جنجال برنامه فیتیله

جنجال برنامه فیتیله، به پیامدهای پس از پخش نمایشِ «هتل فیتیله» از سری نمایش‌های عمو فیتیله‌ای‌ها از شبکه ۲ سیما اشاره دارد. در این نمایش طنز ۷ دقیقه‌ای که به صورت ضبط‌شده و غیرزنده در روز جمعه ۱۵ آبان ۱۳۹۴ از شبکه ۲ پخش شد، دیالوگ‌هایی بین شخصیت‌های این نمایش ردوبدل می‌شود که موجب اعتراض گروهی از آذری‌های ایران و در نهایت منجر به توقف پخش این برنامه، توبیخ و برکناری برخی از عوامل آن و عذرخواهی مسئولان صدا و سیما شد.

داستان نمایش

در این نمایش تلویزیونی که یکی از قسمت‌های مجموعه فتیله با نام هتل فتیله‌ای بود، پدر و پسر تُرک زبانی قصد تَرک زود هنگام هتلی را دارند که علت آن را به صورت دست و پا شکسته به مسئول پذیرش، با مخلوط ترکی و فارسی، بوی بدی اعلام می‌کنند که از اتاقشان می‌آید. مدیر پذیرش بعد از بررسی متوجه می‌شود که فرزند مسافر، به جای استفاده از مسواک از فرچه توالت برای شستن دهان خود استفاده کرده و این بوی بد از دهان او متصاعد می‌شود.
مسئول پذیرش هتل به مخلوط فارسی، ترکی و انگلیسی صحبت می‌کند و مسافران نیز به زبان‌های فارسی و ترکی جواب می‌دهند.
معترضان معتقدند که روایت ماجرا به گونه‌ای است که «احمق بودن مسافران برجسته می‌شود؛ به حدی که آنان با توالت فرنگی آشنا نیستند و تفاوت میان مسواک و فرچه توالت را نمی‌دانند.» پسر در یک صحنه می‌گوید که «فکر کنم دیشب از فاضلاب برایمان غذا آوردند» و پدر هم می‌گوید: «ایراد از مسواک‌های هتل است و ما هتل را ترک می‌کنیم.»

تجمع‌های اعتراضی

پس از پخش این برنامه با وجود عذرخواهی مسئولان صداوسیما و غیرقانونی اعلام شدن هر گونه تجمع، تجمعات اعتراض‌آمیزی در ۱۸ آبان ۱۳۹۴ در شهرهای مختلف ایران، از جمله در تبریز، ارومیه، اردبیل، زنجان، دانشگاه‌های ابهر مراغه، برگزار شد. شرکت کنندگان در این تجمع‌ها پلاکاردهایی در اعتراض به «نژادپرستی» و «تبعیض علیه آذری‌ها» در دست داشتند. در تجمعات تبریز، درگیری‌هایی بین معترضان و نیروهای امنیتی به وجود آمد که باعث زخمی شدن و دستگیری چند نفر شد. یک ماشین پلیس نیز توسط معترضان تبریزی به آتش کشیده شد. بنا به گزارش خبرگزاری صداوسیما، در جریان این تجمعات «به برخی اماکن عمومی در تبریز آسیب رسانده شد.» دویچه‌وله به نقل از سایت‌های محلی گزارش داد که در شهرهای اردبیل، مشکین‌شهر، اهر، ارومیه، پارس‌آباد مغان و تبریز چند نفر از شرکت‌کنندگان در تجمعات، دستگیر شدند. بنا به ادعای این سایت‌های محلی این افراد تنها «به دلیل شرکت در تجمعات ضد نژادپرستی» دستگیرشده‌اند.
بر خلاف این قضیه دانشجویان ابهری با برگزاری یک اعتراض مسالمت‌آمیز خواستار عذر خواهی مسئولان صدا و سیما شدند
در ۱۹ آبان نیز، گروهی از دانشجویان دانشگاه تبریز در محوطهٔ این دانشگاه تجمع کردند.

توضیح کارگردان و تهیه‌کننده

محمد مسلمی، یکی از ۳ بازیگر اصلی گروه که کارگردانی برنامه را برعهده داشته و خود آذری‌زبان است، دربارهٔ اجرای لهجه آذری در برنامه فیتیله گفت: «بارها در این برنامه و حتی در سریال «عکاس‌خانه» لهجه آذری داشته‌ام و همیشه به ادبیات، فرهنگ و فهم مردمم ایمان داشته‌ام. من خودم آذری‌زبان هستم، چطور می‌توانم به خودم و قومی که به آن تعلق دارم توهین کنم در حالی که از میان ما آذری‌ها شاعران بزرگ، شخصیت‌های برجسته علمی و فرهنگی بسیاری به کشور معرفی شده‌است … ممکن است در جریان ۲۴ سال فعالیت هنری، اشتباهی رخ بدهد؛ اما به این معنا نیست که جریان خاصی در پس آن نهفته باشد یا عموهای فیتیله‌ای ابزار کسانی شده باشند که به دنبال اهداف خاصی بوده‌اند.»
«علیرضا آقایی» تهیه‌کننده این برنامه نیز در صفحه اینستاگرم خود سخنانی را خطاب به مردم با هدف عذرخواهی منتشر کرد. او اینطور توضیح داد که «اصالت بازیگران اصلی این برنامه از اقوام اصیل ایران همچون آذری، گیلک و لر بوده و هیچ‌گاه به خاستگاهی که از آن برآمده‌اند توهین نمی‌کنند. مفهوم نمایش مورد اشاره در زمینه آموزش استفاده مسواک بوده و مانند نمایش‌های دیگر ترکیبی فانتزی از گویش و لهجه‌های مختلف در فضای نمایش استفاده شده‌است و این به معنای جسارت به قوم یا لهجه خاصی نمی‌باشد.»

استعفای مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه دو

در ۲۵ آبان، «علی زارعان» مدیر گروه کودک و نوجوان شبکه دو سیما به منظور پذیرش اشتباه صورت گرفته و دلجویی از معترضان از سِمَت خود استعفا داد. این استعفا به دنبال اعتراض و صدور بیانیهٔ ۲۸ نماینده مجلس روی داد.