باشگاه فوتبال استقلال تهران در رقابت‌های آسیایی

سال‌های نخست: ۴۸–۱۳۲۴

پیشینهٔ نخستین سفر تیم فوتبال باشگاه استقلال برای انجام یک بازی بیرون از ایران، به سال ۱۳۲۹ بازمی‌گردد که تیم تاج (نام پیشین استقلال) برای انجام دو بازی دوستانه در تورنمنت استقلال افغانستان به این کشور سفر کرد. این نخستین سفر برون‌مرزی یک باشگاه ایرانی تا آن هنگام بود. تاج در آن سفر تیم ملی فوتبال افغانستان را با نتیجه ۳ بر ۲ شکست داد و بازی برابر تیم دانشگاه کابل را واگذار کرد. در این سال‌ها ورزش فوتبال در آسیا هنوز جایگاه درخوری نداشت. رقابت‌های قاره‌ای فوتبال در این دوران محدود به رقابت تیم‌های ملی کشورها در بازی‌های آسیایی و جام ملت‌های آسیا می‌شد و برگزاری مسابقات باشگاهی چنان‌که در قاره‌های اروپا و آمریکای جنوبی انجام می‌گرفت، در این قاره مورد توجه نبود؛ بنابراین از سال ۱۳۲۹ و به مدت ۲۰ سال، سفرهای برون‌مرزی تیم فوتبال باشگاه تاج به حضور در تورنمنت‌های چندجانبه یا شرکت در دیدارهای دوستانه با تیم‌های خارجی مربوط می‌شد. از جملهٔ این تورنمنت‌های منطقه‌ای مسابقات جام میلز هندوستان بود که تیم تاج سه دوره در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱ در آن به قهرمانی رسید.

جام برندگان جام آسیا و میزبانی‌ها: ۸۱–۱۳۷۵

از سال ۱۹۹۱ میلادی (۱۳۷۰ خورشیدی) کنفدراسیون فوتبال آسیا یک جام قاره‌ای با نام جام برندگان جام آسیا مختص تیم‌های برنده جام حذفی کشورهای آسیایی برگزار کرد. این جام به مدت دوازده فصل برگزار شد و استقلال در دهه ۱۳۷۰ سه مرتبه به عنوان نماینده ایران در این مسابقات شرکت کرد اما هیچگاه نتوانست موفقیتی که در جام باشگاه‌های آسیا کسب کرده بود را در این مسابقات تکرار کند. نخستین حضور استقلال در این مسابقات در هفتمین دوره آن در سال ۱۳۷۵ بود. استقلال که بعد از وقفه‌ای ۴ ساله مجدداً در رقابت‌های آسیایی حاضر می‌شد موفق شد به جمع چهار تیم نهایی صعود کند اما در بازی نیمه‌نهایی در ضربات پنالتی مغلوب تیم الهلال عربستان شد و بازی رده‌بندی را نیز به اولسان هیوندای کره جنوبی واگذار کرد تا مقامی بهتر از چهارمی کسب نکند. این نخستین باری بود که استقلال در رقاfت‌های آسیایی حاضر شد و در پایان در میان ۳ تیم برتر جایی نداشت. این عدم نتیجه‌گیری در مرحله نهایی در حالی به دست آمد که منصور پورحیدری، سرمربی استقلال تنها چند روز پیش از آغاز بازی‌ها جای خود را به ناصر حجازی داد و وی در مدت کمی که مربی استقلال بود نتوانست تیم را به خوبی برای حضور در مرحله نهایی آماده کند. 
استقلال در فصل ۷۸−۱۳۷۷ که بعد از ۷ فصل غیبت، در جام باشگاه‌های آسیا حاضر شده بود، میزبانی مرحله نهایی‌اش را نیز بر عهده داشت و توانست با هدایت ناصر حجازی پس از هشت سال تا فینال آسیا پیش‌روی کند. آن‌ها در این فصل ابتدا در دور دوم مقدماتی مسابقات نیروی هوایی عراق را در مجموع دو بازی رفت و برگشت ۳ بر ۱ از پیش رو برداشتند. مرحله یک‌چهارم نهایی مسابقات به صورت گروهی و در امارات برگزار شد. استقلال در برابر الهلال عربستان و العین امارات کار دشواری نداشت اما بر خلاف انتظار بازی را به تیم ناشناختهٔ کوپتداق ترکمنستان واگذار کرد. استقلال در بازی اول برابر الهلال با دو گل فرهاد مجیدی و سیروس دین‌محمدی در نیمهٔ نخست پیش افتاد و با وجود اخراج رضا حسن‌زاده در دقیقهٔ ۴۵، توانست با ده نفر تیم الهلال را شکست دهد. بازی دوم برابر العین نیز با تک گل علی‌رضا اکبرپور که با سر و از روی یک ضربهٔ کرنر به دست آمد به سود استقلال پایان یافت تا استقلال پیش از بازی آخر صعود خود را قطعی کند. ناصر حجازی در بازی تشریفاتی برابر کوپتداق به شش بازیکن خود استراحت داد. این دیدار با یک گل به سود نمایندهٔ ترکمنستان پایان پذیرفت. دور نهایی مسابقات در اردیبهشت ۱۳۷۸ به میزبانی استقلال در تهران برگزار شد. روز ۸ اردیبهشت استقلال در نیمه نهایی به دیدار دالیان چین رفت. در این دیدار ابتدا استقلال با دو گل دقایق ۴۴ و ۵۶ محمود فکری و علی موسوی پیش افتاد اما دالیان از دقیقه ۶۰ تا ۷۵ با به ثمر رساندن سه گل، به بازی بازگشت. پس از آن ناصر حجازی دست به تعویض زد و علی‌رضا اکبرپور را به میدان فرستاد. همین بازیکن در دقیقهٔ ۸۷ استقلال را از شکست رهانید و بازی به وقت اضافه رفت. سرانجام با گل طلایی دقیقهٔ ۱۰۷ علی موسوی داور به نشانهٔ پایان بازی در سوت خود دمید و استقلال راهی فینال شد. دو روز بعد استقلال در حضور ۱۲۱ هزار هوادار خود پای به دیدار پایانی گذاشت: جمعه ۱۰ اردیبهشت ۱۳۷۸، چهارمین فینال آسیایی تاریخ باشگاه. پیش از این بازی حاشیه‌هایی در اردوی تیم به وجود آمده بود و ناصر حجازی به همین دلیل محمدعلی یحیوی را جایگزین پرویز برومند در دروازهٔ تیم کرده بود. جوبیلو ایواتا در این بازی با دو گل مشابه در دقایق ۳۴ و ۴۵ از روی دو ارسال بلند و دو ضربهٔ سر، در میان ناباوری ۲−۰ جلو افتاد. استقلال در دقیقهٔ ۶۵ با شوت سیروس دین‌محمدی یکی از گل‌ها را پاسخ داد، اما درخشش تاماکی اوگامی دروازه‌بان جوبیلو ایواتا مانع از به ثمر رسیدن گل تساوی شد و بازی با نتیجهٔ ۲ بر ۱ به سود ژاپنی‌ها به پایان رسید. در روزهای بعد روزنامه‌ها به حاشیه‌هایی که در آستانهٔ فینال ایجاد شده بود پرداختند و افزون بر آن، برنامهٔ نقل و انتقالات باشگاه را نیز در این ناکامی تأثیرگذار دانستند. پیش از این بازی‌ها بازیکنانی چون علی‌رضا منصوریان، مهدی پاشازاده، سرژیک تیموریان، داریوش یزدانی و… از استقلال جدا شده بودند. این انتقال‌ها از نظر مالی برای باشگاه سودآور بود اما قدرت تیم را کاهش می‌داد.
فصل بعد و در سال ۱۳۷۸ استقلال به عنوان نماینده ایران در جام برندگان جام آسیا شرکت کرد و در حضوری که کوتاه‌ترین حضور استقلال در آسیا بود در مرحله دوم، مرحله یک‌هشتم نهایی در دو بازی رفت و برگشت و در مجموع با نتیجه ۲–۱ مغلوب تیم الاتحاد عربستان شد و از صعود به مراحل بالاتر بازماند. این نتیجه در حالی به دست آمد که استقلال بازی رفت را ۱–۰ باخته بود و در بازی برگشت با گل دقیقه ۷۵ محمود فکری جلو افتاد اما گل دقیقه ۹۰ روبرتو دونادونی بازیکن ایتالیایی الاتحاد فرصتی برای بازگشت برای استقلال باقی نگذاشت تا استقلال در همان ابتدای کار حذف شود. این در حالی بود که استقلال در مرحله قبل هامنت‌من، نماینده لبنان را با دو پیروزی بزرگ ۷–۰ و ۰–۸ و در مجموع با نتیجه ۱۵–۰ از پیش روی برداشته بود.
فصل بعد استقلال باز هم در جام برندگان جام آسیا شرکت کرد. این حضور آخرین حضور استقلال در این جام نیز بود و استقلال به جمع ۴ تیم پایانی راه یافت اما هر دو بازی نیمه‌نهایی و رده‌بندی را واگذار کرد تا باز هم به مقام چهارمی بسنده کند. استقلال در راه حضور در مرحله نیمه‌نهایی به ترتیب تیم‌های الوحده امارات متحده عربی، السد قطر و قایرات قزاقستان را از پیش روی برداشت. در مرحله نیمه‌نهایی استقلال با نتیجه ۳–۲ مغلوب الاتحاد عربستان شد و دیدار رده‌بندی را نیز با نتیجه ۳–۱ به شیمیزو اس‌پالس نماینده ژاپن باخت تا برای دومین مرتبه در تاریخش به مقام چهارمی جام برندگان جام آسیا برسد.
در فصل ۸۱−۱۳۸۰ استقلال بار دیگر تا نزدیکی قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا پیش رفت. در این فصل آبی‌پوشان ابتدا در رقابتی نفس‌گیر الاتحاد عربستان را در دقایق آخر دیدار برگشت در تهران با گل علی‌رضا واحدی نیکبخت حذف کردند و به دور گروهی غرب آسیا رسیدند. این مرحله در کشور امارات برگزار شد و استقلال با دو پیروزی پر گل برابر الوحده (۵−۳) و الکویت (۳−۰) و یک تساوی برابر نسف قرشی ازبکستان (۱−۱) به عنوان سرگروه راهی دور پایانی مسابقات شد. در فروردین ۱۳۸۱ دور پایانی مسابقات به میزبانی استقلال در تهران برگزار شد. اما آنچه موجب بی‌ثمر شدن این میزبانی شد، باران سیل‌آسایی بود که پس از چند روز باریدن زمین ورزشگاه آزادی را در روز ۱۴ فروردین و هنگام برگزاری مسابقات نیمه نهایی غرق در آب کرد. استقلال و آنیانگ در بازی دوم این روز در باتلاق ورزشگاه آزادی و در شرایطی که حرکت توپ به سختی در زمین انجام می‌گرفت برابر هم قرار گرفتند. گل اول این دیدار را مارکو مارتینز در دقیقه ۵۵ برای آنیانگ به ثمر رساند که با گل دقیقه ۶۲ یدالله اکبری پاسخ داده شد. آنیانگ در دقیقه ۷۲ توسط آندره لوئیز دوس سانتوس به گل دوم رسید که این گل تا پایان مسابقه برتری آنیانگ را حفظ کرد. استقلال در نیمه نخست این مسابقه یک پنالتی را نیز توسط پنالتی‌زن مطمئن خود، محمد نوازی، از دست داده بود. آب‌گرفتگی زمین آزادی انتقادات فراوانی را به زیرساخت‌های فوتبال ایران وارد کرد. این انتقادات باعث شد تا این ورزشگاه از خرداد ۱۳۸۱ و پس از پایان لیگ، به مدت یک سال از چرخه برگزاری بازی‌های فوتبال در ایران خارج شود و مورد بازسازی قرار گیرد.

لیگ قهرمانان آسیا: هم‌اکنون–۱۳۸۱

از فصل ۸۲−۱۳۸۱ مسابقات جام باشگاه‌های آسیا با نام لیگ قهرمانان آسیا برگزار شد. برگزارکنندگان بازی‌ها دو تورنمنت جام باشگاه‌های آسیا و جام برندگان جام آسیا را در هم آمیختند و مسابقات را به شکل نوینی برگزار کردند. در سال‌های نخست تنها تیم‌های قهرمان لیگ سراسری و جام حذفی هر کشور جواز حضور در مسابقات را به دست می‌آوردند اما از فصل‌های بعد کشورهای صاحب فوتبال آسیا توانستند افزون بر قهرمانان لیگ و جام حذفی، دو تیم دوم و سوم لیگ خود را نیز راهی مسابقات کنند.
استقلال در نخستین حضور خود در لیگ قهرمانان آسیا در فصل ۰۳–۲۰۰۲ نتوانست از گروهش صعود کند. استقلال که در آن فصل عملکرد ضعیفی داشت در این مسابقات هم ضعیف ظاهر شد و با وجود پیروزی در نخستین بازی‌اش و برابر تیم السد دو بازی بعدی برابر تیم‌های الهلال و العین را واگذار کرد تا کسب رتبه سومی از صعود به مراحل بعدی بازماند. سپس و بعد از وقفه‌ای ۳ ساله استقلال جواز حضور در لیگ قهرمانان ۲۰۰۷ را کسب کرد اما به دلیل تأخیر در ارسال اسامی بازیکنان به ای‌اف‌سی از سوی کمیته برگزار کنندگان مسابقات کنار گذاشته شد تا یکی از نقاط تاریک تاریخ این باشگاه رقم بخورد. دو سال بعد و در لیگ قهرمانان ۲۰۰۹ استقلال بار هم نتوانست از مرحله گروهی صعود کند و در حضوری که احتمالاً ضعیف‌ترین حضور استقلال در آسیا است بدون حتی یک پیروزی و با تفاضل گل منفی در رتبه چهارم قرار گرفت. نخستین صعود استقلال از گروهش در لیگ قهرمانان ۲۰۱۰ رقم خورد، جایی که در مرحله گروهی به عنوان تیم دوم به مرحله یک‌هشتم پایانی صعود کردند و در برابر الشباب عربستان قرار گرفتند. در بازی این مرحله در حالی که تا دقیقه ۸۹ بازی با نتیجه ۲–۲ در جریان بود با پذیرفتن یک گل دیر هنگام در نهایت با نتیجه ۲–۳ بازنده شد و از دور رقابت‌ها کنار رفت. فصل بعد و در لیگ قهرمانان ۲۰۱۱ استقلال باز هم در مرحله گروهی حذف شد، این اتفاق در حالی رخ داد که امتیاز استقلال با تیم دوم گروه، النصر عربستان، در بازی رو در رو شرایط مساوی داشت و تنها به دلیل تفاضل گل کمتر از صعود به مرحله بعد بازماند. فصل بعد در چهارمین حضور پیاپی استقلال لیگ قهرمانان و در لیگ قهرمانان ۲۰۱۲ این تیم توانست به مرحله یک‌هشتم نهایی صعود کند اما در این مرحله و در بازی برابر دیگر تیم ایرانی، سپاهان اصفهان با دو گل مغلوب شد تا باز هم از صعود به مرحله یک چهارم نهایی بازماند. استقلال بعد از چند فصل ناکامی و در پنجمین حضور پیاپی‌اش در لیگ قهرمانان در لیگ قهرمانان ۲۰۱۳ توانست با مربی‌گری امیر قلعه‌نویی از گروهی که به گروه مرگ معروف شده بود به عنوان سرگروه صعود کرد. سپس با موفقیت مراحل یک‌هشتم و یک چهارم پایانی را با به ترتیب شکست دادن الشباب امارت متحده عربی و بوریرام یونایتد تایلند نیز پشت سر گذاشت تا بعد از ۱۲ سال یک بار دیگر در جمع ۴ تیم برتر آسیا قرار گیرد و تنها در این مرحله بود که در مجموع دو بازی رفت و برگشت با نتیجه ۲–۴ مغلوب حریف کره‌ای خود، اف‌سی سئول شد تا نتواند برای پنجمین مرتبه به دیدار نهایی راه یابد. استقلال در لیگ قهرمانان ۲۰۱۴ برای ششمین فصل پیاپی حاضر شد اما با عملکردی ضعیف و قابل انتقاد در همان مرحله گروهی حذف شد تا امیر قلعه‌نویی نتواند موفقیت فصل قبل را تکرار کند. در لیگ قهرمانان ۲۰۱۷ و بعد از دو فصل غیبت استقلال تا مرحله یک هستم نهایی پیش رفت اما با شکست سنگین ۲–۶ در مجموع دو بازی رفت و برگشت از دور رقابت‌ها کنار رفت. استقلال در فصل لیگ قهرمانان ۲۰۱۸ توانست در مرحله یک چهارم نهایی حاضر شود. این در حالی بود که استقلال در مرحله گروهی باز هم در گروه مرگ قرار گرفت اما توانست بدون شکست سرگروه این گروه شود و در مرحله یک‌هشتم نهایی ذوب آهن دیگر تیم ایران را با درخشش مامه تیام ستاره سنگالی‌اش از پیش روی بردارد. بازی مرحله یک چهارم نهایی در حالی برگزار شد که به دلیل تفاوت تقویم فوتبال ایران و لیگ قهرمانان آسیا این بازی در فصل بعد فوتبال ایران انجام شد و استقلال که تقریباً تمام ستاره‌های فصل قبلش را از دست داده بود با تیمی ناآماده در مجموع ۲ بازی رفت و برگشت با نتیجه ۳–۵ مغلوب السد قطر شد و از حضور در مرحله نیمه‌نهایی بازماند. در تازه‌ترین حضور استقلال در لیگ قهرمانان آسیا این تیم در لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۹ با تیم‌های الهلال، العین و الدحیل قطر همگروه شده تا استقلال یک بار دیگر حضور در گروه مرگ را تجربه کند.

آمار تیمی

جدول‌های زیر عملکرد کلی باشگاه استقلال تهران در برابر نمایندگان کشورهای دیگر دربردارندهٔ آمار کلیهٔ مسابقات رسمی (جام برندگان جام، جام باشگاه‌ها و لیگ قهرمانان) می‌باشد. همچنین بازی‌هایی که به ضربات پنالتی کشیده شده، در ستون تساوی‌ها شمارش شده‌اند. نتایج این‌گونه بازی‌ها نیز تا پایان ۱۲۰ دقیقه وقت‌های معمول و اضافهٔ بازی محاسبه شده و پنالتی‌های پایان بازی‌ها در ستون گل‌ها شمارش نشده‌اند.