Νέα Καμένη Θήρας

Σημερινή Κατάσταση

Σήμερα στο νησί εκδηλώνεται ατμιδική δραστηριότητα, στην κορυφή και ανατολικά του κρατήρα του Γεωργίου, ενώ κατά μήκος των ακτών του υπάρχουν θερμές πηγές.
Έρευνα επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ, η οποία διεξήχθη το 2006, έδειξε ότι σε περίπτωση που γινόταν ηφαιστειακή έκρηξη στην περιοχή των νησιών Παλαιά και Νέα Καμένη μέσα στο 2006, αυτή θα είχε αρκετή ενέργεια για να διαρκέσει περισσότερο από 2,7 χρόνια και να φτιάξει ηφαιστειακό θόλο με ύψος 115-125 μέτρα.
Στα δύο νησιά, Παλαιά και Νέα Καμένη, υπάρχει σήμερα ολοκληρωμένο σύστημα παρακολούθησης της σεισμικής δραστηριότητας και δεκάδων άλλων παραμέτρων, το οποίο έχει εγκατασταθεί από το Ινστιτούτο Μελέτης και Παρακολούθησης του Ηφαιστείου Σαντορίνης (Ι.Μ.Π.Η.Σ.).

Το ηφαίστειο και οι ξένοι

Ο Abba Pegues ήταν ιησουίτης ιερωμένος που δημοσίευσε ένα βιβλίο για τη Σαντορίνη το 1840. Είναι ένα έργο ιδιάζον που διαπνέεται από ισχυρή θρησκευτικότητα και έντονα πολεμικό ύφος, επιμένει σε μια περιγραφή του νησιού κατά την παράδοση των περιηγητών των προηγούμενων αιώνων. Κύριο ενδιαφέρον του βιβλίου είναι η ιστορία και η συνεισφορά του Τάγματος των Ιησουιτών στη Σαντορίνη, το οποίο διαδέχτηκαν αργότερα οι Λαζαριστές. Στόχος του βιβλίου είναι να αποδείξει πως η πίστη των καθολικών είναι ανώτερη από αυτή των ορθοδόξων «σχησματικών» και ότι θα έπρεπε οι δεύτεροι να επιστρέψουν στην σωστό καθολικό δόγμα. Το ηφαίστειο και οι εκρήξεις του συσχετίστηκαν με τον φόβο, τη θρησκευτική συγκίνηση που αυτές προκαλούσαν, τη μεταφυσική απειλή, την τιμωρία του θεού για τις αμαρτίες των «σχισματικών». Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι οι λεπτομερέστερες περιγραφές των εκρήξεων, από το 15ο αιώνα και εξής,  έγιναν από πατέρες ιησουίτες – όπως του Richard (για το 1650) και του Père Gorée (για το 1707). Αξίζει να αναφερθεί ότι βρισκόμαστε σε μια εποχή που η Ελλάδα δεν αποτελεί ανεξάρτητο κράτος και οι ανταγωνισμοί μεταξύ των θρησκευτικών δογμάτων δεν είναι παρά αντανακλάσεις των γενικότερων ανταγωνισμών που υπήρχαν μεταξύ Δύσης και Ανατολής. 
Τα πράγματα αλλάζουν αισθητά το 1866 όταν καθολικοί και ορθόδοξοι προύχοντες και έμποροι συνεργάζονται με τους Έλληνες και ξένους επιστήμονες χωρίς εμφανείς εχθρότητες. Πιθανότερα η αλλαγή του τρόπου αντιμετώπισης να οφείλεται στο σταδιακό εξαστισμό της Θήρας, στις διεθνείς σχέσεις που έχουν στο μεταξύ αναπτυχθεί (μετά την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους το 1833). 
Η ύπαρξη αυτού του γεωλογικού περιβάλλοντος, στη συγκεκριμένη περιοχή, έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η καλλιέργεια της γης, η αρχιτεκτονική, το λεξιλόγιο και η αυτοσυνείδηση των κατοίκων περνά μέσα από αυτή την ιδιαίτερη κατάσταση. Ακόμα και στις μακρές περιόδους ηρεμίας, η παρουσία αυτή σημάδευε θετικά ή αρνητικά τη ζωή των κατοίκων της περιοχής.

Οι Θηραίοι και το ηφαίστειο

«Μα κι ο καπετάνιος που την κουμαντάρει και την διαφεντεύει είναι ένας τζαναμπέτης και κακορίζικος αρχιπειρατής. Ένας κακομούτσουνος κι αιμοβόρος είνε και τονε λένε Βουρκάνο, που σαν τύχει κι ανάψει το τσιμπούκι του, βγάζει απ’ τα ρουθούνια του φλόγες πύρινες κι ατμίδες καπνού και σαν τεντωθεί τρέμει η γης κι η οικουμένη.
Για τούτο, σαν αγναντέψεις το παράξενο ετούτο νησί απ’ τη μεριά το πονέντε φόβος απερίγραπτος και δέος θανάτου σε κυριεύει, γιατί λες: ανή κάμει, πως ξυπνήσει ο τρομερός αυτός δράκοντας, δεν είσαι και τόσο σίγουρος για την ύπαρξή σου. Αφότις, μ’ όλη τη σοφία και γνώση, που απόχτησε ο άνθρωπος, δεν είνε σε θέση να προλάβει κι ούτε μπορεί να καταπονέσει το θυμό και την οργή αυτουνού του ανήμερου θηρίου, που λέγεται: σεισμός. »
Πάνδημες ήταν οι λιτανείες που λάμβαναν χώρα, όταν γινόταν σεισμοί, ο κλήρος πρωτοστατούσε σ'αυτές τις λαϊκές συγκεντρώσεις και συμμετείχε στη γενικότερη συγκίνηση του πλήθους. Μέσα και έξω από τους ναούς, με μορφή δεήσεων και μεταφορά λειψάνων, εικόνων, σταυρού κ.λ.π. και με τελετές ευχελαίου. Αίτιος του σεισμού θεωρούταν μόνο ο Θεός που επιβλέπει τον κόσμο. 
Είναι φανερό ότι προσπαθούσαν με κάποιους τρόπους να προβλέψουν τα έκτακτα φυσικά φαινόμενα και ιδίως τα απειλητικά, παρατηρώντας τους «οιωνούς» από το φως του ήλιου, το πέταγμα ή το κρώξιμο των πουλιών, το φεγγάρι, οι άκαιρες φωνές των ζώων, κτλ. Οι εκτεταμένοι θάνατοι ψαριών και πουλιών, αποτελούσαν σημεία που λάμβαναν πολύ σοβαρά υπ'όψη τους.

Λαογραφία

Τα παλιά χρόνια, οι κάτοικοι της Σαντορίνης θεωρούσαν ότι η Παλαιά και η Νέα Καμένη ήταν κατοικίες δαιμόνων.

Τα Ηφαίστεια

Τα Ηφαίστεια διοργανώνονται τον Αύγουστο από τον Δήμο Θήρας σε όλα τα Δημοτικά Διαμερίσματα του Δήμου και περιλαμβάνουν μουσικοχορευτικές και θεατρικές παραστάσεις, εκθέσεις, συναυλίες και αθλητικές δραστηριότητες. Αποκορύφωμα των εκδηλώσεων είναι η εικονική έκρηξη του ηφαιστείου με ρίψη χιλιάδων βεγγαλικών, την οποία ακολουθεί μεγάλο γλέντι στο χώρο μπροστά από τη Μητρόπολη των Φηρών με προσφορά παραδοσιακών μεζέδων (ντοματοκεφτέδες και φάβα) και άφθονου κρασιού.
Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα μορφή εξορκισμού του κακού και εξευμενισμού των υποχθόνιων στοιχείων της φύσης. Κάθε χρόνο ο εορτασμός των Ηφαιστείων σηματοδοτεί το επιτυχές πέρασμα της θερινής περιόδου χωρίς κανένα ξέσπασμα της φύσης. Είναι γεγονός ότι η αναγκαιότητα ρίψης βεγγαλικών κατά τον εορτασμό αυτόν δεν προκύπτει από καμία λογική, ο μόνος λόγος που ακούγεται από πολλούς ντόπιους είναι «για το καλό». Η εθιμική πλέον τήρηση αυτού του εορτασμού λαμβάνει χαρακτήρα ομοιοπαθητικής μαγείας. 
Διανύουμε ήδη το 2007 και το ηφαίστειο της Σαντορίνης, γνωστό για μεγάλες και θορυβώδεις εκρήξεις, παραμένει εδώ και 50 χρόνια σε κατάσταση εντυπωσιακής, αν και φαινομενικής, ηρεμίας και αδράνειας. Κανένας επιστήμονας σε κανένα Πανεπιστήμιο του κόσμου δεν πιστεύει πως η δράση του τελείωσε το 1950, τουναντίον μοιάζουν σκεπτικοί, προβληματισμένοι και μελετούν τη σχέση που τυχόν υπάρχει ανάμεσα στο χρονικό διάστημα ηρεμίας και την ένταση των εκρηκτικών φάσεων. Η τελειοποίηση των τεχνολογικών μέσων και η δυνατότητα ελέγχου και παρακολούθησης της παρούσας φάσης μπορούν να δώσουν περισσότερα στοιχεία στους μελετητές και να βοηθήσουν σε μια πιθανή πρόβλεψη της επόμενης εκρηκτικής φάσης.
Το ζήτημα είναι ότι όσο κι αν νιώθει κάποιος την προστατευτική σκέπη της τεχνολογίας, το δέος μπροστά στο άγνωστο ή το λίγο γνωστό είναι αξεπέραστο. Είναι δύσκολο να καταλάβει κάποιος τι σημαίνει η μυστηριώδης αυτή εκκρεμόητητα για κάποιον που έχει μια μικρή ή μεγάλη σχέση με τη Σαντορίνη. Όπως αναφέρει η συγγραφέας Μίτσα Μονιούδη – Συρίγου σε άρθρο της στην εφημερίδα «Θηραϊκά Νέα», πολλές οικογένειες εγκατέλειψαν το νησί κατά τα έτη 1925, 1939 και 1950 και την απόφασή τους ενίσχυσε η ηφαιστειακή δραστηριότητα. 
Σήμερα πολλοί είναι εκείνοι που επενδύουν τεράστια χρηματικά ποσά σε επιχειρήσεις και κατοικίες στη Σαντορίνη. Οι τιμές των ακινήτων έχουν ανέλθει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, γεγονός που αποτρέπει πολλούς καταγόμενους από το νησί να διατηρήσουν τις περιουσίες τους. Αντίθετα αρκετοί ξένοι καταφέρνουν να αγοράσουν εκτάσεις και κτίρια. Η αγορά ακινήτων στην περιοχή είναι βέβαιο ότι θα επηρεαστεί καθοριστικά από μια ενεργοποίηση του ηφαιστείου. Ακόμα και στην περίπτωση που το πρόδρομο στάδιο είναι αρκετά μακρόχρονο και η επιδείνωση των φαινομένων βραδύνει πολύ, η αγορά θα γνωρίσει εξαιρετική κρίση. Οι τιμές των ακινήτων θα πέσουν δραματικά, αλλά μπορεί να συμβεί και το αντίθετο. Είναι σίγουρο ότι το πλησίασμα ενός τέτοιου φαινομένου άλλους θα συγκινήσει κι άλλους θα τους τρομοκρατήσει.
Η εικόνα της περιοχής, χωρίς να λάβουμε υπόψη τα όσα λένε οι ειδικοί, δεν δείχνει ίδια. Τα νησιά Νέα και Παλαιά Καμμένη συχνά πλαισιώνονται από πράσινα ρεύματα, άλλοτε έντονα κι άλλοτε λιγότερο έντονα. Το στενό πέρασμα μεταξύ Νέας και Παλαιάς Καμμένης έχει ζωηρό πράσινο χρώμα και είναι εμφανής η ροή πράσινου νερού. Η κατάσταση γίνεται χειρότερη όταν πάμε στο έξω από την περίμετρο της καλδέρας Κολούμπο. Η σεισμική του δραστηριότητα είναι συνεχής και τα αναβλήματα έχουν θερμοκρασία 220ο C.