نیروی دریایی شوروی

تاریخچه

در دوران امپراتوری روسیه این کشور فاقد یک نیروی دریایی کلاسیک نیرومند مانند کشورهای دیگر اروپایی مانند بریتانیا و فرانسه بود. دو علت برای این امر وجود داشت. نخست این که روسیه با توجه به موقعیت جغرافیش دسترسی بسیار کمی به آبهای آزاد بین‌المللی داشت و در مناطقی هم که به آبهای آزاد دسترسی داشت در آن مناطق در فصل‌های سرد آب یخ می‌بست. دلیل دیگر این موضع این بود که روسیه کشور بسیار پهناوری بود و با توجه به این موضوع و قرار داشتن در میان آسیا و اروپا تجارت دریایی برای این کشور بی معنی بود و چنانچه می‌خواست از راه دریا به تجارت بپردازد بایست برای محافظت از محموله‌ها یک کشتی اسکورت نظامی نیز به همراه کشتی‌های تجاری بفرستد.
بنیان نیروی دریایی شوروی بر بر روی نیروی دریایی امپراتوری روسیه قرار داشت و این نیروی دریایی در انقلاب سال ۱۹۱۷، جنگ داخلی روسیه و شوروش کرونشتات تقریباً نابود شده بود. در خلال انقلاب ملوانان کشتی‌های خود را ترک کرده و از وظایفشان چشم پوشی کردند. برخی از افسران به وسیلهٔ ترور سرخ کشته شدند. برخی به ارتش سفید(ضد کمونیست) پیوستند و برخی نیز استعفا دادند. کارخانه‌های کشتی سازی تعطیل شد.
وضعیت ناوگان دریای سیاه بهتر از دریای بالتیک نبود. انقلاب بلشویکی بسیاری از افسران را قتل‌عام کرد و کشتی‌ها بی استفاده و رو به پوسیدگی گذاشتند. در پایان آوریل ۱۹۱۸ نیروهای آلمانی وارد کریمه شدند و به سوی پایگاه دریایی سواستوپل پیشوری نمودند.
کشتی‌های کارآمدتر از سواستوپل به نووروسیسک برده شدند، ولی با التیماتوم آلمانی‌ها و در پی آن به دستور ولادیمیر لنین نابود شدند. کشتی‌های باقی‌مانده در سواستوپل را آلمانی‌ها و پس از آنها در سال ۱۹۱۸ انگلیسی‌ها تصاحب نمودند. در روز اول آوریل ۱۹۱۹ هنگامی که ارتش سرخ کریمه را فتح کرد، اسکادران‌های بریتانیا مجبور به عقب نشینی شد، ولی پیش از عقب نشینی آنها همهٔ ناوهای باقی‌مانده و سیزده زیردریایی جدید را از میان بردند. هنگامی که ارتش سفید کریمه را در سال ۱۹۱۹ فتح کرد چند واحد از کشتی‌ها و زیردریایی‌ها را نجات داده و سر و سامان داد.
نخستین کشتی نیروی دریایی انقلاب کشتی شوروش زدهٔ ارورا بود که پرسنل آن به بلشویک‌ها ملحق شده بودند. پیش از انقلاب در سال ۱۹۰۵ نیز یک شورش بلشویکی بر روی رزمناو پوتمکین به وقوع پیوسته بود. ملوانان ناوگان بالتیک در طول انقلاب اکتبر از نیرویهای بلشویک پشتیبانی می‌کردند. برخی از کشتی‌های امپراتوری روسیه با نام‌های دیگری پس از انقلاب اکتبر به خدمت ادامه دادند.
بخش بزرگی از ناوگان قدیمی را دولت شوروی به عنوان اوراقی به آلمان فروخت. در دریای بالتیک فقط سه نبردناو، دو رزم ناو، ده ناوشکن و چند زیردریایی باقی‌مانده بود که هیچ گونه رسیدگی به آنها نمی‌شد. با وجود این وضعیت ناوگان بالتیک یک واحد تشکیلات نظامی قابل توجه باقی‌ماند و ناوگان دریای سیاه نیز پتانسیل گسترش و نوسازی را داشت. به غیر از این دو ناوگان چیزی حدود سی ناوگان کوچک جنگی نیز وجود داشت.
در خلال دههٔ ۱۹۳۰ همگام با صنعتی شدن اتحاد شوروی برنامه ریزی‌هایی برای گسترش نیروی دریایی شوروی و تبدیل آن به یکی از نیرومندترین نیروی دریایی جهان انجام شد. با مصوبهٔ شورای کار و دفاع در سال ۱۹۲۶، برنامه‌های کشتی سازی شامل برنامه‌هایی برای ساخت دوازده زیردریایی می‌شد که شش فروند نخست با عنوان ردهٔ دکابریست شناخته شد. در تاریخ چهارم نوامبر ۱۹۲۶ دفتر فنی شمارهٔ چهار(نام پیشین آن دپارتمان زیردریایی بود و هنوز سری محسوب می‌شد) با رهبری بوریس میخائیلویچ مالینین ساخت زیردریایی در کشتی سازی بالتیک را آغاز کرد. در سال‌های بعد ۱۳۳ زیردریایی با مدیریت مالینین ساخته شد. گسترش‌های بعدی نیروی دریایی شوروی شامل افزوده شدن ناوگان اقیانوس آرام در سال ۱۹۳۲ و ناوگان شمال در سال ۱۹۳۳ بود.
نیروی دریایی شوروی در جنگ زمستانی ۱۹۴۰-۱۹۳۹ در دریای بالتیک چندان فعال نبود و عمدتاً به درگیری رزم ناوها و نبردناوهای شوروی با توپخانه‌های فنلادی محدود می‌شد.

جنگ سرد

پس از جنگ جهانی دوم اتحاد شوروی به این نتیجه رسید که باید در هر شرایطی بتواند با نیروی نظامی غرب رقابت کند. از این رو در زمینهٔ نیروی دریایی اقدام به ساخت زیردریایی طبق طرح‌های زیردریایی‌های آلمان در زمان جنگ جهانی دوم نمود و تعداد بسیاری از این زیردریایی‌ها را در چند سال پس از جنگ به آب انداخت. سپس با ترکیبی از پژوهش‌های بومی و تکنولوژیی که از راه جاسوسی در آلمان نازی و کشورهای غربی به دست آورده بود آرام آرام در طراحی زیردریایی پیشرفت کرد، گرچه تا یکی دو دهه از کشورهای عضو ناتو در این زمینه عقب تر بود.
شوروی‌ها به سرعت ناوگان سطح دریایی خود را مجهز به انواع موشک‌ها نمودند. قرار دادن موشک‌های بزرگ بر روی کشتی‌های کوچک ولی سریع یکی از ویژگی‌های طراحی شوروی بود که در غرب چنین طراحیی از نظر تاکتیکی قابل قبول نبود. نیروی دریایی شوروی همچنین چندین رزم ناو بسیار بزرگ برای پرتاب موشک‌های هدایت شونده ساخت. تا دهه ۱۹۷۰ تکنولوژی زیردریایی‌های شوروی از بعضی جهات پیشرفته تر از زیردریایی‌های غربی بود و چندین نوع آن برتر از رقبای آمریکایی در نظر گرفته می‌شد.

ناوهای هواپیمابر و هلیکوپتربر

گرچه فرماندهٔ نیروی دریایی اتحاد شوروی در زمان جنگ آدمیرال کوزنتسف کوشید تا اتحاد شووری را دارای ناوهای هواپیمابر ساز، ولی ایدئولوژی حزب کمونیست ناوهای هواپیمابر را ابزاری برای تهاجم امپریالیستی سرمایه داری می‌دانست و آنان را برای اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی نامناسب می‌دید. علاوه بر این نیروی دریایی نسبت به نیروهای مسلح دیگر در میان مدیران حزب کمونیست از درجهٔ اهمیت پایین تری برخوردار بود. نیکیتا خروشچف و لئونید برژنف ساخت ناوهای هواپیمابر را بیش از اندازه هزینه بر و زمان بر و این نوع ناوها را آسیب پذیر می‌دانستند.
نیروی دریایی شوروی هنوز ماموریت رویارویی با زیردریایی‌های غربی را داشت و برای همین می‌بایست کشتی‌های بزرگی برای حمل هلیکوپترهای ضد زیردریایی بسازد. در خلال سال ۱۹۶۹-۱۹۶۸ ناو هلیکوپتربر کلاس مسکو به بهره برداری رسید که بعداً چهار فروند رزمناو هواپیمابر کلاس کیف در سال ۱۹۷۳ جایگزین آن گردید. هر دو نوع این ناوها توانایی حمل هلیکوپترهای ضد زیردریایی را داشتند. ناو هواپیمابر کلاس کیف فقط توانایی حمل هواپیمای عمودپرواز یاک-۳۸ فورجر و هلیکوپترهای ضد زیردریایی را داشت.
در خلال دههٔ ۱۹۷۰ شوروی‌ها پروژهُ ارل را کلید زدند که هدف آن ساخت ناوهواپیمابر برای دفاع از ناوگان دیگر بود. این پروژه در خلال برنامه‌ریزی به خاطر ارجحیت استراتژیک کنسل شد. در دهه ۱۹۸۰ نیروی دریایی شوروی نخستین ناوهواپیمابر واقعی خود را به نام تفلیس ساخت که بعداً نام آن به آدمیرال کوزنتسف تغییر پیدا کرد. این ناو هواپیما بر توانایی حمل سوخو-۳۳ فلانکر و میگ-۲۹ و هلیکوپترهای کا-۲۷ را داشت. وجه ممیزهٔ ناوهای هواپیمابر شوروی تسلیحات موشکی آنها بود که شامل موشک‌های ضدهواپیما با برد بلند می‌شد. ناوهای هواپیمابر غربی برعکس بر فاصلهٔ زیاد ناو از هدف و حمله از فاصلهٔ کم (با هواپیما) تاکید داشت.