فرحزاد

تاریخچه

ده (روستای) فرحزاد در گذشته از جمله مناطقی بود که به صورت شبانه‌روزی حیات شهری در آن جریان داشته‌است، اما از زمانیکه جادهٔ امامزاده داود ساخته‌شد، این روستا که یکی از روستاهایی بود که مدخل ورودی محور امامزاده داود در قدیم می‌بود تقریباً کارکرد پیشین خود را از دست داد و اتوبان یادگار امام نیز به قسمی ساخته‌شد که عملاً محدودهٔ فرحزاد را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم کرد، و در نتیجه اتفاقاتی در این محله افتاد که سرانجامِ آن، تبدیل منطقهٔ فرحزاد به یک جزیره فراموش شده بود.

وضعیت خاص ساخت‌و سازها

به دلیل قرارگیری این رود دره در مجاورتِ دو گسلِ جدیِ در شهر تهران، در نتیجه مباحث تدقیق، و پدافند غیرعامل نیز برای طرح‌های آیندهٔ دیده‌شده برای این منطقه لحاظ خواهد شد. از جمله آنکه جهت نحوه و میزان بارگذاری فراتر از توان اکولوژیک رود دره و بافت پیرامونی و تأثیرات نامطلوبی که این کار خواهد داشت در دستور کار دبیرخانه کمیسیون ماده ۵ قرار داشته و پس از طی مراتب قانونی توسط شهرداری تهران، به جهت ملاحظات یکپارچگی محدوده‌های مذکور، جهت تصویب به شورای‌عالی شهرسازی و معماری می‌رود؛ و تدوین و اجرای برنامه عملیاتی و اولویت‌بندی اجرایی پیشگیری از تهدیدات زلزله و رانش زمین مد نظر است؛ و در خصوص باغات محدوده فرحزاد در هر پهنه و زیرپهنه ای که واقع شده باشند و با استناد به سند اصلی مصوب طرح جامع شهر تهران (۱۳۸۶) و ویژگی‌های محیط زیستی منحصر به فرد رود دره فرحزاد لازم گشته‌است که «هرگونه» ساختِ بنا یا حتی نوسازی، صرفاً در حد توان اکولوژیک منطقه باشد؛ و به منظور ملاحظه ویژگی‌های اکولوژیک و ضرورت‌های حاصل از مطالعات محیط زیست در خصوص جریان آب‌های زیرسطحی این منطقه لازم گشته‌است ضوابط ساخت یا نوسازی در کلیه پلاک‌های محدوده فرحزاد به نحوی اصلاح شود که «تعداد طبقات از سه طبقه بیشتر نباشد»؛ و در خصوص احداث زیرزمین نیز احداث زیر زمین بیشتر از یک طبقه توصیه نشده‌است.

امامزاده صالح (فرحزاد)

سید محمد تقی مصطفوی دربارهٔ امامزاده صالح می‌نویسد: 
«بنای امامزاده در سال ۹۸۶قمری یعنی سال دوم سلطنت سلطان محمد پدر شاه عباس ساخته شده‌است، و نسب صاحب مرقد که در زیارت نامه ذکر شده او را پسر امام زین العابدین معرفی می‌کند.»
امامزاده دیگری در منتهی‌الیه شمالی فرحزاد است، که به «امامزاده ابوطالب» خوانده می‌شود. بخشی از ساختمان آن مربوط به دوره فتحعلی شاه یا محمد شاه است و قسمت دیگری از آن بنا به دوره ناصرالدین شاه تعلق دارد.

مش محمدعلی عاشق بود

تصویر «مش محمدعلی» از ذهن اهالی فرحزاد به این زودیها پاک نمی‌شود. تصویر آخرین خادم امامزاده صالح (ع) که در شمال امامزاده زندگی می‌کرد. «مش محمدعلی عاشق امامزاده بود و برای خدمت به عشقش دستمزدی نمی‌گرفت. او زمانی خادم اینجا بود که اطراف امامزاده تمام زمین خالی و کشاوررزی قرار داشت. غروبها اهالی می‌ترسیدند اطراف امامزاده بروند، چون امکان داشت که گرگ آنها را بدرد. جمعیت فرحزاد هم به ۴۰ خانوار نمی‌رسید اما «مش محمد علی» صبح زود هنوز هوا گرگ و میش نشده به سمت امامزاده حرکت می‌کرد. تابستانها را همراه خانوادهاش در مقبره حاج سلیمان (کدخدای ده) می‌گذراند. پس از فوت او، همسرش هاجرخانم خادم امامزاده شد. «الهه شهرکی» یکی از زوار محلی امامزاده دربارهٔ هاجر خانم می‌گوید که زمستانها در حوض آبی وسط حیاط امامزاده درپوشی می‌گذاشت تا ماهیهای قرمز امامزاده از سرما یخ نزنند. حالا هم امامزاده ۲ خادم ثابت خانم، ۶ خادم ثابت آقا و ۲۵ خادم افتخاری خانم و ۷۴ خادم افتخاری آقا و ۲ کفشدار دارد.

فرحزاد» در لغت

عباس اقبال آشتیانی دربارهٔ فرحزاد در «جغرافیای بلاد و نواحی» در مجله یادگار (سال اول) نوشته‌است: «فرح زاد در شمال غربی طهران بین تجریش و کن واقع است. نام این ده در کتاب «منتقله الطالبیه» آمده، اما به شکل فرزاد که املای قدیم آن فره زاد است. بعدها قیاس عامیانه «فره» را به «فرح» عربی مبدل ساخته و فره زاد و فرزاد را فرح زاد کرده‌است. مؤلف کتاب «منتقله الطالبیه» نام جمعی از سادات مهاجر را می‌برد که به این قریه پناهنده شده و در آنجا سکونت اختیار کرده بوده‌اند.»
در این کتاب این نام با دو ذال و به صورت فرذاذ نوشته شده.
فاضل معاصر سید حسن خرسان از این آبادی با نام فرازاذ یاد کرده‌است.
راقم گوید: «فره» (به فتح اول و شد دوم وهای ساکن) به معنای شأن و شوکت است؛ و «زاد» به معنای توشه است؛ و مجموع به معنای «توشه با عظمت» است.

وجه تسمیه فرحزاد

هرچند جمعی بر اساس نام مشهور امروزی این آبادی یعنی «فرحزاد» وجه تسمیه آن را به اشتباه، بدان سبب که جایی فرحبخش و خوش آب و هوا بوده‌است، منسوب به «فرح» دانسته‌اند، اما چنان‌که آمد، نام اصلی آن «فره زاد» بوده و به سبب پیدایش آب در آنجا آن را «توشه عظیم» شمرده‌اند.
ضرب‌المثل فارسی: تو بگو ف، من میرم فرحزاد!