حادثه اسیدپاشی‌های زنجیره‌ای در اصفهان

حادثه اسیدپاشی‌های زنجیره‌ای در اصفهان مربوط به اسیدپاشی‌های پیاپی به ناحیهٔ صورت زنان بدون چادر در شهر اصفهان است که در مهرماه ۱۳۹۳ خورشیدی به وقوع پیوست. در جریان این اسیدپاشی‌ها، حداقل چهار دختر یا زن جوان مورد حمله قرار گرفته‌اند که منجر به مرگ یکی از آن‌ها گردیده است. برخی گزارش‌ها شمار قربانیان اسیدپاشی در اصفهان را ۱۵ نفر اعلام کرده‌اند. خبرهای اسیدپاشی در اصفهان، امنیت مردم شهر را مختل کرد، زنان و دختران شهر کمتر در معابر عمومی پدیدار می‌شدند. خبر این حوادث نخستین بار به صورت رسمی از خبرگزاری ایسنا منتشر گردید. این اولین بار نیست که اسیدپاشی در ایران رخ می‌دهد و این اتفاق پیش از این نیز بارها تکرار شده‌است اما نکته‌ای که این بار مردم را به شدت پریشان کرده وجه تروریستی این حادثه است.

پیش زمینه

یک شهروند اصفهانی می‌گوید که مدت‌ها قبل از شروع اسیدپاشی، به مدت 2 هفته به موبایل‌های شهروندان اصفهانی، پیامکی با مضمون «روی صورت بدحجابان اسید پاشیده می‌شود» ارسال شده بود؛ و آن‌ها ابتدا مایعی غیراسیدی (ترکیبی از مواد شوینده نظیر وایتکس ) به صورت زنان و دختران می‌پاشیدند که اثر سوزش آن به اندازه اسید نبود و جراحاتی سطحی بر جای می‌گذاشت.

نحوه وقوع حوادث

پدر سهیلا جورکش یکی از قربانیان اسیدپاشی‌های اصفهان گفته دو نفر که روی یک موتور سوار بوده و در زمان معینی اقدام به اسیدپاشی می‌کرده‌اند از سوی یک خودروی پیکان حمایت می‌شده‌اند. همچنین او اعلام کرده پلیس از آن‌ها خواسته بود خبر اسیدپاشی بر صورت دخترش را در اختیار رسانه‌ها قرار ندهند.
سهیلا یکی از قربانیان اسیدپاشی است که در خیابان بزرگمهر اصفهان هدف حمله اسیدپاشان قرارگرفته‌است. هنگامی که موبایلش زنگ می زند کنار خیابان پارک می‌کند تا جواب تلفن را بدهد او کمی شیشه پنجره را پائین کشیده بود که ناگهان صدای یک موتور را کنار ماشین می‌شنود و ناگهان احساس می‌کند چشمان و صورتش به شدت می‌سوزد. او از ماشین پیاده شده و لباس‌هایش را در می‌آورد و روی آسفالت خیابان از درد به خود می‌پیچد و از مردم کمک می‌خواهد. او چشم چپ خود را کاملاً ازدست داده و چشم راستش اگر درمان شود تنها 20 درصد بینائی خواهد داشت.
ندا نیز زمانی که در حال رانندگی بوده هنگامی که صدای زنگ موبایلش را می‌شنود آرام در گوشه‌ای پارک می‌کند تا با مادرش صحبت کند. او به علت گرمای هوا کمی شیشه کنار راننده را پائین کشیده بود که ناگهان مادرش از آن سوی خط تنها فریاد سوختم سوختم دخترش را می‌شنود. او قرنیه چشم راستش را کاملاً از دست داده و یک قسمت از سرش سوراخ شده‌است.
مرضیه ابراهیمی  در حال پارک ماشینش در خیابان مهرداد اصفهان بوده و شیشه سمت خود را کمی پائین کشیده بود که ناگهان احساس می‌کند سمت چپ صورتش آتش گرفته‌است. او متاهل است و خانواده‌اش تأکید می‌کنند که هیچگونه دشمنی یا خصومتی با کسی نداشته‌است. او تنها صدای یک موتورسیکلت را در آن هنگام بخاطر دارد. 
وکالت مرضیه را وکیل دادگستری حسنعلی رضائی به‌طور رایگان بر عهده گرفت و از خانواده وی خواسته شده به هیچ عنوان با رسانه‌ها مصاحبه نکنند.

عوامل و متهمین احتمالی

تا کنون مشخص نیست چه کسانی و با چه انگیزه‌ای دست به چنین اقداماتی زده‌اند. ولی منابع خبری در مورد برخی از احتمالات صحبت کرده‌اند.

جریانهای حزب‌اللهی

برخی این حوادث را به جریان‌های حزب‌اللهی (گروه انصار حزب‌الله) برای مقابله با زنان بدحجاب نسبت دادند و بسیاری از منابع خبری از این اسیدپاشی به عنوان بخشی از طرح صیانت از حجاب و عفاف در جمهوری اسلامی ایران نام برده‌اند، هم‌زمان بودن اسیدپاشی‌ها و تشدید نامتعارف هشدارهای سخنرانان و فعالان خیابانی محافظه‌کار در زمینه «برخورد با بدحجابان» (از برخی ائمه جمعه گرفته تا گروه انصار حزب‌الله) معنی‌دار تلقی شده‌است.
رسانه‌های مختلف ایرانی از احتمال ارتباط این اسیدپاشی‌ها با مسئله پوشش زنان و تلاش گروه‌های تندرو برای محدودیت آن‌ها صحبت کرده‌اند. دو روحانی بلندپایه استان اصفهان پس از هفته‌ها سکوت به‌طور تلویحی تائید کرده‌اند که اسیدپاشی‌های اخیر شهر اصفهان مرتبط با امر به معروف و نهی از منکر بوده‌است.
یکی از مسافران تهران-اصفهان، می‌گوید که با راننده تاکسی حرف زده است که شخصاً شاهد یک مورد از اسیدپاشی‌ها بوده و حتی موفق شده شماره پلاک یکی از موتورها را یادداشت کند و با پلیس 110 تماس بگیرد لیکن هیچ ترتیب اثری به تماس او داده نشده‌است و زمانی که او موضوع پلاک موتور را با یکی از مأموران پلیس راهنمائی و رانندگی اصفهان در میان گذاشته مأمور به وی گفته این نوع پلاک‌ها متعلق به یکی از نهادها و ارگان‌های دولتی است و بهتر است بیش از این موضوع را پیگیری نکند.

توطئه عواملِ بیگانه

برخی از مقامات جمهوری اسلامی آن را توطئهٔ دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل می‌دانند.
برخی اظهار نظرهای مسئولین دولتی مبنی بر این است که چون اسیدپاشی‌ها در اصفهان هم‌زمان با بررسی طرح "حمایت از آمرین به معروف و ناهیان از منکر" در مجلس صورت گرفته، به نظر می‌رسد عاملان این کار یا با حمایت مستقیم از سرویس‌های جاسوسی بیگانگان حرکت می‌کند یا جاهلانه در زمین دشمن بازی می‌کنند.
به عنوان مثال حیدر مصلحی، وزیر پیشین اطلاعات ایران عقیده دارد: عده‌ای از اسیدپاشی اصفهان، فضای سنگین رسانه‌ای را راه‌اندازی کردند که به‌طور دقیق طراحی شده بود و پشت‌صحنه آن هم سرویس‌های جاسوسی هستند. بنده اطمینان دارم سازمان اطلاعات مخفی بریتانیا (ام‌آی۶) پشت این موضوع است.

دشمنان شخصیِ قربانیان

برخی از مقامات کشور ایران جنایت اسیدپاشی در اصفهان را موضوعی شخصی دانسته‌اند ولی قربانیان داشتن دشمنان شخصی را رد کرده‌اند. مأموران پلیس هیچ تحقیقی در خصوص خصومت شخصی آشنایان قربانیان نداشته و در برابر معرفی افراد مظنون از سوی خانواده‌ها تمایلی نشان نداده‌اند، و برخی معتقدند که این مشخص می‌کند که مأموران به «سرنخ‌هایی از یک گروه خاص» رسیده‌اند و مطمئن هستند اسیدپاشی‌ها سریالی بوده و عاملان آن به‌طور اتفاقی طعمه‌هایشان را شناسایی می‌کرده‌اند.

احتمالِ ارتباط با طرح حمایت از امر به معروف و نهی از منکر

وجه مشترک بیشتر قربانیان نداشتن پوشش چادر، ماشین سواری کردن و حضور در محدوده خیابان مهرداد و دروازه شیراز بوده‌است.
این اسیدپاشی‌ها از نظر زمانی مقارن با بررسی طرح حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر در مجلس اتفاق افتادند و یکی از نمایندگان مجلس در مخالفت با قسمت‌هایی از طرح به اسیدپاشی‌های اصفهان استناد کرد.
برخی از مسئولان دولتی تلاش داشته‌اند که این جنایات را "عملی زشت" بخوانند که بدون ارتباط با موضوع "امر به معروف و نهی از منکر" صورت گرفته‌است. اگرچه خبرهای ضد و نقیضی در مورد شناسایی و بازداشت عامل یا عاملان این جنایت گزارش شده، اما گفته می‌شود که انگیزه عامل یا عاملان اسیدپاشی برای مسئولان روشن است.
کلیات طرح حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر ۲۴ ماده‌ای در جلسه علنی ۱۶ تیرماه به تصویب رسیده بود. این طرح اختیارات افراد لباس شخصی و نیروهای بسیج برای «امر به معروف و نهی از منکر» شهروندان را افزایش می‌دهد و این در حالی است که به عقیده دولت، برخی از این اختیارات، معنای دخالت در حیطه مسئولیت پلیس را دارد.
در ۲۹ مهر نمایندگان مجلس ایران در جریان بررسی طرح حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر به تصویب ماده‌ای پرداختند که بر مبنای آن «هیچ شخص یا گروهی حق ندارد به عنوان امر به معروف و نهی از منکر به اعمال مجرمانه از قبیل توهین، افترا، ضرب، جرح و قتل مبادرت کند».
نمایندگان با ۱۵۵ رأی موافق، ۱۳ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع این ماده را به تصویب رسانده‌اند که تأکید دارد متخلفان از مصوبه جدید، «طبق قانون مجازات اسلامی مجازات می‌شوند».
محمدرضا خباز، معاون تقنینی معاونت پارلمانی رئیس‌جمهور، در جریان بررسی موادی از "طرح حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر" در مجلس به نمایندگان گفته بود: "شاهد بودید که اخیراً چه اتفاقی در اصفهان رخ داد؛ واداشتن دیگران به معروف یک کار اجرایی است و آیا احتمال نمی‌دهید که باعث درگیری و ایجاد مشکل در جامعه شود؟"

اظهاراتِ امام جمعه موقت اصفهان پیش و پس از حوادث

چندی پیش از وقوع این حوادث، سید یوسف طباطبایی‌نژاد -امام جمعه اصفهان- در خطبه‌های نماز جمعه اعلام نموده بود:
مسئلهٔ حجاب دیگر از حد تذکر گذشته‌است و، برای مقابله با بدحجابی، باید چوب تر را بالا برد و از نیروی قهریه استفاده کرد.
محمدتقی رهبر -امام جمعه دیگر (موقت) اصفهان- پس از حادثه اسیدپاشی گفت که نگفته تذکر باید از حالت لسانی فراتر برود.
عده‌ای از باندی بودن این اسیدپاشی خبر دادند و عده دیگر این شیوه را تذکر به بدحجابی دانسته‌اند که با پاشیدن اسید روی صورت زنان اصفهانی، در صددِ تذکر به آن‌ها در خصوص بدحجابی‌شان بوده‌اند.

موردهای مشابه پیشین

برخی از ائمه جمعه و گروه انصار حزب‌الله در ماه‌ها و هفته‌های پیش از حادثه، حجم نامتعارفی از نفرت پراکنی را علیه گروه‌هایی از زنان انجام دادند. معرفی زن‌های کم حجاب به عنوان منحرفان اخلاقی، عوامل اصلی مشکلات اجتماعی یا حتی کسانی که به‌طور سازمان‌یافته به اجرای پروژه‌های پیچیده دشمنان خارجی برای مقابله با جمهوری اسلامی می‌پردازند، بخشی از این فرایند بوده‌است.
این نفرت پراکنی‌ها، که بسیاری از آن‌ها از طریق تریبون‌های رسمی چون نماز جمعه یا نشریات کثیرالانتشار صورت گرفت، علی‌رغم تجربیاتی بوده که از تأثیر احتمالی زمینه‌های تبلیغی بر قدامات عملی حکایت دارند. تجربیاتی مانند "قتل‌های محفلی کرمان" در سال‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ که در جریان آن، عده‌ای از شهروندان متهم به نقض قواعد مذهبی به قتل رسیدند. دفاع قاتلانی که در پی خبرساز شدن این جنایات دستگیر شدند این بود که اقدامات خود را، تحت تأثیر یک سخنرانی مذهبی (آیت الله مصباح یزدی) انجام داده‌اند که مطابق آن، اگر نهی از منکر لسانی و معرفی افراد خطاکار به دستگاه‌های مسئول فایده‌ای در توقف اقداماتشان نداشته باشد، کشتن آنان ممکن است. همچنین قتل‌های زنجیره‌ای دهه شصت خورشیدی که به خصومت‌های «شخصی» یا سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه نسبت داده شده بود.

معاینه قربانیان توسط وزیر بهداشت

سیدحسن قاضی زاده هاشمی، وزیر بهداشت و درمان، سهیلا جورکش از قربانیان حادثه را در درمانگاه شهید شوریده اصفهان معاینه کرد، سپس وی برای عمل‌های اولیه چشم توسط قاضی زاده هاشمی به بیمارستان فارابی منتقل شد و پس از آن نیز در بیمارستان سوختگی چمران بستری شد.

واکنش حسن روحانی

حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، خواهان تسریع در پیگیری عاملان این اتفاق‌ها شد. او از سه وزارت‌خانه کشور، اطلاعات و دادگستری خواست تا برای یافتن عاملان سریعاً اقدام کنند.

اعتراضات مردمی

در ۳۰ مهر ۹۳ تجمعی در تهران و اصفهان در اعتراض به بی‌توجهی به اسیدپاشی‌ها صورت گرفت. در این گردهمایی، شماری از زنان و مردان اصفهانی حوالی ساعت ۱۰ صبح چهارشنبه ۳۰ام مهرماه با تجمع در مقابل دادگستری کل استان اصفهان، شعارهای «دادستان، دادستان جواب ما را بده» و «استاندار، استاندار جواب ما را بده سر دادند و خواستار دستگیری و مجازاتِ عواملِ اسید پاشی شدند. تجمع تهران در مقابل مجلس شورای اسلامی و تجمع در اصفهان در مقابل دادگستری این شهر در خیابان نیکبخت انجام گرفت.
در اصفهان با شروع تجمع، ورودی خیابان نیکبخت که دادگستری استان اصفهان در آن قرار دارد بر روی خودروها بسته شد و با وجود حضور مأموران، تجمع کنندگان در این خیابان در رفت‌وآمد بودند. برخی از تجمع کنندگان که تعداد آنان نزدیک به یک هزار نفر تخمین زده می‌شد، با دوربین تلفن‌های همراه خود اقدام به تهیه عکس و فیلم از این تجمع کردند. افرادی همچون نسرین ستوده، وکیل دادگستری، نرگس محمدی، روزنامه‌نگار و پیمان عارف از فعالان سیاسی، نیز در این تجمع شرکت داشتند.

شعارها و درخواست‌ها

تظاهرکنندگان شعارهایی چون «اسیدپاشی جنایت» و «ننگ ماست ننگ ماست، مجلس شورای ما» در تهران و «این سکوت، حمایت از داعش است»، «زاینده‌رود خشک شده، اسیدپاشی مد شده»، «ای کم‌تر از داعشی، اسید به ما می‌پاشی» در اصفهان سردادند.

دستگیریِ عکاس خبرگزاری ایسنا

آریا جعفری، عکاس خبرگزاری ایسنا در اصفهان که عکس‌های او از تجمع اعتراضی چهارشنبه علیه اسیدپاشی‌های اصفهان بخشی از پوشش خبری این خبرگزاری در این زمینه بود، بازداشت شد. در روزهای اخیر شماری از رسانه‌های محافظه‌کار در ایران از چگونگی انعکاس اسیدپاشی‌های اصفهان انتقاد کرده‌اند. همچنین ۱۲۹ روزنامه‌نگار ایرانی در نامه‌ای ضمن اعتراض به بازداشت آریا جعفری، عکاس خبرگزاری ایسنا در اصفهان، از مسئولان جمهوری اسلامی خواستند که حق قانونی رسانه‌ها را در اطلاع‌رسانی آزاد و دقیق، محترم بشمارند. آن‌ها تأکید کردند که «نتیجه تحمیل سکوت بر خبرنگاران و رسانه‌های هرچه باشد به سود مردم و جامعه نیست».
به گزارش هرانا به نقل از رادیو فردا؛ آریا جعفری روز اول آبان ماه و در پی انتشار عکس‌های تجمع اعتراضی مردم اصفهان علیه اسیدپاشی بازداشت شد.
در نامه ۱۲۹ روزنامه‌نگار ایرانی تصریح شده‌است: آیا «بازداشت خبرنگارانی که با تهیه خبر، گزارش و عکس رخدادها را به اطلاع مردم می‌رسانند، به معنای بازداشتن رسانه‌ها از اطلاع‌رسانی نیست؟»
نویسندگان این نامه پرسیده‌اند که «خبرنگاران خبرگزاری ایسنا به چه اتهامی بازداشت شده و در کار خبررسانی چه جرمی مرتکب شده‌اند؟»

واکنشِ حسن روحانی

این در حالی است که حسن روحانی در جمع مردم زنجان با اشاره به اسیدپاشی‌های اصفهان هشدار داد: مبادا روزی امر به معروف و نهی از منکر وسیله‌ای برای تفرقه و جدایی آحاد جامعه از یکدیگر باشد.

واکنشِ امام جمعه موقت اصفهان

امام جمعه موقت اصفهان حرکت‌های اعتراضی مردم این شهر علیه اسیدپاشی به زنان را تاکتیک نخ‌نمای دشمن خواند.

روزنامه ایران

روزنامه ایران ضمن انتشار گزارشی که در آن شاهدان عینی جزئیاتی از چگونگی اسیدپاشی به زنان در اصفهان را روایت کردند، از «وجود سرنخ یک گروه خاص» در دست نیروی انتظامی خبر داد و نوشت:
«با توجه به اینکه خانواده چهار زن قربانی گفته‌اند مأموران هیچ تحقیقی درخصوص خصومت شخصی آشنایان با آنان نداشته و حتی در برابر معرفی برخی از افراد مظنون از سوی خانواده‌ها تمایلی به آن نشان نمی‌دهند، مشخص است که مأموران به سرنخ‌هایی از یک گروه خاص رسیده‌اند و مطمئن هستند اسیدپاشی‌ها سریالی بودند و عاملان آن اتفاقی طعمه‌هایشان را شناسایی کرده‌اند.»
روزنامه ایران تأکید کرد که 
«چهره اسیدپاش‌های سریالی اصفهان از سوی دوربین‌های مداربسته یک صرافی ثبت شده و در اختیار تیم پلیس است.»

روزنامه فرهیختگان

روزنامه فرهیختگان، به گزارشی از عیادت خبرنگار این روزنامه از سهیلا جورکش یکی از قربانیان اسیدپاشی در اصفهان اختصاص داد و نوشت: 
«خانواده قربانیان اصفهانی مدعی شدند که اسیدپاش‌ها قبل از پاشیدن اسید گفته‌اند: ما با بدحجابان مقابله می‌کنیم.»

اقدام‌های پلیس

برخی از منابع، بخشی از لطمات وارد شده به افکار عمومی در این ماجرا را مربوط به ضعف نهادهای پلیسی و امنیتی میدانند و معتقدند، پلیس اصفهان ضعف رسانه‌ای از خود بروز داد و نتوانست به خوبی شایعات اطراف این موضوع را کنترل کند. علاوه بر این، کم‌کاری و کندی شان باعث گردید تا خبری از اعلام اسامی فرد یا افراد متهم نباشد و گفته شود تنها کسانی به عنوان مظنون دستگیر شده‌اند. و در ۲۸ مهر ۹۳ مرتضی میرباقری رئیس مرکز امور اجتماعی وزارت کشور ایران نیز از دستگیری ۴ مظنون اسیدپاشی در اصفهان خبر داد این در حالی است که چند ساعت پس از آن غلامحسین محسنی اژه‌ای، سخنگوی قوه قضاییه اعلام کرد که هنوز هیچ فردی در رابطه با اسیدپاشی دستگیر نشده‌است.
معاون امنیتی انتظامی وزیر کشور گفت «مظنون اصلی حادثه اسید پاشی دستگیر شده وتا پایان تحقیقات به زودی اعلام خواهد شد». حسین ذوالفقاری که به منظور بررسی اقدامات انجام شده پرونده اسید پاشی به اصفهان سفر کرده بود، گفت: «تاکنون تعدادی از مظنونین این حوادث دستگیر شده و تحت بازجویی قرار دارند.» وی بدون اعلام شمار دستگیر شدگان تأکید کرد: مجموعه بررسی‌های انجام شده تاکنون نشان می‌دهد که اسید پاشی روی زنان جوان اصفهانی سازمان یافته و گروهی نیست و از سوی یک فرد انجام شده‌است.
در حالی که عبدالله محمودزاده، مسئول دفتر جانشینی فرمانده کل قوا در نیروی انتظامی ۱ آبان از شناسایی عوامل اسیدپاشی در اصفهان خبر داد، غلامحسین اسماعیلی، رییس کل دادگستری استان تهران می‌گوید تلاش‌های جدی برای شناسایی اسید پاشی در حال انجام است.

انتشار تصویر جعلی از متهم

پس از گذشت یک‌ماه سرانجام نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تصویری را از طریق خبرگزاری مهر منتشر نمود که مدعی بود از طریق شناسایی متهم توسط آسیب‌دیدگان، تصویرنگاری شده‌است. در این تصویر سیاه و سفید، مردی دارای کت و کراوات نشان داده شده‌است که نوع پوشش وی احتمالاً برای نشان دادن انگیزه‌های غیرمذهبی انتخاب شده‌است. پس از گذشت چند ساعت، برخی از خبرگزاری‌ها از تعلق داشتن تصویر به علی جلالی، یکی از اعضای انجمن استاندارد ایران، پرده برداشتند.