انحصار در صنعت خودروی ایران

عوامل ایجاد انحصار

یگانه عامل ایجاد انحصار در بازار و صنعت خودروی ایران تحولات نرخ ارز و همین‌طور وضع تعرفه‌های سنگین گمرکی، بالغ بر ۲۵٪،از سوی دولت برای خودروهای وارداتی می‌باشد. این مسئله که بانی افزایش دوچندان بهای خودروهای وارداتی بود منجر شد تا قشر متوسط جامعه برای خرید خودرو در رنج قیمتی مناسب با درامدشان انتخابی جز محصولات داخلی نداشته باشند.

عوارض

در اوایل دهه هشتاد با توجه به عدم وجود موانع برای واردات خودرو، محصولات خارجی با قیمت و کیفیت مناسبی در داخل کشور ارائه می‌شد که این مسئله باعث ورود شوک به دو قطب خودروسازی ایران یعنی سایپا و ایران خودرو شد و آن‌ها را وادار نمود تا محصولات جدیدی را به بازار عرضه کنند. عرضهٔ خودروهای جدیدی چون سمند، پارس، تندر، فیس لیفت‌های متعدد از خودروی پژو ۴۰۵ محصول همین دوران بودند
در سال‌های اخیر اما با تکیه بر چتر حمایتی دولت که همان وضع محدودیت برای ورود خودروهای خارجی بود باعث شد تا این دوشرکت نه تنها تلاشی برای عرضهٔ محصولات جدید و با کیفیت بالاتر نکنند بلکه ضمن نگه داشتن خودروهای فوق‌العاده قدیمی در خط تولید خود، که تمامی آن‌ها به قرن گذشته برمی‌گشت، اقدام به بالابردن شدید قیمت و کاهش کیفیت این محصولات و حذف آپشن‌های آنان نمودند.

راه‌های پیشنهادی خروج از انحصار

از جمله پیشنهادهایی که برای خروج بازار خودرو از انحصار پیشنهاد می‌شود ارائه یارانه دولتی به خودرو سازان، کاهش هزینه‌های تولید و ورود خودروسازان خارجی برای رقابتی شدن این صنعت. برخی اما مخالف دخالت و حمایت دولت از این صنعت می‌باشند و همین مداخله‌ها را عامل بروز مشکل می‌دانند.

جنبش‌های مدنی برای مقابله با انحصار

از جمله اقدامات مردمی که برای رویارویی با این وضعیت ایجاد شد می‌توان به کارزار نه به خودروی داخلی اشاره نمود.

هزینه واردات خودرو در ایران

فوب (FOB) = ارزش خودرو در کشور مبدا
سیف (Cif) = کرایه حمل و بیمه دریایی
ارزش گمرکی = فوب + سیف
حقوق ورودی (تعرفه):
خودروهای بنزینی:
حقوق ورودی (تعرفه واردات) = حقوق گمرکی + سود بازرگانی
کمتر از ۱۵۰۰ سی‌سی مشمول ۵۵ درصد ارزش گمرکی
از ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سی‌سی مشمول ۷۵ درصد ارزش گمرکی
از ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سی‌سی مشمول ۹۵ درصد ارزش گمرکی

خودروهای هیبریدی:
تا ۱۵۰۰ سی‌سی مشمول ۲۵ درصد ارزش گمرکی
از ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سی‌سی مشمول ۴۵ درصد ارزش گمرکی
از ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سی‌سی مشمول ۶۵ درصد ارزش گمرکی
بیشتر از ۲۵۰۰ سی‌سی مشمول ۱۰۰ درصد ارزش گمرکی

۱) هزینه خرید خودرو  = فوب * ارز آزاد
+
۲) حدود ۲۰۰۰ درهم (۶۰۰ دلار) هزینه سیف
+
۳) حقوق ورودی (تعرفه) = ارزش گمرکی * ارز دولتی * درصد تعرفه
+
۴) ۱۰ درصد ارزش گمرکی برای شماره گذاری
+
۵) ۳ درصد ارزش گمرکی برای نقل و انتقال اداری شماره گذاری
+
۶) ۶ درصد مالیت + ۳ درصد عوارض = ۹ درصد * (ارزش گمرکی + حقوق ورودی)
+
۷) ۴ درصد مالیت علی الحساب = ۴ درصد * (ارزش گمرکی + حقوق ورودی)
+
۸) ۰٫۵ درصد حقوق ورودی برای عوارض هلال احمر
+
۹) ۵ درصد ارزش فوب برای عوارض واردات
+
۱۰) ۰٫۸ درصد ارزش ریالی خودرو برای استاندارد
+
۱۱) عوارض شهرداری
+
۱۲) هزینه اسقاط

مجموع تمام این ۱۲ مرحله برای تک تک خودروها باعث به وجود آمدن خودرویی بسیار گرانقیمت حتی بیشتر از ۲ برابر قیمت جهانی شده و مردم ایران مجبورند با پول زیاد ماشینی ارزانقیمت کشورهای دیگر را استفاده کنند و این انحصار و تعرفه زیاد نه تنها کمکی به خودروسازی در ایران نکرده بلکه باعث آسوده خاطر شدن و تنبلی خودروسازان شده و آن‌ها را تبدیل به شرکت‌های مونتاژ کار کرده‌است و محصولات سطح پایین کشورهای دیگر را در ایران مونتاز به دست مصرف‌کننده میدهند آن هم به صورت دلال پروری و با به وجون آوردن بازار سیاه از طریق عرضه قطره‌چکانی باعث تشنه کردن بازار شده و با بالا نگه داشتن قیمتها در بازار آزاد سعی در گران کردن قیمت کارخانه دارند.