به رسمیت شناخته شدن دولت فلسطین

به رسمیت شناخته شدن دولت فلسطین پس از آن روی داد که اعضای سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جلسه فوق‌العاده به تاریخ ۱۸ نوامبر ۱۹۸۸ در الجزیره پایتخت کشور الجزایر با انتشار بیانیه استقلال فلسطین تشکیل دولت فلسطین را اعلام کردند. انتشار این بیانیه به سرعت از سوی طیف وسیعی از کشورها مورد استقبال قرار گرفت و تا پایان آن سال ۸۰ کشور، دولت فلسطین را به رسمیت شناختند. در فوریه ۱۹۸۹ نماینده سازمان آزادیبخش فلسطین در شورای امنیت سازمان ملل متحد ادعا کرد که ۹۴ کشور، دولت فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند. به عنوان بخشی از تلاش‌ها برای پایان دادن به نزاع اسرائیل و فلسطین و در پی امضای پیمان اسلو میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین، حکومت خودگردان فلسطین به عنوان یک دولت موقت و خودگردان در سرزمین‌های فلسطینی‌نشین آغاز به کار کرد. اسرائیل اعلام کرد دولت فلسطین را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت نمی‌شناسد و کنترل سرزمین‌های تحت سلطه حکومت خودگردان را در اختیار خواهد داشت.
در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۳، ۱۳۴ عضو از مجموع ۱۹۳ عضو سازمان ملل متحد، دولت فلسطین را به رسمیت شناختند. بسیاری از کشورها در حالی که دولت فلسطین را به رسمیت نمی‌شناختند، سازمان آزادیبخش فلسطین را نماینده مردم فلسطینی می‌شناختند. در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد با ۱۳۸ رأی موافق و ۹ رأی مخالف و ۴۱ رأی ممتنع وضعیت فلسطین را به دولت ناظر غیر عضو تغییر داد.
اسرائیل و تعدادی از دیگر کشورها دولت فلسطین را به رسمیت نشناخته و اعلام کردند تأسیس دولت فلسطین تنها از طریق گفتگو و مذاکره بین اسراییل و ساف امکانپذیر است.
مسائل اصلی مانع از حصول توافق در حال حاضر عبارتند از: مرزها، امنیت، حقوق آب، وضعیت بیت المقدس، آزادی دسترسی نیایشگاهها در اورشلیم شهرک سازی‌های اسرائیل، وضعیت پناهندگان فلسطینی از جمله حق بازگشت.

پیشینه

در ۲۲ نوامبر ۱۹۷۴ قطعنامه شماره ۳۲۳۶ مجمع عمومی سازمان ملل حق تعیین سرنوشت، استقلال و حاکمیت در فلسطین را برای فلسطینیان به رسمیت شمرد و همچنین سازمان آزادیبخش فلسطین را به عنوان تنها نماینده مردم آن کشور با عضویت ناظر مجمع عمومی سازمان ملل متحد انتخاب کرد.
مدت کوتاهی پس از بیانیه سال ۱۹۸۸، دولت فلسطین توسط بسیاری از کشورهای در حال توسعه در آفریقا و آسیا و همچنین کشورهای کمونیستی و اعضای جنبش عدم تعهد به رسمیت شناخته شد. در آن زمان ایالات متحده آمریکا با استفاده از قانون کمک‌های خارجی تلاش نمود که دیگر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی را از به رسمیت شناختن دولت فلسطین دلسرد کند. اگر چه این اقدامات در بسیاری از موارد موفقیت‌آمیز بود، اتحادیه کشورهای عرب و سازمان همکاری اسلامی بلافاصله با انتشار بیانیه‌هایی ضمن به رسمیت شناختن دولت فلسطین، با هدف حمایت و همبستگی با این کشور، دولت فلسطبن را به عضویت هر دو سازمان پذیرفتند.
در فوریه ۱۹۸۹ و در نشست شورای امنیت سازمان ملل، نماینده سازمان آزادیبخش فلسطین اعلام کرد ۹۴ کشور، دولت فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند. با این اقدام، فلسطین تلاش کرد عضویت چند سازمان‌های تخصصی سازمان ملل متحد را به دست آورد که در نهایت تهدیدهای آمریکا مبنی بر اینکه بودجه سازمان‌هایی که فلسطین را به عضویت بپذیرند را قطع خواهد کرد، مانع از به ثمر نشستن تلاش‌های فلسطین شد. برای نمونه در آوریل همان سال و پس از آنکه ایالات متحده تهدید کرد اگر عضویت فلسطین در سازمان بهداشت جهانی پذیرفته شود، بودجه سازمان بهداشت جهانی را قطع خواهد کرد، درخواست عضویت فلسطین در آن سازمان پذیرفته نشد.
در ژوئن ۱۹۸۹ سازمان آزادیبخش فلسطین طی نامه‌ای به دولت سوئیس به عنوان متولی کنوانسیون ژنو سال ۱۹۴۹، عضویت در آن کنوانسیون را درخواست کرد ولی دولت سوئیس پاسخ داد، به دلیل آنکه استقلال فلسطین، در مجامع بین‌المللی، هنوز به رسمیت شناخته نشده است، نمی‌تواند این نامه را درخواستی مناسب برای التحاق به کنوانسیون ژنو بداند. با توجه به آنکه جامعه بین‌المللی درباره وجود یا عدم وجود یک دولت فلسطینی دچار تردید است و تا زمانی که این مسئله در یک چهارچوب مناسب حل نشود، دولت سوئیس به عنوان امین کنوانسیون ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن، در موقعیتی نیست که بتواند تشخیص دهد که این ارتباطات می‌تواند سند مناسبی برای التحاق فلسطین به کنوانسیون و پروتکل‌های الحاقی آن باشد یا خیر.
در نتیجه، در ماه نوامبر ۱۹۸۹ اتحادیه کشورهای عرب، قطعنامه‌ای را به مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد داد که براساس آن سازمان آزادیبخش فلسطین به‌طور رسمی به عنوان یک دولت مستقل فلسطینی پذیرفته شود. پس از آنکه ایالات متحده مجدداً کشورهایی که به این قطعنامه رای دهند را به قطع کمک‌های مالی تهدید کرد، پیشنویس این قطعنامه کنار گذاشته شد. کشورهای عربی در مقابل تعهد آمریکا بر عدم تکرار تهدید به تحریم سایر کشورها، پذیرفتند بر تصویب این قطعنامه پافشاری نکنند.
بسیاری از به رسمیت شناختن‌های اولیه، مبهم و دوپهلو بود. علاوه بر آن، تردید سایر کشورها در به رسمیت نشناختن، الزاماً بدین معنا نبود که آن‌ها دولت فلسطین را معتبر نمی‌دانند. این موضوع منجر به ایجاد سردرگمی درباره تعداد کشورهایی که دولت فلسطینی که در ۱۹۸۸ اعلام استقلال کرد، شد. درباره شمار کشورهایی که درگذشته اعلام کرده بودند، دولت فلسطین را به رسمیت می‌شناسند، اختلاف وجود داشت، با این حال نام ۱۳۰ کشور در میان به رسمیت شناسندگان دائماً به چشم می‌خورد. در ژوئیه ۲۰۱۱، ریاض منصور، سفیر فلسطین در سازمان ملل متحد، در مصاحبه با روزنامه اسرائیلی هاآرتص ادعا کرد که ۱۲۲ کشور، دولت فلسطین را به رسمیت می‌شناسند. در پایان همان ماه ساف مقاله درباره «چرایی لزوم به رسمیت شناخته شدن فلسطین از سوی دیگر دولت‌ها» منتشر کرد و در آن مقاله فهرست ۱۲۲ کشوری که دولت فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند، اعلام کرد. در پایان سپتامبر همان سال، ریاض متصور ادعا کرد، تعداد این کشور به ۱۳۹ کشور رسیده‌است.

موضع اسرائیل

در فاصله میان جنگ شش‌روزه و پیمان اسلو، دولت اسرائیل پیشنهاددتشکیل یک دولت فلسطینی را ارائه کرد. حتی پس از تأسیس حکومت فلسطین در ۱۹۹۴، بسیاری از جریان‌های سیاسی اسرائیل با پیشنهاد تشکیل دولت فلسطین مخالفت کردند. بنیامین نتانیاهو در طول دوره نخست وزیری خود تا آنجا پیش رفت که دو نخست وزیر سابق، یعنی اسحق رابین و شمعون پرز را به نزدیک کردن آنچه او خطر تأسیس دولت فلسطین می‌نامید، متهم کرد. نتانیاهو اعلام کرد هدف اصلی سیاست‌های دولت او ممانعت از تبدیل حکومت فلسطین به دولت مستقل فلسطینی است. سیاست‌های دولت نتانیاهو پس از مدتی تغییر کرد و او تحت فشار باراک اوباما در سخنرانی ۴ ژوئن ۲۰۰۹ گفت: او ایده تأسیس یک دولت خلع سلاح شده فلسطینی در سرزمینی محدود را تأیید می‌کند. این موضع‌گیری نتانیاهو به دلیل عدم وجود تضمین‌هایی برای بازپس دادن سرزمین‌های فلسطینی در آینده، مورد انتقادهایی واقع شد.
در دسامبر ۲۰۰۱ آریل شارون، اولین نخست وزیری بود که تشکیل دولت فلسطین را تنها راه حل پایان دادن به نزاع اسرائیل-فلسطین دانست و تحقق بخشیدن به این کار را یکی از اهداف دولت خود برشمرد. دولت ایهود اولمرت نیز با تکرار این موضوع، بر آن صحه گذاشت، لیکن با روی کار آمدن دولت نتانیاهو، بار دیگر اعلام شد که تشکیل دولت فلسطین خطری برای اسرائیل به‌شمار می‌آید.
دولت اسرائیل به‌طور کلی ایده تأسیس دولت فلسطین را پذیرفته است، اما از پذیرش مرزهای سال ۱۹۶۷ به عنوان یکی از شروط مذاکرات مرز نهایی را به دلیل نگرانی‌های امنیتی خودداری کرده‌است. کارشناسان نظامی اسرائیل استدلال کرده‌اند که مرزهای سال ۱۹۶۷ از منظر استراتژیک غیرقابل دفاع هستند. اسرائیل همچنین مخالف مطرح شدن موضوع استقلال فلسطین در مجمع عمومی سازمان ملل است و معتقد است که طبق پیمان اسلو هر گونه فعالیت یکجانبه در این موضوع امری نکوهیده است.

فلسطین در سازمان ملل

در ۱۴ اکتبر ۱۹۷۴ سازمان آزادی‌بخش فلسطین به عنوان نماینده مردم فلسطینی، از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شد و حق حضور و شرکت در در جلسات عمومی آن مجمع که درباره فلسطین برگزار می‌شوند را به دست آورد.
در ۲۲ نوامبر ۱۹۷۴، وضعیت عضویت ساف به «ناظر غیر دولت» تغییر کرد و این سازمان اجازه یافت در همه جلسات مجمع عمومی و دیگر فعالیت‌های سازمان ملل متحد شرکت کند
در ۱۵ دسامبر ۱۹۸۸ و بر اساس قطعنامه ۴۳/۱۷۷ مجمع عمومی سازمان ملل بیانیه استقلال فلسطین به رسمیت شناخته شده و در سازمان ملل نام فلسطین جایگزین نام سازمان آزادی بخش فلسطین شد.
در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۳ محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، به نمایندگی از سازمان آزادی بخش فلسطین، درخواست عضویت آن کشور را به سازمان ملل متحد تقدیم کرد. در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۲ و طی قطعنامه شماره ۶۷/۱۹، فلسطین به عنوان «دولت ناظر غیر عضو» در آن مجمع پذیرفته شد و در ۱۷ دسامبر همان سال «یوکیول یون» مدیر پروتکل‌های سازمان ملل مقرر کرد که استفاده از نام دولت فلسطین در تمامی اسناد رسمی سازمان ملل الزامی است.

درخواست عضویت در سازمان ملل ۲۰۱۱

دو سال پس از به بن‌بست رسیدن مذاکرات صلح میان فلسطین و اسرائیل، فلسطینی‌ها تلاش‌های دبپلماتیک خود را برای به رسمیت شناخته شدن دولت فلسطین با مرکزیت بیت‌المقدس شرقی و با مرزهای پیش از جنگ شش‌روزه آغاز کردند. تلاش‌های فلسطینی‌ها از اواخر ۲۰۰۹ آغاز شد و پس از آنکه محمود عباس درخواست عضویت فلسطین را به سازمان ملل را تقدیم کرد، با استقبال گسترده مواجه شد. این به رسمیت شناخته شدن گسترده می‌تواند حق اقامه دعوی در محاکم بین‌المللی علیه سایر دولت‌ها را برای دولت فلسطین ایجاد کند.