Συμφωνία της Τζέντα

Η Συμφωνία της Τζέντα (αγγλικά: Jeddah Agreement), όπως έμεινε γνωστή στην ιστορία, ήταν μια επιχειρηματική συμφωνία του Έλληνα πλοιοκτητή Αριστοτέλη Ωνάση με την Σαουδική Αραβία για την μεταφορά αργού πετρελαίου το 1954.
Η Αραβο-Αμερικανική Εταιρεία Πετρελαίου (Aramco) βρήκε τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά κοιτάσματα στον κόσμο τη δεκαετία του 1930, βάσει μιας συνολικής συμφωνίας παραχώρησης που καλύπτε το μεγαλύτερο μέρος της Σαουδικής Αραβίας.Το 1954, όμως το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας αμφισβήτησε το  αποκλειστικό δικαίωμα της Aramco βάσει της εν λόγω σύμβασης παραχώρησης να εξάγει και να μεταφέρει την παραγωγή πετρελαίου της με την ανάθεση  σύμβασης στον Αριστοτέλη  Ωνάση για δικαίωμα προτεραιότητας  για τη μεταφορά πετρελαίου με δεξαμενόπλοια για μια περίοδο 30 ετών.

Διάμαχη Ωνάση-Aramco

Μέσα σε μια δεκαετία, η συμφωνία αυτή θα επέτρεπε στον Ωνάση να δημιουργήσει ένα στρατηγικό μονοπώλιο για τη μεταφορά του πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, με τον ίδιο να καθορίζει τις τιμές ναυλώσης των δεξαμενόπλοιων. Η συμφωνία της Τζέντα δημιουργήσε έντονες ανησυχίες στην κυβέρνηση των ΗΠΑ. 
Η συμφωνία του Ωνάση επικυρώθηκε με βασιλικό διάταγμα και η Aramco πληροφορήθηκε ότι η κυρωμένη σύμβαση είχε ισχύ νόμου. 
Η Aramco αρνήθηκε να συμμορφωθεί με τη σύμφωνία  του Ωνάση, ισχυριζόμενη ότι η εφαρμογή της θα παραβίαζε το γράμμα και το πνεύμα της Συμφωνίας Παραχώρησης της Aramco, σε αντίθεση με τις μακροχρόνιες επιχειρηματικές πρακτικές που  συναπτόνταν βάσει της εν λόγω συμφωνίας και είναι εντελώς ανέφικτη. Η προοπτική του Ωνάση να ελέγξει τη γραμμή μεταφοράς των εξαγωγών πετρελαίου δεν ήταν αυτή που θα μπορούσε να  δεχτεί η Aramco. 
Κατά την διάρκεια της παρομονής του στην Τζέντα, ο Ωνάσης συναντήθηκε με τον υπουργό οικονομικών της Σαουδικής Αραβίας Μωχάμεντ Σουρούρ και τον Προέδρο της Aramco Φρεντ Ντέιβις σε μια προσπάθεια να τους πείσει για την ορθότητα της συμφωνίας που είχε κάνει με τον Βασιλιά Σαούντ. Η συνάντηση αυτή δεν οδήγησε σε καμία συμφωνία μεταξύ Ωνάση-Aramco.
Πριν την συνάντηση του με τον Ωνάση, ο Ντέιβις είχε επισκεφτεί τον Βασιλιά Σαούντ λεγόντας του ότι είχε πάντα την αίσθηση ότι  η «διαιτησία» ήταν θέμα ύστατης λύσης, καθώς η εταιρεία και η Σαουδική Αραβία είχαν μέχρι στιγμής τη δυνατότητα να διευθετούν τα προβλήματα μέσω φιλικών διαπραγματεύσεων και εξέφρασε την ελπίδα ότι, σε περίπτωση προσφυγής στη διαιτησία, δεν θα επηρεαζόνταν δυσμενώς οι σχέσεις της Aramco με την κυβέρνηση. 
Στο διαφαινόμενο αδιέξοδο των συνομιλίων μεταξύ Ωνάση-Aramco και κυβέρνησης, παρένεβη ο Σταύρος Νιάρχος, παντζανάκης και ανταγωνιστής του Ωνάση. Ο Νιάρχος είχε προτείνει μέσω του Αναπληρωτή Υφυπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Τζερνέγκαν, την κατάργηση της συμφωνίας του Ωνάση με τον ίδιο να είναι πρόθυμος να τοποθετήσει μερικά από τα δεξαμενόπλοια του κάτω από τη  σαουδαραβική  σημαία, δίνοντας στον βασιλιά ένα από τα πλεονεκτήματα που ήλπιζε να κερδίσει από τη συμφωνία του Ωνάση, δηλαδή την υπάρξη μιας Σαουδαραβικής εμπορικής ναυτιλίας. Ο Νιάρχος θα ήταν επίσης πρόθυμος να αναλάβει την υποχρέωση να ιδρύσει ναυτική  ακαδημία στη Σαουδική Αραβία.
Στο Παρίσι ο Ωνάσης θα συνάντηθει με τον Σπύρο Σκούρα, λεγόντας του ότι ήταν πρόθυμος να καταλήξει σε συμφωνία με την Aramco. Συγκεκριμένα, είχε προσφερθεί να πουλήσει όλα τα δεξαμενόπλοια της Satco στην τιμή κόστους τους μείον την απόσβεση.
Στη συνέχεια, ο Ωνάσης είχε στείλει στον Σκούρα ένα τηλεγράφημα που παρουσίασε έπειτα ο Σκούρας στον Υφυπουργό Εξωτερικών στρατηγό Γουώλτερ Σμιθ και στον Τζον Τζερνέγκαν. Ο Ωνάσης ήταν πρόθυμος να διαπραγματευτεί αλλά θεώρησε ότι είχε πολύ ισχυρή νομική θέση και ότι η συμφωνία του δεν παραβίαζε ούτε την παραχώρηση της Aramco ούτε το Διεθνές δίκαιο και ότι αν παρέμεινε η Aramco αδιάλλακτη η διαιτησία υπό τους όρους της παραχώρησης θα ήταν αναπόφευκτη.
Ο Ωνάσης ήταν σίγουρος ότι η διαιτησία θα ήταν αντίθετη με την Aramco, η  οποία όχι μόνο θα είχε χάσει τον αγώνα της στη Σαουδική Αραβία αλλά θα είχε δημιουργήσει ένα προηγούμενο για παρόμοιες συμφωνίες ναυτιλίας σε άλλες πετρελαιοπαραγωγικές χώρες που ήταν ακριβώς αυτό που ήθελε να αποφύγει.

Εμπλοκή της CIA

Η Αμερικανική Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (CIA) βοήθησε τις αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες να υπονομεύσουν την συμφωνία του Αριστοτέλη Ωνάση. Η CIA στρατολόγησε τον Ρόμπερτ Μέιχιου, πρώην βοηθού του εκατομμυριούχου Χάουαρντ Χιουζ.
Μερικές από τις ενέργειες που έκανε ο Μέιχιου ήταν η τοποθέτηση ενός μυστικού μικροφώνου σε ένα δωμάτιο που κατείχε ο Ωνάσης, όπως και η δημοσίευση ειδησεογραφικών ειδήσεων που τον έβλαψαν σε μια  εφημερίδα της Ρώμης που ανήκε κρυφά στην CIA.

Διαιτησία

Τελικά οι τρεις εμπλεκόμενες πλευρές (Ωνάσης, Aramco, κυβέρνηση Σαουδικής Αραβίας) κατέφυγαν στο Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης της Ελβετίας, ως ουδέτερης χώρας στην διάμαχη.
Κάθε πλευρά δημιούργησε ισχυρές νομικές  ομάδες, με αυτό της κυβέρνησης, όπου ο Ωνάσης έπαιξε σημαντικό ρόλο.  Οι διάδικοι δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν στα ερωτήματα που έπρεπε να υποβληθούν στο  Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης, οπότε καθένας έθεσε τις δικές του ερωτήσεις.
Τρεις γύροι εκτεταμένων γραπτών υπομνημάτων ανταλλάχθηκαν ταυτόχρονα. Οκτώ εβδομάδες  προφορικής συζήτησης, στις 42 συνεδριάσεις, έλαβαν χώρα στη Γενεύη το καλοκαίρι του 1956. 
Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι, με τους όρους της παραχώρησης, η Aramco δεν απέκτησε ρητά νόμιμα δικαιώματα, ακόμη και οποιοδήποτε αποκλειστικό δικαίωμα, στην εξωτερική μεταφορά πετρελαίου δια θαλάσσης. Η Παραχώρηση δεν απαλλάσσει την Εταιρεία από την τήρηση των νόμων και κανονισμών που θέσπισε η Κυβέρνηση για τη ρύθμιση του εμπορίου. Πράγματι, η Aramco δεν εξήγαγε το πετρέλαιο που παρήγαγε στα δικά της δεξαμενόπλοια, αλλά το πωλούσε με τα δεξαμενόπλοια που παρείχαν οι άλλοι αγοραστές και οι μεταφορείς και αγοραστές δεν είχαν δικαιώματα βάσει της σύμβασης παραχώρησης.
Η συμφωνία του  Ωνάση δεν ερχόταν σε αντίθεση με τη σύμβαση παραχώρησης της Aramco, δεδομένου ότι η συμφωνία δεν περιελάμβανε τη χορήγηση αποκλειστικού δικαιώματος μεταφοράς πετρελαίου σε ξένους προορισμούς και, ακόμη και αν το έπραττε, η  Aramco δεν είχε ασκήσει το  εν λόγω δικαίωμα. επιπλέον, η κυβέρνηση θα μπορούσε εν πάση περιπτώση να ρυθμίσει την πώληση πετρελαίου της Aramco. 
Η Aramco από την πλευρά της υποστήριξε ότι είχε, δυνάμει της Σύμβασης Παραχώρησης, το αποκλειστικό  δικαίωμα μεταφοράς πετρελαίου που εξήγαγε από αυτήν σε οποιουσδήποτε μέρος στο εξωτερικό και υπό τους όρους που επέλεξε. Δεν είχε μεταβιβάσει ούτε είχε εκχωρήσει τα δικαιώματα μεταφοράς της και ούτε η Aramco ούτε οι αγοραστές της θα μπορούσαν να υποχρεωθούν από τη Σαουδική Αραβία να προτιμήσουν τα πετρελαιοφόρα της Satco. Η συμφωνία του Ωνάση ερχόταν  σε αντίθεση με τη Σύμβαση Παραχώρησης της Aramco και ως εκ τούτου δεν είχε αποτέλεσμα για την Aramco να την εφαρμόσει.
Το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης συνόψισε την απόφαση του υποστηρίζοντας  ότι η χορήγηση  δικαιώματος προτεραιότητας  στη Satco ως αποτέλεσμα της  συμφωνίας του Ωνάση παραβίαζε τα αποκλειστικά δικαιώματα που  χορηγήθηκαν στην Aramco και  ότι η Aramco δεν ήταν υποχρεωμένη να εφαρμόσει τη συμφωνία «Ωνάση». Επιπλέον, έκρινε ότι η Aramco δεν είχε εκχωρήσει τα δικαιώματά της  στους μεταφορείς και στους αγοραστές. Η κυβέρνηση δεν θα μπορούσε να υποχρεώσει νόμιμα την Aramco να χρησιμοποιήσει  τις λιμενικές εγκαταστάσεις της για να αντλήσει πετρέλαιο στα δεξαμενόπλοια της Satco. Η συμφωνία «Ωνάση» δεν ήταν αποτελεσματική έναντι της Aramco ή των αντιπροσώπων και των αγοραστών της,  επειδή, κατά την άσκηση των  δικαιωμάτων της ως παραχωρησιούχου, η Εταιρεία είχε συνάψει με  αυτούς συμβόλαια τα οποία θα μπορούσε να ζητήσει από την κυβέρνηση να τα σεβαστεί. Όταν η κυβέρνηση χορήγησε στην Aramco το αποκλειστικό δικαίωμα εξαγωγής, ανέλαβε την υποχρέωση να αναγνωρίσει όλες τις ρυθμίσεις που έλαβε η Aramco για την εξαγωγή του πετρελαίου και των προϊόντων της.
Με την απόφαση αυτή του Δικαστηρίου Διαιτησίας η συμφωνία του Ωνάση καταργήθηκε το 1956, ζημιωνόντας τον με δεκάδες εκατομμύρια δολάρια, εξαιτίας των επενδύσεων που είχε πραγματοποιήσει για την αγορά δεξαμενόπλοιων στη Satco.