بهرام افضلی

دستگیری و محاکمه

افضلی دارای درجه دکترا در مهندسی الکتروتکنیک از ایتالیا بود، وی در دهه ۶۰ میلادی از طرف نیروی دریایی برای تحصیل به ایتالیا فرستاده شد و در ایتالیا با حزب کمونیست ایتالیا آشنا گردید.
در عملیات مروارید در جنگ ایران و عراق نیروی دریایی و هوایی ایران، ۴ فروند ناوچه موشک انداز عراقی کلاس «اوزا» و ۷ فروند شناور دیگر عراقی را به قعر دریا فرستاد و نیروی دریایی عراق عملاً فلج و تا پایان جنگ قادر به ایفاء نقشی نشد؛ اما افضلی که طراح این عملیات تاریخی بود چهار ماه بعد، به جرم جاسوسی و انتقال اسناد به کلی سری به اتحاد جماهیر شوروی اعدام شد.
دریادار افضلی به عنوان فرمانده نیروی دریایی در تاریخ ۵ تیر ۱۳۶۰، پس از عزل بنی صدر از فرماندهی کل قوا، وفاداری کامل خود به روح‌الله خمینی را اعلام کرد.
اواخر سال ۱۳۶۱ تا اوایل ۱۳۶۲ حزب توده به‌عنوان تنها حزب سیاسی باقی‌مانده در کشور از سوی مقامات وقت متهم به تلاش برای «کودتا» و سپس «جاسوسی به نفع شوروی» شد و طی دو یورش، اعضای رهبری و بسیاری از کادرهای حزب توده دستگیر شدند و به اتهام «کودتا» مورد بازجویی قرار گرفتند. بسیاری از رهبران این حزب و حدود ۲۰۰ تن از نظامیان (از افسران ارتش، شهربانی و ژاندارمری) به اتهام عضویت در شبکه مخفی افسران، وابسته به حزب توده، دستگیر و محاکمه شدند.
هادی غفاری بعدها در خاطراتش گفت؛ گزارش توده‌ای بودن بهرام افضلی را نزد روح‌الله خمینی برده بود که سرانجام آن گزارش اعدام بود.
کیانوری در نامه‌ای که سال‌ها بعد به علی خامنه‌ای نوشت از شکنجه خود، همسر و دخترش و همین‌طور شکنجه سایر دستگیرشدگان برای اعتراف‌گیری خبر داده‌است.
در گزارش که به افراد رهبری زیر شکنجه تحمیل شد، درست از همین افراد به عنوان رهبران بخش‌های سیاسی - نظامی - تشکیلاتی و تبلیغاتی کودتا نام برده شده‌است.
مهندس میرحسین موسوی در این باره می‌گوید:
در جریان حزب توده، به ما تلفن زده شد که حزب توده توطئهٔ وسیعی را پی ریخته و مسئله چنین مطرح بود که ظرف ۴۸ ساعت یا ۲۴ ساعت ممکن است اتفاقاتی بیفتد. تلفن کردیم به برادرمان جناب هاشمی رفسنجانی و مسئله با بقیه مسئولین بالای مملکتی مطرح شد. گویا حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با آیت‌الله موسوی اردبیلی آن وقت تشریف نداشتند. بالاخره فوراً خدمت امام رفتیم. برادران اطلاعاتی مسئله را گزارش دادند.
حضرت امام با دقت مسئله را گوش دادند. سپس تحلیلی در ظرف چند دقیقه از روند حرکت شرق و غرب ارائه کردند و فرمودند:
این اطلاعات کاملاً نادرست است. هیچ مسئله‌ای پیش نخواهد آمد.
اصرار شد که آقا چنین نیست، خود آنان اعتراف کرده‌اند. ایشان فرمودند:
من نمی‌گویم مواظب نباشید و تحقیق نکنید، ولی بدانید این مسائل و اطلاعات دروغ است.
بعد هم تحلیل حضرت امام درست درآمد و نظر ایشان ثابت شد.

پس از اثبات عدم کودتا، اتهام را به جاسوسی برای شوروی تغییر دادند. دو دهه بعد هاشمی رفسنجانی در مصاحبه با روزنامهٔ همشهری گفت:
اگر آن کار را نمی‌کردیم، بهتر بود. ما حزب توده را زیر نظر داشتیم. من برای این حرف که آنها به فکر کودتا بودند، دلیلی پیدا نکردم. البته به نفع شوروی فعالیت‌هایی داشتند.
رهبران حزب به زندان‌های طولانی‌مدت محکوم و در سال ۱۳۶۷ اعدام شدند. اما تعدادی از نظامیان نزدیک به حزب از جمله دریادار افضلی به دنبال یورش به حزب و برپایی نمایش‌های تلویزیونی و سپس تشکیل دادگاه‌های نظامی، در روز ۶ اسفند ماه سال ۱۳۶۲، ده تن از اعضای حزب که در میان آنها برخی از برجسته‌ترین فرماندهان ارتش و به همراه چند تن از کادرهای پرسابقهٔ توده‌ای حضور داشتند، به جوخهٔ اعدام سپرده شدند.
افضلی از اردیبهشت ۱۳۶۲ در بازداشت بود و تحت نظر بخش اطلاعات و امنیت سپاه پاسداران که کمیتهٔ مشترک و ۲۰۹ اوین را اداره می‌کرد، زندانی بود و در یکی از جلسات دادگاه که به صورت مستقیم از رادیو پخش می‌شد، گریه کرد. افضلی عاقبت در آخرین دادگاهی که به ریاست ری‌شهری برگزار شد به اعدام محکوم و حکم صادره در اسفند سال ۱۳۶۲ در محوطهٔ زندان اوین اجرا شد.
حکم اعدام بهرام افضلی از سوی محمد محمدی ری‌شهری صادر و در زندان اوین با نظارت اسدالله لاجوردی اجرا شد.
سیاوش کسرایی در سوگ او شعری سروده‌است به نام از انوشه تا افضلی که بخشی از آن در زیر می‌آید:
من می‌گریم، اما

در غریو مرغک دریا، باز پیامی است

گلخند «ناوی انوشه»

در دهان تو شکفت ناخدا

بمان، بمان

که فردا

ما بهار را در آغوش می‌کشیم

من می‌گریم و دریا

همچنان

موج بر موج می‌کوبد...