موتور القایی خطی

موتور القایی خطی یک موتور خطی آسنکرون جریان متناوب است که با همان مبانی عمومی موتورهای الکتریکی دیگر کار می‌کند ولی طراحی شده‌است تا حرکت را مستقیماً در یک خط راست تولید کند.
امروزه موتورهای خطی در تمام ماشین‌هایی که نیازمند حرکت خطی (بر خلاف حرکت دورانی) هستند به کار گرفته می‌شود.
نوع بسیار معروف این نوع موتورها که سرعت بالایی تولید می‌کنند، مگلوها هستند.
مگلو سفری امن و پرسرعت را تأمین می‌کنند ولی گران‌قیمت هستند و با سیستم ریلهای معمولی سازگار نیستند.
موتورهای القایی خطی برخلاف اسمشان همیشه حرکت خطی تولید نمی‌کنند.
برخی از این نوع موتورها حرکت دورانی را در شعاع بزرگ ایجاد می‌کنند. چرا که در حالت اخیر استفاده از موتور دورانی بسیار هزینه بر خواهد بود.

تاریخچه

تاریخچه موتور خطی القایی به دههٔ ۱۸۴۰ بر می‌گردد. جایی که «چارلز ویتستون» در کالج کینگ لندن کار می‌کرد؛ ولی مدل ویتستون بیش از حد ناکارآمد بود تا که عملی شود.
مهندس آلمانی «هِرمَن کِمپِر» در سال ۱۹۳۵ موفق شد یک نمونه که کار می‌کرد را بسازد.
در دههٔ ۱۹۴۰، پروفسور لیتویت موفق شد یک نمونه با ابعاد واقعی بسازد که به درستی کار می‌کرد.
در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی تحقیقات اریک لیتویت بر روی موتورهای خطی منجر به تجدید جذابیت ایدهٔ مگنت‌های شناور یا همان قطارهای شناور (مگلو) شد.
در همان سال‌ها، محقق دانشگاه ماساچوست، «هنری کلم» Magnaplane را پیشنهاد داد که می‌توانست ۲۰٬۰۰۰ نفر را با سرعت۳۲۰ کیلومتر بر ساعت حمل کند.
هرچند در سال ۱۹۶۷ یک نمونهٔ آزمایشی در کلورادو تست شد ولی بنابر مشکلات سیاسی آمریکا اسن طرح در سال ۱۹۷۵ بایگانی شد.

ساختار

در نسخهٔ یک طرفه میدان مغناطیسی می‌تواند نیروی دافعه‌ای ایجاد کند که هادی را از استاتور دور یا به عبارت دیگر شناور می‌کند و در مسیر میدان مغناطیسی متحرک حمل می‌کند.
لیتویت این وضعیت را رود مغناطیسی نامید.
این نسخه‌ها از موتور القایی خطی از قواعدی که «شار متقاطع» نامیده می‌شوند پیروی می‌کنند که در آن دو قطب ناهمنام کنار به کنار قرار گرفته‌اند. این کار اجازهٔ استفاده از قطب‌های بسیار طویل را می‌دهد که خود باعث سرعت و کارایی بالا می‌شود.
اولیهٔ موتور القایی خطی عموماً شامل یک هستهٔ مغناطیسی تخت (معمولاً ورقه ورقه شده) با شیارهای اریب است که کویل‌ها درون شیارها قرار می‌گیرند.
به هر فاز یک قطب متناوب داده می‌شود به‌طوری‌که فازهای مختلف از نظر فیزیکی روی هم بیفتند.
متداول است که ثانویه یک ورقه از جنس آلومینیوم باشد که گاهی با یک ورقهٔ آهنی در پشت همراه است.
برخی از موتورهای القایی خطی دوطرفه‌اند که یک اولیه در هر طرف ثانویه قرار دارد. در این حالت به پشتی آهنی نیازی نیست.

فشار محوری

پیشرانهٔ موتور القایی خطی مشابه موتور القایی معمولی است؛ نیروی پیشران مشخصهٔ تقریباً مشابهی دارد که با لغزش مرتبط است، اگرچه به خاطر وجود اثر انتهایی دست‌خوش تغییراتی است.

اثر انتهایی

بر خلاف موتورهای القایی، موتور القایی خطی اثر انتهایی از خود نشان می‌دهد. این باور وجود دارد که تلفات در کارکرد اثر انتهایی به خاطر این است که انرژی مغناطیسی به علت وجود سرعت نسبی بین اولیه و ثانویه از دور می‌شود و از بین می‌رود.
در وهلهٔ اول LIM یک حشیه ورودی دارد که در آن یک هادی ثانویه دائماً تحت تأثی میدان مغناطیسی قرار می‌گیرد. جریان ثانویه در حاشیه ورودی تمایل دارد از تشکیل شار شکاف هوایی جلوگیری کند در نتیجه چگالی شار در حاشیه ورودی به‌طور عمده کمتر از چگالی شار در مرکز LIM است. بخش ابتدایی موتور یک لبهٔ خروجی دارد که در آن هادی ثانویه مستمراً از بین می‌رود. یک جریان در هادی ثانویه ثابت می‌ماند و این امر پس از زمانی روی می‌دهد که این جریان به منظور تثبیت شار حاشیه خروجی را ترک کرده‌است. این جریان مثاومت مقاوم زیادی را تولید می‌کند. این حاشیه‌ها در حاشیه‌های ورودی و خروجی به عنوان اثر انتهایی در ماشین خطی نامیده می‌شود.
اثر انتهایی فشار ماکزیممی را که موتور می‌تواند تولید کند را کاهش می‌دهد.
به‌طور کلی این تأثیر در سرعت بالا بیشتر است.

طرز کار

وقتی اولیه یک موتور خطی القایی توسط یک منبع سه فاز متعادل تحریک شود، به جای شار دورانی سه فاز، یک شار القایی متحرک در اولیه ایجاد می‌شود که می‌تواند در تمام طول اولیه حرکت کند. بنابر حرکت نسبی بین شار متحرک و هادی‌ها جریان الکتریکی در هادی آلومینیومی ثانویه القا می‌شود. این جریان القایی با موج شار عبوری واکنش متقابل نشان می‌دهد و منجبر به ایجاد نیروی خطی F می‌شود. اگر ثانویه ثابت باشد و اولیه بتواند آزادانه حرکت کند، این نیرو اولیه را در جهت نیروی وارد شده حرکت می‌دهد که حرکت مستقیم الخط را در پی دارد.