داستان مصور

تاریخچه

شرح روایت و بیان ماجراها به زبان تصویر و بعضاً با استفاده از دیالوگ‌ها، به زمان مصر باستان برمی‌گردد. اما اگر شرح روایت‌های مدرن را در نظر بگیریم، داستان‌های مصور به شکل کنونی آن نخستین بار در اروپا شکل گرفتند. در سده ۱۸ میلادی، از طریق داستان‌های مصور، به شکلی «هجوآمیز» از ولنگاری جنسی و فساد در دودمان بوربون، انتقاد می‌شد. نخستین کمیک‌های آمریکایی در سده بیستم میلادی شکل گرفتند.
اولین کتاب کمیک بر اساس مجموعه‌ای از کمیک استریپ‌های روزنامه‌ای شکل گرفت.

اولین‌ها

همان‌طور که از نام کُمیک بر می‌آید، محتوای آن اساساً مطلب خنده‌دار است، اولین کمیک استریپ‌هایی که در دههٔ ۱۹۳۰ پا به‌عرصهٔ وجود گذاشتند، شامل ماجراهای خنده‌دار و ماجراجویانهٔ قهرمانانی چون باک راجرز، تارزان و ماجراهای تن‌تن بود. البته قرار گرفتن نام کمیک مربوط به تاریخچهٔ آن است. اکنون با وجود تغییرات عمده‌ای که در نوع طراحی، موضوع، کمپوزیسیون، انتخاب زاویهٔ دید و دیگر المان‌های کمیک به وجود آمده و این هنر روایتگر را بسیار متفاوت از گذشتهٔ خود کرده، هنوز نام کمیک روی آن باقی مانده‌است. درحالی که مایهٔ طنز تنها در شاخهٔ خاصی از این هنر به کار گرفته می‌شود.

در ایران

داستان‌های مصور به زبان فارسی تا دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی رایج نبودند. در این سال‌ها مجلهٔ کیهان بچه‌ها (از مجموعهٔ نشریات مؤسسهٔ کیهان) شروع به انتشار داستان‌های مصور کرد. در سال های۱۳۵۰ تا ۱۳۵۶ انتشارت یونیورسال، به مدیریت ماردیک بوغوسیان، سیزده عنوان از ماجراهای تن‌تن و میلو را به ترجمهٔ خسرو سمیعی به چاپ رساند. در سال ۱۳۵۵ انتشارت یونیورسال کتاب «عظمت بازیافته» را با تصویرگری طراحی بلژیکی به نام دینو آتاناسیو منتشر کرد. این کتاب اثری تبلیغاتی بود که تاریخ معاصر ایران را بنا بر روایت رسمی حکومت وقت بیان می‌کرد. در همین سال نخستین داستان مصور ایرانی با عنوان رستم و اسفندیار با تصویرگری سیروس راد توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شد.
در سال ۱۳۹۳ خورشیدی، داستان مصور آبی گرم‌ترین رنگ است در پاریس به زبان فارسی منتشر شد. این نخستین ترجمه فارسی یک داستان مصور همجنس‌گرایانه به زبان فارسی بود.
در سال‌های اخیر نیز گروه‌هایی مانند ایران کمیک اقدام به ترجمه آثار برتر جهان کرده و آن‌ها را در غالب نرم‌افزار برای تلفن‌های هوشمند و تبلت‌ها ارائه کرده‌اند.
همچنین چندی است لفظ پی‌نما به عنوان معادل فارسی کمیک استریپ توسط گروهی از اهالی داستان مصور به کار برده می‌شود.

کمیک‌های خودزندگی‌نامه‌ای

برخی از انواع کمیک‌ها برگرفته از رخدادهای واقعی زندگی تصویرگر آن است که به آن‌ها کمیک خودزندگی‌نامه‌ای گفته می‌شود. ریشه‌ی کمیک‌های خودزندگی‌نامه‌ای را به‌طور معمول در «اعتراف‌نامه‌های» زیرزمینی جنبش کمیکس آمریکا ردیابی می‌کنند و سال ۱۹۷۲ را تاریخ تولد احتمالی این ژانر می‌دانند، سالی که رابرت کِرام کمیکی با عنوان «اعترافات رابرت کرام» (The confessions of robert crumb) نوشت.

کمیک اقتباس شده از فیلم‌ها

در این نوع کمیک‌ها از متن اصلی فیلم نامه و طراحی صحنهٔ فیلم استفاده می‌شود. برای این نوع کمیک‌ها می‌توان به کمیک جانگوی رها شده ساختهٔ کوئنتین تارانتینو و se7en ساختهٔ دیوید فینچر اشاره کرد.

تأثیرات جامعه‌شناختی

اساساً کمیک‌ها در همان ابتدای دوران حیات وجودی خود به مقاصد اجتماعی یا سیاسی می‌پرداختند. از ارزش‌های محافظه‌کارانهٔ کمیک آنی اورفان کوچولو گرفته تا مفاهیم افسارگسیختهٔ آزادی خواهانه کمیک دونزبری. کمیک استریپ پوگو با استفاده از شخصیت‌های حیوانی، خشونت را به تصویر کشید و بسیاری از سیاست‌مداران دوران را به حیواناتی مشابه چهره‌شان نسبت داد. در حرکتی دلاورانه، والت کلی تصویرگر کمیک پوگو، جوزف مک کارتی را در دههٔ ۵۰ به شکل گربه‌ای وحشی کشید، گربه‌ای به نام جی. ملارکی.