Κοινωνική σχεδίαση

Ευθύνη

Προκειμένου η σχεδίαση να είναι υπεύθυνη πρέπει να περιλαμβάνει έναν ορισμό της σχεδίασης (design) που ενθυλακώνει και  παρέχει μία ποικιλία από απαντήσεις ικανές για ευνοϊκή κοινωνική αλλαγή. Το design σαν πειθαρχία αφορά στην παραγωγή αντικειμένων , υποδομών και υπηρεσιών που προκαλούν αλλαγή στον τρόπο που βιώνουμε τον κόσμο γύρω μας. Βασική απαίτηση της κοινωνικά υπεύθυνης σχεδίασης είναι η εξέταση του ρόλου των ενδιαφερομένων (αποδεκτών της σχεδίασης) και η συμμετοχή αυτών , η ανάπτυξη διαδικασιών  και βρόχων ανατροφοδότησης (feedback)  και  προσωτροφοδότησης (feedforward)  που βασίζονται σε κοινωνικές εμπειρίες.
Ο Victor Papanek ήταν ένθερμος υποστηρικτής της κοινωνικά και οικολογικά υπεύθυνης σχεδίασης προϊόντων, εργαλείων, και κοινοτικών υποδομών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η σχεδίαση έχει μετατραπεί στο πιο ισχυρό εργαλείο με το οποίο ο άνθρωπος μπορεί να σχηματίσει τα εργαλεία και τα περιβάλλοντα του και κατ’ επέκταση την κοινωνία και τον ίδιο του τον εαυτό και ακόμη οι σχεδιαστές μπορούν να συνεισφέρουν στη σχεδίαση περισσότερο οικολογικών προϊόντων μέσω της προσεκτικής επιλογής υλικών που θα χρησιμοποιήσουν. Προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τη σχεδίαση σαν μια δύναμη για να βελτιωθεί η ποιότητα ζωής στις αναπτυσσόμενες  χώρες, σε ομάδες μειονοτήτων και  περιφερειακές κοινότητες σε Ευρώπη και Αμερική. Πώς μπορεί ένας σχεδιαστής, ποιος πρέπει να κάνει το ζην να εξυπηρετεί αληθινά τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων;

Αειφορία

Ο κοινωνικός σχεδιασμός ενημερώνει, αναμορφώνει και δίνει μορφή αλλά επίσης αναλαμβάνει (Victor Papanek, The Green Imperative, 1995). Προκειμένου να δράσουν σαν ηθικά ωθούμενοι , οι σχεδιαστές  του μέλλοντος  πρέπει να αμφισβητήσουν το κέρδος , χωρίς να απορρίψουν τις παρεμβάσεις της αγοράς, και να το ισορροπήσουν μέσω μίας αναγνώρισης  των απαιτήσεων της περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας .
Η θεώρηση της κοινωνικής σχεδίασης στον κόσμο του design ενώνει την ανάπτυξη ανθρώπινου και κοινωνικού κεφαλαίου με νέα προϊόντα και διαδικασίες που είναι προσοδοφόρες. Η αποδοτικότητα και η γνώση των διαδικασιών  είναι οι ακρογωνιαίοι λίθοι της βιωσιμότητας που υποστηρίζει την ανθρώπινη ευημερία.
Ένας ακόμη συγγραφέας που συνεισέφερε στον ορισμό της κοινωνικής σχεδίασης με παρεμβολή της αειφορίας είναι ο Victor Margolin. Στο βιβλίο του The Politics of the Artificial σχετικά με την ικανότητα του σχεδιαστή να οραματίζεται και να δίνει μορφή σε υλικά και άυλα προϊόντα που μπορούν να αντιμετωπίσουν ανθρώπινα προβλήματα σε ευρεία κλίμακα και να συμβάλει στην κοινωνική ευημερία. Αυτή είναι η ιδεολογία πάνω στην οποία είναι δομημένη η κοινωνική σχεδίαση. Κατά αυτή την άποψη ο κοινωνικός σχεδιασμός είναι μια δραστηριότητα που δεν θα πρέπει να πλαισιωθεί με συνειρμούς  φιλανθρωπίας, δωρεάς ενίσχυσης, βοήθειας και άλλα.  Δεν είναι εθελοντική εργασία, αλλά θα πρέπει να θεωρηθεί ως επαγγελματική συμβολή που παίζει ρόλο στην τοπική οικονομική ανάπτυξη ή τα προς το ζην.

Λαϊκή (ιδιωματική) σχεδίαση (vernacular design)

‘’Το ιδιωματικό’’ επικεντρώνεται σε ευφυείς συνεργασίες γήινων υλικών , διαδικασιών και πολιτισμικών δομών, με τον σύγχρονο σχεδιασμό ο οποίος τελικά, καθορίζεται από μία ανεπίσημη παράδοση παρά από ένα συγκεκριμένο σχεδιαστή  . Συνήθως φτιαγμένη από τοπικά παραγόμενα υλικά και σχεδιασμένα για χρησιμότητα, η λαϊκή αρχιτεκτονική παίρνει πάντα τα σχεδιαστικά στοιχεία από τις ιδιαιτερότητες του χώρου και λειτουργίας. Αποτελεί μια καθαρή αντίδραση στις ανάγκες οικοδόμησης ενός μεμονωμένου ατόμου ή  μιας κοινωνίας, και επιτρέπει στον άνθρωπο, ακόμη και πριν από τον αρχιτέκτονα, να κατασκευάσει καταφύγιο ανάλογα με τις δικές του περιστάσεις
Η ανθρωπιστική επιθυμία να συνδέεται κανείς με τα εδάφη του αντανακλάται σε μία αρμονική αρχιτεκτονική ,μία τυπολογία που μπορεί να ταυτιστεί με μία συγκεκριμένη περιοχή. Αυτή η κοινωνιολογική πτυχή της αρχιτεκτονικής είναι παρούσα σε ένα υλικό, ένα συνδυασμό χρωμάτων, ένα αρχιτεκτονικό ύφος, μια χωρική γλώσσα ή μορφή που φέρει μέσω του αστικού πλαισίου. Ο τρόπος που οι ανθρώπινες κατοικίες έχουν δομηθεί με τρόπο νεωτερικό έχει υπάρξει πολύ ανοργάνωτος ` η τρέχουσα αρχιτεκτονική υπάρχει σε μία μοναδική βάση αποστρεφόμενη της συνδεσιμότητας της κοινότητας σαν σύνολο.
Η ιδιωματική αρχιτεκτονική προσφέρει μίας ζωτικής σημασίας σύνδεση μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος , μας αναγκάζει να σκεφτούμε με όρους καθαρής επιβίωσης – αρχιτεκτονικής πριν τον αρχιτέκτονα.

Κοινωνικός κόσμος

Ο όρος κοινωνική σχεδίαση όλο και περισσότερο χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη σχεδίαση για τον κοινωνικό κόσμο. Ο όρος αυτός εμπλέκει μία αντίληψη μίας πραγματικότητας φτιαγμένης από τον άνθρωπο , η οποία κατά συνέπεια μπορεί να μεταβληθεί μόνο από τον άνθρωπο ,και αλλάζει από τον άνθρωπο διαρκώς. Από αυτή την άποψη , ο κοινωνικός σχεδιασμός είναι αναπόφευκτος ,είναι εκεί είτε οι άνθρωποι γνωρίζουν για αυτόν είτε όχι.
Η κοινωνική πραγματικότητα έχει δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα του αθροίσματος όλων των μεμονωμένων δράσεων μας. Υπάρχει μια αναδυόμενη συζήτηση αυτής της έννοιας του κοινωνικού σχεδιασμού, που περιλαμβάνει όλους τους άλλους ορισμούς του όρου.

Κοινωνική σχεδίαση - Αμφιλεγόμενη σχεδίαση

Η κοινωνική σχεδίαση έχει αποτελέσει από την αναγέννηση και εμφάνιση της υπό νέους όρους, μία δραστηριότητα που γεννά έντονες αντιθέσεις γνώμεων.
Για κάποιους, είτε αποκαλείται κοινωνική, παρηγορητική, ή δημοσίου ενδιαφέροντος ,αυτό το είδος σχεδίασης υποστηρίζεται από ένα βασικό κράμα δραστηριότητας και αφοσίωσης που έγκειται στη φυσική κλίση των σχεδιαστών για αλτρουισμό. Θεωρούν πως η κοινωνική σχεδίαση προτείνει ένα τύπο σχεδίασης που δεν είναι σχεδιασμένη για το καλό των ατόμων αλλά περισσότερο για εξιδανικευμένες ομάδες με την πρόθεση βελτίωσης των συνθηκών τους. Αλλά δεν είναι η γενίκευση επικίνδυνη; Και δεν είναι αυτό που κάνουν οι σχεδιαστές; Δεν είναι όλο το design "κοινωνικό";
Στην αντίπερα όχθη υπάρχουν αυτοί, οι οποίοι πιστεύουν ότι η κοινωνική σχεδίαση εμπνέει κοινωνικό ακτιβισμό , επαναφέρει με άκρως θετικό τρόπο τον υποτιμημένο κατά τη δεκαετία του 1650 όρο , do-gooder  ,που στα ελληνικά θα μεταφράζαμε ως φιλάνθρωπο και εκφράζει το αναφαίρετο δικαίωμα της γνώμης και συμμετοχής στα κοινά. Αυτή η κατηγορία ανθρώπων θεωρεί την κοινωνική σχεδίαση σαν όπλο ενάντια στην παγκόσμια φτώχεια, την έλλειψη βασικών αναγκών , κοινωνικών προβλημάτων και πολλά άλλα.