باکو

ریشه‌شناسی

نام باکو نامی پهلوی می‌باشد که از بادکویه گرفته شده‌است. باک از بک و بغ گرفته شده‌است به معنی خدا می‌باشد رواج نام بادکوبه که در فارسی گفتاری و آن را برآمده از شرایط طبیعی شهر می‌دانند نسبتاً جدید است. جمعیت ترک‌زبان از عنوان باکی استفاده می‌کنند که پس از رسمی شدن زبان ترکی آذری رسمیت یافته‌است.
ریشه نام باکو همانند قدمت ناحیه مسکونی ناروشن است. سرزمینی که بعدتر به عنوان شروان شناخته شد و باکو بندر و بعدتر پایتخت آن بود، در شرق اران، همان سرزمین قدیمی آلبانیای قفقاز واقع شده‌بود. ساکنان اصلی اران غیر ایرانی و غیر ترک بودند با اینحال در شروان تأثیر قابل ملاحظه ساسانیان به خصوص در نوار ساحلی از باکو تا دربند وجود داشت و بنابراین نظریاتی که ریشه نام را از بگاوان به معنی جایگاه خدا می‌دانند نامحتمل نیستند.

تاریخچه

اولین شواهد مستند مرتبط با باکو به قرن ششم میلادی برمی گردد. و از آنجا که از آن زمان اغلب بخشی از شاهنشاهی‌های ایرانی بوده‌است، پیوند تاریخی با آن‌ها دارد. پس از این که زمین لرزهٔ بزرگی در قرن ۱۲ میلادی شماخی پایتخت شروانشاهان را ویران نمود، آهسیتان اول باکو را به عنوان پایتخت جدید برگزید. در زمان ساسانیان حضور و نفوذ عنصر ایرانی در کرانه‌های اران از تالش و باکو تا دربند بسیار قوی و چشمگیر بود.
در دورهٔ شروانشاهان، باکو بخشی از شروان بود. شروان مانند بقیهٔ اران بخشی از سرزمین آذربایجان نبود. آذربایجان به منطقهٔ جنوب رود ارس گفته می‌شد. باکو پایتخت شیروانشاهان در سده‌های ۱۴ و ۱۵ میلادی بود و بعد بخشی از ایران صفوی شد.
حکومت عثمانی در قرن ۱۶ میلادی طی دوره‌ای کوتاه به قسمت اعظم قفقاز از جمله باکو حاکم بود. نادرشاه افشار توانست این قسمت از آران، گرجستان و منطقهٔ ارمنستان فعلی را دوباره به ایران بازگرداند. در جنگ‌های ایران و روس در زمان فتح علی شاه این ناحیه بر اساس عهدنامه گلستان و ترکمانچای از ایران جدا و به دست روس‌ها افتاد و باکو در اواخر قرن نوزدهم و دههٔ اول قرن بیستم از بزرگ‌ترین مناطق تولید نفت جهان بود.

ورزش

بازی‌های اروپایی ۲۰۱۵ (به ترکی آذربایجانی:Bakı 2015 Avropa Oyunları) از ۱۲ ژوئن تا ۲۸ ژوئن سال ۲۰۱۵ در شهر باکو، جمهوری آذربایجان برگزار شد. این دوره، اولین دورهٔ بازیهای اروپایی است. آرم این بازی‌ها شامل سیمرغ، انار و فرش آذربایجانی به‌عنوان سه نشان تاریخی و فرهنگی جمهوری آذربایجان است. همچنین جمهوری آذربایجان قصد دارد مشعل این بازی‌ها، نه در کوه المپیای یونان، بلکه در آتشکده سوراخانیِ باکو روشن شود. رئیس کمیتهٔ ملی المپیک آذربایجان، با توجه به پیشینهٔ تاریخی آتش و دین زرتشتی در این کشور، که آذربایجان را با نام سرزمین آتش معروف کرده‌است، بر امکان روشن نمودن مشعل این بازی‌ها در این آتشکده تأکید کرد و چهارمین دوره المپیک کشورهای اسلامی در۱۲مای در شهر باکو برگزار شد و همچنین چندین دوره مسابقات اتمومبیل رانی در شهر باکو برگزار شده‌است

کتاب و ادبیات

مرکز کتاب باکو فعالیت های ادبیاتی و کتابی زیادی را ارائه می دهد و آنجا به مکانی عالی برای خوره های کتاب در پایتخت تبدیل شده است. این مرکز نوعی بهشت ​​برای همه دوستداران کتاب است. با تصمیم کمیته اجرایی CIS، مرکز کتاب باکو "به دلیل کار عالی در زمینه توسعه و توزیع داخلی کتاب و تبادل بین المللی کتاب در سال 2018" موفق به دریافت جایزه بین المللی و دیپلم افتخار شده است. تنها در یک سال این مرکز به موفقیت های بزرگی دست یافته و به یکی از جالب ترین و منحصر به فرد ترین مکان های پایتخت آذربایجان تبدیل شده است. مرکز کتاب باکو طیف گسترده ای از کتاب های ژانرهای مختلف را به زبان های آذربایجانی ، روسی ، ترکی ، انگلیسی ، چینی ، فرانسوی ، آلمانی ، عربی و سایر زبان ها ارائه می دهد. مرکز کتاب باکو در تاریخ 1 سپتامبر 2018 به طور رسمی برای بازدید کنندگان افتتاح شد که در نزدیکی پارک خاقانی واقع شده است. هدف اصلی این مرکز جلب توجه مردم به کتاب به عنوان حامل ارزشهای فرهنگی ، معنوی و دانش مفید است.

اقتصاد

بزرگترین شاخص صنعت باکو نفت است و صادرات نفت آن باعث شده است تا سهم بزرگی در تراز پرداخت های آذربایجان داشته باشد. وجود نفت در این شهر از قرن هشتم شناخته شده است. در قرن 10 ، مسافر عربی، مارودی ، گزارش داد كه روغن سفید و سیاه هر دو به طور طبیعی از باكو استخراج می شوند. تا قرن 15، روغن برای لامپ ها از چاه های سطحی به صورت دستی حفر می شد. بهره برداری تجاری از سال 1872 آغاز شد و با آغاز قرن بیستم میادین نفتی باکو جزء بزرگترین ها در جهان بودند. در اواخر قرن بیستم ، با رو به اتمام بودن بخش اعظم نفت خام ساحلی،  حفاری ها به دریا گسترش یافت. در اواخر قرن نوزدهم ، تعداد کارگران و متخصصان ماهر رو به افزایش بوده و تا سال 1900 این شهر دارای بیش از 3000 چاه نفت بود که از این تعداد 2000 چاه در سطح صنعتی نفت تولید می کردند. باکو قبل از جنگ جهانی دوم به عنوان یکی از بزرگترین مراکز تولید تجهیزات صنعت نفت قرار گرفت. جنگ جهانی دوم و نبرد استالینگراد برای تعیین اینکه چه کسی کنترل میادین نفتی باکو را در اختیار دارد، جنگی درگرفت. پنجاه سال قبل از این نبرد، باکو نیمی از نفت جهان را تولید کرد.
در حال حاضر اقتصاد نفتی باكو در حال احیای مجدد است كه با توسعه میدان عظیم آذری-چیراگ-گونشلی (مناطق كم عمق گوناشلی توسط SOCAR ، مناطق عمیق تر توسط كنسرسیوم به رهبری BP) ، توسعه میدان گازی شاه دنیز ، گسترش ترمینال Sangachal و ساخت خط لوله BTC همراه بوده است.
بورس اوراق بهادار باکو بزرگترین بورس اوراق بهادار جمهوری آذربایجان و با سرمایه در بازار بزرگترین منطقه قفقاز است. تعداد نسبتاً زیادی از شرکتهای فراملی در باکو مستقر هستند. یکی از موسسات برجسته  مستقر در باکو، بانک بین المللی آذربایجان است که بیش از 1000 نفر در آن کار می کنند. بانکهای بین المللی با شعب در باکو شامل HSBC ، Société Générale و Credit Suisse هستند.

گردشگری و خرید در باکو

باکو یکی از مهمترین مقاصد گردشگری قفقاز است که هتل های این شهر در سال 2009 7 میلیون یورو درآمد داشته اند.  بسیاری از هتل های زنجیره ای قابل توجه در جهان، در این شهر حضور دارند. باکو دارای مناطق دیدنی و تفریحی گردشگری بسیاری است، از جمله آن می توان به میدان چشمه ها، ساحل یک و هزار شب، ساحل شیخوف و سنگ های نفتی اشاره کرد. در تاریخ 2 سپتامبر 2010، با افتتاح میدان پرچم ملی، مطابق کتاب رکوردهای گینس، باکو به دارنده بلندترین پرچم جهان تبدیل شد. با این حال در 24 مه 2011 باکو این رکورد را تنها با 3 متر (9.8 پا) به شهر دوشنبه در تاجیکستان از دست داد. از اکتبر سال 2017 ، پرچم برداشته شد و میدان پرچم ملی با نرده ها بسته شده است.
باکو چندین مرکز خرید دارد. معروف ترین مراکزاین شهر پورت باکو، پارک بولوار ، بازار گنجلیک ، پارک مترو ، 28 مال ، شهر ایگون و AF مال است. مناطق خرده فروشی شامل فروشگاه هایی از نوع زنجیره ای تا بوتیک های سطح بالا موجود است.

مترو

متروی باکو در سال ۱۹۶۷ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۳ خط و ۲۵ ایستگاه می‌باشد.