گروه‌های قومی گیلان

اقوام باستانی

اقوام مختلفی پیش از میلاد همچون کاسپیها، کادوسیها و آماردها در کرانهٔ دریای کاسپین ساکن بوده‌اند که دانشمندانی چون ریچارد فرای، املی کورت و رودیگر اشمیت آنان را آریایی محسوب کرده‌اند.

گیلک‌ها

یکی از اقوام قدیمی و اصیل گیلان گیلک‌ها است که از بازماندگان کاسپیها هستند که بیشترین جمعیت قومی گیلان را تشکیل می‌دهند.
گیلک‌ها در جلگه مرکزی، حاشیه ساحلی شرقی و ارتفاعات جنوب غربی زندگی می‌کند. گیلکها بر اساس تفاوت‌های گویشی و ویژگی‌های اجتماعی فرهنگی به سه گروه تقسیم می‌شوند: گیلک رشتی و لاهیجانی، که به ترتیب در غرب و شرق جلگه زندگی می‌کنند، تفاوت‌های کمی نشان می‌دهند، ولی گیلک گالشی در کوه‌های جنوب شرقی زبان متفاوت و شیوه کشت و دامپروری متفاوتی با گیلک جلگه و تالش‌ها که منطقه‌شان از کوهپایه تا دامنه البرز کشیده شده‌است دارند.
هر گروهی ساکن استان با یک یا چند فعالیت تولیدی خاص، مشخص می‌شود. اسامی قومی علاوه بر ریشه‌های سرزمینی، زبانی و فرهنگی به تخصص ویژه شغلی هم اشاره می‌کند. گیله مرد (مرد گیلان) به کشاورزان جلگه اشاره دارد که گیلکی صحبت می‌کنند، در حالی که گالش، تولیدکننده کوه‌نشین در شرق استان، گویشی به نام گالشی را استفاده می‌کند.
گالش‌ها در مناطق کوهستانی گیلان و غرب مازندران یعنی جنوب استان و در روستاهای رودبار و اطراف کوه درفک در بخش‌های عمارلو، خورگام و از دیلمان سیاهکل تا اشکورات و ییلاقات رودسر و املش تا رامسر در غرب مازندران که به اشکورات شهرت دارد زندگی می‌کنند و به گویش گالشی از زبان گیلکی سخن می‌گویند.

تالش‌ها

تالش‌ها در غرب استان و بیشتر در شهرستان ماسال، شهرستان رضوانشهر، شهرستان تالش و شهرستان آستارا ساکن هستند. تالش‌ها دارای قدمت بسیار زیاد و چندهزار سال قبل از حضور آریایی‌ها دارند به باور مورخین آن‌ها از بازماندگان کادوسیان هستند.

کردها

کرد کرمانج نیز در برخی آبادی‌های اطراف رودبار مانند سنگرود، زکابر، دسترز، زردکش، دگاسر، کرماک بالا و… زندگی می‌کنند که حدوداً سیصد سال پیش به این منطقه توسط نادرشاه افشار کوچانده شده‌اند.

آذربایجانی‌ها

در زمینه اقتصاد کلی استان، مشاغل و فعالیت‌های فرعی، به اقلیتهای مختلفی که یا در دسته‌های ایزوله به‌طور دائمی در استان ساکنند یا بخشی از نیروی کار فصلی مهاجر استان را شکل می‌دهند تخصیص می‌یابد.
در صف اول این گروه‌های اقلیت، از نظر کمی، آذربایجانیهای منطقه خلخال هستند. آن‌ها به‌طور خاص بیشتر در امور فاقد مهارت بالا در زراعت، بنایی، تجارت دوره‌گردی، و نیز در کار ماهرانه تر ماهیگیری در دریا که به مدت طولانی از نظارت گیلکان ساحل‌نشین دور بوده اشتغال دارند. همان‌طور که رابینو و لافونت در ۱۹۱۰ اشاره کرده‌اند، خلخالیها نسل‌هاست که به ترک اقلیم سردشان در زمستان به منظور جستن کار در اقلیم معتدلتر جلگه‌های گیلان و مازندران عادت کرده‌اند. هرساله، بین ۱۵ تا ۲۵ هزار کارگر فصلی مهاجر از هر دو جنس که همه داراییشان را در بقچه‌ای آویزان بر یک چوب حمل می‌کنند، از کوه‌هایشان پایین می‌آیند. بعدتر، در نوروز، در آغاز بهار، خلخالیها ابزارهایشان را زمین می‌گذارند، وسایلشان را می‌بندند و به خانه برمی گردند. خلخالیها در طی حضور زمستانیشان در جلگه گیلان در مشاغل سخت فیزیکی نظیر تسطیح زمین، شخم زنی، تقویت سد شالیزارها، در برابر سیل، هیزم شکنی و برنج کوبی استخدام می‌شدند؛ ولی با مکانیزه شدن امور کشاورزی نیاز به کارگران روستایی نظیر خلخالیها به شدت کاهش یافته‌است. امروزه بسیاری از آن‌ها در کارگاه‌های ساختمانی و خصوصاً گچکاری استخدام می‌شوند. بقیه فروشندگانی دوره گردند که بعدتر مغازه دار شدند. خلخالیها در بخش شرقی استان باید با گالشها، ساکنین بخش‌های دیلمان، کلیشم و حتی طالقان که هر فصل از ارتفاعات به مناطق برنج خیز و به تپه‌های لاهیجان برای چای چینی یا به شرق گیلان برای چیدن پرتقال مهاجرت می‌کنند، رقابت کنند.