عملیات والفجر مقدماتی

پیش زمینه

هدف این عملیات تسخیر شهر عماره در غرب فکه بود. ایران برای مدت‌ها شعار می‌داد که این عملیات نظامی نهایی است و عملیاتی است که سرنوشت منطقه را تعیین خواهد نمود.
نیروهای ایرانی در این عملیات ۶ لشکر پیاده شامل دو لشکر پشتیبانی از نیروی زمینی ارتش ایران و نیروهای داوطلب پاسدار و بسیجی بودند. هدف ایرانی‌ها پیروزی سرنوشت ساز بود. هدف غایی آن‌ها بدست آوردن ۱۲۰ مایل مربع از اراضی عراق بود با این حال از دستیابی به یک پیروزی بزرگ بازماندند. مهندسی موانع در منطقه توسط عراقی‌ها به همراهی وضعیت خاص جغرافیایی منطقه به شکست عملیات ایرانی‌ها انجامید. عراق سه شیار این منطقه حفر نموده بود که از تپه‌ها تا لبه نیزارها ادامه داشتند و یک نیم دایره را به دور عماره ترسیم می‌کردند. به این ترتیب چاره‌ای جز حمله از سرزمین‌های آبی یا حمله از ارتفاعات پست و عبور از یک منطقه نسبتاً باز برای ایرانی‌ها باقی نمانده‌بود.

نبرد

عملیات مقدماتی والفجر در ششم فوریه ۱۹۸۳ آغاز شد و نشان داد که ایرانی‌ها تمرکز خود را از جنوب به جبهه‌های مرکزی و شمالی تغییر داده‌اند. ایران با استفاده از ۲۰۰۰۰۰ نفر از آخرین نیروهای ذخیره داوطلب خود در جبهه‌ای به طول ۴۰ کیلومتر عملیات خود را در اطراف عماره آغاز نمود. یک لشکر زرهی به سمت سومار در جبهه مرکزی پیشروی کرد تا هفت لشکر پیاده را که از جنوب به شهر مرکزی دزفول منتقل شده بودند را پشتیبانی نماید. عراقی‌ها از این تحرکات ایرانی‌ها و تمرکز قوای ایران در جبهه مرکزی و احتمال حمله یورش موج انسانی ایران در جبهه مرکزی آگاهی داشتند، با این حال عملیات در بهمن ماه آغاز شد. این عملیاتی بود که ایران می‌خواست به واسطه آن جنگ را به داخل خاک عراق بکشاند و مدتها آن را به تعویق انداخته بود. ایران می‌خواست دو شهر عماره و شبیب را تصرف کند و به بزرگراه بغداد و بصره برسد تا ارتباط بصره را با باقی عراق قطع نماید. در جنوب دو پیاده‌نظام و دو لشکر زرهی، دو هنگ مرزی، یک هنگ چترباز یک لشکر بسیج و یک گردان توپخانه سعی در جدا نمودن بصره از بقیه کشور عراق داشت.
در برابر ایرانی‌ها سپاه چهارم عراق بود که از دو لشکر پیاده، یک لشکر مکانیزه و دو لشکر زرهی تشکیل شده‌بود. حمله به شبیب در ۶۰ کیلومتری پرتگاه‌های تپه‌ای متوقف شد، جنگل‌ها و جریان شدید رودخانه نیز مسیر عماره را مسدود نمود. هنگامی که سرانجام ایرانی‌ها به نزدیکی عماره رسیدند نیروی هوایی عراق پشتیبانی هوایی نزدیک نیروهای ایران را که از هلیکوپتر استفاده می‌نمودند را خنثی نمود. با این حال پاتک عراق نیز زمین‌گیر شد. حملات متعدد و پاتک‌ها به سیر قهقرایی حمله به سنگرها و جنگ تن به تن انجامید. ایرانی‌ها خود را در مقابل خطوط مقدم زمینگیر نمودند با این حال پاتک عراقی‌ها به برتری تاکتیکی عراق نیانجامید چرا که هزاران نیروی ایرانی در این زمان حملات توپخانه‌ای را متوجه بصره، خانقین و مندالی کردند.
در میانه عملیات رادیو دولتی ایران خبر از آزادی ۱۲۰ کیلومتر مربع از اراضی ایران را کرد. واقعیت بسیار غم انگیزتر بود، همچنان ایران از نیروهای خود در یورش موج انسانی برای عبور از منطقه ممنوعه استفاده می‌کرد که با آتش فرسایشی عراقی‌ها همراه می‌شد. سربازان ایرانی که با تجهیزاتی ناچیز مجهز شده بودند و از پشتیبانی مناسبی هم برخوردار نبودند با یورش به خطوط مقدم دشمن سعی در نفوذ داشتند. خطوطی که پیاده‌نظام عراقیها در شیارها سنگر گرفته بودند و از سنگرهای خود ایرانی‌ها را مورد هدف قرار می‌دادند. صدها سرباز نوجوان ایرانی کشته شدند و بسیاری پس از آنکه زخمی شدند به اسارت درآمدند.عملیات والفجر مقدماتی را میتوان نخستین شکست تهاجمی گسترده ایران در خاک عراق دانست که به اهداف خود نائل نشد.هرچند عملیات رمضان هم با وجود پیشروی گسترده ایران در خاک عراق به اهداف خود نرسید.

فیلم

قسمتی از فیلم شیار ۱۴۳ بر اساس روایتی از این عملیات است. در سایت عطر نرگس می توانید به تعدادی فیلم در این رابطه دسترسی داشته باشید.