نظم اداری

نظم اداری عبارت از اصول تشکیلات بهائیت و نظام حاکم بر اداره پیروان است. اصل و تعالیم روحانی به وسیلهٔ این نظم در جهان جاری می‌شود. سرچشمه این نظم وصیتنامه عبدالبهاء است که تحت نام الواح وصایا شناخته می‌شود. عبدالبهاء در الواح وصایا، شوقی افندی را به سمت ولایت امرالله و مرکز روحانیت و مقتدای بهائیان و رئیس دائمی بیت العدل معین کرده‌است. 
بیت العدل اعظم، شورای بین‌المللی مرکزی حاکم بر نظم اداری است که اعضای آن هر پنج سال توسط جوامع بهائی سراسر دنیا انتخابات می‌شوند. امور جوامع محلی و ملی از طریق شوراهای انتخابی نه نفره که تحت هدایت بیت العدل اعظم فعالیت می‌کنند اداره می‌شود. شوراهای محلی که در سطح شهر یا روستا فعالیت می‌کنند، محفل روحانی محلی، و شوراهای ملی که در سطح کشور فعالیت می‌کنند، محفل روحانی ملی نام دارند. مؤسسهٔ مشاورین قاره‌ای که موسسه‌ای انتصابی است بخش دیگری از نظم اداری بهائی را تشکیل می‌دهد. مشاورین قاره‌ای با ارائهٔ نظرات مشورتی به محافل روحانی و تشویق و پرورش ابتکارات فردی بر پویایی جامعه می‌افزاید. اعضای این مؤسسه توسط بیت العدل اعظم منصوب می‌گردند.

موسسات نظم اداری

در لوح عهدی که به منزله وصیت نامه بهاءالله است آمده‌است: «خدا مقام غصن اکبر (محمدعلی افندی) قرار داده‌است» یعنی پس از او عباس و سپس محمدعلی جانشین خواهند بود. اما پس از مرگ پدر، میان فرزندان جدایی افتاد. عبدالبهاء به وصیت پدر عمل نکرد و از خود الواح وصایا را به جا گذاشت.  او نیز پس از خود در الواح وصایا شوقی افندی (مشهور به ولی امرالله ۱۹۵۷–۱۹۲۱) را به عنوان جانشین خود برگزید. در عین حال بنا به مندرجات کتاب اقدس و الواح وصایا یک نظام انتخابی به نام بیت العدل اعظم نیز باید در تحت نظر ولی امرالله مسئول حل و فصل امور جامعه بهائی باشد؛ که پس از وفات ولی امرالله، اولین انتخابات بیت العدل اعظم در سال ۱۹۶۳ شش سال بعد از وفات شوقی افندی برگزار گردید.

موسسات انتخابی

بهاءالله شارع آیین بهائی در این مورد می‌گوید: موسسات انتخابی آن دسته از موسساتی هستند که اعضاء آن توسط انتخاب افراد جامعه بهائی تعیین می‌گردند. محفل روحانی ملی و محفل روحانی محلی و بیت‌العدل اعظم از این دسته از موسسات بهائی است. موسسات انتخابی در حوزه عملکرد خود اختیارات تقنینی، اجرایی و قضایی دارند.

موازین انتخابات بهائی

طبق احکام منصوص آئین بهائی، در انتخاب موسسات بهائی از جمله انتخابات بیت العدل اعظم هرگونه تبلیغات، کاندیداتوری، نامزد شدن و نامزد کردن، حزب‌گرایی، و مبارزات و کمپین‌های انتخاباتی مطلقاً ممنوع است. هر کدام از راِی دهندگان در حالت دعا و توجه و با در نظر گرفتن معیارهای اخلاقی و معنوی مطرح در آثار بهائی، به حکم وجدان خود شایسته‌ترین افراد را برای عضویت در این مؤسسه انتخاب می‌کنند. در تمامی انتخابات بهائی، در سطح محلی، ملی و بین‌المللی، رأی دهندگان نام افراد مورد نظر خود را روی برگه رأی می‌نویسند. رأی‌گیری در سطح محلی امور جامعهٔ بهائی توسط محفل روحانی محلی اداره می‌شود. در هر شهر و روستایی که تعداد بهائیان ۲۱ سال به بالای آن حداقل ۹ نفر باشد هر سال انتخاباتی برگزار می‌گردد که در جریان آن ۹ فرد مستقیماً از جانب بهائیان آن محل با رعایت موازین انتخابات بهائی به عضویت محفل محلی در می‌آیند. رأی‌گیری از طریق برگه رأی مخفی است یعنی کسی ار رأی دیگران اطلاع ندارد. این موضوع باعث می‌شود که رای‌دهندگان بتوانند آزادانه و فارغ از فشارهای بیرونی به هر آن که خود صلاح می‌دانند رأی دهند. لیکن برخلاف این گفته پس از فوت عباس افندی که در حیفا اتفاق افتاد چند ماهی زمام امور بهائیان به دست ورقه علیا خواهر عباس افندی بود او در ضمن تلگراف و نامه‌هایی جامعه بهائی را متوجه کرد که زمامداری بهائیان پس از عبدالبهاء با شوقی افندی دختر زاده اش خواهد بود.

محفل روحانی محلی

عبدالبهاء و شوقی افندی بیت العدل را عالی‌ترین هیئت قانون‌گذاری امر بهائی و مرجع کل نفوس جهت اتحاد عالم بهائی در زمان نبود ولی امرالله در این دین، قرار دادند. در سطح محلی امور جامعهٔ بهائی توسط محفل روحانی محلی اداره می‌شود. در هر شهر و روستایی که تعداد بهائیان ۲۱ سال به بالای آن حداقل ۹ نفر باشد هر سال انتخاباتی برگزار می‌گردد که در جریان آن ۹ فرد مستقیماً از جانب بهائیان آن محل با رعایت موازین انتخابات بهائی به عضویت محفل محلی در می‌آیند.

محفل روحانی ملی

تعداد اعضای بیت العدل ۹ نفر هستند، که هر ۵ سال یک بار از طریق انتخاباتی آزاد، انتخاب می‌شوند. پس از مرگ ولی امرالله، اولین انتخابات بیت العدل اعظم الهی در سال ۱۹۶۳ میلادی برگزار شد. بیت العدل اعظم، بالاترین مقام تصمیم‌گیری، متشکل از ۹ عضو است که اعضای آن هر ۵ سال یک بار توسط اعضای تمامی محفل‌های ملی بهائی سراسر جهان انتخاب می‌شوند. پس از زمامداری شوقی افندی چند نفر از مبلغین معروف بهائی که خیال می‌کردند پس از عباس افندی در بیت العدل دارای سمتی خواهند بود از در مخالفت درآمدند و کتاب‌های متعددی بر رد بهائیان نوشتند (مانند کشف الحیل، فلسفه نیکو و …) میرزا احمد سهراب - که از مبلغین بنام بهایی و مأمور نشر امراله در آمریکا بود- به صورت دیگری عَلَم مخالفت برافراشت و الواح وصایا را که به نفع شوقی افندی بود مجعول شمرد و اینطور اظهار عقیده کرد که پس از فوت عباس افندی باید بیت العدل اعظم به نص کتاب اقدس تشکیل شود و کسی حق ندارد بر خلاف نص بهاءالله خود را پس از عبدالبهاء ولی امر بشمارد.اعضای محفل روحانی ملی که امور جامعه بهائی را در سطح کشور اداره می‌کند سالانه از طریق نمایندگان منتخب محافل روحانی محلیِ سراسر کشور انتخاب می‌شوند. نمایندگان محافل محلی، اعضای محفل روحانی ملی را از بین کلیه اعضای جامعه بهائی آن کشور با رعایت موازین انتخابات بهائی انتخاب می‌کنند. نه نفری که از دیگران بیشتر رأی بیاورند به عضویت محفل ملی در می‌آیند.
بعد از درگذشت شوقی افندی، ایادیان امرالله به مدت ۶ سال رهبری جامعه جهانی بهائی را بر عهده گرفتند تا اینکه در سال ۱۹۶۳ اولین انتخابات بیت‌العدل اعظم الهی برگزار شد و این مؤسسه تأسیس گشت.

موسسات انتصابی

مشاورین قاره ای هیئتی متشکل از ۸۱ نفر است که اعضای آن هر پنج سال توسط بیت العدل اعظم منصوب می‌شوند. مشاورین به محافل روحانی مشاوره می‌دهند، مشوق اقدامات و ابتکارات فردی هستند و به رشد و سرزندگی جوامع بهائی کمک می‌کنند. برخلاف موسسات انتخابی، هیئت مشاورین قاره‌ای اختیارات تقنینی، اجرایی و قضایی ندارد. مشاورین قاره‌ای افرادی را برای کمک با عنوان هیئت معاونین منصوب می‌کنند و معاونین نیز دستیارانی برای خود از جامعه بهائی برمی‌گزینند. در حالی که مشاورین قاره‌ای در هر دو سطح قاره‌ای و کشوری فعال هستند، معاونین و دستیاران ایشان در سطوح منطقه‌ای و محلی فعالیت می‌کنند. برای هماهنگی و هدایت فعالیت‌های مشاورین قاره‌ای، بیت العدل اعظم هیئتی تحت عنوان دارالتبلیغ بین‌المللی برای ۵ سال منصوب می‌کند که متشکل از ۹ نفر است.

منشور نظم اداری بهائی

به گفته شوقی افندی کتاب اقدس، لوح کرمل و کتاب عهدی از آثار بهاءالله و الواح وصایا، وصیت نامه عبدالبهاء، منشور نظم اداری بهائی را تشکیل می‌دهند. بهاءالله در کتاب اقدس اصول و قوانین نظم اداری را بیان می‌کند، در لوح کرمل، کوه کرمل را در حیفا مرکز اداری و روحانی آئین بهائی قرار می‌دهد و در کتاب عهدی اصل «عهد و میثاق» را برای حفظ وحدت جامعه بهائی و هدایت و مساعدت بهائیان برای بنای نظم اداری تأسیس می‌کند، و پسر ارشد خود عبدالبهاء را به عنوان مرکز عهد و میثاق و جانشین خود برمی‌گزیند. عبدالبهاء در الواح وصایا ویژگی‌های نظم اداری بهائی، وظایف ایادیان امرالله و همچنین مقام ولی امر را مشخص می‌کند و شوقی ربانی را به عنوان جانشین خویش در مقام ولی امرالله برمی‌گزیند و نظامی برای انتخابات بیت العدل اعظم مشخص می‌نماید. نوشته‌های شوقی افندی، به ویژه دو اثر Baha'i Administration (نظم اداری بهائی) و World Order of Baha'u'llah (نظم جهانی بهائی) جزئیاتِ اجرائی نظم اداری بهائی را مفصلاً شرح و بسط می‌دهند.

عهد و میثاق در آئین بهائی

در حال حاضر جامعه بهائی در صورت امکان در هر شهری یک گروه نه نفره به نام «محفل روحانی محلی» انتخاب می‌کنند به این ترتیب که انتخاب اعضای محافل (محلی، ملی، بیت‌العدل اعظم) به صورت رأی مخفی و آزاد است و بدون کاندیدا و تبلیغات برگزار می‌شود. نمایندگان منتخب محافل روحانی محلی، اعضای «محفل روحانی ملی» را از بین کلیه اعضای تسجیل شدهٔ جامعه بهائی آن کشور انتخاب می‌کنند.(تسجیل سلسله مراحلی است که بهائیان پس از از طی آن و تأیید محافل ملی، بهائی محسوب می‌شوند که در کتاب اصول نظم اداری بهائی به صورتی که در ذیل وظایف محافل روحان محلی آمده‌است توضیح داده شده‌است) و اعضای محافل ملی تمامی کشورها ۹ نفر اعضای بیت العدل اعظم الهی را انتخاب می‌کنند، که در راس امور اداری و روحانی دین بهائی قرار دارد. 
بهاءالله برای تضمین این که بعد از درگذشتش و در گذر زمان جامعهٔ بهائی بتواند به صورت هماهنگ و متحد در مسیر به اجرا درآوردن تعالیمش پیش رود اساسی را تأسیس نمود که به عنوان «عهد و میثاق» شناخته می‌شود. به این ترتیب او چگونگی تداوم جریان هدایت، مسئلهٔ جانشینی و نیز توضیح و تبیین آثارش را با دستورالعمل‌های روشن، واضح و کتبی مشخص نمود. بر اساس این عهد و میثاق، مسئولیت هدایت و رهبری جامعه پس از بهاءالله، به پسر ارشدش، عبدالبهاء، سپس به شوقی ربانی، نوهٔ عبدالبهاء، و در نهایت همان‌گونه که بهاءالله تعیین نموده بود به بیت العدل اعظم مُحوّل شده‌است. اصل عهد و میثاق وحدت جامعه را تضمین می‌کند و آن را از اختلاف و تفرقه حفظ می‌کند. به گفته عبدالبهاء عهد و میثاق مهم‌ترین ویژگی آئین بهائی است. او «محور وحدت عالم انسانی» را «قوّه میثاق» می‌داند. بعضی تلاش‌ها در راستای به چالش کشیدن مسئله جانشینی و رهبری جامعه بهائی در دوره‌های مختلف وجود داشت که طرفدارانی پیدا نکرد. به عنوان مثال در دوره شوقی افندی چند نفر از مبلغین معروف بهائی که خیال می‌کردند پس از عبدالبهاء در بیت العدل دارای سمتی خواهند بود از در مخالفت درآمدند، میرزا احمد سهراب که از مبلغین بنام بهایی بود به صورت دیگری عَلَم مخالفت برافراشت و الواح وصایا را که به نفع شوقی افندی بود مجعول شمرد و اینطور اظهار عقیده کرد که پس از فوت عبدالبهاء باید بیت العدل اعظم تشکیل شود.
شوقی افندی، ولی امرالله در دین بهائی در نوشته‌های خود اشاره به دو نوع نظم می‌کنند.
نظم اداری هسته مرکزی نظم بدیع و حافظ حکومات آینده بهائی است. تأسیسات نظم اداری به ۲ دسته تقسیم می‌شود: تشکیلات انتخابی و انتصابی. هر دو شاخه اداری بهایی توسط یک نهاد بین‌المللی موسوم به بیت‌العدل اعظم نظارت می‌شوند. اعضای بیت‌العدل اعظم هر پنج سال یک بار انتخاب می‌شوند. بیت‌العدل اعظم در شهر حیفا، اسرائیل، در نزدیکی شهری که برای سال‌ها تبعیدگاه بهاءالله بود و مدفن وی می‌باشد، قرار دارد و از این رو، اسرائیل زیارتگاه بهاییان است. بهاءالله ۶۰ سال پیش از تشکیل دولت اسرائیل و پس تبعید توسط دولت عثمانی به این منطقه، در لوح کرمل این منطقه را برای استقرار بیت‌العدل اعظم انتخاب کرده‌است.
تشکیلات انتخابی
اطلاق لفظ انتخابی برای این دسته از تشکیلات بدین خاطر است که اعضاء آن به انتخاب افراد جامعه بهائی معین می‌شود و به چهار دسته محلی، منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی تقسیم می‌گردند. محفل روحانی ملی و محفل روحانی محلی از این دسته از تشکیلات بهائی است.
تشکیلات انتصابی
کامل‌کننده محافل و تشکیلات انتخابی بهائی، شاخه اداری دیگری است که از مقامات انتصابی تشکیل می‌شود. نهادهای بهایی این افراد را که در پیشبرد اهداف جامعه بهایی تلاش کرده و نقش مشاوران جامعه را دارند، بر اساس میزان شایستگی آن‌ها انتصاب می‌کنند. این مقامات تحت عناوین مشاورین قاره‌ای، معاونین مشاوره قاره‌ای و دستیاران آن‌ها (مساعدین) به فعالیت می‌پردازند. در حالی که مشاورین قاره‌ای در هر دو سطح قاره‌ای و کشوری فعال هستند، معاونین مشاوره قاره‌ای و دستیاران ایشان در سطوح منطقه‌ای و محلی فعالیت می‌کنند. دارالتبلیغ بین‌المللی نیز از جمله تشکیلات انتصابی است.