Ανθρώπινα δικαιώματα στην Κίνα

Η υπόθεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ήρθε για πρώτη φορά στο προσκήνιο με τη διαμαρτυρία στην πλατεία Τιεν Αν Μεν το 1989. Πολλές πηγές, συμπεριλαμβανομένης της ετήσιας έκθεσης του Αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα, καθώς και έρευνες άλλων οργανισμών, όπως η Διεθνής Αμνηστεία και το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, έχουν τεκμηριώσει τις καταχρήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παραβίαση των διεθνώς αναγνωρισμένων κανονισμών. 
Η κυβέρνηση της Κίνας υποστηρίζει ότι στην αντίληψη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να περιλαμβάνεται το οικονομικό επίπεδο διαβίωσης καθώς και μέτρα για την υγεία και την οικονομική ευημερία, και σημειώνει πως παρατηρείται πρόοδος σε αυτόν τον τομέα.
Τα αμφιλεγόμενα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα περιλαμβάνουν τη θανατική ποινή, την "πολιτική του ενός παιδιού", και την πολιτική τακτική προς το Θιβέτ.
Κανένα πρόβλημα στις σχέσεις μεταξύ Κίνας και Δύσης τις τελευταίες δεκαετίες δεν έχει προκαλέσει τόσο πολύ πάθος όσο τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στην πραγματικότητα, διακυβέβονται πολλά περισσότερα από τις ηθικές αξίες και το εθνικό αίσθημα. Για πολλούς Δυτικούς, η Κινεζική κυβέρνηση είναι τελείως αναξιόπιστη σε όλα τα θέματα επειδή είναι αντιδημοκρατική. Για το Πεκίνο, η πίεση των Δυτικών σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα φαίνεται σχεδιασμένη για να νομιμοποιήσει τις επιδιώξεις τους, και η απειλή αυτή κρέμεται πάνω από θέματα που μπορούν να θεωρηθούν ως "φυσιολογικές" διαμάχες όπως το εμπόριο και οι πωλήσεις όπλων.

Πολιτική ελευθερία

Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας είναι γνωστή για τη μη ανοχή της προς κάθε οργανωμένη κίνηση διαφωνίας απέναντι στην κυβέρνηση. Οι διαφωνούντες συχνά συλλαμβάνονται και φυλακίζονται για μακρά χρονικά διαστήματα και χωρίς δίκη. Ένας από τους πιο διάσημους διαφωνούντες είναι ο Zhang Zhixin, ο οποίος είναι γνωστός για την αντίστασή του ενάντια στην ακροαριστερά. Περιστατικά βασανισμών και εξαναγκασμού σε ομολογία ή εργασία έχουν αρκετές φορές αναφερθεί. Οι ελευθερίες συγκέντρωσης και οργάνωσης είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Το τελευταίο οργανωμένο κίνημα για πολιτική ελευθερία κατέληξε στην Σφαγή της πλατείας Τιεν Αν Μεν το 1989. Ο αριθμός των θυμάτων υπολογίζεται από 200 έως 10.000, ανάλογα με τις πηγές.
Οι πολιτικές μεταρρυθμίσεις για μεγαλύτερη διαφάνεια στην πληροφόρηση και ενδυνάμωση των δημοκρατικών δικαιωμάτων των πολιτών είναι καθ' οδόν. Η κινεζική κυβέρνηση ξεκίνησε να διεξάγει εκλογές σε χωριά το 1988, για να βοηθήσει στη διατήρηση της κοινωνικής και πολιτικής τάξης στα πλαίσια των ταχέων οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Σήμερα, εκλογές διεξάγονται σε περίπου 650.000 χωριά σε όλη την Κίνα, καλύπτοντας το 75% του πληθυσμού των 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων." Το 2008, η Shenzhen, η πόλη με το υψηλότερο κατά κεφαλή ΑΕΠ στην Κίνα, επιλέχθηκε για πειραματισμό. Παραπάνω από το 70% των κυβερνητικών αξιωματούχων σε επίπεδο περιφέρειας θα είναι αιρετοί.

Πολιτική του ενός παιδιού

Η πολιτική του οικογενειακού προγραμματισμού που εφαρμόζεται στην Κίνα, γνωστότερη ως "πολιτική του ενός παιδιού" τέθηκε σε εφαρμογή από την κινεζική κυβέρνηση με στόχο την άμβλυνση του φαινομένου του υπερπληθυσμού. Οι κριτικοί της πολιτικής αυτής, υποστηρίζουν πως είναι αναποτελεσματική και ηθικά αποδοκιμαστέα. Υποστηρίζουν ακόμα πως συμβάλλει στην αύξηση των αμβλώσεων και βρεφοκτονιών, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την εγκατάλειψη βρεφών και τις επιλεκτικές αμβλωσεις. Τέτοια φαινόμενα είναι αρκετά συχνά σε κάποιες περιοχές της χώρας, παρόλο που είναι παράνομα και τιμωρήσιμα με χρηματικά πρόστιμα και φυλάκιση. Η πολιτική αυτή θεωρείται το κύριο αίτιο της φυλετικής ανισορροπίας που παρουσιάζεται στην Κίνα. Σε κάθε 100 κορίτσια, αντιστοιχούν 118 αγόρια. Εξαναγκαστικές αμβλώσεις και στειρώσεις έχουν επίσης αναφερθεί.
Άλλο επιχείρημα όσων αντιτίθενται στην πολιτική, είναι πως δεν είναι αρκετά αποτελεσματική για να δικαιολογεί το υψηλό της κόστος και πως η σημαντική μείωση της γονιμότητας στην Κίνα ξεκίνησε πριν από την εφαρμογή της πολιτικής το 1979, για ανεξήγητους λόγους. Η πολιτική φαίνεται πως είχε μικρή αποτελεσματικότητα στις αγροτικές περιοχές (όπου και κατοικεί το 80% του πληθυσμού), καθώς ο ρυθμός των γεννήσεων εκεί δεν έπεσε ποτέ κάτω από 2,5 παιδιά ανά γυναίκα. Παρόλα αυτά, η κινεζική κυβέρνηση και άλλοι εκτιμούν πως τουλάχιστον 250 εκατομμύρια γεννήσεις έχουν αποφευχθεί, λόγω της πολιτικής.
Το 2002, οι νόμοι που σχετίζονταν με την πολιτική του ενός παιδιού τροποποιήθηκαν ώστε να επιτραπεί στις εθνικές μειονότητες και στους Κινέζους που κατοικούν σε αγροτικές περιοχές να αποκτήσουν παραπάνω από ένα παιδί. Η πολιτική γενικά δεν επιβλήθηκε στις περιοχές αυτές ακόμα και τα προηγούμενα χρόνια. Η πολιτική επίσης χαλάρωσε και στις αστικές περιοχές επιτρέποντας στους ανθρώπους που είναι μοναχοπαίδια να αποχτήσουν δύο παιδιά.
Πλέον, από τις αρχές του 2016 επιτρέπεται στα ζευγάρια να αποκτούν δύο παιδιά. Στη νομοθετική αυτή μεταβολή αποδίδεται εν πολλοίς η αύξηση των γεννήσεων στην Κίνα το 2016 κατά ποσοστό 7,9% έναντι του προηγούμενου έτους.

Θανατική ποινή

Σύμφωνα με τη Γενική Γραμματεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, από το 1994 μέχρι το 1999 η Κίνα κατετάχθη έβδομη στις εκτελέσεις ανά άτομο, πίσω από τη Σινγκαπούρη, τη Σαουδική Αραβία, τη Λευκορωσία, τη Σιέρα Λεόνε, την Κιργιζία, και την Ιορδανία. Η Διεθνής Αμνηστεία υποστηρίζει πως οι εκτελέσεις είναι περισσότερες από όσες περιλαμβάνονται στα επίσημα στοιχεία, ενώ τα στατιστικά στην Κίνα θεωρούνται κρατικά μυστικά. Αναφέρει επίσης, πως σύμφωνα με κάποιες αναφορές, το 2005 εκτελέστηκαν 3.400 άνθρωποι. Το Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, ένα μέλος του Εθνικού Λαϊκού Κοινοβουλίου ανακοίνωσε πως κάθε χρόνο στην Κίνα εκτελούνται 10.000 άνθρωποι.
 
Συνολικά, 68 εγκλήματα τιμωρούνται με θάνατο. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται και μη βίαια, οικονομικά εγκλήματα, όπως η υπεξαίρεση και η φοροδιαφυγή. Η αντιφατική, και ορισμένες φορές διεφθαρμένη φύση του νομικού συστήματος της Κίνας εγείρει ερωτήματα για τη δίκαιη εφαρμογή της θανατικής ποινής.
Οι εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστείας αναφέρουν πως, τα τελευταία χρόνια, η Κίνα έχει τον υψηλότερο αριθμό εκτελέσεων από κάθε άλλη χώρα. Το 2005, έφτασε στην κορυφή της λίστας με 1.770 εκτελέσεις. Τα στοιχεία του 2006 και του 2007 κάνουν λόγο για 1.010 και 470 εκτελέσεις αντίστοιχα. Τον Ιανουάριο του 2007 τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Κίνας ανακοίνωσαν πως σε όλες τις περιπτώσεις θανατικής ποινής θα ασκήται έφεση στο Ανώτατο Λαϊκό Δικαστήριο. Από το 1983, το ανώτατο δικαστήριο της Κίνας δεν εξέταζε όλες τις υποθέσεις. Ως επακόλουθο των αλλαγών αυτών, στα στοιχεία του 2007 παρατηρείται μία σημαντική μείωση των εκτελέσεων, με μόνο 470 καταγεγραμμένες. Οι αναλυτές της Διεθνούς Αμνηστείας όμως, υποστηρίζουν πως αυτή η μείωση είναι προσωρινή καθώς τα στοιχεία περιλαμβάνουν μόνο τις επιβεβαιωμένες εκτελέσεις.

Εθνικές μειονότητες

Στην Κίνα υπάρχουν 55 αναγνωρισμένες εθνικές μειονότητες. Το άρθρο 4 του Κινεζικού Συντάγματος αναφέρει: "Όλες οι εθνικότητες στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας είναι ισότιμες". Η κυβέρνηση έχει κάνει προσπάθειες για να βελτιωθεί η εθνική εκπαίδευση και να αυξηθεί η εθνική αντιπροσώπευση στις τοπικές κυβερνήσεις.
Μερικές πολιτικές προκαλούν αντίστροφο ρατσισμό. Έτσι, οι Κινέζοι Χαν ή ακόμα και εθνικές μειονότητες από άλλες περιοχές συχνά αντιμετωπίζονται ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
Για να επιτευχθεί η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των εθνικών μειονοτήτων προωθούνται προνομιακές πολιτικές (π.χ. θετική δράση) όπως και προνομιακές προσλήψεις, πολιτικοί διορισμοί και επιχειρηματικά δάνεια. Τα πανεπιστήμια δεσμεύουν κάποιες θέσεις για τις εθνικές μειονότητες, ανεξάρτητα από το βαθμό εισαγωγής. Οι εθνικές μειονότητες εξαιρούνται επίσης από την πολιτική του ενός παιδιού, η οποία δεσμεύει τους Κινέζους Χαν.
Η κυβέρνηση όμως είναι σκληρή απέναντι σε όσους ζητούν ανεξαρτησία ή πολιτική αυτονομία, και κυρίως με τους Θιβετιανούς και τους Ουιγούρους στις αγροτικές επαρχίες, στα δυτικά της Κίνας. Μερικές ομάδες έχουν χρησιμοποιήσει την τρομοκρατία για να προωθήσουν τους σκοπούς τους.
Πέντε Κινέζοι Ουιγούροι κρατούμενοι στην αμερικανική στρατιωτική βάση του Γκουαντάναμο στην Κούβα απελευθερώθηκαν τον Ιούνιο του 2007, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες αρνήθηκαν να τους απελάσουν στην Κίνα εξαιτίας της "αντιμετώπισης της μειονότητας των Ουιγούρων στο παρελθον".

Θιβέτ

Το 1951, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Κίνας εισέβαλλε στο Θιβέτ. Μετά την αποτυχημένη εξέγερση του 1959, ο Δαλάι Λάμα φυγάδευτηκε στην Ινδία. Το 1991 ισχυρίστηκε πως οι Κινέζοι άποικοι στο Θιβέτ δημιουργούν ένα "Κινεζικό Απαρτχάιντ":
Οι νέοι Κινέζοι άποικοι έχουν δημιουργήσει μία εναλλασσόμενη κοινωνία: ένα κινεζικό απαρτχάιντ το οποίο, μέσω της άρνησης ίσων κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων στην ίδια μας τη γη, προσπαθεί να μας καταβάλλει και να μας απορροφήσει.
Σε μία συλλογή ομιλιών του, που εκδόθηκε στην Ινδία το 1998, ο Δαλάι Λάμα έκανε ξανά λόγο για "κινεζικό απαρτχάιντ", μέσω της άρνησης ίσων κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων για τους Θιβετιανούς. Υποστήριξε πως τα ανθρώπινα δικαιώματα των Θιβετιανών παραβιάζονται μέσω διακρίσεων, σε εφαρμογή μιας πολιτικής που οι Κινέζοι αποκαλούν "διαχωρισμός και αφομοίωση". 
Σύμφωνα με τον αμερικανικό οργανισμό Heritage Foundation:
Αν το ζήτημα της εθνκικής κυριαρχίας του Θιβέτ είναι ζοφερό, οι απορίες για την αντιμετώπιση των Θιβετιανών είναι ξεκάθαρες. Μετά την εισβολή τους στο Θιβέτ το 1950, οι Κινέζοι κομμουνιστές σκότωσαν πάνω από ένα εκατομμύριο Θιβετιανούς, κατέστρεψαν περισσότερα από 6.000 μοναστήρια, και μετέτρεψαν τη βορειοανατολική επαρχία, την Amdo, σε ένα γκούλαγκ που στεγάζει σύμφωνα με εκτιμήσεις έως και δέκα εκατομμύρια ανθρώπους. 250.000 Κινεζικά στρατεύματα παραμένουν σταθμευμένα στο Θιβέτ. Επίσης, περίπου 7,5 εκατομμύρια Κινέζοι έχουν ανταποκριθεί στα κίνητρα της κυβέρνησης για αποικισμό του Θιβέτ, ξεπερνώντας τους 6 εκατομμύρια Θιβετιανούς. Εξαιτίας του, όπως έχει οριστεί, κινεζικού απαρτχάιντ, οι Θιβετιανοί έχουν σήμερα χαμηλότερο προσδόκιμο ζωής, ποσοστό αλφαβητισμού, και κατα κεφαλή εισόδημα από τους Κινέζους αποίκους του Θιβέτ.
Το 2001, εκπρόσωποι ομάδων των εξόριστων Θιβετιανών κατάφεραν να πάρουν διαπίστευση για συμμετοχή σε μία συνάντηση μη κυβερνητικών οργανώσεων, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Στις 29 Αυγούστου, ο επί κεφαλής του Θιβετιανού συνασπισμού, Jampal Chosang, ανέφερε πως η Κίνα δημιούργησε "μία νέα μορφή απαρτχάιντ" στο Θιβέτ επειδή "η θιβετιανή κουλτούρα, θρησκεία, και εθνική ταυτότητα θεωρούνται ως απειλή" από την Κίνα. Η Θιβετιανή Κοινότητα του Ηνωμένου Βασιλείου κάλεσε τη βρετανική κυβέρνηση να "καταδικάσει το καθεστώς απαρτχάιντ στο Θιβέτ που αντιμετωπίζει τους Θιβετιανούς ως μειονότητα στη δική τους γη, και που τους φέρνει αντιμέτωπους με διακρίσεις στη χρήση της γλώσσας τους, στην εκπαίδευση, στην άσκηση της θρησκείας τους, και στην αγορά εργασίας"

Νταρφούρ

Ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν επικρίνει την Κίνα για τις σχέσεις υποστήριξης με την κυβέρνηση του Σουδάν η οποία διαπράττει γενοκτονία στο Νταρφούρ. Η Κίνα είναι ο σημαντικότερος οικονομικός εταίρος  του Σουδάν, αφού εκεί εξάγεται το 40% της παραγωγής πετρελαίου, ενώ το Σουδάν εισάγει οπλισμό. Η Κίνα έχει απειλήσει να ασκήσει βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για να μπλοκάρει τις ειρηνευτικές του πρωτοβουλίες στην περιοχή του Νταρφούρ. 
Η Κίνα απαντά σε αυτή την κριτική υποστηρίζοντας πως "Καθώς το θέμα στο Νταρφούρ δεν είναι εσωτερική υπόθεση της Κίνας, η σύνδεση αυτών των δύο είναι εντελώς αδικαιολόγητη, ανεύθυνη και άδικη".
Τον Ιούλιο του 2008 το BBC μετέδωσε πως η Κίνα εκπαιδεύει πιλότους μαχητικών αεροσκαφών και πουλάει στρατιωτικά οχήματα στο Σουδάν παραβιάζοντας έτσι την επιβολή εμπάργκο όπλων του 2006.