سدیم متابی‌سولفیت

آماده سازی

سدیم متابی سولفیت را می‌توان از تبخیر محلول سدیم سولفیت اشباع شده با گاز دی‌اکسید گوگرد تهیه نمود:
2 HSO3- ⇌ H2O + S2O52-
که در نهایت Na2S2O5 جامد بجا می‌ماند.

ساختار شیمیایی

آنیون ترکیبی از دی تیونیت (S2O42-) و دی تیونات (S2O62-). است. آنیون شامل گروهی SO2 است که با گروهی SO3 پیوند یافته با بار منفی  که در سمت منتهی به SO3   قرار دارد. طول پیوند S-S حدود 2.22 Å و پیوند S-O" تیونیت " و " تیونات " دارای طول 1.46 و  1.50 Å می‌باشد.

خواص شیمیایی

سدیم متابی سولفیت در ترکیب با آب باعث جذب اکسیژن موجود در آب و  آزاد شدن گاز دی‌اکسید گوگرد (SO2) می گردد که باعث ایجاد بوی نامطبوعی گردیده و تنفس را دچار مشکل می نماید . آزاد کردن دی‌اکسید گوگرد باعث تبدیل سدیم متابی سولفیت به یک عامل کاهنده قوی در آب گشته و به همین دلیل نبایستی در رودخانه‌ها و دریاچه‌ها ریخته شود چون بطور جدی باعث مختل شدن زندگی حیوانات و گیاهان می گردد. به همین دلیل میزان استفاده از سدیم متابی سولفیت به شدت کاهش یافته و به جای آن حاملهایی چون پیروکسید هیدروژن با تأثیری مشابه و بدون بو جهت استریلیزاسیون تجهیزات استفاده می گردد.

سدیم متابی سولفیت در ترکیب با اسیدها موجب آزاد شدن دی‌اکسید گوگرد می گردد :
Na2S2O5 + 2 HCl → 2 NaCl + H2O + 2 SO2
در حرارت بالا نیز این ترکیب دی‌اکسید گوگرد آزاد کرده و سدیم سولفیت به جا می گذارد :
Na2S2O5 → Na2SO3 + SO2

موارد استفاده

-به عنوان یک نگهدارنده و آنتی اکسیدان در مواد غذایی استفاده می‌شود و هم چنین به عنوان E223 شناخته می‌شود.

-( در افرادی که به سولفیتها حساسیت دارند ممکن است باعث بروز واکنش‌های آلرژیک ، از جمله واکنش‌های تنفسی در افراد مبتلا به آسم ، آنافیلاکسی و سایر واکنش‌های آلرژیک، گردد. )

-سدیم متابی سولفایت و پتاسیم متابی سولفایت یکی از مواد اولیه در قرصهای Campden است که در ساخت شراب و آبجو استفاده می گردد.

- مصرف روزانه قابل قبول برای هر کیلو گرم وزن بدن ، 0.7 mg است. سدیم متابی سولفایت عوارض جانبی نداشته و در کبد به وسیلهٔ اکسیداسیون به سولفات بی ضرر تبدیل شده و توسط ادرار دفع می گردد.

-در صنایع شیمیایی و دارویی برای مقاصد مختلفی همچون عامل کاهنده در تصفیه و جداسازی آلدئیدها و کتونها ، جهت از بین بردن زباله‌های حاوی برم حاصل از تهیه رنگ استفاده می گردد.

-جهت حذف کلر اضافی در آب آشامیدنی

-جهت تمیز کردن غشاهای اسمز معکوس آب آشامیدنی در سیستم‌های آب شیرین کن

-جهت پاکسازی تجهیزات در آبجوسازی خانگی

-در موارد خاص جهت از بین بردن اکسیژن از آب تغذیه دیگهای بخار آب

-در تصفیه فاضلاب برای مثال از گیاهان آبکاری، جهت خنثی کردن اسید کرومیک جهت حذف کلر اضافه در خنثی‌سازی سیانیدها

-جهت تمیز کردن و سفید کردن پشم ، جوت و سایر الیافهای گیاهی

-در رنگرزی پارچه و چاپ برای آماده‌سازی فتس نیلی و حل کردن دیگر رنگها

-جهت حل کردن عصاره‌های دباغی

-در ساخت کاغذ جهت سفید کردن خمیر چوب

-در صنایع عکاسی و فیلم جهت آماده‌سازی حلالهای مناسب برای حمام تثبیت‌کننده اسیدی

-اضافه شده به محلولهای بی حس‌کننده موضعی ( لیدوکائین و غیره ) جهت جلوگیری از اکسیده شدن آدرنالین تنگ‌کننده عروق موجود در آن‌ها و در نتیجه افزایش طول عمر محلول

-به عنوان یک excipient در برخی از قرص ها، مانند پاراستامول استفاده می‌شود. تقریباً 0.5 mg در epinephrine autoinjectors  مانند EpiPen استفاده می‌شود.

-همچنین به منظور رسوب طلا از اسید طلایی (طلا محلول در تیزاب سلطانی) استفاده می‌شود.

-به عنوان یک عامل سفیدکننده در تولید کرم نارگیل استفاده می‌شود

-به عنوان یک منبع تولید  SO2 (مخلوط شده با هوا یا اکسیژن) برای تخریب سیانید در فرایندهای سیانیداسیون  طلا تجاری استفاده می‌شود.

-یکی از جنبه‌های بسیار مهم مرتبط با سلامت این ماده آنست که می‌توان آن را به لام خون در یک آزمون تشخیص کم خونی داسی شکل ( یا هر بیماری مشابه دیگر در تغییر شکل هموگلوبین ) اضافه نمود. مواد باعث از بین رفتن سلول‌های داسی شکل ( طی یک پلیمریزاسیون پیچیده) شده و بنابراین وجود یا عدم وجود بیماری تأیید گردد.

ایمنی

اثرات بیولوژیکی :

تمامی نمونه‌های سدیم متابی سولفیت دارای مقدار کمی SO2 بوده که موجب تحریک چشم و دستگاه تنفسی می گردد. در تماس با اسیدها ممکن است مقادیر خطرناکی از SO2 تولید گردد.

در نمونه‌های آبی ، سدیم بی سولفیت باعث کاهش شدید اکسیژن شده و ممکن است به موجودات آبزی آسیب برساند.
نکات ایمنی :
-سدیم متابی سولفیت طبق استاندارد جزء مواد خطرناک گنجانیده نگردیده است. بر اساس داده‌های در دسترس ما ، محصولات سدیم متابی سولفیت بایستی با برچسب مواد مضر Xnو حروف R, S مطابق زیر مشخص گردند:

R41 : خطر ابتلا به آسیبهای جدی به چشم

R37 : تحریک‌کننده دستگاه تنفسی

R31 : در تماس با اسید آزادکننده گاز سمی

R22 : در صورت خورده شدن مضر

S26 : در صورت تماس با چشم با مقدار زیادی آب شستشو داده و به پزشک مراجعه گردد.

کلیه نمونه‌های حاوی سدیم متابی سولفیت در زیرگروه محصولات "خطر تماس با آب"  قرار دارند.

نگهداری و جابجایی

کلیه نمونه‌های سدیم متابی سولفیت بایستی در جای خشک و خنک نگهداری گردند. اگر دما از 25 °C و رطوبت از 45% تجاوز ننماید تا شش ماه ثابت باقی می مانند. اگر درجه حرارت یا رطوبت از حد تعیین شده بالاتر رود ممکن است باعث کاهش SO2 و تغییر PH محلول گردد. در دمای زیر 10 °C به صورت کریستال در می‌آید.