سترون (استریل)

سِتَروَن کردن* یا استریل کردن (cetarvan)(به انگلیسی: sterilization) فرایندی است که میکروارگانیسمها و عوامل انتقال دهنده آن‌ها از جمله قارچ، باکتری٬هاگ باکتری و ویروس را از سطح اجسام از بین می‌برد. فراینداستریل کردن بسته به جنس تجهیزات نیازمند به استریلیزاسیون شامل روش‌های گرمایی‌خشک(فوور)، گرمایی‌مرطوب(اتوکلاو)، شیمیایی، رادیواکتیو(پرتوگاما) و فیلتراسیون می‌شوند.
استریل یا سترون به معنی کاملاً عاری از باکتری یا قارچ یا ویروس یا دیگر میکروارگانیسمهای بیماری‌زا و غیربیماری‌زا (در مورد اشیای بی‌جان) است. هدف از استریل کردن جلوگیری از انتقال عفونت است.
تعریف استریلیزاسیون در پزشکی با محیط و مواد غذایی متفاوت است. ضریب SAL* سطح اطمینان استریل بودن را نشان می‌دهد. در علم پزشکی  یعنی از ۱۰۰۰۰۰۰ ذره موجود در بسته استریل اگر یک میکروارگانیسم زنده وجود داشته باشد، آن استریل محسوب می‌گردد. در مواد غذایی و محیط این عدد بیشتر است.

ضد عفونی کردن

ضد عفونی کردن از بین بردن باکتری یا قارچ یا ویروس یا دیگر میکروارگانیسمهای بیماری‌زا در سطح وسایل و تجهیزات مختلف است. در عمل ضدعفونی معمول که توسط موادی همچون الکل، هیپوکلریت سدیم و پوویودین یددار اجام می‌گیرد همه اجزاء میکروارگانیسم از جمله اندواسپور یا پریون‌ها کشته نمی‌شوند و در کارهای حساس مانند جراحی، دندانپزشکی و غیره از روش استریل کردن استفاده می‌شود.
سطح ضدعفونی به انواع سطح بالا، سطح متوسط و سطح پایین تقسیم می‌شوند.

گرمای مرطوب

گرما همراه رطوبت برای استریل استفاده می‌شود و شامل:
۱. جوشاندن: یکی از قدیمیترین روش‌های استریل است که اطمینان چندانی ندارد. در ظرفی مقداری آب ریخته و اشیاء را در آن قرار داده و مدت ۲۰–۱۰ می‌جوشانیم.
۲. تندالیزاسیون: برای استریل موادی که در دمای بالای ۱۰۰ تخریب می‌شوند بکار می‌رود. برای سترون کردن مواد پروتئینی، سرم‌ها و واکسن‌ها به کار می‌رود. در سه روز متوالی ماده مورد نظر را به مدت نیم ساعت در گرما قرار می‌دهیم و بعد در دمای ۳۷ درجه جهت رشد اسپور باکتری قرار می‌دهیم.
۳. پاستوریزه‌کردن: برای از بین میکروارگانیسم‌ها بیماری‌زا در فراورده‌هایی که ماهیتشان نباید تغییر کند.
۶۶–۶۳درجه سانتی گراد به مدت ۳۰ دقیقه.
۷۸–۷۶ درجه سانتی گراد به مدت ۱۵دقیقه.
۴. روش UHT: گرمای بسیار شدید در زمان بسیار کوتاه. از این روش در استریل کردن شیر استفاده می‌شود.

فیلتراسیون (Filtration)

ساختمان شیمیایی بعضی از مواد مثل ویتامینها، آنتی‌بیوتیکها در اثر حرارت تغییر می‌یابند بنابراین از این روش برای استریلیزاسیون محلول‌ها استفاده می‌شود. در روش فیلتر، محلول یا مایع مورد نظر را از روی صافی دارای منافذ بسیار کوچک عبور می‌دهند. چون باکتریها از منافذ صافی بزرگترند، در روی صافی باقی می‌مانند و از مایع استریل جدا می‌گردند.
غشای فیلترهایی که در باکتریولوژی مورد استفاده قرار می‌گیرند از جنس پلاستیک یا سلولز بوده که در آن سوراخ‌های بسیار ریزی در حدود mµ۴۵/۰ تعبیه شده‌است. وجود سوراخ‌های بسیار ریز مانع عبور باکتریها از فیلتر می‌گردد ولی مایکوپلاسما و ویروسها از آن عبور می‌کنند و این عمل تضمین‌کننده استریلیزاسیون نمی‌باشد. محلول‌هایی از قبیل سرم خون و مواد قندی به این روش استریل می‌شوند. انواع فیلترها شامل: Procelain – Chamberland- Berkefield – Seitz – Sintered glass

سترون نمودن وسایل خاص

وسایل پارچه‌ای: پارچه را می‌توان در داخل بیکس قرار داد یا آن‌ها را در یکپارچه دو لایه (شان) پیچیده و برای استریل نمودن به اتوکلاو فرستاد. دقت شود که بسته زیاد محکم نبا شد تا فشار بخار آب بتواند به درون آن نفوذ کند و از تست اتوکلاو نیز باید استفاده نمود.
وسایل پلاستیکی: اشیای پلاستیکی را که نمی‌توان جوشاند باید در محلول ضدعفونی قرار داد بدین صورت که پس از شستن درب آن‌ها را با دقت بسته و سپس آن‌ها را در محلول دتول ۴۰ × ۱ قرار می‌دهند (دتول ۴۰ × ۱ یعنی (۳۹ قسمت آب یک قسمت دتول) و بسته به نوع عفونت زمان آن را کم و زیاد می‌کنند مثلاً برای یک بیمار عفونی که از کیف آب گرم استفاده نموده بهتر است کیف را بمدت ۴ ساعت در دتول ۴۰) قرار دهند. پس از گذشت مدت زمان لازم کیف را از داخل محلول ضدعفونی خارج نموده و آن را با آب و صابون شسته و خشک می‌کنند.
وسایل لعابی :چون در فور خراب می‌شود بهتر است از اتو کلاو استفاده شود. (ابتدا آب سرد و سپس آب گرم) در ضمن اگر گرفتگی داشت آن را با استیله رفع می‌کنند. (در داخل سوزنها سیمهای بسیار نازکی به نام استیله وجود دارد که قبل از مصرف برداشته می‌شود. برای بازکردن مجرای سوزن هم از آن استفاده می‌شود) سوزنها را می‌توان بو سیله اتوکلاو نیز استریل نمود.