پیوریتن‌ها

پیوریتن‌ها (به انگلیسی: Puritans) یا پارسایان گروهی از پروتستان‌های اصلاح شده انگلیسی در سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی بود که پشتیبان پالودن کلیسای انگلستان از هر گونه رسم کاتولیک رومی بودند و اعتقاد داشتند که کلیسای انگلستان تنها به‌طور جزئی اصلاح شده‌است. پیوریتنیسم به این معنا از سوی برخی از بازگشت روحانیون تبعید شده در دورهٔ ماری اول، کوتاه مدتی پس از جلوس الیزابت یکم در سال ۱۵۵۸، به عنوان جنبشی فعال در درون کلیسای انگلستان، بنیان نهاده شد.
این اندیشه در پی اصلاحات دینی الیزابت نخست رخ داد و دو بعد سیاسی و دینی را در بر می‌گرفت. در بعد سیاسی این جنبش به جایی نینجامید. آنان که اصلاحات در کلیسای انگلستان نابسنده می‌دانستند و بر زدودن همه سنت‌های کلیسای کاتولیک روم پامی‌فشردند به ستیز با باورهای کلیسای انگلستان برخاستند.
پیوریتن‌ها به انجیل استناد داشتند و از باورهای آن‌ها می‌توان به پاسداری از جایگاه اجتماعی مردان و زنان و سهمشان از گناه اصلی در باورهای مسیحی نام برد. برپایهٔ اندیشه‌های ایشان دختران از گناهی که حوا مرتکب شده‌بود ارث می‌برند.
پیوریتن‌ها بر این باور بودند که حال که خدا گروهی را فرادست گروه دیگر گذارده، پس این فرودستی باید در جامعه رعایت شود و فرودستان فرمان‌بردار فرادستان باشند. سختگیری‌ها بر پیوریتن‌ها در انگلستان، به کوچیدنشان به آمریکا انجامید و با کوچ گستردهٔ پیروان این مکتب، پای این کیش به آمریکا هم گشوده شد و نوآبادهای انگلیسی کانون پیوریتن‌ها شدند.

پیشینه

برآمدن پیوریتنان ریشه در رخ‌دادهای انگلستانِ میانه سده ۱۶ام دارد. جنبش اصلاح دین که چندی بود به انگلستان نیز راه یافته بود، با کشاکش هنری هشتم با پاپ و فرازونشیب‌های سیاسی روزگار او، با سیاست پیوند خورد. پس از هنری، با بر تخت نشستن ادوارد ششم، زمینه گسترش باورهای پروتستانی بیش از پیش فراهم آمد. اما با روی کار آمدن خواهرش، مریِ نخست، ورق برگشت. ملکه مری بر خلاف رویه پدر و برادر ش، پشتیبان تمام قد کلیسای کاتولیک در انگلستان شد. اصلاح‌طلبان و دگراندیشان را به بهانه ارتداد و کفر یا کشت یا زنده در آتش انداخت. هر که از این مهلکه جان به در برد، ناگزیر راه تبعید در پیش‌گرفت. در این میان،‌گذار برخی از تبعیدیان به ژنو و کلیسای منضبط ژان کالون افتاد.
در ۱۵۵۸ ملکه مری درگذشت. اصلاح‌طلبان بر تخت نشستن خواهرش الیزابتِ نخست را فرصتی یافتند تا جان تازه‌ای در کالبد بی‌جان اصلاحات بدمند. اما او رویه‌ای میانه‌روانه در پیش گرفت و همین آنانی را که در پی اصلاحات گسترده بودند ناامید کرد. او توانست پارلمان را همراه خود کند و برپا داشتن کلیسای انگلستان را به تصویب برساند و استوار کند. در این میان پیوریتن‌ها بر زدودن کلیسای انگلستان از هر گونه نشانه و نفوذ کلیسای کاتولیک پا می‌فشردند. نام پیوریتن از همین‌جا بر آنان نهاده شد، هنگامی که بحث بر سر ردای کشیشان بالا گرفت. پیوریتنان که نتوانسته بودند حرف شان را در پارلمان بر کرسی بنشانند همت بر تبلیغ گماشتند و همانا کامیاب شدند و کامیابی شان را وام‌دار کوشش‌های بسیار و پشتیبانان شان در میان نخبگان و در پارلمان و تسلط شان بر کرسی‌های دانشگاه آکسفورد و دانشگاه کمبریج بودند. دو کتاب کتاب مقدس ژنو و شهیدان جان فاکس پرخواننده‌ترین کتاب‌های روزگار الیزابت بودند.
ملکه بی آن که فرزندی داشته باشد در ۱۶۰۳ درگذشت. نزدیک‌ترین خویش ملکه، نواده عمه اش، جمیز استوارت، پادشاه اسکاتلند بود که با آموزه‌های کالونیستی بزرگ شده بود. این بار نیز پیوریتنان به بر تخت نشستن جمیز امید بستند. اما او نیز رویه الیزابت را در برکشیدن و ایستاندن کلیسای انگلستان پیش برد و اصلاح دین و زدودن نفوذ کلیسای کاتولیک روم را پی گرفت؛ اما نه چندان که پیوریتن‌ها را خرسند کند. کم‌زنی جیمز به پیوریتنان در همایش بارگاه همتپتون به سال ۱۶۰۴، اعتراض ایشان را در پی آورد. «نه شاه، نه اسقف» شد شعار پیوریتنان. شاه نیز بسیاری از ایشان را از منصب‌هایی که داشتند برکنار کرد. اما جانشینان جیمز، حتی به همین اندازه نیز به اصلاح دین چندان رغبتی نداشتند. دودمان استوارت، پس از جیمزِ نخست، رفته رفته جانب کاتولیک‌ها را گرفتند و بازگشت به سنت‌های پیشین را در دستور کار گذاردند.
گرایش پادشاهان دودمان استوارت به کلیسای کاتولیک، بسیاری از پیوریتنان را از پی گرفتن اصلاحات مذهبی در انگلستان ناامید کرد و نگاه‌شان را به سرزمینی نو گرداند. آنان به این نتیجه رسیدند که آیین‌ها و باورهای شان را در نوآبادهای آن سوی اقیانوس اطلس و به دور از نفوذ کلیسای کاتولیک و فشار شاهان استوارت بگسترند. برخی ثروت‌مندان پیوریتن در ماساچوست شرکت ماساچوست بی (شاخاب ماساچوست) را پایه گذاشتند تا زمینه زندگی پیروان پیوریتن را در سرزمین‌های تازه فراهم آورند. در مارس ۱۶۳۰، با سرمایه شرکت بی، هفده کشتی از لندن آهنگ نوانگلستان در آن سوی اطلس کردند تا به رهبری وکیلی با نام جان وینثرپ، نوآبادی بر پایه باورهای پیوریتن بسازند.
آنان بر آن بودند تا 'شهری بر فراز کوه' بسازند که نمونه‌ای باشد از نیک‌رفتاری و پاک‌دینی برای همه جهان، به ویژه پادشاهان استوارت. از ۱۶۳۰ تا ۱۶۴۳ نزدیک به ۹۰۰۰ پیوریتن به این نوآباد کوچیدند. کوچ پیوریتنان بسیار پرشتاب‌تر از کوچ دیگر گروه‌ها در آن زمان بود. آنان کلیساها و مدرسه‌های شان را در شهرک‌ها و کشتزارهایی که در نوانگلستان پایه گذاشتند همه جا گستردند. پیوریتنان انواع گوناگون غله را می‌کشتند و علاوه بر این، برخورداری از دریا و صید ماهی به بالا رفتن سطح زندگی شان انجامید و انباشت سرمایه را در پی آورد.

باورها و آیین‌ها

پیوریتن‌ها گروهی بودند که پس از توافق اصلاح دین در آغاز پادشاهی ملکه الیزابت، در پی زدودن کلیسای انگلستان از بازمانده نشانه‌های پاپی و هر چه به کلیسای کاتولیک روم امکان نفوذ می‌داد، بودند. پیوریتن‌ها در سده ۱۷ام به پافشاری شان بر اخلاق و جدیت شان در دین آوازه داشتند و همین، همه شیوه زندگی شان را شکل داد. آنان برای ساختن الگوی زندگی شان برای همهٔ جهان، در پی اصلاح کلیسا بودند. تلاش‌های شان برای تغییر میهن شان هم به دومین جنگ داخلی انگلستان دامن زد و هم به پایه گذاشتن نوآبادها در آمریکا.