شهرستان ملایر

موقعیت جغرافیایی

شهرستان ملایر با وسعتی معادل ۳۴۱۰ کیلومتر مربع در جنوب شرقی استان همدان واقع شده‌است این شهرستان بادارا بودن ۶ شهر (ملایر، سامن، ازندریان، جوکار، زنگنه، اسلام‌شهر آق‌گل ،) ۴بخش (مرکزی، سامن، جوکار، زند) و ۱۵ دهستان و ۲۲۰ روستای دارای سکنه، حدود ۲۸۸٬۰۰۰ نفر را در خود جای داده‌است که بیش از ۱۸۱٬۰۰۰ نفر آن در شهر ملایر سکونت دارند. وسعت شهرستان نسبت به کل استان ۴۷٫۱۶ درصد، سهم جمعیتی آن نسبت به جمعیت استان ۷۰٫۱۷ درصد، و تراکم نسبی جمعیت در این شهرستان ۵٫۹۲ نفر در کیلومتر مربع است.

مناطق جداشده از ملایر

ملایر ولایت وسیعی بود که در استان پنجم کشور قرار داشت و شهرستان‌های فعلی نهاوند و تویسرکان در گذشته و براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۲۶ ه‍.ش از بخش‌های تابعه شهرستان ملایر در استان پنجم کشور بودند که در سال ۱۳۲۸ ه‍.ش از ملایر منفک و به شهرستان ارتقاء یافتند

استان زند

چند سالیست که زمزمه استان زند با مرکزیت و محوریت ملایر به گوش می رسد و مقرر گردیده با توجه به پتانسیل بالای ملایر از جمله راههای مواصلاتی ، راه آهن ، مبل و منبت و جهانی شدن انگور و........... این شهر مرکزیت استان جدیدی با نام استان زند را بر عهده بگیرید و شهرستان های نهاوند ، تویسرکان ، شازند ، خنداب و بروجرد از توابع این استان جدید باشند

کشاورزی ، دامپروری و صنایع دستی

بیشتر جمعیت شهرستان ملایر به کار کشاورزی اشتغال دارند. نوع کشت آبی و دیم است. مهم‌ترین محصولات کشاورزی در ملایر عبارتند از گندم، جو، بنشن، تره‌بار و چغندر قند. فراورده‌های باغی نیز عبارتند از انگور، بادام، گردو، آلبالو، زردآلو و سیب که بعضی به صورت تازه و بعضی (از جمله انگور و زردآلو) به صورت خشکبار صادر می‌گردد.
انگور مهم‌ترین محصول ملایر محسوب می‌شود که در این شهر پرورش میابد. از آن فراورده‌های متنوعی چون شیره انگور، باسلق کشمکش تهیه می‌گردد. کشمکش ملایر علاوه بر استان‌های دیگر به خارج از کشور به ویژه به اروپاخصوصا آلمان صادر می‌شود. دامپروری نیز از مشاغل مهم ساکنان ملایر به‌شمار می‌رود که بیشتر به صورت سنتی وجود داشته و در روستاها به صورت پرورش گوسفند، بز، گاو و گوساله رایج است.
همچنین شیر گاوداری‌ها به کارخانه شیر پاستوریزه همدان حمل می‌شوند. بعضی از اقلام فراورده‌های دامی به خصوص روغن، پنیر و کشک از صادرات مهم این شهرستان به‌شمار می‌آیند. از دیگر فعالیت‌های مهم در این زمینه، پرورش طیور است که گوشت آن به استان‌های خوزستان، لرستان و شهر همدان صادر می‌شود.

شهر ملی مبل و منبت

اردیبهشت 1396 ملایر با شکست رقبای خود در هئیت ژوری میراث فرهنگی توانست عنوان شهر ملی مبل و منبت را از آن خود نماید و بعنوان پایتخت مبل و منبت ایران انتخاب گردد . هم اکنون در ملایر بیش از 70% منبت کشور در 6000 کارگاه سطح شهرستان تولید میشود که زمینه اشتغال بیش از 20000 نفر را در این شهرستان فراهم نموده است. منبت کاری ملایر شهرت جهانی دارد و پرونده ثبت جهانی آن شهریور 1398 داوری و با توجه به حجم وسیع تولید و کیفیت بی رقیب به تایید سازمان جهانی میراث فرهنگی می رسد

تاکستان‌های ملایر

شهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از این میزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستان‌های انگور است که سالانه با تولید بیش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول تولید این محصول را در کشور دارد.
ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید می‌کند
این شهرستان از نظر سطح تاکستان‌های انگور، در رده ۶ جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستان‌های انگور این شهر و تولید ۲۰۵ هزار تن قطب تولید انگور استان و یکی از مناطق تولید عمده انگور کشور محسوب می‌شود.
کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز در همین ارتباط به خبرنگار ایرنا گفت: متوسط عملکرد در هکتار باغ‌های انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کیلوگرم است و در هر هکتار از باغ‌های انگور ملایر نیز به‌طور میانگین ۲۰ تن محصول برداشت می‌شود.
مهرماه هر سال روستای مانیزان، دیار سرسبز تاک‌های زرخیز، میزبان گردشگران و مسافرانی است که مذاق خود را با طعم شیرین شیره انگور، شیرین تر کرده و خاطره‌های به‌یادماندنی را در ذهن خود حک می‌کنند.

شهر جهانی انگور

ملایر در سال 1397 از سوی سازمان جهانی فائو(سازمان کشاورزی، خوار و بار ملل متحد)بعنوان شهر جهانی انگور انتخاب شدو اولین شهر جهانی استان گردید</ref>

یخچال طبیعی

یخچال میرفتاح ملایر از آثار دوره قاجاریه در شهر ملایر در بلوار پانزده خرداد وا قع در کشور ایران است که توسط شخصی به نام میرفتاح ساخته شده‌است. از ملایر که به سوی بروجرد پیش برویم، گنبدی آجری شکل به چشم می خورد که توسط مزارع یونجه و باغات انگور محاصره شده‌است. این گنبد زیبا به یخدان میرفتاح معروف است.

آتشکده نوشیجان

محوطه تاریخی نوشیجان در حدود ۲۰ کیلومتری شمال غرب ملایر در روبروی روستا شوشاب بر فراز تپه‌ای طبیعی به ارتفاع تقریبی ۳۷ متر قرار گرفته‌است.
عناصر این مجموعه به عنوان نخستین الگوهای معماری ایرانی در فلات قاره ایران از منحصربه‌فردترین و ارزشمندترین آثار موجود در کشور محسوب می‌گردد.
این اثر تاریخی که ابتدا به صورت تپه‌ای باستانی بود از سال ۱۳۴۶ مورد کاوش‌های باستان‌شناسی قرار گرفت و در نتیجه ۶ فصل کاوش صورت گرفته، ۳ دوره تاریخی در آن شناسایی شد.

آرامگاه بابا حسین

در فاصله ۵۵ کیلومتری غرب ملایر و ۱۲ کیلومتری شرق مرکز دهستان سفید کوه (انوچ) در دامنه باغات روستای سیاه کمر، بنای برج‌مانندی خودنمایی می‌کند که به مقبره بابا حسین (یا ددحسین) معروف است.
این مکان، آرامگاه یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل، حضرت یوشع بن نوح است که در گذشته مورد توجه یهودیان ساکن در منطقه بوده‌است. مقبره بابا حسین در سال ۱۳۷۹ به شماره ۲۷۱۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

تالاب فصلی آقا گل

تالاب فصلی و طبیعی آقا گل در حد فاصل استان مرکزی و استان همدان در یک کیلومتری جنوب شرقی شهر اسلام‌شهر آق‌گل و۴۰ کیلومتر شمال شرق ملایر قراردارد. آب این تالاب از حوضه رودخانه قره چای در دشت کمیجان تأ مین می‌شود.
وسعت آن در حدود ۶۰۰ هکتار می‌باشد و عمق آن از ۱ تا ۶ متر متغیر است و در مسیر مهاجرت پرندگان شمالی که از روسیه، قفقاز و شبه جزیره اسکاندیناوی جذب این تالاب می‌شود قرار دارد که عمده آن‌ها از اردک، غاز، فلامینگو، مرغ باران، حواصیل و… هستند.

کوه یزدگرد، آخرین پناهگاه یزدگرد سوم

در ۱۰ کیلومتری جاده ملایر- بروجرد نیز کوهی به نام کوه یزدگرد که آثار قلعه‌ای مخروبه بر آن هنوز باقی است، وجود دارد که در این خصوص در تاریخ آمده‌است یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمع‌آوری لشکر به حوالی نهاوند گریخت. از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی نهاوند بوده این نام‌گذاری بی حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده‌است.

برج سامن بلندترین بنای خشتی ملایر

این برج خشتی و گلی، در محله چال خانقلی شهر سامن از توابع شهرستان ملایر واقع شده‌است. قدمت آن به حدود ۷۰۰ سال قبل می‌رسد و قطر پایه‌های آن در حدود ۱۵ متر است.
ارتفاع این برج در ابتدا در چهار طبقه بوده که در زمان جنگ جهانی اول در حمله روسها، طبقه بالایی آن با توپ تخریب شده‌است.

شهر زیرزمینی سامن

این مجموعه سکونتگاهی در زیر معابر اصلی و منازل مسکونی در مرکز شهر سامن واقع شده‌است. این اثر باستانی تماماً در دل سنگ خارا (گرانیت) حفر شده و شامل معابر و تونل‌های ارتباطی است که به اتاق‌های متعددی منتهی می‌شود. در داخل این اتاق‌ها سکوهای یکپارچه‌ای از سنگ تراشیده شده که محل قرار دادن اجساد، اشیاء یا لوازم زندگی بوده‌است.
قلعه سلیمان خان بوربور
قلعه سلیمان خان بوربور دارای مساحتی حدود یک هکتار است. زمان ساخت آن مشخص نیست اما از کتیبه‌های داخل روستا قدمت آن به ۱۲۸۵ قمری بر می‌گردد که مربوط به اوایل حکومت قاجار است. این قلعه دارای ۱۰ برج است که هریک از دیگری ۴۵ متر فاصله دارند.

تاکستان‌های ملایر

شهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از این میزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستان‌های انگور است که سالانه با تولید بیش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول تولید این محصول را در کشور دارد.
ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید می‌کند
این شهرستان از نظر سطح تاکستان‌های انگور، در رده ششم جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستان‌های انگور این شهر و تولید ۲۰۵ هزار تن قطب تولید انگور استان و یکی از مناطق تولید عمده انگور کشور محسوب می‌شود. متوسط عملکرد در هکتار باغ‌های انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کیلوگرم است و در هر هکتار از باغ‌های انگور ملایر نیز به‌طور میانگین ۲۰ تن محصول برداشت می‌شود.