Βόρεια Αμερική

Η Βόρεια Αμερική είναι το τμήμα της Αμερικής που βρίσκεται στο βόρειο ημισφαίριο της Γης. Βρέχεται στο Βορρά από τον Αρκτικό Ωκεανό, ανατολικά από τον Βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, νοτιοανατολικά από την Καραϊβική Θάλασσα, και στη δυτική της πλευρά από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Προς το νότο βρίσκεται η Νότιος Αμερική. Καλύπτει έκταση περίπου 24.490.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, περίπου 4,8% της συνολικής επιφάνειας του πλανήτη ή περίπου 16,4% της ξηράς. Σύμφωνα με την μέση εκτίμηση πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών για το 2019 ο πληθυσμός της εκτιμάται σε 587.523.000 κατοίκους.

Ετυμολογία

Η Βόρεια και Νότια Αμερική ονομάστηκαν έτσι, κατά γενική παραδοχή, από τον Γερμανό χαρτογράφο Μάρτιν Βαλντσιμέλλερ κατά το όνομα του Ιταλού εξερευνητή Αμέριγκο Βεσπούτσι. Ο Βεσπούτσι ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που υποστήριξε ότι η Αμερική δεν ήταν οι Ανατολικές Ινδίες, αλλά μια διαφορετική, άγνωστη μέχρι τότε, ήπειρος. Ο Βεσπούτσι ανακάλυψε τη Νότια Αμερική και ακολούθησε τις ακτές της Κεντρικής ώσπου έφτασε στη Βόρεια, συνδέοντας έτσι τις δικές του ανακαλύψεις με αυτές του Χριστόφορου Κολόμβου λίγα χρόνια πριν.
Μία δεύτερη και λιγότερο διαδεδομένη εκδοχή αναφέρει ότι η ήπειρος ονομάστηκε κατά τον Άγγλο έμπορο Ρίτσαρντ Αμερίκε από το Μπρίστολ, που πιστεύεται ότι χρηματοδότησε το ταξίδι του Τζον Κάμποτ από τη Βρετανία στη Νέα Γη στα 1497. Μία μειοψηφική άποψη αναφέρει πως η Αμερική πήρε το όνομά της από ένα Ισπανό ναύτη που έφερε το αρχαίο βησιγοτθικό όνομα Αμαϊρίκ. Τέλος, λέγεται πως το όνομα έχει προέλθει από κάποια γλώσσα των ιθαγενών λαών της Αμερικής.

Γεωγραφία

Η Βόρεια Αμερική αποτελεί το βόρειο τμήμα της Αμερικής. Το όριό της προς νότο είναι τα σύνορα Κολομβίας-Παναμά σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές, ή η Διώρυγα του Παναμά σύμφωνα με κάποιες άλλες ή ακόμα και ο Ισθμός του Τεουαντεπέκ για αυτούς που ορίζουν τη Βόρεια Αμερική ως το κομμάτι ξηράς που βασίζεται πάνω στην Καραϊβική πλάκα. Πριν να ανυψωθεί η Κεντρική Αμερική, η περιοχή ήταν βυθισμένη στη θάλασσα. Τα νησιά των Δυτικών Ινδιών σκιαγραφούν μια βυθισμένη πλέον γέφυρα γης που κάποτε ένωνε τη Βόρεια με τη Νότια Αμερική μέσω της Φλώριδος και της Βενεζουέλας.
Η ηπειρωτική ακτογραμμή έχει μεγάλο μήκος και είναι αρκετά ανώμαλη. Ο Κόλπος του Μεξικού είναι η μεγαλύτερη υδάτινη εσοχή της ηπείρου, με δεύτερο τον κόλπο του Χάντσον. Γνωστός είναι επίσης ο κόλπος του Αγίου Λαυρεντίου και ο κόλπος της Καλιφόρνιας.
Η ήπειρος περιβάλλεται από πολυάριθμα νησιά, τα περισσότερα από τα οποία συγκεντρώνονται στο Καναδικό Αρκτικό Αρχιπέλαγος, τις Μεγάλες και Μικρές Αντίλλες, το Αρχιπέλαγος Αλεξάντερ και τις Αλεούτιες νήσους. Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου που αποτελεί αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, βρίσκεται επάνω στη Βορειοαμερικάνικη πλάκα και γεωγραφικά αποτελεί μέρος της Βόρειας Αμερικής. Οι Βερμούδες δεν είναι μέρος της Αμερικής αλλά νησί που σχηματίστηκε από την ανύψωση της Μεσοωκεάνιας ράχης περίπου εκατό εκατομμύρια χρόνια πριν, θεωρείται όμως ουσιαστικά μέρος της Βόρειας Αμερικής, ειδικά λόγω των ιστορικών, πολιτικών και πολιτιστικών δεσμών τους με τη Βιρτζίνια και άλλες περιοχές.

Φυσική γεωγραφία

Το μεγαλύτερο μέρος της Βόρειας Αμερικής βρίσκεται πάνω στη Βορειοαμερικανική τεκτονική πλάκα. Κάποια τμήματα της Καλιφόρνιας και του δυτικού Μεξικού αποτελούν τα όρια της Ειρηνικής πλάκας, και οι δύο πλάκες συναντιούνται στο Ρήγμα του Αγίου Ανδρέα. Το νότιο τμήμα και το μεγαλύτερο μέρος των Δυτικών Ινδιών βρίσκεται πάνω στην Καραϊβική πλάκα, ενώ οι πλάκες Χουάν ντε Φούκα και Κόκος βρίσκονται ανάμεσα στην Ειρηνική και την Βορειοαμερικανική πλάκα.
Η ήπειρος μπορεί γενικά να χωριστεί σε τέσσερις μεγάλες περιοχές: τις Μεγάλες Πεδιάδες που απλώνονται από τον Κόλπο του Μεξικού έως τον Αρκτικό Καναδά, το γεωλογικά νεότερο δυτικό τμήμα με τα Βραχώδη Όρη, τις ερήμους στα δυτικά, την Καλιφόρνια και την Αλάσκα, τις πεδιάδες της Καναδικής Ασπίδος στα βορειοανατολικά και την ανατολική περιοχή που περιλαμβάνει τα Απαλάχια Όρη, την ανατολική ακτή και τη χερσόνησο της Φλώριδος. Το Μεξικό, με τα εκτεταμένα οροπέδια και τις Αμερικανικές Κορδιλιέρες ανήκει μορφολογικά περισσότερο στο δυτικό τμήμα, αν και οι ανατολικές παρόχθιες πεδιάδες εκτείνονται νότια κατά μήκος του Κόλπου.
Τα όρη της δύσεως είναι χωρισμένα στη μέση. Το ένα τμήμα αποτελεί η κυρίως οροσειρά των Βραχωδών και το άλλο οι οροσειρές του Ειρηνικού στην Καλιφόρνια, το Όρεγκον, την Ουάσιγκτον και τη Βρετανική Κολομβία. Στη μέση βρίσκεται ο μεγάλος κρατήρας, ένα βαθύπεδο που περιέχει χαμηλότερα βουνά και επίπεδες ερήμους. Η ψηλότερη κορφή είναι το όρος ΜακΚίνλεϊ ή Ντενάλι στην Αλάσκα.

Ανθρωπογεωγραφία

Οι κύριες γλώσσες στη Βόρεια Αμερική είναι τα αγγλικά, τα ισπανικά και τα γαλλικά. Ο όρος Αγγλοαμερική χρησιμοποιείται για τις αγγλόφωνες χώρες της Αμερικής, κοινώς τις ΗΠΑ και τον Καναδά (στον οποίο δεύτερη επίσημη γλώσσα είναι τα γαλλικά), αλλά μερικές φορές και για το Μπελίζ και ορισμένα τμήματα της Καραϊβικής. Ο όρος Λατινική Αμερική αναφέρεται γενικά στο χώρο νότια των ΗΠΑ όπου κυριαρχούν λατινογενείς γλώσσες, ειδικότερα στο Μεξικό, τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, το μεγαλύτερο μέρος της Καραϊβικής και τη Νότια Αμερική.
Η Γαλλική γλώσσα έχει παίξει ιστορικά σημαντικό ρόλο στη Βόρεια Αμερική και παραμένει κύρια γλώσσα σε μερικές περιοχές. Ο Καναδάς έχει δύο επίσημες γλώσσες, καθώς τα γαλλικά είναι επίσημη γλώσσα στο Κεμπέκ και μαζί με τα αγγλικά επίσημη γλώσσα στο Νιου Μπράνσγουικ. Άλλα μέρη όπου ομιλείται η γαλλική είναι οι Γαλλικές Δυτικές Ινδίες και ο Σαιν Πιερ και Μικελόν, καθώς και η Λουιζιάνα των ΗΠΑ όπου είναι επίσημη γλώσσα. Η Αϊτή συμπεριλαμβάνεται σε αυτή την κατηγορία, κυρίως για ιστορικούς λόγους, αλλά οι Αϊτινοί μιλούν Κρεόλ καθώς και γαλλικά. Η Κρεόλ, αν και προέρχεται από την γαλλική, δεν αποτελεί διάλεκτό της, αλλά ξεχωριστή γλώσσα.
Από κοινωνική και πολιτιστική άποψη, η Βόρεια Αμερική αποτελεί μια καλά καθορισμένη και διακριτή οντότητα. Ο Καναδάς και οι ΗΠΑ έχουν παρόμοιο πολιτισμό και παραδόσεις, καθώς είναι και οι δύο πρώην Βρετανικές αποικίες. Λόγω των ιστορικών αυτών δεσμών έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στις δύο χώρες μια κοινή πολιτισμική και οικονομική αγορά. Αντίστοιχα, οι Λατινόφωνες χώρες αποτέλεσαν στο παρελθόν αποικίες της Ισπανίας. Στο Μεξικό και τις χώρες της Κεντρικής Αμερικής, όπου άνθισε ο πολιτισμός των Μάγια, οι λαοί διατηρούν κοινές παραδόσεις που δεν γνωρίζουν γεωγραφικά σύνορα. Η Κεντρική Αμερική και η Λατινόφωνη Καραϊβική έχουν ιστορικά περισσότερα κοινά στοιχεία λόγω γεωγραφικής εγγύτητας, καθώς και λόγω του γεγονότος ότι το Μεξικό, μετά την ανεξαρτησία του από την Ισπανία, δεν προώθησε την ιδέα μιας Κεντροαμερικανικής Ένωσης και παρέμεινε σχετικά απομονωμένο.
Από οικονομική άποψη, ο Καναδάς και οι ΗΠΑ είναι οι πλουσιότερες και πιο αναπτυγμένες χώρες της ηπείρου, ακολουθούμενες από το Μεξικό, μία πρόσφατα βιομηχανοποιημένη χώρα. Οι χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής είναι πολύ λιγότερο αναπτυγμένες. Οι πιο σημαντικές οικονομικές ολοκληρώσεις της περιοχής είναι η Καραϊβική Κοινότητα και Κοινή Αγορά (CARICOM), η Βορειοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (NAFTA) και πιο πρόσφατα η Κεντροοαμερικανική Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου (CAFTA). Η τελευταία είναι παράδειγμα της οικονομικής αλληλοστήριξης που επιζητούν τα περιφερειακά κράτη της περιοχής προκειμένου να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση.
Ο πληθυσμός της Βόρειας Αμερικής είναι έντονα φυλετικά και εθνοτικά διαφοροποιημένος. Οι τρεις κύριες εθνοτικές ομάδες είναι οι λευκοί, οι Μεστίζο και οι μαύροι (κυρίως Αφροαμερικάνοι και έγχρωμοι της Καραϊβικής). Υπάρχουν σημαντικές μειονότητες Ινδιάνων και Ασιατών, καθώς και άλλες εθνοτικές ομάδες.

Γλώσσες

Ο Καναδάς και οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν βρετανικές αποικίες κατά τον 17ο και 18ο αιώνα, και μοιράζονται την ίδια γλώσσα, τα αγγλικά. Η Γροιλανδία διατηρεί κάποιους δεσμούς με τους ιθαγενείς πληθυσμούς των Εσκιμώων στον Καναδά, ωστόσο θεωρείται περισσότερο ως νορβηγική χώρα και έχει ισχυρούς δεσμούς με την Δανία της οποίας αποτελεί κτήση. 
Η Ισπανική γλώσσα είναι σε καθολική χρήση στο Μεξικό, σε ευρεία χρήση ως 2η γλώσσα στις περισσότερες νότιες περιοχές των ΗΠΑ, καθώς και στα διάφορα κράτη των νησιών του Ατλαντικού. Στο βόρειο Μεξικό, ιδιαίτερα στο Μόντερεϊ, Τιχουάνα, Σιουδάδ Χουάρεζ και Μεξικάλι, η πολιτισμική επιρροή των ΗΠΑ είναι εμφανής.

Χώρες και περιοχές

Η Βόρεια Αμερική συχνά χωρίζεται σε υποπεριοχές, δεν υπάρχει όμως κάποιος επίσημος διαχωρισμός. Η Κεντρική Αμερική αποτελεί το νότιο τμήμα της περιοχής, αλλά το βόρειο όριό της καθορίζεται διαφορετικά ανάλογα με την πηγή. Από γεωφυσική άποψη, η περιοχή της Κεντρικής Αμερικής ξεκινά στον Ισθμό του Τεχουαντεπέκ στο Μεξικό, δηλαδή στα όρια των Πολιτειών Καμπέτσε, Τσιάπας, Ταμπάσκο, Κιντάνα Ρου και Γιουκατάν. Κατά τον ΟΗΕ το Μεξικό αποτελεί τμήμα της Κεντρικής Αμερικής · αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συμπεριλαμβάνει το Μεξικό, όπως και το Μπελίζ. Από γεωπολιτική άποψη το Μεξικό συνήθως δεν θεωρείται μέρος της Κεντρικής Αμερικής.
Ο όρος Μεσοαμερική χρησιμοποιείται κάποιες φορές για να περιγραφούν συλλογικά το Μεξικό και οι Χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής, και μπορεί να αφορά και την Κολομβία και τη Βενεζουέλα που βρίσκονται στη Νότια Αμερική.

Συγκοινωνίες

Ο Παναμερικανικός αυτοκινητόδρομος καλύπτει μια έκταση 48.000 km (30.000 mi) σε μήκος, και περνά μέσα από τις περισσότερες χώρες της ηπείρου. Δεν υπάρχει επίσημος υπολογισμός του μήκους καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς δεν έχουν προσδιορίσει ποιοι δρόμοι αποτελούν τμήματα του αυτοκινητοδρόμου, και το Μεξικό έχει πολλά τμήματα του δρόμου που συνδέουν με τις ΗΠΑ. Το συνολικό μήκος του δρόμου εκτιμάται πως είναι περίπου 26.000 km (16.000 mi).
Ο πρώτος διαπειρωτικός σιδηρόδρομος στις Ηνωμένες Πολιτείες κατασκευάστηκε κατά την δεκαετία του 1860, ενώνοντας το δίκτυο των ανατολικών ΗΠΑ με την Καλιφόρνια και την υπόλοιπη δυτική ακτή στον Ειρηνικό. Ολοκληρώθηκε στις 10 Μαΐου του 1869 στην Γιούτα, και συνέβαλε καθοριστικά στην μεγιστοποίηση των μεταφορών εμπορευμάτων και μετακινήσεις των πολιτών. Ωστόσο παρά τα τεχνολογικά του επιτεύγματα και το μέγεθος του, υπήρχε ήδη ο καναδικός σιδηρόδρομος από το 1867, ο οποίος διέθετε ήδη πάνω από 2.055 km (1.277 mi) γραμμών συνδέοντας το Οντάριο στα δυτικά, με τις ακτές στον Ατλαντικό ανατολικά.