Τζον Αντωνιάδης

Το ξεκίνημα

Ο Ι. Αντωνιάδης γεννήθηκε το 1818 στο χωριό Κορνός Λήμνου. Γονείς του ήταν ο Αντώνιος (;-1856) και η Διασυνούδα (;-1884), οι οποίοι του ενέπνευσαν την αγάπη για την πατρίδα και για την οικογένεια. Εκείνα τα χρόνια, τα αγόρια των φτωχών οικογενειών της Λήμνου συνήθιζαν να μεταναστεύουν στην Αίγυπτο, προς αναζήτηση τύχης, αφού στο νησί δεν είχαν άλλη προοπτική, παρά να γίνουν "κεχαγιάδες", όπως ονομάζονταν στην τοπική κοινωνία οι δουλοπάροικοι των Τούρκων ή των Ελλήνων γαιοκτημόνων.
Στην Αίγυπτο, στα «Μισίρια», όπως τα αποκαλούσαν, δούλευαν κάποια χρόνια, συνήθως ως μικροέμποροι, αποκτούσαν μία μικρή περιουσία και ήταν σε θέση να ενισχύσουν τις οικογένειές τους, να προικίσουν τις αδερφές τους και αν οι δουλειές πήγαιναν καλά, να καλέσουν και τα υπόλοιπα αδέρφια τους εκεί. Αυτό έπραξε και ο νεαρός Αντωνιάδης, που αναφέρεται ότι εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο το 1833, σε ηλικία μόλις 15 ετών.
Αρχικά εργάστηκε ως λιμενεργάτης. Το 1843, τον βρίσκουμε στην Αλεξάνδρεια να ασκεί το εμπορικό επάγγελμα, πιθανότατα με επιτυχία, αφού την ίδια χρονιά το όνομά του αναφέρεται ανάμεσα στους δωρητές του σχολείου και του νοσοκομείου της Ελληνικής Κοινότητας Αλεξανδρείας. Στη συνέχεια οι επαγγελματικές του δραστηριότητες παρουσιάζουν συνεχή ανοδική πορεία.
Διηγούνται ότι υπήρξε ευνοούμενος του ηγεμόνα της Αιγύπτου Μεχμέτ-Αλί, ο οποίος παλιότερα είχε ευεργετηθεί από τον πατέρα του Αντώνιο. Συγκεκριμένα, στα τέλη του 18ου αιώνα, γύρω στο 1890, ο Μεχμέτ-Αλί, πού καταγόταν από την Καβάλα, κατέφυγε στη Λήμνο διωκόμενος από το Σουλτάνο. Εκεί φιλοξενήθηκε από τον Αντώνιο Αντωνιάδη, ο οποίος τον έκρυψε σε μία μάντρα που διατηρούσε στην περιφέρεια του χωριού Κάσπακας. Στη συνέχεια τον φυγάδεψε στη Σμύρνη, από όπου διέφυγε στην Αίγυπτο, για να γίνει μετέπειτα μέγας και τρανός. Έτσι, όταν ο υιός Αντωνιάδης πήγε στην Αίγυπτο, ο Μεχμέτ-Αλί τον υποστήριξε στα πρώτα του βήματα. Από το 1857-58 ο Ιωάννης Αντωνιάδης γίνεται επιφανές δημόσιο πρόσωπο στην Αίγυπτο, ως ευνοούμενος του Σαΐντ-Πασά.
Την περίοδο αυτή ταξίδευε συχνά. Σε κάποιο από τα ταξίδια του, ενώ βρισκόταν ανοικτά του ακρωτηρίου Πύργος της Ίμβρου, κινδύνεψε να βουλιάξει. Ήταν 9 Δεκεμβρίου, της Αγίας Άννας, κι έκανε τάμα αν σωθεί να της κτίσει ένα εκκλησάκι. Πράγματι, το 1860-61 κτίζει ένα μεγάλο ξωκλήσι της Αγίας Άννας στο παραπάνω ακρωτήριο. Το ξωκλήσι αυτό σωζόταν ως το 1980 περίπου και αποτελούσε τόπο προσκυνήματος για τους Έλληνες της Ίμβρου. Όμως, ο φανατισμός κάποιων Τούρκων εποίκων το κατέστρεψε και σήμερα δεν υπάρχει πια. Στην επιγραφή του έγραφε:
«ΟΥΤΟΣ Ο ΝΑΟΣ ΕΠ’ ΟΝΟΜΑΤΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΗΣ ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΕΚ ΘΕΜΕΛΙΩΝ ΔΙ ΙΔΙΟΙΣ ΔΑΠΑΝΗΣ ΤΟΥ ΚΚ ΙΩ ΑΝΤΩΝΙΑΔΟΥ ΛΗΜΝΙΟΥ. 1860 ΔΕΚ 10».
Σήμερα, στο χωριό Πλάκα που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την Ίμβρο, ο Σύλλογος Ιμβρίων Λήμνου έχει χτίσει ένα νέο ναό της Αγίας Άννας, ο οποίος αποτελεί τόπο προσέλευσης των Ιμβρίων. Το ναό θεμελίωσε το 2003 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

Η επιχειρηματική ανέλιξη

Ο Αντωνιάδης ασχολείται με το εμπόριο, με τις ναυτικές μεταφορές και πρακτορεύει την εταιρεία ατμόπλοιων Σμύρνης - Δεδέαγατς (της σημερινής Αλεξανδρούπολης), η οποία στάθμευε και στη Λήμνο.
Συνδέει την εμπορική του δράση με τα βρετανικά συμφέροντα και προσφέρει σημαντική βοήθεια στις μεταφορές και στην τροφοδοσία του βρετανικού στρατού κατά την εισβολή του στο Σουδάν καθώς και κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο. Εκτιμώντας αυτή και άλλες υπηρεσίες του, όπως την περίθαλψη που πρόσφερε σε Άγλους τραυματίες και ασθενείς, το 1865 η βασίλισσα Βικτόρια του απένειμε τον τίτλο του ιππότη, γι’ αυτό από τότε αναφέρεται ως σερ Τζον Αντωνιάδης. Επίσης, το 1887 τον παρασημοφόρησε.
Τα κέρδη του από το εμπόριο και από τις μεταφορές τα επενδύει στον τραπεζικό τομέα, τόσο στην Αίγυπτο, όσο και στην Ευρώπη, στο Παρίσι και στο Λονδίνο. Το 1872, μαζί με άλλους κεφαλαιούχους ιδρύει την Τράπεζα Αλεξανδρείας, η οποία έμεινε γνωστή κυρίως ως Τράπεζα Αντωνιάδη, αφού εκείνος ήταν ο κύριος μέτοχος. Σύντομα εξελίσσεται σε μία από τις πιο δυναμικές αιγυπτιακές τράπεζες. Φθάνει στο σημείο να δανειοδοτεί τον ίδιο τον Αιγύπτιο ηγεμόνα, ύστερα από τη χρεοκοπία του Αιγυπτιακού κράτους, το 1879.
Δραστηριοποιείται οικονομικά και στο ελληνικό κράτος, ειδικά στην Ερμούπολη της Σύρου, διότι το 1876 ζούσε εκεί η οικογένειά του. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια κάποιας απουσίας του στο Παρίσι για επαγγελματικούς λόγους, απεβίωσε και ετάφη στην Ερμούπολη ο εφτάχρονος γιος του, Βλαδίμηρος. Η εντυπωσιακή σαρκοφάγος του, στην οποία έχει χαραχτεί με ανάγλυφους στίχους το χρονικό του θλιβερού γεγονότος, σώζεται μέχρι σήμερα στην είσοδο του νεκροταφείου της πόλης.

Ο ευεργέτης

Ο σερ-Τζων Αντωνιάδης ανήκει στην κατηγορία των πάμπλουτων μεταναστών του 19ου αιώνα, οι οποίοι δεν λησμόνησαν την ταπεινή καταγωγή τους και φρόντισαν να ευεργετήσουν τον τόπο πού γεννήθηκαν. Ξεχωριστή σημασία έδιναν στη μόρφωση της νέας γενιάς, μόρφωση πού συχνά οι ίδιοι είχαν στερηθεί, γι αυτό ενίσχυαν με ζήλο τα σχολεία και τα γράμματα.
Ο Αντωνιάδης υπήρξε χορηγός του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου για την έκδοση του 3ου τόμου της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους, το 1872. Την ίδια περίπου εποχή χρηματοδότησε την έκδοση του μνημειώδους έργου Παράλληλοι Βίοι του Αναστασίου Γούδα.
Ήταν ο πλουσιότερος Λημνιός της Αιγύπτου. Μαζί με τον βαμβακοβιομήχανο Ιωάννη Δημητρίου και τον εφοπλιστή Στυλιανό Γαροφάλλου, από το 1860 αποτελούσαν την ηγετική τριανδρία των αιγυπτιωτών Λημνίων. Ευεργέτησαν ποικιλοτρόπως το νησί της καταγωγής τους, τόσο κατά την ανέγερση του μητροπολιτικού ναού, όσο και για τη λειτουργία των σχολείων.
Για την ανέγερση του μητροπολιτικού ναού της Αγίας Τριάδος στο Κάστρο, την πρωτεύουσα της Λήμνου, ο Αντωνιάδης έστειλε 500 λίρες Αγγλίας, το 1863 κι άλλες 150 λίρες, το 1864. Αργότερα χρηματοδότησε με 300 χρυσά εικοσόφραγκα την ανέγερση του ναού της Κοιμήσεως Θεοτόκου στον Κορνό, χωριό της καταγωγής του.
Από το 1861, μαζί με τους τρεις παραπάνω πλούσιους Λημνιούς, αποτελούσαν μίαν άτυπη επιτροπή, η οποία συγκέντρωνε τις εισφορές των Αιγυπτιωτών για τα σχολεία του νησιού. Η τριμελής αυτή επιτροπή θα καθοδηγήσει τους Λημνιούς, ώστε γύρω στα 1870 να ιδρύσουν τον Φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο η «Ομόνοια» εν Λήμνω, ο οποίος θα συγκεντρώνει τις οικονομικές εισφορές των αποδήμων μέχρι το 1884 περίπου, οπότε διαλύθηκε.
Το 1868 ο Αντωνιάδης έκτισε ένα τεράστιο δίπατο αρχοντικό με έντεκα δωμάτια στο Ρωμαίικο Γιαλό της Μύρινας, τοποθεσία όπου όλοι οι πλούσιοι Αιγυπτιώτες έκτιζαν τις επαύλεις τους. Είναι το πολυτελέστερο από όσα κτίρια βρίσκονται εκεί. Εκεί κατοικούσε όταν επισκεπτόταν τη Λήμνο. Τον υπόλοιπο καιρό αποτελούσε την κατοικία της μητέρας του, ως το θάνατό της, καθώς και της οικογένειας μιας αδερφής του, της οποίας ο σύζυγος, ο Ιωάννης Β. Λαμπίρης, ήταν πρόξενος της Ελλάδος στη Λήμνο για πολλά χρόνια, ως το 1890 περίπου.
Συχνά η λημνιακή κοινότητα κατέφευγε σε αυτόν ως σανίδα σωτηρίας και εκείνος πάντα πρόθυμα ευεργετούσε, αν και πολλές φορές τα χρήματα που έστελνε σπαταλιόντουσαν άσκοπα. Από το 1881, είχε αναλάβει την πλήρη χρηματοδότηση της λειτουργίας του Σχολαρχείου Κάστρου (Μύρινας), το οποίο προς τιμήν του οι Λημνιοί αποκαλούσαν Αντωνιάδειο Σχολαρχείο. Η χρηματοδότηση της λειτουργίας του σχολαρχείου συνεχίστηκε μέχρι το θάνατό του.
Το 1882 κατά το βομβαρδισμό της Αλεξάνδρειας και την πυρκαγιά που ακολούθησε η ελληνική παροικία μεταφέρθηκε με πλοία στην Ελλάδα, από όπου επέστρεψε σε λίγο για να ανοικοδομήσει τα σπίτια και τις εργασίες της. Όμως η Ελληνική Κοινότητα βρέθηκε καταχρεωμένη, στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Ο πρόεδρός της Γεώργιος Αβέρωφ ζήτησε από τους πρόκριτους της παροικίας και τον πατριάρχη να βοηθήσουν. Γενναιόδωρος ο Ιωάννης Αντωνιάδης πρόσφερε 40.000 λίρες για την απόσβεση του χρέους.
Μία από τις τελευταίες ευεργεσίες του ήταν η γενναία οικονομική ενίσχυση της νεοσύστατης τότε Αρχαιολογικής Εταιρείας Αλεξανδρείας, το 1895, για τη διενέργεια ανασκαφών και για την ίδρυση Μουσείου, το οποίο ιδρύθηκε τότε και μέχρι σήμερα φέρει τον ελληνικό τίτλο: ΜΟΥΣΕΙΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ. Προς τιμήν του μια από τις αίθουσες του Μουσείου ονομάστηκε Salle Antoniadis.