متروی تبریز

قونقا

پیشینه استفاده از شکل نخستین قطار شهری در تبریز به بیش از یک صده پیش برگشته و این شهر در آن زمان شاهد راه‌اندازی نخستین تراموا کشور برای جابه‌جایی مسافران بود. قاسم خان والی، نخستین شهردار تبریز که فارغ‌التحصیل مدرسه نظامی سن-سیر بود به دلیل آشنایی با جامعه آن روز اروپا می‌خواست تبریز را نیز وارد جهان مدرن کند، از این رو وی ۷۴ سال پس از تأسیس نخستین تراموا در اتریش در سال ۱۸۲۷، تراموا تبریز را در سال ۱۹۰۱ میلادی به کار انداخت.
این وسیله نقلیه که در بدو تأسیس با عاریت گرفتن از کشورهای اروپایی با نام «تراموا» آغاز به کار کرد، پس از اشغال آذربایجان از سوی نیروها تزاری در ۱۲۸۸، «قونقا» نامیده شد و میدان محل استقرار آن تا امروز قونقا باشی نامیده می‌شود. «قونقا» یا تراموا از ۱۲۸۰ تا ۱۳۲۰ به مدت ۴۰ سال در تبریز، مردم را در فاصله ایستگاه راه‌آهن این شهر تا قونقا باشی جابه‌جا می‌کرد. نیروی محرکه واگن‌های تراموا یا قونقا، اسب‌ها بودند که واگن را روی ریل به حرکت درمی‌آوردند.

پیشنهاد اولیه احداث مترو

موضوع مطالعه و احداث قطار شهری تبریز، برای نخستین بار در دی ماه سال ۱۳۶۹ توسط نمایندگان تبریز در مجلس شورای اسلامی مطرح گردید و در نهایت قرار شد، احداث قطار شهری تبریز در برنامه کاری مسئولان قرار گیرد. سپس طی حکمی از سوی استاندار وقت، مسئول مطالعات و مجری قطار شهری تبریز انتخاب شده و در محل شهرداری مستقر گردید. امّا به دلیل عدم امکان استفاده از بودجه شهرداری و نیز عدم وجود منابع دیگر برای تأمین هزینه‌های احداث قطار شهری، موضوع مسکوت ماند. در سال ۱۳۷۵ مجدداً موضوع احداث قطارشهری تبریز قوت گرفته و مذاکراتی توسط استاندار وقت با شرکت اتریشی «اشکودا» انجام شده و مقرر شد که اطلاعات مربوط به حجم ترافیک خیابان‌های اصلی شهر به نمایندگان شرکت مذکور تحویل داده شود که بررسی‌های لازم کارشناسی را انجام دهند؛ ولی به علت مسائل سیاسی فی‌مابین مجدداً پی‌گیری طرح قطار شهری تبریز به حالت رکود بازگشت.

طرح نهایی احداث قطار شهری

در سال ۱۳۷۹، شهرداری تبریز مطالعات جامع ترافیکی شهر تبریز را به مشاور «سبزینه راه» واگذار نمود. مشاور مذکور در مطالعات امکان‌سنجی به این نتیجه رسید که سه کریدور مسافرخیز از ظرفیت قطار شهری برخوردار است. با توجّه به رشد روزافزون سفرهای درون‌شهری در تبریز و ضرورت استفاده از سامانه حمل‌ونقل ریلی در راستای کاهش مشکلات ترافیکی، مطالعات خطوط قطارشهری تبریز انجام و شبکه قطارشهری تبریز شامل ۴ مسیر، جمعاً به طول ۶۰ کیلومتر و ۶۳ ایستگاه به علاوهٔ مسیر حومه به سهند طراحی گردید.

افتتاح

متروی تبریز به صورت رسمی از ۵ شهریور ۱۳۹۴ با راه‌اندازی فاز نخست خط ۱، در حد فاصل ایستگاه ائل‌گلی تا ایستگاه استاد شهریار به بهره‌برداری رسید. فاز دوم این خط نیز در حد فاصل ایستگاه استاد شهریار تا ایستگاه میدان ساعت در ۲۸ بهمن ۱۳۹۵ راه‌اندازی شد.

سازمان

«سازمان قطار شهری تبریز» در سال ۱۳۸۰ خورشیدی تأسیس و راه‌اندازی شده‌است. هیئت مدیرهٔ این سازمان از ۵ نفر اصلی و یک نفر علی‌البدل شامل شهردار، مدیر سازمان قطار شهری، معاون عمرانی استاندار و ۳ نفر صاحب‌نظر تشکیل پیدا کرده‌است. شورای سازمان قطار شهری تبریز نیز متشکل از استاندار، شهردار و یک نفر کارشناس می‌باشد. در حال حاضر «مصطفی مولوی»، مدیرعامل این سازمان است.

کارخانه تولید قطعات پیش‌ساخته بتنی

کارخانه تولید قطعات بتنی(precast yard) در زمینی به مساحت ۹۰۰۰ متر مربع احداث شده‌است. سطح کل زیربنای بخش‌های مختلف حدود ۵۲۰۰ متر مربع می‌باشد و قسمت دپو در حدود ۲۰۸۰۰ متر مربع وسعت دارد.
این کارخانه از ساختمان‌ها و تجهیزات و تأسیسات زیر تشکیل شده‌است.
۱) موتور خانه و پست برق
۲) ایستگاه تولید بتن
۳) سالن تولید قطعات پیش ساخته
۴) جرثقیل‌های دروازه‌ای برای انبار کردن قطعات(segments) در محوطه بیرونی
۵) گاریهای ریلی

موتورخانه و پست برق

از ۲ دستگاه دیگ بخار دوگانه سوز به ظرفیت بخاردهی ۴۴۰۰پوند بر ساعت برای تأمین بخار و۳ دستگاه کمپرسور هوا به ظرفیت ۱۵ مترمکعب بر دقیقه برای تأمین هوای فشرده و۲ دستگاه ترانس ۱۰۰کیلو واتی و۵۰۰ کیلووات برای تبدیل خط ورودی ۲۰کیلووات به ۴۰۰ وات تشکیل یافته‌است.

بچینگ پلانت

شامل قسمت تولید بتن با ظرفیت دیگ نیم متر مکعب و ۶عدد سیلوی ۲۰۰ تنی سیمان و محوطه دپوی مصالح (شن و ماسه) پشت بچینگ در موتورخانه مجزا برای گرمایش مصالح دپو شده پشت بچینگ می‌باشد. بتن پیش‌ساخته توسط گاریهایی که بر روی ریل حرکت می‌کنند و bucket قرار گرفته بر روی آن، به محوطه داخل سالن تولید حمل می‌شوند. همچنین بتن عمل آوری شده در قالبها (segments) در دسته‌های سه تایی بر روی گاریهای ریلی که مختص حمل قطعات به بیرون می‌باشند قرار گرفته به خارج از سالن منتقل می‌شوند.

سالن تولید قطعات پیش‌ساخته

سالن تولید قطعات پیش‌ساخته به مساحت تقریبی ۵۲۰۰ متر مربع در چهار دهانه و همچنین چهار جرثقیل سقفی ۱۰ تن بوده و شامل ۷۲ قالب (۱۲ رینگ قالب) جهت تولید سگمنت می‌باشد. هر رینگ شامل 1 -A
الی 6 -A می‌باشد که قطعه A1 به عنوان Key یا کلید استفاده می‌شود. عملیات عمل آوری بتن توسط بخار (steam curing) انجام می‌گردد.
انبار روباز و دو دستگاه جرثقیل دروازه‌ای:
جرثقیل‌های دروازه‌ای ۲۵ تن قطعات حمل شده در دسته‌های سه تایی را برداشته و در محوطه بیرونی سالن تولید انبار می‌کند. مساحت انبار قطعات در حدود ۲۰۸۰۰ مترمکعب می‌باشد که قابلیت توسعه نمایندهٔ شرکت CBE فرانسه آغاز گردید و در اولین روز ۳۶ سگمنت ویا ۶ رینگ بتن ریزی گردید.
گاریهای ریلی (TROLLEY) جهت بارگیری و تخلیه بتن و همچنین حمل سگمنتی به خارج از سالن تولید
بتن ساخته شده در بچینگ پلانت توسط گاریهایی که Bucket حمل بتن روی آن قرار گرفته‌است به وسیله دستگاه کِشنده بر روی ریل حرکت کرده و به داخل سالن تولید حمل می‌شوند
بتن ریخته شده توسط چادرهای مخصوص پوشانده شده و سپس عملیات عمل آوری بتن توسط بخار آغاز می‌گردد. بتن پیش‌ساخته (segment) در روز بعد توسط گیرنده مخصوص (clamp) از قالب جدا گشته و در قسمتی از سالن برای بیرون بردن به قسمت دپو قطعات ذخیره انتقال می‌یابند.
عملیات بتن ریزی تا به حال تولید تجمعی کارخانه به ۸۹۵۰ رینگ رسیده‌است که تعداد کل رینگ مورد نیاز پروژه ۱۱۲۴۲ رینگ می‌باشد و با توجه به مقدار تولید شده، ۲۲۹۲ رینگ باقی مانده‌است.
شایان ذکر است که کارخانه با هدف تولید ۱۲ رینگ در روز طراحی گردیده‌است.