Μυρρινούς

Ονομασία

Η ονομασία του δήμου προέρχεται από το φυτό «μύρτος» (δηλαδή τη μυρσίνη ή μυρτιά, επιστημονική ονομασία: Myrtus, που ανήκει στην οικογένεια των Μυρτίδων, επιστημονική ονομασία: Myrtaceae), καθώς φαίνεται ότι ευδοκιμούσε στην περιοχή του δήμου. H ονομασία της περιοχής ως «Μερέντας», με την οποία έχει ταυτιστεί πλέον ο δήμος φαίνεται επίσης να αποτελεί παραφθορά του αρχικού ονόματος.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος του Μυρρινούντος, ήταν δήμος της Παραλίας. Σύμφωνα με τη διαδρομή που αναφέρει ο Στράβων μετά το Σούνιο ακολουθούσαν οι Θόρικος, Ποταμὸς, Πρασιὰ, Στειριὰ, Βραυρώνα, όπου βρισκόταν το ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, οι Αλαί αι Αραφηνίδες, όπου βρισκόταν το ιερό της Ταυροπόλου Αρτέμιδος και κατόπιν ο Μυρρινούς, ενώ στη συνέχεια αυτού ακολουθούσαν Προβάλινθος και Μαραθών. Ο δήμος Μυρρινούντος βρίσκεται νοτιοανατολικά του σύγχρονου Μαρκόπουλου και έχει ταυτιστεί αρχαιολογικά στην τοποθεσία Μερέντα.
Στη σημερινή περιοχή του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας, κατά την κλασική περίοδο, βρίσκονταν οι δήμοι Μυρρινούς (σημερινή Μερέντα), οι Πρασιές (Πρασάς ή Μπρασάς), η Στειρία (Ντρίβλια), η Κύθηρος (Λιγόρι), η Αγγελή (Αγγελίσι), οι Φιλαΐδες (περιοχή της Βραυρώνας), μαζί με το Ιερό της Αρτέμιδος στη Βραυρώνα.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Πανδιονίδας φυλής, συμμετείχε με 6 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 8 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι του Μυρρινούντος

Ο δημότης του αρχαίου Μυρρινούντος ονομαζόταν Μυρρινούσιος ή Μυρρινούντιος. Στην περιοχή του δήμου υπήρχαν ναοί του Δία, της Κολαινίδος Αρτέμιδος και του Διονύσου. Κατά τη διάρκεια των αρχαιολογικών ανασκαφών βρέθηκε ναός της Αφροδίτης, γνωστός και ως «Αφροδίσιον». Η πεδιάδα της περιοχής της Μερέντας κατοικήθηκε πολύ πριν από την κλασική περίοδο του αττικού δήμου, όταν ο Μυρρινούς γνώρισε τη μεγάλη του ακμή. Οι ως τώρα ανασκαφές αποδεικνύουν ότι η περιοχή κατοικήθηκε σε όλες τις περιόδους της αρχαιότητας ως το τέλος της ρωμαιοκρατίας.

Ανασκαφές στην Μερέντα

Η Μερέντα Μαρκοπούλου ήταν σχεδόν άγνωστη περιοχή ως το 1972, όταν ανεβρέθηκαν εκεί δύο αγάλματα, αυτό της κόρης Φρασίκλειας, έργο του Πάριου γλύπτη Αριστίωνα, το οποίο χρονολογείται μεταξύ 550 π.X. - 540 π.X., και του κούρου της Μερέντας (Κούρος (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, αρ. 4890), τα οποία εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας. Οι συστηματικές ανασκαφές, οι οποίες έφεραν στο φως τον αρχαίο δήμο του Μυρρινούντος, ξεκίνησαν από την B' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στα μέσα της δεκαετίας του '90 όταν, ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, παραχωρήθηκε έκταση περίπου  2.580 στρεμμάτων για τη δημιουργία νέου Ιπποδρόμου και Ολυμπιακού Ιππικού Κέντρου στην περιοχή Μερέντα. Το 1999 έγινε επιφανειακή έρευνα από τον Ευάγγελο Κακαβογιάννη, λίγο πριν αναλάβει τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού και ορίστηκε η θέση της ανασκαφής. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν υπό τη διεύθυνση της αρχαιολόγου Όλγας Κακαβογιάννη. Ως σήμερα έχει ανακαλυφθεί μεγάλο μέρος της πόλης της κλασικής περιόδου, ναοί, αγροικίες, δημόσια κτίρια, αρχαία οδός και  ταφικοί περίβολοι (νεκροταφεία). Βρέθηκαν επίσης πώρινα θεμέλια μεγάλου ναού της Κολαινίδος Αρτέμιδος, προστάτιδας του δήμου, καθώς και μικρό ιερό στο οποίο λατρευόταν ο Φράτριος Δίας. Υπήρχε επίσης αγροτικό ιερό, αλλά και ναός της Αθηνάς, ο οποίος πιθανολογείται ότι βρίσκεται κάτω από την παρακείμενη βυζαντινή εκκλησία της «Παναγίας της Μερέντας». Στην έκδοση «Αρχαιολογικές έρευνες στη Μερέντα Μαρκοπούλου», ο αρχαιολόγος Γιώργος Σταϊνχάουερ αναφέρει: «Στα τέσσερα χρόνια που μεσολάβησαν από την απόφαση για την εγκατάσταση στον χώρο αυτό του Ολυμπιακού Ιππικού Κέντρου, η αρχαιολογική σκαπάνη ξετύλιξε μια, μια τις πτυχές της διαχρονικής ζωής της αττικής αυτής γωνιάς, από τις νεολιθικές αρχές της ως την κλασική ακμή του αττικού δήμου και την παρακμή του τέλους της αρχαιότητος».
Στην περιοχή των ανασκαφών ανευρέθηκαν και διάφορα ευρήματα κεραμικής, μεταλλοτεχνίας, λιθοτεχνίας κ.α., τα οποία σήμερα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας.

Προϊστορικός οικισμός

Κατά τις ανασκαφές βρέθηκε και μικρός προϊστορικός οικισμός, με υπόγειες κατοικίες, οι οποίες χρονολογήθηκαν στα τέλη της νεολιθικής και τις αρχές της πρωτοελλαδικής εποχής (περίπου 3.500 π.X.). Ο υπόγειος αυτός οικισμός καταγράφηκε-αποτυπώθηκε συστηματικά, αλλά δεν διατηρήθηκε, προκειμένου να ολοκληρωθούν τα έργα του νέου Ιπποδρόμου.