پیوند کبد

تاریخچه

اولین پیوند کبد در انسان در سال ۱۹۶۳ توسط یک تیم جراحی به رهبری توماس استارزل(Thomas Starzl) در ایالات متحده آمریکا به انجام رسید.

تکنیک جراحی

قبل از عمل جراحی بیمار تحت درمان دارویی قرار گیرد. تقریباً تمام پیوندهای کبدی به یک صورت یعنی برداشتن کبد مادری و جایگزین آن با کبد اهدا شده در ناحیه آناتومیکی مشخص انجام می‌شود (پیوند کبدی مستقیم). جراحی پیوند کبد می‌تواند یکی از مراحل هپاتکتومی باشد (مراحل آن هپاتیک و پست هپاتیک).
عمل جراحی با ایجاد یک برش بزرگ در قسمت فوقانی شکم انجام می‌شود. هپاتکتومی شامل قطع تمام لیگامانهای متصل به کبد، مجرای صفراوی، شریان و ورید کبدی و ورید پورت می‌باشد. معمولاً در این عمل جراحی بخشی از ورید اجوف تحتانی نیز همراه کبد برداشته می‌شود ولی اخیراً یک روش جایگزین برای حفظ ورید اجوف از کبد گیرنده نیز مرسوم شده‌است. (تکنیک کول).
خون موجود در کبد توسط یخ تا کاشت کبد در جای خود حفظ خواهد شد. کاشت کبد شامل آناستوموز (اتصال) ورید اجوف تحتانی، ورید پورت و شریان کبدی می‌باشد. بعد از آن جریان خون به کبد جدید بازگردانده خواهد شد.
به‌طور معمول در پیوندهای بزرگ کبدی تمام کبد از یک اهداکننده غیر زنده برداشته می‌شود، این امر در بزرگسالان رایجتر است. در پیوند کبد کودکان از یک برش کوچک از کبد بزرگسالان برای جایگزینی با کبد بیمار استفاده می‌شود. پیشرفت‌های بیشتر در این زمینه شامل تقسیم کبد برای اهدا به دو گیرنده و اهداکننده کبدی زنده که در آن بخشی از کبد یک فرد زنده و سالم برای پیوند آلوگراف برداشته می‌شود. در برداشت کبد از دهنده زنده برای کودکان حدود ۲۰ درصد از کبد برداشته می‌شود (سگمان‌های ۲ و ۳). پیشرفت بیشتر پیوند کبد شامل حذف لوب یا قسمت درگیر به تومور می‌باشد و قسمت‌های سالم و بدون مشکل کبد باقی خواهند ماند. در این روش مدت ریکاوری بیمار بسیار سریعتر خواهد بود و فقط ۵تا۷ هفته تحت مراقبت در بیمارستان قرار می‌گیرد.
در مراکز بزرگ پزشکی قبل از جراحی پیوند بیمار تحت درمان به وسیلهٔ امواج رادیویی جهت کوچک تر شدن تومورهای کبدی قرار می‌گیرد.

سرکوب سیستم ایمنی

مثل بیشتر پیوندهای آلوگراف، عضو توسط گیرنده رد خواهد شد مگر در مواردی که بیمار داروی سرکوب‌کننده سیستم ایمنی دریافت کند.
بسیار از گیرندگان کبد داروهای کورتیکواستروئید، مهارکننده‌های کلسینورین مانند تاکرولیموس یا سیکلوسپورین و آنتاگونیست پورین دریافت می‌کنند.
درمان بالینی طولانی مدت در سال اول بعد از پیوند از طریق تاکرولیموس انجام می‌شود، و نتایج بهتری از درمان با سیکلوسپورین دارد.
اگر بیمار دارای عوارضی مثل هپاتیت B فعال باشد دوز بالایی از ایمنوگلوبولین هپاتیت B را دریافت خواهد کرد.
در پیوند کبد بعد از گذشت زمان احتمال رد پیوند مزمن کاهش می‌یابد این در حالی است که بیشتر بیماران گیرنده کبد نیاز به دریافت داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی تا پایان عمر خود نیاز دارند و گاهی ممکن است مصرف داروهای ضد رد به آرامی قطع شوند.

پیوند کبد در ایران

اعمال جراحی پیوند کبد در کشور از سال ۱۳۷۲ شروع شده‌است و توسط دکتر سیدعلی ملک حسینی از کهگیلویه و بویراحمد انجام پذیرفت.
بیمارستان نمازی شیراز و بیمارستان امام خمینی تهران مراکز بزرگ پیوند کبد ایران با حجم بالا می‌باشند که سالانه صدها عمل جراحی کبد در این مراکز انجام می‌شود
بخش آی سی یو پیوند کبد و جراحی کبد و مجاری صفراوی در بیمارستان امام خمینی روز چهارشنبه ۱۳ آبان ۹۴ با حضور وزیر بهداشت به‌صورت رسمی افتتاح شد.
دکتر سید حسن قاضی زاده هاشمی وزیر بهداشت پس از بازدید از این مرکز در گفتگو با خبرنگاران گفت: بخش پیوند کبد بیمارستان امام با ۴ تخت ای سی یو و ۱۶ تخت بستری دومین مرکز مهم پیوند کبد کشور است و سالانه ۱۰۰ پیوند کبد در این مرکز انجام می‌شود.
وی افزود: البته در شیراز بیش از این تعداد، پیوند انجام می‌شود ولی بیمارستان امام با همین ۱۰۰ پیوند کبد نسبت به مراکز مشابه در منطقه و دنیا پیشتاز است.
وزیر بهداشت بابیان اینکه پیوند پانکراس و کبد نیازمند فضای مناسبی است تصریح کرد: جراحان مجربی در حوزه پیوند کبد فعالیت دارند که اگر فضای مناسبی در اختیارشان قرار گیرد حتماً رشد بیشتری در این زمینه خواهیم داشت.
وی با مقایسه وضعیت پیوند کبد در کشور و منطقه گفت: به‌طور کلی ازنظر آموزشی و نیروی تخصصی خوشبختانه شرایط خوبی داریم درحالی‌که کشورهای منطقه ازنظر هتلینگ وضعیت مناسبی دارند ولی عمدتاً پزشکانشان وارداتی هستند امیدوارم به‌تدریج فضای درخورشان بیماران و پزشکان عزیز و متخصصانی که از کشورهای منطقه برای آموزش به اینجا می‌آیند فراهم شود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی تهران اعتقاد دارد که موفقیت پیوند کبد در ایران معادل آمریکا و اروپاست.
در کشور ایران پیوند کبد در شهرهای تهران، شیراز، کرمان، مشهد و بیمارستان رازی رشت به انجام می‌رسد.

میزان شیوع پیوند کبد

در سال ۲۰۱۱-۱۲ در انگلستان ۷۲۶ پیوند کبد به انجام رسید. این در حالی است که تعداد افراد نیازمند پیوند خیلی بیشتر از تعداد عمل‌ها انجام شده بوده‌است.
برای بزرگسالان متوسط مدت انتظار برای دریافت کبد ۱۴۲ روز و برای کودکان ۷۸ روز می‌باشد.
تخمین زده شده که در ۲۰ سال گذشته، تعداد افرادی که از پیوند کبد بهره‌مند شده‌اند به ۹۰٪ افزایش یافته‌است. این درحالی است که مرگ ناشی از بیماری کبدی بالا باقی مانده است. در سال ۲۰۰۹، ۱۱۵۷۵ مورد مرگ و میر ناشی از بیماری کبد در بریتانیا گزارش شده‌است.