Τοιχογραφίες του Καστελσέπριο

ιστορία

Το 1944, στην αρχαία εκκλησία της Santa Maria foris portas, κάτω από άλλες τοιχογραφίες που χρονολογούνται από τον 15ο και τον 16ο αιώνα, ο Gian Piero Bognetti ανακάλυψε τοιχογραφίες που χρονολογούνται από την πρώιμη μεσαιωνική περίοδο. Τόσο για το θέμα όσο και για την εικονογραφία, αυτές οι τοιχογραφίες εμφανίστηκαν αμέσως μακριά από οποιαδήποτε σύγκριση με άλλες σύγχρονες μαρτυρίες,  μοναδική περίπτωση στο πανόραμα της ιστορίας της ιταλικής τέχνης: η φυσικότητα των μορφών και μια κάποια σχέση με την αρχαία ρωμαϊκή ζωγραφική τους ξεχωρίζουν από όλους τους άλλους πρώιμους μεσαιωνικούς πίνακες ζωγραφικής. Τα θέματα που αναπαρίστανται, οι ιστορίες της παιδικής ηλικίας του Χριστού, αναμφισβήτητα προέρχονται από την ανάγνωση των Απόκρυφων Ευαγγελίων, ιδιαίτερα  από το Ευαγγέλιο του Ιάκωβου, που διαχέονται στην ελληνική ορθόδοξη κουλτούρα. Εκείνο όμως που προκαλεί έκπληξη είναι η τεχνική με την οποία ζωγραφίστηκαν αυτές οι τοιχογραφίες, δηλαδή ένα είδος προοπτικής σχεδίασης, μια τεχνική που είχε χαθεί στη Δύση. 
Η ποιότητα των έργων ζωγραφικής, που γενικά αποδίδεται στο αποκαλούμενο "Maestro di Castelseprio", είναι πολύ υψηλή, με μια ρευστή αφήγηση που θυμίζει τους υστερο- αρχαίους εικονογραφημένους κυλίνδρους, την ικανότητα να δημιουργεί έναν ρεαλιστικά τρισδιάστατο χώρο, το εκφραστικό γνώρισμα, τις πόζες, τις χειρονομίες και τις εκφράσεις των εύγλωττων μορφών. Η εικονογραφική τεχνική είναι επιδέξια, με αποφασιστικές πινελιές, στιλβώματα που δίνουν διάχυτη φωτεινότητα, σαφώς καθορισμένες σκιές και συμπαγή φωτεινά σημεία. 
Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται σε κάθε περίπτωση πριν από τα μέσα του δέκατου αιώνα, χάρη σε μια επιγραφή, χαραγμένη πάνω από την εικονογραφημένη επιφάνεια, που θυμίζει τον Arderico, αρχιεπίσκοπο του Μιλάνου που εξελέγη το 936 και πέθανε το 948 . Χάρη στις πολύπλοκες φυσικές και χημικές εξετάσεις, κατέστη δυνατό να χρονολογηθεί η αρχική ανέγερση της εκκλησίας στον 4ο αιώνα, αλλά αργότερα η θερμοφωταύγεια χρονολόγησε τα  τούβλα της Αψίδα (του ιερού)  γύρω στο 830 .

Χρονολόγηση

Σχετικά με τη χρονολόγηση των τοιχογραφιών υπήρξε οξεία διαμάχη που είχε και έναν κάποιο αντίκτυπο σε διεθνές επίπεδο, μεταξύ μελετητών από διάφορες ακαδημίες. Αυτή η σύγκρουση ήρθε στο φως από τον Παρισινό βυζαντινολόγο Paul Lemerle , όταν ένα άρθρο του Kurt Weitzmann, που δημοσιεύθηκε στην Ιταλία το 1950 , δημοσίευε πρόωρα τα συμπεράσματα μιας από τις μονογραφίες του σχετικά με τις τοιχογραφίες που θα δημοσιεύονταν το 1951  η οποία μετατόπισε την αγιογράφηση του κύκλου Castelseprio στα μέσα του 10ου αιώνα και ανέφερε ως δημιουργό έναν από τους ζωγράφους που δούλευαν στις μινιατούρες των κλασικών χειρογράφων όπως ο Rotulo di Giosué και το Ψαλτήριο των Παρισίων από εκείνη την περίοδο της βυζαντινής τέχνης την οποία ονόμασε Μακεδονική Αναγέννηση  . 
Ο Gian Piero Bognetti, ο οποίος τοποθετούσε ως δημιουργό, έναν Ανατολίτη  ζωγράφο άλλης τάξης, στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα , απέρριψε την πρόταση του Weitzmann στο ίδιο τεύχος όπου είχε δημοσιευθεί η πρόωρη χρονολόγηση. Ο Carlo Cecchelli αμφισβήτησε τη χρονολόγηση σε μια κριτική βιβλίου  . Ακόμη και ο Pietro Toesca δεν δέχτηκε αυτή τη χρονολόγηση και στο περιοδικό L'Arte πρότεινε να χρονολογηθεί από τον 7ο αιώνα και ένας Ανατολίτης ζωγράφος ως συγγραφέας  . Ο Geza De Francovich, ο οποίος ήταν επίσης πρόθυμος για μια πρώιμη χρονολόγηση , απαγόρευσε, με βάση την αρχή κατά της μεθοδολογίας του γερμανικού ιστορικού. Αντίθετα, ο Έντοαρντο Αρσλάν, στην Ιστορία του Μιλάνου , αναγνώρισε την εξουσία των επιχειρημάτων και παραιτήθηκε από την προηγούμενη ιδέα του της χρονολόγσης δηλαδή στον 7ο αιώνα  . 
Το 1953 ο Bognetti, στο Sibrium, δημοσίευσε στα ιταλικά ένα άρθρο του Βίκτορ Λάζαρεφ, του Προεδρείου της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, όπου ο συγγραφέας θέλησε να επαναφέρει την χρονολόγηση στον 6ο-7ο αιώνα. Ο Λάζαρεβ τόνισε την ποιότητα του κλασικού στυλ και αποδίδει τη τοιχογραφία σε έναν περαστικό Ανατολίτη τεχνίτη  .

Τεχνική

Ο διάκοσμος της εκκλησίας πραγματοποιήθηκε κατά την κατασκευή του κτιρίου, καθώς το ζωγραφισμένο επίχρισμα (σουβάς) βρίσκεται πάνω από μια κατσαρωμένη (κυματοειδή) επιφάνεια  πάνω στην οποία ο ζωγράφος χάραξε τις βασικές γραμμές της σύνθεσης  . Αυτές οι γραμμές του μωβ, καθώς και τα χρώματα του φόντου των έργων, έγιναν με "καλό νωπό χρώμα", δηλαδή πάνω σε νωπό σουβά  . Όσον αφορά, αντιθέτως, την επιφανειακή στρώση των χρωμάτων, που εφαρμόστηκε στην παρασκευή της νωπογραφίας, αυτή έγινε επί του ήδη στεγνού σουβά και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από τα ίχνη του κόκκινου χρώματος που υπάρχουν στην πρώτη στρώση του επιχρίσματος (σουβά) και τα σημάδια που άφησε το πινέλο . 
Τα πιο χρησιμοποιημένα χρώματα είναι το ανθρακούχο μαύρο για τις σκιάσεις και το λευκό του ασβέστη για τα φωτεινά σημεία  και για ορισμένα στοιχεία, όπως τα ρούχα κάποιων χαρακτήρων. Επιπλέον, κυριαρχούν το κόκκινο, που επιτυγχάνεται με οξείδιο του σιδήρου και το κίτρινο ( υπεροξείδιο του σιδήρου ), που χρησιμοποιείται ατόφιο για να απεικονίσει τα χρυσά στοιχεία ή σε συνδυασμό με το μαύρο για να πετύχει καφέ αποχρώσεις. Το μπλε χρώμα χρησιμοποιείται (σίγουρα δεν λαμβάνεται από lapis lazuli ), συχνά συνδυάζεται με λευκό για να δώσει σκοτεινά χαρακτηριστικά στα λευκά ενδύματα ή μαζί με το κόκκινο για να δημιουργήσει πορφυρές αποχρώσεις. Η συνωπία είναι κόκκινη, πάντα φτιαγμένη με οξείδιο σιδήρου  .