Βασίλειο της Ιβηρίας

Πρώιμη ιστορία

Στους προϊστορικούς χρόνους, η περιοχή της καυκασιανής Ιβηρίας κατοικήθηκε από διάφορες συναφείς φυλές, οι οποίες απέρρεαν από τον πολιτισμό Κύρου–Αράξη (αγγλικά: Kura–Araxes culture, πολιτισμός στην περιοχή μεταξύ των ποταμών Κύρου και Αράξη), συλλογικά ονομάζονται Ίβηρες (Ανατολικοί Ίβηρες ή Ίβηρες της Ανατολής) στην ελληνορωμαϊκή εθνογραφία.
Οι Μόσχοι (Mushki ή Moschi), που αναφέρονται από διάφορους κλασικούς ιστορικούς και οι πιθανοί απόγονοί τους οι Σάσπηρες (Saspers), οι οποίοι αναφέρθηκαν από τον Ηρόδοτο, μπορεί να είχαν καθοριστικό ρόλο στην ενοποίηση των φυλών που κατοικούν στην περιοχή. Οι Μόσχοι είχαν μετακινηθεί αργά προς τους βορειοανατολικά δημιουργούμενους οικισμούς, καθώς ταξίδευαν. Ένας από αυτούς, τους οικισμούς, ήταν η πόλη Μτσκέτα, η μελλοντική πρωτεύουσα του Βασιλείου της Ιβηρίας. Η περιοχή της Μτσκέτα αργότερα κυβερνιόταν από πρίγκιπα γνωστό τοπικά, ως mamasakhli (στα γεωργιανά ο «πατέρας του νοικοκυριού»).
Οι γραπτές πηγές για τις πρώιμες περιόδους της ιστορίας της Ιβηρίας είναι ως επί το πλείστον τα μεσαιωνικά «Γεωργιανά Χρονικά», τα οποία οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν ως ημι-θρυλική αφήγηση.
Ένα τέτοιο χρονικό, το Moktsevai Kartlisai ( «Conversion of Kartli») αναφέρει ότι ο κυβερνήτης Άζο (Azo) και οι άνθρωποί του, ήρθαν από την περιοχή Αριάν-Καρτλί (Arian-Kartli) – την θεωρούμενη ως αρχική πατρίδα των πρωτο-Ιβήρων, που ήταν υπό την Αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών μέχρι την πτώση της Περσικής Αυτοκρατορίας – και εγκαταστάθηκαν στον χώρο όπου και ίδρυσαν την Μτσκέτα. Ένα άλλο γεωργιανό χρονικό, το Kartlis Tskhovreba («History of Kartli») ισχυρίζεται ότι ο Άζο ήταν αξιωματικός του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος μαζί με τους στρατιώτες του σφάγιασε μια τοπική άρχουσα οικογένεια και κατέλαβαν την περιοχή, μέχρι να ηττηθεί, στα τέλη του 4ου π.Χ. αιώνα, από τον πρίγκιπα Φαρναβάζη (Pharnavaz I of Iberia), ως εκείνη τη στιγμή απλού τοπικού αρχηγού.
Η ιστορία περί της εισβολής του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Καρτλί, αν και θρυλική, ωστόσο, αντανακλά τη δημιουργία της γεωργιανής μοναρχίας κατά την ελληνιστική περίοδο και της επιθυμίας μεταγενέστερων Γεωργιανών λογίων να συνδέσουν αυτό το γεγονός με τον περίφημο κατακτητή.

Μεταξύ Ρώμης, Βυζαντίου και Περσίας

Από το 224 σημαντικό ρόλο στην ιστορία της Ιβηρίας διαδραματίζει η Αυτοκρατορία των Σασσανιδών, υπό τον Αρδασίρ Α΄ της Περσίας. Με την αντικατάσταση των αδυνάτων πλέον Πάρθων ο πολιτικός προσανατολισμός της Ιβηρίας μετατοπίσθηκε μακριά από τη Ρώμη. Η Ιβηρία έγινε κράτος υποτελές των Σασσανιδών κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σαπώρη Α΄ της Περσίας (Shapur Ι, βασίλεψε από το 241-272). Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών φαίνεται να ήταν φιλικές στην αρχή, η Ιβηρία συνεργάστηκε στις περσικές εκστρατείες ενάντια στη Ρώμη, και ο βασιλιάς Αμάζασπης Γ΄ της Ιβηρίας (Amazasp III of Iberia, βασίλεψε το 260-265) καταλογραφείται ως υψηλός αξιωματούχος των Σασσανιδών, και όχι ως υποτελής που είχε ενταχθεί με τη δύναμη των όπλων. Αλλά οι επιθετικές τάσεις των Σασσανιδών ήταν εμφανείς στη διάδοση του Ζωροαστρισμού, ο οποίος πιθανότατα αναπτύσσεται στην Ιβηρία μεταξύ των δεκαετιών του 260 ως και του 290.
Ωστόσο, με την συμφωνία Ειρήνη της Νισίβιδος (στη Νισίβιδα) το 298), ενώ η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία απέκτησε τον έλεγχο της Ιβηρίας του Καυκάσου και πάλι, ως κράτος υποτελές, αναγνώρισε την κυριαρχία στην περιοχή Καυκάσου περιοχή, αναγνώριζε, τον Μιριανό Γ΄ της Ιβηρίας, τον πρώτο της δυναστείας των Χοσροϊδών (Chosroid) ως βασιλιά της Ιβηρίας.

Ανατολικοί και δυτικοί Ίβηρες

Η ομοιότητα του ονόματος με τα παλαιούς κατοίκους της Ιβηρικής χερσονήσου, τους «δυτικούς Ίβηρες», έχει οδηγήσει στην ιδέα της εθνογενετικής συγγένειας μεταξύ αυτών και των ανθρώπων της Ιβηρίας του Καυκάσου, που ονομάζονται και «ανατολικοί Ίβηρες».
Υποστηρίχθηκε από διάφορους αρχαίους και μεσαιωνικούς συγγραφείς, αν και διέφεραν στην προσέγγιση του προβλήματος του αρχικού τόπου της καταγωγής τους. Η θεωρία φαίνεται να ήταν δημοφιλής στη μεσαιωνική Γεωργία. Ο διακεκριμένος Γεωργιανός θρησκευτικός συγγραφέας Γεώργιος ο Αγιορείτης (George of Athos ή Giorgi Mtatsmindeli ή George of Mt. Athos) (1009-1065) έγραψε για την επιθυμία ορισμένων ευγενών της Γεωργίας να ταξιδέψουν στην Ιβηρική χερσόνησο και να επισκεφθούν τους ντόπιους «Γεωργιανούς της Δύσης», όπως τους αποκαλούσε.