ویکی‌پدیای فارسی

گسترهٔ موضوعات

مقالات آغازین این دانشنامه بیشتر در زمینهٔ عناصر شیمیایی و برخی مباحث تاریخی بودند.
با افزوده شدن مطالب گوناگونی دربارهٔ جغرافیا و ادیان (بیشتر بودیسم و دین زرتشت)، ایران‌شناسی و همچنین زبان و ادب فارسی در ۲۶ آذر سال ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) شمار مقالات آن از مرز ۱۰۰۰ گذشت.
اکنون ویکی‌پدیای فارسی موضوع‌های متنوعی را پوشش می‌دهد و دارای تعداد زیادی مقاله خوب و برگزیده است. در ویکی‌پدیای فارسی سعی شده‌است که همه مقاله‌ها دارای رده باشند و در این راستا با مراجعه به رده:مقاله‌ها می‌توان به بیشتر مقاله‌ها دست یافت. این ویکی‌پدیا پس از ویکی‌پدیای انگلیسی دارای بیشترین تعداد رده‌هاست.

رعایت سیاست‌ها و رهنمودها

ویکی‌پدیای فارسی از ابتدای بنیان‌گذاری پایبند رعایت قوانین، سیاست‌ها و رهنمودهای مطرح‌شده در ویکی‌های بزرگ‌تر (مانند ویکی‌پدیای انگلیسی و آلمانی) بوده‌است. از جملهٔ این مسائل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

ذکر منابع و رعایت حق تکثیر

ویکی‌پدیای فارسی و کاربران آن همواره تلاش کرده‌اند که مسائل مرتبط با حقّ تکثیر را، با وجود خلأ قانونی موجود در ایران، رعایت کنند و علاوه بر قوانین فعلی این کشور در زمینهٔ حق تکثیر، قوانین جهانی حق‌تکثیر را نیز در نظر داشته باشند.
کاربران ویکی‌پدیای فارسی به احتمال اولین گروه از فارسی‌زبانانی هستند که پس از کاربران و توسعه‌دهندگان جنبش نرم‌افزار آزاد، با مجوّزهای مربوط به این حوزه آشنایی یافته‌اند و این اجازه‌نامه‌ها را در ویرایش‌ها و فعالیت‌های خود رعایت کرده‌اند.
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ویکی‌پدیای فارسی، ناآشنایی عمومی مسئولین وبگاه‌ها و وبلاگ‌نویسان با حق تکثیر به شکل عام و مجوزهای آزاد و نیمه‌آزاد (مانند گنو و مردم عادی خلاق یا Creative Commons) است که باعث می‌شود، پیکره‌های متنی کپی‌شده از وبگاه‌ها و وب‌نوشت‌های فارسی غالباً با سیاست‌های ویکی‌پدیا دربارهٔ حق تکثیر هماهنگی نداشته باشند.
در هر صورت، با کوشش ویکی‌نویسان فعال، در نسخهٔ فارسی دانشنامهٔ آزاد ویکی‌پدیا، سعی بر این شد تا مقالات تا حدّ ممکن دارای منبع و مرجع باشند و منابع و مآخذ آن‌ها همراه با پیوند در پایین هر نوشتار آورده شود.

استانداردهای زبان

ویکی‌پدیای فارسی از ابتدا پایبند به اجرای صحیح استانداردهای مربوط به زبان فارسی در وب بوده و سوابق روزبه پورنادر - که ویکی‌پدیا فارسی را راه‌اندازی کرده - در زمینهٔ استانداردها، جهانی‌سازی و بومی‌سازی رایانه برای زبان فارسی، در این راه کمک فراوانی نموده‌است.
با توجه به این پیش‌زمینه هم‌اکنون نوشتارهای ویکی‌پدیای فارسی از نظر معیارهای صحیح کدنگاری و استفاده از نویسه‌های استاندارد مربوط به زبان فارسی (در برابر نویسه‌های به ظاهر همسان در استاندارد زبان عربی) از سوی کاربران و ربات‌های ویرایشگر، ویرایش می‌شوند و نویسه‌های غیراستاندارد به شکل درستشان جایگزین می‌گردند.

جامعهٔ کاربری

در یک مقالهٔ تحقیقاتی منتشرشده در سال ۲۰۱۲ در پلاس وان، با بررسی میزان مشارکت کاربران در طول شبانه‌روز سهم مناطق جهان را در ویرایش چند نسخهٔ مختلف ویکی‌پدیا تخمین زده شد. طبق این بررسی‌ها با اینکه ۷۰٪ از فارسی‌زبانان در ایران و بقیه هم در کشورهای همسایه ساکن هستند اما این نسخه جزء ویکی‌پدیاهای با کمترین «عمق خفتگی» (اختلاف بیشینه و کمینهٔ فعالیت کاربران، که بیانگر میزان محلی‌بودن مشارکت‌های آن نسخهٔ ویکی‌پدیا است) است و غالب مشارکت‌های انجام‌شده در ویکی‌پدیای فارسی توسط کاربران ساکن در اروپا و آمریکای شمالی انجام شده‌است و سهم ایران ۴۵٪ است.

انگیزهٔ مشارکت‌کنندگان

یک پژوهش که در سال ۱۳۹۰ به‌طور مشخص در مورد ویکی‌پدیای فارسی انجام شد نشان داد که انگیزه‌های مالی نقشی در همکاری کاربران با ویکی‌پدیا ندارند. قوی‌ترین انگیزه برای آغاز همکاری کاربران تازه‌وارد، انگیزه‌های فردی از جمله کنجکاوی و یافتن اطلاعات مشخص شد. در مقابل برای کاربران قدیمی‌تر، تولید محتوا و سازندگی ویکی مهم‌ترین انگیزه‌ها هستند. دریافت بازخوردهای مثبت در هر دو گروه نقش مهمی در پایایی فعالیت‌هایشان دارد، به‌طوری‌که بارزترین و قوی‌ترین عامل بازدارندهٔ همکاری کاربران، دریافت بازخورد بد یا رفتار مؤاخذه‌گرانه از سوی کاربران دیگر است.
احساس مفید بودن، حس هویت‌مندی در جامعهٔ ویکی‌پدیا و بازخوردهای دریافتی از جامعهٔ کاربری از مهم‌ترین عوامل تداوم همکاری ویکی‌نویسان با این پروژه است. به غیر از انگیزه‌های اخلاقی، رسیدن به مقام، شهرت و اعتبار نیز ممکن است از انگیزه‌های دست‌اندرکاران باشد.

همایش‌ها

با ایجاد مقاله «راگبی لیگ با ویلچر» در روز چهارشنبه، ۶ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۲۲:۴۵ (به وقت ایران) - روز ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۱۶ ساعت ۱۷:۵۹ (UTC) - تعداد نوشتارهای بخش فارسی ویکی‌پدیا به رکورد ۵۰۰ هزار رسید. به همین منظور در ۱۵ مرداد ۱۳۹۵ جشن پانصد هزارمین مقاله ویکی‌پدیا فارسی، در کتابخانه ملی در تهران برگزار شد.
در ۱۳ و ۱۴ آذر ۱۳۹۵ همایش سالیانه ویکی‌پدیای فارسی در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد.

چالش‌های گذشته

مهم‌ترین چالش‌های گذشتهٔ ویکی‌پدیای فارسی را می‌توان به دو دستهٔ کلی تقسیم کرد:

وضعیت دسترسی به ویکی‌پدیای فارسی در ایران

ویکی‌پدیای فارسی توسط کمیته‌ای متشکل از چندین سازمان با استناد به قانون جرایم رایانه‌ای در نیمه‌شب ۱۱ مهر ۱۳۸۹ (۳ اکتبر ۲۰۱۰) مسدود (فیلتر) شد که تا ظهر آن روز فیلتر بود اما پس از آن رفع فیلتر شد. لازم است ذکر شود در اردیبهشت سال ۱۳۸۹ نیز عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی فیلتر شد که آن هم پس از مدتی رفع فیلتر شد.
در ظهر روز یک‌شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۲ اکثر عکس‌های ویکی‌پدیا در ایران مسدود (فیلتر) شد، اما اندکی پس از آن رفع فیلتر گردید. در صبح فردای همان روز، دوباره تمامی عکس‌های ویکی‌پدیای فارسی و سایر ویکی‌پدیاها تا ۱۴ خرداد ۱۳۹۲ در ایران مسدود شد.
بر اساس یک بررسی در ژوئیهٔ ۲۰۱۳ از میان حدود ۳۳۱هزار مقالهٔ ویکی‌پدیای زبان فارسی، ۹۶۳ مقاله در ایران فیلتر بودند. از این تعداد ۴۰۳ مقاله مربوط به مسایل سیاسی، ۱۸۹ مقاله مربوط به سکس و روابط جنسی، ۱۳۶ مقاله مربوط به مذهب، ۹۳ مقاله پیرامون حقوق بشر، ۵۹ مقاله در ارتباط با هنر، ۵۱ مقاله مربوط به رسانه و روزنامه‌نگاری، ۱۹ مقاله دانشگاهی و ۱۳ مقاله متفرقه بوده‌است. از این میان، بیش‌ترین حجم به مسایل سیاسی و بیش از همه به «انتخابات ۸۸» و «جنبش سبز» اختصاص داشت.