بانک ملی ایران

تاریخچه

تشکیل بانک به شکل جدید نخستین بار در سال ۱۲۵۸ شمسی، ده سال قبل از بوجود آمدن بانک شاهی از سوی حاج محمد حسن امین دارالضرب ملقب به امین‌الضرب یکی از صرافان بزرگ تهران به ناصرالدین شاه قاجار پیشنهاد شد اما این پیشنهاد با دخالت‌های کشورهایی که ایران را تحت سلطه خود داشتند و عوامل آنان جامه عمل نپوشید و به جای آن بانک شاهی در ایران مستقر گردید. پس از استقرار مشروطیت هنگامی که دولت از مجلس شورای ملی اجازه استقراض خارجی خواست، احساسات ملی که از وام‌های گذشته و رفتار بانک‌های بیگانه جریحه دار شده بود به هیجان آمد و نمایندگان مردم به منظور قطع نفوذ سیاسی و اقتصادی بانک‌های مذکور و در ترمیم وضع مالی خزانه ضمن مخالفت با استقراض خارجی تأسیس بانک ملی را خواستار شدند و جمعی از بازرگانان و صرافان متعهد مشارکت در این بانک شدند و در آذرماه ۱۲۸۵ با اعلانی که مبین احساسات عمومی و علاقه مردم به تأسیس یک بانک اعتباری ملی در ایران بود، انتشار یافت.
در روز ۲۳ آبان ۱۲۸۵ میرزا ابوالقاسم ناصرالملک وزیر مالیه وقت مظفرالدین شاه در مجلس شورای ملی حاضر شد و از اوضاع نابسامان مالی کشور خبرداد و پیشنهاد داد که دولت برای رفع این مشکل مبلغی از کشورهای اروپایی وام دریافت کند که با مخالفت شدید نمایندگان مواجه شد. نمایندگان پس از شور و پیگیری در روز ۹ آذر ماه همان سال با تأسیس بانکی که بتواند برای کشور سود داشته و با سپرده‌های مردم به نفع کشور و مردم کارکند موافقت کردند. خبر تشکیل بانک ملی با سرمایه ۱۵ میلیون (۳۰ کرور) قابل افزایش به ۵۰ میلیون تومان با وجد و شعف عموم ملت روبرو شد.
از طرفی دیگر تغییرات ناگهانی در اوضاع سیاسی و انعقاد قرارداد ۱۹۰۷ میلادی بین دولت‌های روسیه و انگلیس و تقسیم ایران و نیز آغاز جنگ جهانی اول و ورود نیروهای اشغالگر به ایران تمام کوشش‌ها و تلاش‌های تشکیل بانک ملی را نقش بر آب کرد و این آرزوی بزرگ مردم سال‌ها به تعویق افتاد. پس از پایان جنگ جهانی اول و خروج اشغالگران از ایران، سرانجام قانون تأسیس بانک ملی ایران در جلسه مورخ ۱۴ اردیبهشت ۱۳۰۶ به تصویب مجلس رسید و اساسنامه بانک در ۱۴ تیر ماه ۱۳۰۷ مورد تصویب کمیسیون مالیه مجلس قرار گرفت و در روز سه شنبه۲۰ شهریور ۱۳۰۷ بانک ملی ایران در تهران رسماً کار خود را آغاز کرد.
اولین مدیر عامل بانک ملی دکتر کورت لیندن بلات (به آلمانی: Kurt Lindenblatt) و معاون او فوگل به همراه ۷۰ کارشناس از کشور آلمان به ایران آمدند.  لیندن بلات پیش از آن در بانک ملی بلغارستان مشغول به کار بود.
برحسب اساسنامه بانک، بانک ملی ایران به صورت یک شرکت سهامی دارای شخصیت حقوقی شناخته شد و تابع قوانین تجاری تلقی گردید. سرمایه اولیه بانک ۲۰ میلیون ریال بود که فقط ۸ میلیون آن پرداخت شد و در سال ۱۳۱۴ سرمایه بانک به ۳۰۰ میلیون ریال و در سال ۱۳۳۱ به دو میلیارد ریال افزایش یافت که تمام آن پرداخت شده‌است. این سرمایه در حال حاضر با افزایشی که در سال ۹۵ داشت بالغ بر ۱۸۷ هزار میلیارد ریال می‌باشد.
با توجه به اینکه در آن تاریخ متخصصین بانکی در ایران وجود نداشت به موجب قانونی اجازه استخدام اتباع سویسی یا آلمانی به منظور اداره بانک داده شد. تعداد کارکنان بانک در روز افتتاح اعم از ایرانی و آلمانی از ۲۷ نفر تجاوز نمی‌کرد در حال حاضر تعداد کارکنان بانک ملی ایران بالغ بر ۴۵ هزار نفر است.
در ابتدای تأسیس بانک علاوه بر شعبه مرکزی دو شعبه در بازار تهران و بندربوشهر که مهم‌ترین بندر بازرگانی آنروز ایران بود تأسیس گردید. نخستین نمایندگی بانک در خارج از کشور در سال ۱۳۲۷ در هامبورگ تأسیس شد.
در تاریخ ۲۲ اسفند ماه ۱۳۱۰ حق نشر اسکناس از تصویب مجلس شورای ملی گذشت و رسماً به مدت ۱۰ سال بانک ملی ایران اعطا شد که به خودی خود قابل تمدید بود و در فروردین ماه ۱۳۱۱ نخستین اسکناس بانک ملی ایران انتشار یافت.
صندوق پس‌انداز: در سال ۱۳۱۸ به موجب قانونی به منظور تشویق و ترغیب مردم به پس‌انداز، صندوق پس‌انداز بانک ملی ایران تأسیس شد که پس از استقرار نظام بانکداری اسلامی به صورت قرض الحسنه پس‌انداز، یکی از واحدهای فعال بانک به‌شمار می‌رود.

پس از انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار حاکمیت جمهوری اسلامی، تغییر سیستم بانکداری و حذف ربا و ایجاد بانک بر مبنای تعالیم و احکام اسلامی مورد توجه قرار گرفت که پس از تصویب لایحه قانونی عملیات بانکی بدون ربا در سال ۱۳۶۲ و ابلاغ آن به بانکها، دستورالعمل‌ها و آئین‌نامه‌های اجرایی تهیه و از اول فروردین ماه ۱۳۶۳ این قانون در بانک ملی ایران مورد اجرا گذاشته شد.
در حال حاضر بیش از ۳۳۲۸ شعبه فعال در داخل، ۱۴ شعبه فعال و ۴ سابسیدری در خارج کشور و ۱۸۰ باجه مشغول بکارند که باعث شده این بانک یکی از قوی‌ترین مؤسسات مالی چه در ایران حتی در دنیا باشد.
بر روی سکه ۲۰ ریالی پهلوی با دو تصویر آمده‌است: در یک طرف تصویر رضا پهلوی با نوشته صحبت رضاشاه: تأسیس بانک ملی ایران یکی از آرزوهای دیرینه ملت من بوده‌است و در طرف دیگر با تصویر محمدرضا پهلوی با نوشته: تأسیس بانک ملی ایران یکی از پایه‌های حقیقی استقلال ایران بود.

موزه بانک ملّی ایران

با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس‌جمهوری در روز ۲۱ تیر ۱۳۹۶شمسی، موزه بانک ملی ایران افتتاح شد.
موزه بانک ملی ایران، با مجموعه‌ای از آثار و اشیای نفیس و کهن به‌ویژه گنجینه‌های بانکداری از سنوات مختلف تاریخی ایران، در ساختمان صندوق پس‌انداز افتتاح شد.
از آنجا که بانک ملی ایران دارای اشیای قدیمی از دوره هخامنشیان، ساسانیان و آثار گرانبهای هنری ازجمله تابلوهای نفیس نقاشی، خط، فرش و مسکوکات است. نمایش ادوات و ابزارهای تاریخی و قدیمی بانکداری و همچنین هدایای کشورهای مختلف در طول فعالیت بانک ملی ایران، از دیگر اهداف راه‌اندازی موزه بانک ملی ایران است.
ساختمان صندوق بانک ملی ایران، سال ۱۳۰۷ خورشیدی در خیابان فردوسی تهران ساخته شد و در ۲۰ آذر ۱۳۷۹ به شماره ۲۹۳۰ در آثار ملی ایران به ثبت رسید. این ساختمان را معماری آلمانی به‌نام هنریش (به آلمانی: H. Heinrich) با الهام‌گیری از بناهای به‌جای‌مانده از دوره هخامنشیان و تلفیق معماری ایرانی و معماری اروپا طراحی کرد.
در این موزه مجموعه کاملی از هدیه‌های تاریخی بانک، افزارهای دفتری و دستگاه چاپ اسکناس، عکس‌های کهن، سکه و اسکناس‌های کهن و افزارهای تشریفاتی بانک در معرض بازدید عموم قرار می‌گیرند.

چاپ اسکناس

در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۱۰ مجلس شورای ملی حق چاپ اسکناس را به مدت ۱۰ سال به بانک ملی ایران واگذار کرد و مقرر گردید تا پس از انقضای این مدت، در صورتی که این حق لغو نشود، به همین ترتیب برای دوره‌های ده ساله بعد نیز عمل شود.
سرانجام نخستین اسکناس‌های بانک ملی در اول فروردین ماه سال ۱۳۱۱ ش انتشار یافت. از آن تاریخ تا سه ماه، اسکناس‌های بانک شاهنشاهی و بانک ملّی ایران هم‌زمان رواج داشتند و از اوایل تیر ماه آن سال اسکناس‌های بانک ملّی ایران به صورت تنها پول کاغذی ایران درآمد.
بانک ملّی ایران تا سال ۱۳۳۹ بنابر نیازهای اقتصادی کشور، اقدام به نشر اسکناس می‌کرد، ولی در آن سال، با تأسیس بانک مرکزی ایران، حق انحصاری نشر اسکناس به این بانک محول شد، که تاکنون ادامه دارد.

سرمایه

بانک ملی ایران از همان ابتدای تأسیس، شکل شرکت سهامی عام را داشت و سرمایه اولیه آن یعنی ۲۰ میلیون ریال به بیست هزار سهم هزار ریالی (۱۳٫۵۰۰ سهم بانام و ۶٫۵۰۰ سهم بی‌نام) تقسیم شده بود. اما در سال ۱۳۱۷ انتقال سهام بانک به سهامداران غیردولتی ممنوع شد. سرمایه بانک ملی ایران در سال ۱۳۱۴ به ۳۰۰ میلیون ریال و در سال ۱۳۳۱ به ۲ میلیارد ریال افزایش یافت.
بانک ملی با توجه به محدودیت‌های نظام بانکی تا پیش از سال ۱۳۳۵ کلیه وظایف بانک مرکزی در اقتصاد را نیز به عهده داشت. پس از تأسیس بانک مرکزی ایران وظایف مزبور به این بانک واگذار گردید. آخرین سرمایه ثبتی بانک ملی در خرداد ماه ۱۳۹۶ به ۱۹۸ هزار و ۵۶۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون ریال بوده‌است.

مسئولیت‌های اجتماعی

فعالیت‌های بانک ملی ایران در حوزه مسئولیت‌های اجتماعی از دو منظر سازمانی و پرسنلی همیشه مد نظر بوده و علاوه بر فعالیت‌هایی سیستمی و به صورت رسمی، خانواده بزرگ بانک ملی ایران نیز همیشه به عنوان قشری از جامعه دست در دست هم در احیای این وظایف نقشی مؤثر ایفا نموده‌اند.

کودکان فردای ایرانند

«کودکان، فردای ایرانند» طرح مشترک بانک ملی با موسسه خیریه زنجیره امید است. این مؤسسه از پاییز سال گذشته ساخت یک بیمارستان ۵۴۰ تختخوابی در منطقه جوادیه تهران در زمینی به مساحت ۲۵ هزار مترمربع را با هدف فراهم کردن خدمات پزشکی و درمانی برای کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال بی بضاعت و نیازمند کلید زده‌است. این بیمارستان با مشارکت خیرین جامعه برای رسیدگی به کودکان و نوجوانان دارای بیماری‌های قلبی، ارتوپدی و ناهنجاری‌های ترمیمی تأسیس می‌شود. سالانه هزاران کودک با بیماری‌های مادرزادی مختلف در ایران متولد می‌شوند. تولد ۱۰ هزار نوزاد با بیماری‌های ارتوپدی، پنج هزار نوزاد با مشکلات ترمیمی و ۱۶ هزار نوزاد با عارضه قلبی، بانک ملی ایران را بر آن داشت که به این حوزه ورود کند.
ساخت چنین بیمارستانی بسیار پرهزینه بوده و طبیعی است که تأمین مالی این اقدام از توان یک یا چند نفر بر نمی‌آید. بانک ملی ایران با شعار «کودکان، فردای ایرانند» در معرفی این اقدام پیش قدم شده‌است، تا با کمک خیرین تجهیز و ساخت آن به نتیجه برسد. در حال حاضر هزینه‌های ساخت بیمارستان به ازای هر تخت معادل شش میلیارد ریال برآورد می‌شود. زنجیره امید در حال ساخت اولین بیمارستان تخصصی برای کمک به کودکان بی بضاعت آسیب‌دیده می‌باشد. بانک ملی ایران به عنوان بانکی برخاسته از عرق ملی در کنار زنجیره امید قرار گرفته تا به کمک شما مردم عزیز و کارکنان خود در ساخت این بیمارستان مشارکت نماید. هزینه‌های مصرفی زنجیره امید به صورت شفاف در همین بخش اطلاع‌رسانی خواهد شد.

کانون جوانه‌ها

کانون جوانه‌های بانک ملی ایران با هدف آموزش مفاهیم اقتصاد، پول، سرمایه و فرهنگ‌سازی استفاده از خدمات نوین بانکی به کودکان و نوجوانان از سال ۱۳۹۲ راه اندازی شده‌است.
تعداد کاربران کانون جوانه‌های بانک ملی ایران در سال ۹۶، با رشد ۴۶ درصدی به حدود ۱ میلیون نفر رسید.

تحریم

ایالات متحده آمریکا از سال ۲۰۰۷ و اتحادیه اروپا از سال ۲۰۰۸ بانک ملی را مورد تحریم قرار دادند، که در پی آن، اتحادیه اروپا دستور تعطیلی دفاتر این بانک در اروپا را صادر کرد. در قطعنامه تحریمی سازمان ملل در ایران از این بانک به عنوان یکی از موسسات مظنون نام برده شد، که به‌طور مستقیم در تأمین مالی برنامه هسته‌ای و ساخت موشک‌های دوربرد برای جمهوری اسلامی ایران دست داشته‌است.
دادگاه عالی انگلیس در سال ۲۰۱۳ با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که تحریم اعمال شده علیه بانک ملی ایران از طرف دولت انگلیس را لغو کرده‌است.
همچنین بر اساس اعلام معاون امور ارزی و بین‌الملل بانک ملی ایران، مقام‌های پولی هنگ کنگ در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۶(۴ تیر ۱۳۹۵) محدودیت‌های نظارتی خود را از شعبه هنگ کنگ برداشته‌اند.

بدهی‌ها و مطالبات

محمدرضا حسین‌زاده مدیرعامل بانک ملی ایران خبر داد دولت جمهوری اسلامی ایران بیش از ۲۲۰ هزار میلیارد ریال به بانک ملی ایران بدهکار است
در سال ۱۳۸۸ خبری از گفتگوی محمودرضا خاوری مدیرعامل این بانک با خبرگزاری ایسنا، مبنی بر بدهی ۵۰ هزار میلیارد ریالی دولت ایران به این بانک و عدم امکان دولت برای بازپرداخت این بدهی منتشر شد، ولی چندی بعد، خبر «عدم توان دولت برای پرداخت بدهی» توسط خاوری تکذیب شد.

شرکت داده ورزی سداد

شرکت داده ورزی سداد تحت شماره ۱۵۱۴۷۸ در تاریخ ۱۳۷۸/۰۳/۱۳ در اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری برای مدت نامحدود به ثبت رسید.

شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران

این شرکت پس از واگذاری حق نشر اسکناس به بانک ملی ایران، تشکیلات محدودی برای چاپ تاریخ انتشار بر روی اسکناس‌ها پدید آمد. این تشکیلات به موازات تحول و توسعه بانک ملی ایران، تکامل یافت و به «چاپخانه بانک ملی ایران» معروف شد. این چاپخانه که در سال ۱۳۱۷ هـ ش/ ۱۹۳۸ م. با نام «بنگاه چاپخانه» تأسیس شده بود. به تدریج به یکی از معتبرترین چاپخانه‌های کشور و خاورمیانه تبدیل شد. در این چاپخانه، علاوه بر ارائه خدمات چاپی به سازمان‌های دولتی، نیازهای چاپی شعبه‌های بانک ملی ایران نیز در سراسر کشور رفع می‌گردید. شرکت چاپ بانک ملی ایران در سال ۱۳۷۹ هـ. ش/۲۰۰۰ م. به منظور ایجاد امکان نشر کتاب و مجله، مجوز نشر را از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کرد و به «شرکت چاپ و نشر بانک ملی ایران» تغییر نام یافت.

گروه توسعه ملی

سرمایه گذاری گروه توسعه ملی یک شرکت کنگلومرا  (شرکت خوشه ایی ) است که در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده  و این شرکت خوشه ایی خود از چند هلدینگ ( شرکت مادر ) تشکیل شده که شامل شرکت‌های زیر است.
1- هلدینگ صنایع سیمان سیدکو
2- هلدینگ صنایع غذایی بهشهر
3- هلدینگ نیروگاهی ایران
4- هلدینگ گروه ایران ترانسفو
5- هلدینگ لاستیک بارز
6- هلدینگ دارویی شفادارو
7- سرمایه‌گذاری توسعه ملی
8- صنایع پتروشیمی اراک
سهامداران شرکت سرمایه‌گذاری گروه توسعه ملی:
بانک ملی ایران مالک 71 درصد از سهام سرکت است. سهامداران دیگر شرکت به قرار زیر است.
صندوق بازنشستگی و از کار افتادگی 8 درصد
سرکت خدمات مدیریت سرمایه مدار 2 درصد
شرکت سرمایه‌گذاری تدبیر 1 درصد
شرکت بیمه ایران 1 درصد
شرکت تدبیرگران اقتصاد اوراسیا کمتر از 1 درصد