احمد سهروردی

شیخ‌زاده احمدابن‌السهروردی یا به اختصاراحمد سهروردی (۶۵۴-۷۴۱ ه‍.ق) ملقب به شیخ‌زاده، خوشنویس برجسته دوره ایلخانی و یکی از شش نفر هنرآموز و هنرآموخته مکتب یاقوت مستعصمی یا اصحاب سته است. سهروردی خود در تاریخ سترگ هنر خوشنویسی ایران و جهان اسلام جایگاه ویژه داشته و به یاقوت ثانی شهره می‌باشد. در مورد محل ولادت این خوشنویس ارزنده اختلاف نظر وجود دارد، برخی زادگاه او را بغداد ذکر کرده‌اند، و شماری دیگر شهر سهرورد.

زندگی

سهروردی حدود سال ۶۵۴ هجری قمری ولادت یافته و پس از سال ۷۲۸ و احتمالا ۷۴۱ هجری قمری درگذشته و وفات یافته و در شهر بغداد مدفون شده‌است.اجداد او از شهر سهرورد ،واقع در نوزده کیلومتری جنوب غربی شهر قیدار در استان زنجان بوده‌اند و به نظر می‌رسد حین استیلای مغول بر سهرورد و کشتارفجیع مردم آن در سال 616 ه.ق ،به مقصدی نامعلوم ترک دیار نموده‌اند و بعدهاشیخ احمد برای بهره‌مندی از وجود هنرمندان نامی هنر خوشنویسی چون جمال‌الدین یاقوت مستعصمی و دیگران به بغداد سفر کرده و آنجا ماندگار شده‌است،شاید دلیل اصلی هجرت وی به بغداد ناهمگون یا نامناسب بودن وضعیت اقتصادی ،معیشتی وامنیتی بخاطر حملهٔ ویرانگر مغول به ایران بوده‌است.مقارن با حمله اول مغول به ایران در سال 616 ه. ق  اهالی سهرورد که در اوج تعالی دینی بودند حملهٔ بیگانه را برنتافتندو علم مقاومت برافراشتند،از همین رو قتل و عام وسیع اتفاق افتاد و بسیاری از انسان‌های متعالی ساکن در سهروردکشته شدند و افرادی که جان سالم به در بردند به شهرهای دیگری از جمله بغداد رفتند،به همین خاطر است که از میان انبوه نامدارانی که بعد از عهد مغول زیسته‌اند و اصلشان به سهرورد برمیگردد،هیچ یک در دیار آبا و اجدادی خویش ساکن نبوده‌اند.این دیار در سال‌های قبل از تهاجم مغول به ایران شاهد شکوفایی علم،فرهنگ و هنر اسلامی بوده‌است،چرا که با اندک نگاهی به تاریخ ولادت تمام نامدارانی که از سهرورد برخاسته اند،قرابت زمانی با زمان تهاجم مغولان به ایران وجود دارد.
چنانچه سهروردی در آثارش تصریح کرده، خانواده وی منسوب به سهرورد (حوالی زنجان فعلی) بوده و اصالتا ایرانی و به احتمال پیرو مذهب تشیع بوده‌است، او در برخی از امضاهایش نام پدر و اجداد خویش را چنین نوشته‌است: «احمدبن یحیی‌بن محمدسهروردی» این هنرمند در پشت صفحه آخر کتاب نهج‌البلاغه که به شیوه ثلث و نسخ در غایت هنرمندی نوشته‌است، آورده «هذا کتاب نهج‌البلاغه الیاقوت‌الثانی شیخ‌زاده السهروردی کان...» از این نوشته برمی‌آید سهروردی ایرانی است که خود را شیخ‌زاده می‌نامد. از طرفی او را فرزند شیخ شهاب‌الدین سهروردی عارف شهید مکتب اشراق نیز دانسته‌اند.
احمد سهروردی شاگرد یاقوت مستعصمی است و از دیگر شاگردان وی چون ارغون بن عبدالله کاملی، یوسف شاه مشهدی، مبارک شاه بن قطب، ملقب به زرین قلم، سیدحیدر گنده‌نویس (جلی‌نویس) و نصراله طبیب ملقب به صدر عراقی که به اصحاب سته معروف می‌باشند سرآمد بود. تنها شاگرد یاقوتی است که این افتخار و اجازه را داشته پائین دست آثار خود اسم استاد را کنار نام خود رقم زند. او به شیوایی خط یاقوت نوشته و قلم بر کاغذ نهاده و مرکب نشانده‌است و کاری کرده‌است که آثار بجا مانده از او را بسیار مشکل توانسته‌اند، از آثار یاقوت شناسایی کنند. در نوشتن خطوط متداول آن دوران که به خطوط یا اقلام سته یا اصول معروف بوده‌است و شامل شیوه‌های ثلث، محقق، ریحان، توقیع، و رقاع، می‌شد ماهر بوده و نسخ را به استادی تمام می‌نوشته و معروف است که وی این خط را زیباتر از یاقوت می‌نوشته و خود یاقوت به برتری سهروردی در کتابت قلم نسخ اشاره کرده‌است. در نوشتن خط محقق سهروردی بعد از یاقوت پنجمین استاد این شیوه زیبای خط بود. و در تحریر خط رقاع در مرتبت ششمی استادی قرار داشته‌است.
قسمت اعظم آثار این هنرمندان چیره‌دست در طول تاریخ از بین رفته به ویژه به دنبال تاراج و یغمای ربع رشیدی در تبریز در پی قتل خواجه رشیدالدین فضل‌الله و فرزندش غیاث‌الدین که هر دو هنر و هنرمند را ارج می‌نهادند از بین رفت. این هنرمند خوشنویس بطوری‌که نوشته‌اند در علوم اسلامی متداول عصر خود نیز دستی داشته و موسیقی را از صفی‌الدین ارموی فرا گرفته بود.
شیخ‌زاده احمد سهروردی که تبارش به سهروردی زنجان می‌رسد ظاهراً در سال ششصد و پنجاه و شش در بغداد می‌زیست و از حمله مغولان و کشتار دارالاسلام جان بدر برد و سالیان دراز در بین‌النهرین و آذربایجان زیست و در استنتاج و استکتاب قرآن کریم به خلق آثاری به شیوه محقق جلی دست یازید که برخی از قطعات و جزوات آن دوره اینک زینت‌بخش موزه‌ها و مجموعه‌های معتبر هنر اسلامی است.