سید ظهور شاه هاشمی

زندگی‌نامه

سید ظهور شاه هاشمی در ۲۱ آوریل ۱۹۲۶ میلادی در شهر گوادر از بنادر بلوچستان واقع در جنوب خاک پاکستان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدائی را نزد پدرش سید محمدشاه هاشمی و دوره متوسطه را در دبیرستان گوادر گذراند.
از بزرگترین شاعران و نویسندگان و محققان بلوچ بود که به زبانهای فارسی، اردو، انگلیسی و عربی مسلط بود.
در سال ۱۹۴۹ همزمان با آغاز به کار بخش بلوچی رادیو کراچی به سمت سرپرستی آن برگزیده شد و تا سال ۱۹۵۴ این سمت را به عهده داشت.
در سال ۱۹۶۹ به دعوت پروفسور هینز استراسر دانشمند و زبان‌شناس آلمانی مرکز فرهنگی پژوهشی داکسن کالج برای پروژه پژوهش بر روی زبان بلوچی به پونای هندوستان رفت سپس دکتر ان – اس – شاکلا (زبان‌شناس آلمانی) یکی دیگر از اساتید دانشگاه پونا نیز به آنها در این تحقیقات پیوست.
سید هاشمی پس از سال‌ها دست و پنجه نرم کردن با بیماری سل سرانجام در چهارم مارس ۱۹۷۸ در گذشت.

سید هاشمی و زبان بلوچی

رسم‌الخط بلوچی پیش از سید هاشمی همان رسم‌الخط فارسی با اندکی تفاوت بود. امّا سید هاشمی که این رسم‌الخط را وافی به ملزومات نوشتاری زبان بلوچی نمی‌دید کتاب «بلوچی سیاهگی راست نبیسگ» (روش درست نوشتن بلوچی) را تألیف کرد. تألیف این کتاب تحولی عظیم در قواعد نحوی و املا و رسم‌الخط زبان بلوچی پدیدآورد و پس از این است که در متون بلوچی به مرور شاهد ظهور یک رسماً الخط جدید به نام «رسم‌الخط سید هاشمی» هستیم.
به پاس تلاش‌های سید هاشمی در عرصه زبان بلوچی فرهنگستان زبان و ادب بلوچ که در سال ۱۹۸۳ تأسیس شده‌است به نام آکادمی سید ظهورشاه هاشمی نامگذاری شده‌است.

شعر سیدهاشمی

سید هاشمی در سال ۱۹۵۰ در سن ۲۴ سالگی اولین غزل خود را به تشویق شخصی به نام قاسم هوت به نام " ناگمانی چست بنت در کایت او بارگ منی" را سرود.اما تا پایان این سال او دیگر هیچ شعری نسرود سید هاشمی از این به بعد است که در عرصه ادب بلوچی خوش می درخشد.
سید هاشمی از برجسته ترین شاعران در زبان بلوچی است او در واژه گزینی ، اصالت لغات و کلام را به طرز وسواس آمیزی رعایت می کند و در اشعار خود از اکثر گویش های بلوچی به تناسب بهره می گیرد و هیچگاه خود را منحصر و پایبند به یک گویش نمی‌بیند.
یک غزل از سید هاشمی
دوشی هاوندءِ درءَ پریشتگاں زار جَتَگ
که ترسیں ترانگےءَ واهگءِ امبار جتگ
یارُکءَ شال په بد زِردی یے جَوراں لَبّ اِت
شهریں پنجگورءُ کَےءَ تربتءِ بازار جتگ
نیادی اَنت لَجّ اگاں ، الّمءَ دلرنج نه بئِت
وتی باریگءَ شما گِس گِسءِ آوار جتگ
پُلّیں پردا ، پدءَ بے تانسریں زِندءِ بیگار،
ما وَ امروزءَ گِهیں واهگءِ بیگار جتگ
هارءُ هیروپ نه ملّ اَنت رگامی پَمّن
کَد گروکاں په گُلیں موسمءُ جوهار جتگ
اِے بدیں هار اِے بد جاوریں هیروپ گوزاِیت
انگریں ترونگلاں سد بر چشیں ٹاپار جَتگ
بے اُمیتیں سیدءِ اوست زبهریں روچءَ
لُنجءُ کتریں شپءِ انسرتگیں آوار جتگ
بمبئی – 17 آوریل 1969

در نگاه دیگران

گر چه سیدهاشمی همیشه بخاطر تلاش هایش در راستای پالایش رسم الخط و قواعد نحوی زبان بلوچی از عربی و فارسی و اردو و طبع بلند شعری و ادبی اش مورد ستایش اندیشمندان قرار گرفته است.
اما برخی ایراد هایی به رسم الخط او که هم اکنون معتبرترین و رایج ترین رسم الخط بلوچی است نیز وارد کرده اند.
به طور مثال شعری فارسی منسوب به عبدالله روانبد شاعر برجسته بلوچ وجود دارد که در آن از تغییراتی که سیدهاشمی در نوشتار بلوچی پدید آورده است انتقاد می کند:
رسم الخط هاشمی چو دیدم / بیزار شدم از این رسامت
تحریف لغت نموده حتی / در اسم علم که شد علامت
گر خدمت قوم این شد ای وای / بر وضع بلوچی از وخامت
فردا که همی دهند تا حال / بر وضع فجیع خود ادامت
عاقل اگر آکل است ای دوست / پس عین جنون بود صیامت
با عقل خود اَکل را چه نسبت / مگر زخیال ننگ و نامت
زن روی لغت لگد چو تاریخ / تاریک کنی از این ظلامت
برحال بلوچی آیدم رحم / بیچاره فتاده در غرامت
آهسته بران روانبد آخر / این کلک روان و بی لگامت

که اوضاع جهان شده ز هر سو / آشفته نظم بی نظامت
— عبدالله روانبد
عابد آسکانی نویسنده و شاعر معاصر بلوچ درباره سید ظهور شاه می گوید:
سید هاشمی یکی از آن انسان های بزرگی است که اگر خداوند زبان و ادب بلوچی نباشد به حق می توان او را ناخدای ادب بلوچی نام نهاد.
— عابد آسکانی، بهارگاه