ویز (نرم‌افزار)

بررسی اجمالی

ویز اطلاعات نقشه، زمان سفر و اطلاعات ترافیکی را از کاربران جمع‌آوری می‌کند و به سرورهای ویز بدون هیچ هزینه‌ای می‌فرستد. کاربران ویز یا «ویزرها» (به انگلیسی: Wazers) می‌توانند تصادفات، ترافیک، سرعت و تله‌های پلیس را گزارش دهند و از طریق ویرایشگر نقشه آنلاین می‌توانند جاده‌ها، نشانه‌ها، شماره‌های خانه و غیره را به روز رسانی کنند. سپس ویز بر اساس اطلاعات جمع‌آوری شده، در موقعیتی قرار می‌گیرد که مسیریابی و به روز رسانی‌های ترافیکی در زمان واقعی را ارائه دهد. ویز همچنین می‌تواند ایستگاه سوخت را در نزدیکی یک کاربر یا در طول مسیر خود تشخیص دهد.
ویز را می‌توان در هر نقطه از جهان استفاده کرد، اما نیاز به کاربران اولیه کافی برای ایجاد نقشه‌ها و به‌طور مداوم به روز رسانی داده‌ها برای آن مفید است. در حال حاضر تنها ۱۳ کشور دارای نقشه پایه کامل هستند، دیگران به‌طور کامل نقشه‌برداری شده‌اند، و نیاز به کاربران برای ضبط جاده‌ها و ویرایش نقشه‌ها دارند.
ویز با استفاده از ناوبری صحیح صدا، ترافیک در زمان واقعی و سایر هشدارهای مکان خاص ارائه می‌دهد. ویز کاربران را تشویق می‌کند تا با ارائه امتیازات ترافیک یا خطرات جاده‌ای را گزارش دهند. افزودنیها توابع را گسترش می‌دهند و این تعامل را با برنامه شخصی می‌کنند. به عنوان مثال، افزونهها می‌توانند دوستان فیس بوک را به ویز متصل کنند.

تعامل با دولت‌ها

ویز با اختراع برنامه شهروندان متصل (CCP)، یک برنامه به اشتراک گذاری داده رایگان که توسط بیش از ۲۰۰ دولت، ادارات حمل و نقل و شهرداری‌ها برای تجزیه و تحلیل ترافیک، برنامه‌ریزی جاده‌ها و اعزام نیروی کار اضطراری مورد استفاده قرار گرفته‌است، آغاز کرده‌است.
در سال ۲۰۱۴، ریودوژانیرو شروع به جمع‌آوری داده‌ها برای سیستم مدیریت ترافیک خود کرد. ریو اطلاعات زمان واقعی را از رانندگان استفاده می‌کند که از برنامه ناوبری Waze و عابرین پیاده استفاده می‌کنند که از Moovit برنامه حمل و نقل عمومی استفاده می‌کنند. ریو همچنین با صاحبان برنامه دوچرخه سواری Strava صحبت کرد تا حرکات دوچرخه سواران را کنترل کند. مشخص شد که اگر چه در ابتدا داده‌هایی که برنامه‌ها به اشتراک گذاشته بودند ناشناس بود، مشخص شد که شناسایی دقیق تر ممکن بود، اگر مردم از طریق گوشی‌های هوشمند خود نظارت داشتند و مزایای آن را می‌دیدند.

انتقاد

نگرانی‌ها ابراز شده‌است که برنامه‌های موجود بر روی گوشی‌های هوشمند می‌توانند برای کنترل حرکات توسط افراد قابل شناسایی مورد استفاده قرار گیرند.
بعضی از طرفداران ایمنی جاده، نگرانی نسبت به چشم‌انداز بیشتر رانندگان با استفاده از ویز ابراز نگرانی کرده‌اند که گفته می‌شود توانایی آن‌ها را با تکان دادن آیکون‌ها و اعلان‌ها منحرف کرده و آن‌ها را در معرض خطر بیشتری قرار می‌دهد.
در دسامبر ۲۰۱۴، در نامه‌ای که به گوگل ارسال شد، فرمانده پلیس لس آنجلس، در خصوص ویژگی پلیس یاب شکایت کرد و ادعا می‌کند که «می‌تواند توسط کسانی که با هدف جنایتکارانه در معرض خطر افسران پلیس و جامعه هستند» مورد سوء استفاده قرار گیرد. گفته شد اسماعیل برینسلی، که در آن ماه دو نفر از افسران پلیس نیویورک را کشت و به قتل رساند، از برنامه ویز قبل از قتل استفاده کرده بود و یک عکس از ساعت‌ها قبل از تیراندازی از نرم‌افزار در حساب کاربری خود داشت. کاربران می‌توانند حضور یک افسر را با یک آیکون کوچک نشان دهند و نشان دهند که افسران قابل مشاهده یا پنهان هستند. LAPD، در میان آژانس‌های پلیس دیگر، به گوگل برای غیرفعال کردن ویژگی در برنامه فشار آورد. گوگل می‌گوید که دانستن موقعیت یک افسر ترویج رانندگی امن تر است.

خریداری توسط گوگل

با توجه به شایعات، فیس بوک و سایر شرکت‌ها علاقه‌مند به خرید ویز بودند، اما توافق نکردند. در ماه ژوئن ۲۰۱۳ اعلام شد گوگل، ویز را ۱٫۳ میلیارد دلار خرید و اطلاعات اجتماعی را به کسب و کار نقشه‌برداری آن اضافه کرد. بعداً معلوم شد که قیمت واقعی ۹۶۶ میلیون دلار بود. به عنوان بخشی از این معامله، هر ۱۰۰ نفر از کارکنان ویز به‌طور متوسط حدود ۱٫۲ میلیون دلار دریافت کردند که بزرگترین درآمد کارکنان تاریخ تکنولوژی پیشرفته اسرائیل است.
در ماه ژوئن ۲۰۱۳، کمیسیون تجارت فدرال ایالات متحده به بررسی اینکه آیا خرید گوگل از ویز ممکن است نقض قانون رقابت باشد پرداخت. ویز یکی از رقبای بسیار کمی در بخش نقشه‌برداری تلفن همراه به گوگل مپس خود گوگل بود. اداره تجارت عادلانه انگلیس و سازمان ضد تروریستی اسرائیل همچنین آن را مورد بررسی قرار دادند و اجازه خرید را گرفتند.
پس از خریداری ویز، گوگل با ارائه کمیسیون اوراق بهادار اوراق بهادار (SEC) یک "10-Q" را ارائه داد که نشان می‌دهد که این شرکت در نیمه اول سال ۲۰۱۳ مبلغ ۱٫۳ میلیارد دلار برای خریدها صرف کرده‌است، اما خرید ویز به گوگل ۹۶۶ میلیون دلار پرداخته‌است. به جای مبلغ ۱٬۱ میلیارد دلار که در ابتدا در منابع رسانه‌ای ارائه شده‌است.

جمع‌آوری اطلاعات

یکی از جنبه‌های منحصر به فرد ویز این است که توانایی هدایت کاربران بر اساس اطلاعات کلاسیک را فراهم می‌کند. کاربران ویز قادر به گزارش بسیاری از حوادث مربوط به ترافیک از حوادث به تله‌های پلیس. این داده‌ها توسط ویز برای کمک به دیگر کاربران یا با هشدار دادن به آن‌ها از شرایط پیش رو یا حتی تغییر مجدد کاربر برای جلوگیری از منطقه به‌طور کامل استفاده می‌شود. علاوه بر ورودی کاربر، ویز همچنین به اطلاعاتی از سازمان‌های دولتی برای رویدادهای ترافیکی مانند ساخت جاده‌ها متکی است. ایده پشت این است، بیشتر افرادی که اطلاعات را ارائه می‌دهند دقیق تر می‌شوند.
ویز علاوه بر استفاده از اطلاعات ذخیره شده برای هشدارهای ترافیکی، کاربران مجاز را نیز قادر می‌سازد داده‌های نقشه خود را از طریق ویرایشگر نقشه ویز تغییر دهد. ویراستاران نقشه مجاز به تغییر در نقشه بر اساس جایی که آن‌ها در زمان استفاده از ویز و همچنین رتبه خود را که بر اساس امتیازات دریافت شده‌است نقشه را تغییر دهند.

ویز در ایران

معاون دادستان ایران در فضای مجازی، در اسفندماه ۱۳۹۵ از فیلتر شدن ویز خبر داد و گفت: «نرم‌افزار ویز در حقیقت یک ابزار جاسوسی متعلق به رژیم صهیونیستی است که به محض نصب بر روی گوشی به کلیه اطلاعات شخصی کاربر از جمله مسافرت‌ها و موقعیت جغرافیایی و سایر اطلاعات خصوصی وی دسترسی پیدا می‌کند و این امر می‌تواند برای امنیت مردم و کشور مشکلاتی ایجاد کند.» آن زمان خبرگزاری میزان، متعلق به قوه قضاییه، گزارشی مفصل دربارهٔ ویز نوشت و آن را نرم‌افزار جاسوسی اسرائیل و طراحی شده در ارتش این کشور معرفی کرد. اما مدتی بعد، در مهرماه ۱۳۹۶ این نرم‌افزار رفع فیلتر شد.
سپس زبان فارسی به سرویس‌های این نرم‌افزار اضافه شد.
تاکسی‌یاب‌های اینترنتی ایران در اطلاعیه‌ای از رانندگان خود خواستند که از ۳۰ آبان ماه ۱۳۹۶ از این اپلیکیشن مسیریاب استفاده نکنند. در ایران بسیاری از رانندگان از این اپلیکیشن استفاده می‌کردند.

فیلترشدن در ایران

مطابق دستور مقامات قضایی ایران، در تاریخ ۱۲ اسفند ماه سال ۱۳۹۵ اپلیکیشن مسیریابی ویز ساعاتی پیش از روی کافه بازار برداشته شد. در پی حذف لینک دانلود این اپ از کافه بازار، دسترسی به آن روی بعضی ISPها هم با محدودیت‌هایی مواجه شده‌است. تأثیر فیلتر شدن ویز شاید بیش از همه برای مجموعه اسنپ و تپسی محسوس باشد. رانندگان این سرویس اینترنتی برای مسیریابی سفرهای خود از ویز استفاده می‌کردند.

پس از فیلتر شدن

بر همین اساس اسنپ در تاریخ ۱۸ اسفندماه ۱۳۹۵ طی بیانیه ای، اعلام کرده که از مدتی پیش با اتکا به دانش بومی و نخبگان علمی و دانشگاهی، در حال آماده‌سازی یک نرم‌افزار کاملاً بومی و امن بدون هیچگونه خروج اطلاعات از کشور، برای استفاده در سرویس‌های ناوبری این شرکت است.
آنچه اسنپ تأکید بسیار زیادی روی آن دارد این است که نرم‌افزار یادشده دارای یک نقشه کاملاً بومی و سیستم ناوبری طبق استانداردهای جهانی است و تمامی سرورهای مربوط به این نرم‌افزار داخل دیتاسنترهای ایرانی قرار دارد که از بالاترین پروتکلهای امنیتی بهره می‌برند.
و حالا اسنپ همزمان با تولید و توسعه این نرم‌افزار نقشه و راهبری بومی، از تمامی شرکت‌ها و شخصیت‌های علاقه‌مند به همکاری در توسعه اپلیکیشن یاد شده دعوت کرده تا به این شرکت ملحق شوند.

رفع فیلتر

از تاریخ ۷ مهرماه ۱۳۹۶ در حال حاضر با نصب اپلیکیشن‌های iOS و اندروید ویز می‌توانید بدون نیاز به ابزار تغییر دهنده آی پی آن را باز کرده و از خدماتش استفاده کنید. البته به نظر می‌رسد که این موضوع برای تمامی سرویس‌های ارائه دهنده اینترنت صادق نیست، و کاربران بعضی سرویس‌ها همچنان به ویز دسترسی ندارند.
هیچ‌کدام از مقامات رسمی تا این لحظه نسبت به این موضوع واکنشی نشان نداده‌اند، بنابراین مشخص نیست تا چه زمانی امکان استفاده از این اپ بدون ابزار تغییر دهنده آی پی ممکن خواهد بود. اما در کنار رفع فیلترینگ ویز، تغییر دیگری هم در اپ توجه کاربران را به خود جلب کرده و آن هم پشتیبانی از زبان فارسی در منوهای اپلیکیشن و جستجوی صوتی است. با مراجعه به تنظیمات ویز، حالا می‌توانید زبان اصلی اپلیکیشن را به فارسی تغییر دهید، ضمن این که امکان جستجوی صوتی فارسی را هم در آن خواهید داشت.

ممنوعیت استفاده برای تاکسی‌های اینترنتی

به دستور قضایی استفاده از اپلیکیشن مسیریاب ویز برای تاکسی‌های اینترنتی فعال در کشور از تاریخ ۳۰ آبان ماه ۱۳۹۶ ممنوع خواهد بود. در همین راستا تاکسی یاب‌های اینترنتی در اطلاعیه‌ای از رانندگان خود خواسته‌اند که از این پس از اپلیکیشن مسیریاب ویز استفاده نکنند.
در این اطلاعیه‌ها آمده که به دستور مقام قضایی، از تاریخ مشخص شده تمام اپلیکیشن‌های درخواست خودرو موظف به منع استفاده از مسیریاب ویز توسط کاربران خود هستند.
بر این اساس تاکسی یاب‌های اینترنتی از رانندگان خود خواسته‌اند که برای جلوگیری از غیرفعال شدن اپلیکیشن، درصورتی که ویز را روی موبایل خود دارند تا قبل از ۳۰ آبان ماه به حذف این مسیریاب اقدام کرده و در عوض از سایر مسیریاب‌های جایگزین و بومی استفاده نمایند.

بروزرسانی نقشه

در ایران به دلیل نبود نمایندگی اصلی این نرم‌افزار گروه‌های خودجوش مردمی تحت مدیریت و آموزش افراد آزموده در حال بروزرسانی تمام نقشه‌های ایران هستند به همین دلیل نقشه اکثر مناطق و شهرهای ایران به روز شده هستند.