نوش‌آفرین انصاری

دوران کودکی

او دوران کودکی و نوجوانی خود را به سبب پیشه پدرش در کشورها و شهرهای گوناگون از جمله سوئد، افغانستان، هلند، بلژیک، پاکستان، شوروی، انگلستان، سوئیس، رشت، تهران، اصفهان، شیراز سپری کرد و دوره دبستان و دبیرستان و دانشگاه را در این کشورها و شهرها گذراند. دوره کودکی‌اش همزمان با ناآرامی های جنگ دوم جهانی بود. پدر نوش آفرین به خاطر پیشه اش و نیز دوران پر تنش جنگ، بیشتر وقت خود را بیرون از خانه می گذراند و مادرش نیز بخشی از روز را به فعالیت های اجتماعی می پرداخت. هر دو آن ها به آداب و سنت های ایرانی پایبند بودند و به پرورش و آموزش نوش آفرین، که اولین فرزندشان بود، بسیار اهمیت می دادند.
رفت و آمد شخصیت های نامدار سیاسی، فرهنگی و ادبی به خانه ی آن ها و نیز دیدار و بهره گیری از دانش و تجربه ی بزرگان کشورهایی که در آن ها زندگی می کرد، همچون راد کریشنان، نهرو، ایندیرا گاندی، یوری گاگارین، وزیر فرهنگ شوروی، محمد علی جمال زاده، سعید نفیسی، غلامرضا تختی و محمود نامجو، به او امکان داد تا به بینشی گسترده از جهان دست یابد و به دگرپذیری و انعطاف در برابر دشواری ها خو کند. خود او می گوید: «گوناگونی فرهنگ ها و باورها همیشه شگفت زده اش می کرد.»
او در افغانستان و در مدرسه ای کاتولیکی در هلند، زبان فرانسه آموخت و در انگلستان زبان انگلیسی را که نخست برایش دشوار بود، در یک مدرسه ی دینی و از راه کتابخوانی با پدرش یاد گرفت. نوش آفرین با خواندن کتاب «شاهزاده خوشبخت» اسکار وایلد همراه پدرش، شیفته ی این کتاب شد و آموختن زبان انگلیسی را با علاقه و پیگیری بیشتری ادامه داد. در یکی از سفرهای خانواده به تهران با مهدی محقق، که به او زبان فارسی و عربی درس می داد، آشنا شد که بعدها به ازدواج آن دو انجامید. بعد از بازگشت به ایران در مجله ی «راهنمای کتاب» ایرج افشار به کار الفبایی کردن نامه ها و فرم های اشتراک پرداخت.

دانشگاه

پس از بازگشت خانواده به مسکو، پدر و مادرش، نوش آفرین را برای خواندن رشته مترجمی همزمان به سوئیس فرستادند. اما او به جای این رشته، کتابداری خواند (سال ۱۳۳۸) و پس از سه سال، فوق دیپلم کتابداری گرفت. در همین زمان با دکتر کراوس، یکی از بزرگترین مجموعه داران کتاب جهان آشنا شد و با او در حراج های بزرگ کتاب شرکت کرد. مدتی هم در کتابخانه تخصصی یکی از چشم پزشکان شناخته شده ی سوئیس به کار پرداخت. در مسکو از شبکه ی کتابخانه های عمومی شوروی دیدار کرد. با این دیدار، ایده ی «کتاب برای همه» در ذهن انصاری شکل گرفت. پس از بازگشت دوباره ی خانواده به هند به سبب ماموریت جدید پدر، تصمیم گرفت به کار داوطلبانه ی کتابداری در کتابخانه ای عمومی در مرکز دهلی کهنه بپردازد. در همان آغاز ورود به هند با جواهر لعل نهرو دیدار کرد و او که خانواده ی انصاری را می شناخت، برایش یادداشتی نوشت که بتواند هر جا که می خواهد کار کند. او به کتابخانه ای که تصمیم گرفته بود در آن کار کند رفت، در بخش نابینایان آن کار کرد و با اتوبوس برای روستاهای پیرامون کتابخانه کتاب برد.

بازگشت به ایران و پایه‌گذاری شورای کتاب کودک

نوش آفرین انصاری پس از بازگشت به ایران، در سال ۱۳۴۲ برای جمعی از پایه گذاران شورای کتاب کودک، از جمله توران میرهادی، در مدرسه روش نو کارگاه کتابداری برگزارکرد و از همین هنگام سرنوشت او با توران میرهادی و شورای کتاب کودک گره خورد. در همین دوره بود که با همراهی عباس بنی آدم کتابخانه یسیاری را به یک بیمارستان روانی می برد و در آنجا برای بیماران کتاب می خواند. پس از شکل گیری طرح کتابخانه در روستا، انصاری برای آَشنایی با وضعیت واقعی روستاها به بازدید روستاهای پیرامون تهران رفت و سپس دستورالعمل ایجاد کتابخانه های روستایی را نوشت که از نخستین نوشته های او به زبان فارسی است. او در سال ۱۳۴۳ راه اندازی بخش فنی کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران را به عهده گرفت. از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۰، پس از بازگشت از کانادا و گرفتن مدرک کارشناسی ارشد کتابداری، به تدریس دو درس «آشنایی با کتابخانه و کتابداری» و «مرجع» پرداخت و پس از تشکیل گروه کتابداری در دانشگاه تهران مدیریت این گروه به او واگذار شد.

فرهنگ‌نامه کودکان و نوجوانان

نوش‌آفرین انصاری به همراه توران میرهادی در آغاز کار فرهنگ‌نامه سهم عهده‌ای داشت و تا کنون به همراه بیش از 200 داوطلب در تهیه این تنها فرهنگنامه تالیفی جامع برای کودکان و نوجوانان کوشیده است. او اکنون عضو شورای مدیریت فرهنگنامه کودک و نوجوان است.

لوح افتخار دفتر بین المللی کتاب (IBBY)

در سی و دومین کنگره دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) در سال ٢٠١٠ نوش‌آفرین انصاری، دبیر شورای کتاب کودک به عضویت افتخاری دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان درآمد و از سوی هیات مدیره این دفتر لوح افتخار دریافت کرد. این لوح به افرادی که یک عمر در راستای اهداف IBBY تلاش کرده اند اهدا می شود. پایبندی به استانداردهای کیفی کتاب های کودکان و نوجوانان، توجه به کودکان در حاشیه (پناهنده، زندانی، خیابانی، معلول و...)، تاثیر ماندگار و همه جانبه بر فعالیت‌های دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان، تعهد به اصول اخلاقی و ترویج فرهنگ صلح از سبب‌های برگزیدن نوش آفرین انصاری برای عضویت افتخاری در دفتر بین المللی کتاب برای نسل جوان بوده است. انصاری همچنین در پنجمین جشنواره کتاب کودک جزیره نامی در کره‌جنوبی در سال ۲۰۱۰، به عنوان عضو کمیته بین الملل این جشنواره برگزیده شد.

نکوداشت نوش‌آفرین انصاری

در سال ۱۳۹۴ در هفته کتاب نکوداشت نوش‌آفرین انصاری در خانه کتاب برگزار شد. در این مراسم هوشنگ مرادی کرمانی، مهدی محقق، شهرام اقبال زاده و محمود دعایی سخنرانی کرده و در انتها هدایا ویژه‌ای تقدیم نوش‌آفرین انصاری شد. در لوح یادبودی که در این مراسم به او هدیه شد نوشتهشده است: « به پاس خدمات ارزشمند علمی شما استاد گرانمایه که با کوشش، تلاش و دلسوزی و انس با کتاب و قلم، آثار گرانسنگ و ماندگاری از خود بر جای گذاشته اید، به عنوان استاد پیشکسوت و برجسته کتابداری قدردانی می‌نماییم»

بزرگداشت در شب‌های بخارا

در سال ۱۳۹۶ دویست و نود و چهارمین شب از مجموعه شب‌های مجلۀ بخارا به شب نوش‌آفرین انصاری اختصاص یافت.

بزرگداشت در سالروز هشتادسالگی

در تابستان ۱۳۹۸ به پاس بیش از پنجاه سال تلاش برای ترویج کتابخوانی، گسترش کتابخانه‌ها و نهادسازی در حوزه کتاب کودک مراسمی در آستانه هشتاد سالگی او به همت شورای کتاب کودک که او اکنون دبیر هیئت مدیره آن است برگزار شد. در این مراسم انجمن کتابداران و انجمن علمی کتابداری که او از پایه‌گذار آن است از او قدردرانی کرده و لوح یادبودی را تقدیم کردند.