سینوزیت

براساس موقعیت

در هر طرف صورت ۴ عدد سینوس وجود دارد که عبارت‌اند از:
۱- سینوس فکی (maxillary sinuses): در زیر چشم و در استخوان گونه واقع است. سینوزیت فکی باعث ایجاد درد و احساس فشار در گونه‌ها می‌شود (دندان‌درد و سردرد).
۲- سینوس پیشانی (frontal sinuses): در بالای چشم و در استخوان پیشانی قرار دارد. سینوس‌های پیشانی تا سن ۵–۱۰ سالگی وجود ندارند. این سینوس‌ها از سن ۷ سالگی به بعد پدید می‌آیند. سینوزیت پیشانی باعث ایجاد درد و احساس فشار در بالای چشم‌ها می‌شود (سردرد).
۳-سینوس پرویزنی (ethmoid sinuses): بین چشم و بینی و در استخوان پرویزنی واقع است. سینوس‌های فکی و پرویزنی از بدو تولد وجود داشته و تا ۱۸ سالگی به رشد خود ادامه می‌دهند. سینوزیت پرویزنی باعث ایجاد درد و احساس فشار بین بینی و چشم‌ها می‌شود (سردرد).
۴- سینوس شب‌پره‌ای (sphenoid sinuses): در پشت سینوس پرویزنی و چشم و در مرکز استخوان جمجمه، زیر غدهٔ هیپوفیز قرار دارد. سینوسهای شب‌پره‌ای در سنین بلوغ ظاهر می‌گردند. سینوزیت شب‌پره‌ای باعث ایجاد درد و احساس فشار پشت چشم‌ها می‌شود.

براساس دوره

سینوزیت براساس دورهٔ بیماری به سه دستهٔ حاد (کم‌تر از ۴ هفته)، زیرحاد (۴ تا ۸ هفته) و مزمن (بیش‌تر از ۸ هفته) تقسیم می‌شود.

علت و سازوکار بیماری

ریشهٔ عفونت حاد سینوسی مانند عفونت گوش میانی (otitis media) است. در حالت عادی گوش میانی و سینوس‌ها استریل هستند، اما در نزدیکی آن‌ها در دهان و بینی باکتری‌های گوناگونی وجود دارند. در شرایط عادی، مژک‌های ریز مخاط را در طول پوشش بینی و مجراهای تنفسی حرکت می‌دهند و سینوس‌ها را پاک نگاه می‌دارند. این مژک‌های ضربان‌دار با حرکات ریتمیک به سمت عقب و جلو به‌مانند یک جاروب میکروسکوپی موکوس، میکروب‌ها، ذرات محرک، گردوغبار و مواد حساسیت‌زا را به دام انداخته و به‌سمت سوراخ‌های بینی یا پشت حلق و معده می‌رانند. هنگامی‌که عملکرد این مژک‌ها مختل شود، عفونت می‌تواند مستقر شود. در پی یک سرماخوردگی معمولی، کاهش عملکرد مژک‌ها ممکن است به باکتری‌ها اجازه دهد که در سطوح غشای مخاطی سینوس‌ها باقی بمانند و سینوزیت چرکی ایجاد کنند. ارگانیسم‌های ایجادکنندهٔ سینوزیت شامل Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes و بسیاری از باکتری‌های بی‌هوازی حساس-به-پنیسیلینِ دیگر هستند. منشأ سینوزیت همچنین می‌تواند وجود دندان عفونی باشد.

نشانه‌ها

نشانه‌های مشترک شامل درد صورت، سردرد، و تب در پی بیماری پیشین ویروسی دستگاه تنفس بالایی هستند. در معاینات فیزیکی، افراد مبتلا به سینوزیت، معمولاً دارای تب، ترشح بینی، و حساس شدن سینوس‌ها هستند. نتیجهٔ معاینه می‌تواند توسط عکس‌برداری اشعهٔ اکس از سینوس‌ها و کشت مواد به‌دست‌آمده از سینوس‌ها تأیید شود.

درمان

درمان سینوزیت حاد در وهلهٔ اول بر رفع عفونت ارگانیسم با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های سیستمی مانند پنسیلین و ترغیب زهکشی سینوس‌ها با استفاده از قطره‌های رگ‌تنگ‌کنِ (vasoconstrictor) بینی و مواد تنفسی است. اگر عفونت پابرجاماند، چرک موجود در هر سینوس ممکن است نیاز باشد که توسط یک جرّاحی جزئی که به نام لاواژ (lavage) شناخته می‌شود، که در آن سینوس‌ها توسط آب یا محلول آب‌نمک شستشو می‌شوند، برطرف شود.

علت و سازوکار بیماری

سینوزیت مزمن ممکن است به دنبال حمله‌های پی‌درپی یا نادیده‌انگاشته‌شدهٔ سینوزیت حاد بروز کند، به‌ویژه در صورت وجود نقص‌های تنفسی یا زهکشی به‌دلیل پلیپ‌های بینی یا مجراهای بسته‌شدهٔ سینوسی.
سینوزیت مزمن همچنین ممکن است به‌دلیل آلرژی به موادی مانند قارچ‌ها یا گرده‌ها ایجاد شود.

پیشگیری

درمان مناسب سینوزیت چرکی زیرحاد بهترین روش برای پیشگیری از سینوزیت مزمن چرکی است.

نشانه‌ها

نشانه‌های سینوزیت مزمن شامل گرایش به سرماخوردگی، تخلیهٔ چرکین بینی، مشکل در تنفس، ازدست‌دادن بویایی، و گهگاه سردرد هستند. باید توجه داشت که در بسیاری از موارد سردردهای سینوزیتی در واقع میگرن هستند.

درمان

برای درمان سینوزیت مزمن در ابتدا از آنتی‌بیوتیک‌ها (از جمله کواموکسی کلاو)، کشت ارگانیسم‌ها (باکتری‌ها یا غیره) و لاواژ استفاده می‌شود.
اگر درمان با آنتی‌بیوتیک یا لاواژ مکرر شرایط را بهبود نبخشید، اسپری‌های استروئیدی ممکن است برای بهبود ورم و آنتی‌هیستامین‌ها برای بهبود واکنش‌های آلرژیک تجویز شوند. البته آنتی‌هیستامین‌ها به‌عنوان یک عارضه، می‌توانند موجب ترشح موکوس خشک و غلیظ شوند. در حالت‌های شدید جرّاحی اِندوسکوپیک ممکن است برای برطرف‌سازی گرفتگی‌ها نیاز باشد.  طب سنتی برخی گیاهان را به عنوان درمان کننده‌های سینوزیت معرفی می‌کند که استفاده از آنها به صورت بخور گرم می‌تواند تاثیرات بسیاری خوبی بر درمان سینوزیت داشته باشد، در این روش علاوه بر تاثیر ترکیب گیاهی، پاکسازی مجرای بینی توسط بخار آب نیز به حذف موکوس‌های ابتدای مجاری سینوسی و کمک به تخلیه آنها کمک زیادی خواهد داشت . همینطور شستشوی مجرای بینی با استفاده از آب یا ترکیب سرم فیزیولوژیک ( آب نمک رقیق ) می‌تواند در کاهش وخامت سینوزیت موثر باشد.