درخت تبارزایی

درخت تبارزایی، درخت فیلوژنتیک، درخت تکامل نژادی یا درخت تکاملی (به انگلیسی:Phylogenetic tree) یک نمودار انشعابی است (که اصطلاحاً درخت (گراف) نامیده می‌شود) و روابط تکاملی در میان گونه‌های مختلف زیستی یا حتی اشخاص را بر اساس شباهت‌ها و تفاوت‌های فیزیکی (فیلوژنتیک) یا خصوصیات ژنتیک نشان می‌دهد. واحدهایی که به هم در درخت متصل هستند، از یک جد مشترک جدا شده‌اند. در یک درخت تکامل نژادی ریشه‌دار، هر گره نشان دهنده جد مشترکی برای فرزندان آن گره می‌باشد، و طول یال‌ها در برخی از درختان نشان دهندهٔ تخمین زمان است. هر گره یک واحد آرایه‌ای (taxonomic) نامیده می‌شود. گره‌های داخلی عموماً واحد طبقه‌بندی فرضی (HTUs) نامیده می‌شوند و نمی‌توان آن‌ها را به‌طور مستقیم مشاهده کرد. این درختان در زمینه‌های زیست شناسی مانند زیست‌شناسی تکاملی، بیوانفورماتیک، سیستماتیک و فیلوژنتیک مقایسه‌ای کاربرد دارند.

تاریخچه

ایده درخت زندگی از متن‌های باستانی، از یک فرایند نردبانی از پایین‌ترین تا بالاترین نوع حیات (مانند یک زنجیر آفرینش) گرفته شده‌است. اولین درخت‌های منشعب‌کننده تبارزایی (فیلوژنتیک) شامل یک نمودار دیرینه شناسی می‌شد که ارتباطات زمین شناسی میان گیاهان و جانوران را نشان می‌داد و در کتاب «زمین‌شناسی مقدماتی» نوشتهٔ ادوارد هیچکاک (چاپ اول ۱۸۴۰) آمده بود.
چارلز داروین یکی از اولین و محبوب‌ترین تصاویر از مفهوم درخت تکامل را در کتاب اصلی خود، «منشا انواع» به تصویر کشیده است. در طول قرن بعد، زیست شناسان تکاملی هنوز از نمودار درخت برای نمایش تکامل استفاده می‌کردند، زیرا این نمودارها به خوبی مفهوم گونه زایی را بیان می‌کنند. در طول زمان، دسته بندی گونه‌ها کمتر ایستا و بیشتر پویا شد.

گونه‌ها

درخت فیلوژنتیک ریشه‌دار یک گراف جهت‌دار است با یک گره منحصر به فرد متناظر با  نزدیک‌ترین جد مشترک از همه موجودات که در برگ‌های درخت هستند. روش معمول ریشه دار کردن درخت استفاده از outgroup است.
درختان بدون ریشه  ارتباط  گره‌های برگ را بدون هیچ فرضی در مورد اصل و نسب‌شان نشان می‌دهند. در حالی که درختان بدون ریشه به سادگی با حذف ریشه‌ها از درختان ریشه دار تولید می‌شوند، از یک درخت بدون ریشه نمی‌توان بدون استفاده از شناسایی اصل و نسب، ریشه  را نتیجه گرفت. به‌طور معمول ریشه‌دار کردن یک درخت  با اضافه کردن  outgroup در داده‌های ورودی یا معرفی مفروضات بیشتری در مورد انجام سرعت نسبی تکامل در هر شاخه، مانند فرضیه ساعت مولکولی انجام می‌شود. شکل ۱ یک درخت تکامل نژادی بدون ریشه را برای پروتئین اصلی عضله نشان می‌دهد.
هر دو نوع درختان تکامل نژادی ریشه‌دار و بدون ریشه  می‌توانند یک قسمتی (bifurcating) یا چند قسمتی (multifurcating)، یا برچسب دار و بدون برچسب باشند. هر یک از گره‌های داخلی در یک درخت یک قسمتی ریشه دار دقیقاً دارای دو فرزند است (شبیه یک درخت دودویی)، و یک درخت یک قسمتی  بدون ریشه  یک درخت دودویی  است ولی هر گره داخلی دقیقاً سه همسایه دارد. در مقابل، یک درخت چند قسمتی ریشه دار ممکن است بیشتر از دو فرزند در برخی از گره هاداشته باشد و یک  درخت چند قسمتی بدون ریشه ممکن است بیش از سه همسایه در برخی از گره‌ها  داشته باشد. در یک درخت برچسب دار به هر یک از برگ‌ها  ارزش‌های خاصی اختصاص می‌یابد، در حالی که یک درخت بدون برچسب  فقط یک  توپولوژی  را تعریف می‌کند. با داشتن تعدادی گره برگ بسته به نوع خاص درخت تعدادی  درخت  وجود دارد، اما همیشه درختان چند قسمتی از درختان یک قسمتی بیشتر هستند، و درختان برچسب دار بیشتر از درختان بدون برچسب  درختان ریشه دار بیشتر از درختان بدون ریشه وجود دارند. آخرین تمایز بیشترین ارتباط بیولوژیکی را دارد، زیرا مکان‌های  بسیاری در یک درخت بدون ریشه برای قرار دادن ریشه وجود دارد.
برای درختان یک قسمتی برچسب داربه تعداد زیر درخت ریشه دار وجود دارد:
و به تعداد زیر درخت بدون ریشه وجود دارد:
که n  تعداد برگ‌های درخت را مشخص می‌کند. درمیان درختان دودویی برچسب دار، تعداد درختان بدون ریشه با n برگ برابر تعداد درختان ریشه دار با n-1 برگ است.

اجزای درخت فیلوژنتیک

درخت فیلوژنتیک وجود و انشعاب شاخه ها، دودمان ها  را در طول زمان نشان می دهد. طول هر شاخه ممکن است اختیاری، یا برگرفته شده از مقیاس زمانی خاصی باشد که زمان بین وقوع گونه زایی ها را نشان می دهد. نقطه هایی را که در آن ها دودمان ها واگرا می شوند گره می نامند. هر گره نماینده یک جد مشترک برای گونه های واگرا شونده در گره است. نوک شاخه ها، نمایانگر گونه ها، یا گروه های بزرگ تری است که امروزه زنده اند، یا منقرض شده اند. ریشه درخت فیلوژنتیک نشان دهندة قدیمی ترین جد مشترک همة گروه های نشان داده شده روی درخت است.