اکیس

اکیس یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان قره‌ناز بخش مرکزی شهرستان مراغه واقع شده‌است.
این روستای بسیار زیبا در دل طبیعت زیبای کوهستانی در ۱۶ کیلومتری جنوب غربی مراغه با آب وهوای معتدل واقع شده‌است و دارای ۳۸۱ هکتار اراضی مزروعی زیر گشت می‌باشد. انواع انگور، گردو، بادام، آلوچه، زردآلو و بسیاری از انواع میوه‌های کوهستانی در حد نیاز مردم خود روستا در این منطقه کشت می‌شود وبیشترین محصولی که به فروش می‌رسد انگور می‌باشد.
عمده کار اهالی روستا کشاورزی، دامداری (گاو، گاومیش، گوسفند وبز) و قالی بافی می‌باشد.
دامداری، دامپروری، پرورش مرغ، بوقلمون، اردک خانگی و غاز در هر خانواده این روستا در کنار کار کشاورزی وجود داردو علاوه بر آن غلات وحبوبات ومحصولات جالیزی از محصولات دیگر این روستا می‌باشد تا چند سال پیش بیشتر ساکنین این روستا قالی بافی نیز می‌کردند و در حال حاضر در سال ۱۳۹۰ تعدادی انگشت شمار از طریق قالی امرار و معاش می‌نمایند.
این روستا در یکی از مسیرهای جاده مراغه به میاندوآب واقع شده و تا به حال توانسته طبیعت و بافت زیبای قدیمی و طبیعت خودش را حفظ نماید در مقابل این روستا در ضلع جنوبی آبادی دو کوه مرتفع بسیار زیبایی بنامهای کوه اکیس و کوه دیزج قرار دارند که هر روز موقع طلوع آفتاب جلو طلوع خورشید را می‌گیرند و تا یکساعت دیرتر از سایر مناطق اطراف این آبادی نور خورشید به خود روستا می‌رسد.
در پشت این کوه‌ها منطقه بسیار زیبای کوهستانی دور از دسترس مردم و غیرقابل دسترس برای شهریان و تفریح کنندگان وجود دارد که منطقه وسیع و حفاظت شده طبیعی می‌باشد که مانند بهشت زیبا و دستخورده (از نظر گیاهی و هم جانوری) باقی‌مانده‌است فقط امکان رفتن گله‌های گوسفند از دامنه کوه‌هاو به اطراف آن امکانپذیر می‌باشد که آن هم چوپان‌های آبادی به دلیل طبیعت وحشی و حمله گرگ‌ها خیلی کم و به ندرت گوسفندان خود را برای چرا به این مناطق می‌برند؛ و زمینهای زراعی و قابل کشت در این کوه‌ها و فاصله بین آن‌ها وجود ندارد و تنها در ضلع‌های شمالی و شرقی و غربی آبادی کشت و دامداری صورت می‌گیرد.
مناطق حفاظت شده طبیعی روستا دارای چشمه‌های سرسبز زیاد جنگلی متعددی در میان دره‌هایی مانند سیلمان دره سی، شرشر (دارای زیباترین آبشار)، گاومیش اولن، کاوارلی داش، گن دره، قوزِی داغی، قلعه باستانی دختران (قزلار قلعه سی)، کوه‌های بسیار زیبای لیلی داغی و … و دارای گردنه‌ها و صخره‌های خیلی زیبا با بهترین و زیباترین جلوه‌های طبیعت که در خود گنجانده‌است که فقط کوهنوردان و برای افراد جوان و ورزیده امکان مسافرت و طی این مسیرها امکانپذیر می‌باشد انواع گوناگون از پرندگان مثل عقاب، شاهین، لاشخور، قرقی، دو گونه از کبک‌ها، انواع گوناگون از سار و بلبل‌ها و مرغ عشق و … و انواع مختلف از جانوران مثل گرگها، خرس، آهو (بعلت شکار منقرض شده)، شغال، روباره، خرگوش و … و گونه‌هایی بسیار زیبا از خزندگان مثل انواع گوناگونی از مارهای بسیار سمی و خطرناک (افعی، زنگی، خالدار، تنبل،...)، مارمولک‌ها، آفتابپرست هاو … در این منطقه بکر و زیبا زندگی می‌کنند.
راه‌های عادی و ماشین رو اصلاً در این مناطق وجود ندارد و کل مسیرها باید با کوه پیمایی رد شود.
انواع گوناگون از درخت‌ها و گل‌های وحشی و گیاهان دارویی در این کوه‌ها و دره‌ها وجود دارند موقع بهار و تابستان جلوه بهشت در این مناطق وجود دارد و موقع زمستان امکان تردد در این کوه‌ها وجود ندارد موقع زمستان عبور از این منطقه بسیار خطرناک می‌باشد هر رهگذری موقع زمستان توسط گرگها شکار خواهد شد. در کل صخره‌های کوه‌ها لونه‌های بزرگ و زیادی از گرگها وجود دارد.
اکیس یکی از روستاهای شهرستان مراغه و دارای سابقه کهن تاریخی بسیار قدیمی می‌باشد.
بنا به گفته ریش سفیدان و بنا به نقل قول از پدران ونیاکان در قدیم جنگ‌های بسیاری در این منطقه رخ داده‌است و دارای آثار بسیار تاریخی در اطراف آبادی می‌باشد و طبق آثار مدفون شده‌ای که به تدریج یافت شده‌است سابقاً در نزدیکی این روستا یک شهر بزرگی مدفون شده‌است که در اثر جنگی که در این شهر رخ داده‌است بقایای به جا مانده از این شهر کلاً ویران و مدفون شده‌است و در کوه جندالی داغ که پیراهن‌های کهنه و مندرس در اثر حفاری‌ها و فرمایش خاک و کارهای کشاورزی در این مکانها در طول تاریخ پدیدار شده‌است ثابت کننده این مطلب می‌باشد. منطقه بزرگی در پشت این کوه (جندالی داغ) موجود است که نشانی از شهر بودن و آثار جنگی وحشیانه بوده‌است در بالای کوه گونی محل استقرار نیروهای رزمی بوده‌است که دید وسیع و کنترلی بسیار راحت بر منطقه دارد. دست کاریهایی که بر روی صخره‌های دیدبانی کوه گونی و کوه اکیس در تاریخ انجام شده‌است بیانگر منطقه نظامی و مهم بودن استراتژیکی این منطقه نیز می‌باشد.
در جلوی کوه جندالی داغ کوهی دیگر وجود دارد که محلی مناسب برای غلبه بر دشمنان بوده‌است که حکومت وقت تله و نقشه‌های عملیاتی خود را در این گردنه پیاده‌سازی می‌نموده‌است این کوه در کنار راه ورودی به شهر قرار داشته که دشمن اکثراً از این منطقه وارد می‌شده‌است و این راه به جاده قراغی(کنار جاده) معروف است از بالای این کوه سنگهایا اشیاء گرد بزرگی را درست می‌کرده‌اند و آتیش زده و شعله‌ور بطرف دشمن هل می‌دادند تا دشمن را سرکوب و نابود سازند در حال حاضر تاکتیک و مدل کوه و دره‌ها و مکانهای هل دادن سنگ‌ها کاملاً مشخص می‌باشد.
دره اسکندر که محل استقرار نیروهای نظامی بوده‌است که پشت کوه گونی می‌باشد.
کوه خارخار که محل استخراج سنگهای نفیس بوده‌است که محلهای استخراج هنوز وجود دارد در نزدیکی دره اسکندر قرار دارد. در کنار اسکندر کهریزی (دره یا چشمه اسکندر) که نیروهای نظامی ساماندهی می‌شده‌اند (حمله روسها نیز از این منطقه صورت گرفته) و درست چسبیده به‌آبادی در ضلع شمال شرقی آبادی کوه گونی (کوه شمالی) قرار دارد که قله کوه پوشیده از صخره‌های مستحکم و غیرقابل نفوذه مثل دیده‌بانی نیروهای نظامی بوده‌است. در بغل کوه گونی کوه اولیا یا یدی کارداشلار (هفت برادر) قرار دارد.
کوه اولیا یا کوه یدی کارداشلار (هفت برادر) که درست در بالای آن زیارتگاهی کهن و تاریخی وجود دارد که مربوط به هفت تن برادر می‌باشد که این مکان محل مدفن هفت برادر قهرمان در بالای این کوه کوچک می‌باشد؛ که مردم اطلاعات درستی از این اماکن تاریخی بخصوص و جالب توجه ندارند درمجاورت کوه پیشیح لی داغ ضلع شرقی روستا (کوه گربه‌ها) گورستان تاریخی مدفون شده‌ای وجود دارد که مربوط به مسیحیان بوده‌است (ارمنی قبرستانی)که از داخل قبرهای این گورستان آثار و عتیقه‌های بسیاری بسرقت رفته‌است. گورستان خود روستا که مجاور کوه یدی کارداشلار می‌باشد قبلاً دارای دو سنگ قبر بزرگ باستانی بود و دقیقاً در همان زمان‌ها جلوی مسجد قدیمی روستا دو سنگ مرمرین بزرگ سنگینی به اندازه یک متر مکعب وجود داشت که هردو سنگ قبر و همچنین دو سنگ جلوی مسجد شبانه به سرقت برده شدند. واقعاً جای بسی تاسف است که تاریخ زیبای مناطق ما نیز بدون هیچ نبشته ای از ذهن و خاطرات همگان مدفون و نابود شده‌اند و در جائی یا کتابی ذکر یا یادداشت نشده‌است و کلی آثار تاریخی و فرهنگی مناطق ما به سرقت رفته‌است.