فرستادن دانشجو به خارج در ایران

از اوایل دورهٔ قاجار و پس از جنگ‌های ایران و روسیه، سردمداران ایران متوجه عقب‌ماندگی ایران از کشورهای اروپایی در زمینهٔ علم و صنعت شدند و افرادی را برای یاد گرفتن علوم و فنون به فرنگ فرستادند.
بعدها نیز این امر ادامه پیدا کرد و برتری علمی و فنی غرب نسبت به ایران باعث شد که دانشجویان برای تحصیلات دانشگاهی به کشورهای خارجی (از جمله آمریکای شمالی و اروپای غربی) فرستاده شوند.
برخی منتقدان گفته‌اند که این دانشجویان فرنگ‌رفته علاوه بر علم و فنونی که آموختند فرهنگ و آداب غربی را که سنخیتی با جامعهٔ ایران نداشت را نیز همراه خود به ایران آوردند که اثرات سوئی را در جامعهٔ ایران در پی داشت.

آغاز فرستادن دانشجو به اروپا [تحقیق دست‌اول؟]

در دورهٔ صفوی به دلیل دشمنی ایران و اروپا با امپراتوری عثمانی، نوعی نزدیکی و ارتباط میان ایران و کشورهای اروپایی برقرار شد. برای نخستین بار شاه عباس دوم که دلبستهٔ نقاشی اروپایی شده بود در سال ۱۰۵۲ چند تن را برای یادگیری این هنر به رم فرستاد. از جملهٔ این افراد، محمد زمان فرزند حاجی یوسف است که سبک نقاشی ایران را دگرگون کرد و سبک اروپایی واقعگرا و طبیعی را وارد ایران کرد. پس از این کار تا زمان فتحعلی شاه قاجار به دلیل نابه‌سامانی اوضاع ایران، در زمینهٔ فرستادن دانشجو به خارج اقدامی صورت نگرفت.

اعزام دانشجو در زمان قاجار

در دورهٔ قاجار و پس از جنگ‌های ایران و روسیه، سیاستمداران ایرانی متوجه عقب‌ماندگی ایران از کشورهای اروپایی در زمینهٔ علم و صنعت شدند و افرادی را برای فراگیری علوم و فنون به فرنگ فرستادند.
در سال ۱۱۹۰ خورشیدی، عباس میرزا به توصیهٔ میرزا بزرگ قائم مقام (پدر قائم مقام فراهانی)، دو تن را برای آموختن نقاشی و پزشکی به انگلستان فرستاد، این دو تن محمدکاظم فرزند نقاش‌باشی دستگاه نایب السلطنه و حاجی بابا فرزند یکی از سرداران درگذشته عباس میرزا بودند که به همراه وزیرمختار انگلستان به لندن فرستاده شدند. در سال ۱۱۹۴ عباس میرزا، پنج تن را به همراه کلنل دارسی به انگلستان فرستاد، این افراد عبارت بودند از: میرزا صالح شیرازی کازرونی برای یادگیری زبانهای خارجی (فرانسوی، انگلیسی و لاتین) - میرزا سید جعفر برای طب (پزشکی) - میرزا رضا برای مهندسی توپخانه - استاد محمدعلی چخماق‌ساز برای قفل و کلید سازی.
در سال ۱۲۳۰ مدرسهٔ دارالفنون به کوشش امیرکبیر ساخته شد و دیگر اعزام‌شوندگان به خارج ناچار به گذراندن دوره‌های اولیهٔ تحصیل در خارج نبودند و می‌توانستند تحصیلاتشان را تا حد متوسطه در ایران انجام دهند.
گفتنی است که مقصد بیشتر دانشجویان در زمان قاجار و رضا شاه، فرانسه بوده است.

وقفهٔ ۵۳ ساله

از سال ۱۲۳۷ که ۴۲ تن (که بیشترشان دانش‌آموختگان دارالفنون بودند) تا سال ۱۲۹۰ از سوی دولت کسی برای تحصیلات عالی به خارج فرستاده نشد که دلیل آن استبداد ناصرالدین شاه و نگرانی وی از افکار آزادی‌خواهانهٔ کسانی بود که فرنگ بازمی‌گشتند و همچنین نگرانی مردم از لامذهب شدن و افکار فرنگی‌مابانه از فرنگ برگشتگان بود. در دورهٔ مظفرالدین شاه (۱۲۷۵ تا ۱۲۸۵) هم به دلیل ضعف دولت و نابه‌سامانی اوضاع دربارهٔ فرستادن دانشجو به خارج عملی صورت نگرفت تا اینکه در پی انقلاب مشروطه (۶-۱۲۸۵) و احساس نیاز به تحول در کشور، در سال ۱۲۹۰ افرادی برای تحصیل از سوی دولت به خارج فرستاده شدند.

قوانین کنونی بورسیهٔ خارج از کشور

اکنون معمولاً در سطح تحصیلات تکمیلی، دانشجویان به عنوان بورسیه به خارج از کشور فرستاده می‌شوند.
براساس دستورالعمل اداره کل بورس وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ایران، نفرات اول تا سوم دانش‌آموختگان دورهٔ کارشناسی ارشد، دانشجویان نمونه کشوری در دورهٔ کارشناسی ارشد برابر با آیین‌نامه انتخاب دانشجویان نمونه با تأیید معاونت دانشجویی وزارت علوم یا معاونت آموزشی وزارت بهداشت، داشتن کتب تألیفی یا ترجمه شده در زمینه‌های علمی، دارا بودن دست‌کم یک مقاله چاپ شده در مجله‌های علمی-پژوهشی داخل یا خارج از کشور در زمینه‌های علمی، دارا بودن گواهی مجری بودن در انجام طرح‌های تحقیقاتی کاربردی پایان‌یافته مورد نیاز کشور و نیز مخترعان و مکتشفان که اختراعات و اکتشافات آنان در سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی به ثبت رسیده باشد، برگزیدگان رتبه‌های اول تا سوم جشنواره‌های خوازمی، فارابی و رازی، ارائه‌دهندگان پیشنهاد سبک‌های هنری کاربردی با تأیید از مراجع ذیربط و مربیان آموزشی و پژوهشی می‌توانند در فراخوان بورس تحصیل خارج از ایران ثبت‌نام کنند.