سیستم پیمان جنوبگان

پیشینه و اهمیت موضوع

تحولات و توسعه‌های صورت‌گرفته در جامعه بین‌المللی در دهه‌های اخیر نشان داده‌است که شاید دیگر نتوان ناحیه‌ای را بر روی سطح کره زمین پیدا کرد که کشورهای جهان نسبت به آن بی‌تفاوت باشند. ویژگی‌های منحصر به فرد موجود در جنوبگان نیز باعث شده‌است که این منطقه جایگاه ویژه‌ای را در نزد کشورهای جهان و به ویژه کشورهای در حال توسعه به دست آورد. در این راستا، بررسی مسائل حقوقی مربوط به جنوبگان و نقد و بررسی نظام حقوق موجود در آن از نکات اساسی مطرح در خصوص جنوبگان است. در دو قرن اخیر، حضور کاشفان برخی از کشورها در جنوبگان یا دلایلی همچون مجاورت، به عنوان توجیهاتی برای طرح ادعاهای کشورهای معدودی نسبت به سرزمین‌های قاره جنوبگان مورد استفاده واقع شده‌است. وضعیت منحصر به فرد جنوبگان به گونه‌ای است که می‌تواند این منطقه را در دسته نواحی همچون بستر و زیر بستر دریاهای آزاد و فضای بیرونی قرار دهد که به دلیل ویژگی‌هایش از سوی جامعه جهانی به عنوان مناطق تابع نظام حقوقی میراث مشترک بشریت به رسمیت شناخته شده‌است. بنابراین جنوبگان تابع حقوقی ناشی از آن یا برداشت تعدیل شده‌ای از آن قرار می‌گیرد، به گونه‌ای که هم منافع دولت‌های مدعی و هم جامعه جهانی در جنوبگان تأمین و تضمین گردند.

مجمع

مجمع سالانه شورای مشورتی پیمان جنوبگان، انجمنی بین‌المللی برای پذیرش و مدیریت جنوبگان است. تنها ۲۹ کشور از ۵۳ کشور حق تصمیم‌گیری در این مجمع را دارند و ۲۴ کشور می‌توانند در آن شرکت کنند. اعضای دارای حق تصمیم «کشورهای مشاور» نام دارند که علاوه بر ۱۲ کشور اصلی امضاکننده پیمان، ۱۷ کشور دیگر نیز هستند که تمایل خود را برای شرکت در جلسات با انجام فعالیت‌های علمی قابل توجه نشان داده‌اند.

اعضا

تا سال ۲۰۱۵، ۵۳ کشور، عضو رسمی این پیمان هستند که از آن میان، ۲۹ کشور (شامل ۱۲ کشور اولیه) در آن حق رای دارند. اعضای مشاور شامل ۷ کشور می‌شود که ادعای مالکیت بر بعضی مناطق جنوبگان را دارند. ۴۶ عضو بدون ادعای مالکیت، ادعاهای مالکیت بین خود و کشورهای غیر عضو را نمی‌پذیرند.

نظام حقوقی

جنوبگان جمعیت ثابتی ندارد و افراد حاضر در آن، شهروندان کشورهای دیگر هستند؛ بنابراین هیچ شهروند و دولت رسمی ندارد. بیشتر مناطق جنوبگان تحت ادعای مالکیت چند کشور معدود هستند و تنها سرزمینی بین نصف‌النهار ۹۰ درجه غربی تا نصف‌النهار ۱۵۰ درجه غربی تاکنون تحت ادعای مالکیت قرار نگرفته‌است. در سال ۲۰۱۵ تصمیم نروژ به پس گرفتن ادعای مالکیت خود کرد. این خبر هرگز به صورت رسمی اعلام نشد. اما در همان سال بر منطقه‌ای بین سرزمین شهبانو ماود و قطب جنوب ادعای مالکیت کرد. کشورهای عضو پیمان جنوبگان و پروتکل‌های حفاظت از محیط زیستی آن، قطعنامه‌ها و تصمیمات این پیمان را بر اساس قوانین ملی خود اجرا می‌کنند. این قوانین، تنها برای شهروندان خود کشورها برای دستیابی به تصمیم‌های گرفته شده از سوی «کشورهای مشاور» بکار می‌روند. بعضی از این تصمیم‌ها عبارتند از: «کدام فعالیت‌ها قابل قبول هستند، مشارکت در کدام فعالیت‌ها نیاز به دریافت مجوز دارند و براورد تأثیرات زیست‌محیطی پیش از انجام فعالیت». پیمان جنوبگان در اغلب موارد به صورت نمونه‌ای از اصول میراث مشترک بشریت شناخته می‌شود.

آرژانتین

بر اساس مقررات آرژانتین، هر جُرمی که تا شعاع ۵۰ کیلومتری کمپ‌های این کشور اتفاق بیفتد باید در شهر اوسوایا در ایالت تیرا دل فوئگو به آن رسیدگی شود. اگر کسی در منطقه‌ای که مشترکاً بین آرژانتین، شیلی و بریتانیا مرتکب جرم شود می‌تواند درخواست کند که توسط دادگاه آرژانتینی محاکمه شود.

استرالیا

استرالیا بیش از دو دهه پیش از تنظیم پیمان جنوبگان بر مناطقی از آن ادعای حاکمیت داشت و قوانینی را برای چگونگی رفتار اتباع خود در آن وضع کرده بود. در صورت وقوع جرم در مناطق تحت ادعای مالکیت آن، قوانین حاکم بر قلمروی خلیج جرویس اجرا خواهند شد. اصلی‌ترین مصوبات برای قوانین جنوبگان در این کشور ۱) لایحه قلمرو جنوبگان (۱۹۶۰) ۲) لایحه قلمرو جنوبگان در حفاظت از محیط زیست (۱۹۸۰) و ۳) لایحه پیمان حفاظت از منابع زنده جنوبگان (۱۹۸۱) هستند.

نیوزلند

در سال ۲۰۰۶ پلیس نیوزلند اعلام کرد که مسائل حقوقی مانع گرفتن حکم قضایی برای کسب شهادت از شاهدان بالقوه آمریکایی در قتل رادنی مارکز در ماه مه سال ۲۰۰۰ در قطب جنوب بر اثر مسمومیت شده‌است.

آفریقای جنوبی

قوانین آفریقای جنوبی شامل همه اتباع این کشور در جنوبگان می‌شود و در صورت وقوع جرم، در دادگاه بدوی در کیپ‌تاون محاکمه می‌شوند. بر اساس منشور جرائم پیمان جنوبگان، مسافرانی که از راه این کشور راهی جنوبگان می‌شوند نیز باید در دادگاه بدوی کیپ تاون محاکمه شوند.