عبدالله جوادی آملی

زندگی

وی در سال ۱۳۱۲ در شهر آمل به دنیا آمد. پدرش ابوالحسن واعظ جوادی آملی از علمای شهر آمل بود.

تحصیل

جوادی آملی پس از پایان ششم ابتدایی، در سال ۱۳۲۵ وارد حوزه علمیه آمل شد. در آنجا ادبیات، شرح لمعه، قوانین، شرایع، امالی شیخ صدوق و سایر کتب سطح را از استادانی چون ابوالقاسم فرسیو، محمد غروی، عزیزالله طبرسی، آقا ضیاء آملی، احمد اعتمادی، ابوالقاسم رجایی، شعبان نوری و پدرش میرزا ابوالحسن جوادی آموخت. پس از آن مدت کوتاهی به حوزه علمیه مشهد رفت ولی در آنجا ماندگار نشد.
در سال ۱۳۲۹ به تهران رفت و با راهنمایی محمدتقی آملی، تحصیلات خود را در مدرسه مروی ادامه داد. در آنجا رسائل و مکاسب را از اسماعیل جاپلقی، سید عباس فشارکی و محمدرضا محقق فرا گرفت و از دروس هیئت، طبیعیات، اشارات، بخش‌هایی از اسفار و شرح منظومه علامه شعرانی بهره برد. تفسیر قرآن، بخشی از شرح منظومه، بخش‌های الهیات و عرفان اشارات و مبحث نفس اسفار را از مهدی الهی قمشه‌ای استفاده کرده و شرح فصوص‌الحکم را از فاضل تونی و درس خارج فقه و اصول را از محمدتقی آملی آموخت.
در سال ۱۳۳۴ با تشویق محمدتقی آملی، برای تکمیل تحصیلات به حوزه علمیه قم کوچ کرد. در آنجا مدتی از درس خارج فقه سید حسین طباطبایی بروجردی استفاده کرد و بیش از دوازده سال در درس خارج فقه محقّق داماد و حدود هفت سال در درس خارج اصول سید روح‌الله خمینی حضور یافت. وی همچنین حدود پنج سال در درس خارج میرزا هاشم آملی شرکت کرد. از همان ابتدای ورود به قم، رابطه علمی خود را با فیلسوف و مفسر قرآن، سید محمدحسین طباطبایی آغاز کرد که این ارتباط تا پایان عمر وی ادامه یافت. برخی از دروسی که از او آموخت، عبارت است از: بخش‌های نفس و معاد اسفار، درس خارج اسفار، الهیّات و برهان شفا، تمهیدالقواعد، علم حدیث، تفسیر قرآن کریم، شرح اشعار حافظ، تطبیق فلسفه شرق و غرب و بررسی فلسفه‌های مادی.

فعالیتهای علمی و تدریس

پس از اتمام تحصیلات، فعالیت‌های وی بر تدریس و نشر معارف الهی متمرکز گردید و در سطوح و دوره‌های مختلف، شرح اشارات، شرح تجرید، شرح منظومه، شواهد الربوبیة، التحصیل، شفا، دوره کامل اسفار، تمهید القواعد، شرح فصوص الحکم، مصباح الأنس، درس خارج فقه، تفسیر موضوعی قرآن، تفسیر ترتیبی قرآن و… را تدریس نمود. اکنون نیز درس‌های تفسیر قرآن، خارج فقه و خارج اسفار وی ادامه دارد.
وی مؤسسه تحقیقاتی و نشر اسراء را به منظور پژوهش در رشته‌های مختلف علوم اسلامی و پاسخ گویی به شبهات موجود در اسلام در سال ۱۳۷۲ تأسیس کرده‌است.کمیسیون ملی یونسکو در ایران با ارسال نامه و تندیس جشنواره فارابی از مقام علمی جوادی آملی تقدیر کرد.بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا نیز در جشنواره بین‌المللی حکمت سینوی، نشان حکمت را به پاس یک عمر فعالیت در فلسفه اسلامی به وی اهدا کرد. (سیدحسین نصر، میکلوس ماروت، علی‌اکبر ولایتی و سید هادی خسروشاهی از دیگر برگزیدگان این جایزه بودند).

دیدارهای علمی

در سال‌های اخیر در ایران، برونو لاتور نظریه‌پرداز و فیلسوف فرانسوی، دانشجویان دانشگاه هارتفورد آمریکا، رئیس دانشگاه مونستر، عمران نزار حسین فیلسوف توباگویی، شیخ الهلالی مفتی کل استرالیا، امیل کنستانتینسکو رئیس‌جمهور سابق رومانی، مونسینیور آندره آتا رئیس سازمان زیارت و گردشگری واتیکان، اساتید و اعضای مرکز اسلامی هامبورگ، عبدالعزیز ساچادینا استاد مطالعات مذهبی دانشگاه ویرجینیا، مارتی آهتیساری رئیس‌جمهور سابق فنلاند، رئیس و اساتید دانشگاه ژنو، اساتید و دانشجویان دانشگاه دویسبورگ و کریستین مولر معاون سابق وزارت امور خارجه آلمان به دیدار جوادی آملی رفته‌اند.

فعالیت‌ها و مواضع سیاسی

جوادی آملی پس از پیروزی انقلاب ایران، در سال ۱۳۵۹ ه‍.خ (برابر ۱۹۸۰ م) به عنوان یکی از سه عضو انتخابی شورای عالی قضایی از سوی قضات کشور برگزیده شد و در آن نهادِ حکومتی تهیه پیش‌نویس لوایح قضایی را بر عهده گرفت.
همچنین طی حکمی از سوی روح‌الله خمینی عهده‌دار مسئولیت دادگاه انقلاب شهر آمل شد. در انتخابات مجلس خبرگان رهبری در دور اول و دوم نیز از سوی مردم استان مازندران به نمایندگی آن مجلس برگزیده شد.
وی سفرهای برون مرزی متعددی به کشورهای آمریکا، اسپانیا، ایتالیا، فرانسه، انگلستان، آلمان، سوئیس، اتریش، اتحاد جماهیر شوروی سابق و سوریه و لبنان داشته که مهم‌ترین آن‌ها سفر به مسکو در سال ۱۳۶۷ شمسی مطابق ۱۹۸۸ میلادی برای ارائه نامه سید روح‌الله خمینی رهبر ایران به میخائیل گورباچف رهبر شوروی، بود و همچنین سفر او به نیویورک در سال ۱۳۷۹ شمسی مطابق ۲۰۰۰ میلادی برای ارائه پیام سید علی خامنه‌ای رهبر ایران به نشست هزارهٴ ادیان و دیدار وی با کشیش‌ها، راهبان بودایی و مسیحیان در اروپا بود.
صریح‌ترین موضع‌گیری سیاسی وی حمایت از نامزدی علی‌اکبر ناطق نوری در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۷۶ بود که با شکست کاندیدای مورد حمایت او همراه شد. این اتفاق در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۴ نیز تکرار شد و جوادی آملی در آن سال از نامزدی اکبر هاشمی رفسنجانی حمایت کرد که با حضور و واکنش معترضانه بعضی طلاب هواداران احمدی‌نژاد در جلسات درسی مسجد وی و شعار حامیان وی در نماز جمعه علیه جوادی آملی همراه شد. به نقل شاگردان نزدیکش او آن زمان با اشاره به احمدی‌نژاد گفته بود: «وی را چنان بالا خواهند برد که طغیان خواهد کرد».
جوادی آملی پس از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایران در سال ۱۳۸۸ برای محمود احمدی‌نژاد پیام تبریک ارسال نکرد. موضع او در این باره واکنش برخی طلاب طرفدار احمدی‌نژاد را در پی داشت.
او هرچند معمولاً موضع‌گیری‌های چشمگیر سیاسی نداشت، ولی در دوران ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد ماجرای هاله نور احمدی‌نژاد نام جوادی آملی را دوباره بر سر زبان‌ها انداخت.
وی در زمینه سلاح‌های هسته‌ای در بهمن ماه ۱۳۹۲، در قالب پیامی تصویری گفت که پیام رسمی دین است که سلاح کشتار جمعی نباید تولید شود، یک و آن‌ها که تولید کردند باید محو کنند، دو.
وی همچنین انتشار تصاویر کاریکاتوری از محمد پیامبر اسلام را در بیانیه‌ای محکوم کرد و از آن به عنوان جاهلیت مدرن نام برد.
او در ۶ اردیبهشت ۹۷ در دیدار با علی ربیعی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، با اشاره به وجود مشکلات در کشور گفت «بدانیم که اگر با وجود این مشکلات ملت قیام کند همه ما را به دریا خواهد ریخت به همین جهت حواس‌تان باشد.» او همچنین «بی‌عدالتی‌ها و بی‌عرضگی‌های برخی مسئولان» را قابل تحمل ندانست. جوادی آملی در ۱۹ ارديبهشت ۱۳۹۵ در دیدار محمدرضا عارف و جمعی از نمایندگان منتخب مجلس مطالبی دربارهٔ نقش مردم در جامعه، وظایف مسئولان و جایگاه رهبری مطرح کرد و در توضیح بحثی پیرامون غیرت دینی و جلوگیری از نفوذ بیگانه با بیان اینکه «کسانی که راه نفوذ بیگانگان را در فضای اقتصادی یا سیاسی به‌روی کشور می‌گشایند، از غیرت اقتصادی یا سیاسی برخوردار نیستند» چنین افرادی را دیوث نامید. به دنبال برداشت‌هایی که از این واژه صورت گرفت، دفتر جوادی آملی طی اطلاعیه‌ای به توضیح پیرامون کاربرد واژه «دیوث» و «دیاثت» در فقه شیعه پرداخت. در این اطلاعیه گفته شد که در فقه شیعه برای «دیوث» یعنی مرد بى‌غیرتی که مردان بیگانه را بر همسرش وارد مى‌کند، احکام مختلفی بیان شده است. در کشور ایران نیز با وجود منابع غنی بسیار، واردات برخی کالاها که در کشور امکان تولید آن وجود دارد، سوء مدیریت و در برخی موارد بی‌غیرتی است که از آن تعبیر به «دیاثت» شده است.

استعفاء از امامت جمعه

جوادی آملی در نماز جمعهٔ ۶ آذر ۱۳۸۸ خورشیدی، کناره‌گیری خود از امامت جمعه شهر قم را اعلام کرد و پس از جلال‌الدین طاهری و محیی‌الدین حائری شیرازی سومین امام جمعه مشهور در تاریخ جمهوری اسلامی ایران شد که از مقام خود استعفاء می‌داد. وی کناره‌گیری‌اش را با این جملات بیان کرد:
بنده از ادامه حضور در نماز جمعه و اقامه نماز معذورم. ائمه جمعه اگر نتوانند به مسئولیت عمل کند، نزد خداوند مسئول خواهد بود. خداوند فرموده‌است که اگر مردم مشکلی داشتند، به نماز پناه برده و مشکل خود را برطرف کنند. مردم صدها مشکل دارند که باید این را امام جمعه بیان کند و اگر بیان کرد و مشکل مردم رفع شد، نشانه این است که خوب بیان کرده، اما اگر مشکل مردم رفع نشد، امام جمعه نتوانسته‌است مطلب را خوب بیان کند.
تحلیل‌گران احتمالات مختلفی را در مورد این استعفای غیرمنتظره مطرح کردند که همگی در قالب سه نوع گمانه‌زنی می‌گنجیدند: «آماده شدن برای مرجعیت»، «عود کردن بیماری قدیمی میگرن» و «بیان نوعی اعتراض سیاسی».

انتقاد از بانکداری و ربا در ایران

جوادی آملی به عنوان یکی از بزرگترین منتقدان سیستم بانکداری در ایران شناخته می‌شود. و بارها به موضوع ربوی بودن برخی فعالیت‌ها در بانک‌ها تحت عنوان بانکداری اسلامی اعتراض کرده‌است. سخنرانی همراه با بغض و اشک وی در کلاس درس خارج در مورد ربا بازتاب‌های گسترده‌ای داشت.
جوادی آملی در سال ۱۳۹۴ در دیدار با رئیس اتاق اصناف ایران با انتقاد از وضعیت نظام بانکی گفت: در این زمینه مکرر به مسئولان گوشزد شده‌است اما باید گفت که وقتی کسی وامی را با نرخ سود ۲۰ درصد یا ۲۵ درصد دریافت می‌کند، بدنبال این خواهد بود که از آن ۳۰ درصد سود عاید خود کند. وی پیش از این در سال ۱۳۹۱ در دیدار با رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: در حال حاضر ۸۰ درصد مردم با ربا و سودهای کلانی که بانک‌ها دریافت می‌کنند سروکار دارند. وی در انتقادهای دیگر خود در ۱۴ دی ۱۳۹۵ گفت: بانک‌های ربوی خون مردم را می‌مکند.

انتقاد از شرایط کشور

جوادی آملی در سال ۱۳۹۷ در دیدار با رئیس مجلس گفت: آن که روسری خود را بر سر چوب می‌کند، با قرآن مخالف نیست بلکه با این شرایط کشور مخالف است. پیغمبر فرمود، کشوری که مشکل مالی داشته باشد، دینش در خطر است، ثروت جامعه باید در دست عموم مردم باشد.