Φάνυ Έλσλερ

Ζωή και σταδιοδρομία

Η Έλσλερ γεννήθηκε με το όνομα Φραντσίσκα στο Γκούμπενντορφ, προάστιο της Βιέννης, σήμερα στο διαμέρισμα Μαριαχίλφ. Ο πατέρας της, ο Γιόχαν Φλόριαν Έλσλερ, όπως και ο αδελφός του Γιόζεφ, εργαζόταν στην υπηρεσία του πρίγκιπα Νικολάου Α΄ Εστερχάζυ, συγκεκριμένα ήταν αντιγραφείς για τον αρχιμουσικό του πρίγκιπα, τον Γιόζεφ Χάυντν. Ο Γιόχαν έγινε τελικώς υπηρέτης του Χάυντν και ήταν παρών μέχρι και τον θάνατο του συνθέτη.
Η Φραντσίσκα εκπαιδεύθηκε για μπαλαρίνα από την παιδική ηλικία της και έκανε την πρώτη της εμφάνιση στο Θέατρο Κέρντνερτορ της Βιέννης πριν κλείσει τα επτά χρόνια ηλικίας. Σχεδόν πάντοτε χόρευε μαζί με την αδελφή της Τερέζε, που ήταν δύο χρόνια μεγαλύτερή της. Οι δύο αδελφές σπούδασαν χορό με τους Ζαν-Πιερ (Ζαν-Λουί) Ωμέρ (Aumer) και Φρήντριχ Χόρσελτ (Horschelt), αρχίζοντας όταν ήσαν 9 και 11 ετών, αντιστοίχως. Μετά από εμπειρία μερικών ετών στη Βιέννη, διέμειναν και στη Νάπολη για να μελετήσουν χορό με τον Γκαετάνο Τζότζα (Gioja). Εκεί η Φραντσίσκα είχε μια ερωτική σχέση με τον πρίγκιπα Λεοπόλδο του Σαλέρνο, γιο του βασιλιά Φερδινάνδου Α΄ των Δύο Σικελιών, που είχε ως αποτέλεσμα τη γέννηση ενός γιου, του Φραντς, το 1827.
Η επιτυχία τους εκεί οδήγησε σε πρόσκλησή τους στο Βερολίνο το 1830. Από εκεί και πέρα άρχισαν οι θρίαμβοι της Φραντσίσκα-Φάνυ, που επεσκίασε την αδελφή της. Η επιδεξιότητά της και η ακρίβεια των κινήσεών της στον χορό υπερείχαν, το ίδιο και η ομορφιά της. Αφού αιχμαλώτισε τις καρδιές του κοινού στο Βερολίνο και στη Βιέννη, επισκέφθηκε και το Λονδίνο.
Τον Σεπτέμβριο του 1834 η Έλσλερ εμφανίσθηκε με το Μπαλέτο του Théâtre de l'Académie Royale de Musique (το σημερινό μπαλέτο της Όπερας του Παρισιού), ένα βήμα το οποίο περίμενε με μεγάλη έγνοια εξαιτίας της απόλυτης κυριαρχίας της περίφημης Ιταλίδας Μαρία Ταλιόνι στη συγκεκριμένη σκηνή (πιθανότατα ήταν η διασημότερη χορεύτρια σε όλη τη δυτική Ευρώπη εκείνη την εποχή). Ωστόσο, οι Έλσλερ και Ταλιόνι ήταν πολύ διαφορετικές ως χορεύτριες και η διεύθυνση της Όπερας είδε μια ευκαιρία να υποκινήσει κάποιον συναγωνισμό προσλαμβάνοντας την Έλσλερ. Η Ταλιόνι ήταν γνωστή ως danseur ballonné, περίφημη για την ελαφρότητα των αλμάτων της, που έμοιαζαν να αψηφούν τη βαρύτητα. Η Έλσλερ από την άλλη πλευρά διακρινόταν για την ακρίβεια με την οποία εκτελούσε μικρά και γρήγορα βήματα: ο τύπος του χορού της ήταν γνωστός ως danse tacquetée. Το αποτέλεσμα πάντως ήταν ένας ακόμα θρίαμβος για την Έλσλερ και η προσωρινή έκλειψη της Ταλιόνι. Η Ταλιόνι, αν και καλύτερη από καλλιτεχνικής πλευράς, δεν μπορούσε τις ώρες εκείνες να συναγωνιστεί την προσωπική λάμψη της νεοεμφανιζόμενης. Στις παραστάσεις της ισπανικής Cachucha (από το μπαλέτο του 1836 Le Diable boiteux των Ζαν Κοραλί και Καζιμίρ Ζιντ) η Φάνυ ξεπέρασε σε λάμψη κάθε ανταγωνίστριά της. Αν και δεν ήταν Ισπανίδα, οι εμφανίσεις της στην Cachucha ήταν γεμάτες φωτιά και ζωντάνια. Ο ποιητής Θεόφιλος Γκωτιέ την χαρακτήρισε «η παγανίστρια χορεύτρια» εξαιτίας αυτών της των εμφανίσεων, ενώ την Ταλιόνι την απεκάλεσε «η Χριστιανή χορεύτρια». Η επιτυχία αυτή οδήγησε σε αυξημένη ζήτηση για περισσότερους χορούς με εθνικό χρώμα στο κλασικό μπαλέτο. Αφότου οι χοροί αυτοί έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλείς, η ίδια η Έλσλερ προσέθεσε και έναν γρήγορο πολωνικό χορό cracovienne (κρακοβιάκ) και μια ιταλική ταραντέλα στο ρεπερτόριό της. Εκτός από τα τεχνικά της χαρίσματα, η Φάνυ Έλσλερ είχε ξεχωριστή δραματική ικανότητα, που έγινε αισθητή σε παραστάσεις μπαλέτων όπως τα La Sylphide, Giselle και La Esmeralda, που της εξασφάλισαν μία θέση ανάμεσα στις πιο ταλαντούχες και αξιοσημείωτες μπαλαρίνες της ρομαντικής εποχής.
Το 1840 η Φάνυ έφυγε με την αδελφή της για τη Νέα Υόρκη για περιοδεία. Επέστρεψαν στην Ευρώπη μετά από δύο χρόνια συνεχών επιτυχιών. Στην αμερικανική μητρόπολη, η Φάνυ συνδειπνούσε και συνοδευόταν από τον Τζων Βαν Μπιούρεν, γιο του τότε Αμερικανού Προέδρου Μάρτιν Βαν Μπιούρεν. Τα επόμενα 5 χρόνια η Φάνυ εμφανίσθηκε στη Γερμανία, στην Αυστρία, στη Γαλλία, στην Αγγλία και στη Ρωσία. Το 1845 προσκλήθηκε να εμφανισθεί μαζί με τις Ταλιόνι, Καρλόττα Γκρίζι και Φάννυ Τσερρίτο στο μπαλέτο Pas de Quatre του Ζυλ Περό στο Λονδίνο, αλλά αρνήθηκε. Το ίδιο έτος, έχοντας συσσωρεύσει μια περιουσία, αποσύρθηκε από τη σκηνή και εγκαταστάθηκε κοντά στο Αμβούργο. Λίγα χρόνια αργότερα η αδελφή της Τερέζε συνήψε έναν μοργανατικό γάμο με τον πρίγκιπα Αδαλβέρτο της Πρωσίας και απέκτησε τον τίτλο της βαρόνης φον Μπάρνιμ. Η Φάννυ Έλσλερ πέθανε 6 χρόνια μετά την αδελφή της, σε ηλικία 74 ετών στη Βιέννη.
Η ζωή της γυρίστηκε σε ομώνυμη κινηματογραφική ταινία το 1937 στη Γερμανία, σε σκηνοθεσία Πάουλ Μάρτιν και με τη Λίλιαν Χάρβεϋ στον ρόλο της Φάνυ Έλσλιν.