Γιελένα Στάσοβα

Τα πρώτα χρόνια

Η Γιελένα Στάσοβα γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1873 από μια εθνικά ρωσική οικογένεια. Ήταν η κόρη ενός φιλελεύθερου νομικού, του Ντμίτρι Στάσοφ (1828 – 1918), ο οποίος εργαζόταν στην Γερουσία και ήταν κήρυκας στην στέψη του Αλεξάνδρου Β΄. Ο παππούς της υπήρξε αρχιτέκτονας των Τσάρων Αλεξάνδρου Α΄ και Νικολάου Α΄. Ο θείος της ήταν ο κριτικός τέχνης Βλαντίμιρ Στάσοφ.
Αφού τελείωσε το γυμνάσιο, η Γιελένα έγινε αφοσιωμένη σοσιαλίστρια και εντάχθηκε στο Ρωσικό Σοσιαλ-Δημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (ΡΣΔΕΚ) τον καιρό της ίδρυσής του, το 1898.
Όταν το ΡΣΔΕΚ διασπάστηκε σε Μπολσεβίκους και Μενσεβίκους το 1903, η Στάσοβα έθεσε την μοίρα της με τον Λένιν και τους Μπολσεβίκους σαν επαγγελματίας επαναστάτρια. Τα επόμενα δύο χρόνια η Στάσοβα υιοθέτησε τα ψευδώνυμα “Απόλυτη” («Абсолют») και “Χοντρή” («Гуща») και δούλεψε στην διάδοση της εφημερίδας του Λένιν, Ίσκρα, στην Αγία Πετρούπολη, όπου εργάστηκε σαν γραμματέας του κόμματος αυτής της πόλης. Δίδαξε νέα μέλη πώς να κρυπτογραφούν και να αποκρυπτογραφούν. Η Στάσοβα επίσης εργάστηκε σαν γραμματέας του Βόρειου Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής των Μπολσεβίκων, και σε άλλες ηγετικές θέσεις του κόμματος. Άλλα ψευδώνυμα που χρησιμοποίησε η Στάσοβα στην περίοδο της παρανομίας, περιλάμβαναν και τα “Δέλτα”, “Ερωδιός”, “Λοφίσκος” και “Βαρβάρα Ιβάνοβνα”.
Η Στάσοβα μετέβη στην Γενεύη της Ελβετίας το 1905, όπου ήταν την στιγμή της έκρηξης της Ρωσικής Επανάστασης του 1905. Επέστρεψε στην Ρωσία τον Ιανουάριο του 1906 και διηύθυνε την Μπολσεβίκικη δουλειά στην Τιφλίδα, την πρωτεύουσα της Γεωργίας.
Τον Ιανουάριο του 1912, η Στάσοβα εξελέγη αναπληρωματικό μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος των Μπολσεβίκων. Στην συνέχεια ήταν γραμματέας του Ρωσικού Γραφείου του κόμματος. Το 1913 συνελήφθη και εξορίστηκε στην Σιβηρία, όπου παρέμεινε μέχρι το 1916. Είχε αναθέσει το ταμείο του κόμματος στον αδελφό της.

Πολιτική καριέρα

Μετά την Φεβρουαριανή Επανάσταση του 1917, η Στάσοβα έγινε γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής – μια θέση που την διατήρησε μέσα στην Οκτωβριανή Επανάσταση, και τελικά αποχώρησε τον Μάρτιο του 1920. Πιο συγκεκριμένα: επανήλθε από την εξορία ως αναπληρωματικό μέλος της Κεντρικής Επιτροπής από το 6ο Συνέδριο του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος το 1917. Εξελέγη πλήρες μέλος στην Κ.Ε. στο 7ο Συνέδριο του 1918 και στο 8ο Συνέδριο του 1919. Ωστόσο, το 9ο Συνέδριο του 1920 την άφησε έξω τόσο από την Κεντρική Επιτροπή, όσο και από την γραμματεία του κόμματος.
Αφού απομακρύνθηκε από την Κεντρική Επιτροπή, η Στασόβα εργάστηκε στην οργάνωση της Πετρούπολης του κόμματος, απ’ όπου βρέθηκε στην μηχανισμό της Κομιντέρν. Διορίστηκε εκπρόσωπος της Κομιντέρν στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Γερμανίας τον Μάιο του 1921, όπου χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο “Χέρτα”. Η Στάσοβα παρέμεινε στην Γερμανία μέχρι το 1926, όπου έπαιξε ηγετικό ρόλο στην Γερμανική θυγατρική της Διεθνούς Ερυθράς Βοήθειας (MOPR), της οργάνωσης Die Rote Hilfe (Η Κόκκινη Βοήθεια).
Η Στάσοβα επέστρεψε στην ΕΣΣΔ τον Φεβρουάριο του 1926. Τον επόμενο χρόνο έγινε αναπληρώτρια διευθύντρια της Διεθνούς MOPR καθώς και επικεφαλής της Κεντρικής Επιτροπής της οργάνωσης MOPR στην ΕΣΣΔ, θέσεις που διατήρησε ως το 1937.
Η Στάσοβα εργάστηκε ως μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Ελέγχου του Ρωσικού Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1930 ως το 1934 και το 1935 το 7ο Παγκόσμιο Συνέδριο της Κομιντέρν την ονόμασε μέλος της Διεθνούς Επιτροπής Ελέγχου. Παρέμεινε σε αυτή την θέση μέχρι την διάλυση της Κομιντέρν το 1943.
Η Στάσοβα, αντίθετα από πολλούς άλλους “Παλιούς Μπολσεβίκους”, έμεινε ανέγγιχτη από την κατασκοπική μανία και την τρομοκρατία της μυστικής αστυνομίας («Μεγάλη Εκκαθάριση») που σάρωσε την Σοβιετική Ένωση στα τέλη του 1930, αλλά μετακινήθηκε το 1938 σε νέα θέση, στο εκδοτικό προσωπικό του περιοδικού Ιντερνατσιονάλναγια Λιτερατούρα (Διεθνής Λογοτεχνία). Η Στασόβα συνέχισε σε αυτόν τον ρόλο μέχρι το 1946, όταν συνταξιοδοτήθηκε.

Θάνατος και κληρονομιά

Η Γιελένα Στάσοβα απεβίωσε στις 31 Δεκεμβρίου 1966.
Η σχολή με οικοτροφείο για αλλοδαπούς στο Ιβάνοβο της Ρωσίας, που ονομάστηκε Διεθνής Σχολή με Οικοτροφείο του Ιβάνοβο (“Ιντερντόμ”) και ιδρύθηκε από την MOPR το 1933, πήρε το όνομα της Γιελένα Στάσοβα.