احمد عالی

نظریه پرداز عکاسی

احمد عالی از اولین عکاسانِ ایرانی است که عکاسی را به عنوان هنر به جامعه هنرهای تجسمی ایران معرفی کرد. تا پیش از او عکاسی ماهیت غیر هنری در ایران داشت و محدود به مستند نگاری، عکاسی آتلیه ای و عکاسی تبلیغاتی بود. او در طی سال‌های فعالیت خود نظریات خود در باب عکاسی را بارها در مصاحبه‌ها و کتاب‌هایش عنوان کرده‌است که خلاصه ای از این نگاه و نظریه‌ها چنین است:
"[...]الان كه آرشيو كارهاى كرده ام را نگاه مى كنم، گزينه هايى را اولويت مى دهم كه در كارهاى "كرده و ناكرده ى " امروزم ناخودآگاه شكل مى گيرند و تاريخ و زمانِ گذران، وصل مى شود به زمان حال. دغدغه من در ساختن يك تصوير يا يك عكس، نشان دادن زمان ايستا، در دراز مدت است. معنا و مفهومى كه پايدار و ماندگار مى شود _ فكر مى كنم به يقين رساندن اين مفهوم در مراجعه به بايگانى كارهاى انجام داده ام ميسر باشد، چرا كه نه ؟
اين عمل با وضعيت جسمى كنونى ام هم بيشتر سازگار است. شايد هم در جهت "راكد " نماندن، نوعى بازى با تصوير باشد يا " زنگ تفريح " كه در خروجى آن  به تعاريف و مفاهيم تازه ترى رسيده باشم.
به خودم مى گويم اگر هشيار باشى مى توانى گذشته و حال را چنان كنار هم قرار دهى كه ديروز ها، حضور پُر رنگتر از امروز داشته باشد !"
"[...] ديدن و پيداكردن جزئيات يكى از دلمشغولى هاى من بوده و هست_ از اين طريق خيلى آسان به كليات رسيده ام.  در بازنمائى آنچه را كه ديده و انتخاب كرده ام در جائى لازم بوده دقت در نشان دادن جزئيات حتى بيشتر از واقعيتِ عينى را در نظر بگيرم اينرا " خودخواسته و خودآگاه " در ساختن تصوير؛ نقاشى يا عكاسى به كار گرفته ام و اين به آن معنا نبوده، هر چه را كه ديده ام عيناً بازسازى كنم _ دخالت هائى را جائز ديده ام. تأكيد و محوريت و نقطه عطف را درنظر گرفته ام اين عمل در نقاشى هايم آسان صورت گرفته در عكاسى ام كمى مشكلتر بوده. داخل پرانتز بگويم؛ (اصولاً حل مشكل همواره دلخواه من بوده ) در نقاشى مى شود صورت مسئله را به راحتى تغيير داد امّا در عكاسى اين امكان به آسانى ميسر نيست، دقت در انتخاب صحنه در كادرى معين با تركيب و فرم هماهنگ با معنا و محتواى تصوير، دقت و حوصله ى زيادى لازم دارد _ كه بايد آنرا هزينه كرد _ اساس كارهاى تصويرى من بدين منوال ساخته شده" 
"من، معتاد به مكاشفه در وسعت عمل عكاسى " به عنوان يك رسانه و يك مديوم  كه گستردگى و عمل كرد آنرا در بيان واقعيت هاى دگرگون شده نشان مى دهد، هستم "  بدين عبارت توان عكاسى را در نگرش به موضوع هاى ناگفته و ناديده را حتى المقدور  در نظر گرفته ام.  در اين كشف و شهود هرگز فرم و تركيب را جدا از محتوا ندانسته و از ارزش هاى مبانى هنرهاى تصويرى، در خروجى كارهايم بهره فراوان برده و مقدم بر همه ى ارزش هاى تصويرى، زيبائى شناختى را در اولويت قرار داده ام." 
"[...] ببينيد هر عكسى كه گرفته مى شود تعلق به گذشته پيدا مى كند. اين عكس گذشته را در زمان و مكانى معين ثابت و ماندگار مى سازد و اين خاصيت، در طبيعت چيزى ست به نام عكاسى كه نبايد از آن غافل شد _ نگاه كنيد به عكس هاى خبرى، گزارشى، تمام عكس هاى مستند اجتماعى، تحقيقاتى، آزمايشگاهى، يادگارى و ... كه زمانِ گذشته در آنها معيارى است براى اطلاع رسانى، نتيجه گيرى، يادآورى و تجديد خاطره و ...ثبت همه ى اين مستندات با درنظرگرفتن زمانِ حال و گذشته صورت مى گيرد، الگو و شاخصى مى شود براى مقايسه ى نهائى و به اصطلاح امروزى " خروجى مسئله " كه بار كاربردى آن در اين مقوله تعيين كننده و بسيار كارآمد است. شكى در آن نيست كه بدنه اصلى عكاسى و كار عكاسان در ژانر هاى گوناگون را اين نوع كار استحكام بخشيده.   
من در كارهاى غير كاربردى ام همواره سعى كرده ام زمان را ساكن و ايستا نبينم، به همين دليل از مستندكارى دورى جسته ام. براى اينكه توجه مخاطبِ كارهايم را جلب كنم با چيزهاى آشنا و روزمره ى آنها سرو كله زده ام و در رسيدن به يك انتزاع آرام آرام وارد معركه شان كرده ام و اين يك وقتى در كوتاه مدت، وقتى هم در دراز مدت تفهيم شده."
"[...] اوايل كار عكاسى ام در ديدگاه باز و كلى، جزئياتى را مى ديدم كه به كليت موضوع مربوط بود يا آنرا تكميل و كمال مى بخشيد " توجه كردن به حاشيه اتفاقات يا موضوع را مى گويم " در اين رابطه به فضاهاى جديدى مى رسيدم با جذابيت بيشتر از اصل موضوع، حالا اسمش عكاسى واقع گرايانه، مستندنگارى يا كُپى بردارى دقيق از واقعيت است يا نه، نمى دانم ( خودم اسمى براى اين كارها ندارم ). 
براى نشان دادن آنچه را كه انتخاب كرده ام لازم ديده ام دخالت هايى در عينيت آنها كرده باشم كه از مستندنگارى دور باشد. گو اينكه نتيجه كار فيزيكى، مكانيكى و شيميايى رسانه اى به نام عكاسى بى برو بَرگَرد مستندنگارى است. شما از هر چيزى كه رويت مى شود بخواهيد عكس بگيريد، لحظه اى از زمانِ در حال گذران را در كادرى معين، متوقف كرده ايد و تصوير بدست آمده، عكسى است مستند و عنوان ديگرى هم نمى شود به آن تحميل كرد حتى اگر اين خروجى بدست آمده؛ 
سفيد يا سياه محض باشد در همان كادرِ معين.زمانِ در حال گذران و حركت نامرئى آن برايم مسئله اى بود كه در شروع كارم پيگير آن شدم و در كنارهم گذاشتن چند تصوير در تداوم آنها به ارتباط ذهنى اى رسيدم با معنا و مفهومى ديگر در زمان و مكانى متغير _ با تداوم، حركت ذهنى و تصورِ مجازى _ در اينجا بود دريافتم كه ذهن و تصور هم مى تواند حركت را تداعى كند و مى توان با تمهيدات در انتخاب هايمان، خروجى و بازيافت را بر اساس مستندنگارى ى رازگونه و مستحيل نشان داد"
"[...] در ويژگى هاى ذاتى عكاسى در دو مرحله عمل چيدن صورت مى گيرد. دفعه اول انتخاب كردن و جدا كردن تكه هائى از آنچه رويت مى شود. نوبت بعدى پردازش و عينيت بخشيدن به عناصر به دست آمده از نوبت اول است كه به صورت تصوير درآمده _ وقتى كه ما بخواهيم چند تا از اين تصاوير را 
كنار هم قرار دهيم، عمل چيدمان را انجام داده ايم كه نمونه هائى در تاريخ عكاسى با نام گذارى فتومونتاژ، فتوكلاژ و ... مطرح شده است. در اين كارها معنابخشيدن به محتوا و همآهنگى فرم و تركيب، باعث خلق كارهاى ماندگارى در رسانه عكاسى شده كه قابل تأمل است.  
هرگز نتوانستم از اين امكان چشم بپوشم و از اين طريق با زبان عكاسى به عنوان هنر آشنا شدم. زبانى جهان شمول كه الفباى آن احساس، حدس و گمان براى فرد فرد مردم جهان از طريق ديدن و تعمق كردن است."