Ελισάβετ Γούντβιλ

Πρώτα χρόνια

Η Ελισάβετ γεννήθηκε τον Οκτώβριο του 1437 στο Νορθχάμπτονσαϊρ· ήταν το μεγαλύτερο παιδί του σερ Ριχάρδου Γούντβιλ και της Τζακέτας του Λουξεμβούργου, που είχε σκανδαλίσει σε μεγάλο βαθμό την Αγγλική αυλή. Η Τζακέτα/Ιακωβίνα ήταν κόρη του Πέτρου Α΄ κόμη του Σαιν-Πολ. Οι Γούντβιλ όμως ήταν σχετικά χαμηλής κοινωνικής τάξης, αν και είχαν βγάλει πολλούς διπλωμάτες, επισκόπους και σερίφηδες· η μητέρα της από την άλλη ήταν χήρα του Ιωάννη του Λάνκαστερ, θείου του Ερρίκου ΣΤ΄ της Αγγλίας από τον Οίκο του Λάνκαστερ. Παντρεύτηκε στον πρώτο γάμο (1452) τον σερ Τζων Γκρέυ του Γκρόμπι, που έπεσε στην δεύτερη μάχη του Σαιν Αλμπάν (1461), πολεμώντας στο πλευρό των Λάνκαστερ· μαζί του έκανε δυο γιους, τον Τόμας και τον Ριχάρδο. Η ειρωνεία της τύχης θα την κάνει στην συνέχεια σύζυγο με έναν βασιλιά από τον Οίκο της Υόρκης. Η Ελισάβετ Γούντβιλ ακουγόταν, ότι ήταν "η πιο όμορφη γυναίκα στην Βρετανία" με τεράστια μάτια, που έμοιαζαν με αυτά ενός δράκου.

Βασίλισσα της Αγγλίας

Ο Εδουάρδος Δ΄ είχε πολλές ερωμένες όπως η Τζέιν Σορ (1445 - 1527) και δεν ήταν γνωστός για την συζυγική του πίστη, ο γάμος του με την Ελισάβετ Γούντβιλ έγινε μυστικά, δεν είναι γνωστή η ημερομηνία αν και πολλοί τον τοποθετούν στις 1 Μαΐου 1464 στο Νορθχαμπτονσάιρ. Στον γάμο ήταν παρόντες μόνο η μητέρα της νύφης και δυο κυρίες της συνοδείας της, ο γάμος έγινε τρία χρόνια μετά την μεγάλη νίκη του Εδουάρδου στην μάχη του Τάουτον στην οποία ανατράπηκε ο Οίκος του Λάνκαστερ και ο Ερρίκος ΣΤ΄ της Αγγλίας. Η Ελισάβετ Γούντβιλ στέφθηκε βασίλισσα της Αγγλίας την Κυριακή 26 Μαΐου 1465 την ημέρα της Αναλήψεως. Τα πρώτα χρόνια ο Εδουάρδος Δ΄ στηρίχτηκε σε έναν στενό κύκλο οπαδών του με κυριότερο τον Ριχάρδο Νέβιλ, κόμη του Γουόρικ, την εποχή που ο Εδουάρδος έκανε τον μυστικό γάμο ο Γουόρικ αναζητούσε συμμαχία με την Γαλλία για να αντιμετωπίσει την Μαργαρίτα του Ανζού και μια Γαλλίδα πριγκίπισσα νύφη για τον βασιλιά. Όταν έμαθε ότι ο Εδουάρδος παντρεύτηκε μια ευτελή γυναίκα που προερχόταν από τους οπαδούς των Λάνκαστερ ο Γουόρικ εξοργίστηκε σε τέτοιο βαθμό που οι σχέσεις του με τον Εδουάρδο έγιναν μόνιμα πολεμικές. Ο Τζων ντε Βουαβρίν αναφέρει ότι ο Ριχάρδος Νέβιλ είπε στο βασιλικό συμβούλιο προς τον βασιλιά "είναι εντελώς ακατάλληλη αυτή η γυναίκα για έναν πρίγκιπα όπως εσείς".
Μετά τον γάμο της Ελισάβετ οι συγγενείς της απέκτησαν μεγάλη δημοφιλία και παντρεύτηκαν ισχυρούς άντρες. Οι τρεις από τις αδελφές της παντρεύτηκαν τους γιους των κόμητων του Κεντ, του Έσσεξ και του Πέμπροκ. Η αδελφή της Αικατερίνη Γούντβιλ παντρεύτηκε τον 11χρονο Χένρυ Στάφορντ, 2ο δούκα του Μπάκινγκχαμ που ενώθηκε αργότερα με τον αδελφό του Εδουάρδου Δ΄ Ριχάρδο του Γκλόστερ εναντίον των Γούντβιλ μετά τον θάνατο του Εδουάρδου. Ο 20χρονος αδελφός της Τζων παντρεύτηκε την Αικατερίνη, δούκισσα του Νόρφολκ, οι δούκισσες χήρεψαν τρεις φορές και στα 60 τους δημιούργησαν σκάνδαλο στην αυλή. Ο γιος της Ελισάβετ από τον πρώτο της γάμο Τόμας Γκρέυ παντρεύτηκε την Σεσίλ Μπόνβιλ, 7η βαρονέσσα του Χάριγκτον.
Όταν οι συγγενείς της Ελισάβετ Γούντβιλ άρχισαν να κατηγορούν τον Γουόρικ για την πολιτική του εκείνος συμμάχησε με τον γαμπρό του και μικρότερο αδελφό του βασιλιά Γεώργιο του Κλάρενς εναντίον του Εδουάρδου Δ΄. Ένας οπαδός του κατηγόρησε την μητέρα της Ελισάβετ Τζακέττα του Λουξεμβούργου για μαγεία αλλά απαλλάχτηκε την επόμενη χρονιά. Ο Γουόρικ και ο γαμπρός του Κλάρενς δραπέτευσαν στην Γαλλία και συμμάχησαν με την Μαργαρίτα του Ανζού σύζυγο του εκθρονισθέντα Ερρίκου ΣΤ΄ τον οποίο επανέφερε στην θρόνο (1470) αλλά μόνο για έξι μήνες. Την επόμενη χρονιά (1471) ο Ερρίκος Δ΄ επέστρεψε από την εξορία νίκησε τον Γουόρικ στην μάχη του Μπάρνετ και τους Λάνκαστερ στην μάχη του Τιούκεσμπουρι και επανήλθε στον θρόνο, ο Ερρίκος ΣΤ΄ δολοφονήθηκε αμέσως μετά.
Με την σύντομη πτώση του συζύγου της η Ισαβέλλα βρήκε καταφύγιο στο Αββαείο του Ουέστμινστερ και γέννησε έναν γιο τον Εδουάρδο τον μετέπειτα Εδουάρδο Ε΄, απέκτησε με τον Εδουάρδο Δ΄ δέκα παιδιά ανάμεσα στα οποία έναν μικρότερο γιο τον Ριχάρδο κόμη του Γκλόστερ που ενώθηκε αργότερα στους πρίγκιπες του Πύργου, πέντε κόρες επέζησαν μετά την ενηλικίωση. Η Ελισάβετ Γούντβιλ έμεινε έντονα γνωστή για την ευσέβεια της, έκανε πολλά προσκυνήματα και ζήτησε από τον πάπα να συγχωρέσει όσους γονάτιζαν τρεις φορές και έλεγαν το όνομα του Αγγέλου, ίδρυσε το παρεκκλήσι του Αγίου Εράσμου στο αββαείο του Ουέστμινστερ.

Χήρα βασίλισσα

Μετά τον πρόωρο θάνατο του Εδουάρδου Δ΄ τον Απρίλιο του 1483 πιθανότατα από πνευμονία η Ελισάβετ χήρεψε και ο μεγαλύτερος γιος της Εδουάρδος Ε΄ ανέβηκε στον θρόνο με τον θείο του Ριχάρδο, κόμη του Γκλόστερ αντιβασιλιά και κηδεμόνα. Οι Γούντβιλ προσπάθησαν να πάρουν την εξουσία και ο Ριχάρδος σε απάντηση πήρε τον νεαρό βασιλιά μαζί του και συνέλαβε τον Άντονι Γούντβιλ, 2ο κόμη του Ρίβερς και τον Ρίτσαρντ Γκρέυ γιο και αδελφό αντίστοιχα της βασίλισσας Ελισάβετ. Ο νεαρός βασιλιάς μεταφέρθηκε στον Πύργο του Λονδίνου αναμένοντας την στέψη του, η Ελισάβετ με τον μικρότερο γιο και τις κόρες της ζήτησε προστασία. Ο λόρδος του Χέιστινγκς που ήταν οπαδός του Ριχάρδου Γ΄ κατηγορήθηκε ότι συνωμότησε με την Ελισάβετ Γούντβιλ εναντίον του, συνελήφθη και εκτελέστηκε αλλά δεν υπάρχουν πηγές να επιβεβαιώσουν την συνωμοσία. Ο Ριχάρδος Γ΄ κατηγόρησε έντονα την νύφη του Ελισάβετ ότι "είχε σκοπό να τον σκοτώσει και να τον καταστρέψει".
Ο αδελφός και ο γιος της Ελισάβετ εκτελέστηκαν από τον Ριχάρδο Γ΄ στις 25 Ιουνίου 1483 στο κάστρο του Πόντεκραφτ στο Γιόρκσαιρ. Ένα κοινοβουλευτικό διάταγμα ταυτόχρονα κήρυξε τα παιδιά της Ελισάβετ Γούντβιλ νόθα επειδή ο Εδουάρδος Δ΄ όταν παντρεύτηκε την μητέρα τους βρισκόταν σε γάμο με την Ελεονώρα Μπάτλερ. Ο Φίλιππος ντε Κομύν χρονικογράφος από την Βουργουνδία καταγράφει ότι ο Ρομπέρ Στιλινγκτον (1420 - 1491) επίσκοπος του Μπαθ και της Ουαλίας δήλωσε ότι τέλεσε ο ίδιος τον γάμο αλλά δεν υπάρχει καμιά άλλη πηγή. Ο δούκας του Γκλόστερ δέχτηκε το στέμμα και στέφθηκε βασιλιάς ως Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας, ο Εδουάρδος Ε΄ και ο μικρότερος αδελφός του Ριχάρδος, δούκας της Υόρκης κρατήθηκαν στον πύργο αλλά τα ίχνη τους χάθηκαν μετά το καλοκαίρι του 1483.
Η Ελισάβετ συμμάχησε με τον δούκα του Μπάκινγκχαμ και με τον λόρδο Τόμας Στάνλεϊ με στόχο να ανεβάσουν στον θρόνο τον Ερρίκο Τυδώρ γιο της Μαργαρίτας Μπωφόρ συζύγου του Στάνλεϊ που ήταν τέταρτης γενιάς απόγονος του Εδουάρδου Γ΄ της Αγγλίας και ο πιο κοντινός συγγενής από τον Οίκο του Λάνκαστερ. Η Ελισάβετ Γούντβιλ και η Μαργαρίτα Μπωφόρ συμφώνησαν να παντρέψουν τον Ερρίκο Τυδώρ με την Ελισάβετ της Υόρκης μεγαλύτερη κόρη του Εδουάρδου Δ΄ για να νομιμοποιήσουν τα δικαιώματα διαδοχής του Ερρίκου. Ο Ερρίκος Τυδώρ συμφώνησε και τον Δεκέμβριο του 1483 ορκίστηκε στον Καθεδρικό ναό της Ρεν, σε λίγους μήνες η επανάσταση του Μπάκινγκχαμ συνετρίβη.
Το Αγγλικό Κοινοβούλιο έκανε τον Ιανουάριο του 1484 κατάσχεση σε όλα τα εδάφη της Ελισάβετ από τον γάμο της με τον Εδουάρδο Δ΄. Η Ελισάβετ και οι κόρες της βγήκαν από το ιερό στις 1 Μαρτίου 1484 αφού ο Ριχάρδος Γ΄ ορκίστηκε για την σωματική τους ακεραιότητα και υποσχέθηκε να βρει εκλεκτούς γαμπρούς για τις κόρες, η οικογένεια επέστρεψε στην αυλή και συμφιλιώθηκε με τον Ριχάρδο. Τον Μάρτιο του 1485 με τον πρόωρο θάνατο της συζύγου του Ριχάρδου Άννας Νέβιλ ο βασιλιάς σκέφτηκε να προχωρήσει σε γάμο με την πανέμορφη ανιψιά του Ελισάβετ της Υόρκης.

Βασιλεία Ερρίκου Ζ΄

Ο Ερρίκος Τυδώρ επιτέθηκε στην Αγγλία, συνέτριψε και σκότωσε τον Ριχάρδο Γ΄ στην μάχη του Μπόσγουορθ παντρεύτηκε την Ελισάβετ της Υόρκης και ανακηρύχτηκε βασιλιάς. Η Ελισάβετ Γούντβιλ πήρε όλους τους τίτλους και τις τιμές της χήρας βασίλισσας.  
Η χήρα βασίλισσα έζησε τα τελευταία πέντε χρόνια στο αβαείο του Μπέρμοντσαι που αποσύρθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1487. Ο Ντέιβιντ Μπάλντγουιν (1946 - 2016) αναφέρει ότι ο Ερρίκος Ζ΄ την πίεσε να φύγει από την αυλή, ο Αρλίν Οκέρλουντ αντίθετα σημειώνει ότι από τον Ιούλιο του 1486 σχεδίαζε από μόνη της να αποσυρθεί για να ζήσει αυστηρή θρησκευτική ζωή στο αβαείο του Μπέρμοντσαι. Άλλοι συγγραφείς πιστεύουν ότι αναγκάστηκε να αποσυρθεί μετά την αποτυχημένη επανάσταση του Λάμπερτ Σίμνελ (1487), την θεωρούσαν σύμμαχο των συνωμοτών. Στο αβαείο του Μπέρμοντσαι είχε όλες τις τιμές της χήρας - βασίλισσας, ζούσε βασιλική ζωή με μια σύνταξη 400 λιρών και έπαιρνε πολλά μικρά δώρα από τον Ερρίκο Ζ΄. Η Ελισάβετ ήταν παρούσα όταν γεννήθηκε η εγγονή της Μαργαρίτα Τυδώρ τον Νοέμβριο του 1489 στα ανάκτορα του Ουεστμίνστερ και όταν γεννήθηκε ο εγγονός της μελλοντικός Ερρίκος Η΄ της Αγγλίας τον Ιούνιο του 1491 στα ανάκτορα του Γκρίνουϊτς. Η κόρη της Ελισάβετ την επισκέφτηκε πολλές φορές περιστασιακά αν και δέχτηκε περισσότερες επισκέψεις από την άλλη κόρη της Σεσίλη της Υόρκης. Ο Ερρίκος Ζ΄ σχεδίαζε να την παντρέψει με τον Ιάκωβο Γ΄ της Σκωτίας όταν πέθανε η σύζυγος του Μαργαρίτα της Δανίας (1486) αλλά ο θάνατος του Ιακώβου Γ΄ σε μάχη (1489) σταμάτησε τα σχέδια.
Η Ελισάβετ Γούντβιλ πέθανε στις 8 Ιουνίου 1492 στο αβαείο του Μπέρμοντσαι. Με την εξαίρεση της βασίλισσας που περίμενε την γέννηση του τέταρτου παιδιού της και της Σεσίλης της Υόρκης οι υπόλοιπες κόρες της Άννα της Υόρκης, Κατερίνα της Υόρκης και Μπρίτζετ της Υόρκης βρέθηκαν στην κηδεία. Η Ελισάβετ της Υόρκης επιθυμούσε μια απλή κηδεία σύμφωνα με την διαθήκη της. Οι πηγές της εποχής αναφέρουν ότι "η κηδεία της Ελισάβετ ήταν πολυτελέστερη από αυτή που η ίδια επιθυμούσε". Η Ελισάβετ τάφηκε μαζί με τον σύζυγο της Εδουάρδο Δ΄ στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στο κάστρο του Ουίνδσορ.