پی. دی. آسپنسکی

مسیر زندگی

آسپنسکی در مسکو به دنیا آمد. در ۱۸۹۰ ( ۱۲۶۹) به ژیمنازیوم دوم مسکو که مدرسۀ دولتی پسران ۱۰ تا ۱۸ ساله بود رفت. در سن شانزده سالگی، به دلیل نقاشیهای که روی دیوار مدرسه کشید درست در جایی که بازرسی که از مدرسه دیدن می‌کرد بتواند ببیند، از مدرسه اخراج شد، از آن پس کمابیش به تنهایی به تحصیل پرداخت. در ۱۹۰۶ (۱۲۸۵) در دفتر ویراستاری روزنامۀ صبح مسکو کار می‌کرد. در پائیز ۱۹۱۳ (۱۲۹۲)، پیش از جنگ جهانی اول، در جستجوی معجزه‌آسا به خاورزمین سفر کرد، اما اندکی پس از شروع جنگ بزرگ جهانی به مسکو بازگشت. در آنجا با گورجیف ملاقات کرد و خانم سوفی گریگورینوا مکسزیمنکو را به همسری گرفت، اما معشوقه‌ای هم به نام آنا ایلنشنا بوتکووسکی هم داشت.
نخستین کتابش بُعد چهارم، در ۱۹۰۹ (۱۲۸۸) و کتاب دوم ارغنون سوم در ۱۹۱۲ (۱۲۹۱) و الگوی تازه‌ای از عالم در ۱۹۳۱ (۱۳۲۰) به چاپ رسید. در آخرین کتابش به بحث در بارۀ رازورمزگرایی می‌پردازد. داستان بلندی هم به نام زندگی غریب ایوان اوسوکین نوشته که در آن مفهوم بازگشت ابدی را کندوکاو می‌کند. در جستجوی دانش و معرفت در اروپا و خاورزمین ـ هند، سیلان و مصر ـ به سفر می‌پردازد. پس از بازگشتش به روسیه و آشنایی با گورجیف در ۱۹۱۵ (۱۲۹۴)، چند سال بعدی را به مطالعه با او می‌گذراند. بنا به اوشو، وقتی آسپنسکی برای نخستین بار به دیدن گورجیف رفت، گورجیف مرتاض (فقیر) ناشناخته‌ای بود و آسپنسکی بود که او را نزد خوانندگانش پرآوازه ساخت.
با انکار کردن واقعیت نهایی جنبش در کتابش ارغنون سوم، فرمول منطقی شناسایی "الف، الف است" ارسطو را هم نفی می‌کند و سرانجام در منطق عالیتر خود نتیجه می‌گیرد که الف هم الف و نه غیرالف است بی‌آنکه مشخص کند که در فرمول ارسطو هم الف می‌تواند هم الف باشد و هم الف نباشد، اما نه همزمان. مهاجری روسی به نام نیکولاس بسارابوف بدون آگاهی آسپنسکی نسخه‌ای از ارغنون سوم را به آمریکا می‌برد و در دستان معماری به نام کلود برگدون می‌گذارد که روسی بلد بود و به بعد چهارم علاقه داشت. برگدون که طرح خود از هیپرکیوب را در بنای اتاق بازرگانی روچستر گنجانیده بود، این کتاب را به انگلیسی برگردانید. برگدون سپس کتاب را چاپ کرد که با چنان موفقیتی رویاروی شد که سرانجام به دست آلفرد ناپف رسید. در ان زمان، سال‌های نخست دهۀ بیست میلادی، برگدون آسپنسکی را که تا آن زمان ناشناخته بود در قسطنطنیه پیدا کرد و مقداری از پول چاپ کتابش را به او پرداخت کرد.
شخصیتهای ادبی زیادی به سخنرانی‌های آسپنسکی در لندن می‌رفتند از جمله آلدوس هاکسلی، تی.اس. الیوت، جرالد هرد، و دیگر نویسندگان، روزنامه‌نگاران و دکترها. نفوذش بر صحنۀ ادبی سال‌های ۲۰ و ۳۰ سدۀ بیستم میلادی و آوانگارد روسی شگرف بود، اما هنوز زیاد شناخته شده نبود.
آسپنسکی بحث نوآورانه‌ای در بارۀ سرشت و تجلی رابطۀ جنسی در کتابش الگوی تازه‌ای از عالم پیش کشید که از جمله میان اروتیک و پورنوگرافی تمایز می‌گذارد.
در سال‌هایی که در مسکو بود، آسپنسکی برای چندین روزنامه قلم می‌زد و علاقۀ ویژه‌ای به انگارۀ در آن زمان باب روز بعد چهارم از خود نشان می‌داد. نخستین اثری که از او به چاپ رسید بعد چهارم بود. در این کتاب او این موضوع را در کنار انگاره‌های در آن زمان فراگیر در آثار چارلز اچ. هینتون که بعد چهارم را گستره‌ای در فضا نشان می‌داد کندوکاش کرد. برخوردش با زمان به عنوان بعد چهارم را تنها به شکلی غیرمستقیم در داستان بلندی با نام زندگی غریب ایوان اوسوکین پیش می‌کشد که در آن نظریۀ بازگشت ابدی را هم کندوکاو می‌کند.

سالهای بعدی زندگی

پس از انقلاب بلشویک در روسیه، آسپنسکی از راه استانبول به لندن رفت. جی.آر.اس. مید به بُعد چهارم علاقه‌مند شد و خانم راثرمور، همسر مغناطیسم مطبوعات خواستار این بود که اخبار ارغنون سوم آسپنسکی را پراکنده کند، در حالی‌که آشنای دیگر آسپنسکی آلفرد ریچارد اوراژ داشت در بارۀ آسپنسکی با دیگران سخن می‌گفت. به دلیل دستور حکومت بریتانیا، گورجیف اجازه نیافت در لندن اقامت گزیند. سرانجام با پول زیادی که آسپنسکی و دوستانش گردآوری کردند به فرانسه رفت و نزدیک پاریس در پریورۀ فونتن‌بلو، آون منزل گزید. در همین زمان، پس از بنیاد نهادن نهاد تکامل هماهنگ مردم (انسان)، در فرانسه بود که آسپنسکی به این نتیجه‌گیری رسید که دیگر نمی‌توانست آموزگار گذشتۀ خود را بفهمد و تصمیم گرفت به همکاری خود با او پایان نهد و سازمان خودش را به نام انجمن مطالعۀ روان‌شناسی به‌هنجار بنیاد نهاد که اکنون به نام انجمن مطالعه شناخته می‌شود. با این حال، در بارۀ آموزه‌های گورجیف در کتابی که از ابتدا نامش را پاره‌هایی از آموزه‌ای ناشناخته گذاشته بود قلم می‌زد که پس از مرگش در ۱۹۴۷ (۱۳۲۶) به نام درجستجوی معجزه‌آسا به چاپ رسید. در حالی‌که این کتاب از سوی برخی از کسانی که از آموزه‌های گورجیف پیروی کرده‌اند به عنوان بازنمود تنها جزئی از کلیت انگاره‌های گورجیف نقد شده‌است، با این حال نوشته‌ای است که به احتمال زیاد کوتاه‌ترین توضیح آموزۀ گورجیف است. این اثر در تقابل با نوشته‌های خود گورجیف از جمله قصه‌های بلزباب برای نوه‌اش است که انگاره‌ها و اصول آموزه‌های گورجیف تنها در زیرحجاب استعاره و تمثیل یافتنی است. لازم است توجه شود که آسپنسکی برای انتشار در جستجوی معجزه‌آسا از گورجیف اجازه گرفته بود، در حالیکه از قرار این اجازه از تمامی دیگر شاگردان گورجیف دریغ شده بود، حتی در مواردی که موضوعی که آسپنسکی در باره‌اش قلم زده بود بسیار ناکامل یا ناروشن می‌نمود.
آسپنسکی در ۱۹۴۷ (۱۳۲۶) در لین پلیس، ساری از این جهان رخت برمی‌بندد. اندکی پس از مرگش در ۱۳۲۶، روانشناسی تکامل احتمالی مردم (آدمی) به چاپ می‌رسد. دستنوشته‌های برخی از سخنرانی‌هایش با نام راه چهارم در ۱۹۵۷ (۱۳۳۶) به چاپ می‌رسد که بیشتر مجموعه‌ای از نشستهای پرسش و پاسخ است. این کتاب به مفاهیم مهمی هم برای شروع و هم پیشرفت شاگردان این آموزه‌ها به‌طور مفصل می‌پردازد.
مقالات آسپنسکی در کتابخانۀ دستنوشته‌ها و بخش آرشیو دانشگاه ییل نگاهداری می‌شود.

آموزه

پس از آنکه آسپنسکی از گورجیف جدا شد، به آموزش مکتب راه چهارم به گروه‌های خودمختار خود، به صورتی که خود آن را می‌فهمید پرداخت.

راه چهارم

در محفلهای رازورمزگرا در کل سه راه شناخته شدۀ تکامل بخشیدن به خود پرآوازه است که عبارتند از: راه فقیر (مرتاض)، که تنها به تن فیزیکی می‌پردازد، راه راهب که تنها به عواطف و راه یوگی که تنها به ذهن می‌پردازد. آنچه در میان این سه راه مشترک است این است که خواستار کناره‌گیری کامل از دنیا هستند. بنا به گورجیف، راه چهارمی وجود دارد که از پیروانش نمی‌خواهد که تارک دنیا شوند. کار تکامل بخشیدن به خود درست در هنگامۀ زندگی معمولی پیش برده می‌شود. گورجیف این سیستم را، مکتبی از راه چهارم می‌نامید، جایی‌که هر کس یاد می‌گیرد که در هماهنگی با تن فیزیکی، عواطف و ذهنش کار کند. آسپنسکی این انگاره را گرفت و مکتب خود را در این مسیر ادامه داد.
پی.دی. آسپنسکی اصطلاح راه چهارم را پررنگ کرد و آن را کانون آموزش انگاره‌های گورجیف از سوی خود کرد.
در میان شاگردانش می‌توان از رودنی کالینز، موریس نیکول، رابرت اس دو راپ، کنث والکر و دکتر فرانسیس رولز نام برد.

به یاد آوردن خود

آسپنسکی خود به دشواریهایی که با به یادآوردن خود تجربه کرده اعتراف می‌کند؛ تکنیکی که گورجیف او را با آن آشنا کرده بود. گورجیف به او توضیح داده بود که این پیوند گمشده با تمام چیزهای دیگر بوده‌است. در حالی‌که در روسیه آسپنسکی خود این تکنیک را با میزانی از موفقیت می‌آزماید، در سخنرانیهایش در لندن و آمریکا روی تمرین کردن آن تأکید می‌کند. این تکنیک نیازمند تقسیم توجه است تا هر کس نه تنها به چیزی که در بیرون او می‌گذرد توجه داشته باشد، بلکه همزمان متوجه آنچه که در درونش هم می‌گذرد باشد. ا.ل. وولینسکی، یکی از آشنایان آسپنسکی در روسیه به آسپنسکی اشاره می‌کند که این چیزی بود که پروسور ووندت به آن اندریافت (دریافت انگاره‌های تازه بر اساس تجربه‌های گذشته) می‌گفت. آسپنسکی از باور او سر باز زد. گورجیف این اصل روسیکروسی (روزی کروشن) را توضیح داده بود که برای رسیدن به نتیجه یا تجلی، سه چیز لازم است. با به یاد آوردن خود، و مشاهدۀ خود دو چیز را داریم. سومی از سوی آسپنسکی در گفته‌اش در بارۀ وژدان (وجدان) چنین توضیح داده می‌شود: ابراز نکردن عواطف منفی.
بنا به بریل پوگوسن، نویسندۀ زندگی کار "... تنها تنگدستی واقعی، نداشتن شناخت از خود است."