Αποκομμουνιστικοποίηση στην Ουκρανία

Τον Απρίλιο του 2015 μια επίσημη διαδικασία αποκομμουνιστικοποίησης ξεκίνησε στην Ουκρανία μετά την έγκριση των σχετικών νόμων, στους οποίους μεταξύ άλλων, τα κομμουνιστικά σύμβολα τέθηκαν εκτός νόμου.
Στις 15 Μαΐου 2015 ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Πέτρο Ποροσένκο υπέγραψε το σύνολο των νόμων οι οποίοι έθεταν περίοδο έξι μηνών για την αφαίρεση των κομμουνιστικών μνημείων (εκτός από τα μνημεία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου) και την μετονομασία των δημόσιων χώρων με ονόματα από θέματα σχετικά με τον κομμουνισμό. Επίσης ανακοινώθηκε ότι 22 πόλεις και 44 χωριά έπρεπε να μετονομαστούν. Μέχρι τις 21 Νοεμβρίου 2015 οι δημοτικές κυβερνήσεις είχαν την εξουσία να εφαρμόσουν τον νόμο, και αν αποτύχαιναν οι επαρχιακές αρχές είχαν δικαίωμα αλλαγής ονομάτων έως τις 21 Μαΐου 2016. Αν μετά από αυτή την ημερομηνία ο οικισμός διατηρούσε την παλιά του ονομασία το Υπουργικό Συμβούλιο της Ουκρανίας θα έπρεπε να αποφασίσει ένα νέο όνομα για τον οικισμό. Το 2016, 51.493 οδοί και 987 πόλεις και χωριά είχαν μετονομαστεί και 1.320 μνημεία του Λένιν και 1.069 μνημεία άλλων σημαντικών κομμουνιστών είχαν αφαιρεθεί.
Η παραβίαση του νόμου μπορεί να επιφέρει ποινές φυλάκισης έως 5 χρόνια.
Στις 24 Ιουλίου 2015, το Ουκρανικό Υπουργείο Εσωτερικών έθεσε εκτός νόμου το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουκρανίας, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουκρανίας (ανανεωμένο) και το Κομμουνιστικό Κόμμα των Εργατών και Αγροτών, των οποίων το δικαίωμα για συμμετοχή στις εκλογές είχε αφαιρεθεί τον Ιούλιο του 2014 για να τερματιστεί η εγγραφή κομμουνιστικών κομμάτων στην Ουκρανία. Επίσης δήλωσαν ότι θα συνεχίσουν τον δικαστικό αγώνα. Από τις 16 Δεκεμβρίου 2015, τα τρία αυτά κόμματα είχαν απαγορευτεί στην Ουκρανία, ωστόσο, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουκρανίας έχει προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την ανατροπή της απόφασης. Αυτή η προσφυγή είναι ακόμα σε εκκρεμότητα και το ΕΣΔΑ δεν έχει καταλήξει σε μια απόφαση.

Κριτική

Στις 18 Μαΐου 2015 ο ΟΑΣΕ εξέφρασε την ανησυχία ότι οι νόμοι θα μπορούσαν να επηρεάσει αρνητικά την ελευθερία του τύπου στην Ουκρανία. Ο ΟΑΣΕ εξέφρασε τη λύπη του ότι εκλαμβάνεται ως έλλειψη ευκαιριών της κοινωνίας των πολιτών να συμμετάσχουν σε δημόσιες συζητήσεις σχετικά με τους νόμους.
Η Ομάδα Προστασίας των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Χάρκοβου δήλωσε τον Μάιο του 2015 ότι οι νόμοι είναι μια από τις πιο αποτελεσματικές ποινικοποιήσεις της δημόσιας έκφρασης απόψεων από πολλούς Ουκρανούς".
Ρώσοι νομοθέτες έχουν υποστηρίξει (τον Απρίλιο του 2015) ότι ήταν "κυνικοί" στην τοποθέτηση των Κομμουνιστικών και Ναζιστικών συμβόλων στο ίδιο επίπεδο με την Ουκρανία, και οι φιλορώσοι αντάρτες του Πόλεμου στο Ντονμπάς (περιοχή της ανατολικής Ουκρανίας) καταδίκασαν το νέο νόμο Ο Αλεξάντερ Ζαχαρτσένκο, επικεφαλής των ανταρτών της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ, δήλωσε στα τέλη του Φεβρουαρίου του 2016 ότι όταν οι μετονομασμένες πόλεις "θα επιστρέψουν στη δικαιοδοσία μας" θα μετονομαστούν στα ονόματα πριν την αποκομμουνιστικοποίηση.
Τον Μάιο του 2015 ο Πρόεδρος της Πολωνίας Μπρονίσλαφ Κομορόφσκι δήλωσε ότι η τιμωρία για τη συζήτηση του ρόλου των ουκρανικών εθνικιστικών οργανώσεων Οργάνωση των Ουκρανών Εθνικιστών και Ουκρανικός Επαναστατικός Στρατός θα είναι επιβλαβής για τις ουκρανοπολωνικές σχέσεις.
Στις 18 Δεκεμβρίου 2015 η Επιτροπή της Βενετίας δήλωσε ότι οι ουκρανικοί νόμοι αποκομμουνιστικοποίησης δεν συμμορφώνονταν με τα Ευρωπαϊκά νομοθετικά πρότυπα, και ότι είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την απαγόρευση των Κομμουνιστικών κομμάτων.

Αποτελέσματα

Από τις 16 Δεκεμβρίου 2015 τρία κομμουνιστικά κόμματα είναι απαγορευμένα στην Ουκρανία (το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουκρανίας, Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουκρανίας (ανανεωμένο) και το Κομμουνιστικό Κόμμα των Εργατών και των Αγροτών). Το μόνο κόμμα που άσκησε έφεση κατά της απαγόρευσης είναι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουκρανίας, του οποίου η προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εκκρεμεί από τον Δεκέμβριο του 2015.
Η Ουκρανία είχε 5,500 μνημεία του Λένιν το 1991, τα οποία μειώθηκαν σε 1300 τον Δεκέμβριο του 2015. Περισσότερα από 700 μνημεία του Λένιν είχαν αφαιρεθεί ή καταστραφεί από τον Φεβρουάριο του 2014 μέχρι τον Δεκέμβριο του 2015. Στις 16 Ιανουαρίου 2017, το Ουκρανικό Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης ανακοίνωσε ότι 1,320 μνημεία του Λένιν διαλύθηκαν κατά τη διάρκεια της αποκομμουνιστικοποίησης.
Στις 16 Ιανουαρίου 2017, το Ουκρανικό Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης δήλωσε ότι 51,493 οδοί, πλατείες και "άλλες εγκαταστάσεις" είχαν μετονομαστεί λόγω της αποκομμουνιστικοποίησης. Μέχρι τον Ιούνιο του 2016 είχαν μετονομαστεί 19 ραγιόν, 27 αστικές περιοχές, 29 πόλεις, 48 οικισμοί αστικού τύπου, 119 αγροτικοί οικισμοί και 711 χωριά. Στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ουκρανίας, Χάρκοβο, περισσότεροι από 200 οδοί, 5 διοικητικά ραγιόν, 4 πάρκα και 1 σταθμός του μετρό είχαν μετονομαστεί από τις αρχές του Φεβρουαρίου του 2016. Σε όλο το 2016, 51,493 οδοί και 987 πόλεις και χωριά μετονομάστηκαν, 25 ραγιόν είχαν μετονομαστεί και 1,320 μνημεία του Λένιν και 1,069 μνημεία άλλων σημαντικών προσώπων του κομμουνισμού είχαν αφαιρεθεί. Σε κάποια χωριά τα αγάλματα του Λένιν ανακατασκευάστηκαν σε "μη-κομμουνιστικά ιστορικά στοιχεία" για την εξοικονόμηση χρημάτων.