دبیرستان طالقانی

تاریخچه

دبیرستان طالقانی یا منصور سابق، از جمله ۲۰۰ دبیرستان شهر تبریز به‌شمار می‌رود که در سال ۱۳۲۵ و از محل ۵ درصد درآمد شهرداری توسط اداره فرهنگ، شهرداری و اوقاف در محل گورستان‌های متروکه تبریز احداث شد. ساخت این تعداد مدرسه در آن زمان بی‌نظیر بود؛ از این رو، آن دوران را می‌توان نقطه عطف آموزش نوین در ایران نام نهاد. به همین دلیل، از این مدرسه، به عنوان «نماد آموزش نوین آذربایجان» و «دارالفنون تبریز» یاد می‌شود.
محل این دبیرستان، در گذشته، گورستان قاسم خان والی بود که به خاطر دفن شدن نخستین شهردار تبریز در آن، به نام وی مشهور شد و سپس به مدرسه تبدیل گشت. در پی حفاری‌های به عمل آمده در محوطهٔ دبیرستان، پیش از تخریب این بنا، بقایایی از استخوان‌های انسان یافت شده بود.
ساختمان این مدرسه، از نظر سبک معماری و مصالح به کار رفته، شباهت فراوانی به کاخ شهرداری تبریز داشت.

نام‌گذاری

تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷، این مدرسه به نام رجبعلی منصور -نخست وزیر دوران پهلوی و استاندار پیشین آذربایجان شرقی- «دبیرستان منصور» نامیده می‌شد و پس از انقلاب، به نام آیت‌الله طالقانی، نام‌گذاری گردید. علی‌اکبر ساعدی -برادر غلامحسین ساعدی- دربارهٔ برادرش و دبیرستان منصور چنین می‌گوید:
«غلامحسین ساعدی پس از پایان تحصیلات ابتدایی در دبستان بدر، کوچه غیاث در خرداد ماه سال ۱۳۲۷ گواهینامه ششم ابتدایی گرفت و در مهر ماه همین سال برای ادامه تحصیل وارد دبیرستان منصور شد. دبیرستان منصور، در زمینی بنا شده بود که قبلاً قبرستان بود. به هنگامی که منصور، استاندار آذربایجان شده بود، این دبیرستان سر و سامان گرفت و برای همین، نام منصور را روی دبیرستان ما گذاشته بودند. دبیرستان خیلی خوبی بود. معروف بود. اتوریته داشت و خیلی هم از خانه ما دور نبود.»

تخریب

همزمان با انتشار اخباری مبنی بر تخریب و نوسازی این دبیرستان به وسیله اداره آموزش و پرورش آذربایجان شرقی (که ریاست آن برعهده فیروز رضایی بود)، این اقدام توسط عده‌ای از مردم تبریز، دوستداران میراث فرهنگی، فرهیختگان و فرهنگیان شهر تبریز، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شورای اسلامی شهر تبریز، رسانه‌ها و دانش‌آموختگان پیشین این مدرسه، مورد اعتراض قرار گرفت؛ تا جایی که با تشکیل کمپینهای اعتراضی در شبکه‌های اجتماعی، خواستار جلوگیری از تخریب این بنا و حفظ آن شدند.
با افزایش این اعتراضات، تراب محمدی (رئیس سازمان میراث فرهنگی آذربایجان شرقی)، وعدهٔ ثبت ملی شدن این اثر تاریخی را داد؛ پیش از این در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۹ (۲ سال پیش از تخریب)، بهروز بهرانی (معاون سازمان میراث فرهنگی) با ارسال نامه‌ای به علی آذرنژاد (مدیر کل سازمان نوسازی مدارس استان) خواستار توقف تخریب مدرسه و آغاز روند ثبت ملی شدن این اثر شده بود.
با وجود اعتراضات و مخالفت‌ها، کار تخریب این بنا توسط سازمان نوسازی مدارس در ۱۱ مرداد ماه آغاز شد. در روز پس از آن، تعدادی از اعضای کانون فرهنگیان بازنشسته آذربایجان شرقی با حضور در محل استانداری آذربایجان شرقی خواستار توقف عملیات تخریب بنای دبیرستان طالقانی شدند. به جای ساختمان قدیمی این دبیرستان، ساختمانی جدید با کاربری آموزشی احداث خواهد شد.

دلایل

در هیاهوی تخریب دبیرستان طالقانی، دلیل قاطعی مبنی بر تخریب این مدرسه عنوان نشد ولی مجموعه دلایلی که می‌توان به آن‌ها استناد کرد عبارتند از:

فرسودگی

این دلیل که توسط فیروز رضایی و علی آذرنژاد اعلام شد، مورد قبول معترضان قرار نگرفت. چرا که از دید آن‌ها، امکان ترمیم و بازسازی این بنا و تبدیل آن به موزه وجود داشت و میراث فرهنگی نیز برای آن اعلام آمادگی کرده بود.

ناهماهنگی

ناهماهنگی زیاد بین شورای شهر، استانداری، آموزش و پرورش، سازمان نوسازی و میراث فرهنگی در تخریب این مدرسه یه طور کامل مشهود است. چرا که حداقل با توجه به نامه فوق حداقل یک سال پیشتر از این موضوع آگاه بود و باید اقدامات محکمتری انجام می‌داد. سازمان آموزش و پرورش نیز حداقل یک سال قبل از طی همین نامه از تصمیم میراث فرهنگی آگاه بود؛ ولی همه چیز به ماه‌های آخر تخریب موکول شد. شورای شهر دو ماه مانده به تخریب وارد عمل شد. استاندار نیز شرط عجیبی را برای بقای این دبیرستان عنوان کرد. سازمان نوسازی نیز اقدام سازمان میراث فرهنگی برای تبدیل مدرسه به موزه را شایعه خواند. همه عوامل دست به دست هم دادند تا این ناهماهنگی باعث تخریب این مدرسه شود.

دوره ساخت

ساخت این بنا به دوره حکومت ملی آذربایجان، به نخست وزیری سید جعفر پیشه‌وری بازمی‌گردد. تراب محمدی در این باره گفته است: «این بنا مربوط به دوره پیشه‌وری است که دورانی خیانت بار داشت و انواع خیانت‌ها را به کشور نمود؛ اما این مدرسه نه به واسطه ساخت، توسط این شخص؛ بلکه به علت نداشتن شاخص‌های مورد نظر ثبت ملی نمی‌شود.» این در حالی است که سازمان میراث فرهنگی، در نامه‌ای که تاریخ آن به دو سال پیش از تخریب این بنا مربوط می‌شود، با ذکر این نکته که ساختمان دبیرستان، دارای شرایط معماری جهت ثبت در فهرست آثار ملی است، از سازمان نوسازی مدارس درخواست حفظ و بازسازی مدرسه را کرده بود.

پس از تخریب

پس از تخریب و گودبرداری این مدرسه، به دلیل اینکه این مدرسه برای سال تحصیلی ۹۱–۹۲ آماده نشد، زیرزمین مدرسه آیت‌الله مطهری که قبلاً سالن اجتماعات، اتاق ورزش و … بود، تملک و تبدیل به کلاس‌های موقتی برای دانش آموزان مدرسه آیت‌الله طالقانی شد. البته باید به این نکته توجه داشت که ساختمان مدرسه آیت‌الله مطهری نسبت به این مدرسه فرسوده‌تر بود و حداقل بهتر بود قبل از تخریب مدرسه آیت‌الله طالقانی، این مدرسه نوسازی می‌شد تا سازوکارهای لازم برای ثبت ملی مدرسه آیت‌الله طالقانی فراهم شود.

بازسازی دوباره

از سال ۱۳۹۴ بازسازی ان دوباره شروع شده و تا اکنون مقدمات لازم برای ساخت این مدرسه فراهم شده و قرار بود طبق وعده‌های مسئولان تا پایان مهرماه سال ۱۳۹۴ پایان یاید اما تا اکنون پایان نیافته‌است.