سازمان دامپزشکی کشور

دامپزشکی با بیماری مهلک طاعون گاوی وارد ایران شد

طاعون گاوی، همان بیماری بود که باعث شد تا تشکیلات نوین دامپزشکی در سراسر جهان شکل بگیرد. در سال ۱۱۹۴ هجری شمسی معادل ۱۸۱۵ میلادی، فرانسه برای مقابله با این بیماری تشکیلات دامپزشکی را به راه انداخت. این بیماری کمتر از ۱۰ سال سوئد را هم مجبور به تأسیس همچین سازمانی کرد. انگلستان در سال ۱۸۷۸ این تشکیلات را آماده بهره‌برداری کرد. در سال ۱۸۹۶ کشور ژاپن هم تسلیم این بیماری گاوی شد و اداره دامپزشکی به راه انداخت.
ایران کمی عقب‌تر از بقیه بود، اما جدا از آن‌ها نبود. در سال ۱۳۰۳ و با بیش از یک قرن فاصله از فرانسه، تشکیلات آموزشی و اجرائی دامپزشکی نوین، در ایران هم برپا شد. برای این تشکیلات این ایران نبود که پیش قدم شود بلکه جنگ جهانی اول که در اواخر قرن به پا شده بود باعث اصلی این امر بود.
کمی بعد از شروع جنگ، طاعون گاوی وارد کشور شد. نواحی شمالی و مرکزی ایران در این زمینه به شدت آسیب دیدند. در سال‌های ۱۳۰۲ و ۱۳۰۳ یک بیماری مسری بین گاوهابه شدت شایع شد. اردبیل، همدان و تهران درگیر این بیماری شدند و انستیتو پاستور، تنها تشکیلات منسجم پزشکی و دامپزشکی آن روزهای ایران بیماری را «طاعون گاوی» تشخیص داد.
اداره فلاحت، زیرمجموعه وزارت فوائد عامه و زیرنظر معاون وزارتخانه، آقای مصطفی قلیخان بیات تمرکز خود را به روی «طاعون گاوی» گذاشت. با فشار کمیته بهداشت مجمع دولتهای متفقین، ایران مجبور به ساخت اداره دامپزشکی شد. اداره دفع آفات حیوانی در دی ماه سال ۱۳۰۳ بعد از فشار متفقین و از آن بدتر فشار طاعون گاوی توسط مجلس شورای ملی تصویب شد.
«مجلس شورای ملی به دولت اجازه می‌دهد که شعبه مخصوص به نام دفع آفات حیوانی و سرم‌سازی تحت نظارت مؤسسه پاستور تأسیس نماید»
قرارشد این شعبه با ۲۲ پرسنل شامل ۱۴ کارمند اهل فن و ۸ نفر خدمه (قسمت‌های مختلف) آغاز به کار کند. پیش از عید آن سال مجلس، ۳۰٫۰۰۰ تومان برای تأسیس این اداره در نظر گرفت و بعد از نوروز این مبلغ را پرداخت کرد اما بی کفایتی مسئولین(!!) باعث شد تا بعد از مدتی ۲۰٫۰۰۰ تومان دیگر مجلس برای انجام پروژه پرداخت کند.
دکتر عبدالله حامدی، ۱۵٫۰۰۰ تومان هزینه خرید ساختمان کرد و ۱۳٫۰۰۰ تومان هم بابت تجهیزات آزمایشگاهی و وسائل لازم آن خرج کرد. ۷٫۰۰۰ تومان هم برای خرید سرم از هندوستان پرداخت.
با توجه به هزینه‌های سنگین واکسن و سرم و… در سال ۱۳۰۴ مجلس راضی شد تا مردم، خود هزینه‌های درمان دام‌های خود را پرداخت کنند. در سال ۱۳۰۵ مجلس بودجه این اداره را به ۸۰٫۰۰۰ تومان افزایش داد.

وظایف مؤسسه دفع آفات حیوانی

الف) جلوگیری از امراض حیوانات
ب) تهیه واکسن و سرم
ج) مطالعه به روی امراض نباتی، حشرات و بیماری‌ها حیوانات
د) سعی در تولید بیشتر حیوانات مفید و اهلی
ه) بالابردن تعداد شعبات این اداره در سراسر ایران

دوسال توقف فعالیت و شروعی دوباره

دکتر حامدی در سال پایه‌گذاری این اداره فعال بود ولی سال بعدش جای خود را به دکتر مرتضی گلسرخی داد و او تا سال ۱۳۰۷ در این مقام فعالیت کرد. در آن سال سرلشکر شیبانی وزیر شد و امور «وزارت فوائد عامه ایران» را به عهده گرفت.
دو سال بعد، دکتر لوئی دلپی فرانسوی به تهران آمد و قرارشد تا دوباره اداره را راه اندازی کند. سال ۱۳۱۱ بعد از بازسازی امارت حصارک و آماده‌سازی آزمایشگاه، اداره دوباره شروع به فعالیت کرد. در ۲۵ شهریور ۱۳۱۴ قانون " تفتیش صحی حیوانات " با "نه" ماده به تصویب شورا ملی رسید.
ماده اول: صاحب حیوانات با دیدن اولین علائم بیماری دامی، حیوان خود را باید تسلیم تفتیش صحی کند.
ماده دوم: همه کارکنان دولت موظفند در صورت اطلاع پیدا کردن از حیوانی بیمار، آن را به تفتیش صحی تحویل دهند.
ماده سوم: هر حیوانی که مشکوک به بیماری باشد باید جداگانه نگهداری شود. ممنوعیت فروش، استعمال و استفاده از اعضای آن حیوان نیز وجود داشت.
ماده چهارم: در هنگام بروز بیماری تفتیش صحی مختار است به ضدعفونی کردن طویله، جداسازی حیوانات، کشتن و دفع حیوانات بیمار …
ماده پنجم: اداره هزینه‌های عضدعفونی کردن را به عهده می‌گیرد
ماده ششم: چک کردن حیوانات در دوره‌های سه‌ماهه
ماده هفتم: گوشت‌های سالم را در مسلخ مهر می‌زدند و غیر سالم‌ها را به صورتی که نشود آن‌ها را استفاده کرد معدوم می‌کردند.
ماده هشتم: جریمه متخلفان و زندانی کردن آن‌ها بین یک تا هشت روز یا دریافت جزای نقدی از آنها
ماده نه : تاریخ اجرای این قوانین در هر ایالت نیز مشخص شد

خط زمانی دامپزشکی ایران

سال ۱۳۱۴» دکتر حامدی مجدداً به ریاست دامپزشکی کشور منسوب شد.
سال ۱۳۱۶» با حفظ سمت به ریاست دانشکده دامپزشکی رسید. در همین سال فرهنگستان دو کلمه جدید وارد ادبیات ایران کرد. «دامپزشکی» را به جای بیطاری و «دانشکده» را به جای مدرسه عالی معرفی کرد.
سال ۱۳۱۸» در آخرین روزهای این سال بخشنامه‌ای وزارتی آمد که هدف از آن یکی کردن اداره کشاورزی و دامپزشکی بود. این بخشنامه همه فعالان این عرصه را بهم ریخت و در نهایت با مخالفت دامپزشکی کل روبرو شد اما به جایی نرسید.
سال ۱۳۱۹» دکتر حامدی مدیرکل شد، مدیریت او شامل ادارات کشاورزی و دامپزشکی بود. دکترحامدی سعی کرد بخشنامه سال ۱۳۱۸ را زیرپا بگذارد و شرایط را به پیش از آن بازگرداند اما موفق نشد. بیماری «مشمشه» در این سال شیوع پیدا کرد و قوانین خاصی در مورد آن وضع شد.
سال ۱۳۲۰» دکتر رضا رستگار در سال ۱۳۲۰ ریاست دامپزشکی را به عهده گرفت و دکتر حامدی به عنوان رئیس دانشکده به کار خود ادامه داد.
سال ۱۳۲۲» با مرگ دکتر حامدی، دکتر رضا رستگار جایگاه او در دانشکده را نیز پر کرد. در همین سال دانشکده دامپزشکی و ادامه دامپزشکی از هم جدا شدند. یک سال بعد دانشکده دامپزشکی به دانشگاه تهران ملحق شد.
سال ۱۳۲۵» بنگاه امور دام تأسیس شد که شامل دو اداره کل بود اداره دامپروری و اداره دامپزشکی …
سال ۱۳۳۹» با بخشنامه‌ای وزارتی، همه دارات دامپزشکی استان‌ها زیر نظر مستقیم مدیرکل دامپزشکی رفتند.
سال ۱۳۴۸» باری دیگر طاعون گاوی شایع شد، تلفات سنگین این شیوع و در نهایت مهار آن توسط دامپزشکی باعث شد تا حکومت وقت بیش از پیش برای این مجموعه ارزش قائل شود.
سال ۱۳۵۰» تصویب قانون «سازمان دامپزشکی» توسط مجلس ملی
سال ۱۳۵۱–۲» تصویب آئین‌نامه اجرایی ماده ۱۹ (اخذ پروانه تأسیس دامداری) و آئین‌نامه اجرایی ماده ۱۸ (بازرسی و معاینه بهداشتی گوشت) توسط هیئت دولت …
سال ۱۳۵۴» به تصویب رسیدن تشکیلات سازمانی
سال ۱۳۶۱» تشکیل مراکز خدمات روستایی و کاهش ارتباط بین سازمان مرکزی و ادارات
سال ۱۳۶۳» حذف کدهای بودجه‌ای
سال ۱۳۶۴» تصویب آئین‌نامه اجرایی ماده ۱۴
سال ۱۳۶۷» تشکیل شبکه‌های دامپزشکی
سال ۱۳۶۸» تصویب قانون تصویب قوانین بین وزرا کشاورزی و جهادسازندگی
سال ۱۳۷۲» مستقل شدن «سازمان دامپزشکی کشور»
سال ۱۳۷۳» تصویب آئین‌نامه کنترل بهداشتی
سال ۱۳۷۴» تصویب وصول برخی درآمدهای دولتی توسط مجلس شورای اسلامی
سال ۱۳۷۵» شورای هماهنگی مبارزه با بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و دام توسط دولت تشکیل شذ.
سال ۱۳۷۹» ادغام جهادسازندگی و وزارت جهاد کشاورزی ایران و قرار گرفتن سازمان دامپزشکی کشور زیرنظر وزرات جهاد و کشاورزی