پرسشنامه آنلاین

پرسشنامه آنلاین ابزاری اینترنتی است به منظور گردآوری داده‌های مربوط به پژوهش‌های میدانی. پرسشنامه یکی از ابزارهای اصلی گردآوری داده‌های پژوهشی در حوزه‌های مختلف به‌شمار می‌رود. در سال‌های گذشته پرسشنامه چاپی یکه‌تاز تحقیقات مبتنی بر پرسشنامه بوده‌است اما اخیراً با پیشرفت‌هایی که در محیط وب به وجود آمده است، ایجاد پرسشنامه‌های آنلاین مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌است که نسبت به نمونه‌های چاپی قابلیت‌های به مراتب بیشتری دارد.
به‌طور سنتی، جمع‌آوری داده‌ها به کمک پرسشنامه، به صورت حضوری و نیمه حضوری و با استفاده از کاغذ، ضبط مصاحبه و … همراه است. به این روش با دلیل به اتکا به کاغذ، تحقیق مداد-کاغذی یا تحقیق با پرسشنامه کاغذی (به انگلیسی: paper based questionnaire) گفته می‌شود. در مقابل این نوع گردآوری داده، استفاده از صفحات اینترنت وجود دارد. در این حالت شرکت‌کننده با استفاده از موس و کی بورد اقدام به پاسخگویی به پرسش‌ها می‌کند. اصطلاحاً به این روش پرسشنامه آنلاین (به انگلیسی: Online questionnaire)، یا پرسشنامه مبتنی بر وب (به انگلیسی: Web-Based questionnaire) گفته می‌شود. پرسشنامه آنلاین متفاوت از پرسشنامه‌ای است که صرفاً از طریق ایمیل ارسال می‌شود. در این حالت پژوهشگر پرسشنامه را درقالب فایل مایکروسافت آفیس ورد به ایمیل افراد شرکت‌کننده ارسال و از آن‌ها تقاضا می‌کند که پرسشنامه را تکمیل و با ایمیل به پژوهشگر عودت دهند در حالی که در حالت پرسشنامه آنلاین، پرسشنامه ابتدا در یک محیط‌نرم‌افزاری ایجاد می‌شود، لینک آن برای جامعه یا نمونه آماری ارسال می‌شود و پاسخ‌دهندگان پس از اتصال به اینترنت، می‌توانند به پرسش‌ها پاسخ می‌دهند. در این شیوه، داده‌ها به صورت آنی در پایگاه داده ثبت می‌شود و نیازی به ورود دستی داده‌ها توسط محقق نیست.
در زبان فارسی عباراتی همچون پرسشنامه اینترنتی، نظرسنجی آنلاین، پرسشنامه الکترونیکی، نظرسنجی اینترنتی، پیمایش آنلاین(Online Surveys) و مطالعه آنلاین معادل پرسشنامه آنلاین بکار می‌روند.

مزایای پرسشنامه آنلاین

استفاده از پرسشنامه آنلاین در مقایسه با ارسال پستی پرسشنامه‌های کاغذی، مصاحبه/پرسشگری رو در رو یا تلفنی، ارسال فایل پرسشنامه از طریق ایمیل مزایای فراوانی دارد. از جمله:
- انعطاف‌پذیری: انواع پرسش‌های قابل ارائه در پرسشنامه آنلاین انعطاف بیشتری نسبت به نمونه‌های چاپی دارد. (شامل چک باکس‌ها، دکمه‌های رادیویی، منوهای باز شونده و…)
- سرعت: سرعت ارسال پرسشنامه و دریافت پاسخ‌ها در پرسشنامه‌های آنلاین بیشتر از نمونه‌های چاپی است.
- مقرون به صرفه بودن: پرسشنامه آنلاین ارزان‌تر از پرسشنامه چاپی است (هزینه کاغذ و چاپ و تکثیر و پست وجود ندارد).
- صرفه جویی در زمان: مدت زمان لازم برای تحلیل اطلاعات کمتر است. چرا که پاسخ‌ها در پایگاه داده طراح پرسشنامه قرار می‌گیرند و نیازی به ورود اطلاعات به صورت دستی نیست.
- سهولت تصحیح: تصحیح خطاها در پرسشنامه آنلاین راحت‌تر است. چرا که طراح پرسشنامه پس از تصحیح خطا نیاز به چاپ مجدد پرسشنامه ندارد.
- دقت: یکی از مهم‌ترین خطاهایی که در هر تحقیق اتفاق می‌افتد خطاهای انسانی هستند و بخشی از این خطاها هنگام ورود داده‌های پرسشنامه کاغذی به نرم‌افزارهای آماری روی می‌دهد. در پرسشنامه آنلاین این خطا عملاً منتفی است.
- دامنه جغرافیایی نامحدود و توزیع آسان پرسشنامه
- جذابیت در پاسخگویی: آمارها نشان می‌دهند نرخ پاسخگویی به پرسشنامه‌های آنلاین با پرسشنامه‌های کاغذی برابری می‌کند.
- خصوصی شدن و اطمینان: پر شدن پرسشنامه‌ها به صورت آنلاین می‌تواند مجهول ماندن مشخصات پاسخ‌دهنده را تضمین کند.
- داده‌پردازی بهینه: داده‌هایی که توسط پرسشنامه آنلاین گردآوری می‌شوند به راحتی قابل استفاده در انواع نرم‌افزارهای آماری از جمله Excel, SPSS و لیزرل است

طراحی پرسشنامه آنلاین

طراحی پرسشنامه با در نظر داشتن اهداف تحقیق یا مسایل کسب‌وکار آغاز می‌شود. بر این اساس اجزای پرسشنامه آنلاین شکل می‌گیرند. این اجزا عبارتند از:
- مقدمه: پرسشنامه با معرفی مختصری از اهداف تحقیق آغاز می‌شود.
- سوال‌های غربالگری: اطلاعات جمعیت‌شناختی و سایر اطلاعاتی که برای اطمینان از انطباق پاسخ‌دهندگان با جامعه یا نمونه آماری دریافت می‌شود.
- بخش اصلی: پرسش‌های اصلی پرسشنامه که برگرفته از اهداف تحقیق هستند.
- نظرات نهایی: پرسش‌هایی برای دریافت اطلاعات از جامعه یا نمونه آماری که در قالب بخش اصلی مطرح نشده‌است.
- موخره: در پایان پرسشنامه تشکر مختصری از پاسخ دهندگان به عمل آید.
در هنگام طراحی پرسشنامه آنلاین بایستی انواع سوالات قابل طراحی مدنظر قرار گیرد تا با توجه به نوع سؤال بهترین آن‌ها انتخاب شود. متداول‌ترین پرسش‌ها در پرسشنامه آنلاین عبارتند از:
- دکمه‌های رادیویی (انتخاب یک گزینه از میان چند گزینه): در این پرسش‌ها فقط یک گزینه می‌تواند انتخاب شود و نباید یکی از گزینه‌ها از قبل انتخاب شده باشند.
- چک باکس‌ها(انتخاب چند گزینه از میان چند گزینه): پاسخ دهنده قادر است بیش از یک پاسخ را انتخاب کند بنابراین در دستورالعمل پاسخگویی باید به این نکته اشاره شود.
- لیست بازشو: برای پاسخ دادن به این سؤال پاسخ دهنده باید بر روی فلش مقابل آن کلیک کند تا از بین گزینه‌هایی که نمایش داده می‌شود یکی را انتخاب کند. این نوع سؤالات برای مواردی که پاسخ‌ها لیست بلند بالایی را شامل می‌شوند مناسب است (مانند نام کشورها).
- پرسش‌های باز: در این نوع سؤالات پاسخ دهنده قادر است جواب خود را تایپ کند.

ارسال پرسشنامه آنلاین

پرسشنامه طراحی شده را به روش‌های مختلف می‌توان برای پاسخ دهندگان ارسال کرد. برای مثال می‌توان لینک پرسشنامه را ایمیل کرد یا از شبکه‌های اجتماعی مثل فیسبوک، تلگرام، لینکدین و ... استفاده کرد.

معایب پرسشنامه آنلاین

پرسشنامه آنلاین نیز مانند هر ابزار دیگر معایب خود را دارد. برخی از معایب پرسشنامه آنلاین عبارتند از:
- همگان به اینترنت دسترسی ندارند و این امر ممکن است پاسخ‌ها را محدود می‌کند؛ بسیاری از اشخاص حاضر به پر کردن پرسشنامه به صورت آنلاین نیستند؛ مطالعات نشان داده است افرادی که به پرسشنامه آنلاین پاسخ می‌دهند عموماً جوانان هستند.