زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله

مشخصات

تاریخ و زمان وقوع به وقت محلی: ۱۳۹۶/۰۸/۲۱ ۲۱:۴۸:۱۶
طول جغرافیایی: ۴۵٫۹
عرض جغرافیایی: ۳۴٫۸۴
عمق زمین لرزه: ۱۱ کیلومتر
نزدیک‌ترین شهرها:
۵ کیلومتری ازگله (کرمانشاه)
۲۵ کیلومتری تازه آباد (کرمانشاه)
۳۷ کیلومتری باینگان (کرمانشاه)
نزدیکترین مراکز استان:
۱۱۲ کیلومتری سنندج
۱۲۲ کیلومتری کرمانشاه

پس‌لرزه‌ها

این زلزله بالای ۴۱۰ پس لرزه داشته‌است.
بامداد روز دوشنبه ۲۲ آبان زمین لرزه‌ای به بزرگی ۴٫۳ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین تازه آباد در استان کرمانشاه را لرزاند.
بزرگترین پس لرزه در تاریخ ۲۲ آبان ساعت ۱۶:۴۲ با قدرت ۴٫۷ ریشتر ثبت شده‌است.
۲۹ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۸:۵۳ در نزدیکی مهران استان ایلام نیز زلزله‌ای ۵٫۳ ریشتری رخ داد. احمد کرمی، مدیر کل بحران استان ایلام گفته‌است که این زمین‌لرزه خسارت و تلفاتی نداشته. ساعت ۲۱:۵۵ رئیس بیمارستان امام حسین به مهرنیوز گفته‌است که زلزله تاکنون مصدومی نداشته‌است. در زمان رخ دادن زلزله کرمانشاه شادمهر کاظم‌زاده نماینده مردم دهلران، دره شهر، آبدانان و بدره به خبرگزاری مجلس گفت که خانه‌ها و تأسیسات در دهلران، دره شهر، آبدانان و بدره آسیب دیده‌اند اما تلفات جانی نداشته‌است. زلزله جدید ایلام باعث نگرانی مردم کرمانشاه نیز شده‌است. برخی خبرگزاری‌ها اعلام کرده‌اند که مردم کرمانشاه نگران نباشند و زلزله ایلام را بدون ارتباط به زمین‌لرزه پیشین عنوان کرده‌اند.
در ۲۰ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۷:۳۹ زمین لرزه‌ای به شدت ۶ ریشتر در فاصلهٔ ۲۶ کیلومتری ازگله روی داد. زمین‌لرزه‌ها و پس‌لرزه‌ها تمام نشده و همچنان ادامه دارند، ساعت ۱۹ و ۵۹ دقیقه روز ۸ آذر ۹۶ زلزله ۴٫۲ ریشتری در قصر شیرین گزارش شد.

خسارات و ضایعات

تعداد کشته‌ها در ایران به ۶۲۰ نفر رسیده‌است، بنا بر گزارش‌ها ۹٬۳۸۸ نفر نیز مصدوم شده‌اند. بیشترین آمار کشته‌ها و زخمی‌ها از شهرهای قصر شیرین، سرپل ذهاب و ثلاث باباجانی گزارش شده‌اند.
بر اثر این زلزله برخی از منازل دچار خسارت‌های مالی شده‌اند. مرکز درمانی سرپل ذهاب نیز تخریب شده‌است.
این زلزله در کشور عراق، در استان‌های انبار (غرب عراق)، اربیل و سلیمانیه و موصل (شمال عراق) احساس شده است و برخی مناطق پایتخت عراق، بغداد، نجف و کربلا را نیز لرزاند. این زلزله قوی‌ترین زلزله در دهه‌های اخیر در بغداد به‌ شمار می‌رود.
به گفته خبرگزاری مجلس شورای اسلامی و خبرگزاری‌های رسمی متعدد مسکن مهر سرپل ذهاب از مجتمع‌هایی بودند که به دلیل کیفیت پایین مصالح و ساخت غیراصولی، با قرار گرفتن در حاشیه اولین زلزله آسیب‌های شدیدی دیدند و برخی از آن‌ها فرو ریختند. همان‌طور که ریسس جمهور حسن روحانی اشاره کرد و جزئیات آن از جمله ساخت غیراصولی و کیفیت پایین بتن در خبرگزاری‌ها منتشر شد، آپارتمان‌های ساده مجاور که در فاصله ۶ تا ۸ متری هستند آسیب‌های بسیار کمتری نسبت به مسکن مهر دیده بودند.
مسکن مهر اسلام‌آباد غرب هم در این زلزله به شدت آسیب دید، طوری‌که به گفته کارشناسان از سه هزار مسکن مهر این شهر حتی یک واحد سالم نماند. سید احسن علوی، نماینده مجلس شورای اسلامی هم اذعان داشتند که خرابی مسکن مهر در اسلام‌آباد غرب بسیار بیشتر از سرپل ذهاب بوده‌است. آنچه که ما دیدیم مسکن مهر این شهر، کن فیکون شده‌است! برای نمونه، در یکی از بلوک‌ها طبقه پنجم یک طبقه پایینتر آمده و طبقه اول هم به طور کامل نابود شده‌است. بیمارستان شهر اسلام‌آباد غرب هم هفت ماه پس از افتتاح رسمی از تخریب شد.
بر اساس گفته معاون بنیاد مسکن ایران در این زلزله استان کرمانشاه ۱۲ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی به صورت ۱۰۰ درصد تخریب شد و ۱۵ هزار واحد مسکونی نیازمند تعمیر هستند. اما به گفتهٔ هوشنگ بازوند استاندار کرمانشاه، حدود ۱۸ هزار واحد مسکونی در این زلزله کاملاً تخریب شده‌اند و به حدود ۵۰ هزار واحد مسکونی نیز خسارت جدی وارد شده‌است.
زلزله سبب وارد آمدن خسارت بالایی به زیرساخت‌ها و شبکهٔ آب و فاضلاب در چند شهر شده‌است. مدیرعامل آبفای استان علیرضا تخت‌شاهی میزان این خسارات را بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیارد تومان عنوان کرده و گفته‌است که شبهٔ فاضلاب در شهر سرپل ذهاب بیش از ۷۰ درصد تخریب شده‌است.

خسارت‌های انسانی

به گفتهٔ معاون امور اجتماعی اداره کل بهزیستی استان کرمانشاه، ۹۱ کودک در زلزله استان بی‌سرپرست شده‌اند که از این تعداد ۳۱ مورد مادرشان فوت کرده، ۴۷ مورد پدرشان جان باخته و ۱۳ مورد نیز هر دو والدین خود را از دست دادند.

آسیب به بناهای تاریخی

بنا بر اعلام ادارهٔ میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمانشاه در روز ۲۲ آبان ۱۳۹۶ (یک روز پس از زلزله)، ۵ بنای تاریخی این استان بر اثر این زلزله آسیب دیده‌است. این بناها عبارت بوده‌اند از کاخ خسرو، چهارقاپی و کاروانسرای عباسی در قصر شیرین، قلعه یزدگرد در روستای زرده و زیج منیژه در روستای پاتاق. همچنین مطابق با نخستین گزارش‌ها به تپه تاریخی معروف به ارگ در داخل شهر گیلان غرب و آتشکده پلنگرد در اسلام‌آباد نیز آسیب وارد شده‌است.
جلیل بالایی مدیرکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه در روز ۱۲ شهریور ۱۳۹۷ از آسیب دیدن به ۱۰ بنای تاریخی استان در جریان زلزله خبر داد که مسجد عبدالله بن عمر ریجاب و مجموعهٔ مقابر ابودجانه نیز در شمار آن‌ها بوده‌است.

امدادرسانی

دولت ایران اعلام کرده‌است دست‌کم ۷۰٬۰۰۰ نفر به سرپناه نیاز دارند.
به محض وقوع این زمین لرزه، سریعاً نیروهای کمکی ارتش ایران، شامل ۳ تیپ از یگان‌های نیروی زمینی ارتش اعم از یگان‌های رزمی و درمانی به منطقه زلزله زده سرپل ذهاب استان کرمانشاه اعزام شدند و حدوداً ۳۰۰ مجروح در پادگان «ابوذر»، پذیرش و درمان ابتدایی روی آن‌ها صورت گرفت. همچنین سه تیپ مستقل سپاه پاسداران با حضور در منطقه و با کمک قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا شروع به بازگشایی راه‌ها کردند. بالگردهای سپاه و ارتش همچنین هواپیماهای سنگین ترابری ارتش و سپاه پاسداران آوردن آذوقه و مواد لازم را نیز عهده‌دار هستند. سخنگوی سپاه افزود در صورت نیاز لشکر عملیاتی ۲۷ محمدرسول الله به منطقه اعزام خواهد شد.
سرلشکر محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران با اشاره به برگزاری جلسه در شهر سرپل ذهاب برای هماهنگی بین نیروهای مسلح در خصوص امدادرسانی گفت: مقرر شد ارتش مسئولیت شهر و سپاه پاسداران نیز مسئولیت روستاهای اطراف را برعهده بگیرند.
«ریاست مدیریت بحران و اضطرار» ترکیه اعلام کرد نیروهای امدادی شامل ۹۲ پرسنل، به همراه ۴۰۰۰ چادر و ۷۰۰۰ پتو، برای ارسال به مناطق آسیب‌دیده تحت آماده‌باش قرار گرفته‌اند.

پوشش خبری امدادرسانی

پس از گزارش‌های متعدد از قطعی برق در شب حادثه وزیر نیرو اعلام کرد که به دلیل آسیب‌های جدی به شبکه برق‌رسانی تا بعدازظهر ۲۲ آبان برق سرپل ذهاب و ۶۰ درصد مناطق وصل می‌شود اما تا شب برق سرپل‌ذهاب وصل نشد و در برنامه زنده خبری صدا و سیما در حالی که مجری برنامه بر اعلام وصل شدن برق توسط مسئولین و بر احتمال مکان نامناسب خبرنگار اصرار می‌کرد خبرنگار از قطعی برق منطقه در نواحی اصلی گزارش تصویری می‌داد. حتی بخش استانی روزنامه همشهری تا ۲۴ آبان ۱۳۹۶ با اشاره به گذشتن ۲ شب از قطع بودن برق و آب سرپل ذهاب خبر داد.

رایزنی و امنیت

۲۳ آبان ۱۳۹۶ خبر از سرقت ۲۰۰۰ پتو و مستقر شدن یگان‌های ویژه منتشر شد، وزیر کشور ۲۴ آبان خبر راهزنی را تکذیب کرد و با اشاره به اینکه اینچنین خبرهایی شایسته مردم غیور کرمانشاه نیست گفت که در شهرهای بین راهی کسانی که نیاز به کمک داشتند کاروان را متوقف می‌کردند و قرار بر این شده‌است که کمک‌ها با هلیکوپتر ارسال شوند. در کنار گزارش‌های مردمی ارسال شده به رپرتاژ شبکه منوتو دربارهٔ نبود چادر به اندازه کافی و اینکه مردم با شاخه و برگ شروع به ساختن سرپناه کرده‌اند، ۲۵ آبان ۱۳۹۶ ایلنا از وضعیت تأسف‌بار کرمانشاه با عنوان «برخی بی‌وجدان‌ها چادر می‌گیرند تا بفروشند» خبرداد و با اشاره به حمایت‌های ارتش از نماینده کرمانشاه نقل شد که بسیاری از مردم کشته‌ها را خودشان دفن کرده‌اند و در آمار ذکر نشده‌است و تعداد کشته‌ها می‌تواند به بیش از ۱۰۰۰ تن برسد. عدم مدیریت در توزیع ملزومات ارسالی و سوءاستفاده برخی افراد سودجو که منسوب به مناطق دورتر از منطقه زلزله شده‌اند از دلایل عدم مدیریت درست بحران عنوان شد.

احداث بیش از ۸ هزار کانکس توسط سپاه

سر لشکر محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه در تاریخ ۱۳ دی ماه ۱۳۹۶ اعلام کرد: «قرارداد و تعهد ما برای اسکان موقت مردم زلزله زده در روستاهای دشت ذهاب و اطراف ثلاث باباجانی و برخی از روستاهای گیلان‌غرب و دالاهو حدود ۸ هزار کانکس برای ۸ هزار واحد روستایی تخریب شده یا غیرقابل اسکان بود. امروز پس از گذشت ۴۴ روز از سفر مقام معظم رهبری و با گذشت حدود ۴۰ روز از تعهدی که سپاه در خصوص اسکان موقت زلزله‌زدگان داده بود، اتمام مأموریت خود را پیش از به پایان رسیدن ۴۵ روز اعلام می‌کنیم.»

حمایت‌های ارتش و شعار «فقط ارتش»

حمایت‌های فعال و بی‌وقفه ارتش از امنیت و رساندن محموله‌های کمک‌های مردمی تا ایجاد پل هوایی بین منطقه زلزله‌زده و شهر کرمانشاه باعث شد تا در بازدید حسن روحانی از منطقه زمانی که گفت: «ارتش و سپاه همراهان همیشگی مردم در منطقه حضور دارند» مردم شعار «فقط ارتش» سر دهند و همچنین دیوارنوشته‌های تشکر از ارتش را بنویسند که با تشکر متقابل فرمانده کل ارتش پاسخ داده شد.

تقسیم کار بین ارتش و سپاه

از آنجایی که ارتش در شهر سر پل ذهاب پادگان دارد مسئولیت امدادرسانی به شهر سر پل ذهاب به ارتش واگذار شد و از آنجایی که سپاه در روستاها نیز پایگاه داشت مسئولیت امدادرسانی به روستاها به سپاه واگذار شد.

کاهش تلفات نسبت به رودبار و بم

شدت زلزله و وقوع آن در ساعات پایانی شب احتمال تکرار حوادثی همچون زلزله بم و رودبار را در پی داشت ولی دو عامل سبب شد که از تلفات زلزله کاسته شود و تنها وقوع زلزله هفت ریشتری خسارتهای فراوان به‌دنبال داشته باشد.
عامل نخست وقوع پیش‌لرزه‌ای چهار و نیم ریشتری پیش از زلزله اصلی بود که سبب شد بسیاری از ساکنان مناطق نزدیک به زلزله اصلی در فضای باز حاضر شوند و در واقع نسبت به وقوع زلزله‌ای دیگر که شدت بالایی نیز داشت، آماده باشند. عامل بعدی در کاهش تلفات زلزله و احتمالاً خسارتها، وقوع زلزله ازگله در عمق یازده کیلومتری زمین است که بر اساس اعلام نظر کارشناسان از شدت خسارت‌های وارده کاسته‌است و تنها سازه‌های غیر ایمن و سنتی در برابر این زلزله تخریب شده‌اند. خبرگزاری تسنیم در گزارشی تأثیر عمق زیاد زلزله در کاهش خسارات را این‌گونه مطرح کرد «تنها سازه‌های غیرایمن و سنتی در برابر این زلزله تخریب شده‌اند» در گزارش دیگری نوشت که خسارات شدید مسکن مهر سر پل ذهاب ناشی از عمق کم زلزله و واقع شدن شهر روی گسل بودن بوده‌است و «به‌دلیل شدت زیاد این زمین‌لرزه در استان کرمانشاه، بیشترین صدمات جانی و مالی در این استان رخ داد.»
از عوامل دیگر می‌توان به کوهستانی بودن منطقه و کم جمعیت بودن شهرهای اطراف و روی دادن زلزله در خارج مناطق مسکونی اشاره کرد.
البته احمد صفری نماینده کرمانشاه اخبار مربوط به تعداد کشته‌های زلزله را دروغین دانست و انتقادات شدیدی از عملکرد صدا و سیما در قبال زلزله داشت و تعداد کشته‌ها را بیش از هزار نفر دانست و گفت: تنها در یکی از کوچه‌های سرپل ذهاب بیش از هفتاد نفر کشته شده‌اند و در مسکن مهر هم تعداد کشته‌ها بیش از ۲۵۰ نفر است و آمار اعلام شده بسیار پایینتر از آمار واقعی است.