بینایی‌سنجی

بینایی‌سنجی یا اپتومتری (به انگلیسی: optometry) یک قسمت از معاینات کامل (چند قسمتی) چشم محسوب می‌شود و شامل اخذ پیشینه بینایی، «سنجش حدت بینایی،» ارزیابی ریفرکشن، ارزیابی دید دوچشمی، تطابق و حرکات چشمی، دید رنگ، غربالگری و ارزیابی داده‌ها می‌باشد به عبارت دیگر بینایی‌سنجی بررسی دید و ساختارهای مربوط به آن است برای کشف اختلالات بینایی و تجویز عدسی‌های مناسب یا دیگر وسایل کمک‌کننده به بینایی یا تمرین‌های چشمی برای جبران کاستی‌های دید. بینایی‌سنجی علم مراقبت‌های بینایی است و آموزش دیدگان این رشته به عنوان پیشگامان مراقبت بهداشت چشم مسئولیت حفظ و سلامت بینایی را بر عهده دارند. سازمان بهداشت جهانی اپتومتری را مراقبین اولیه سلامت چشم می‌داند. به این معنا که یک بیمار چشم در آغاز باید توسط یک بینایی‌سنج (اپتومتریست) معاینه شود تا اگر دچار عیوب انکساری و اختلالات دید دو چشمی انحرافات عضلانی انکسار چشم و مواردی از این قبیل بود توسط اپتومتریست درمان گردد و در غیر این صورت به جراح چشم ارجاع داده می‌شود. معادل فارسی اپتومتری، بینایی سنجی است، در واقع ترجمه لغت به لغت اپتومتری می‌باشد و با توجه به گستردگی این رشته و شرح وظایف آن معادل دقیقی محسوب نمی‌شود.

تاریخچه اپتومتری در جهان

تاریخ اپتومتری به پیشرفت در دانش بینایی‌شناسی، بخش‌هایی از دانش پزشکی، میکرب‌شناسی، فیزیولوژی، دانش اپتیک، و ابزارهای وابسته به دانش اپتیک، تکنیک‌های تصویربرداری و سایر حرفه‌های مراقبت از چشم گره خورده‌است. تاریخ بینایی سنجی را می‌توان تا مطالعات ابتدایی انجام شده در زمینه اپتیک تشکیل تصویر در چشم دنبال کرد. ریشه‌های علم بینایی سنجی به چند هزار سال قبل از میلاد مسیح بر می‌گردد که از وجود عدسی‌ها در تزئینات استفاده می‌شده‌است. البته کاملاً نامشخص است که اولین عینک در چه زمانی پدید آمده‌است دانشمند انگلیسی و تاریخ‌شناس ژوزف نیدهام در کتاب علم و تمدن در چین در مورد ادعاهایی صحبت کرد که عینک در چین به وجود آمده‌است. او اعتقاد داشت این علم در چین در سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۷۰۰ میلادی انجام گرفته‌است اگر چه شاهدی بر مدعای خودش نداشت و حتی بعضی منابع اعتقاد دارند که در آن سال‌ها عینک به چین وارد شده بود.
تحقیقاتی که دیوید گاس در آمریکا انجام داد نشان می‌دهد که در اواخر قرن سیزدهم دست نوشته‌هایی در ایتالیا کشف شده‌است که دقیقاً این جمله نوشته شده بود «هنوز بیست سال نیست که هنر ساختن عینک را کشف کرده‌ایم».
در سال ۱۹۰۷ پروفسور برتولد لوفر پاتولوژیست آلمانی-آمریکایی بیان کرد که قدمت ساخت عینک در هند بیشتر از اروپا است. به هر حال منابع متفاوت اظهارات متفاوتی در زمینه ساخت و کشف عینک دارند ولی آنچه مسلم است این است که قدمت عینک حداقل به بیش از هفتصد سال پیش بر می‌گردد. بنتیو دازا کتابی را در سال ۱۶۲۳ چاپ کرد که طرز ساختن و استفاده از عینک را بیان کرد. در سال ۱۹۶۲ ویلیام مولینیوکس کتابی را در مورد نورشناسی و لنزها نوشت و عیب‌های میوپیا و مشکلات مرتبط با نزدیک بینی را در آن اشاره کرده‌است. کپلر کشف کرد که رتینا باعث به وجود آمدن بینایی می‌شود. از سال ۱۷۷۳ تا حدود ۱۸۲۹ توماس یانگ ناتوانی آستیگماتیسم را کشف کرد و جورج بیدل عینک‌هایی را طراحی کرد برای تصحیح مشکلاتی که لنزهای اسفرولیندریکال را شامل می‌شدند. به صورت کلی در اوایل قرن ۲۱ این رشته به عنوان یک رشته مورد پذیرش در همه دنیا در نظر گرفته می‌شود.

اپتومتری در ایران

اپتومتری در ایران در مقاطع تحصیلی کارشناسی کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی (Ph.D) ارائه می‌شود فارغ التحصیلان این دوره به عنوان یک کارشناس حرفه‌ای می‌توانند به‌طور مستقل به فعالیت‌های کلینیکی در زمینه عیوب انکساری و بینایی بپردازند و دفتر کار مستقل برای معاینه بینایی تأسیس نمایند. پس از دوره کارشناسی، آن دسته از دانش‌آموختگان که علاقه‌مند به ادامه تحصیل در زمینه پژوهش‌های بینایی سنجی و علوم بینایی هستند می‌توانند در دوره دو ساله کارشناسی ارشد شرکت نمایند و پس از گذراندن این دوره موفق به اخذ کارشناسی ارشد رشته بینایی سنجی گردند. آن دسته از فارغ التحصیلان دوره کارشناسی ارشد که علاقه‌مند به پژوهش تخصصی در زمینه علوم بینایی هستند یا مایل به تدریس به عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی می‌باشند می‌توانند در دوره دکتری تخصصی ادامه تحصیل دهند. آموزش دوره‌های کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی در ایران در حال حاضر جنبه پژوهشی دارد.

اپتومتری در آمریکا

تاریخ بینایی سنجی در آمریکا سه روز بزرگ را هرگز از خاطر نخواهد برد، روزی که مقطع تحصیلی بینایی سنجی به OD ارتقا یافت، روزی که در ایالت اوکلاهاما مجوز جراحی به دکترای حرفه‌ای بینایی سنجی داده شد و روزی که ایالت کنتاکی بعد از حدود ده سال، تبدیل به دومین ایالتی شد که دکترای حرفه‌ای بینایی سنجی در آن حق انجام جراحی سطحی قرنیه و از جمله جراحی لازک LASEK را دارند.

قانون اکلاهما

در سال ۱۹۹۸، حوزه اختیارات دکترای حرفه‌ای اپتومتری (OD) اکلاهما گسترش پیدا نمود و آن‌ها اجازه انجام  جراحی لیزری (به استثنای LASIK و لیزر رتین و جراحی زیبایی پلک) و جراحی‌هایی مانند درآوردن اجسام خارجی از چشم را یافتند
.
موارد منع جراحی عبارت هستند از تخلیه چشم، برش و شکافتن full thickness قرنیه، پیوند قرنیه، جراحی مستلزم برش عنبیه و جسم مژگانی، diathermy عنبیه، cyrotherapy عنبیه، جراحی مستلزم برش ویتره، جراحی مستلزم برش شبکیه، خارج کردن عدسی چشم، کار گذاشتن درون‌کاشت داخل چشمی، جراحی عضلات خارج چشمی، جراحی برشی پلک، جراحی استخوان اربیت، برش و شکافتن دستگاه اشکی (غیر از پروب زدن و اعمال مربوط به آن) و full thickness Conjuntivoplasty. در سال ۲۰۰۴، اپتومتریستها اجازه انجام پاره‌ای از جراحی‌های دیگر را نیز یافتند. علی‌رغم مخالفت‌های American Osteopathic Association of, American Academy of Ophthalmology, American Medical Association و American College of Surgeons اجرای این قانون متوقف نشد و اپتومتریستها عملاً نشان دادن که توانایی و شایستگی دریافت این اختیارات را داشته‌اند.

تحولات در ویرجینیای غربی

پس از ایالت کنتاکی، ایالت ویرجینیای غربی نیز طی قانونی حق تعیین شرح وظائف بینایی سنجی برحسب آموزش‌های انجام شده در دانشکده‌های بینایی‌سنجی را به بورد بینایی‌سنجی این ایالت (West Virginia Board of Optometry) سپرد. همچنین مسئولیت تعیین داروها و روش‌های رساندن دارو به بدن هم به این بورد واگذار شد و دکترای حرفه‌ای بینایی سنجی هم‌اکنون مجاز به سفارش تعدادی از آزمایش‌های پزشکی هستند.
ادامه فعالیت دکترای حرفه‌ای بینایی سنجی
تلاشهایی برای شرح وظائف و اختیارات دکترای حرفه‌ای بینایی سنجی در ایالات متحده در جریان است. اکنون ایالتهای تگزاس و نبراسکا و کارولینای جنوبی نیز خواستار تغییر دامنه اختیارات دکترای حرفه‌ای بینایی سنجی شده‌اند.