مسیر ایران

مسیر ایران نام مسیر جدیدی در رخ جنوب غربی به قله ۸۰۵۱ متری برود پیک است که سه کوهنورد ایرانی به نام‌های آیدین بزرگی، پویا کیوان، و مجتبی جراهی در سه شنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۲ موفق به گشایش آن شدند. این سه کوهنورد در مسیر بازگشت مسیر را گم کردند و مفقود شدند.

پیشینهٔ تلاش برای صعود به برودپیک

در سال ۱۳۸۸ تیم ایرانی باشگاه کوهنوردان آرش تلاش کرد تا با گشایش مسیری نو در رخ جنوب غربی به قله ۸۰۵۱ متری برودپیک برسد. مسیر جدید شامل دو بخش است: ۱ - بخش اول در رخ جنوب غربی تا کمپ ۳ مسیر نرمال. ۲ - بخش دوم، بدواً تراورس در سمت راست کمپ ۳ و سپس عبور از مسیری نسبتاً مستقیم تا قله اصلی.
تلاش تیم آرش در سال ۱۳۸۸ در ارتفاع ۶۸۰۰ متری یعنی در محدودهٔ کمپ ۳ متوقف شد. در سال ۱۳۹۰ نیز این تیم در ادامه تلاش قبلی خود کارهایی انجام داد اما موفق به صعود قله نشد.

صعود ۱۳۹۲ به برودپیک و گشایش مسیر ایران

سه کوهنورد جوان ایرانی (آیدین بزرگی، پویا کیوان، و مجتبی جراهی) در راه عبور از مسیر جدید، گـُردهٔ سنگی و یخی مسیر را پشت سر گذاشتند، یک پلهٔ سنگی سست و ناپایدار به ارتفاع ۳۰ متر و شیب یخی ۷۵ درجه را صعود کردند و در این صعود ۱۶۰۰ متر طناب ثابت نصب کردند. آن‌ها برای رسیدن به قله مجبور به شب مانی در ارتفاع بالای ۷۰۰۰شدند. کوهنوردان ایرانی در سه ارتفاع ۷۳۵۰، ۷۴۵۰ و نزدیک ۸۰۰۰ متر شب را به روز رساندند.
آنها سپس با فتح قلهٔ برودپیک از مسیری جدید، «مسیر ایران» را ثبت و پرچم ایران را به اهتزاز درآوردند.

صعودکنندگان

گروه صعودکننده متشکل از سه کوهنورد ایرانی به نام‌های آیدین بزرگی، مجتبی جراهی و پویا کیوان بود.

مجتبی جراهی

مجتبی جراهی (۱ خرداد ۱۳۶۵ - تیر ۱۳۹۲، برود پیک) آتش‌نشان فعال بخش امداد کوهستان در مرکز آتش‌نشانی تهران (ایستگاه ۶۴ ولنجک) و کوهنورد بود. مجتبی جراهی سابقه کار در امور آتش‌نشانی و امدادگری کوهستان را داشت. وی دارای سابقهٔ صعودهای برون مرزی متعددی در منطقه تبت و هیمالیا بود.

پویا کیوان

پویا کیوان (۴ مهر ۱۳۶۸، قائم‌شهر - تیر ۱۳۹۲، برود پیک) کوهنورد ایرانی و عضو رسمی باشگاه کوهنوردی و اسکی دماوند و عضو تیم کوهنوردی آرش بود. وی دانشجوی ترم آخر مقطع کارشناسی ناپیوسته رشته مهندسی تکنولوژی عمران دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزکوه بود.

گم شدن کوهنوردان ایرانی

این سه کوهنورد ایرانی ۲۷ تیر ۱۳۹۲ بعد از صعود به قله هنگام بازگشت مسیر را گم کرده و ناپدید شدند. به گزارش سایت تخصصی BMC دربارهٔ این صعود آمده: سه کوهنورد جوان ایرانی در راه عبور از مسیر جدید گـُردهٔ سنگی و یخی مسیر را کاملاً از روی آن پشت سر گذاشتند، یک پلهٔ سنگی سست و ناپایدار به ارتفاع ۳۰ متر و شیب یخی ۷۵ درجه را صعود کردند و در این صعود ۱۶۰۰ متر طناب ثابت نصب کردند. آن‌ها برای رسیدن به قله مجبور به شب مانی در ارتفاع بالای ۷۰۰۰ شدند که به جرات می‌توان ادعا کرد شگفتی کار این جوانان در صعود به برودپیک بود. کوهنوردان ایرانی در سه ارتفاع ۷۳۵۰، ۷۴۵۰ و نزدیک ۸۰۰۰ متر شب را به روز رساندند. آخرین تماس از گروه کوهنوردی در تاریخ ۲۹ تیر ساعت ۱۹:۳۰ به وقت محلی برقرار شد. آیدین بزرگی در این تماس اعلام کرد که تغییر محل داده‌اند و ارتفاع آن‌ها ۳۵۰۰ متر است. امری که با توجه به محل اولیه گم شدن کوهنوردان محال به نظر می‌رسید. در تاریخ ۳۰ تیر هلیکوپتر در نزدیکی منطقه گم شدن کوهنوردان پرواز و عکس برداری کرد. در بررسی عکس‌های به دست آمده از پرواز دو نقطه مشکوک تعیین شد، ولی نتیجه‌ای در برنداشت. در تاریخ ۳۱ تیر مختصات کوهنوردان از طریق دستگاه جی پی اس ماهواره‌ای آن‌ها به دست آمد؛ ولی با توجه به بدی آب هوای منطقه پرواز انجام نشد. توماس لامل، کوهنورد آلمانی و مسئول امداد کوهستان در تاریخ ۱ مرداد ۱۳۹۲ اعلام کرد که به عقیده او کوهنوردان ایرانی جان باخته‌اند. این در حالی بود که از روز ۲۹ تیر، دیگر تماسی از طرف گروه با امدادگران برقرار نشده بود. او گفت آن‌ها نمی‌توانند بعد از شش روز در این ارتفاع زنده باشند. تلاش برای بازگرداندن اجساد کوهنوردان توسط گروه امداد در روز ۱ مرداد انجام شد. این در حالی است که به دلیل بدی آب و هوا هلیکوپتر فقط توانست تا ارتفاع ۶۰۰۰ متری به‌طور عمودی پرواز کند و موفق به انجام گشت نشد. در روز ۳ مرداد نشستی با حضور خانواده‌های آیدین بزرگی، مجتبی جراحی، پویا کیوان و دست‌اندرکاران برنامهٔ برودپیک، هیئت مدیرهٔ باشگاه آرش و گروهی از کارشناسان برگزار شد که در آن پس از گفتگو دربارهٔ شرایط منطقه و نظرات کوه نوردان و راهنمایان حاضر در منطقه و دیگران، خانواده‌های کوهنوردان با پذیرش نظر کارشناسان، موافقت خود را با پایان یافتن عملیات جستجو اعلام کردند.
اسکات پاوری، کوهنورد آمریکایی که در مسیر فتح قله برود پیک هیمالیا با مجتبی، آیدین و پویا همراه بوده، در وبلاگ شخصی‌اش دربارهٔ آن‌ها می‌نویسد: «کوهنوردان با استعدادی بودند. نخستین بار آن‌ها را در ۱۰ ژوئن در اسلام‌آباد دیدار کردم و از همان اول حس کردم که تیم ایران نمی‌خواهد صبر کند. تیم آن‌ها متشکل از مردان بزرگ و با سخاوتی بود که برای بالا رفتن مصمم بودند. در طول صعود وقتی پای یکی از دوستانم از ۶ جا شکسته بود، با اینکه خودشان خیلی خسته بودند بازهم به او کمک کرد تا او را پایین بیاورند. آن‌ها غذاهای ایرانی که برای کل سفرشان آورده بودند را با بچه‌ها تقسیم کردند. آن‌ها می‌خواستند نشان بدهند که ایرانی‌ها چقدر مهمان نوازند و در نهایت هم پرچم ایران را آن بالا برافراشتند.»

عملیات جستجو برای یافتن کوهنوردان

با ادامه کار گروه جستجو و گذشت زمان، امید زنده ماندن این سه کوهنورد کم و کمتر شد تا آن‌که توماس لامل کوهنورد و جستجوگر مشهور کوهستان که برای پیدا کردن کوهنوردان مفقود شده ایرانی در قله برود پیک پاکستان چند روزی را مشغول کار بود و با بالگرد به عکس برداری از منطقه مورد نظر پرداخته بود با انتشار نامه‌ای به باشگاه آرش، اعلام نمود که دیگر هیچ شانسی برای پایین آوردنشان وجود ندارد.
توماس لامل در قسمتی از نامه‌اش اشاره می‌کند که:
«من می‌دانم که در فرهنگ ایرانیان انتقال اجساد به کشورشان چقدر مهم است ولی به عنوان یک کوهنورد، اعتقاد راسخ دارم که هیچ‌کدام از این سه نفر راضی نبوده‌اند که کسی برای پایین آوردن اجسادشان جان خود را به خطر بیندازد. آن‌ها عاشق کوهستان بودند پس چرا نگذاریم آن‌ها در جایی که اینقدر دوست داشتند در آرامش بمانند. دو نفر باربر ارتفاع، پرچم ایران را در بالای قله اصلی پیدا کرده‌اند، بنابراین مسیر ایرانیان به روی قله برود پیک به‌طور کامل و موفقیت‌آمیز توسط این سه کوهنورد صعود شده‌است»
در روز سوم مرداد نشستی با حضور خانواده‌های آیدین بزرگی، مجتبی جراهی، پویا کیوان و دست‌اندرکاران برنامهٔ برود پیک، هیئت مدیرهٔ باشگاه آرش و گروهی از کارشناسان و نمایندگان گروه‌ها و باشگاه‌های کوه‌نوردی برگزار شد که در آن ضمن گفتگو در مورد کلیات برنامه و ارزش صعود انجام شده، در بارهٔ ادامه فعالیت جستجو نیز صحبت شد. در این جلسه، گزارش آخرین عملیات جستجو ارائه شد. پس از گفتگو دربارهٔ شرایط منطقه و نظرات کوه نوردان و راهنمایان حاضر در منطقه و دیگران، خانواده‌های محترم بزرگی، کیوان و جراحی با پذیرش نظر کارشناسان، موافقت خود را با پایان یافتن عملیات جستجو اعلام کردند.

پس از حادثه

مراسم بزرگداشت مجتبی جراهی، در ۹ مرداد ۱۳۹۲ در مسجد نور تهران برگزار شد. در این مراسم محمدباقر قالیباف، شهردار تهران و برخی اعضای شورای شهر تهران شرکت داشتند.
محمود احمدی‌نژاد، در ۱۲ مرداد ۱۳۹۲، ضمن دیدار با خانواده‌های این سه کوهنورد، لوح طلایی ریاست جمهوری را به خانواده آنان اهدا کرد.
محمدرضا عارف به همراه حمید فرخ‌نژاد در ۲۰ مرداد ۱۳۹۲ با حضور در منزل مجتبی جراهی، از خانواده سه کوهنورد مفقود شده تقدیر کرد. در این دیدار خانواده‌های آیدین بزرگی و پویا کیوان نیز حضور داشتند. عارف در این دیدار از اقدام این سه کوهنورد به عنوان حماسه یاد کرد. فرخ‌نژاد نیز بر لزوم ساخت فیلم مستندی دربارهٔ صعود کوهنوردان به «برود پیک» و نامگذاری مسیری به نام ایران تأکید کرد.
همچنین مراسمی برای بزرگداشت و یادبود این سه کوهنورد در ۱۶ مرداد ۱۳۹۲ در سالن همایش‌های برج میلاد برگزار شد و از خانواده‌های آنان تجلیل شد. در پایان این مراسم لوح و حکم صعود این سه کوهنورد که از پاکستان ارسال شده بود به خانواده آنان اهدا شد.

آخرین نوشته آیدین بزرگی

آخرین نوشته آیدین بزرگی که «به نام برودپیک، به امید تغییر» نام داشت، پیش از مفقود شدن او قرار بود هم‌زمان با خبر صعود موفقیت‌آمیز گروه برودپیک توسط دوستان او منتشر شود.
«این ماییم، دوباره اینجاییم. با هم هستیم، ولی تنهاییم. اینجاییم نه از برای خودخواهی، نه از برای خودنمایی، اینجاییم از سر عشق، اینجاییم از سر شور، از سر غرور. اینجاییم از برای رشد، از برای اوج، از سر جنون، اینجاییم برای پایان، پایان یک آغاز، پایانی که آغازی بلند پروازانه‌تر را نوید دهد.
...
گفتم ما تنهاییم؛ ولی نه، ما تنها نیستیم. هزاران چشم به راه ماست، هزاران دست دعاگوی ماست. چشمان مادرم، دستان پدرم، نگاه دوستانم، همه پشتوانهٔ ماست. ما تنها نیستیم، چند دهه کوهنوردی پر افتخار پشت ماست، این همه کوهنورد نو جو و نو طلب پشت ماست. پشتوانهٔ ما ارز دولتی نیست، حکم قهرمانی نیست، مقام نخبگی نیست. پشتوانهٔ ماهای و هوی نیست، جنجال نیست، مصاحبه نیست، تلویزیون نیست. پشتوانهٔ ما باربر بیچاره نیست، کپسول اکسیژن نیست، طناب ثابت نیست.
...
نه این ما نیستیم. تنها هم نیستیم. این شمایید. شما که این راه را ادامه خواهید داد، شما که این تفکر را زنده نگه خواهید داشت، شما که فریب تکرار را نخواهید خورد، در باتلاق عاشقان میز و صندلی فرو نخواهید رفت. این شمایید که غرور مایید، که پیشران مایید، که انگیزهٔ مایید. این دستان شماست که دعاگوی ماست، که خیرخواه ماست. این شمایید که همیشه زنده خواهید ماند، که آینده متعلق به شماست، که آینده متکی به شماست. آری این شمایید، فقط کافی است بخواهید، بهترین‌ها را، رشدکردن‌ها را، بالاترین‌ها را، اولین‌ها را."»

کتاب‌شناسی

مسیر ایران بر فراز برودپیک: داستان برودپیک و یادداشت‌های آیدین بزرگی. گردآوری مجید بزرگی، آزاد بهادری.  تهران: نشر چشمه، ‏‫۱۳۹۵. شابک ‎‏‫‫‭۹۷۸-۶۰۰-۲۲۹-۷۳۸-۹‬‬‬.