جمعیت افغانستان

جمعیت افغانستان در طبق گزارش مرکز آمار افغانستان در سال ۱۳۹۶ به نشر رسانده‌است حدود ۲۹٬۷۲۴٬۳۲۳ در داخل کشور برآورد شده‌است. طبق این برآورد حدود ۱۴٬۵۱۶٬۷۱۸ تن از جمعیت افغانستان را بانوان و ۱۵٬۲۰۷٬۶۰۵ تن دیگر را آقایان تشکیل می‌دهد که ۲۱٬۰۷۶٬۰۹۹ تن در روستاها، ۷٬۱۴۸٬۲۲۴ تن در شهرها و ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ تن کوچی می‌باشد. در افغانستان هیچ‌گونه سرشماری رسمی صورت نگرفته و بسیاری از این آمارها براوردهایی می‌باشد که همواره مورد اعتراض بسیاری از اقوام و گروه‌ها قرار گرفته‌است. طبق گزارش‌ها در سال ۲۰۱۶ حدود ۲/۵ میلیون مهاجر افغانستانی ثبت شده در ایران و پاکستان زندگی کرده و پیش‌بینی می‌شود ۳ میلیون مهاجر دیگر بدون سند اقامت در این کشورها زندگی می‌کند. بیشترین جمعیت افغانستان را تاجیک‌ها، پشتون‌ها، هزاره‌ها و اوزبیک‌ها تشکیل می‌دهند. در قانون اساسی افغانستان به چهارده قوم پشتون، تاجیک، هزاره، اوزبیک، ترکمن، بلوچ‌ها، پشه‌ای، نورستانی، ایماق، قرقیز، قزلباش، گوجر و براهوی تقسیم می‌شود. زبان رسمی مردم افغانستان فارسی دری و پشتو می‌باشد. ۹۹ درصد مردم افغانستان مسلمان هستند که پیش‌بینی می‌شود بین ۷۵ تا ۸۵ درصد آن را اهل سنت و ۱۵ تا ۲۵ درصد آن را شیعیان تشکیل دهد.

تفکیک قومیتی

هیچ آمار مشخص از جمعیت و درصد هر قوم در افغانستان وجود ندارد و گاهی اختلاف آمار به بیش از ۳۰ درصد می‌رسد و هر قوم آماری که نفع قومیت خود باشد را به نشر می‌رساند. برخی اقوام افغانستان را به بیش از پنجاه قوم تقسیم کرده‌است اما در قانون اساسی افغانستان به چهارده قوم کاهش یافته، اقوام افغانستان شامل پشتون، تاجیک، هزاره، اوزبیک، ترکمن، بلوچ، پشهای، نورستانی، ایماق، عرب، قرقیز، قزلباش، گوجر و براهوی می‌شود.

تفکیک جنسیتی

مرکز آمار افغانستان از جمعیت ۲۹٫۷ میلیون نفری جمعیت داخل افغانستان پیش‌بینی کرده ۱۵٫۲ میلیون نفر آن را مردان و ۱۴٫۲ میلیون نفر دیگر را زنان تشکیل می‌دهد. البته لازم به تذکر هست که جمعیت مسکون افغانستان در سال ۱۳۹۶ حدود ۲۸٫۲ میلیون نفر برآورد شده‌است که ۱۳٫۸ میلیون نفر آن که ۴۸٫۹٪ می‌باشد را زنان و ۱۴٫۴ میلیون نفر دیگر آن که ۵۱٫۱٪ می‌شود را مردان تشکیل می‌دهد.

شاخص‌های جمعیتی

افغانستان پس از سقوط طالبان و با حمایت جامعه جهانی شاهد دگرگونی‌های مثبتی در خصوص شاخص‌های جمعیتی و اجتماعی داشته داشته‌است.

شاخص‌های اقتصادی

بنابر آمار و اطلاعات دولت تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۰۲ به ۱۹۰ دلار می‌رسید که در سال ۲۰۱۵ به ۶۲۰ دلار افزایش یافته‌است. میزان تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۰۶ میلادی ۷٫۰۶ میلیارد دلار اعلام شده بود و که در سال ۲۰۱۵ میلادی به ۲۰٫۳۴ میلیارد دلار افزایش یافته‌است. میزان عواید داخلی از ۴۲۵ میلیون دلار در سال ۲۰۰۲ به میزان ۱٫۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۵ رسیده و میزان صادرات نیز در سال ۲۰۱۵ ۵۷۰ میلیون دلار اعلام شده‌است. سرانه داخلی از ۲۵۰ دلار در سال ۲۰۰۵ به ۶۱۰ دلار در سال ۲۰۱۵ افزایش داشته‌است.

امید به زندگی

سال‌ها جنگ در افغانستان تأثیر منفی برای امید به زندگی در افغانستان در پی داشته‌است، بنابر اطلاعات بانک جهانی میزان امید به زندگی در سال ۲۰۰۰ از ۵۵٫۱۲۶ به میزان ۶۰٫۷۱۷ در سال ۲۰۱۵ رسیده‌است.

وضعیت بهداشت و درمان

ادره توسعه بین‌المللی ایالات متحده آمریکا گزارش داده‌است که در افغانستان بیش از ۲۰ هزار کارمند صحی و بیش از ۳ هزار قابله (ماما) در طی این سال‌ها آموزش دیده‌اند که بیانگر آن هست به‌طور میانگین برای هر ۱۰ هزار نفر ۲٫۷ پزشک وجود دارد. در ۵۰ ولسوالی‌های افغانستان هیچ مرکز درمانی وجود ندارد که بیانگر آن هست بیش از شش میلیون نفر در افغانستان به خدمات پزشکی دسترسی ندارند. بانک جهانی در گزارشی در سال ۲۰۱۷ بیان کرده‌است که افغانستان در اکثر شاخص‌های درمانی در مقایسه با دیگر کشورها توسعه و انکشاف یکسانی داشته، از سال ۲۰۰۲ تا سال ۲۰۱۷ میزان کارمندان آموزش دیده در بخش درمان از ۱۴٫۳ درصد به ۵۸ درصد افزایش و میزان مراکز پزشکی نیز ۵ برابر شده‌است.

میزان بیکاری

طبق گزارش بانک جهانی میزان بیکاری در سال ۲۰۱۵ به رکود ۴۰ درصد رسیده بود که در نوع خود رکورد دار محسوب می‌شد. کمترین نرخ بیکاری در افغانستان به سال ۲۰۱۳ برمیگردد که میزان ۸ درصد گزارش شده بود.

شناسنامه الکتریکی

مجلس نمایندگان افغانستان در سال ۱۳۹۲ قانون ثبت احوال نفوس را به تصویب رسانید و بر اساس آن تصویب شد که نام، نام خانوادگی، نام پدر، دین، محل سکونت فعلی، سکونت اصلی، تاریخ و محل تولد به دو زبان فارسی و پشتو و در پس زمینه آن به زبان انگلیسی نوشته شود. در بحث‌های متعددی که در جریان بود عده‌ای خواهان درج نام اقوام و عده دیگر خواستار درج نام «افغان» به عنوان ملیت آن فرد بودند، اما در آخر در مجلس به تصویب رسید که این دو گزینه‌ها حذف و تنها جمهوری اسلامی افغانستان بر روی شناسنامه‌ها نوشته شود و اطلاعات قومی فقط در اطلاعات وزارت داخله ثبت شود. اشرف غنی در سال ۱۳۹۳ این مصوبه پارلمان افغانستان را توشیح کرد. پس از توشیح این قانون در بسیاری از مناطق افغانستان تظاهرات‌هایی صورت گرفت و عده‌ای خواستار درج کلمه «افغان» به عنوان ملیت افراد شدند. این تظاهرات باعث شد که دولت افغانستان دست به تعدیل ماده ششم از قانون ثبت احوال نفوس بزند و در طرح تعدیلی اطلاعات قومیت و واژه افغان به عنوان ملیت بر روی شناسنامه‌ها بیفزاید. طرح تعدیلی قانون ثبت احوال نفوس در سال ماه حوت ۱۳۹۵ توسط اشرف غنی توشیح شد. اقوام غیر پشتون اعتراض خود را نسبت به درج واژه «افغان» به عنوان ملیت بیان داشتند، هواداران عبدالرشید دوستم که از اکثراً از قوم اوزبیک می‌باشد دست به اعتراض به درج واژه افغان زده و این نام را به عنوان هویت پشتون‌ها نه بقیه اقوام افغانستان دانستند. عطا محمد نور والی بلخ نیز با درج واژه افغان مخالفت کرد و هشدار داد که چنین شناسنامه‌ای را قبول نخواهد کرد.

چرا سرشماری صورت نگرفته

دولت‌ها افغانستان همواره مشکلات امنیتی و جنگ‌های طولانی و نبود بودجه کافی را عامل عملی نشدن این پروسه عنوان می‌کنند اما عده دیگری بحث قومیتی را مطرح می‌کنند و ادعا دارند که دولت مردان پشتون خود را اکثریت در افغانستان می‌دانند و در صورت سرشماری میزان جمعیت قومی آن‌ها کاهش و ادعای حداکثری بودنشان را از دست می‌دهند و به همین دلیل سرشماری در افغانستان را به سود خود ندیده و همواره از انجام سرشماری به بهانه‌های مختلف سرباز زده‌است.

مرگ و میر کودکان و مادران

افغانستان در بین سه کشوری هست که آمار مرگ و میر کودکان در آن بالاست. فلج کودکان، اسهال، سیاه سرفه، هپاتیت «ب»، آنفلوآنزا، ذات الریه، کزاز و سرخک از جمله بیماری‌هایی هست که کودکان را به کام مرگ می‌فرستند. بنابر گزارش‌ها و اطلاعات در افغانستان از بین ۱۸ کودک ۱ کودک زیر سن پنج سالگی جان خود را از دست می‌دهند. بر اساس آمار وزارت بهداشت میزان مرگ و میر مادران از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵ حدود ۵۰ درصد کاهش یافته و در اوایل برپایی حکومت جمهوری اسلامی افغانستان این آمار حدود ۱۲۰۰ تن در بین صد هزار مادر بود، در اواخر با بهبود وضعیت درمان و کمک‌های جامعه جهانی به ۲۳۰ مورد کاهش یافته و پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۳۰ این آمار به کمتر از ۷۰ مورد کاهش یابد. گزارش‌هایی نیز مطرح شده‌است که در ولایات دوردست افغانستان آمار مرگ و میر مادران هنوز هم بالا هست و فقط در ولایت غور هر ساله ۱۸۰۰ مادر جان می‌دهند.

آموزش و پرورش

بر اساس گزارش سال ۱۳۹۵ وزارت معارف افغانستان مجموع مکاتب در افغانستان به ۱۶٬۰۴۹ باب بوده که مجموع شاگردان مدارس به ۸٬۸۶۸٬۱۲۲ نفر که ۳٬۴۱۸٬۸۸۷ نفر از دانش آموزان از بانوان هستند. مجموع معلمین نیز در سال ۱۳۹۵ به ۱۹۷٬۱۶۰ نفر گزارش شده‌است که ۶۴٬۲۷۱ نفر آنان از زنان می‌باشد. در سراسر افغانستان ۱۸٬۷۲۹ کورس سوادآموزی وجود دارد که مجموع شاگردان آن به ۴۱۷٬۸۰۸ تن می‌رسد. تعداد دانشگاه‌های افغانستان در کشور به ۱۵۷ عدد، تعداد دانشکده‌ها به ۶۲۲ باب و آموزشکده‌های علوم درمانی به ۹ باب می‌رسد. در مجموع ۳۴۲٬۰۴۳ دانشجو در مقطع تحصیلات عالی در حال تحصیل هستند که ۷۷٬۹۰۹ تن آن را بانوان تشکیل می‌دهد.

مشکلات آموزش

پیش از سال ۲۰۰۱ در دوره طالبان، دختران حق تحصیل نداشتند و کمتر از یک میلیون پسر به مدرسه می‌رفتند اما پس از سقوط طالبان و با حمایت جامعه جهانی دسترسی ۹ میلیون کودک به مدارس را ممکن ساخت اما با این حال برای ۳٬۵ میلیون کودک در افغانستان امکان دسترسی به مدارس مهیا نیست و همچنین وجود نا امنی و حملات طالبان به مدارس باعث شده که بسیاری از مدارس در افغانستان مسدود شود. در سال ۲۰۱۶ حدود ۱۰۰۰ مدرسه در افغانستان مسدود شده بود و باعث شد که دسترسی کودکان به آموزش و پرورش کاهش یابد.