گالوانیزه‌کردن

گالوانیزاسیون (به فرانسوی: Galvanisation) یکی از روش‌های محافظت از خوردگی با ایجاد خوردگی گالوانیک است که توسط پوشاندن فلز مادر توسط لایه‌ای از فلز محافظ به صورت آند فداشونده در سری گالوانیک (معمولاً روی) انجام می‌شود. در این حالت پوشش خورده شده و فلز مادر محافظت می‌شود. این فرایند نوع خاصی از حفاظت گالوانیکی است. میزان مقاومت پوشش متناسب با ضخامت آن است. این روش یکی از اقتصادی‌ترین روش‌های محافظت فولادها در محیط‌های خورنده است.
این فرایند به نام لویجی گالوانی دانشمند ایتالیایی نامگذاری شده‌است.

گالوانیزه گرم

این گونه گالوانیزه‌کردن توسط غوطه‌وری زیرلایه در مذاب روی به دو صورت مداوم و بچ انجام می‌شود. این روش برای پوشش‌دهی با ضخامت بیش از ۲۵ میکرومتر مناسب است.
بیش از ۱۵۰ سال است که گالوانیزه کردن به روش غوطه وری گرم به عنوان یک روش تجاری موفق در دنیا برای حفاظت ورق های فولادی در برابر خوردگی استفاده می شود. امروزه به طور کلی سه روش رسوب گذاری برای روی وجود دارد که عبارتند از گالوانیزه کردن به روش غوطه وری گرم، گالوانیزه کردن الکتریکی و پاشش حرارتی. تولید ورق گالوانیزه با روش گالوانیزه گرم یکی از متداول ترین راه های حفاظت ورق های فولادی کربنی در برابر خوردگی است. به دلیل پایین تر بودن نرخ خوردگی ماده پوشش، مقاومت خوردگی ورق فولادی بهبود قابل توجهی پیدا می کند.
مراحل انجام فرایند گالوانیزه گرم
جهت انجام گالوانیزه گرم به طور کلی در سه مرحله صورت می گیرد که هر مرحله نیز می تواند از چند مرحله دیگر تشکیل شده باشد. این مراحل عبارتند از
آماده سازی
گالوانیزه نمودن
عملیات تکمیلی
آماده سازی
جهت انجام فرایند گالوانیزه سطح مقطع می بایست کاملا آماده شود برای این منظور چربی زدایی، اسیدشویی، شستشو، فرو بردن قطعه در فلاکس مناسب و پیش گرم نمودن قطعه می بایست صورت گیرد.

الکتروگالوانیزاسیون (گالوانیزه سرد)

در این روش پوشش روی به صورت پوشش‌دهی الکتریکی (الکتروپلیت) بر روی زیرلایه اعمال می‌شود.
در روش گالوانیزه سرد از طریق الکترولیز نمک های روی در داخل یک محلول آبی، هر قطعه ای از قبیل ورق های کویل شده یا کویل نشده پوشش داده می شوند. اصل این روش با استفاده از الکترولیت اسیدی نیز انجام می شود. در این روش ضخامت پوشش لایه روی ایجاد شده کمتر از ضخامت لایه روی در حالت غوطه وری گرم بوده و معمولا در مصارف خانگی استفاده می شود.
در روش غوطه وری ورق گالوانیزه گرم عملیات پوشش دهی از طریق عبور دادن مداوم ورق، سیم، لوله و یا هر مقطع دیگر از داخل حمام مذابی که ترکیبی از روی، منگنز، قلع، نیکل، مس و آلومینیوم و فسفر بوده است اتفاق می افتد. در این پروسه با دمش هوا می توان ضخامت لایه روی را کنترل نمود. این روش خود نیز به دو نوع تقسیم می شود که شامل غوطه وری مداوم و غیر مداوم می باشد. در روش غیر مداوم ورق های بریده شده شده را داخل حمام قرار می دهند ولی در روش مداوم، کویل های پیوسته در یک خط ممتد مورد پوشش دهی قرار می گیرند.
پوشش دهی مکانیکی برای پوشش دهی قطعات ریز با اندازه ۳۰۰-۲۰۰ میلی متر و وزن کمتر از ۵۰ کیلوگرم استفاده می شود. عملیات پوشش دهی ورق گالوانیزه با این روش از طریق غوطه ور نمودن این قطعات در ترکیبی از پودر روی و ذرات شیشه انجام پذیر است. به این طریق که بعد از آماده سازی قطعات آن ها را از طریق پاشش مس پوشانده سپس در داخل یک بشکه جایگذاری کرده و بشکه را با ترکیب شیمیایی گفته شده پر نموده و آن را زیر و رو می کنند تا ذرات روی بتوانند بر روی قطعه بنشینند.
در روش اسپری روی، ابتدا روی را به صورت پودر به داخل یک تفنگ تغذیه نموده و سپس حرارت داده می شود تا پودر روی ذوب شده و سپس روی مذاب به روی قطعات مورد نیاز نشانده شود. به منظور پاشش روی مذاب، از هوای کمپرس شده و یا گازهای حاصل از احتراق برای تامین سرعت مناسب در پاشش استفاده می شود.
در روش رنگ کردن با روی، ابتدا سطح مورد نظر با سنگ ساییده شده، سپس لایه رنگ روی به روش پاشش و یا از طریق فرچه رنگ، روی سطح را می پوشاند. لایه فیلم تشکیل شده دارای ۹۵-۹۲ درصد روی در این روش خواهد بود.

کاربردها

فولاد گالوانیزه در ساخت گریتینگ‌ها، ناودان ساختمان‌ها، پیچ و مهره، قطعات خودرو، دستگاه‌های مختلف مکانیکی و الکتریکی، کانال‌های آب و هوا، سقف‌های شیروانی و … کاربرد دارد. در صنعت ساختمان و سایر صنایع هر جا که مشکل خوردگی ورق فولادی سیاه مطرح باشد از فولاد گالوانیزه شده‌استفاده می‌گردد.
بسیاری از قطعات پس از اتمام فرایند تولید گالوانیزه می‌گردند.

استانداردها

استانداردهای گالوانیزاسیون محصولات آهنی و فولادی شامل ضخامت/وزن پوشش، چسبندگی و ظاهر قطعات در استانداردهای ‎ASTM A123‎، ISO 1461 ‎‎، CAN/CSA G164 ‎‎ و AS/NZS 4680 ‎‎ آمده‌است.