سویا

آرد سویا

آرد سویا آردی است حاوی پروتئین و کمی کربوهیدرات، که از آسیاب کردن دانه خشک سویا به دست می‌آید.
مواد مغذی موجود در یک فنجان ۸۸ گرم آرد سویا بدون چربی:
کالری ۲۰ - کربوهیدرات ۳۴ گرم - پروتئین ۴۱ گرم - کلسیم ۲۱۲ میلی‌گرم - چربی ۱ گرم - اشباع ۰ - فسفر ۵۹۳ میلی‌گرم - کلسترول ۰ میلی‌گرم - آهن ۸٫۱ میلی‌گرم - سدیم ۱۸ میلی‌گرم - تیامین ۰٫۶۱ میلی‌گرم - پتاسیم ۲۰۹۷ میلی‌گرم - ریبو فلاوین ۰٫۲۲ میلی‌گرم - الیاف غذایی ۲ گرم - نیاسین ۲٫۳ میلی‌گرم - ویتامین آ ۴ RE ویتامین ث ۰ میلی‌گرم

پروتئین بافت‌دار سویا

پروتئین بافت دار سویا یا پروتئین بافت دار گیاهی (TVP) یکی از محصولات جانبی مهم سویاست که عمدتاً از دانه سویا که روغن آن طی فرایندی گرفته می‌شود، تهیه می‌شود. پروتئین بافت دار سویا، در ایران در بسیاری از اوقات، به‌طور خلاصه با عناوین «پروتئین سویا» یا «سویا» خوانده می‌شود.

شیر سویا

شیر سویا، نوشیدنی ای شیرمانند تهیه شده از سویا

توفو

توفو، فراورده‌ای نرم، سپیدرنگ و پنیرمانند که از سویا به دست می‌آید.

خصوصیات گیاه‌شناسی

لوبیا روغنی با نام علمی Glycine max گیاهی است از تیره نخود (لگومینوز) که به صورت بوته‌ای استوار و با شاخ بر گ زیاد رشد می‌کند. ریشه سویا مستقیم و با انشعاب زیاد است. اما در شرایط ایران ریشه در عمق ۳۰ سانتی‌متر خاک پراکنده‌است.
روی ریشه سویا نوعی باکتری همزیست بنام Rhizobium japonicum مشاهده می‌شود. باکتری‌های ریزوبیوم، کربوهیدرات‌ها و سایر مواد غذایی را از آوند آبکشی گرفته و انرژی دریافتی را صرف تبدیل نیتروژن هوا به یون آمونیوم و در نهایت اسیدهای آمینه می‌کند.
مقداری از نیتروژن تولید شده که مازاد مصرف باکتری است در اختیار گیاه قرار می‌گیرد و مقداری نیتروژن هم از تجزیه بافت گره‌های مرده (قطع در اثر پیری و رشد ثانویه ریشه) آزاد گردیده و در اختیار گیاه قرار می‌گیرد.
عمق ریشه سویا در مرحله گلدهی ۲ برابر ارتفاع ساقه است ولی وزن خشک ریشه کمتر از اندام‌های هوایی است. رشد ریشه تا زمان تشکیل دانه ادامه پیدا می‌کند و سپس قبل از ورود دانه به مرحله رسیدگی فیزیولوژیک متوقف می‌شود.
باکتری ریزوبیوم ژاپونیکوم به صورت طبیعی در خاک‌های ایران وجود ندارد و باید باکتری‌ها همراه بذر به خاک اضافه شود. برگ‌های سویا در هنگام رسیدگی معمولاً ریزش می‌کنند که این یک صفت مطلوب برای برداشت است.
سویا دارای دو فرم رشد محدود و نامحدود است. در گیاهان با فرم محدود گل‌ها در ابتدای گره‌های فوقانی به ظهور رسیده و به طرف پایین ادامه می‌یابد. در ارقام رشد نامحدود گل دهی در گره‌های پایینی آغاز گردیده و به طرف بالا پیش می‌رود.
در سویا اشکال رشد نامحدود بزرگ‌ترین بر گ‌ها در وسط بوته قرار دارند و در بخش‌های بالایی و پایینی بوته از سطح برگ‌ها و طول دمبرگ کاسته می‌شود. در ارقام رشد محدود برگ‌ها ی قسمت انتهایی بوته دارای سطح برگ کمتر و دمبرگ کوتاهتر می‌باشند، ولی نزدیک شدن به طرف پایین بوته، سطح بر گها و طول دمبر گ افزایش می‌یابد.
در ارقام سویا دارای رشد محدود دانه‌هایی که در قسمت پایین بوته تولید می‌شوند نسبت به دانه‌هایی که در قسمت بالای بوته تولید می‌شوند کوچکتر هستند.
آرایش بر گ‌ها در بوته می‌تواند عملکرد را تحت تأثیر قرار دهد و ارقام دارای برگ‌های عمودی نسبت به ارقام دارای بر گهای ا فتاده کارایی بالاتری از نظر فتوسنتزی دارد.
در سویا هر چه فاصله غلاف بندی ازسطح خاک بیشتر باشد، به همان اندازه برداشت مکانیزه راحت‌تر خواهد بود و غلاف به جای مانده بر روی بوته در حداقل خواهد بود.
فاصله اولین غلاف‌های بوته از سطح خاک غالباً تابع ژنوتیپ و تراکم بوته است و در تراکم بالا غلاف در سطح بالاتری از سطح خاک تشکیل می‌شود.
در سویا تعداد ساقه‌های فرعی در ارقام دیررس زیاد بوده و بلعکس، در ارقام زودرس تعداد آن‌ها کمتر است. با افزایش ساقه‌های فرعی در بوته، عملکرد دانه نیز افزایش خواهد یافت. از طرف دیگر بین رسیدگی محصول و ارتفاع بوته همبستگی مثبت وجود دارد به‌طوری‌که ارقام پاکوتاه زودرس و ارقام پابلند دیررس تر می‌باشند.
گرده افشانی در لوبیا روغنی خودگشنی است و میزان دگرگشنی وابسته به فعالیت حشرات از ۱٪ تجاوز نمی‌کند. وزن هزار دانه سویا ۶۰ تا ۲۰۰ گرم و با میانگین ۱۵۰ گرم است (بذر ارقام مختلف سویا اندازه‌های متفاوتی دارند مثلاً بذر کلارک درشت و رقم هیل ریز است) و روغن در پروتئین در لپه‌ها ذخیره می‌شود.

مضرات سویا و موارد منع مصرف

لوبیای سویای بکر تقریباً خوراکی بی‌خطری می‌باشد و می‌توان در رژیم غذایی بزرگسالان، کودکان یا حتی نوزادان استفاده نمود. با این حال
آلرژی به سویا معمول بوده و اگر شما یا سایر اعضای خانوادتان به سویا حساسیت دارید، نمی‌بایست آن را مصرف کنید. نشانه‌های حساسیت به سویا متفاوت بوده و می‌تواند شامل آب ریزش بینی، التهاب دستگاه گوارش یا افت فشار ناگهانی شود.

سویا خطر خون‌ریزی را افزایش می‌دهد و در افرادی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند، یا اختلالات خون‌ریزی دارند می‌بایست با احتیاط و کم مصرف شود.

سویا ممکن است سطح قندخون را پایین بیاورد پس افراد دیابتی یا کسانیکه قندخون پایینی دارند باید با احتیاط آن را مصرف کنند.

افرادی که دچار کم خونی، فیبروز کیستیک یا اختلالات تیروئید، معده، روده، سیستم ایمنی و قلبی دارند، باید با احتیاط مصرف شود.

افراد مبتلا به نقرس بهتر است مصرف سویا را کم و محدود نمایند.

تفاله سویا یا سویای فرآوری شده که پسماند کارخانه‌های روغن کشی است دارای آلودگی مواد شیمیایی می‌باشد و مصرف آن برای مبتلایان به بیماری‌های قلبی خطرناک است و باید از مصرف آن خودداری کرد.