پرواز شماره ۵۹۱۶ هواپیمایی سپاهان

نوع هواپیما

هواپیمایی که در این سانحه سقوط کرد از نوع ایران-۱۴۰ ساخت کشور ایران بود. این هواپیما نمونهٔ مونتاژ شده از هواپیمای روسی-اوکراینی آنتونوف-۱۴۰ بود که قبل از این حادثه در مجموع چهار بار در جهان حادثه داشته‌است که سه حادثهٔ آن در کشور ایران و یک حادثهٔ دیگر در کشور آذربایجان برای هواپیمای آنتونوف-۱۴۰ رخ داده بود.
با وجود اینکه هواپیما ایرانی و ساخته هسا بود مسئولین و شبکه‌های ایران ان را روسی خوانند.

فرایند حادثه

پس از سوار کردن مسافران از شرق به غرب (آزادی - کرج) فرایند برخاست را عملیاتی می‌کند و پس از ۲ دقیقه موتور سمت راست به اصطلاح پروازی «می‌رود» و از کار می‌افتد. در همین هنگام هواپیما به سمت چپ خود میل کرده و برج مراقب به خلبان دستور می‌دهد تا از سمت چپ دور بزند (خلاف عقربه‌های ساعت) و از سمت رودخانه کن وارد مهرآباد شود. اما چون هنوز هواپیما فرایند اوج‌گیری را طی نکرده بوده و ارتفاع کمی داشته، فرمان صادره را کامل اجرا نمی‌کند و به عکس حرکت می‌کند. خلبان ایزدپناه که در صورت پیاده‌سازی دستورهای برج مراقبت احتمال می‌داده به ارتفاع لازم نرسد و متعاقباً با ساختمان‌های مسکونی تهرانسر برخورد کند، ترجیح می‌دهد تا از سمت راست دور بگیرد تا بتواند روی اتوبان بنشیند. او در این لحظات با برج مراقبت ارتباط داشته، نوک هواپیما را بالا می‌کشد تا به میزان اوج‌گیری لازم برسد. او در نظر داشته‌است تا با قدرت پیشرانه موتور باقی‌مانده و کمک قدرت باد، هواپیما را مانند کایت هدایت کند و به زمین برساند. او تمامی این برنامه‌ها را پیاده‌سازی کرده اما اضافه بار اجازه ادامه این روند را به او نداد و هواپیمایش با کابل فشارقوی برق برخورد کرد و به جدا شدن دم هواپیما و انفجار باک منتهی شد.

نقایص پیش از پرواز

پیش از وقوع حادثه و در پرواز پیشین این هواپیما، بخش مهندسی زمینی در بررسی‌هایش متوجه ضعف موتورهای ملخی ایران ۱۴۰ شده بوده و اعلام داشته که موتور هواپیما مشکل دارد. براساس گفته‌های کارشناسان هوایی، بررسی‌ها نشان داده بوده که یکی از موتورها مسئله داشته و موتور دیگر هم در صورت ایجاد مشکل در موتور اول، توان حمل و کشیدن هواپیما را دارا نبوده‌است. به هر روی این هواپیما به تهران می‌آید و صبح یکشنبه برای پرواز به طبس آماده می‌شود.
سردار احمدی مقدم رئیس پلیس ایران دربارهٔ حادثه گفت: دوربین‌های پلیس ثبت کرده این هواپیما نقص فنی داشته و یکی از موتورهای آن پیش از سقوط آتش گرفته‌است. به گفته حامد قادرمزی سخنگوی کمیسیون عمران و نماینده مردم شهرستان‌های قروه و دهگلان در مجلس، هواپیما پیش از پرواز چک نشده و خلبان نیز نسبت به وجود مشکلات فنی در آن هشدار داده بود. در شب حادثه خلبان و کادر پرواز اوکراینی هواپیمای ایران ۱۴۰ به «بهانه بیماری» با این هواپیما سفر نکردند.
علیرضا جهانگیریان، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری گفت یکی از موتورهای هواپیما در ارتفاع پایین دچار مشکل شده‌است، اما دلیل سقوط از دست رفتن موتور نیست چرا که به گفته او، هواپیما با یک موتور هم می‌تواند فرود بیاید.

تغییر کادر پروازی (اوکراینی) در روز حادثه

شایعه شده بود کادر پرواز اوکراینی و خلبان خارجی، پیش از پرواز به بهانه بیماری انصراف داده و با این هواپیما سفر نکرد.

ظرفیت مسافر

طراحی اولیه موتور این هواپیما برای بالگرد بوده‌است اما در اوکراین با ایجاد تغییراتی آن را برای پرواز هواپیما تغییر داده‌اند. ظرفیت این هواپیما حمل ۵۲ مسافر است.

جعبه سیاه

مقامات ایران جعبه‌های سیاه هواپیما و نوار مکالمات خلبان را یک روز پس از حادثه یافته و تحویل وزارت راه داد، وزارت راه هم در حال مذاکره با اوکراین، سازنده اصلی هواپیما است تا مشخص شود جعبه سیاه باید در ایران باز شود یا به اوکراین فرستاده شود. بر اساس مقررات، بعد از وقوع سانحه باید به کشور سازنده هواپیما اطلاع داد تا آن‌ها در صورت ضرورت نمایندگانی به ایران اعزام کنند. معاون وزیر راه و شهرسازی گفت ایران نمی‌تواند جعبه سیاه هواپیما را باز کند.

علت اصلی سقوط

در ۶ مهر ۱۳۹۳ کمیته بررسی سانحه، علل اصلی سقوط را عدم کنترل مسیر و از کار افتادن موتور هواپیما ذکر کرد. این کمیته بیان کرد: موتور اصلی عامل وقوع سانحه بوده‌است و به همین منظور موتور از کار افتاده را به آزمایشگاه منتقل کردیم که باید طبق قوانین بین‌المللی شرکت‌های طراح و سازنده موتور پاسخگو باشند.

عاقبت ۱۲ فروند ایران ۱۴۰ داخلی‌سازی شده

هسا یا همان هواپیماسازی ایران ۱۲ فروند از ایران ۱۴۰‌ها را ساخته‌است که از این تعداد، تا امروز ۲ فروندش سقوط کرده‌اند. هسا ۲ فروند از این نوع هواپیما را هم به ناجا فروخته‌است که این دو فروند در امر باربری در این ارگان انتظامی به کار گرفته شد. ۳ فروند دیگر هم از سوی سازمان هواپیمایی کشوری منع پرواز دارند و مجوز پروازی ندارند.
حال مانده ۵ فروند از ایران ۱۴۰‌ها که یک فروند آن برای تعمیر به اوکراین فرستاده شده و ۴ فروند دیگر به دلیل نبود قطعه زمین گیر شده‌است.