شهرستان بروجرد

جمعیت

بروجرد ۳۹ مین شهرستان بزرگ ایران است. بر اساس سرشماری مرکز آمار ایران،  جمعیت شهرستان بروجرد در سال ۱۳۹۵ برابر ۳۲۸،۴۵۲ نفر و در سال ۱۳۹۰ برابر با ۳۳۴٬۷۸۴ نفر بوده‌است  که ۱۸٫۵ درصد جمعیت استان لرستان را شامل می‌شود. به این ترتیب، شهرستان بروجرد، دومین‌ترین شهرستان پرجمعیت استان لرستان محسوب می‌شود . این شهرستان، در سرشماری ۱۳۹۵ سی و هشتمین شهرستان پرجمعیت کشور است . جمعیت شهرستان بروجرد در سال ۱۳۸۵ برابر با۳۲۶٬۷۴۹ نفر بوده‌است . اختلاف آماری جمعیت نیز به دلیل وجود پادگان نظامی ارتش در آن می‌باشد که حدود ۳۳٬۶۲۰ نفر از جمعیت این شهر را در آخرین سرشماری به خود اختصاص داده است، ولی در سرشماری سال ۹۰ این جمعیت ۲۱٬۶۸۰ نفر بوده است.  به این ترتیب رشد متوسط سالانه جمعیت بروجرد طی پنج ساله ذکر شده برابر با ۲٫۱ درصد بوده‌است. همچنین براساس سرشماری ۱۳۹۰، جمعیت شهری شهرستان بروجرد ۱۹۶٬۶۵۶ نفر و جمعیت روستایی آن ۹۱٬۸۹۱ نفر گزارش شده‌است. تعداد خانوارهای این شهرستان در همین سال ۱۰۲٬۴۹۱ خانوار بوده‌است.

جغرافیای شهرستان بروجرد

بلندترین نقطه شهرستان بروجرد قله ولاش با ارتفاع ۳۹۸۷ متر در غرب شهر بروجرد و پست‌ترین ناحیه در دشت سیلاخور با ارتفاع تقریبی ۱۵۰۰ متر قرار دارد.
شهرستان بروجرد بخشی از منطقه کوهستانی زاگرس شمالی است. این منطقه مشتمل بر کوههای مرتفع زاگرس در غرب و جنوب، دشت سیلاخور در مرکز و پیشکوه‌های داخلی زاگرس در شرق و شمال است. کوههای بلند زاگرس به صورت نواری از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده‌اند و مرز طبیعی بین دشت سیلاخور و سرزمین تاریخی لرستان به حساب می‌آیند. رشته کوه بزرگ گرین یا گرّی با طول ۱۸۵ کیلومتر بخشی از زاگرس مرتفع است که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده و اشترانکوه دنباله آن است. قلل عمده این رشته کوه، چهل نابالغان، ولاش با ارتفاع ۳۹۸۷ متر و میش پرور هستند. پست‌ترین ناحیه، در دشت سیلاخور با ارتفاع تقریبی ۱۵۰۰ متر قرار دارد. گِلِرود، تیره، ماربره و تهیج رودهای شهرستان بروجردند که از سراب‌ها و چشمه‌های فراوان منطقه مانند سراب ونایی، زارم، کرتول، زرشکه، سفید، پنبه، جانیزه و چشمه‌های دره خونی سرچشمه می‌گیرند.
بروجرد دارای آب و هوای معتدل کوهستانی با تابستانهای معتدل و زمستانهای سرد است که حداکثر دمای آن گاه به ۴۰ و حداقل آن به ۲۰ درجه زیر صفر می‌رسد. میزان بارندگی این شهرستان ۳۸۸ میلی‌متر در سال است که در فصول سرما بارش‌ها بیشتر به صورت برف می‌باشند. شهرستان بروجرد بین عرضهای شمالی حد اقل ۳۳ درجه و ۳۶ دقیقه و حداکثر ۳۴ درجه و ۶ دقیقه و طول شرقی و داخل ۴۸ درجه و ۲۷ دقیقه و حداکثر ۴۹ درجه و ۲۷ دقیقه قرار دارد.
دشت سیلاخور منطبق با گسل سراسری زاگرس است و وجود گسل‌های فرعی مانند گسل دورود و گسل قلعه حاتم در این منطقه، استعداد منطقه را برا ی زمین لرزه‌های بزرگ موجب شده‌است. زمین لرزه ۱۲۸۷ که در دشت سیلاخور در جنوب شهرستان بروجرد با بزرگای ۷/۳ ریشتر روی داده، یکی از بزرگ‌ترین زمین لرزه‌های ثبت شده ایران است. زلزله فروردین ۱۳۸۵ سیلاخور با قدرت ۶/۱ ریشتر نیز از دیگر زمین لرزه‌های بزرگ منطقه در سالهای اخیر است که باعث ایجاد ناامنی در این شهر زیبا شده است.  و.

باستان‌شناسی و آثار تاریخی

محدوده شهرستان بروجرد حاوی تعداد زیادی تپه‌های باستانی و تاریخی است که از دورهای پیش از تاریخ تا قرن معاصر آباد بوده‌اند. از نظر باستان شناسی، تپه قرق و تپه بزازنا  در دهستان شیروان، مهم‌ترین تپه باستانی شهرستان بروجرد است و تا پنج طبقه لایه برداری و مطالعه شده‌است. اشکال هندسی و رنگ اخرایی سفال‌های کشف شده قدمت آن را با تپه گیان و کوهدشت لرستان هم‌زمان می‌کند. در لایه‌های بیرونی، تک سفال‌هایی از دوره‌های بعدی از جمله اشکانیان هم در آن دیده می‌شود  (ص. ۹).همچنین باستان شناسان با توجه به اسناد معتبر تاریخی که جدیدا کشف شده مطمین شده‌اند که منطقه گسترده بروجرد ( بروگرد)  بیش از ۵۰۰ سال قدمت دارد و تا مدت مدیدی بعد از صفویان استان لرستان زیر نظر بروجرد بوده‌ است و به خزانه بروجرد خراج پرداخت میکردند. همچنین اسناد به خاک و خون کشیدن این استانها توسط پادشاه بروجرد به دست آمده‌است.
( تاریخ طبری. تاریخ ده هزار ساله. کتیبه سنگی شاه سرداری اول.) از آثار تاریخی بروجرد می توان به مسجد جامع  و مسجد سلطانی بروجرد اشاره کرد .

پوشش گیاهی

دامنه‌های کوههای زاگرس در محدود بروجرد از تنوع زیادی در گیاهان خودرو برخوردار است و بسیاری از گیاهان ناحیه بروجرد ارزش خوراکی یا دارویی دارند. در محدوده فعلی شهرستان بروجرد جنگل وجود ندارد اما در ناحیه سیلاخور و در دامنه کوههای زاگرس که بطور سنتی جزو منطقه بروجرد به حساب می‌آیند جنگلهایی از درختان بلوط و ارس وجود دارد.
گل گاوزبان، خاکشیر، گل ختمی، آویشن، عناب، ترنجبین، پر سیاوش، کاسنی، گل سرخ، شقایق، بیدمشک، لاله، زنبق، شیرین بیان، بن سرخ، خاکشیر و نرگس و همچنین نباتات خوراکی چون پیشوک، شنگ، زرشک، کنگر، ریواس، حاجی بیان، فرفیان، پونه و نعناع از گیاهان خودروی منطقه‌اند.محصولات کشاورزی و باغی عمده بروجرد عبارت‌ند از گندم، جو، چغندر، ذرت، تخمک، انواع لوبیا، نخود، گیاهان علوفه‌ای، دانه‌های روغنی، پنبه، باقلا، محصولات جالیزی، سبزیجات و میوه‌هایی چون سیب، انگور، گلابِ، انواع آلو، آلبالو، گیلاس، بادام، گردو، انجیر و سنجد.

گونه‌های جانوری

گرگ، گراز، روباه، خرگوش، شغال، خرس قهوه‌ای، کفتار، بز کوهی، میش،غزال،اهو برخی گونه‌های مار، لاک‌پشت، برخی ازخزندگان و پرندگان (کرکس، درنا، تیهو، بلبل، سهره، رنگرز، دارکوب، عقاب، قوش، خفاش، پرستو، گنجشک، سار، کلاغ، زاغچه ...) جانوران منطقهٔ بروجرد را تشکیل می‌دهند.
در گذشته‌های دور شیر ایرانی(دزفولی) در شهرستان بروجرد می زیستند که به علت شکارهای متعدد منقرض شدند.

ایلات و طوایف

وجود آب فراوان، مراتع و زمین‌های کشاورزی مناسب، طایفه‌هایی از  ایلات دیگر را در سده‌های گذشته به منطقه کشانده که اینان بیشتر در در روستاهای جنوب این شهرستان ساکن شده‌اند و به کشاورزی و دامداری مشغول‌اند. طوایفی از ایل بیرانوند در محدوده شهرستان‌های بروجرد و خرم آباد در دشت سیلاخور تا پل هرو ساکن شده‌اند