ردیه نویسی علیه بهائیت

ردیه‌نویسی علیه آئین باب و بهاء از زمان ظهور آن در دوره قاجاریه آغاز گردید اما دلایل ردیه نویسان در انتقاد و رد و انکار این گروه در طی دوره‌های مختلف تاریخی از قاجاریه تا کنون متفاوت از یکدیگر بوده و به مقتضای زمانه بر روی اصول متفاوتی در نقد آنان تأکید شده‌است.
نخستین ردیه نویسی‌ها علیه بابیه به ثبت گزارش مناظره روحانیون تبریز با علی محمد باب در سال ۱۲۲۶ هجری خورشیدی باز می‌گردد که توسط میرزا محمد تقی مامقانی به نام ناصرالدین شاه قاجار صورت گرفته‌است. سؤال و جواب‌های طرح شده در این جلسه که علی محمد باب به هیچ یک پاسخی نداد به نظر بسیاری از جمله فریدون آدمیت در هر دو جنبه سؤال و جواب بی مغز و بی مایه بود. امری که مامقانی هم در مقدمه کتاب خود به آن اشاره‌ای کرده و دلیل آن را فهم آسانتر مسائل توسط حاضرین و غایبین دانسته‌است. پس از آن محمد کریم خان کرمانی پیشوای شیخیه، فردی که نخستی کسی است که به شرک باب فتوی داد و در کرمان فرمان قتل دو تن از مبلغین بابی را صادر کرد، رسالاتی در رد باب نوشت که از جمله آن‌ها می‌توان به رساله «رساله در رد باب مرتاب» به زبان فارسی و «الشهاب الثاقب فی رجم النواصب» به زبان عربی اشاره کرد. رسالاتی که احتمالا به قصد ایجاد فاصله میان او و باب نوشته شده‌اند.

با رشد پیروان آئین باب و سپس بهائیان در ایران در دوره مظفری تا پایان عمر سلسله قاجاریه در ایران، علمای شیعه تمایل بسیاری یافتند تا برای جلوگیری از گرایش تعدادی بیشتر از ایرانیان به بهائیت به نگارش ردیه‌هایی علیه آنان بپردازند. کتاب‌هایی چون «احقاق الحق للقائم بالحق» اثر میرزا محمد تقی همدانی، و اسرار العقاید میرزا ابوطالب شیرازی که در دوره مظفری نوشته شده‌اند، بازتابی از فضای فکری این دوره و تلاشی برای جلوگیری از تبلیغات بهائیان هستند.
اما رشد بهائیان ایران به‌طور عمده از دهه ۱۳۳۰ ش. آغاز شد و در سال‌های ۱۳۲۶ – ۳۰ ش. محفل ملی بهائیان ایران برنامه خود را برای گسترش بهائیت به مرحله اجرا گذارد و شدت فعالیت و تبلیغات ایشان از اردیبهشت ۱۳۳۴ ش. اعتراض آیت الله بروجردی و سایر علما را برانگیخت که منجر محدود شدن فعالیت بهائیان توسط حکومت پهلوی گردید. به همین دلیل ردیه‌های بسیاری علیه بهائیان در این دوره نوشته شد که از جمله آن‌ها می‌توان به ترجمه مفتاح باب الابواب یا «تاریخ باب و بهاء» ، «کشف الحیل» اثر عبدالحسین آیتی ، «آخرین سفیر انقلاب» اثر ذبیح الله محسنی کبیر ، فریب خوردگان مزدوران استعمار اثر سید ضیاء الدین روحانی ، «فجایع بهائیت» یا واقعه ابرقو فجایع بهائیت یا واقعه قتل ابرقو (استخراج از پرونده‌های: شاهرود، کاشان، ابرقوی یزد در دادگاه جنایی تهران) اشاره کرد.

در این کتاب‌ها تفاوتی جدی در نقد باب و بهاء نسبت به ردیه‌های قاجاری مشاهده می‌شود. کم کم آئین باب و بهاء نه به عنوان فرقه‌ای دینی بلکه فرقه‌ای سیاسی تحت حمایت دولت‌های استعماری روس و انگلیس معرفی می‌گردد و ضمن نقد احکام باب و بهاء، سوابق علی محمد باب و عبدالبهاء و ارتباط آنان با بیگانگان به عنوانی سندی محکم در دست نشاندگی آنان مطرح می‌گردد و تلاش بسیاری برای پر رنگ کردن ابعاد غیر اخلاقی عملکرد پیروان باب و بهاء به عمل می‌آید. این ویژگی در دوره بعد از انقلاب اسلامی و به خصوص در کتاب‌هایی که در مجموعه نیمه پنهان موسسه کیهان به چاپ رسیده‌اند نیز ، به چشم می‌خورد. با این حال به نظر می‌رسد چاپ خاطرات بهائیان برگشته از دین خود چون صبحی مهتدی امکانی فراهم کرده‌است تا نقدی همه جانبه و در عین حال منصفانه تر از این دو آئین صورت پذیرد. نقدی که وقتی در کنار گفته‌های مستدل کسانی چون محمدکریم خان کرمانی قرار می‌گیرد روشن کننده زوایای تاریک بسیاری در تاریخ این دو فرقه‌است. زوایایی که در پرتو بدبینی نویسندگان مخالف در نقد آنان آنهم تنها به واسطه اثبات ارتباط آنان با بیگانگان پنهان و پوشیده مانده‌است.