خانبابا بیانی

زندگی‌نامه

به سال ۱۲۸۸ خورشیدی در همدان زاده شد. تحصیلات متوسطه را در دارالفنون گذراند و سپس برای تحصیلات تکمیلی به دارالمعلمین عالی رفت. او جزو نخستین گروه از محصلانی بود که پس از پایان دوره سربازی به خارج از کشور فرستاده و در دانشگاه سوربن پاریس مشغول به تحصیل شد.در همین دوره بود که با ملک‌زاده ازدواج کرد و فردای بعد از ازدواج به اتفاق از ایران رفتند. هر دو پس از چهار سال به ایران بازگشتند، دکتر خانبابا بیانی در رشته تاریخ از کشور فرانسه دکترای دولتی گرفت و بلافاصله پس از ورود به ایران در سال 1316، در دانشگاه تهران که تازه تأسیس یافته بود به تدریس در رشته تاریخ مشغول شد.

به سال ۱۳۲۱ به درجه استادی رسید و به معاونت دانشکدهی ادبیات و دانشسرای عالی رسید و از آن پس در سمت‌های گوناگون مشغول خدمت به فرهنگ ایران شد.

تا سال 1355 دکتر بیانی به تدریس در دانشگاه مشغول بود. در کنار تدریس در کارهای اجرایی نیز فعالیت داشت. او تمام عمر خود را صرف خدمت به فرهنگ کرد، کتاب می نوشت ، تدریس یا تأسیس می¬کرد.
در ۳۳ سالگی و درست پس از آشفتگی تبریز به‌دست فرقه دموکرات مامور تأسیس دانشگاه تبریز می‌شود و آن را دانشکده به دانشکده می‌سازد. او حتی برای راه‌اندازی درس آناتومی در دانشکده پزشکی -که روحانیان آن را شرعی نمی‌دانستند- فتوا جمع‌آوری می‌کند. دانشگاه ۱۳۲۶ آغاز به کار می‌کند و پس از فارغ‌التحصیلی نخستین دوره، دکتر بیانی آنجا را در ۱۳۲۹ ترک می‌کند.

او سپس به ریاست دانشسرای عالی (تربیت معلم امروزی) رسیده و با تلاش خود و بردن لایحه‌ای به مجلس آن را مستقل می‌کند و در راه‌اندازی آزمایشگاه‌های گوناگون برای آن بسیار تلاش می‌کند. دخترش شیرین بیانی در خاطره‌ای به یاد می‌آورد که پدرش روزی برای ناهار به منزل می‌رود و بسیار اندوهگین بوده‌است و پس از پرسش علت می‌شنود: "وقتی از در می‌آمدم بیرون، دیدم دانشجویی کنار جوی، دستمالش رو پهن کرده و مشغول خوردن نان و پنیر و خیار برای ناهار است. من خیلی ناراحت شدم. باید برای آن فکری بکنم" و با تلاش‌های او برای نخستین بار رستوران در دانشگاه ساخته می‌شود و گاهی هم خودش آنجا کنار دانشجویان غذا می‌خورد.

او سال ۱۳۴۲ کارهای اجرایی بیرون از دانشگاه تهران را رها کرده و به دانشگاه تهران بازمی‌گردد: دانشکده تاریخ را تأسیس کرده و کتاب‌خانه‌ای برای آن می‌سازد. او به سال ۱۳۵۵ بازنشسته می‌شود و پس از آن چند کتاب می‌نویسد: غائله‌ی آذربایجان، پنجاه سال دوره‌ی ناصری در شش جلد، پلیس جنوب.
او پس از بازنشستگی هم به‌صورت حق‌التدریس به آموزش مشغول بود. دکتر خانبابا بیانی پس از کنارگذاشتن آموزش به‌منظور سر و سامان دادن و تشکیل آرشیو وزارت امور خارجه به آنجا دعوت شد و سازمان بزرگ و منسجمی بنیان نهاد. او در بیان چگونگی پذیرش این سمت گفته بود: "حقیقت این است که برای انجام این مسئولیت مقداری هم فکر روزگار پیری را کردم تا در پیری بی‌ثمر نمانم". 

دکتر خانبابا بیانی در زندگی پر بار خود، با وجود همه¬ی سختی‌ها و ناملایمات که کم هم نبود، از پای ننشست و عمر خود را شبانه روز در راه اعتلای فرهنگ کشورش صرف کرد. 
سرانجام پس از بیش از نیم‌سده تلاش فرهنگی و خدمت به فرهنگ ایران در ۱۴ اسفند ۱۳۷۷ در تهران درگذشت.

عنوان‌ها و شغل‌ها

دانشیار دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی

دانشیار دانشکده حقوق

دانشیاردانشکده هنرهای زیبا

دانشیار دانشکده معقول و منقول

معاونت دانشکده ادبیات و دانشسرای عالی

مدیرکلی نگارش وزارت فرهنگ

بنیان‌گذاری دانشگاه تبریز به همراه دکتر حبیبی

ریاست دانشکده ادبیات تبریز

ریاست دانشگاه آذربایجان

مدیرکلی دانشگاه تهران

نماینده مردم همدان و تهران در مجلس سنا (دوره دوم و سوم)

معاونت نخست‌وزیر و ریاست اداره کل تبلیغات و انتشارات

ریاست دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران

ریاست دانشسرای عالی و مستقل کردن آن

معاونت دانشگاه تهران

بنیانگذاری و ریاست گروه تاریخ دانشگاه تهران

بنیانگذار و مسئول آرشیو وزارت امور خارجه