خضر بن جنید رازی

زندگینامه

درویش خضر در دوره تیموریان در بلده ری چشم به جهان گشود. او در کسوت اهل سلوک، قدوة الزهاد و پیشوای سالکان و عابدان عصر خودش بود و در کسوت علم دین در بلده ری مرجع الاسلام و مجتهدی جامع الشرایط بود. امیری فیروزکوهی او را فرزند شیخ جنید از فرزندان خضر بن محمد حبلرودی رازی از برجسته‌ترین متکلمین شیعه قرن نهم و کلیددار حرم علی بن ابی طالب و صاحب کتاب‌های «تحفة المتقين في اصول‌الدين»، «حقائق العرفان في خلاصة الأصول و المیزان»، «کاشف االحقایق فی شرح درة المنطق»، «جامع الدقائق»، «إثبات إمامة الأئمة الاثنی‌عشر عليهم‌السلام»، «کتاب في الإمامة»، «التحقيق المبين في شرح نهج المسترشدين»، «التوضيح الأنور بالحج الواردة لدفع شبهة الأعور»، «جامع الأصول في شرح ترجمة رسالة الفصول»، «جامع الدرر في شرح الباب الحادى عشر» و غیره دانسته و گفته شیخ خضر این ادبیات و عرفان والا را در محضر پدر و جدش در نجف کسب کرده‌است.
خضر بن جنید رازی در سال ۸۷۳ هجری قمری  بخشی از دارایی‌هایش شامل سه مزرعه را به همراه قنوات و توابعش وقف مزار امامزاده جعفر نمود و به جهت صیانت از حریم و خدمت امامزاده مقرر نمود تا دوزاده نفر از فرزندانش در هر دوره زمانی خادم امامزاده باشند. همچنین بزرگترین فرزند پسری را در هر دوره به عنوان تولیت مقرر نمود تا متولی اراضی و املاک موقوفات باشند و امور خدام و آستان امامزاده را مباشری نمایند. شیخ خضر به همراه دو پسرش جنید و حسین به آبادی این مقبره و زمین‌های اطرافش پرداختند و به عنوان نخستین متولیان شناخته می‌شوند. او سرانجام پس از وقف  موقوفاتش چشم از جهان فروبست و در پایین پای امامزاده جعفر بن موسی کاظم دفن گردید.

متن وقف‌نامه

این وقفنامه به صورت یکپارچه بوده و صرفاً به جهت تسهیل در قرائت عنوان‌گذاری و بخش‌بندی شده‌است، همچنین به دلیل ناخوانا بودن برخی کلمات از لغات جایگزین در قلاب استفاده شده‌است.

دیباچه وقف‌

بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ و بِهِ نَستَعین؛
اَلحَمدُللهِ الواقفِ بِمواقفِ الآیاتِ وَ العالمِ بمعالمِ البَریّات وَ الواهبِ بمواهِب العَطیّاتِ وَ الصَّلوةُ و السَّلامُ عَلی سَیّدِالعربِ وَالعَجم، مُحمّدٍالمُصطَفی الأمجَدِ الأکرمِ، أشرفِ المَخلوقاتِ و آلهِ المُبعِدینَ عنِ المَعاصی و الخَطیئاتِ، سیَّما إبنُ عَمِّهِ و خَلیفَتِه بلافَصلٍ علیّ بنِ أبی طالِبٍ، علیه أفضَلُ التَّحیّاتِ.
امّا بَعدُ، شُکر و سپاسِ متینُ الأَساس، وقفِ بارگاهِ حضرتِ احدیّت واقفُ الأسرار است و عینُ الحیاةِ امانی و آمالِ عابدان و زاهدان را از سرچشمهٔ شکیبایی جاری ساخته.
درود و تحیّاتِ افزون از قیاس، صرفِ درگاهِ رسالت‌مَآبی است که از راهِ عطوفت، اراضیِ صدورِ مخلصان را بِوادیِ همّت‌افزای «قُل لا أَسئَلُكُم عَلَیهِ أَجراً إِلاَّ المَوَدَّةَ فِی القُربى» بِنورِیقینِ محض، روشن کرده و گم‌گشتگانِ طریقِ دریای لایَتناهی را متوسّل به ناخدای «مَثَلُ أَهْلِ بَيْتِي فِيكُمْ كَمَثَلِ سَفِينَةِ نُوحٍ فمَنْ دَخَلَهَا نَجی» نجات جسته، «وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ» غرق نموده.
صدرِ رَقَمِ صداقت‌توأَم، که از جانبِ خداوندِ اکرم نزول یافته، مدلول است بر کمالِ بزرگی و بزرگواری آن مسندِ «لَوْلَاکَ لَمَا خَلَقْتُ الْأَفْلَاک» و دُرَّ مَن قالَ «مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ» حاکی است بر ثبوتِ نبوتِ پیغمبری.
رتبه نبوتِ آن رحمتِ مطلق و نعمتِ حق و خطابِ مستطابِ ملکِ وهّاب «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ» از مصدرِ جلالِ . . . وادیِ ضلالت و مضمون آیه وافیِ هدایت «و الهدایَةُ إلی سَبیلِ الرّشادِ» مبتنی است بر تقربِ آن مسندنشینِ «قَابَ قَوْسَینْ‌ِ أَوْ أَدْنیَ‌» و آیه وافیِ هدایت « بِالمُؤمِنينَ رَئوفٌ رَحيمٌ».
واصفِ وَصفِ خُلقِ کسی که قرآن است، خلق را نَعتِ او چه امکان است؟ لاجَرم معترف به عجز و قصور، می‌فرستیم تحیَّتی از دور، بر ارواحِ آلِ رسولِ واجب التَّعظیمِ و الإجلال، إلی یَومِ القیامَة، بَعد برای اربابِ دانش و اماثِل.

نیت وقف و شخصیت واقف

وقفِ مُؤبّدِ شرعی و حبسِ مُخَلَّدِ اسلامی نموده، قُربةً اِلی الله و طَلباً لِمَرضاتِه، قُدوَةُ الزُّهادِ و الأتقیاءِ بَینِ الأنام، نقاوةُ اَهلِ الفلاحِ و الصَّلاح، مَرجعُ الإسلام، العالمِ علومِ ربّانی، درویش خِضر بن درویش جُنید رازی؛

شرط وقف

مشروط به آن که از آبِ قنواتِ سه‌درخت را سهمی به جهتِ حمّام و برکه و حوضِ خانه‌ها از جهتِ صرفِ تعمیرِ عمارتِ مجاورین که ضرورت داعی شود.

وضع وقف

اولاً وضع نمودم بعد از اقسامِ متعدّده مذکور، تعلق به سرکار مزارِ کثیرُالاَنوارِ امامزاده واجبُ التَّعظیم و لازمُ التَّکریم امامزاده جعفر بنِ امامِ همام، امام موسی الکاظم علیه السَّلام.

مقررات وقف

مقرّر آنکه آنچه از شَتوی و صِیفی و محصولِ باغات، از قنوات و املاک، عمل شود کلاً سه قسم منقسم نمایند:
قسمی که مراد از یک ثلث بوده باشد، صرفِ روشنائی و تعمیرِ بقعهٔ مبارکه و فرشِ میان‌بقعهٔ متبرکه اهتمام کرده.
و قسمِ دیگر که مراد از یک ثلثِ دیگر بوده باشد، از بابتِ امرِ تولیت و حقِّ تولیت به متولیان مرقوم ذیل تعلق دارد.
و قسم دیگر که یک ثلث از اقسام ثلاثه باشد از جهتِ وظایف خدّامِ آستانه مبارکه قیام دارند.

امر مباشری و تولیت

و امر مباشری امورات موقوفات مادام الحیوة تا دنیا بوجودِ شریفِ واقف، مُزیّن است تعلق بخود جناب واقف مُعظَّمٌ له دارد و بعد از اینکه ندای «ارْجِعِی إِلی رَبِّكِ» را بگوشِ هوش شنید و معنی «فَادْخُلِي فِي عِبادِي وَ ادْخُلِي جَنَّتِی» را بر خود پسندید و دنیا را بدرود گفت، امرِ مباشری و حقّ تولیت به دو پسرِ جناب واقف، عُمدةُ العبّاد و قُدوةُ الزُّهاد و هما درویش جُنید و درویش حسین...[تعلق دارد][و بعد از این دو] اَسَنّ اولادِ ذکور از اولادِ واقف، عَقباً بعدَ عقب و نسلاً بعدَ نسل. و اگر عیاذُ بالله نسلِ اولادِ ذکور منقطع شود، امرِ تولیت تعلق دارد به اَسَنّ اولاد ذکور از إناثیهٔ اولادِ واقف، چنانکه آن هم منقرض شود، حقّ ِتولیت به اَقربِ اقوام و اگر آن هم منقرض شود تعلق به حاکمِ شرعِ شریفِ بلده رِی داشته. و معمول و مقرون گردید در امرِ متولیان و خدامان از این آن الی طول زمان چون امرِ تولیت به دو نفر اَسنّ اولاد مقرر است، چنانچه از آن دو نفر متولیان یک نفر فوت شود حقّ تولیت با متولیِ دیگر که حیات دارد و به اولادِ متولیِ متوفی تعلق دارد.

امور آستانه امامزاده و خدام و دیگر خدمات موقوفات

همچنین امرِ خدمتِ آستانه مبارکه و غیره خدمات، به دوازده نفر از اولاد واقف که قابل خدمت باشند تعلّق دارد از قبیلِ قرائت‌وتلاوتِ‌قرآن و عملِ‌شمع‌وچراغ و جاروب‌کشی و مؤذنی و کفشداری و ضابط‌برخدام و ناظربراحکام باشند و متولیانِ هر طبقه معمول دارند.

لعنت‌نامهٔ وقف

و اگر یکی غیر از متولیان و خدامان در اراضی و صحاری و محصولات مذکور، دخل و تصرّف کند و چیزی از آن‌ها متصرف شود یا تغییر و تبدیل به  قواعد آن راه دهد و شروط را منظور نساخته و به حیلت‌های شرعی که موجب نفلِ عین‌ویانفع باشد توسّل جوید و بی‌اذنِ متولیان و خدامان، رِخنه در املاکِ موقوفه نمایند و یا بی‌اذن متولیان سُکنی در اراضی موقوفه نمایند یا کسی تکلیف به مصالحه و بیع و شراء با هبه یا به اجاره سنینِ عدیده به متولیان نمایند، از شفاعتِ حضرتِ شفیعُ المُذنِبین رحمت‌ٌ للعالمین محمّد بن عبدالله صلّی الله علیه و آله و سلّم بهرمند مباد و از آتش دوزخ خلاصی نداشته باشند و حضرتِ ملک منّان و قادرِ سُبحان از او بَریٖ باد.

مؤخره وقف

وقفاً صحیحاً شرعیاً، «فمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَمَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ» «إِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ » و کانَ ذلکَ فی شهر مُحرّمُ الحرام، سنةِ ثلثٍ و سبعینَ و ثمانِ مائهٍ سنةَ ۸۷۳. یا خضر نبی ادرکنی.