موم

موم، ماده‌ای زردرنگ و نرم و بسیار قابل جذب است که معمولاً آن را زنبور عسل تولید می‌کند.
موم‌ها حاوی استرها،اسیدها و الکل‌های بسیار چرب هستند که گاهی اوقات دارای هیدروکربن‌های آزاد می‌باشند. موم ماده‌ای با ثبات و بسیار مقاوم در برابر رطوبت است؛ در صورتی که در برابر حرارت و فشارهای مکانیکی ماندگاری ای ندارد. از پیش از میلاد تاکنون موارد استفاده از موم به عنوان بست، لایه محافظ، مات‌کننده،چسب، واسطه قالب گیری، مدل سازی، مقاوم‌سازی و غیره می‌باشد.

پیرامون واژه

موم واژه‌ای فارسی است و در عربی از واژهٔ «شمع» بدین منظور استفاده می‌شود. امروزه واژهٔ شمع (به عنوان وام‌واژه) در زبان فارسی معنی دیگری یافته‌است..

ویژگی‌ها

موم‌ها در دمای اتاق جامدند، در الکل و آب غیرمحلولند و در اتر و سولفوردوکربن قابل حل می‌باشند و در حرارت شصت درجه ذوب می‌شوند.
در آمریکای جنوبی گیاهی با نام نخل موم یا سروکسیلن وجود دارد که موم آن را به جای موم زنبور عسل مورد استفاده قرار می‌دهند. (از گیاه‌شناسی ثابتی صص ۷۳-۷۵).
استریدها و سریدهای موم بر اثر محلول الکلی پتاس صابونی می‌شوند و الکل‌های مختلف و اسیدهای چرب تولید می‌کنند. الکلهایی که بدین وسیله از موم جدا شود در نباتات مختلف متفاوت است. از موم زیتون و آلو، ایپورانول استخراج می‌شود. در موم‌های پنبه‌دانه و الیافی که برای پارچه‌بافی مصرف می‌شود، الکل کرنوبیک و در کتان و رازک، الکل سریلیک و بالاخره در موم نباتات دیگر الکل‌های دیگری وجود دارد. موم گلبرگ‌های گل سرخ دارای هفت نوع گوناگون از این هیدروکربون‌هاست. (گیاه‌شناسی ثابتی ص ۷۴)..

موم عسل bee wax

این موم از ذوب کردن لانهٔ زنبور عسل به دست می‌آید که نقطه ذوب آن بین ۶۰تا ۶۳ درجه سلسیوس می‌باشد. معمولاً این نوع موم را به رزین و روغن می‌افزایند و یکی از مناسب‌ترین نوع برای مصارف هنری می‌باشد.
به تنهایی نوعی بست به حساب می‌آید و مقاوم‌ترین نوع بست در مقابل رطوبت و هوا می‌باشد. در حرارت بالاتر از ۶۳ درجه تیره تر می‌شود ولی زرد نمی‌شود. در برابر اسیدهای موجود در هوا هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد. شرایط آب و هوایی و جوی بر آن تأثیر چندانی ندارد. در استفاده از آن به عنوان نقاشی‌های روی مرمر باعث خوردگی سنگ مرمر می‌شود ولی نقاشی چندان تغییر نمی‌کند.
بهترین نوع موم عسل، بره موم است که از کندو‌هایی که نوزاد هنوز از تخم بیرون نیامده است به دست می‌آید و به رنگ سفید آج می‌باشد.

موم‌های نفتی kevosene waxes

موم‌های نفتی بسیار مقاوم محکم و با دوام بوده و در طی روند تصفیه روغن‌ها به دست می‌آیند.
منحنی این دسته از موم‌ها به وزن مولکولی آن‌ها بستگی دارد که قابل تنظیم است بنابراین امکان تولید موم‌هایی با نقطه ذوب متفاوت وجود دارد. موم را می‌توان به‌طور کلی نوعی پلی اتیلن با وزن مولکولی پایین به حساب آورد. موم‌های معدنی یا هیدرو کربنی را به سه دسته تقسیم‌بندی می‌کنند:
# موم‌های معدنی یا پارافینی
از تصفیه روغن‌های سبک به دست می‌آیند و به شکل کریستالی، سفید نسبتاً سفت، شفاف و جامد دارند و مخلوطی از هیدروکربن‌های اشباع شده با تعدادی اتم کربن بالا هستند. کاربرد این نوع موم‌ها در تهیهٔ مجسمه‌های مومی،شمع سازی، پوشش محافظ اشیای باستانی، روکش فلزات حکاکی شده، اندود کاغذ و مقوا،قالب گیری سرد و آستر کاری نقاشی هنری و دیواری، چوبی و غیره استفاده می‌شوند.
# موم‌های میکرو کریستالی (موم ریز)
از تصفیه روغن‌های سنگین موم‌های کریستالی به دست می‌آیند . به رنگ سفید تا قهوه‌ای کریستالی ریزی هستند. قابل استفاده در تایر، لاستیک، شمع، صفحات پوششی شیروانی  و ریخته گری. ترکیبی از پارافین وکس و میکرو کریستالین وکس در لاستیک و تایر شایع است .
#موم‌های نیمه کریستالی
اهمیت این نوع موم‌ها بسیار کمتر از موم‌های پیشین می‌باشد.

موم‌های گیاهی plant waxes

موم‌های گیاهی از برگ‌ها، مواد ترشح شده از درخت‌ها حاصل می‌شوند برخی از این‌ها عبارتند از:
موم   Baybery نوعی موم گیاهی معطر است که در درجه اول در تولید شمع‌های معطر مورد استفاده قرار می‌گیرد و نقطه ذوب آن 39-42 درجه سانتی گراد (102-120 °F) می‌باشد .
موم ژاپنی Japan wax با نام‌های موم سماق یا پیه ژاپنی نیز شناخته می‌شود . این نوع موم در شمع، صنایع دارویی، آرایشی بهداشتی، مداد رنگی و ... مورد استفاده قرار می‌گیرد . این نوع موم در بنزن، اتر، نفتا محلول و در آب سرد و اتانول نامحلول می‌باشد. نقطه ذوب این موم 45-53 درجه سانتی گراد  (124 °F) می‌باشد .
موم Triadica sebifera که به عنوان  sebiferum Sapium یا پیه چینی شناخته شده‌است، از این نوع موم در طب گیاهی برای درمان جوش استفاده می‌شود .