آستان قدس رضوی

پیشینه

تولیت آستان قدس از آغاز دوران صفوی و رسمی شدن مذهب تشیع در ایران اهمیت یافت و توسط پادشاه وقت تعیین می‌گردید. مشهور است که مأمون عباسی (م. ۲۱۸ق) پیش از کشته شدن علی بن موسی الرضا قبه‌ای بر فراز قبر هارون‌الرشید ساخته بود که علی بن موسی الرضا نیز در زیر همان قبه به خاک سپرده شد. اکنون نیز ۲ متر از دیوار حرم که بنای آن منسوب به مأمون است، به جاست و بقیه بنا روی همان دیوار قرار دارد. پس از آن تا روزگار دیلمیان، نشانه‌ای حاکی از تجدید بنا یا مرمت حرم در دست نیست، ولی مسلم است که زیارت حرم در میان شیعیان رواج داشته‌است. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران انتخاب تولیت بر عهده رهبر جمهوری اسلامی گذاشته شد. تولیت آستان قدس رضوی از ابتدای انقلاب به حکم روح‌الله خمینی با عباس واعظ طبسی بود که با فوت او و با حکم سید علی خامنه‌ای از تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۹۴ تولیت این آستان به سید ابراهیم رئیسی و سپس در تاریخ دهم فروردین ماه 1398 به احمد مروی واگذار شد .

ساختار

آستان قدس رضوی اگر ثروتمندترین مجموعه اقتصادی ایران نباشد، به گفته مسئولان آن بزرگترین نهاد موقوفاتی جهان اسلام است. اداره تمام نذورات و موقوفات امام هشتم شیعیان به عهده آستان قدس است. ادعاهای بسیاری بر این است که آستان قدس با وجود فعالیت‌های اقتصادی فراگیرش به دولت مالیات نمی‌دهد ولی بنابر گفته تولیت این آستان، با اینکه این نهاد معافیت نامه‌ای از روح‌الله خمینی دارد مالیات تکلیفی، مالیات ارزش افزوده و مالیات عملیاتی، جمعی و خرجی را پرداخت کرده و علاوه بر پرداخت مالیات، چندین برابر در مناطق محرومی که رسیدگی به آن‌ها وظایف دولت است، هزینه می‌کند. بیش از ۱۳ هزار هکتار از مساحت ۳۱ هزار هکتاری شهر مشهد یعنی بیشتر از ۴۳ درصد از کل مساحت شهر جزء موقوفات آستان قدس رضوی است. اما این موقوفات محدود به مشهد و خراسان نیست و استان قدس در سرتاسر ایران زمین و باغ و چاه و قنات دارد؛ از آذربایجان شرقی و غربی و گلستان و گیلان تا تهران و سمنان و یزد وکرمان. ۳۰۰ هزار مستأجر در اراضی موقوفی خود دارد و برآوردهایی هست که ارزش تقریبی زمین‌های آستان را ۲۰ میلیارد دلار تخمین می‌زند. سابقه تاریخی آستان قدس و تولیت آن که در ۳۵ سال گذشته با نام عباس واعظ طبسی گره خورده، به زمان صفوی‌ها برمی‌گردد. در آن زمان شاهان تولیت آستان را برمی‌گزیدند، اکنون ولی فقیه عهده‌دار این کار است. اما با وجود سابقه چند صد ساله آستان، در دوران تولیت عباس واعظ طبسی بود که حریم آستان از حرم امام رضا بسیار فراتر رفت و بدل به نهادی شد که منتقدان، آن را 'امپراتوری آستان' و تولیتش را 'والی خراسان' لقب داده‌اند. این بنیاد با استفاده از نذورات و موقوفات مردمی اهدا شده از تردد سالانه بیش از ۳۰ میلیون زائر حرم علی بن موسی الرضا و در آمدهای شرکت‌ها و موسسات وابسته به سازمان اقتصادی رضوی تأمین مالی می‌شود. مساحت چشم‌گیری از زمین‌های قابل کشت در اطراف مشهد و سایر شهرهای ایران نظیر تهران، قزوین، اصفهان، دامغان، سمنان، یزد، کرمان و… متعلق به آستان قدس رضوی است. ارزش تقریبی این زمین‌ها تا حدود ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده شده‌است. این بنیاد بزرگترین کارفرما در استان خراسان رضوی است

فناوری اطلاعات و ارتباطات

شرکت مشاوره و خدمات رایانه قدس رضوی در تاریخ ۱۳۷۷/۰۳/۲۷ به صورت شرکت سهامی خاص تأسیس شد و در تاریخ ۱۳۷۷/۰۴/۲۵ در اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی مشهد به شماره ۱۳۱۰۷ به ثبت رسید و در تاریخ ۱۳۸۶/۰۳/۱۰ به  شرکت فناوری اطلاعات و ارتباطات رضوی  تغییر نام یافت. این شرکت، به منظور ارائه انواع خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات به مجموعه خانواده آستان قدس رضوی و دیگر بخش‌های جامعه، تأسیس گردید و با وجود نوپایی، در زمانی کوتاه توانست جایگاهی شایسته‌ای را در سطح استان و حتی کشور بیابد. خط مشی کلی شرکت ارائه محصولات و خدمات کیفی با قیمت مناسب می‌باشد. ورود به بازار پروژه‌های بزرگ IT و تقویت مشارکت با بخش خصوصی به جهت ارتقای توان فنی و اجرایی شرکت و اصلاح ساختار سازمانی شرکت به منظور حرکت به سمت ساختار پروژه محوری و توسعه بازار از اهداف مهم این شرکت می‌باشد. به‌طوری‌که از سال ۱۳۸۶، مشارکت در اجرای پروژه‌های بزرگ فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح کشور و سرمایه‌گذاری در این حوزه، در سر فصل فعالیت‌های کاری و برنامه‌های میان مدت و بلند مدت شرکت قرار دارد. شرکت فناوری اطلاعات و ارتباطات رضوی  محصولات و خدمات متنوع خود را در زمینه‌های مختلف IT به سازمان‌ها، شرکت‌ها و موسسات داخل و خارج آستان قدس رضوی در سراسر کشور ارائه می‌کند. این شرکت در زمینه‌های نرم‌افزار، سخت‌افزار، شبکه و امنیت فعالیت و در اجرای پروژه‌های بزرگ فناوری اطلاعات و ارتباطات، مشارکت و سرمایه‌گذاری می‌نماید.

دانشگاه امام رضا

این دانشگاه غیردولتی اواخر دهه ۱۳۷۰ تأسیس شد و هم‌اکنون در سه دانشکده فنی و مهندسی، معماری و هنرهای اسلامی، و تربیت بدنی، بیش از 6 هزار دانشجو دارد.

دانشگاه علوم اسلامی رضوی

این دانشگاه از اواسط دهه ۱۳۶۰ تأسیس شده و بر مطالعات اسلامی، فقه و حقوق متمرکز است. به دانشجویان هم‌زمان با دروس دانشگاهی دروس حوزه‌های علمیه نیز تدریس می‌شود. این دانشگاه کمی بیش از هزار دانشجو دارد و تحصیل در آن رایگان است.

دارالقرآن

در این مرکز انواع کلاس‌های آموزشی مذهبی برگزار می‌شود.
بنیاد فرهنگی رضوی
بنیاد فرهنگی رضوی در سال ۱۳۶۵ با هدف ایجاد، مدیریت وگسترش واحدهای آموزشی با کیفیت و مراکزی اسوه در تربیت انسان‌هایی بر اساس فرهنگ متعالی اسلام و تربیت آینده سازان ایران اسلامی متناسب با ارزش های انقلاب به همت تولیت فقیه آستان قدس رضوی حضرت آیت الله العظمی طبسی در مناطق نیازمند( فرهنگی و اقتصادی) مشهد مقدس تاسیس گردید. بنیاد فرهنگی رضوی در این سال ها به منظور رفع نیازها و تنگناهای آموزشی و دستیابی به خودکفایی آموزشی جامعه اسلامی از طریق تربیت و آموزش نیروی انسانی شایسته، متعهد و کاردان با گسترش ارائه خدمات از پیش‌دبستانی تا پایان دوره متوسطه همگام با توجه به کیفیت بخشی برنامه های تربیتی مبادرت نموده است و تاکنون ۱۷ واحد آموزشی و یک پژوهشسرا در مشهد و چناران راه اندازی نموده است.
مدارس امام رضا(ع) کاملاً منطبق با استانداردهای آموزشی و پرورشی بوده و دارای امکاناتی نظیر کارگاه‌های مجهز به رایانه، کتابخانه‌های علمی – تخصصی با هزاران جلد کتاب، آموزشگاه‌های علمی و تخصصی زبان، آزمایشگاه های مجهز تخصصی (فیزیک، شیمی و زیست)، فضاهای آموزشی مناسب و... می باشد که در بسیاری از موارد فراتر از استاندارد ملی بوده که با برخورداری از تجهیزات به روز در عرصه تعلیم وتربیت، مدل های بومی ویژه در این مدارس تعریف واجرایی گردیده است. این مجموعه نیروی انسانی مورد نیاز خود را از طریق آموزش وپرورش ویا به صورت مستقیم در قالب قراردادی از میان نیروهای توانمند جذب وپشتیبانی از مدارس  را به صورت متمرکز انجام می دهد. نظر به استقبال گسترده والدین جهت تحصیل فرزندانشان در حریم علمی «عالم آل محمد(ص)»، هر سال بالغ بر ۶۵۰۰ دانش آموز در ۱۷ آموزشگاه امام رضا(ع) تحصیل می کنند و توجه توامان به مباحث تربیتی وعلمی همراه با برخورداری از پژوهشسرای تخصصی جهت پشتیبانی از دانش آموزان پژوهشگر، شاخص ممیزه این مراکز با سایر مجموعه ها می باشد.
خروجی های این مجموعه در قالب تربیت دانش آموزانی اسوه در عرصه های علمی وتربیتی تجلی می یابد که هر سال در کنکورهای سراسری، جشنوراه جوان ونوجوان خوارزمی، جشنوراه جابربن حیان، مسابقات علمی مهارتی و مسابقات فرهنگی، هنری، ورزشی و... شاهد افتخار آفرینی دانش آموزان این مدارس در عرصه های ملی واستانی بوده و افرادی برجسته را برای نقش آفرینی در جامعه، حوزه ودانشگاه تربیت می نماید.
موضوع فعالیت:
۱- تأسیس مؤسسه ها یا مجتمع های آموزشی از سطح پیش دبستانی تا پایان دوره متوسطه و پیش دانشگاهی و موسسات علمی آزاد.
۲- فراهم آوردن امکانات و تسهیلات آموزش و تحصیل علوم و فنون مورد نیاز مملکت و گسترش آنها برای قشری وسیع تر از فرزندان میهن اسلامی .
۳- فراهم آوردن فرصت تحصیل رایگان برای محصلان ممتاز و مستعد با توجه به امکانات بنیاد فرهنگی رضوی به منظور تشویق دانش پژوهان و ارتقای سطح آگاهی علمی و فنی آنان.
۴- انتشار کتاب های درسی و علمی و نشریه ها ی ادواری متناسب با نیازها و اهداف بنیاد .
آدرس: خراسان رضوی- مشهد مقدس- بلوار سجاد- خیابان یاسمن – نبش یاسمن ۵ – پلاک ۱۲۸

بنیاد کرامت رضوی

بنیاد کرامت امام رضا یا بنیاد کرامت رضوی یا بنیاد کرامت یا بنیاد رضوی، از نهادهای وابسته به آستان قدس رضوی است که در سال ۱۳۹۵ با شماره مجوز ۱۰۰/۴۱۲۶۴۷ و با هدف «حل مشکلات ازدواج و معیشتی مردم» تأسیس شده‌است. این بنیاد در پنج زمینهٔ فرهنگی، تربیتی، ازدواج، اشتغال و درمان فعالیت می‌کند. بنیاد از طریق روحانیان مستقر در مناطق محروم به مردم آن مناطق کمک می‌کند.
شعار بنیاد کرامت رضوی: به کمک هم می‌توانیم یاریگر باشیم.

مؤسسه تربیت بدنی آستان قدس رضوی

این مؤسسه اواسط دهه ۱۳۷۰ تأسیس شده‌است و هم‌اکنون در چهار مجتمع مختلف، که در مجموع حدود ۲۵ هکتار مساحت دارند فعالیت می‌کند. سه زمین چمن، چندین سالن چندمنظوره، بزرگترین سالن تیراندازی ایران و چندین استخر در اختیار تربیت بدنی آستان قدس است. ورزشگاه امام رضا توسط آستان قدس ساخته شده‌است. در تاریخ ۱۲ تیر ۱۳۹۶ دکتر علی اکبر هاشمی جواهری به عنوان مدیرعامل جدید مؤسسه تربیت بدنی آستان قدس رضوی انتخاب شد. پیش از این حسین یوسفی؛ مدیرعامل مؤسسه تربیت بدنی آستان قدس رضوی بود.

فرهنگی-رسانه‌ای

فعالیت‌های فرهنگی مختلف آستان قدس رضوی زیر نظر یک شورای عالی فرهنگی هماهنگ می‌شود. چندین مؤسسه فرهنگی و رسانه‌ای زیر نظر این نهاد هستند.

موزه‌های آستان قدس

موزه‌های آستان قدس رضوی یکی از مجموعه‌های بزرگ موزه‌ای در ایران است که بناهای تاریخی آن جلوه گر شش قرن تزیینات و معماری دوره اسلامی و اشیای تاریخی آن نشان‌دهنده انواع هنرها و صنایع دستی ساخته شده طی ده قرن گذشته است. در حال حاضر موزه‌های آستان قدس در چهار ساختمان مستقر هستند و اشیای به نمایش درآمده در آن‌ها شامل آثار تاریخی حرم مطهر و میراث آستان قدس، اشیای وقف و اهدا شده، همچنین اشیای خریداری شده برای تکمیل مجموعه‌ها است.

موسسه جوانان

از سال 1376 افتتاح و در حوزه تربیت نوجوان و جوان در قالب آموزشهای غیررسمی فعالیت می کند. در این هدف، از بستر اردوگاه های فرهنگی و تفریحی ،فضای مجازی و... استفاده می نماید. جشن های زیر سایه خورشید، نشست های بزم اندیشه، دوره های معرفتی، تربیتی و آموزشی هفت روز در بهشت، تربیت مربی و تربیت استاد عقاید و شبکه جوانان رضوی از جمله اقدامات این موسسه در سطح کشور و بین‌الملل می باشد.

روزنامه قدس

انتشار قدس از سال ۱۳۶۶ آغاز شده و این روزنامه به‌طور سراسری توزیع می‌شود. روزنامه قدس یک وبسایت خبری-تحلیلی نیز دارد و محتوای آن به‌طور تلفنی نیز در دسترس است.

آستان نیوز

خبرگزاری آنلاین آستان قدس رضوی که عمدتاً به اطلاع‌رسانی دربارهٔ امور این نهاد می‌پردازد.

به‌نشر

انتشارات آستان قدس رضوی که تاکنون بیش از ۱۷۰۰ عنوان کتاب منتشر کرده‌است.
این موسسه در تهران و مشهد فعالیت دارد و یکی از بزرگترین موسسه های انتشاراتی کشور است .

بنیاد پژوهش‌های اسلامی

در این مجموعه حدود ۱۷۰ نفر در نزدیک به ۲۰ گروه پژوهشی مختلف (از قرآن و حدیث گرفته تا نجوم و جغرافیا و ترجمه زبان‌های اروپایی) فعال هستند.

دارالشفای امام رضا

این مرکز در زمینی که در دوران صفویه وقف شده بود ساخته شده‌است. دارالشفا مجتمعی بیمارستانی در نزدیکی حرم امام رضا است که بیش از ۴ هزار متر مربع وسعت دارد و عمدتاً به ارائه خدمات درمانی به زائران اختصاص دارد. به گفته یکی از مقام‌های آن این مرکز تا ۳ هزار زائر در روز را پذیرش کرده‌است. این مرکز کلینیک‌های تخصصی نیز دارد.

بیمارستان رضوی

بیمارستان رضوی اواسط دهه ۱۳۸۰ افتتاح شده‌است و در زمینی به وسعت ۳۹ هکتار نزدیک به ۹۰ هزار متر مربع زیربنا دارد. در این بیمارستان خدمات درمانی جامعی از جمله شیوه‌های پزشکی هسته‌ای برای درمان سرطان ارائه می‌شود. این بیمارستان واحدهای اختصاصی (VIP) نیز دارد.

مؤسسه خدمات دارویی رضوی

مؤسسه خدمات دارویی رضوی در اسفند ماه سال ۱۳۶۲ به عنوان زیرمجموعه‌ای از آستان قدس افتتاح شده‌است. فعالیت‌های این مؤسسه بر اساس تأمین داروهای مورد نیاز داروخانه از منابع داخلی و در صورت امکان از منابع خارجی، تأمین اقلام بهداشتی، فراهم نمودن امکانات آموزشی برای دانشجویان دانشکده داروسازی با نظر هیئت مدیره و تهیه و ساخت انواع داروهای ترکیبی دستوری می‌باشد این مؤسسه داروخانه‌ای شبانه‌روزی در نزدیکی حرم امام رضا دارد که روزانه به حدود هزار نفر خدمات ارائه می‌دهد. این مؤسسه بر تأمین داروهای بیماران سرطانی و شیمی درمانی تمرکز دارد. همچنین یک واحد گیاهان دارویی نیز دارد که به تولید و توزیع گیاهان دارویی و آموزش «طب سنتی» می‌پردازد.
همچنین گواهی اهتمام به کیفیت توسط وزارت بهداشت و درمان کشور در سال ۹۵ به این داروخانه اعطا شد و بدینوسیله مؤسسه خدمات دارویی رضوی جزو ۱۰ داروخانهٔ برتر کشور قرار گرفت.

داروسازی ثامن

شرکت داروسازی ثامن در سال ۱۳۷۱ افتتاح شده‌است. تولید داروهای بیوتکنولوژیک از جمله فعالیت‌های این شرکت است.

کتابخانه

در کتابخانهٔ آستان قدس رضوی نسخ‌های خطی ارزشمندی وجود دارد.

خدماتی-زیارتی

آستان قدس رضوی نذرها و موقوفه‌های مردم را دریافت می‌کند. کسانی که امکان سفر به مشهد را ندارند می‌توانند با ثبت نام آنلاین بخواهند کسی به نیابت از آن‌ها حرم امام رضا را زیارت کند. آستان قدس می‌گوید این زیارت نیابتی ظرف یک تا دو هفته انجام می‌شود و پس از آن به درخواست‌کننده ایمیلی برای تأیید زیارتش ارسال می‌شود. آستان قدس رضوی این امکان را ایجاده کرده‌است که بتوان صدا و تصویر حرم امام هشتم شیعیان را به‌طور زنده در اینترنت دنبال کرد. همچنین با ارائه تصاویر تعاملی سراسرنما (پانوراما) از حرم امام رضا کاربران می‌توانند به «زیارت مجازی» در حرم بپردازند.

فساد مالی

سید ابراهیم رئیسی تولیت آستان قدس در فیلم تبلیغاتی خود در اردیبهشت ۹۶ قائم مقام آستان قدس مهدی عزیزیان را به فساد مالی متهم کرد. او برادر همسر واعظ طبسی است. با درگذشت آیت‌الله طبسی و روی کار آمدن رئیسی، عزیزیان از سمت قایم مقامی عزل و در دادگستری تهران پرونده‌ای برای رسیدگی به اتهامات مالی وی تشکیل گردید. به گفته رئیسی، مهدی عزیزیان یک ماه پس از تشکیل پرونده از کشور فرار کرد.