صفات ثانویه جنسی

صفات جنسی ثانویه ویژگی‌هایی‌اند که در دوران بلوغ در انسان و در بلوغ جنسی در حیوانات دیگر پدیدار می‌شوند. این ویژگی‌ها به‌خصوص در صفات فنوتیپی دودیسی جنسی که جنسهای یک گونه را متمایز می‌کنند مشهود هستند؛ اما برخلاف اندام‌های جنسی، مستقیماً جزئی از سیستم تولید مثل نیستند. باور بر این است که این ویژگی‌ها نتیجه انتخاب طبیعی برای صفاتی هستند که سازواری را نشان می‌دهند. این صفات به فرد دارنده آن برتری‌هایی نسبت به رقیبانش در جفت‌گیری و برخوردهای خشونت‌آمیز می‌دهند. این ویژگی‌ها با صفات جنسی اصلی و اندام‌های جنسی که مستقیماً برای رخ‌دادن تولید مثل جنسی لازم‌اند، متفاوت هستند.
یال شیر نر، پرهای بلند طاووس نر، شاخ‌های شبه‌نهنگ تک‌شاخ، خرطوم بزرگ در فک فیلی نر و میمون دماغ‌دراز، رنگ صورت مندریل، شاخ در بسیاری از بزها و شاخ‌داران ازجمله صفات ثانویه جنسی در حیوانات هستند و باور بر این است که در نتیجه بازخوردی مثبت به نام رانش فیشری به وجود آمده‌اند که در آن صفتی ثانویه در یک جنس پدیدار می‌شود که برای جنس مقابل مطلوب است. پرندگان و ماهی‌های نر بسیاری از گونه‌ها دارای رنگ‌های روشن یا تزئینات ویژه هستند. تفاوت میان اندازه دو جنس نیز صفت ثانویه جنسی به‌شمار می‌آید.
صفات ثانویه جنسی در انسان شامل زهار، پستان‌های بزرگ و مفصل ران پهن در زنان و موی صورت و سیب آدم در مردان است.

ریشه‌های تکاملی

چارلز داروین فرض کرد که انتخاب جنسی یا رقابت میان نرهای یک گونه، می‌تواند تفاوت‌های قابل مشاهده میان دو جنس را در بسیاری از گونه‌ها توضیح دهد. امروزه زیست‌شناسان نبرد بین نرها و انتخاب جفت را متمایز می‌دانند. صفات جنسی نبرد ویژگی‌هایی مانند شاخ و جثه بزرگ هستند. صفات جنسی انتخاب جفت نیز ویژگی‌هایی مانند پر روشن‌تر، رنگ‌آمیزی و دیگر ویژگی‌هایی‌اند که هیچ کاربردی برای نبرد یا بقا ندارند.
رونالد فیشر، زیست‌شناس انگلیسی در کتاب خود با عنوان تئوری ژنتیک انتخاب طبیعی ایده‌های زیادی در مورد صفات ثانویه مطرح کرد؛ از جمله مفهوم رانش فیشری، که فرض می‌کند که میل به یک ویژگی در ماده، همراه با وجود آن ویژگی در نرها می‌تواند یک حلق بازخورد مثبت یا رانش ایجاد کند که سرانجام سبب تقویت و غالب شدن آن صفت خواهدشد. اصل نقص در سال ۱۹۷۵ این ایده را بررسی می‌کند، و اشاره می‌کند که برای نمونه دم طاووس برای اینکه رداعی بی‌فایده است و جعل آن نیز بسیار سخت است، سازواری را نشان می‌دهد. یکی دیگر از ایده‌های فیشر فرضیه پسر سکسی است که به موجب آن، زن‌ها برای به حداکثر رساندن شمار نوه‌های خود، تمایل به داشتن پسرانی دارند که دارای خصوصیاتی هستند که برای آن‌ها از لحاظ جنسی جذاب است. فرضیه جایگزین دیگر این است که برخی از ژن‌هایی که به مردان توانایی ایجاد ظاهری چشمگیر یا توانایی جنگیدن می‌دهند، ممکن است با نشانگرهای سازواری مانند مقاومت به بیماری یا یک متابولیسم کارآمدتر ارتباط داشته باشند. این ایده به عنوان فرضیه ژن خوب شناخته شده‌است.
عنکبوت‌های جهنده نر دارای بالشتک‌های چشمی بازتاب‌دهنده UV هستند که به‌عنوان تزییناتی برای جذب ماده‌ها به‌کار می‌روند.

در انسان

تمایز جنسی در زمان حاملگی، هنگامی که غدد جنسی شکل می‌گیرند، آغاز می‌شود. ساختار کلی، شکل بدن و صورت و همچنین سطح هورمونهای جنسی در پسران و دختران قبل از بلوغ مشابه است. با شروع بلوغ و افزایش سطح هورمون‌های جنسی، تفاوت‌ها نیز پدیدار می‌شوند، اگرچه برخی از تغییرات در مردان و زنان مشابه است. سطح تستوسترون در مردان به‌طور مستقیم رشد دستگاه تناسلی را القا می‌کند، و به‌طور غیر مستقیم (از طریق دی‌هیدروتستوسترون (DHT)) پروستات. استرادیول و سایر هورمون‌ها سبب رشد پستان در زنان می‌شوند. گرچه، آندروژن‌های جنینی یا نوزادی ممکن است با کاهش ظرفیت بافت پستان برای پاسخ به استروژن بعدی، رشد پستان‌ها در آینده را تعدیل کنند.