شاه‌دانه

مشخصات گیاه

گیاهی شبیه به گزنه که بلندیش تا دو متر می‌رسد. دارای غنچه‌های متعدد، برگ‌های کشیده و دانه‌های ریز است. همچنین از دانه‌ها جهت تهیه روغن و تولید صابون استفاده می‌شود. برگ‌ها و غنچه مستقیماً یا جهت تولید بنگ استفاده می‌شد. تی.اچ. سی در گونه ماده این گیاه غلظت بیشتری دارد.
بر طبق بیانات مورخین، شاهدانه از اولین گیاهانی بوده که توسط بشر کشت شده‌است و استفاده از برگ و غنچه شاهدانه (کانابیس) به عنوان کانابانوید به بیش از پنج هزار سال قبل می‌رسد. بر طبق گزارش سازمان ملل، سالانه حدود ۱۶۴ میلیون نفر از شاهدانه به عنوان محرک استفاده می‌کنند و این در حالی است که قریب به ۲۳ میلیون نفر آن را روزانه مصرف می‌کنند.
در بعضی از کتب قدیمی به کانابیس گیاه مقدس می‌گفتند. از این گیاه جهت درمان بعضی بیماری ها-کم کردن درد قاعدگی خانم ها-درمان افسردگی و… استفاده می‌شود.
شاهدانه در استانهای فارس، اصفهان، تهران و شمال ایران جهت تولید الیاف ویا بذر کشت می‌شود.
جنس مؤنث این گیاه در ایران به نام وید یا گل نیز شناخته می‌شود.

مشتقات گیاه

از بخش‌های مختلف این گیاه مواد مختلفی بدست می‌آید. از جمله:

الیاف

از ساقه‌های گیاه نر شاهدانه الیافی تهیه می‌شود که برای بافت طناب، گونی و پارچه‌های ضخیم و تولید مواد کامپوزیت به کار می‌رود.

تخم شاه‌دانه

گیاه مؤنث شاهدانه دارای چندین گل است. داخل تخمدان این گل‌ها دانه‌های سیاه رنگی است که در حقیقت همان شاه‌دانه‌ای است که به عنوان آجیل در ایران مصرف می‌شود و طعم مطبوعی دارد؛ و برای خوراک بعضی از پرندگان زینتی نیز می‌توان از این دانه استفاده کرد.

مواد روانگردانی

مواد روان‌گردانی به موادی الحاق می‌شود که توانایی تغییر در افکار، خلق و خو، درک و حواس افراد را دارد. مواد اصلی روان‌گردان موجود در شاهدانه و فراورده‌های آن مثل ماری‌جوانا و حشیش را کانابینوئید می‌نامند که اصلی‌ترین آن تی.اچ. سی (تتراهیدروکانابینول) است.

ماری‌جوانا

نوشتار اصلی: ماری‌جوانا
این ماده از سر گل و برگ‌های جوان گیاهِ مؤنث شاه‌دانه بدست می‌آید.

حشیش

نوشتار اصلی: حشیش
حشیش ماده‌ای جامد اما بسیار نرم است که از صمغِ گیاهِ مؤنث شاه‌دانه بدست می‌آید. حشیش اثراتی مشابه ماری جوانا (علف، کانابیس، شاهدانه، گل) دارد.

روغن حشیش

روغن حشیش خالص‌ترین ترکیب روانگردان تهیه شده از گیاهِ مؤنث شاه‌دانه است.
برای اولین بار در سال ۱۸۴۰ یک شیمیدان بریتانیایی به نام پیتر سکوایِر روغن حشیش را ساخت او گیاه شاهدانه را درون یک حلّال قرار داد و عصاره ماده محرک تی.اچ. سی را از آن استخراج کرد.
حشیش ماده‌ای ست روان گردان به رنگ قهوه‌ای سوخته با بویی مانند بوی برگ درخت بید که طریقه مصرف آن مانند ماری جوانا ست و در سیگار بار می‌شود با این تفاوت که قبل از بار شدن باید حرارت داده شود و همراه با توتون سیگار بار می‌شود.

ماده مؤثر

عنصرِ سایکواکتیو اصلی و فعالِ گیاهِ شاه‌دانه تی‌اچ‌سی است. حشیش و ماری‌جوانا هر دو حاوی تی‌اچ‌سی هستند.
بخش مواد و جرایم سازمان ملل متحد عنوان می‌کند که ماری‌جوانا غالباً دارای حدود %۵ تی‌اچ‌سی است. صمغ حاوی حدود ۲۰٪ تی‌اچ‌سی است و روغن حشیش می‌تواند تا بیش از ۶۰٪ حاوی تی‌اچ‌سی باشد.
مرکز ملی پیش‌گیری و اطلاعات مرتبط با شاه‌دانه در استرالیا عنوان می‌کند که گل‌های گیاه مادهٔ شاه‌دانه حاوی بالاترین میزان تجمع تی‌اچ‌سی است، بعد از آن برگ‌ها بیشترین میزان تی‌اچ‌سی را دارند و بعد از آن دانه‌ها و ساقه میزان بسیار کمتری تی‌اچ‌سی دارند.
بخش مواد و جرایم سازمان ملل متحد عنوان می‌کند که برگ‌ها می‌توانند تا ۱۰ برابر کمتر از گل‌ها حاوی تی‌اچ‌سی باشند و ساقه و بذرها تا ۱۰۰ برابر کمتر.

مکانیسم اثر تی اچ سی

تی‌اچ‌سی به گیرنده‌های CB1 و CB2 موجود در مناطقِ مختلفِ مغز، از جمله هیپوکامپ، مخچه، هستهٔ دمی و نئوکرتکس متصل می‌شود. یکی از اثراتِ تی‌اچ‌سی آزادسازیِ دوپامین است. چن و همکارانش (۱۹۹۰) دریافتند تزریقِ تی‌اچ‌سی به موش‌های صحرایی، منجر به آزاد شدنِ دوپامین در بخش‌های هستهٔ دمی و قشرِ پیشانی _ میانیِ آن‌ها می‌گردد.
عوارض
- توهم ذهنی
- تغییر در درک رنگ و صدا
- افزایش اشتها
- سرخی چشمها
- گیجی و بی‌توجهی به اطراف
- تند شدن ضربان قلب و افزایش اضطراب
- احساس تشنگی، خشک شدن و کف کردن بزاق دهان
- آسیب به حافظهٔ کوتاه مدت
- حرف زدن زیاد
-تفکر
البته آنچه در بالا قید شده‌است شامل عوارض کوتاه مدت مصرف این ماده مخدر است مصرف بلند مدت این ماده مخدر گل عوارض دیگری نیز به همراه دارد که به آن‌ها اشاره می‌شود.
نوسانات اخلاقی
اختلالات باروری