Βουλευτήριο αρχαίας Ολυμπίας

Περιγραφή και ιστορικά στοιχεία

Το Βουλευτήριο βρισκόταν μέσα στον ιερό περίβολο της Άλτεως, νότια από το ναό του Διός. Πρόκειται για δύο αψιδωτά κτίρια στη δυτική του πλευρά που συνδέονται με ένα τετράγωνο κτίσμα και μια ιωνική στοά στην ανατολική πλευρά (βλ. κάτοψη). Η κατασκευή του ξεκίνησε τον 6ο αιώνα π.Χ. και ολοκληρώθηκε τον 4ο αιώνα π.Χ. Ωστόσο, αλλαγές και προσθήκες έγιναν και κατά τα ρωμαϊκά χρόνια. Είναι ένα από τα αρχαιότερα και σημαντικότερα κτίσματα του ιερού της Ολυμπίας και είχε άμεση σχέση με τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων. 
Το Βουλευτήριο ήταν η έδρα της βουλής των Ηλείων, τα μέλη της οποίας είχαν την ευθύνη για τη διοργάνωση των αγώνων, πιθανότατα και των  Ελλανοδικών, των κριτών των αγώνων. Σε αυτό τον χώρο πραγματοποιούνταν και φυλλάσοντο οι καταγραφές των συμμετεχόντων στους αγώνες, οι κληρώσεις των αγωνισμάτων και οι επίσημες ανακοινώσεις με τα ονόματα των συμμετεχόντων και το πρόγραμμα των αγώνων. Εκεί επίσης, εκδικάζονταν τα παραπτώματα και οι ενστάσεις των αθλητών και αποφασίζονταν οι ποινές. Στον ίδιο χώρο βρισκόταν ο βωμός και το άγαλμα του Ορκίου Διός, στον οποίο ορκίζονταν οι αθλητές πριν από την έναρξη των αγώνων.

Σύμφωνα με τον Παυσανία

[5.24.9  Ἠλιακῶν]ὁ δὲ ἐν τῷ βουλευτηρίῳ πάντων ὁπόσα ἀγάλματα Διὸς μάλιστα ἐς ἔκπληξιν ἀδίκων ἀνδρῶν+ πεποίηται: ἐπίκλησις μὲν Ὅρκιός ἐστιν αὐτῷ, ἔχει δὲ ἐν ἑκατέρᾳ κεραυνὸν χειρί. παρὰ τούτῳ καθέστηκε τοῖς ἀθληταῖς καὶ πατράσιν αὐτῶν καὶ ἀδελφοῖς, ἔτι δὲ γυμνασταῖς ἐπὶ κάπρου κατόμνυσθαι τομίων, μηδὲν ἐς τὸν Ὀλυμπίων ἀγῶνα ἔσεσθαι παρ' αὐτῶν κακούργημα. οἱ δὲ ἄνδρες οἱ ἀθληταὶ καὶ τόδε ἔτι προσκατόμνυνται, δέκα ἐφεξῆς μηνῶν ἀπηκριβῶσθαί σφισι τὰ πάντα ἐς ἄσκησιν. 
— Παυσανίου Ἑλλάδος Περιήγησις 5.24.9 Ἠλιακῶν Α'
  
[5.24.9  Ἠλιακῶν] Από τα αγάλματα του Διός, αυτό που βρίσκεται στο βουλευτήριο προξενεί φόβο στους άδικους ανθρώπους. Επονομάζεται Όρκιος και έχει κεραυνό σε κάθε χέρι. Συνηθίζεται οι αθλητές, οι πατέρες, οι αδελφοί, ακόμη και οι γυμναστές τους να ορκίζονται κοντά σ' αυτό το άγαλμα πάνω σε κομματιασμένα γενετικά όργανα κάπρου ότι δεν θα πέσουν σε κανένα παράπτωμα στους Ολυμπιακούς αγώνες. Οι ίδιοι οι αθλητές επιπλέον ορκίζονται ότι έχουν γυμναστεί καλά για δέκα μήνες.  
Στις μέρες μας, από το μνημείο σώζονται μόνο τα θεμέλια. Έχουν πραγματοποιηθεί αναστηλωτικές εργασίες μικρής έκτασης και έχουν γίνει δενδροφυτεύσεις γύρω από το μνημείο αλλά και στο χώρο ανάμεσα στις δύο αψιδωτές κατασκευές.
 
[5.24.11] δηλοῖ δὲ οὐχ ἥκιστα καὶ Ὅμηρος: [24.11] τὸν γοῦν κάπρον καθ' ὅτου τῶν τομίων Ἀγαμέμνων ἐπώμοσεν ἦ μὴν εἶναι τὴν Βρισηίδα ἑαυτοῦ τῆς εὐνῆς ἀπείρατον, τοῦτον τὸν κάπρον ἀφιέμενον ὑπὸ τοῦ κήρυκος ἐποίησεν ἐς θάλασσαν: 
ἦ, καὶ ἀπὸ σφάραγον κάπρου τάμε νηλέι χαλκῷ.τὸν μὲν Ταλθύβιος πολιῆς ἁλὸς ἐς μέγα λαῖτμα ῥῖψ' ἐπιδινήσας, βόσιν ἰχθύσιν.(Ομ Ιλ. 19.266-268)
οὕτω μὲν τὸ ἀρχαῖον τὰ τοιαῦτα ἐνόμιζον: ἔστι δὲ πρὸ τῶν ποδῶν τοῦ Ὁρκίου πινάκιον χαλκοῦν, ἐπιγέγραπται δὲ ἐλεγεῖα ἐπ' αὐτοῦ, δεῖμα ἐθέλοντα τοῖς ἐπιορκοῦσι παριστάναι.. 
— Παυσανίου Ἑλλάδος Περιήγησις 5.24.11 Ἠλιακῶν Α'
  
[5.24.11] Αυτό αποδεικνύεται και  από τον Όμηρο οποίος αναφέρει ότι τα  γενετικά όργανα  κάπρου, άνω στα  οποία ο Αγαμέμνων  ορκίστηκε ότι η Βρισηίδα δεν βρέθηκε  ποτέ στο κρεβάτι  του, αυτό τον  κάπρο  πέταξε στη θάλασσα ένας κήρυκας: 
"Μίλησε και  έκοψε με το  χάλκινο μαχαίρι  το λαρύγγι του κάπρου .  Τότε ο Ταλθύβιος το πέταξε μακριά  στη φουρτουνιασμένη θάλασσα, αφού το στριφογύρισε, τροφή για τα ψάρια. (Ομ Ιλ. 19.266-268)"

'Έτσι συνήθιζαν να  κάνουν πιο παλιά . Μπροστά στον Όκριο  Δία υπάρχει μικρή χάλκινη πινακίδα, με ελεγειακή επιγραφή, η οποία Θέλει να  φοβίσει τους επιόρκους.