لنکران

جغرافیا و موقعیت مکانی

لنکران شهری ساحلی است که از باکو پایتخت جمهوری آذربایجان ۲۶۸ کیلومتر و از شهر آستارا و مرز ایران ۴۵ کیلومتر فاصله دارد. این شهر با مزارع چای و باغات نارنگی و پرتقال مشهور است و در هنگام ورود به شهر از سمت باکو سماوری در کنار جاده قرار دارد که نماد این شهر محسوب می‌شود.
ارتفاع این شهر بیست‌ و هشت متر زیر سطح دریا است. شهر لنکران و چند شهر مهم دیگر جمهوری آذربایجان از شهرستان‌های خود جدا هستند. این شهر و شهرستان لنکران از شمال با شهر ماساللی ، از جنوب با شهر آستارا ، از شرق با دریای کاسپین و از غرب با شهر لریک و شهر یاردیملی همسایه است.

مردم

جمعیت آن در سال ۲۰۱۸ برابر با ۲۲۶,۷۹۹ نفر بوده‌است که حدود ۶۰۰۰۰ نفر آن در شهر لنکران و بقیه در قصبه‌ها و روستاهای اطراف ساکن هستند. بیشتر مردم لنکران از قوم ایرانی تالش هستند و به زبان‌ تالشی (با لهجه لنکرانی) سخن می‌گویند؛ همچنین این شهر به‌عنوان بزرگ‌ترین شهر تالش‌نشین جهان هم به‌شمار می‌آید.
لنکران دارای بزرگترین جامعه تالشی در کشور آذربایجان است.
بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۴ تالش‌ها ۸۰٫۵۴٪ (۱۸۱۴۵۰)
آذربایجانی‌ها ۱۹٫۵۴٪ (۴۴۳۲۰)
روس‌ها ۰٫۱۹٪ (۲۸۱)
اوکراین‌ها ۰٫۰۲٪ (۲۲)
مردمان ترک‌ها ۰٫۰۱٪ (۱۷)
کرد‌ها ۰٫۰۱٪ (۱۴)
تاتار‌ها ۰٫۰۱٪ (۱۳)
زبان لزگی‌ها ۰٫۰۱٪ (۱۰)
و دیگران ۰٫۰۲٪ (۲۷)
جمعیت رایون(شهرستان) لنکران را تشکیل می‌دهند.

دین

اسلام دین غالب این شهر است. اکثریت مسلمانان از مسلمان شیعه هستند و جمهوری آذربایجان پس از ایران، دومین درصد قابل توجه جمعیت شیعه در جهان را دارا است. جمعیتی از اهل تسنن نیز در شمال جمهوری آذربایجان و منطقه تالش سکونت دارند. بزرگترین مساجد این شهر شامل مسجد کیچیک بازار (بازار کوچک) و مسجد بویوک بازار (بازار بزرگ) است.

ریشه واژه

نام لنکران از دو واژه تالشی لَن (به معنی نی) و کران (به معنی خانه‌ها، آبادی) تشکیل شده و به معنای «نی‌آباد» است. پسوند کران (خانه‌ها، آبادی) در نام شماری از آبادی‌های دیگر منطقه تالش نیز به‌کار رفته‌است ازجمله سیهه‌کران (به معنی آبادی سنگ‌ها)، اوجاکران، ترک‌کران (آبادی ترک‌ها)، شیخ‌کران (آبادی شیخ‌ها)، صیدکران (آبادی سیّدها)، سیله‌کران، آسخانه‌کران (آبادی آهنگران) و غیره.
واژه لنکران را اما برخی دگرگون‌شده واژه فارسی لنگرکَنان (محل برکشیدن لنگر از آب) دانسته‌اند و در متون قدیمی‌تر نیز نام این شهر را به صورت لنگرکنان یا لنگ‌گوران هم می‌نوشتند.
گروهی نیز کران را برگرفته از واژه‌ فارسی کران به معنی مرز و انتها می‌دانند و لن را به عنوان اشاره‌ای به اقوام و تبار کادوسی یا کاسپی برمی‌شمارند.

تاریخچه

این شهر بر روی یک باتلاق در امتداد رودخانه‌ای با نام لنکران‌چای ساخته شده‌است. باقی‌مانده‌ای از شهرک‌های انسانی مربوط به دوران نوسنگی و همچنین خرابه‌هایی از قرون وسطی برنز و آهن هم در این شهر وجود دارد.
بنای شهر امروزی لنکران به سده ۱۶ میلادی برمی‌گردد. این شهر مدت‌ها پایتخت و مرکز حکومت خانات تالش بود.
حکومت خانات تالش با مرگ نادرشاه افشار (۱۷۳۶–۱۷۴۷)، از دهه ۱۷۲۰ در دوران آشفتگی تاریخ ایران تا سال ۱۸۲۸ میلادی، تحت سلطه سلسله‌های زندیه و قاجاریه ایران قرار داشت. در نیمه اول قرن هجدهم، روس‌ها چندین سال طی جنگ‌های ایران و روسیه بر آن حکومت کردند. در سال ۱۷۳۲ توسط پیمان رشت به خاک ایران بازگشت. در طول جنگ‌های ایران و روس در سال ۱۸۰۴، ژنرال کوتلیاروفسکی که در جریان جنگ، نیروی جنوبی روسیه را رهبری می‌کرد، قلعه‌ها و مقر فرماندهان لنکران را اشغال کرد و خان و نیروهای او را دستگیر کرد. به دنبال عهدنامه گلستان از سال ۱۸۱۳، منطقه تالش شمالی به روسیه تزاری واگذار شد و باعث اعتراضات فراوان مردم تالش آن منطقه شد. با این حال، با عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ میلادی که پس از جنگ‌های بعدی و نهایی بین دو کشور ایران و روسیه اتفاق افتاد (۱۸۲۶–۱۸۲۸)، حکومت قاجار مجبور شد که بدون هرگونه درگیری شهر را به روسیه تحویل دهد.
با امضای پیمان ترکمانچای در ۱۸۲۸ میان ایران و روسیه، لنکران نیز به روسیه واگذار شد و پایانی بود بر تسلط ایران بر منطقه شمالی سرزمین تالش‌‌.
در سده بیستم لنکران دو بار پایتخت کشور خود مستقل خوانده تالش بوده‌است.
پس از فروپاشی امپراتوری روسیه، پس از انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷، در مدت زمانی کوتاه به عنوان بخشی از جمهوری دموکراتیک آذربایجان و بخشی از جمهوری سوسیالیستی شوروی جمهوری آذربایجان شد. در سال ۱۹۹۱، پس از انحلال اتحاد جماهیر شوروی، بخشی از خاک جمهوری آذربایجان شد.

طبیعت

در اطراف شهر لنکران یک منطقه وسیع از پارک‌های ملی به نام پارک ملی هیرکان قرار دارد که در آن انواع مختلف جانوران و گیاهان حفظ می‌شوند. خلیج قزل آغاج دارای بیش از ۲۵۰ نوع گیاه، ۳۰ گونه ماهی و بیش از ۲۲۰ نوع پرنده است. لنکران همچنین برای درخت چوب آهن (Parrotia persica یا Ironwood) که با نام انجیلی نیز شناخته می‌شود مشهور است. این درخت به‌طور طبیعی در منطقه رشد می‌کند و در پارک ملی هیرکان نیز دیده می‌شود. بر اساس داستان‌های محلی چوب آهن تنها چوبی است که در آب فرو می‌رود، از این رو نام (چوب آهن) است. از لحاظ تاریخی برای گرم کردن مورد استفاده قرار گرفته‌است، زیرا مدت زمان سوختن و گرمادهی آن زیاد است. گونه‌هایی از پلنگ ایرانی (Panthera pardus saxicolor) نیز در پارک ملی هیرکان زندگی می‌کنند.
پارک ملی هیرکان جمهوری آذربایجان و جنگل‌های هیرکانی ایرانی در سال ۲۰۱۹ به میراث جهانی یونسکو افزوده شدند.

اقتصاد

اکثر اهالی به فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی مشغول هستند.
حوزه‌های غالب در اقتصاد لنکران عبارتند از کشت سبزیجات، کشت چای، کشت زراعی، پرورش دام، باغداری درختان مرکبات، زنبورداری، ماهیگیری و کشاورزی. آب و هوای نیمه گرمسیری مرطوب، دسترسی به زمین‌های مناسب کشت و زراعت، آب و منابع کافی نیروی کار در شهر، پایه خوبی برای فعالیت‌های کشاورزی و همچنین توسعه شرکت‌های کشتیرانی است. آسیاب‌های برنج در روستای دارقوبا از توابع لنکران به صورت گسترده فعالیت می‌کنند. در این شهرستان چند کارخانه بزرگ تولید و بسته‌بندی چای وجود دارند.همچنین در این شهر اولین کارخانه گیاه چای آذربایجان در سال ۱۹۳۷ ساخته شده‌است. در دوران شوروی مزارع چای لنکران به عنوان تنها نقطه تولید چای این کشور از اهمیت خاصی برخوردار بوده و هم اکنون به بسیاری از نقاط دنیا صادر می‌شود.

غذا

غذاهای لنکران تا حد زیادی تحت تأثیر فرهنگ‌های مختلف اقوام ساکن در آن قرار گرفته‌است و بیشترین غذاها متعلق به تالشی‌ها است که به دلیل حاکمیت خانات تالش در این منطقه بوده است، از این رو تنوع زیادی در مواد غذایی لنکران وجود دارد. غذاهای معروف آن شامل لونگی، کلوچه لنکران، مورجی پلو (عدس پلو)، پلو سفید، کدو تنبل پلو و تورشو کباب (کباب ترش) می‌باشد.

فرهنگ

لنکران از سال ۲۰۱۲ همراه با شهرهای باکو و گنجه مراسم ساعت زمین را برگزار می‌کنند.

رسانه

چندین هنرمند و خواننده مشهور جمهوری آذربایجان متولد شهر لنکران هستند. یکی از گروه‌های آواز سنتی و فولکلوریک باجیلر یا خواهران است که چندین جشنواره موسیقی در لنکران و باکو برگزار کرده‌اند و با ترانه‌های تالشی خود مشهور هستند.
این شهر دارای کانال منطقه‌ای جنوب و تلویزیون و روزنامه لنکران است.

ورزش

این شهر دارای یک تیم فوتبال حرفه‌ای به نام باشگاه فوتبال خزر لنکران است که در لیگ برتر فوتبال جمهوری آذربایجان رقابت می‌کند. خزر لنکران تاکنون دو بار قهرمان لیگ کشوری و چندین بار نایب قهرمان لیگ شده‌است.
مهم‌ترین سالن‌های ورزشی شهر عبارتند از ورزشگاه اختصاصی خزر لنکران و مجتمع ورزشی المپیک لنکران. 
این ورزشگاه یکی از مراکز مرحله گروهی جام جهانی فوتبال دختران زیر هفده سال در سال ۲۰۱۲ بود.
در سال ۲۰۱۲، این شهر میزبانی مسابقات قهرمانی وزنه‌برداری اروپا را بر عهده گرفت.

حمل و نقل

یک قطار شبانه از باکو به آستارا (پس از گذر از لنکران) فعالیت دارد. فرودگاهی نیز در سمت باختری شهر قرار گرفته‌است که در دوره شوروی احداث شده‌است و دارای دو ترمینال پروازهای داخلی و خارجی است. ترمینال پروازهای خارجی آن از سپتامبر ۲۰۰۸ آغاز به کار کرد و هر هفته پروازهایی به مقصد مسکو و سنت پترزبورگ دارد.