مهندسی هسته‌ای

مهندسی هسته‌ای (به انگلیسی: Nuclear Engineering) یکی از رشته‌های مهندسی در دانشگاه است.

معرفی رشته مهندسی هسته‌ای

دنیای امروز با بحران انرژی روبرو است، انرژی هسته‌ای یکی از انرژی‌های نو می‌باشد که به میزان زیادی این بحران را حل می‌کند. انرژی هسته‌ای کاربردهای بسیار زیادی در زمینه‌های مختلف دارد. برای مثال از انرژی شکافت هسته‌ای در نیروگاه‌های هسته‌ای می‌توان برای تولید الکتریسیته استفاده کرد. برای کاربردی کردن انرژی هسته ای، نیاز به متخصصان و کارشناسانی از جمله مهندس هسته‌ای می‌باشد که به دانش و تخصص این حوزه تسلط داشته باشند.
مهندس هسته‌ای می‌تواند مسئول راه اندازی ایمن و بهره‌ور نیروگاه‌های اتمی، بازفرآوری سوخت، مدیریت مواد زائد، انهدام نیروگاه‌های هسته‌ای قدیمی و حفاظت و ایمنی (در برابر تشعشعات رادیواکتیو) باشد. در واقع مهندس هسته‌ای با تکنولوژی روز آشنا بوده و قدرت طراحی و بهینه‌سازی سیستم‌ها و نیز راه اندازی و نگهداری آن‌ها را دارد. همچنین مهندس هسته‌ای قادر است با مواد و تشعشعات رادیو اکتیو به صورت صحیح و بی‌خطر کار کرده و در جابجایی آن‌ها و نگهداری و محافظت پرسنل در مقابل پرتوها توانمند می‌باشد.
مهندسی هسته‌ای عبارت است از دانش فرآیندهای هسته‌ای و کاربرد آن‌ها در گسترش تکنولوژی‌های گوناگون و تولید برق هسته ای. این دانش در زمینه‌های گوناگونی چون طراحی، راه اندازی و نگهداری نیروگاه‌های هسته ای، تشخیص‌ها و درمان‌های پزشکی (مهندسی پزشکی هسته ای)، تحقیقات در زمینه شتاب دهنده‌ها، لیزر، فوق هادی‌ها و… کاربرد دارد.

گرایش‌های مهندسی هسته‌ای

مهندسی هسته‌ای گرایش گداخت هسته ای 
مهندسی هسته ای گرایش فیزیک بهداشت
مهندسی هسته‌ای گرایش پرتو پزشکی
مهندسی هسته‌ای گرایش رآکتور
مهندسی هسته‌ای گرایش چرخه سوخت
مهندسی هسته‌ای گرایش کاربرد پرتوها
امروزه استفاده از انرژی شکافت هسته‌ای در نیروگاه‌های هسته‌ای برای تولید الکتریسته یکی از کاربردهای اصلی انرژی هسته‌ای می‌باشد. این انرژی عظیم ناشی از شکافت هسته‌ای همچنین می‌تواند به عنوان منبع قدرت سفینه‌های فضایی و زیر دریائیها مورد استفاده قرا گیرد، و در آینده‌ای نه چندان دور می‌توان امیدوار به داشتن نیروگاه‌هایی بر مبنای جوش هسته‌ای بود، که در این صورت مسئله بحران انرژی برای همیشه در جهان حل خواهد شد.

سابقهٔ رشتهٔ مهندسی هسته‌ای در ایران و سایر کشورهای جهان

مقطع کارشناسی مهندسی هسته‌ای در ایران برای اولین بار در دانشگاه آزاد واحد علوم وتحقیقات راه اندازی گردیده است، ولی مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی مهندسی هسته‌ای در واحد علوم و تحقیقات، علاوه بر گرایش راکتور، در دو گرایش پرتوپزشکی و چرخه سوخت هرساله دانشجو می‌پذیرد. همچنین در دانشگاه‌های صنعتی شریف، دانشگاه پلی تکنیک (صنعتی امیر کبیر)، دانشگاه شهید بهشتی در تهران و نیز دانشگاه شیراز مقاطع تحصیلات تکمیلی این رشته ارائه می‌گردد.
در دانشگاه‌های خارج از کشور دو دانشگاه معتبر و برتر جهان به نام دانشگاه برکلی و دانشگاه MIT رشته مهندسی هسته‌ای را علاوه بر مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در مقطع کارشناسی در سه گرایش، مهندسی پرتو پزشکی، مهندسی راکتور و مهندسی پسماندازی هسته‌ای ارائه می‌دهند و در تعداد زیادی دانشگاه دیگر مقاطع کارشناسی ارشد، دکتری تخصصی و پست دکتری رشته مهندسی هسته‌ای ارائه می‌گردد که به پیوست برنامه درسی مقطع کارشناسی مهندسی هسته‌ای دانشگاه بر کلی، همراه برنامه درسی مقطع کارشناسی دانشگاه MIT و گزارش توجیهی آن تقدیم می‌گردد.

زمینهٔ اجرایی رشته

از نظر عملی نیز در واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های متعددی دایر است که از ان جمله می‌توان به آزمایشگاه‌های فیزیک ۱ و ۲، شیمی و شیمی آلی، مکانیک سیالات و انتقال حرارت و… اشاره نمود. راه اندازی آزمایشگاه تخصصی هسته‌ای و آزمایشگاه دزیمتری و آشکارسازی که درشرف راه اندازی است از دلایل اجرای رشته در زمینه عملی می‌باشد و آمادگی این واحد دانشگاهی را جهت برگزاری دوره مهندسی هسته‌ای نشان می‌دهد. این واحد همچنین مجهز به کتابخانه وسایت کامپیوتری فعال می‌باشد.

قابلیت‌ها، مهارت‌ها و نقش دانش آموختگان رشتهٔ مهندسی هسته‌ای

گسترش ایمن و اقتصادی نیروگاه‌های هسته ای، طراحی، ساخت و بهره‌برداری از نیروگاه‌های هسته‌ای و کار در نیروگاه‌ها ی هسته‌ای از جمله نیروگاه در دست احداث بوشهر، از جمله اولین وظایف و مراکز جذب مهندسین هسته‌ای است. زمینه کاری دیگر آن‌ها فراوری سوختهای هسته‌ای از استخراج تخلیص، غنی‌سازی و آماده‌سازی میله‌های سوخت گرفته تا پسمانداری و نگهداری سوختهای مصرف شده و جابجایی کلیه مواد وتجهیزات رادیواکتیو می‌باشد.
علاوه بر تمام اینها، علوم و تکنولوژی هسته‌ای درگستره وسیعی از کاربرهای صنعتی، زیست‌محیطی، کشاورزی و … می‌تواند در خدمت جامعه باشد، که دانشجویان مقطع کارشناسی با زمینه‌های اصلی آن چون تولید پرتوهای رادیو اکتیو، برهم کنش پرتوها با ماده، آشکارسازی و اندازه‌گیری پرتوهای رادیو اکتیو، طراحی سیستم‌های هسته‌ای و حفاظ‌سازی در مقابل تابش‌های رادیو اکتیو آشنا خواهد شد. آنان در طی آموزشهای خود ۱۴۰ واحد درسی را به صورت زیر می‌گذرانند:
دروس عمومی: ۲۰ واحد
دروس پایه: ۴۲واحد
دروس اصلی: ۵۰ واحد
دروس تخصصی: ۳۶ واحد
دروس اختیاری: ۲۲ واحد که دانشجو موظف است تا سقف ۱۴۰ واحد درسی تعدادی از آن‌ها را انتخاب نماید.
نوع مدرک ورودی و ضوابط و مواد امتحانی عبارتند از:
فیزیک و مکانیک
ضریب ۴
دروس ریاضی زیر دیپلم
ضریب ۴
شیمی
ضریب ۳
گذراندن دوره پیش دانشگاهی در رشته ریاضی فیزیک برای ورود به دوره کارشناسی مهندسی هسته‌ای ضروری است.

در ایران

دانشگاه‌های ارائه دهنده رشته مهندسی هسته‌ای [در ایران] در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری: دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران)، دانشگاه شهید بهشتی تهران، دانشگاه اصفهان، دانشگاه شیراز، دانشگاه علوم و تحقیقات.
تنها دانشگاه‌ ارائه دهنده رشته مهندسی هسته‌ای-راکتور [در ایران] در مقطع کارشناسی:
دانشگاه علوم و تحقیقات است. البته مدت ها پیش دانشگاه علوم و تحقیقات در مقطع کارشناسی، گراش پرتو پزشکی را ارائه می‌داد؛ اما از کنکور ۸۵ فقط در گرایش راکتور دانشجوی کارشناسی پذیرفته‌است. درضمن در مقطع ارشد و دکتری، دانشگاه علوم وتحقیقات در گرایش راکتور، پرتوپزشکی و چرخه سوخت دانشجو می‌پذیرد.
از دیگر گرایش های این رشته می توان به مهندسی پرتو پزشکی هسته‌ای، کاربرد پرتوها، گداخت هسته ای، رادیوایزوتوپ‌ها و چرخه سوخت اشاره کرد.

در کانادا

در کانادا دانشگاه آنتاریو UOIT در مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا ارائه می‌دهد.