

معنی واژه

این واژه لاتین از دو قسمت مولوسکوم، از molluscus (نَرم) + contagiosus از contagio (تماس)، که با contact انگلیسی از یک ریشه است، تشکیل شده. از contagiosus معنی مُسری و منتقل شونده برداشت می‌شود .

بیماریزایی

مولوسکوم کانتوژیوزوم ممکن است در هر سنی مشاهده شود اما در بیماران مبتلا به آتوپی تعداد ضایعات پوستی بیشتر است و راحتتر منتقل و پخش می‌شوند . بیشترین فراوانی در سنین ۳ تا ۹ سال دیده می‌شود و یک بیشینه فراوانی دیگر هم در سنین ۱۶ الی ۲۴ سالگی است .ضایعه در گروه‌های سنی مختلف در جاهای متفاوتی از پوست ظهور پیدا می‌کند. اصولاً راه انتقال بیماری از طریق تماس پوست به پوست است و افرادی مانند مساژورها و کشتی‌گیرها بیشتر به آن مبتلا می‌شوند. کودکانی که این ضایعه را دارند نباید با کودکان دیگر آبتنی و حمام کنند.

شکل ضایعات و مکانهای درگیر

مولوسکوم کانتوژیوزوم به صورت یک پاپول (برجستگی توپُر گوشتی) براق یک الی دو میلی‌متری سفید تا صورتی (به رنگ گوشت) شروع می‌شود که سفت و گنبدی شکل است .یک فرورفتگی مرکزی سفید - به اصطلاح ناف دار شدگی - روی ضایعات وجود دارد که با ذره بین بهتر دیده می‌شود. طی چند هفته اندازه ضایعه به حداکثر ۲ تا ۵ میلی‌متر می‌رسد. با گذشت بیشتر زمان، پاپول نرمتر و صورتی تر می‌شود و ناف دارشدگی مرکزی واضحتر می‌گردد. بعد از ۶ تا ۹ ماه ضایعات به صورت خودبخودی و به تدریج پسروی پیدا می‌کنند و معمولاً بدون هیچ ضایعه باقی‌مانده محو می‌شوند، البته به ندرت یک جوشگاه کوچک نافدار باقی می‌ماند . التهاب دور ضایعه در صورت وجود، نشاندهنده واکنش دستگاه دفاعی بدن و پیش درآمد خوب شدن ضایعه است .خراشیدگی و دَلَمه بستن ضایعات ممکن است وجود داشته باشد. کودکان در قسمت بالایی تنه، مخصوصاً صورت، و گاهی دست‌ها دچار ضایعه می‌شوند. ضایعات در افراد دچار ضعف دستگاه ایمنی بزرگتر هستند و تعداد ضایعات در افراد آتوپیک با پوست اگزمایی یا خشک بیشتر است .در بزرگسالان ضایعات درپایین شکم و ران‌ها دیده می‌شوند. معمولاً کف دست و پا گرفتار نمی‌شود . در بزرگسالان پاپول‌ها اغلب با موهای عانه استتار می‌شوند. نواحی عانه و تناسلی شایعترین محل درگیر در بزرگسالی هستند.

تشخیص آزمایشگاهی

در افراد دچار نقص دستگاه دفاعی بدن، بیوپسی از ضایعات انجام می‌شود که انکلوزیونهای ویروسی سیتوپلاسمی بزرگی بنام اجسام مولوسکمی را در داخل کراتینوسیتها نشان می‌دهد . تراشیدن ضایعات با کورِت ماده سفید نیمه جامدی تولید می‌کند که حاصل کراتینوسیتهای آلوده است. این کراتینوسیتهای آلوده به طرز جالب توجهی گِرد هستند و به راحتی از یکدیگر جدا می‌شوند.در صورتی که کراتینوسیتهای غیر آلوده تخت و به هم چسبیده هستند و ورقهایی از سلول‌های به چسبیده ایجاد می‌کنند.

درمان

ضایعات ناحیه تناسلی را باید حتماً درمان نمود چونکه جلوی انتشار از راه تماس جنسی گرفته شود.

داروهای دم دستی

چندین نوع داروی دم دستی برای درمان مولوسکوم وجود دارند که در مؤثر بودنشان شک وجود دارد. مثال‌ها شامل مولوسکوم آر اکس (به انگلیسی: MolluscumRx) و زایمادرم (به انگلیسی: ZymaDerm) است.

کورِت کشیدن

پاپول‌های کوچک را می‌توان به سرعت با یک کورت، با یا بدون بی‌حسی موضعی، برداشت. خون‌ریزی را یا با فشار مستقیم گاز طبی روی زخم کنترل می‌کنند یا با محلول مانسل. باید پیش از استفاده به بیمار گفته شود که استفاده از محلول مانسل ممکن است دردناک باشد. جوشگاه کوچکی ممکن است در محل برداشتن ضایعه ایجاد شود لذا بهتر است در نقاطی از بدن که از نظر زیبایی اهمیت دارند مورد استفاده قرار نگیرد. در کودکان می‌توان نیم تا یک ساعت پیش از کورت کشیدن از کِرِم لیدوکائین استفاده کرد تا برای کودکان دردناک نباشد.

کرایو

جراحی کرایوتراپی بهترین درمان در بیمارانی است که تحمل درد را داشته باشند. با افشانه (اسپری) یا گوش پاک کن نیتروژن مایع را روی ضایعه می‌ریزند تا جایی که یک مرز سفیدرنگ یخزده هاله‌ای به اندازه یک میلی‌متر روی پوست سالم دور ضایعه ایجاد کند. رسیدن به این اندازه حدوداً ۵ ثانیه طول می‌کشد. البته باید مواظب بود چونکه یخزدگی بیش از حد باعث پررنگ یا کم رنگ شدن محل می‌شود.

داروهای ضد ویروسی و تنظیم‌کننده‌های دستگاه دفاعی بدن

کِرِم ایمی کیمود ۵٪ در مردان ۹ تا ۲۷، سه بار در روز، تا ۵ روز متوالی در یک هفته که ۴ هفته ادامه داشته باشد در ۸۰ درصد مواقع مؤثر بوده‌است. اگر در کودکان کرم را یکروز در میان یا یک بار در روز بکار ببرند باعث کاهش التهاب در محل مالیدن کرم خواهد شد. در کودکانی که حدوداً ۷ سال دارند کرم را هرشب تا ۴ هفته استفاده می‌کنند. عوارض جانبی محدود به محل مالیدن کرم است و سیستمیک نیست (در تمام بدن بروز نمی‌کند). ایمی کیمود در بیماران مبتلا به HIV-1 بسیار مؤثر بوده‌است و در ناحیه تناسلی بیماران با دستگاه دفاعی عادی هم بکار می‌رود.

کانتاریدین

کانتاریدین درمان مؤثر و بدون عارضه‌ای است. یک قطره کوچک از کانتاریدین ۷٪ را روی ضایعه می‌اندازند و دقت می‌کنند که روی پوست سالم اطراف ضایعه مالیده نشود. درد، سوزش، سرخی و خارش گذرا ممکن است که به وجود آید اما عفونت باکتریایی ثانویه ایجاد نخواهد شد. ضایعات تاول می‌زنند و بدون بافت جوشگاه (اِسکار) پاک می‌شوند. البته ممکن است ضایعات مولوسکومی تازه در همان محل تاول کانتاریدین ظاهر شوند. یک روش دیگر استفاده از کانتاریدین یا وروزول (که قویتر است) روی ضایعه و پوشاندن آن با نوار چسب طی یک روز است. تاول کوچک ایجاد شده تا زمانی که از بین برود با پُلی اُسپرین پوشانده می‌شود.

هیدروکسید پتاسیم

محلول آبی پتاسیم هیدروکسید (KOH) ده درصد، دو بار در روز روی هر ضایعه مالیده می‌شود. این کار را تا ایجاد التهاب زخم و زخمی شدن سطح ضایعه ادامه می‌دهند. طی یک دوره متوسط ۳۰ روزه ٬از ۳۵ کودکی که در آزمایش شرکت داشتند، ۳۲ نفر بهبودی کامل پیدا کردند. جوشگاه هیپرتروفیک در یک بیمار و تغییرات رنگدانه‌ای در ۹ نفر دیگر مشاهده شد.

سایمتیدین خوراکی

کودکان مبتلا با یک دوره ۲ ماهه از سایمتیدین خوراکی، ۴۰ میلیگرم بر کیلوگرم در روز (40 mg/kg/day) درمان شدند. بغیر از سه نفر تمام کودکانی که درمان را کامل کردند بهبودی کامل از کل ضایعات پیدا کردند. هیچ عارضه جانبی مشاهده نشد. در مقایسه بیماران آتوپیک و غیر آتوپیک، بیماران آتوپیک پاسخ بهتری به سایمتیدین دادند.گزارش‌های دیگر اظهار نموده‌اند که شواهد قطعی به نفع مؤثر بودن سایمتیدین خوارکی وجود ندارد.

لیزر

درمان مولوسکوم کانتوژیوزوم با لیزر رنگی با طول موج ۵۸۵ نانومتر مؤثر، قابل تحمل و سریع است.

لایه برداری با تری کلرواستیک اسید

لایه برداری (پیلینگ) با تری کلرواستیک اسید ۲۵ تا ۵۰ درصد (بطور متوسط ۳۵ ٪) که هر دو هفته یکبار بر اساس نیاز تکرار می‌شد ۴۰٫۵ ٪ کاهش در ضایعات مولوسکمی بیماران مبتلا به HIV ایجاد نمود که ضایعات وسیع مولوسکوم کانتوژیوزوم داشتند. در پیگیری ۲ ماهه پس از درمان، هیچ موردی از گسترش ضایعات مولوسکمی، عفونت ثانویه یا ایجاد جوشگاه مشاهده نشد .