Λατινοκρατία

Λατινοκρατία ή και Φραγκοκρατία, ονομάζεται εκείνη η χρονική περίοδος της λατινικής κυριαρχίας στο Βυζάντιο και στην Ελληνική ανατολή, καθώς και στη σημερινή επικράτεια του σύγχρονου ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους. 
Σε αντίθεση με άλλες περιόδους ξενικής κυριαρχίας, όπως η Ρωμαιοκρατία ή Τουρκοκρατία, δεν παρουσιάζει καθολικότητα και πληρότητα, επειδή δεν είναι σταθερά για όλες τις περιοχές τα χρονολογικά όρια της έναρξης και του τέλους της, ενώ διαφορετική είναι και η καταγωγή των εγκατεστημένων ξένων στον ελληνικό χώρο.

Η διανομή των περιοχών

Οι δυτικοί κατακτητές της Κωνσταντινούπολης προχώρησαν στον διαμερισμό των προηγούμενων εδαφών της Αυτοκρατορίας μεταξύ τους με μαθηματική ακρίβεια: Ένα τέταρτο κατανεμήθηκε στον Αυτοκράτορα, τρία όγδοα δόθηκαν στη Βενετία ως αμοιβή για τη μεταφορά, τις προμήθειες και τη ναυτική υποστήριξη και τα υπόλοιπα τρία όγδοα επρόκειτο να διανεμηθούν μεταξύ των Λατίνων ιπποτών ως τιμάρια. Η ίδια η Κωνσταντινούπολη μοιράστηκε εξίσου μεταξύ του Αυτοκράτορα και των Βενετών. Στην πραγματικότητα οι Λατίνοι δεν ήλεγχαν ολόκληρη την περιοχή που διεκδικούσαν επειδή υπήρχαν θύλακες αντίστασης με επικεφαλής βυζαντινούς ή τοπικούς αξιωματούχους.

Κοινωνικοί παράγοντες εξάπλωσης των Λατίνων

Τα αίτια  εξάπλωσης και υποδοχής των Λατίνων ήταν διάφορα: η επιθυμία συμβιβασμών ή η σκοπιμότητα για αποφυγή καταστροφών ή άσκοπων θυσιών, η αδράνεια ή δράση κάποιων τοπικών αρχόντων. Επίσης οι αντιθέσεις μεταξύ των φορέων της συγκεντρωτικής εξουσίας και της φεουδαρχικής αριστοκρατίας, που η μεταξύ τους αναμέτρηση υπονόμευε κάθε αποτελεσματική αντίσταση. Τέλος η οικονομική και κοινωνική εξαθλίωση των πληθυσμών, η διοικητική καταπίεση και η βαριά φορολόγησή τους καθόριζε τη στάση των μαζών.

Φραγκικά και ενετικά κράτη

Από την πρώτη επίσημη και καταγεγραμμένη  μοιρασιά το φθινόπωρο του 1204 μ.Χ. προέκυψαν 2 μεγάλες σφαίρες επιρροής: των Ενετών, που αποδείχτηκε η μακροβιότερη και διέθετε την αόρατη συνοχή του εμπορίου, και των Φράγκων, που όμως ήταν κατακερματισμένοι και δίχως ουσιαστικά πολιτική στήριξη από τις πατρίδες τους.
Συγκεκριμένα η αρχική μοιρασιά προέβλεπε οι Ενετοί να πάρουν περίπου το 3/8 της επικράτειας των Βυζαντινών (τα οποία παρέμειναν σταθερά στα χέρια τους και επαυξήθηκαν) ενώ οι ηγέτες της Σταυροφορίας θα μοιραζόταν τα υπόλοιπα 5/8. Ετσι η πρώτη διανομή δημιούργησε τη Λατινή Αυτοκρατορία των Φράγκων και ένα μεγάλο και σχετικά ενιαίο ναυτικό κράτος (των Ενετών) σε νησιά, λιμάνια και παράλια. Η Λατινική Αυτοκρατορία όμως για λόγους πολιτικών ισορροπιών μεταξύ των δυσαρεστημένων ηγετών της Δ΄ Σταυροφορίας, αν και περιλάμβανε την Ελλάδα, τελικά αποκόπηκε από αυτήν. Ο λόγος ήταν πως η Ελλάδα αποφασίστηκε να ανήκει στο Βασίλειο της Θεσσαλονίκης, ηγέτης του οποίου ορίστηκε ο δυσαρεστημένος Βονιφάτιος που επέμεινε να μην τον λένε μαρκήσιο, αλλά βασιλιά. Και καθώς οι πολιτικές ισορροπίες αλλά και οι πολιτικές ανάγκες πίεζαν τους νέους ηγέτες, το Βασίλειο της Θεσσαλονίκης, δηλαδή η Ελλάδα, κατατμήθηκε ακόμα περισσότερο και ουσιαστικά αποσυνδέθηκε από τη νεοσύστατη Λατινική αυτοκρατορία.
Σε κομμάτια όμως χωρίστηκαν ακόμη και πόλεις με βασικό κριτήριο το τι εξυπηρετούσε τους Ενετούς. Για παράδειγμα, αρχικά είχαν πάρει τη μισή χερσόνησο της Καλλιπόλεως, από την οποία αποχώρησαν το 1206 και παράλληλα είχαν κρατήσει περίπου τα 3/8 σχεδόν σε όλες τις σημαντικές πόλεις και όλα τα λιμάνια, δημιουργώντας παντού "τομείς" στις κεντρικές αγορές.

Οι ενετικές κτήσεις

Η Τριαρχία της Εύβοιας, η Κρήτη, το Δουκάτο του Αιγαίου, τα τμήματα/συνοικίες στα λιμάνια, το Ιόνιο, τα Κύθηρα, κά.

Τα Βυζαντινά Κρατίδια

Τα Βυζαντινά κρατίδια που ιδρύθηκαν την περίοδο αυτή δημιουργούνται ως αποτέλεσμα κεντρόφυγων τάσεων της βυζαντινής φεουδαρχικής αριστοκρατίας και της ενίσχυσής τους από την παρεμβολή των λατινικών φεουδαρχικών κρατών μέσα στον πρώην ενιαίο χώρο της Αυτοκρατορίας.Επίσης οι μεταξύ των Σταυροφόρων αντιθέσεις συνέβαλαν στη δημιουργία των Βυζαντινών κρατών.

H Ορθόδοξη Εκκλησία στην περίοδο της Λατινοκρατίας

Με τη δημιουργία Λατινικών κρατιδίων αποδιοργανώνεται ο ακμαίος εκκλησιαστικός βίος. Η εχθρική πολιτική των κατακτητών έναντι της τοπικής ορθόδοξης ιεραρχίας και του λαού εκφραζόταν με την βίαιη εγκαθίδρυση λατινικής ιεραρχίας, η οποία με καταπιεστικά μέσα επεδίωκε την υποταγή στον Πάπα. Ορθόδοξοι αρχιερείς εγκαταλείπουν τις Μητροπόλεις και επισκοπές τους: ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης καταφεύγει στην Νίκαια και άλλοι σε άλλους τόπους, ναοί και μοναστήρια λεηλατούνται ή παραχωρούνται στην λατινική ιεραρχία, ενώ σημαντικές κτήσεις δίδονται σε Ιπποτικά τάγματα. Η Ρώμη υπάγει στο λατίνο Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως τις λατινικές Αρχιεπισκοπές Κορίνθου, Θεσσαλονίκης, Αθηνών, Πατρών, Λαρίσης, Θηβών και Νέων Πατρών (Υπάτης). Επιβλήθηκε η φορολογία της δεκάτης και η λατινική ομολογία πίστης της Ραβεννίκης. Η διασπορά των λατινικών κτήσεων και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός υπονόμευαν την όποιας μορφής ενεργοποίηση της Ορθόδοξης Ιεραρχίας.Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (1223) ελάφρυνε γενικότερα τη σκληρότητα της πολιτικής των Λατίνων, όπως αποτυπώθηκε στην απόφαση της δεύτερης συνόδου της Ραβεννίκης (1223), η οποία αναγνώρισε ορισμένα προνόμια στον Ορθόδοξο κλήρο: μη φυλάκιση των Ελλήνων ιερέων αν δεν κατέβαλαν τους φόρους τους, καταδίκη κοσμικών λατίνων αρχόντων από λατινικές εκκλησιαστικές αρχές λόγω αυθαιρεσιών σε βάρος του ορθόδοξου κλήρου. Ο Αρχιεπίσκοπος Αχρίδας διεκδίκησε ανεξάρτητη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Εκκλησία, αλλά ναυάγησε λόγω της συρρίκνωσης των εδαφών του κρατιδίου από τους Βούλγαρους. Η παρουσία ελληνικών κρατιδίων στην ηπειρωτική Ελλάδα και η ανάκαμψή τους συνέβαλε στην σταδιακή αποκατάσταση της ορθόδοξης ιεραρχίας και των περιορισμό της δραστηριότητας των λατίνων Αρχιεπισκόπων. Όπου όμως διατηρήθηκε η λατινική κατοχή (Κρήτη, Μεθώνη, Κορώνη) η σκληρή πολιτική σε βάρος της ορθόδοξης ιεραρχίας συνεχίστηκε: χαρακτηριστικά σε ολόκληρη την Κρήτη δεν υπήρχε ορθόδοξος Επίσκοπος και οι ενετικές αρχές εμπόδιζαν την αποστολή τέτοιου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο ή από τη Μητρόπολη Μονεμβασίας, καθώς μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, ο ορθόδοξος κλήρος αποτελούσε όργανο των Οθωμανών. Η Φραγκοκρατία στην Κύπρο συνδέθηκε με την επιβολή της λατινικής ιεραρχίας, κάτι που ερχόταν ως αντάλλαγμα στην επιδίωξη, εκ μέρους του λατινικού βασιλείου της Κύπρου, της παπικής αναγνώρισης. Τα μέτρα που ελήφθησαν ήταν παραχωρήσεις εκτάσεων και επιβολή της δεκάτης, ο περιορισμός της ορθόδοξης ιεραρχίας και του μοναχισμού αριθμητικά (14 επίσκοποι σε 4) και γεωγραφικά-τοπικά.  
Στην Κύπρο κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας (1489-1571) το νομικό καθεστώς της Εκκλησίας δεν βελτιώθηκε και οι αντιδράσεις του Ορθόδοξου κλήρου και λαού συνεχίστηκαν αμείωτες, όπως φαίνεται από τα γεγονότα της άλωσης της Λεμεσού από τους Τούρκους. Η πολιτική της Βενετίας ήταν μετριοπαθέστερη και διευκόλυνε την Ορθόδοξη Εκκλησία στη δυναμική ανάκτηση πολλών από τις χαμένες ελευθερίες της προηγούμενης περιόδου.
Στα Ενετοκρατούμενα Επτάνησα εγκαταστάθηκε Λατινικό ιερατείο, υφαρπάχθηκε η εκκλησιαστική περιουσία των Ορθοδόξων, ενώ επιβλήθηκε η δεκάτη για τη συντήρηση του λατινικού κλήρου. Ο προσηλυτισμός γινόταν με σεμινάρια, αναβαπτισμούς και εξαναγκασμό στην τέλεση άλλων λατινότροπων μυστηρίων και ιερών ακολουθιών.

Η ιστορία των ερευνών της Λατινοκρατίας στην Ελλάδα

Η στροφή της ιστοριογραφίας που προκάλεσε ο Ρομαντισμός στη μελέτη ιστορικών πεδίων που ενδιέφεραν στενά τη Δύση, όπως η Λατινική Ανατολή, η Λατινοκρατία, η Φραγκοκρατία, προώθησαν αρκετά την έρευνα. Από τις αρχές του 19ου αιώνα εκδηλώνονται οι πρώτες έρευνες της ιστορικής αυτής περιόδου. Τα πλούσια ιστορικά αρχεία στα Επτάνησα αποτελούν σημαντικό πεδίο ερευνών για τους ιστοριοδίφες της περιόδου: Aνδρέας Mουτσοξύδης, E. Λούντζης, Π. Xιώτης είναι οι πρώτοι σκαπανείς της μελέτης αυτής της περιόδου. Ο Μ. Βερνάρδος εκδίδει κάποιες αρχειακές πηγές από τη Βενετία σχετικά με τη Λατινοκρατούμενη Κρήτη, χωρίς όμως συνέχεια. Ο Κωνσταντίνος Σάθας πραγματοποιεί συστηματικές μελέτες στα Βενετικά αρχεία σχετικά με την περίοδο αυτή.
Ο 19ος αιώνας συνδέεται με την έκδοση corpus χειρογράφων και από ξένους ερευνητές: G. L. Fr. Tafel, G. M. Thomas, Vl. Lamansky, Fr. Miklosich, Ios Müller, G. Pojago, L. de Mas Latrie. Τότε εμφανίζονται και οι πρώτες συνθετικές απόπειρες ιστοριογραφικών μελετών για τη λατινοκρατία σε διάφορες περιοχές του Ελλαδικού χώρου: ο L. von Ranke δημοσιεύει άρθρο στο περιοδικό Geschichte des Osmanischen Reiches (1856) αναφερόμενο στη ενετοκρατούμενη Kρήτη.
Η Κρήτη θα αποτελέσει πεδίο έρευνας χάρη σε δυο θεμελιώδεις μελέτες που εκδόθηκαν στα τέλη του 19ου αι. Πρόκειται για το βιβλίο του H. Noiret, στο οποίο δημοσιευόταν βενετικά έγγραφα των ετών 1385 – 1485. Ανάλογης σπουδαιότητας είναι η μονογραφία του Γερμανού βυζαντινολόγου E. Gerland, με την οποία για πρώτη φορά έγινε γνωστή στο επιστημονικό κοινό η ύπαρξη στο Kρατικό Aρχείο της Bενετίας της αρχειακής σειράς του Δούκα της Kρήτης (Duca di Candia).
Ο 20ος αιώνας εισέρχεται με την εργασία του W. Miller, The Latins in the Levant. A history of Frankish Greece (1204 – 1566), Λονδίνο 1908.
Τοπικοί λόγιοι, όπως ο Σπ. Δε Bιάζης, ο Λ. Zώης στη Zάκυνθο, ο Hλ. Tσιτσέλης στην Κεφαλονιά, ο Λ. Σ. Bροκίνης και ο Λ. Bελέλης στην Κέρκυρα, ο Σπ. Bλαντής στη Λευκάδα, χρησιμοποιούν το αρχειακό υλικό για τη σύνταξη των μελετών τους. Στις Κυκλάδες ξεχωρίζει η φυσιογνωμία του Περικλή Ζερλέντη και του Tρ. Eυαγγελίδη. Ο Στέφανος Ξανθουδίδης και ο Giuseppe Gerola είναι δύο ακόμα ερευνητές της περιόδου. Ο δεύτερος κατάρτισε ένα συνολικό πρόγραμμα καταγραφής των δυτικών μνημείων της Aνατολής. Για την επιτυχία του σχεδίου του, ταξίδεψε επανειλημμένα στην περιοχή: Oι μελέτες του για τα μνημεία αρκετών νησιών της Eπτανήσου (Kέρκυρας και Kεφαλονιάς), των Kυκλάδων (Σερίφου, Kύθνου και Tζιάς κυρίως), Πελοποννήσου (Nαυπλίου κυρίως) είναι σημαντικές ακόμα και σήμερα. Σημαντική είναι η συμβολή των, Iταλών κυρίως, ερευνητών (G. B. Cervellini, C. Manfroni, F. Nani Mocenigo, P. Molmenti, N. Papadopoli Adobrandini, G. Scafini και η Eva Tea) που θα συντάξουν αξιόλογες μελέτες τα επόμενα χρόνια. Πολλά σχετικά άρθρα δημοσιεύονται στα βενετικά επιστημονικά περιοδικά Archivio Veneto, Ateneo Veneto και Atti del Istituto Veneto di Scienze Lettere ed Arti.
O καθηγητής του Πανεπιστημίου Aθηνών Σπ. Λάμπρος, έπειτα από συνεννόηση με το Σύμβουλο της Παιδείας Aντ. Bορεάδη, συνέταξε νομοσχέδιο για την ανάγκη διερεύνησης του Kρατικού Aρχείου Bενετίας. Δεν υπήρξε ωστόσο συνέχεια, καθώς το νομοσχέδιο δεν εγκρίθηκε από την Kρητική Bουλή, εξαιτίας κυρίως της έλλειψης οικονομικών πόρων.
Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αι. αρχίζουν τα πρώτα σχετικά δημοσιεύματα σε ελληνικά περιοδικά: Nέος Eλληνομνήμων, Aθηνά, Eστία, Δελτίον της Iστορικής και Eθνολογικής Eταιρείας της Eλλάδος, Παρνασσός.
Η περίοδος προσεγγίστηκε και μέσω άλλων επιστημών. O καθηγητής της Δημόσιας Oικονομίας και Στατιστικής στο Πανεπιστήμιο Aθηνών A. M. Aνδρεάδης τυπώνει το δίτομο έργο του για τα ενετοκρατούμενα Eπτάνησα  και ο καθηγητής του Aστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Aθηνών A. Γ. Mομφερράτος για τη Mεθώνη και την Kορώνη.
Tο 1920, τα αρχεία της Βενετίας προσελκύουν εκ νέου το ενδιαφέρον της Ελληνικής επιστημονικής κοινότητας και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Bερολίνου Iωάννης Kαλιτσουνάκης υπέβαλε στον τότε πρωθυπουργό Eλ. Bενιζέλο την πρόταση διερεύνησης των αρχείων της Bενετίας με στόχο τον εντοπισμό υλικού που αφορούσε την Kρήτη. Πρότεινε, μάλιστα, μεταξύ άλλων, την αποστολή στην πόλη ειδικών επιστημόνων. Η πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα ματαίωσαν κάθε σχέδιο.
Η περίοδος της Φραγκοκρατίας έχει μεγάλη σημασία για ιστορικούς της ελληνικής εθνικιστικής ιστοριογραφικής σχολής, όπως ο Απόστολος Βακαλόπουλος. Η απώλεια της Κωνσταντινούπολης θεωρείται καταλύτης για την απομάκρυνση από τον Ρωμαϊκό αυτοκρατορικό οικουμενισμό, τον προσανατολισμό προς τον εθνικισμό και την εστίαση στις ιστορικές ελληνικές χώρες, ενώ η προτίμηση από συγγραφείς της περιόδου της ονομασίας «Έλληνες» αντί της επικρατούσας έως τότε «Ρωμαίοι» θεωρείται ότι αποδεικνύει τη συνέχεια του συλλογικού αυτοπροσδιορισμού.

Πολιτικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες της Λατινοκρατίας

Η δημιουργία των λατινικών κρατιδίων αποτέλεσε έναν σημαντικό παράγοντα στον πόλεμο κατά του Ισλάμ  και στην παρεχόμενη βοήθεια προς τους Αγίους Τόπους, αλλά και ένα σημαντικό πείραμα για «την κατάκτηση και τον εποικισμό χωρών που διέθεταν πλούσια πολιτιστική κληρονομία»
Η Λατινική κατάκτηση αποτελεί σημαντικό σταθμό για την εξέλιξη του ελληνικού χώρου. O κατακερματισμός της κεντρικής εξουσίας μέσα στον χώρο οδήγησε στη μεγαλύτερη και εντονότερη φεουδαρχοποίηση παντού. Τα κράτη που ίδρυσαν οι Λατίνοι ιδρύθηκαν βάσει φεουδαρχικών προτύπων και όπου ήταν δυνατόν εισήγαγαν δυτικούς θεσμούς.
Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της Λατινικής κατάκτησης ήταν η εδραίωση της οικονομικής παρουσίας και η απαρχή της οικονομικής κυριαρχίας των Ιταλών εμπόρων στον ελλαδικό χώρο. Οι συνθήκες διεξαγωγής του ιταλικού εμπορίου στην ύστερη Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία είναι διαφορετικές, λόγω της άμεσης κυριαρχίας των Βενετών σε ολόκληρες περιοχές του παλαιού Ρωμαϊκού κράτους, δηλαδή δεν τελούσαν υπό τον έλεγχο του Ρωμαϊκού (Βυζαντινού) κράτους.
Το πιο σημαντικό κατάλοιπο της Λατινοκρατίας είναι η ύπαρξη ρωμαιοκαθολικών κοινοτήτων στα Κυκλαδονήσια.

Οι επιπτώσεις της Λατινοκρατίας στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή τέχνη

Στο πρώτο μισό του 13ου αιώνα σημειώνεται ύφεση ποσοτική έργων, χωρίς να παρατηρείται παύση. Η παγίωση της νέας κατάστασης με συνεπαγόμενη την οικονομική και κοινωνική σταθερότητα και με ανοικτές τις επικοινωνίες συνέβαλαν στην προοδευτική αύξηση των διακοσμήσεων. Επίσης δεν έπαιξαν μικρό ρόλο και και όσα συνέβησαν σε εκκλησιαστικό και πολιτικό πεδίο, κυρίως με το εγχείρημα του Μιχαήλ Η΄Παλαιολόγου για την ένωση  των Εκκλησιών στη Σύνοδο της Λυών. Η ανάπτυξη των τεχνών στην διάρκεια της Λατινοκρατίας συνδέεται και με την αυτογνωσία των Ελλήνων, που προσλαμβάνει χαρακτήρα αντίστασης στο λατινικό στοιχείο σε ό,τι αφορά την τήρηση των πατρώων. Αυτή η αντίσταση εκδηλωνόταν στη διακόσμηση των εκκλησιών με τοιχογραφίες, των οποίων η εικονογράφηση συνιστά ομφάλιο λώρο με το βυζαντινό παρελθόν και προβάλει την θρησκευτική ομοψυχία των ελληνικών πληθυσμών των υπό λατινική κατοχή περιοχών. Παρόλα αυτά, η Φραγκική επιρροή κυρίως στην αρχιτεκτονική των σπιτιών της Πελοποννήσου και του μεγαλύτερου μέρους της Στερεάς Ελλάδας είναι ξεκάθαρη, και διακρίνει αυτές τις δύο περιοχές από την Βόρεια Ελλάδα (Μακεδονία, Θεσσαλία, Θράκη και Ήπειρο) στις οποίες επικρατεί η Οθωμανική και Βυζαντινή αρχιτεκτονική. Στη Ενετοκρατούμενη Κρήτη από τον 14ο αιώνα είναι ευρέως διαδεδομένο το σπασμένο οξυκόρυφο τόξο ενώ στις εξωτερικές όψεις τα ανάγλυφα θυρώματα αντιγράφουν τον υστερογοτθικό ρυθμό.Ως προς τη ζωγραφική στην Κρήτη οι επιρροές είναι εικονογραφικές και ύφους, ενδυματολγικές και μόδας
Η λατινική κατοχή  στα Ενετοκρατούμενα Επτάνησα επέδρασε στην αρχιτεκτονική και στην εσωτερική διακόσμηση των ορθόδοξων ναών της περιοχής: αλτάρια, ημίγλυφος Εσταυρωμένος,ικρία, επιτάφιοι.
Η περίοδος της Λατινοκρατίας είναι αυτή κατά την οποία νέες τεχνικές στην παραγωγή ζωγραφικών έργων έρχονται στον λατινοκρατούμενο ελληνικό χώρο. Μια τέτοια είναι του διάτρητου ανθιβόλου. Πρακτική αρκετά διαδεδομένη στα εργαστήρια των Ιταλών Αναγεννησιακών ζωγράφων, που θα φτάσει δια μέσου της Κρήτης στον ελλαδικό χώρο: η μαζική παραγωγή των εικόνων και η λόγω αυτής ανάγκη τυποποίησής τους, αλλά και η καθιέρωση εικονογραφικών θεμάτων που θα αντιγράφονται κατά γράμμα ενισχύουν τη χρήση της τεχνικής αυτής.

Γλωσσικές αλληλεπιδράσεις

Ο κατακερματισμός της Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) αυτοκρατορίας προκάλεσε προβλήματα στην επικοινωνία και οδήγησε σταδιακά στη διάσπαση της Κοινής σε διαλέκτους. Επίσης το κύρος της λόγιας γλώσσας ελαττώθηκε, επειδή οι Φράγκοι χρησιμοποίησαν ως γλώσσα της διοίκησης, στις περιοχές που είχαν κατακτήσει, τη γλώσσα του απλού λαού. Λατινικές δάνειες λέξεις κατέκλυσαν τη γλώσσα: οι ιταλικές λέξεις είναι οι συχνότερες. Οι λέξεις από τις περιφερειακές διαλέκτους της ιταλικής, όπως τα βενετσιάνικα, είναι οι συχνότερες. Ακολουθούν σε συχνότητα οι γαλλικές και τέλος πολύ μικρή διάσπαρτη ποσότητα λέξεων από τα Προβηγκιανά, Καταλανικά, Ισπανικά κ.α. Το λεξιλόγιο του φεουδαρχικού δικαίου και της κατοχής ιδιοκτησίας είναι κυρίως γαλλικό, ενώ το λεξιλόγιο του εμπορίου και της ναυτιλίας ιταλικό.

Τα αποτελέσματα της γλωσσικής επικοινωνίας μεταξύ Ελλήνων και Φράγκων εμφανίζονται σε τοπωνύμια και περιορισμένως σε ανθρωπονύμια. Τα φραγκικά τοπωνύμια  του ελληνικού χώρου συνιστούν την πιο σημαντική γλωσσική επίδραση που άσκησαν οι Φράγκοι: Μπελβεντέρε < Belvedere = Καλλιθέα, Καλοσκόπι. Μαλεβίζι < Malvezino = κακός γείτονας. Φράγκικης προέλευσης είναι τα βαφτιστικά Ανέζα (Agnes), Aμαλία (Amalie), Φλόρα (Flora), Μαργαρίτα (Margheritte), Λοΐζος (Loys), Στίνης (Estienne, Etienne). Επίσης λέξεις όπως αμαντίζω < amendrer = βελτιώνω, ασεντζίζω < assiger = πολιορκώ, ρόι, ρήγας < roy = βασιλιάς, ροΐνα, ρήγαινα < reine είναι γαλλικής προέλευσης.

Πολλές λατινικές λέξεις, κυρίως στρατιωτικοί όροι και όροι φεουδαρχικού δικαίου, ριζώνουν στην Ελληνική γλώσσα μετά και από φωνητικές αλλαγές και σημασιολογικές εξειδικεύσεις όπως : φουσσάτο < fossatum castrum ή πρίγκηπας < princeps.

Επιδράσεις έχουμε και στα βαπτιστικά ονόματα: Ιερώνυμος, Βαλεντίνος, Γάσπαρης, Γερώνυμος, Λοΐζος, Μπατής, Πασχάλης και Φενδερίκος.

Η Λατινική κατοχή ως παράγοντας ανάπτυξης της ελληνικής εθνικής συνείδησης

Η Λατινική κατοχή υπήρξε δυναμικός συντελεστής προς στην κατεύθυνση για την περαιτέρω ανάπτυξη της ελληνικής εθνικής συνείδησης, που μέχρι τότε ήταν δυσδιάκριτη μέσα στα πλαίσια της πολυεθνικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας. Πολλοί συγγραφείς αναγνωρίζουν ως αφετηρία του νέου Ελληνισμού την αρχή του 13ου αιώνα και ειδικά το έτος της Α΄ Άλωσης, το 1204. Τότε εντοπίζουν μιαν αφύπνιση του ελληνικού στοιχείου και μιαν ανάπτυξη του πατριωτισμού του.Έτσι οι Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, Κωνσταντίνος Άμαντος, Ιωάννης Βογιατζίδης και μέχρι τους νεώτερους, όπως ο Απόστολος Βακαλόπουλος δέχονται ως συμβατική αφετηρία του Νέου Ελληνισμού το 1204 και την έναρξη της περιόδου της Λατινοκρατίας.