عایشه

سن عایشه هنگام ازدواج

سن دقیق عایشه هنگام ازدواج با پیامبر اسلام اختلاف هست به گونه ای که سن هنگام ازدواج و زفاف او را بین 6تا 18 نوشته اند. برخی منابع زفاف را بالاتر از 9 سال دانسته اند.

خود عایشه می‌گوید:
پیامبر وقتی با من ازدواج کرد که من شش یا هفت ساله بودم. وقتی ما به مدینه آمدیم، چند زن آمدند، ام رومان وقتی من در حال تاب بازی بودم پیش من آمد، مرا بردند، آماده و آرایشم کردند، بعد مرا نزد پیامبر خدا بردند، و پیامبر وقتی من ۹ ساله بودم با من جماع کرد. او مرا جلوی در نگه داشت و من از خنده در حال ترکیدن بودم.
به گفته مونتگمری وات، عایشه تنها همسر باکره محمد بوده‌است و هنگام ازدواجش با محمد (در ۶۲۳/۱ م) ۹ سال سن داشت. به گفتهٔ عصما افسردین بیشتر منابع نوشته‌اند که عایشه هنگام عروسی ۹ یا ۱۰ سال داشت. بر اساس تاریخ‌نگاری ابن خلکان، عایشه هنگام عقد ۹ سال سن و هنگام عروسی ۱۲ سال سن داشت. این گزارش توسط هشام بن عروه بوده که ابن سعد آن را ثبت کرده‌است. داستان‌هایی وجود دارد که عایشه بعد آغاز زندگی با محمد با دوستانِ دخترش و عروسکانش بازی می‌کرد.عصما افسردین می‌گوید که ازدواج با بچه‌ها کار غیرعرفی در آن زمان در شبه جزیره عربستان و دیگر مکان‌ها نبوده و این یک نوع قرارداد بین خانواده‌های برجسته برای اهداف سیاسی بوده‌است. چراکه عایشه دختر ابوبکر، یکی از صحابه نزدیک و معتمد محمد از زمان آغاز پیامبری‌اش بوده‌است. این وصلت دستاوردهای سیاسی مهمی برای محمد داشت.
به عقیده دنیس اسپیلبرگ کم‌سن جلوه دادن عایشه هنگام ازدواج در منابع برای تأکید بر باکره بودن وی صورت گرفته‌است. زیرا این باکره بودن دارای اهمیت زیادی برای حکومت خلفای عباسی بوده تا به وسیله آن مقام عایشه را بالابرده و تأییدی برای نقطه‌نظرشان در قضیه جانشینی محمد باشد.
با این حال برخی پژوهشگران با استناد به تناقضاتِ گزارش هایِ تاریخی در مورد سن عایشه،می گویند که طبق گزارش ابن هشام، عایشه از اولین مسلمانان است و اگر سن او را هنگام اسلام، که به زمان بعثت پیامبر اسلام هم نزدیک بوده حداقل 7سال بگیریم(که حداقل سن برای درک دین است)سن او در یازدهم بعثت(هنگام ازدواج) 17 یا 18 سال است.

محبوبیت عایشه نزد محمد

دلربایی ذاتی عایشه جایگاهش را در مهر و علاقه محمد تثبیت کرد، به‌طوری‌که پس از ازدواج‌های پیاپی محمد از این جایگاه کاسته نشد. به نظر می‌رسد او هم در زمان کودکی و هم در زمانی که زن جوانی بود، زیبا بود و به عنوان زن محبوب محمد باقی ماند، با وجود ازدواج‌های متعددی که محمد با زن‌های زیباروی دیگر انجام داده بود.
بر طبق بسیاری از منابع، عایشه پس از خدیجه محبوب‌ترین همسر محمد بوده‌است.
تعدادی از داستان‌های عایشه بعد از زندگی محمد نگه داشته شدند که این داستان‌ها علاقه خالصانه محمد به عایشه و علاقه‌مندی عایشه به محمد را نشان «می‌دهد. یکی از آن روایات این است که روزی یکی از اصحاب محمد از وی پرسید» چه کسی را در جهان بیشتر از همه دوست می‌داری؟ محمد پاسخ داد: «عایشه» محمد خانهٔ عایشه را به گونه‌ای ساخته بود که در آن مستقیماً به مسجدی که محمد در آنجا بود باز می‌شد. عایشه تنها زنی بود که محمد در کنار وی وحی‌ها را دریافت می‌کرده.
اهل سنت گزارش‌هایی دربارهٔ علاقه زیاد پیامبر به عایشه نقل می‌کنند تا او را محبوب‌ترین همسر پیامبر اسلام معرفی کنند. آنان طبق همین روایات عایشه را دارای فضایل بسیاری می‌دانند.
محمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان ماجرای افک را که توسط اهل سنت دربارهٔ عایشه روایت شده‌است و نیز روایات شیعه در این خصوص را دچار مشکلات جدی می‌داند. اما در ماجرای تحریم در قرآن، علی به عنوان حامی محمد، در برابر عایشه و حفصه قرار گرفته‌است، که مورد قبول شیعه و سنی می‌باشد.

ماجرای افک و دیدگاه اهل سنت و تشیع

طی دیدگاه اهل سنت گفته شده در سال ۶۲۷ میلادی عایشه محمد را در غزوه بنی‌المصطلق همراهی کرد ولی از گروه جدا افتاد. مدتی بعد، هنگامی که توسط صفوان بن معطل (یکی از سربازان محمد) که او را در صحرا پیدا کرده بود، به مدینه بازگردانده‌شد، عده‌ای ادعا کردند که عایشه و صفوان با هم زنا کرده‌اند. حسان بن ثابت، اسامة بن زید فرزند زید بن حارثه و عده‌ای دیگر از عایشه دفاع کردند. علی ابن ابی طالب به محمد گفت: «زنان بسیارند و تو می‌توانی به آسانی یکی را بر جای دیگری برگزینی.» محمد در بارهٔ شایعات با عایشه صحبت کرد. وی وحی مبنی بر بی گناهی عایشه را دریافت کرد و تهمت زنندگان را با ۸۰ ضربهٔ شلاق مجازات کرد.

وضعیت عایشه در زمان همسری اش با محمد

بعد از افزایش قدرت محمد، زن‌های او زندگی آسوده تری یافتند و در اجتماع جایگاه بالاتری پیدا کردند. عنوان مادر ایمان آورندگان (ام‌المؤمنین) را دریافت کردند.

مرگ محمد

عایشه تا آخر عمر محمد به عنوان یکی از محبوب‌ترین زنان وی باقی ماند. هنگامی که محمد در بستر بیماری بود از سایر همسرانش خواست تا به کناری بروند. آنان فهمیدند که محمد می‌خواهد زمانی را در کنار عایشه باشد. او تا زمان مرگ در خانهٔ عایشه باقی ماند و آخرین لحظاتش را در آغوش عایشه سپری کرد.

پس از مرگ محمد

طبق قرآن همسران محمد پس از مرگ محمد از ازدواج مجدد منع شدند. بنابر همین (آیه) عایشه در سن ۱۸ سالگی به صورت بیوه بی فرزند رها شد.

دوران خلافت سه خلیفه نخست

پس از مرگ محمد در سال ۶۳۲ میلادی به نظر نمی‌رسد در مدت ۲ سال خلافت پدرش و ۱۰ سال خلافت دیگر خلیفه - عُمَر - نقشی در روابط اجتماعی ایفا کرده باشد. زمانی که مخالفان عثمان زیاد شدند، عایشه هم در رهبری بخشی از آن ایفای نقش کرد. ولی نه با شورشی‌های قاتل عثمان موافق بود و نه با طرفداران علی.

دوران خلافت علی

او آشکارا مخالفت خود را با کشتن عثمان اعلام کرد، ولی مدینه را به سمت مکه برای حج ترک کرد. انگیزه‌های زیادی به این کوچ در این موقعیت بحرانی نسبت داده‌اند، شاید مهم‌ترین این باشد که بتواند دسته‌ای از همفکران سیاسی اش را در مکه سازماندهی کند. عثمان در ذی الحجه ۳۵ ه‍. ق/۶۵۶ م ترور شد. حدود ۴ ماه بعد عایشه مکه را به سمت بصره با هزار مرد قریشی ترک کرد تا انتقام قتل عثمان را بگیرد. مدتی کوتاهی قبل تر هم طلحه و زبیر به او پیوسته بودند و این ۳ نفر رهبری جنبش مخالفان علی را تشکیل دادند. آن‌ها توانستند کنترل بصره را با بسیاری از مسلمانان بصره به دست بگیرند. آن‌ها به حومه شهر پیشروی کردند تا با علی - که در همان زمان به مدینه را به سمت کوفه ترک کرده بود و به سمت آن‌ها پیشروی می‌کرد - مواجه شوند. نبرد در جمادی‌الثانی ۳۵ ه‍. ق/۶۵۶ م درگرفت… عایشه در جنگ شکست خورد و توسط مخالفانش دستگیر شد ولی با احترام با او رفتار شد ولی طلحه و زبیر جانشان را از دست دادند عایشه اجازه یافت آرام و بی صدا در مدینه زندگی کند
بعد از این شکست، عایشه در سکوت در مدینه به مدت ۲۰ سال زندگی کرد او دیگر فعالیت سیاسی نداشت ولی با علی از در آشتی درآمد و با معاویه هم مخالفتی نکرد. موافقت یا مخالفتش - به هر حال - به نظر می‌رسد دلیلی داشته‌است. او در رمضان ۵۸ ه‍.ق / ژوئیه ۶۷۸ م در گذشت

ماجرای دفن حسن مجتبی

حسن وصیت کرده‌بود که در مسجدالنبی و در کنار قبر پدربزرگش محمد به‌خاک سپرده‌شود. سعید بن عاص فرماندار اموی مدینه در این موضوع مداخله نکرد اما عایشه و مروان بن حکم — که در آن زمان از امارت مدینه عزل شده‌بود — توافق کردند که مانع شوند حسین این کار را انجام دهد. بعضی منابع حاکی از رضایت عایشه و سرسختی مروان هستند. ابوالفرج اصفهانی می‌گوید حسن پیش از درگذشت از عایشه خواست تا اجازهٔ دفنش در کنار پیامبر را بدهد و عایشه هم موافقت کرده بود؛ اما حسن به‌خاطر مخالفت امویان، از این درخواست منصرف شده و خواست تا در کنار مادرش دفن شود. گزارشی دیگر از وصیت حسن چنین خبر می‌دهد که او خواست تا پیکرش را برای تجدید عهد نزد قبر پیامبر ببرند و سپس در کنار مادربزرگش، فاطمه بنت اسد دفن کنند. مروان قسم یاد کرد که به‌علت دفن‌کردن عثمان در بقیع نخواهد گذاشت حسن در کنار محمد دفن شود. و با هزار نفر مسلح حاضر و مانع از انجام این کار شد. ابوالفرج اصفهانی می‌گوید عایشه با وجود دشمنی با مروان و امویان، اما آنان را همراهی کرد. حسین به اتحادیهٔ قریش — حلف‌الفضول — شکایت کرد و خواستار احقاق حقوق بنی‌هاشم در برابر بنی‌امیه شد. چیزی نمانده‌بود که بر سر این مسئله لشکرکشی آغاز شود. حسن وصیت کرده‌بود که درصورت مخالفت دیگران، می‌تواند در بقیع دفن شود. ابوهریره و محمد حنفیه و دیگران، حسین را متقاعد کردند که بهترین کار دفن حسن در بقیع در کنار مادرش است. نماز میت را سعید بن عاص برپا داشت. به نقل برخی روایات، دلیل خودداری حسین در برابر رفتار مروان، تنها قولی بود که به برادر خویش داده بود. پس از دفن، محمد حنفیه در جمع مردم، خطبه‌ای در توصیف حسن ایراد کرد. زنان بنی‌هاشم یک ماه عزاداری کردند و در مکه و مدینه هفت شبانه‌روز برای وی گریسته و بازارها بسته شد. معاویه به‌خاطر پافشاری مروان در عدم‌دفن حسن در کنار محمد، به وی حکم امارت دوبارهٔ مدینه را اعطا کرد. محل دفن حسن مکانی زیارتی به‌خصوص برای شیعیان شد و گنبدی بزرگ بر فراز آن ساخته شد. اما این گنبد دو بار توسط وهابیان در سال‌های ۱۸۰۶ و ۱۹۲۷ م تخریب شد.

دوران معاویه

عایشه در شبانگاه ۱۷ رمضان سال ۵۸ هجری در سن ۶۷ سالگی به علت بیماری درگذشت. او را به وصیت خودش در هنگام شب و در قبرستان بقیع به خاک سپردند.

دیدگاه مسلمانان

بسیاری از شیعیان عایشه را مورد انتقاد توهین‌آمیز قرار داده‌اند، در حالی که سنی‌ها او را به عنوان همسر محمد مورد احترام می‌دانند. این جدل ناشی از نقش محوری عایشه در جنگ جمل –به عنوان یکی از مهم‌ترین اختلافات سیاسی مذهبی در تاریخ جهان اسلام– بوده‌است و بخشی از کشمکش تاریخی میان شیعه و سنی را نشان می‌دهد.

دیدگاه غیر مسلمانان

در حالی که کوین رینهارت عایشه را محبوب‌ترین همسر محمد می‌داند، مونتگمری وات و سعیده شیخ به ذکر عنوان «همسر محبوب محمد» اکتفا می‌کنند

دوران معاصر

سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۸۹ خورشیدی طی فتوایی اعلام کرد: «توهین به عایشه و هر یک از نمادهای اهل سنت حرام است.»
یک مداح در برنامه صدا و سیمای جمهوری اسلامی به عایشه، همسر پیامبر توهین کرد که با واکنش جامعه ایرانی، صدا و سیما مجبور به عذرخواهی شد.

فعالیت‌های جانبی

او با سقف ۱۲۱۰ حدیث نقل شده و صاحب بودن نسخه اولیه قرآن اعتبار یافته‌است… ولی به‌طور خالص ۳۰۰ تا از این احادیث توسط بخاری و مسلم ضبط شده‌است. گفته می‌شود که تعدادی از نوشته‌ها (آیات فعلی قرآن) مربوط به نسخه قرآنی او می‌باشد.
عایشه برای دانش شاعری و توانایی بیان کردن آن و همچنین فصاحت و سخنوری اش در تاریخ عرب و سایر موضوع‌ها متبحر بود.