پوزئیدون

شخصیت‌شناسی

یکی از بزرگترین ایزدان یونانی پوزئیدون است که خدای آب‌های شور و شیرین، رودخانه‌ها، سیل، دریاها، خشکسالی، زمین لرزه و اسب‌ها دانسته‌اند؛ و پوزئیدون به معنی «سرور «شوهر» زمین» است؛ و وی را رومی‌ها با نپتونه برابر دانسته‌اند. پوزئیدون با ورود آخایی‌ها در۱۴۵۰پیش از میلاد، جنبه خدای آسمانی یافت که زئوس را با خود آورده بودند. پوزئیدون فرزند کرونوس و رئا، یکی از دوازده ایزد المپ‌نشین پانتئون بوده و برادران و خواهران وی عبارتند از: زئوس، هادس، هستیا، دمتر و هرا است که هومر زئوس را برادر ارشد می‌داند، در دنیای قدیم پوزئیدون همانند زئوس تصور می‌شده و دارای موها و ریشی پریشان و انبوه بوده‌است، همچنین به پوزئیدون لقب اِنوسیختون به معنی «لرزاننده زمین» می‌دادند چرا که او را با زمین لرزه مرتبط می‌دانستند و در مقام خدای اسب‌ها لقب هیپیوس گرفت و در آتن به همراه آتِنا به هیپیا ملقب شد. پوزئیدون به کسانی که دوست داشت اسب‌هایی داد مانند: پِلوپس، ایداس، رِسوس وپِلِئوس. پوزئیدون جانشین تعدادی از خدایان کهن تر مانند: نِرِئوس، فورکوس و پروتئوس است که بسیاری از ویژگی‌های آن‌ها را دارا می‌باشد ولی خشونتی دارد که قبل از آن کسی نداشته زیرا خیلی وقت‌ها بد خلق و خطرناک بوده و این نشانگر عظمت طوفان دریاست؛ و در مواقعی که آرام بود به دیدن اتیوپیایی‌های وفاداری می‌رفت که قربانی‌های عالی به او می‌دادند به علت همین دیدارها بود که اودیسئوس چندبار توانست از دست پوزئیدون فرار کند؛ ولی بیشتر فرزندان پوزئیدون خشونت او را به ارث برده‌اند؛ و پوزئیدون که موضوع آثار هنری قرار گرفت به صورت موجودی بلند قامت و ریش دار و کمر به بالا برهنه ترسیم شد که سه شاخه در دست دارد که معمولی‌ترین سلاحش بود و با آن زمین را می‌لرزاند و در برخی مواقع نیز سه ماهی چنگک دار نیزه‌ای در دست تصویر شده‌است.
وی در قصری در زیر دریا در نزدیکی آیگئا در ائوبویا زندگی می‌کرد که اسب‌هایی با سُم‌های مفرغین و یال‌های زرین داشت که همان هیپوکامپ‌ها بودند و هنگامی که ارابه خود را بر روی دریا می‌کشید، آن را آرام می‌کرد؛ و در سرعت باور نکردی سفر می‌کرد. پوزئیدون مانند برادران و خواهرانش بجز زئوس به محض تولد توسط پدرش کرونوس خورده شد زیرا کرونوس از آینده فرزندانش بیمناک بودالبته برخی گفته‌اند رئا بجای پوزئیدون کره اسبی گذاشته‌است. وقتی مِتیس به کرونوس داروی فی آور داد فرزندان کرونوس بیرون افتادند. پوزئیدون به زئوس کمک کرد تا تیتان‌ها را از بین ببرد و در تارتاروس آنهارا به بند بکشد. پس آن سه پسران کرونوس عالم را بین خود تقسیم کردند و زمین واولومپوس را ملک مشترک قرار دادند که دریا و آب‌ها نصیب پوزئیدون شد زیرا در روایتی آمده‌است که کرونوس او را به محض تولد به دریا انداخته‌است؛ و در روایتی دیگر آمده‌است که زیرا مینویی‌ها در دریانوردی ماهر بودند؛ و زئوس بالاترین مقام یعنی خدای آسمان‌ها و هادس خدای جهان زیرین و فرودین شد.

خانواده

مادر پوزئیدون رئا که یکی ازتیتان‌ها بوده و پدرش کرونوس است که رئا و کرونوس باهم خواهر و برادرند که با یکدیگر ازدواج کردند. پدر کرونوس اورانوس است که کرونوس با حمله خود به پدرش و عقیمش کرد و از خونی که در دریا ریخته شد غول‌ها به دنیا آمدند و با انداختن اندام تناسلی اورانوس به دریا آفرودیته که ایزد بانوی عشق و زیبایی است زاده شد؛ و علت حمله کرونوس به پدرش این بوده که اورانوس آن‌ها را در بدن گایا زندانی کرده بود.

همسر حقیقی

پوزئیدون درابتدا عاشق تتیس بود، اما بخاطر پیشگویی که به او گفته بودند فرزندی که از تتیس و پوزئیدون به دنیا بیاید از پوزئیدون بزرگتر است با وی ازدواج نکرد و همسر رسمی پوزئیدون را آمفیتریت دختر نِرِئوس یا اوکِئانوس دانسته‌اند و می‌گویند وقتی پوزئیدون به آمفیتریت اظهار عشق کرد، آمفیتریت ترسید و به سوی اطلس فرار کرد اما موجود دریایی دلفین مانندی او را پیدا و به ازدواج با پوزئیدون راضی نمود و پوزئیدون نیز به عنوان پاداش عمل او، دلفین را به صورت فلکی تبدیل کرد او را در آسمان جای داد.
آمفیتریت بانویی آرام و سربه زیر بود به گونه‌ای که هیچگاه رابطهٔ همسرش با زنان دیگر را به روی او نیاورد، تنها یکبار و زمانی که زیبایی معشوقهٔ جدید پوزئیدون را زبانزد دید به او حسادت ورزید و حسادتش سبب شد که سیلا (معشوقهٔ پوزئیدون) الههٔ چشمه‌ها تبدیل به پیرزنی زشت شود.
آمفیتریت برای شوهر خود سه فرزند با نام‌های تریتون، روده و بنتِسیکومه به دنیا آورد که هر سه را تریتون می‌نامند.

دیگر معشوقه‌ها

پوزئیدون همچنین مدوسا (یکی از گورگون) را نیز باردار نمود و دو فرزند بانام‌های کریسائور و پگاسوس (اسب بالدار) به دنیا آورد؛ و تجاوز به آیترا به دنیا آمدن تسئوس را به همراه داشت:او بعد از تجاوز به کاینئوس او را به درخواست خودش تبدیل به مرد کرد. پوزئیدون حتی با خواهر خودش دمتر رابطه عاشقانه داشته‌است و در حالی با او نزدیکی کرد که خود را به شکل اسب نر درآورده بود. همچنین وی با گایا درآمیخت و صاحب فرزندی به نام آنتیوس شد. با این حال پوزئیدون از الهه‌ها، حوری‌ها و زنان زمینی زیاد دیگری هم صاحب فرزند شد و حتی در روایتی آمده‌است که پوزئیدون در یکی از معابد مقدس «آتِنا» با مدوسا همبستر شده بود و به کفاره این گناه به قهر آتِنا دچار شد. یکی دیگر از عشق‌هایش اسکولا که مورد نفرت آمفیتریت بود و به دیوی تبدیل شد که ۶ سر و ۱۲ پا داشت و دیگری تورو بود که از رابطه‌اش با او صاحب سه فرزند به نام‌های پلیاس، نلئوس وآیترا شد؛ و همچنین وی با گایا و دمتر همبستر شد.

پوزئیدون و آتنا

یکی دیگر از داستان‌های بدنام پوزئیدون حاصل رقابت او با الههٔ عقل و خرد، آتنا، بر سر شهر آتن بود. پوزئیدون بعد از آتنا دومین ایزد پراهمیت در شهر آتن به‌شمار می‌رفت و برای فریفتن دل‌های مردم شهر، نیزهٔ سه شاخ خود را بر روی زمین پرتاب کرد و باعث به وجود آمدن بهار در آکروپولیس شد، اگرچه دست آخر آتنا به سبب دادن درخت زیتون به مردم آتن در این نبرد پیروز شد. پوزئیدون از این تصمیم خشمگین شد و دشت‌های آتن را غرق سیلاب کرد. سرانجام، آتنا و پوزئیدون با آمیختن نیروهای یکدیگر با هم متحد شدند. با وجود اینکه پوزئیدون خدای اسب‌ها بود، آتنا اولین ارابه را درست کرد. همچنین آتنا اولین کشتی را ساخت تا بر روی دریایی که پوزئیدون فرمانروای آن بود حرکت کند.

پرستش خدای دریاها

دریانوردان برای داشتن سفری مطمئن به او متکی بودند و او را پرستش می‌کردند و بسیاری از مردم اسب‌های خود را به نشانهٔ قدردانی و احترام به او با غرق کردن آن‌ها قربانی می‌کردند. او در اعماق اقیانوس‌ها در قصری ساخته شده از مرجان و جواهرات زندگی می‌کرد و سوار بر ارابه‌ای می‌شد که توسط هیپوکَمپِس‌ها کشیده می‌شدند. اما پوزئیدون بسیار بد خلق بود و خلق و خوی او گاهی اوقات منجر به خشونت‌هایی می‌گردید. هنگامی که از روحیه خوبی برخوردار بود، سرزمین‌های جدیدی در آب‌های آرام خلق می‌کرد و در مقابل وقتی خلق و خوی بدی داشت، نیزه سه‌شاخ خود را به طرف زمین پرتاب می‌کرد که باعث ایجاد زمین لرزه، چشمه‌های متلاطم، خسارت به کشتی‌ها و غرق شدن انسان‌ها می‌گردید. بر طبق نوشته‌های پوسانیاس، پوزئیدون قبل از آپولون، یکی از سرپرستاران پیشگوی معبد دلفی بود.

ساخت حصار تروا

هنگامی که هرا قصد کرد علیه زئوس توطئه کند، پوزئیدون به کمک او شتافت و زمانی که موفق نشدند، او محکوم شد تا به مدت یکسال همچون زمینیان و بر روی زمین زندگی کند. در همین زمان بود که پوزئیدون به ساخت حصاری به دور شهر تروا اقدام نمود. پوزئیدون با همکاری آپولون دیوارهای تروا را در ازای پاداشی برای شاه لائومدون ساختند و از این رو تروا، نپتونیا پرگاما نام گرفت. اما وقتی ساخت دیوار به اتمام رسید، لائومدون مزدشان را نپرداخت و حتی آن‌ها را تهدید کرد، چون به دیواری که یونانیان در اطراف کشتی خود ساخته بودند حسد می‌ورزید. پوزئیدون نیز در عوض هیولایی دریایی را به شهر فرستاد که لائومدون، دخترش هسیونه را به عنوان قربانی پیشکش هیولا کرد تا آن را ببلعد، اما هراکلس هسیونه را نجات داد و هیولا را از بین برد. در طرف دیگر آپولون نیز برای انتقام تروا را به طاعون مبتلا کرد.

جاه طلبی و اعمال پوزئیدون

از نظر هومر پوزئیدون بسیار اهمیت داشت و علت اصلی آن این بود که حتی با فرمان صریح زئوس به طرفداری از یونان مداخله کرد و نفرتش ناشی از بیگاری قبلی او و آپولون برای لائومِدون، پدر پریام بود. از آنجایی نفرت مانده بود که قرار بوده آپولو و پوزئیدون دربرابر اجرت، حصارهای شهر تروا را بسازند اما در پایان کار، لائومدون پاداش آن‌ها را نداد؛ آپولو ظاهراً رضایت داد زیرا بعدها در جنگ تروا از تروایی‌ها حمایت کرد. اما پوزئیدون که سنگدل تر بود نه تنها هیولایی دریایی فرستاد تا دختر لائومدون هیسونه را ببلعد، (اما هراکلس هیسونه را نجات داد و هیولا را از بین برد)؛ بلکه در تمام مدت جنگ تروایی‌ها را آزار داد.
پوزئیدون چند سرزمین را متعلق به خود می‌دانست و با خدایان دیگر بر سر این مناطق جنگ داشت به‌طور مثال: بر سر آتن وترویزِن با آتِنا درگیر شد؛ و همچنین با شاه کرت هم جنگی داشت. وقتی مینوس از وی گاوی به قصد قربانی خواست پوزئیدون قبول کرد و یکی از گاوهای زیبای دریایی خود را به او فرستاد. مینوس با دیدن گاو از قربانی کردن آن منصرف شد و ترجیح داد نزد خود نگه دارد؛ وقتی پوزئیدون از این مسئله با خبر گشت خشمگین شد و کاری کرد که همسر مینوس، پاسیفای به این گاو علاقه و شهوت بسیار پیدا کند. وقتی پوزئیدون در جنگی شرکت می‌کرد برادرش هادس می‌ترسید که زمین بر اثر زلزله‌ای که برادرش به راه می‌انداخت فرو بریزد و سقف جهان زیرین پایین بیاید.
پوزئیدون علاوه بر ویرانگری رحم هم داشت به‌طور مثال: تسالی را که دریاچهٔ عظیمی بود به سرزمین قابل سکونت تبدیل کرد. پوزئیدون به احترامی که علاوه بر دریا در خشکی می‌گذاشتند احترام قائل بود و او را در خشکی در بویوتیا وهم در دلفی پرستش می‌کردند. وی پرستشگاه بزرگی در پلوپونسوس و آرکادیا و در سونیوم داشت و البته کانون پرستش پوزئیدون ایستمیا بود که یکی از قلمروهای زمینی او به‌شمار می‌رفت؛ و می‌گویند قبل از آنکه آپولو صاحب معبد دلفی شود پوزئیدون به همراه گایا صاحب این معبد بود.
پوزئیدون یادآور قوچ هم نیز بوده زیرا وقتی که تِئوفانه را به دست آورد خود را به شکل قوچ درآورد و روایت کرده‌اند که تِئوفانه همان قوچ زرین را به دنیا آورد. همهٔ خدایان دریا قدرت تغییر شکل داشتند ولی پوزئیدون اسنان‌ها را هم تغییر شکل می‌داد، و پوزئیدون پسر خود کوکونوس را نیز رویین‌تن کرد.