Σύλλογος Ελλήνων Επιστημόνων «Πτολεμαίος ο Α'»

Ο Σύλλογος Ελλήνων Επιστημόνων «Πτολεμαίος ο Α' » ιδρύθηκε στις 23/5 Νοεμβρίου του 1908στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ως μη κερδοσκοπικός επιστημονικός Σύλλογος υπό την άμεση εποπτεία του Αιγυπτιακού Κράτους· κατά κανόνα, παρά ταύτα, το 1909 αναφέρεται ως έτος ιδρύσεως του Συλλόγου.

Ίδρυση και σκοπός

Οι αρχικές συζητήσεις για τη δημιουργία του Συλλόγου -που ήδη καταγράφονται από  το 1904-, ολοκληρώθηκαν το 1908, στο φαρμακείο Βισβιδάκη της πλατείας Γαλλίας· αυτές  ήταν που  οδήγησαν στην ίδρυση του Συλλόγου την 5η  Νοεμβρίου (23η κατά το νέο ημερολόγιο), του 1908. Ο ιατρός Κ. Ζαμπάκος διετέλεσε κατά το 1908-1909   1ος Πρόεδρος· παραλλήλως τότε ο ιατρός Η. Καρόπουλος  ἠταν ο 1ος Γενικός Γραμματέας (ο  μετέπειτα 16ος πρόεδρος του Συλλλόγου, 1939-1940). Μεταγενέστερα μετά από εισήγηση του καθηγητή Κ. Παπαζήση,  προστέθηκε η επωνυμία «Πτολεμαίος ο Α΄»· τοιουτοτρόπως στην  ιστορική σφραγίδα όσο και τον λογότυπο με την επωνυμία του Συλλόγου, εικονίσθηκε ο Πτολεμαίος Α΄ Σωτήρ, στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από τον οποίο και ιδρύθηκε η Δυναστεία των Πτολεμαίων στηνΑίγυπτο (305-30 π.Χ.) .
Από τα ιδρυτικά μέλη του Συλλόγου τα περισσότερα ήταν ιατροί· αυτά κατά τον  1ο χρόνο  έφτασαν τα 150·  σήμερα αριθμούν τα 125. Το 1934 εορτάσθηκαν τα είκοσι πέντε χρόνια της  λειτουργίας του Συλλόγου, το 1989 τα ογδόντα και το 2009 τα εκατό έτη.  
Κύριος σκοπός των ιδρυτικών μελών ήταν η λειτουργία ενός χώρου επιστημονικών συναντήσεων, συζητήσεων  και κοινωνικής-εθνικής προσφοράς, με αντίστοιχες επιστημονικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, ιστορικώς αντάξιες προς την κοσμοπολιτική πόλη της Αλεξανδρείας.

Οι πέντε έδρες του Συλλόγου

Στο πέρασμα των χρόνων το εντευκτήριο του Συλλόγου διαδοχικώς λειτούργησε σε πέντε διαφορετικές έδρες: η 1η ήταν περιστασιακή  σε χώρους του μεγάρου Ζιζίνια, στην πλατεία Γαλλίας, με παράλληλες συγκεντρώσεις σε μία αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Νέα Ζωή»·  η 2α έδρα ήταν σε ενοικιασμένο χώρο  κτηρίου επί της οδού Ναμπί Ντανιέλ (1910)· η 3η σε ενοικιασμένο χώρο κτηρίου στην Πλατεία Μωχάμετ Άλη (1911-1922)· για τριάντα τέσσρα έτη η 4η  έδρα φιλοξενήθηκε σε  χώρους του τετραγώνου της Ελληνικής Λέσχης Αλεξανδρείας (1923-1956).  Από το 1957 και για εξήντα ένα έτη έως  σήμερα ο Σύλλογος με βάση την διαθήκη της Αγγελικής Παναγιωτάτου έχει πλέον την έπαυλη που εδώρισε η  Αγγελική Παναγιωτάτου  ως την έκτοτε μόνιμη 5η έδρα της λειτουργίας του (1957-2018)

Οι Δραστηριότητες του Συλλόγου

Κατά την έναρξη των δραστηριοτήτων του Συλλόγου συνυπήρχε ένας επιστημονικός προσανατολισμός, εξειδικευμένος σε τμήματα, όπως το ιατρικό, το δικηγορικό ή πρακτικών επιστημών. Από την 1η δεκαπενταετία της λειτουργίας το εντευκτήριο και η βιβλιοθήκη του Συλλόγου καταγράφεται ως το ανώτερο πνευματικό κέντρο της Αλεξανδρινής Παροικίας. Διακεκριμένοι  Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες, επιστήμονες και καθηγητές συμμετείχαν σε σημαντικές επιστημονικές, φιλολογικές, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, συγκεντρώσεις ή συναντήσεις κοσμικές, θεάτρου, αρχαιολογίας, ανθρωπιστικών σπουδών, εορτών, συναυλιών και διαλέξεων· παραλλήλως αναπτύχθηκε και μία εξ ίσου σημαντική κοινωνική δράση στον ιατρικό  τομέα. Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους ο Σύλλογος διακρίθηκε για  το αξιόλογο εθνικό εθελοντικό του έργο στην Ελλάδα, κυρίως απὸ τη  ιδιαίτερη δραστηριότητά του σε περιθάλψεις εν καιρώ ειρήνης ή πολέμου. Το 1919 ιδρύθηκε ως ανεξάρτητο τμήμα του Συλλόγου ο  Κυανούς Σταυρός, με αποστολές εκτός Αιγύπτου, σε χώρες της Αφρικής.  
Από το  1957 και μετά, η 5η έδρα του  εντευκτηρίου του Συλλόγου στεγάζεται μονίμως στην έπαυλη της Αγγελικής Παναγιωτάτου  , πρώτης γυναίκας ιατρού και διεθνώς καταξιωμένης πανεπιστημιακού στην Ελλάδα και την Αίγυπτο. Η ίδια ως ένα από τα πλέον δραστήρια μέλη Συλλόγου και 18η Πρόεδρός του (1942-1944), δώδεκα ημέρες προ του θανάτου της -που συνέβη στις 24 Ιανουαρίου 1954-, με την διαθήκη της εδώρισε στην Ελληνική Κοινότητα Αλεξανδείας την έπαυλή της ως Παναγιωτάτειο Ίδρυμα, προκειμένου στο εξής αυτή να αποτελεί  την μόνιμη έδρα του εντευκτηρίου των μελών του Συλλόγου «Πτολεμαίου του Α΄».   
Το γραφείο της Αγγελικής Παναγιωτάτου έως σήμερα διατηρείται μουσειακώς, όπως ήταν όταν εκείνη ακόμη ζούσε, με όλη την αρχική του σκευή, τα προσωπικά και οικογενειακά της ενθυμήματα, το πιάνο και την βιβλιοθήκη της. Το 2017, με την συμπλήρωση εξήντα χρόνων  της  από το  1957 λειτουργίας του Συλλόγου στην έπαυλή της, καθιερώθηκε ώστε κατά το τέλος του Ιανουαρίου εκάστου έτους, να γίνεται ετήσιο μνημόσυνο και τρισάγιο στον τάφο της, προς τιμήν και υπέρ αναπαύσεως της ψυχής της, , γεγονός το οποίο συνεχίσθηκε και κατά το 2018. 
Στις ημέρες μας, κατά περίπτωση, χρησιμοποιούνται  στις πραγματοποιούμενες εκδηλώσεις του Συλλόγου, εκτός από την Ελληνική και η Αραβική, Γαλλική η Αγγλική γλώσσα. Η σημερινή 25η Πρόεδρος του Συλλόγου δρ. Λιλίκα Παντελή Θλιβίτου, φροντίζει ώστε ο Σύλλογος να συνεχίζει να λειτουργεί κατά τον προσανατολισμό και τις φιλοδοξίες των ιδρυτών του, δηλαδή ως ένα ζωντανό επιστημονικό και πολιτιστικό κύτταρο συνεργασίας  και προσφοράς εντός και εκτός της Ελληνικής παροικίας, μαζί με όλους τους φορείς της σύγχρονης Αλεξανδρινής κοσμοπολιτικής ζωής. Ο Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ. Θεόδωρος Β’ με την παρουσία του ευλογεί με τα μέλη της συνοδείας του τις πραγματοποιούμενες εκδηλώσεις,  τις οποίες παραλλήλως τιμούν ο εκάστοτε Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος και μέλη των άλλων διπλωματικών αρχών στην Πόλη της Αλεξανδρείας, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας και της Κυπριακής Αδελφότητας Αλεξανδρείας, μέλη των Συλλόγων τους, όπως επίσης και Πρόεδροι των Αραβοφώνων Χριστιανικών Κοινοτήτων στην πόλη, εκπρόσωποι της Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας, Προϊστάμενοι ή εκπρόσωπο του Ελληνικού, Γαλλικού και Αμερικανικού πολιτιστικού Κέντρου, Έλληνες, Αιγύπτιοι, Σύριοι και Λιβανεζοι φίλοι του Συλλόγου, εκπαιδευτικοί, καθηγητές, επιχειρηματίες και μέλη άλλων συλλόγων της Αλεξανδρείας όπως και του Καΐρου. Τοιουτοτρόπως ο  Σύλλογος  απευθύνεται κατά τρόπο ευρύτερο  στο Αιγυπτιακό και διεθνές κοινό της ιστορικής και κοσμοπολιτικής «Μεγάλης Πόλεως της Αλεξανδρείας».