مسکن در افغانستان

شرایط سکونت در افغانستان

مطابق به ماده۱۴ پاراگراف ۱–۲- و ماده ۳۸ قانون اساسی افغانستان هر افغان که در افغانستان زندگی می‌کند حق داشتن سرپناه را دارد. دولت از آن حمایت می‌کند. بدین منظور مردم می‌توانند در محلات و قسمت‌های که ممنوع نباشد. رایگان برای خود سرپناه اعمار نماید تا زمانی‌که مراجع باصلاحیت دولت امر ندهد هیچ مرجع حق تخریب او را ندارد. بدین منظور شهر کابل که پایتخت افغانستان است ۶۸٪ مردم در خانه‌های بدون نقشه وبرنامه حیات بسر می‌برند. ودولت از سرپناه که سقف داشته باشد حمایت می‌کند. در بعضی شهرهای بزرگ آن‌عده منازل خود سر که نیم کاره باشد و تا هنوز سقف آن اعمار نشده باشد دولت ممانعت می‌نماید. به استثنای باشندگان ایالت پشتونستان پاکستان، بلوچستان، و مهاجرین قبول شده در جامعه افغانی دیگر هیچ خارجی حق خرید زمین و ملکیت راندارند.

تاریخچه مساکن در افغانستان

در طول تاریخ مسکن گزینان افغانستان معمولاً دارای جامعه قبلوی بوده کوشش نموده‌اند که از محدوده جغرافیای قبیله خویش دور تر زندگی ننمایند. بدین منظور بیش %۸۰ جمعیت معمولاً در همان جایی به سر می‌برند که متولد شده‌اند. روستا نشینان این کشورها به علت عدم رضایت قوم قبیله، شرایط خاص اجتماعی و اقتصادی، نبودن راه‌های انتقالاتی مناسب برای رفت و آمد، نبودن وسایل حمل و نقل کافی، مشکل بودن زندگی در شهرها، فقدان کار و درآمد، عدم پذیرش افراد قبایل دیگر، جنگ دشمنی و غیره دریک محدوده توانسته‌اند نقل مکان از یک قریه به سایر قریه جات و شهرها نمایند. قریه جات بنا بر ضرورت و ازدیاد نفوس توسط مردم توسعه میابد. در اکثریت قریه جات مسکن و زمین‌های مردم دارای اسناد شرعی نمی‌باشد دیده شده یک شخص یا یک فامیل زمین زیادی دولتی را بشمول کوه غصب نموده‌است. بدین منظور یکنفر بیگانه نمی‌تواند بدون پول یا رضایت مردم مسکن گزیند. در میان قریه جات پشتون اگر جوان یک قریه بادختر قریه دیگر عروسی کند. باشندگان دو قریه می‌توانند در هردو قریه مسکن گزینند. تمام باشندگان قریه دختر اهالی قریه پسر را داماد و قریه پسر باشندگان قریه دختر را خسربره می‌گویند.
مسله شهرسازی در زمان ظاهر شاه تحت برنامه‌های پنج ساله آغاز گردید دولت وقت علاوه بر پروژه‌های تولیدی ساختمانی پروژه‌های رهایشی را نیز در برنامه‌های خویش گنجانید. فابریکه خانه‌سازی کابل ظرفیت تولیدی ۳۲باب منزل را دریک ماه داشت. دولت وقت غرض تقویه بنیه کارمندان دولتی پروژه رهایشی مکرویان‌های اول دوم سوم چهارم، کارته مأمورین، کارته چهار، پروژه حصه اول خیر خانه مینه را اعمار و قسط باز پرداخت آنر برای مدت ۲۵ سال بدون مفاد تعین نمود. مردم عادی بدون مشکلات در مدت یک هفته می‌توانستن زمین خرید نمایند. به همین ترتیب بعضی پروژه هارا در ولایت هرات شبرغان مزارشریف جلال‌آباد وهلمند روی دست گرفت. پس از سال ۱۳۶۰ بالاثر عملیات‌های سنگین نظامی تقریباً ۸۰–۸۵٪ مردم روستاها و ولسوالی‌ها به شهرها هجوم آوردند حتی روستاهای که در ۱۰کیلومتری شهر کابل قرار داشت خالی از سکنه شدند. در آن زمان نفوس شهرها خیلی کم و زمین زیاد بود. چون روستا نشینان درآمد خود را از دست داده بودند نمی‌توانستن در شهرها برای خود خانه ویا زمین خرید نمایند بناعا غرض گذران شب و روز خود در گوشه‌های شهرها خانه‌های کاه گلی و خود سر اعمار نمودند. دولت‌های آنوقت گذاشتن تا مردم مجبور برای خود خانه سازند. در سال‌های جنگ گروپ بزرگ از افغان‌ها در کشور ایران پاکستان آمریکا آلمان ترکیه هند انگلیس و غیره مهاجر گردیدند؛ که جماً بیشتر از ۵ میلون بود. پس ازسال ۲۰۰۲ تقریباً ۴۰٪ این مردم به روستاها بازنگشته زندگی شهرنشینی را اختیار نمودند. شهرها بمشکلات آب کمبود مدرسه هوا تنفسی، ازدیاد فاضلاب و غیره مواجه گردیده. فعلاً بی سرپناها در شهرهای نسبت به دهات ازدیاد یافته‌است.

نفوس افغانستان با ارتباط سکونت

طبق آمار سی آی ای نفوس افغان‌ها در سراسر جهان ۲۹٬۸۳۵٬۳۹۲ می‌باشد. از جمله ۲٫۷ میلون در پاکستان وایران و ۱٫۲ میلیون در کشورهای خارج زندگی دارند. و طبق آمار احصاییه مرکزی افغانستان نفوس داخل افغانستان در سال ۲۰۱۱ از ۲۴٫۵ میلیون به ۲۶ میلون رسیده‌است. از جمله ۵٫۹ میلیون یا ۲۳٪ در شهرها ۷۷٪ در ولسوال‌ها و دهات زندگی دارد تناسب شهری شده سالانه ۵٫۴٪ می‌باشد. در شهرها در ۴ فامیل یک فامیل بی خانه‌است. شهرهای کابل مزارشریف جلال‌آباد قندهار کندز هرات ولایت سرپل لشکرگاه پل خمری خوست غزنی دارای رشد سریع نفوس یعنی ۳٫۱٪ بوده این شهرها در حال ذیق شدن جا بوده دارای اعیار بلند بی خانه شدن در سال می‌باشد. تعداد نفوس افغانستان دریک کیلومترمربع ۵۲٫۷ نفر می‌باشد.

انواع مسکن در افغانستان

مسکن گزینی در افغانستان زیاده متعلق به اقوام است که در آن محل اجداد آن‌ها زندگی نموده‌است. درترکیب نفوس افغانستان ۴۲٪ پشتون که زیاده در ولایت‌های وردک پکتیا جلال‌آباد لغمان کنرهار قندهار هلمند بودباش دارند. ۲۷٪ تاجیک در شمال شرق سطوح مرکزی وهرات و فراه زندگی می‌نمایند. هزاره ۹٪ در سطوح مرکزی تا حدود کم در مزارشریف کابل غزنی و پکتیا بودباش دارند. ازبک ۹ فیصد ترکمن ۳٪ در شمال افغانستان پراگنده‌اند. ایماق ۴٪ در هرات و غور بلوچ ۴٪در زابل ولایت نیمروز و۴ فیصد سایر ملیتها (قزل باش در جنوب غرب پشه ئی در نورستان هندو در کابل جلال‌آباد پکتیا عرب در شمال یهود در کابل) زندگی می‌نمایند. افغانستان دارای ۳۹۲ ولسوالی بیشتر از۴۰۰۰۰ قریه می‌باشد.

روستا نشینان

بالاتر از ۷۰ فیصد نفوس افغانستان در قریه جات و دهات زندگانی دارند. مسکن روستا نشنیان سنگی مانند خانه‌های دره سالنگ، چوبی مانند نورستان و کنرهار، گمبزی اکثراً در شمال افغانستان، گلی بدون تهداب سنگی، قلعه دارای دیوارهای خیلی بلند، مغاره‌ای مانند بامیان و دره‌های مرکزی، خانه خشت خام یا پخته با تهداب سنگی و خانه‌های موقت تابستانی به نام خس پوشک و غیره می‌باشد. در طول ۱۰۰ سال اخیر بودیجه داخلی افغانستان توان این را نداشته‌است تا بتواند در روستاها مدرسه خدمات آب سرک تلفن بیمارستان و غیره را نماید. الی سال ۱۳۴۵ برای تمامی ساکنین ولایت‌های دور دست یک دکتر یک بیتار (دکتور حیوانات) یکنفر جراح در تشکیل خود داشت در سال ۱۳۵۰در ۸۰فیصد ولسوالی یک دکتر دونرس یک واکسیناتور یک بیتار در تشکیل خود داشت که پس از سال ۱۳۶۰–۲۰۰۲در ۸۰–۹۰ فیصد ولسوالی‌ها دکتر وجود نداشت. زندگی اکثر قریه جات افغانستان با صد سال قبل فرقی ندارد. پس از سال ۱۳۸۵ دولت توانسته‌است به بعضی قریه جات خدمات برق تلفن را تأمین کند. انجیوهای خارجی توانسته‌است در بعضی قریه جات پمپ آب، ژنراتور آبی، برق آفتابی تخم‌های اصلاح شده، کانال‌های آبی را اعمار و همکاری نموده‌است؛ ولی در مورد که روستا نشینان که دوباره عودت می‌کنند دولت افغانستان بنسبت کمبود افراد فنی، کمبود بودیجه، و عدم امنیت نتوانسته‌است خدمات شایسته انجام دهد. معیشیت این توده عظیم غذاهای ابتدائی از تولیدات قریه تأمین می‌شود.

شهر نشینان

خانه‌های شهری افغانستان از گل، خشت خام پخته، کانکریت، گمبدی در شمال افغانستان مانند میمنه مزارشریف و شبرغان اعمار گردیده‌است. در طول صد سال دولت توانسته‌است که در شهرهای سرحدی تأمین برق آب سرک مکتب بیمارستان (شفاخانه) دانشگاه‌ها خدمات مخابرات پست و غیره را تا حد امکان نماید. دولتهای وقت یک تعداد پروژه‌های نیمه مدرن را در محدوده شهر کابل و در بعضی شهرها (ّپروژه مالداری هرات، وادی لشکر گاه، تفحصات مزارشریف، ثمر خیل و هده جلال‌آباد، سمنت پلخمری) حسب ضرورت اعمار نماید؛ ولی پلان شهرسازی مدرن را هرگز نداشته‌است. در اکثر نقاط شهرها ساختمان خانه‌ها مانند صد سال قبل است. به صورت عموم خدمات آبرسانی خیلی ضعیف و خدمات فاضلاب (کانالیزاسیون) وجود ندارد. در شهر کابل یکی از بزرگترین مشکلات جمع شدن فاضلاب درکوچه‌ها و آب‌های زیر زمین است. روزانه بمقدار ۴۰۰۰تن مواد غایطه و ۵۰۰۰ مترمکعب آب آلوده انبار می‌شود. حدود ۳۷ فیصد در شهر کابل بدون خانه هستند. ولایت‌های بدخشان تخار بادغیس غورات الی سال ۲۰۰۴ سرک نداشتند. در بعضی قریه جات افغانستان مردم نان گندم را نمی‌شناسند در طول ۳۳ سال جنگ، دولتهای افغانستان بودیجه را بالای مقاصد نظامی مصرف نموده خدمات برای مردم خیلی‌ها به سطح پائین رسیده بود. ولایت غورات بامیان نورستان بدخشان برف باری شدید وراه بندی دراز مدت و کوتاه را دارد. ساکنین این ولایت‌ها داری مشکلات زیاد بوده بخصوص مرگ اطفال بالاثر سردی و کمبود دکتر و دوا زیاد است.

کوچی‌ها یا عشایر

کوچی‌های افغانستان معمولاً از قوم غلجایی و خیمه‌نشین می‌باشند. در افغانستان این نوع خیمه را غژدی می‌نامند. کوچی‌ها مردم مالدار بوده یگانه وسیله تأمین معیشیت آن‌ها مالداری و محصولات مالداری می‌باشد. کوچی‌ها معمولاً در بهارو تابستان در دامنه‌های کوهای هندوکش زندگی بسر می‌برندو و در زمستان به پاکستان وهندوستان می‌روند. کوچی‌ها ده فیصد نفوس افغانستان را تشکیل می‌دهد درین اواخر دولت برنامه‌های در مورد کوچی‌ها دارد ولی تا فعلاً تطبیق نگردیده‌است. برای این گروه دوکتر معالج و مدرسه خاص وجود ندارد.

بیجا شدگان

بدترین خانه را این گروه در شهرها دارند. بیجا شده متشکل از دو گروه مردم است. آن‌های که باالا ثر جنگ‌ها خانه خود را رها می‌نمایند. این گروه در طول ۳۳ سال جنگ وجود داشته که اکثراً پس از چندین سال شهرنشین شده‌اند. گروپ دوم سیلاب زدگان وسایر حوادث طبیعی وغیر طبیعی ساکنین را فقیر ساخته آن‌ها غرض لقمه نان به شهرها بدون سرپناه زندگی می‌نمایند. این گروه در چندین گوشه شهر کابل وسایر ولایات خانه‌های از تکه آهن‌های کهنه پلاستیک و سنگ‌های بی‌شکل ساخته‌اند که زندگی آن‌ها بدتر از حیوانات است. این گروه از طریق ساکنین شهر وسازمان ملل معیشت می‌شوند. اکثراً همه فامیل گدا شده‌اند. چون در شهرها تجارت زمین خیلی‌ها قیمت بها گردیده حکومت‌های پس از سال ۱۹۹۳ برای شان گران است که به غریب خانه و زمین دهند. در دستگاه دولت یک تعداد از گروهای است که تمامی ثروت افغانستان به شکل از اشکال در جیب آن‌ها می‌ریزد؛ و کرزی صاحب بنا بر اصول دولتی آن‌ها را در دولت نگهداشته‌است. این گروه‌ها فقد قدرت دارند و پول را می‌شناسند به همین منظور در دستگاه دولت کار می‌نمایند در غیر این‌ها استاد تخریب کاری هستند. هرکدام این‌ها در شهرها از ۵۰–۱۰۰ خانه و آپارتمان دارند.

مسکن فصلی

این نوع مسکن در ولایت‌های گرم سیر معمول می‌باشد. معمولاً مسکن‌های تابستانی آن‌ها در محلات سرد و باغ‌ها می‌باشد که در موسم گرم به آنجا کوچ می‌نمایند. در موسم سرد دوباره به خانه اصلی خود می‌آیند. هکذا در صفحات مرکزی کوهای هندوکش مردم زمین‌دار الی بدست آوردن حاصلات با حیوانات و فامیل خود در خانه‌های خس پوشک یا موقت برای مدت چها الی ۵ ماه زندگی می‌نمایند. موقع کار آن‌ها تمام شد دوباره به خانه خود برمی گردند. علت اصلی چنین زندگی عدم موجودیت راه ترانسپورتی، فقدان وسایل ترانسپورتی و عدم امنیت کامل می‌باشد که با فامیل خود بالای زمین خشک زندگی می‌نمایند. رفع چنین مشکل در سال‌های دور امکان‌پذیر خواهد بود.

نرخ مسکن در افغانستان

قبلاً در شهر کابل نفوس به ۷۰۰ هزار بود قیمت یک نمره زمین در شهر کابل(۳بسوه مبلغ ۱۵۰۰۰ افغانی) یا(۴۴۰ دلار) بود در ولایت در محلات پلان شده نیز در همین حدود بود. درسال‌های ۱۳۶۰–۱۳۷۲ هجری شمسی قیمت یک نمره زمین به۳۳۰۰۰ و ۴۵۰۰۰ افغانی (۱۱۲ دلار) کشانید. در سال‌های ۱۳۷۲الی۲۰۰۰ قیمت زمین در تمام افغانستان اهمیت خود را از دست داد. پس از سال ۲۰۰۲ درشهرهای بزرگ و کابل قیمت یک نمره زمین بالاتر از ۴۰ هزار دلار قیمت یک باب منزل از ۱۸۰–۲۰۰ هزار دلار و در محلات تجارتی بالاتر از یک میلون دلار می‌باشد؛ که این رفتار قطعاً به درآمد مردم اعیار نیست. معاش یک کارمند عادی دولت از ۳۰۰–۷۰۰دلار است؛ که خیلی نا متوازن است. الی سال ۲۰۰۲ در افغانستان تجارت زمین وجود نداشت ولی پس از ۲۰۰۲ رشوه وتجارت زمین فوق‌العاده ازدیاد یافته‌است. فعلاً کرایه هر اتاق عادی در شهرهای کابل مزارشریف هرات جلال‌آباد ۱۰۰ دلار در یک ماه است. اگر منزل چهار اتاق دارد کرایه آن حدود ۴۰۰–۵۰۰ دلار است.
طبق محاسبه که وزارت شهرسازی افغانستان نموده‌است اگر یک فرد افغان برای خود یک منزل ۳ اتاقه که در ساحه ۹۰ متر اعمار نماید بدون رشوه مبلغ ۲۰ هزار دلار مصارف دارد. در صورتی‌که این پول را وزارت شهرسازی یا بانک رهنی و تعمیراتی طور قرضه بپر دارد تادیه‌کننده باید سال ۶۶۶ دلار علاوه بر قصد ۲۵ سال ۶۶۶ دلار وام بپردازد. این برای همه مشکل است. از اینکه دولت افغانستان سیاست خصوصی‌سازی را در پیش داردو دولت نتوانست فابریکات و کمپی‌های خانه‌سازی خویش را دوباره فعال سازد. دیگر برای دولت جز این راهی باقی نمانده‌است که قرضه دهد و سود جوید. فعلاً سود دولتی ۲۰٪ می‌باشد.

راه بیرون رفت

دولت افغانستان یک دولت جدید و از خاک برخاسته‌است که اقتصاد آن متعلق به کمک‌های خارج است. در اینصورت پروسه خصوصی‌سازی وقتتر است زیرا در اکثر جاها نا امنی وجود دارد شرکت‌های خصوصی در شرایط نا امن سرمایه‌گذاری نمی‌نماید. در اینصورت در محل که لازم است باید دولت با تشکیلات نظامی سرمایه‌گذاری کند. در شرایط بی امنی صرف دولت قدرت سرمایه‌گذاری را در محلات نا امن دارد.
می‌تواند در جنب سکتور دولتی از کمپنی‌های خصوصی استفاده نماید. چنانچه در شاهراه کابل بگرام تمام شرکت‌های ساختمانی دولتی در این شاهراه سهم گرفتن در جنب ساختمان‌های دولتی ۱۸ شرکت خصوصی ساختمانی پل و پلچک این شهراه را در حمایت قوای مسلح اعمار نمودند.

شهرکهای رهایشی

پس از سال ۲۰۰۲ دولت تصیم گرفت تا پروژه‌های شهرک‌سازی را در میان مؤسسات ساختمانی خصوصی براه اندازد. هکذا اداره کمشنری سازمان ملل نیز اقدام به اعمار یک تعداد از شهرک‌ها را برای عودت کنندگان و بیجا شدگان اعمار نموده‌است. طبق گزارش وزارت شهرسازی ۱۲۳ شهرک در پلان است که کار ۲۴ آن ختم شده وکار ۴۵ دیگر در جریان است. در شهر کابل از جله صد شهرک ۸ شهرک دارای اسناد ملکیت بوده متباقی توسط زورمندان دولتی وجهادی اعمار گردیده که ۸۰ فیصد آن خود سرانه وغیر ستندرد ساخته شده‌است. پلان شهرک‌سازی در تمام ولایات و ولسوالی‌ها جریان دارد. این شهرک‌سازی در ۱۰۰ شهر کوچک و بزرگ اعمار خواهد شد. شهرک‌های که در کابل هرات قندهار جلال‌آباد اعمار گردیده خیلی‌ها زیبا می‌باشد.

پروژه رهایشی و شهرک‌سازی معلمین

دومین پروژه شهرک‌سازی برای ۳۳۰ هزار معلمین در نقاط مختلف کشور می‌باشد؛ که کار این شهرک‌سازی از طرف معلمین در تمام ولایات جریان دارد. دولت تصمیم دارد شهرک‌های برای پولیس و ارتش افغانستان اعمار نماید. در بعضی محلات این نوع شهرک‌ها اعمار گردیده‌است.

شهرک کوچیها

بنا بر ضرورت حامد کرزی رئیس دولت افغانستان فرمان اعمار شهرک‌های رهایشی برای کوچی‌ها داده‌است. در آغاز ۱۲ شهرک رهایشی را برای کوچی‌ها مجهز به مراکز درمانی و آموزشی اعمار می‌گردد.