عملیات ستون دفاعی

ریشه‌یابی نام عملیات

ترجمه تحت‌اللفظی نام عبری این عملیات ستون ابر است اما منابع رسمی انگلیسی زبان این عملیات را تحت عنوان ستون دفاعی ترجمه کرده‌اند. ایتان بوچمن سرپرست تحریریه رسانه‌ای منطقه آمریکای شمالی آی‌دی‌اف، تصریح کرد که این نام به ستون ابر در کتاب مقدس یهودیان اشاره می‌کند که بنی‌اسرائیل را (در خروجش از مصر) به سمت سرزمین‌های مقدس هدایت نمود. یک تفسیر از کتاب مقدس یهودیان بدین گونه شرح می‌دهد که ستونی از ابر از بنی‌اسرائیل در برابر تیرها و منجنیق‌های مصریان محافظت کرده‌است. بدین ترتیب این نام (عملیات ستون ابر) نیروهای دفاعی اسرائیل را به عنوان محافظی دربرابر حملات راکتی قیاس می‌کند. برخی مفسران ضمن انتقاد از نام عبری عملیات مدعی‌اند آی‌دی‌اف خود را خدا نامیده است. حماس نیز عملیات خود را تحت عنوان "سنگ‌های سجیل" نام‌گذاری کرد.

پیش‌زمینه

پس از جنگ غزه ۲۰۰۹–۲۰۰۸ تنش‌ها همچنان بین دولت حاکمهٔ حماس در نوار غزه و اسرائیل ادامه پیدا کرد، چنان‌که دو طرف به‌صورت مقطعی و دروه‌ای با یکدیگر درگیری‌هایی داشتند. از سال ۲۰۰۷ و با تحمیل محاصره اقتصادی اسرائیل بر نوار غزه، اقتصاد این باریکه روبه وخامت گذاشت و حماس به عنوان یکی از شرایط آتش‌بس با اسرائیل، خواستار پایان دادن به محاصره اقتصادی غزه از سوی اسرائیل شده بود. در حالی که اسرائیل در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۳ انتخابات کنست را پیش‌رو دارد، برخی منابع (از رجب طیب اردوغان جمله نخست‌وزیر ترکیه) به این مضمون اشاره کردند که زمان این عملیات به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده‌است تا دولت فعلی بتواند دورنما و چشم‌انداز انتخاباتی خود را بهبود بخشد.

وقایع پیش از عملیات

به گفته آژانس امنیت اسرائیل، حمله‌های راکتی از نوار غزه به اسرائیل در سال ۲۰۱۲ به‌طور پیوسته ادامه داشته‌است. در ۲۴ اکتبر و در پی حمله‌های راکتی و بمباران دو طرف علیه یکدیگر شماری از شهروندان اسرائیلی زخمی و چند تن از ساکنان نوار غزه کشته شدند و تا تاریخ ۲ نوامبر هیچ‌گونه تلفات بیشتری بر طرف وارد نگردید.
در تاریخ ۲ام نوامبر یک جوان فلسطینی ۲۲ ساله بر اثر آتش تانک‌های اسرائیلی به مرکز نوار غزه به‌شدت زخمی گشت. در ۵ام نوامبر سربازان اسرائیلی یک جوان ۲۰ ساله غیرمسلح و نامتعادل فلسطینی را که به حصار فی‌مابین غزه و اسرائیل نزدیک شده بود، به ضرب گلوله از پای درآوردند. به‌گفتهٔ منابعی درمانی فلسطینی، این فرد دارای مشکلات یادگیری بوده‌است. در همان تاریخ انفجار یک بمب کنار جاده‌ای فلسطینی باعث مجروح شدن تعدادی از سربازان اسرائیلی شد. در ۸ام نوامبر و پس از کشف تعداد بیشتری بمب در امتداد مرز، نیروهای آی‌دی‌اف به مناطقی از نوار غزه یورش بردند که به درگیری با کمیته‌های مقاومت مردمی منجر گشت. در این درگیری یک پسر نوجوان ۱۳ ساله فلسطینی، با آتش تیربار بالگردها یا تانک‌های اسرائیلی (که در درگیری شرکت داشتند) کشته شد. روز بعد، شبه‌نظامیان فلسطینی با انفجار تونلی مملو از مواد منفجره که در ناحیه مرزی حفر کرده بودند، باعث زخمی‌شدن چهار سرباز اسرائیلی شدند. شاخهٔ نظامی حماس ضمن قبول مسئولیت این انفجار، آن را پاسخی به کشته‌شدن نوجوان فلسطینی دانست.
شبه‌نظامیان غزه حداقل ۳۰ راکت و چندین گلوله خمپاره به مناطق جنوبی اسرائیل شلیک کردند که باعث شد آژیر قرمز در اشدود، اشکلون، گان یان و مناطق اطراف آن به‌صدا درآید که همین امر موجب گشت اسرائیلی‌ها در فاصلهٔ هفت کیلومتری نوار غزه در نزدیکی مناطق امن باقی بمانند. شورای محلی گان یان مدارس منطقه را به دلیل گلوله‌باران راکتی تعطیل کرد. به گفتهٔ کانال هفت تلویزیون اسرائیل دو راکت قسام در ۹ام نوامبر به اسرائیل شلیک شد، که هر دو راکت در مناطق باز منفجر گردید.
در ۱۰ام نوامبر، یک جیپ نیروهای آی‌دی‌اف در هنگام گشت‌زنی معمول خود در مرز سمت اسرائیل هدف یک فروند موشک ضد تانک نیروهای شبه‌نظامی قرار گرفت که منجر به زخمی شدن چهار سرباز اسرائیلی گشت که شرایط جسمانی یکی از آن‌ها بحرانی گزارش شده‌بود. نیروهای آی‌دی‌اف با حملات توپخانه‌ای، محل شلیک موشک و اهدافی از پیش تعیین‌شده در منطقه شجاعیه را گلوله‌باران کردند. سخنگوی حماس مدعی شد که حملات توپخانه‌ای اسرائیل منجر به کشته‌شدن چهار نوجوان فلسطینی در منطقه مذکور شده‌است. پس از آن، شبه‌نظامیان حداقل ۴۰ راکت و خمپاره به سمت مناطقی از اسرائیل شلیک کردند که باعث شد اسرائیلی‌های ساکن منطقه به پناهگاه‌ها بروند.
بعد از این حادثه تبادل آتش دو طرف تا چندین روز ادامه پیدا کرد. نیروهای شبه‌نظامی بیش از ۱۰۰ راکت شلیک کردند که در جریان این حملات چندین منزل مسکونی اسرائیلی مورد اصابت راکت قرار گرفت که یکی از راکت‌ها نزدیک در نزدیکی یک باب مدرسه به زمین اصابت کرد. چندین اسرائیلی در انفجارهای گلوله‌بارانی که به‌گونه‌ای خاص زمان‌بندی شده‌بود تا هم‌زمان با رفت‌وآمدهای صبح افراد به محل کارشان روی دهد زخمی شدند، از جمله دو نفر که خودروهای آن‌ها به صورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفت. مدارس در مناطق جنوبی اسرائیل تعطیل شدند و شهردار بئرشبع در این رابطه توضیح داد که "ما اصابت (راکت) به مراکز آموزشی را در گذشته تجربه کرده‌ایم... ۴۰٬۰۰۰ دانش‌آموز امروز در خانه‌های خود باقی می‌مانند به‌خاطر حملاتی (راکت‌هایی) که در خارج از محدوده آبی به ما اصابت می‌کنند." اسرائیل حملات هوایی بیشتری به نوار غزه انجام داد که در نتیجه آن شش شبه‌نظامی از جمله یک شبه‌نظامی وابسته به گروه جهاد اسلامی فلسطین کشته شدند.
در روز قبل از عملیات نخست وزیر بنیامین نتانیاهو و ایهود باراک وزیر دفاع اسرائیل در سخنانی اعلام کرده بودند "اسرائیل در زمانی مناسب (به این حملات) پاسخ خواهد داد." هرچند، پس از جلسهٔ کابینه دولت اسرائیل در صبح روز قبل از عملیات، بنی بگین از وزرای کابینه اظهار کرده بود "خصومت جاری به نظر پایان یافته‌است."
در ۱۲ام نوامبر، مقامات حماس و جهاد اسلامی تمایل خود را برای بحث و گفتگو برسر آتش‌بس نشان دادند. یک سخنگوی جهاد اسلامی در سخنانی گفته بود، توپ در زمین اسرائیل است و گروه‌های مقاومت رفتار و عملکرد اسرائیل بر روی زمین را مشاهده و به تبع آن عمل خواهند کرد.  یک خانه و یک کارگاه مورد اصابت راکت قرار گرفت که منجر به زخمی‌شدن سه شهروند اسرائیلی گردید. هرچند، مقامات اسرائیلی مدعی شدند فلسطینی‌ها در این روز اقدام به شلیک ۱۲ راکت کرده‌اند. اسرائیل از شورای امنیت سازمان ملل خواست تا حملات راکتی را محکوم نماید و ایهود باراک اعلام کرد اسرائیل "لطمه به زندگی روزمره شهروندانش را نمی‌پذیرد."
گرشان بسکین یک فعال صلح اسرائیلی که میانجی بین اسرائیل و حماس در مذاکرات منجر به آزادی گیلعاد شلیط بود، گزارش داد که ساعاتی قبل از حمله منجر به مرگ احمد الجعبری موفق به دریافت یک نسخهٔ پیش‌نویس از آتش‌بس دائمی بین اسرائیل و حماس شده‌است.

آتش‌بس ۲۱ نوامبر

در ۲۱ نوامبر، محمد کامل عمرو وزیر امورخارجه مصر و هیلاری کلینتون وزیر امورخارجه آمریکا برقراری آتش‌بس را اعلام کردند. این اعلامیه به خصومت‌ها پایان داد در حالی که اسرائیل و حماس به مذاکرات برسر خواسته‌های خود ادامه دادند. برطبق متن توافقنامهٔ آتش‌بس، دو طرف به مذاکرات برسر مواردی چون "بازکردن گذرگاه‌ها و تسهیل رفت‌وآمد مردم و نقل‌وانتقال کالاها و خودداری از اعمال محدودیت بر عبورومرور آزاد ساکنان و هدف قراردادن آن‌ها در مناطق مرزی و روش‌های پیاده‌سازی (این موارد)" پس از گذشت ۲۴ از برقراری آتش‌بس ادامه خواهندداد. مصر پشتیبان این توافقنامه‌است و باید از هر یک از طرفین، تضمین‌های تعهد به قرارداد توافق‌شده را دریافت نماید.
پس از اعلام آتش‌بس، بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرد عملیات ستون ابر موفقیت‌آمیز بوده‌است و از رئیس‌جمهور آمریکا باراک اوباما برای "حمایت بی‌دریغ (وی) از حق اسرائیل برای دفاع از خودش" قدردانی نمود. نتانیاهو افزود اسرائیل و آمریکا برای متوقف‌ساختن قاچاق سلاح از ایران به نوار غزه با یکدیگر همکاری خواهندکرد.
پس از اعلام آتش‌بس ۱۲ فروند راکت از نوار غزه به‌سمت اسرائیل شلیک‌شد، که تمامی راکت‌ها در مناطق باز اشکول و شاعر هنگیف فرودآمدند. آژیر حمله هوایی در اشکول، سدروت، هوف اشکلون، اشدود، کریات ملاخی و شاعر هنگیف به‌صدا درآمدند. گنبد آهنین یک راکت را برفراز اشدود رهگیری کرد. یک انفجار به علل نامعلوم در غزه رخ‌داد که گزارش‌شد تلفاتی دربر نداشته‌است.
خالد مشعل رهبر تبعیدی حماس، از میانجی‌گری مصر در برقراری آتش‌بس قدردانی کرد و مدعی‌شد اسرائیل (در این درگیری) شکست خورده‌است. وی همچنین ایران را به‌دلیل تأمین منابع مالی و تسلیحاتی (تجهیز سلاح) شبه‌نظامیان مورد ستایش قرارداد.

تلفات فلسطینی‌ها

به گفتهٔ مرکز حقوق بشر فلسطین درمجموع ۱۵۸ فلسطینی ازجمله: ۱۰۲ غیرنظامی، ۵۵ شبه‌نظامی و یک پلیس از آغاز عملیات جان خود را از دست‌دادند که ۳۰ کودک و ۱۳ زن نیز درمیان کشته‌شدگان دیده می‌شدند.
نیروهای دفاعی اسرائیل اعلام کردند ۱۷۷ فلسطینی که ۱۲۲ تن از آن‌ها شبه‌نظامی بوده‌اند در این عملیات کشته شده‌اند. نیروی هوایی اسرائیل اظهارداشت تمام اقدامات پیشگیرانه ممکن را برای جلوگیری از تلفات غیرنظامیان با استفاده از بمباران دقیق و صدور هشدارهای پیشگیرانه به ساکنان فلسطینی، انجام داده‌است. آی‌دی‌اف مدعی‌است با انتشار اعلامیه‌های هشداردهنده و تماس‌های تلفنی اخطارآمیز به غیرنظامیان دستورداده تا از مناطقی که توسط حماس برای شلیک موشک استفاده می‌شوند فاصله بگیرند. آی‌دی‌اف همچنین مدعی‌است حمله اول به هدف، به‌منظور امکان تخلیه محل از غیرنظامیان به‌عمد به خطا می‌رفته‌است و حملاتی نیز به‌علت حضور غیرنظامیان در محل لغو شده‌اند.
حملات هوایی اسرائیل، به تلفات غیرنظامیان در مناطقی منجر گشت که گزارش شد در آن‌ها هیچ درگیری اتفاق نیفتاده‌است. جهاد میشراوی عکاس خبری بی‌بی‌سی عربی ساکن غزه که فرزند نوزاد و خواهرزنش را در حملهٔ هوایی اسرائیل به خانه‌اش از دست داده‌بود اعلام کرد تا قبل از حمله اسرائیل محله مسکونی وی شاهد هیچ‌گونه درگیری نبوده‌است. هیچ توجیهی برای کشتار خانواده دلو در بمباران اسرائیل داده‌نشد. هشت تن از اعضای این خانواده ازجمله ۴ کودک در حمله هوایی اسرائیل کشته‌شدند.
تمام تلفات فلسطینی‌ها به‌علت حملات هوایی اسرائیل اتفاق نیفتاد.
احمد الجعبری یک از فرماندهان عالی‌رتبه حماس، قابل توجه‌ترین کشته‌شده فلسطینی این عملیات به‌حساب می‌آید. مرکز حقوق بشر (فلسطین) تعداد مجروحان فلسطینی را در حدود ۱۰۰۰ نفر اعلام کرد.

اعدام فلسطینی‌ها توسط حماس

هفت فلسطینی به‌اتهام همکاری با اسرائیل توسط شبه‌نظامیان حماس اعدام شدند. در تاریخ ۱۶ام نوامبر مردی به‌هویت اشرف عویضه در نزدیکی مسجدی در محلهٔ شیخ رمضان در شهر غزه (توسط حماس) کشته‌شد. به‌گفتهٔ یک شاهد عینی، او دو مرد نقاب‌دار را دیده که از یک دستگاه جیپ پیاده‌شده و قربانی را به زیر یکی از تابلوهای تبلیغاتی حماس کشیده‌اند و قبل از آویزان‌کردن پوستری که به جرایم منتسب‌شده وی اشاره داشته، چندین بار به سرش شلیک کرده‌اند.
در تاریخ ۲۰ام نوامبر شبه‌نظامیان وابسته به حماس ۶ فلسطینی دیگر را در خیابان تیرباران کردند. به‌گفتهٔ شاهدان، مردان (قربانیان) از داخل یک‌دستگاه ون بیرون کشیده‌شده و مجبور شدند به صورت روی زمین دراز بکشند و سپس به ضرب گلوله کشته‌شدند. جنازهٔ پنج تن از آن‌ها بر روی یکدیگر رها گردید درحالی که انبوهی از مردم جسد آنان را زیر پا لگدمال می‌کردند و به جنازهٔ آن‌ها تف می‌انداختند. جسد ششم نیز به موتورسیکلتی بسته‌شده و در خیابان‌های اصلی شهر غزه چرخانده‌شد، در حالی که ناظران فریاد می‌زدند "جاسوس! جاسوس!". حماس با ارسال پستی ضمن اعلام هویت این شش نفر مدعی شد این افراد "دارای تجهیزات های-تک و تصویربرداری بوده‌اند تا از مواضع فیلمبرداری نمایند".
در تاریخ ۲۱ نوامبر، موسی ابو مرزوق معاون رهبر حماس این قتل‌ها را محکوم و "غیرقانونی" نامید و اضافه‌کرد هرگونه مجازات اعدام باید روند قانونی را دنبال کند. او به‌علاوه افزود که افرادی که درپشت این قتل‌ها هستند باید مجازات شوند.

تلفات فلسطینی‌ها با آتش‌خودی

اعتقاد بر این است حداقل دو شهروند غیرنظامی فلسطینی نه بر اثر حملات اسرائیل بلکه به‌علت سقوط یک فروند راکت شبه‌نظامیان در نزدیکی هدف خود جان باخته‌اند. بنا به‌گفتهٔ مقامات اسرائیلی، بیش از ۱۰۰ راکت شبه‌نظامیان فلسطینی در نوار غزه سقوط کرده که تلفات و مجروحان متعددی به‌بار آورده‌است.

تلفات اسرائیلی‌ها

چهار غیرنظامی و یک سرباز اسرائیلی در حملات راکتی شبه‌نظامیان فلسطینی کشته‌شدند. سه غیرنظامی در اصابت مستقیم راکت به خانه‌ای در کریات ملاخی جان خود را از دست‌دادند، در حالی که چهارمین فرد غیرنظامی یک عرب اسرائیلی بود که به‌علت اصابت موشک به منطقه اشکول کشته‌شد. تا ۲۰ام نوامبر، دست‌کم ۲۵۰ نفر ازجمله ۱۰ سرباز اسرائیلی در حملات راکتی زخمی شدند. ۲۱ اسرائیلی دیگر نیز بر اثر بمب‌گذاری یک دستگاه اتوبوس در تل آویو مجروح‌شدند.
یک غیرنظامی بادیه‌نشین نیز بر اثر اصابت راکت به منطقه‌ای در نقب کشته‌شد.
آی‌دی‌اف میزان پایین تلفات اسرائیلی‌ها را به تعدادی از عوامل تهاجمی و تدافعی نسبت می‌دهد: حملات پیشگیرانه به پدهای پرتاب و زرادخانه‌های راکتی، توانایی این نیرو برای حمله به شبه‌نظامیان در حین شلیک راکت، موفقیت ۸۰% سیستم دفاع موشکی گنبد آهنین، وجود اتاق ضد بمب در تمام خانه‌های اسرائیلی، اجرای سیستم هشدار رنگ قرمز و تلاش‌های امدادرسانی عمومی توسط (فرماندهی) موسوم به فرماندهی جلوی خانه.

شبکه‌های اجتماعی و اینترنت

آی‌دی‌اف با استفاده گسترده از توییتر و لیوبلاگ حساب به‌روز از عملیات‌هایش می‌داد. شاخه نظامی حماس نیز با استفاده از توییتر حملات راکتی و خمپاره‌ای خود را منتشر می‌ساخت و هنگامی که تلفات اسرائیلی‌ها گزارش می‌شد اقدام به توییت کردن آن‌ها می‌کرد. مجله سیاست خارجی این تلاش را "نقطه عطفی در ارتباطات نظامی" دانست. حساب آی‌دی‌اف در توییتر در عرض ۲۴ ساعت بیش از ۵۰٬۰۰۰ علاقه‌مند جدید به‌دست آورد.
گروه آنانیموس در پاسخ به تهاجم اسرائیل به غزه به بسیاری از وب‌سایت‌های اسرائیلی حمله کرد و مدعی شد که حداقل ۵۰ سایت را از دسترس خارج کرده‌است. بسیاری از وب‌سایت‌ها با پیام‌هایی با مضامین محکومیت عملیات نظامی اسرائیل و ابراز حمایت از مردم غزه جایگزین شده‌بود. هکرهایی از کشور کویت وب‌سایت دنی دنون رئیس حزب لیکود را مختل ساختند، وی در سایت خود طوماری آنلاین را قرار داده بود که در آن از دولت اسرائیل خواسته شده‌بود، که تأمین برق نوار غزه را متوقف سازد.

فریب خبری حماس

حماس متهم شد که با جعل و دست‌کاری تصاویر کودکانی که در سوریه زخمی یا کشته شده‌اند، این تصاویر را تحت لوای کشته‌شدگان فلسطینی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌است. یکی از این توییت‌های (حماس) در مورد حملات اسرائیل، حاوی عکسی از جنازه یک دختر است که پیش از این در صفحهٔ فیس‌بوک سوریه & دوستان در ماه اکتبر منتشر شده‌بود.

تحلیل‌ها

ادامه حمله اسرائیل به غزه به سود بنیامین نتانیاهو نبود، به همین دلیل حمله زمینی را متوقف کرد چون همه کشورها، از جمله نزدیک‌ترین حامی اسرائیل، ایالات متحده مخالف حمله زمینی بودند.
حملات هوایی اسرائیل به غزه حماس را ازنگاه نظامی تضعیف کرد و این گروه احمد جعبری، یکی از بزرگترین فرماندهان خود را ازدست داد اما از نگاه سیاسی حماس در این کشمکش پیروز ظاهر شد، محبوبیت این جنبش، به دلیل مقاومت و ایستادگی آن در برابر اسرائیل، نه تنها در داخل غزه بلکه در کشورهای عربی نیز بیشتر شده و حمایت آن‌ها را با خود دارد. این جنبش نشان داد که برغم محاصره غزه، نیروی خود را همچنان حفظ کرده، و اسلحه پیشرفته تر نیز بدست آورده‌است.