Η Αγία Γραφή-Μετάφραση Νέου Κόσμου

Ιστορικό της Μετάφρασης

Οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, αναγνωρίζοντας το πολύτιμο έργο πολλών ετερόδοξών τους λογίων, χρησιμοποιούν στα έντυπα και στη μελέτη τους δεκάδες αναγνωρισμένες μεταφράσεις από όλο το φάσμα του χριστιανικού κόσμου, και μάλιστα κάποιες από αυτές τις εξέδωσαν και τις προώθησαν μέσω της Εταιρίας Σκοπιά. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, οι περισσότεροι Μάρτυρες του Ιεχωβά γαλουχήθηκαν πνευματικά κυρίως με τη Νεοελληνική Μετάφραση (περ. 1850) του αρχιμανδρίτη Νεoφύτου Βάμβα, αλλά και με την Καινή Διαθήκη των Τεσσάρων Καθηγητών (1967) της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Εντούτοις, επειδή α) έχει σημειωθεί πρόοδος στην ανεύρεση παλαιών χειρογράφων που βελτιώνουν την εικόνα για το γνήσιο κείμενο της Γραφής, β) έχει αυξηθεί η κατανόηση γύρω από τις βιβλικές γλώσσες και γ) όπως είναι φυσιολογικό, οι σύγχρονες γλώσσες συνεχίζουν να εξελίσσονται, η μετάφραση της Βίβλου δεν παύει να αποτελεί ανάγκη. Επιπρόσθετα, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά θεώρησαν ότι οι υπάρχουσες μεταφράσεις της Βίβλου, σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό, είναι επηρεασμένες από θρησκευτικές παραδόσεις όπως αυτές διαμορφώθηκαν αρκετά μετά την ολοκλήρωση της συγγραφής της Αγίας Γραφής. Το πιο χαρακτηριστικό έρεισμα αυτής της θεώρησης είναι το ότι οι περισσότερες μεταφράσεις δεν αναφέρουν καθόλου το προσωπικό όνομα του Θεού, δηλαδή Ιεχωβά ή Γιαχβέ, το οποίο τεκμηριωμένα απαντά περίπου 7.000 φορές στα αρχαία κείμενα της Γραφής. Όλοι αυτοί οι λόγοι ώθησαν τον τότε πρόεδρο της Εταιρίας Σκοπιά Νάθαν Νορ να αναθέσει σε μια επιτροπή την εκπόνηση μιας νέας μετάφρασης της Αγίας Γραφής.
Πρώτα άρχισαν οι εργασίες για τη μετάφραση των Χριστιανικών Ελληνικών Γραφών (Καινή Διαθήκη) στα Αγγλικά, οι οποίες διήρκεσαν από τον Δεκέμβριο του 1947 μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1949. Η μετάφραση αυτή εκδόθηκε το 1950, ενώ ταυτόχρονα είχαν αρχίσει οι εργασίες για την απόδοση των Εβραϊκών Γραφών (Παλαιά Διαθήκη) στα Αγγλικά. Αυτές αρχικά κυκλοφόρησαν τμηματικά, αλλά το 1960 παρουσιάστηκε η μονότομη έκδοση όλου του έργου.
Έκτοτε η εργασία στράφηκε προς μια νέα κατεύθυνση, τη διάδοση της μετάφρασης σε γλώσσες πέραν της Αγγλικής. Οι υπόλοιπες, όμως, μεταφράσεις ήταν αδύνατο να γίνουν απευθείας από τα αρχαία κείμενα, αλλά αντιθέτως επρόκειτο να βασιστούν στην πρότυπη αγγλική μετάφραση. Ωστόσο, προς αποφυγή των αναμενόμενων προβλημάτων που φέρνει η «μετάφραση της μετάφρασης», έγινε μέριμνα προκειμένου οι μεταφραστές των άλλων γλωσσών να εφοδιαστούν με κατάλληλα εργαλεία που θα τους επέτρεπαν να συμβουλεύονται τα αρχαία κείμενα, ώστε να κάνουν προσαρμογές σύμφωνα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες των δικών τους γλωσσών. Αυτή η τακτική ακολουθήθηκε και στη νεοελληνική έκδοση της ΜΝΚ, η οποία κυκλοφόρησε ολόκληρη το 1997.
Ταυτόχρονα με αυτό το έργο έγιναν ορισμένες αναθεωρήσεις στην αγγλική ΜΝΚ, με τελευταία αυτή του 1984, αναθεωρήσεις οι οποίες λήφθηκαν υπόψη στις μετέπειτα εκδόσεις σε άλλες γλώσσες. Επίσης, το 1969 και το 1985 κυκλοφόρησαν οι Χριστιανικές Γραφές (Καινή Διαθήκη) σε διάστιχη έκδοση (παραβολή αρχαίου κειμένου με κατά λέξη μετάφραση) για τους πιο απαιτητικούς μελετητές.
Στο πλαίσιο της προσπάθειας να γίνει διαθέσιμη σε ανθρώπους με προβλήματα ανάγνωσης, η MNK κυκλοφόρησε σε τετράτομη έκδοση με πολύ μεγάλα γράμματα, στο σύστημα Μπράιγ (για τυφλούς), σε κασέτες και CD. Για τους χρήστες των ηλεκτρονικών υπολογιστών κυκλοφόρησε αρχικά σε δισκέτες και πρόσφατα σε CD-ROM και στο ίντερνετ στα Αγγλικά, τα Γερμανικά, τα Γαλλικά και άλλες γλώσσες.
Κατά την ετήσια συνεδρίαση της Εταιρίας Σκοπιά στις 5 Οκτωβρίου 2013, ανακοινώθηκε η κυκλοφορία μιας σημαντικά αναθεωρημένης έκδοσης της αγγλικής μετάφρασης. Η εταιρία κυκλοφόρησε επίσης μια ηλεκτρονική εφαρμογή της νέας έκδοσης. Από τότε, η αναθεωρημένη έκδοση έχει κυκλοφορήσει και σε άλλες γλώσσες. Στις 21 Οκτωβρίου 2017 εκδόθηκε και στα ελληνικά.

Χαρακτηριστικά των Εκδόσεων της Μετάφρασης

Στην τελευταία έκδοση της ΜΝΚ (1984) υπάρχουν 125.000 παραπομπές που έχουν στόχο τη διασταύρωση σχετιζόμενων εδαφίων. Επιπλέον, στις κεφαλίδες των σελίδων υπάρχουν τίτλοι που βοηθούν τους αναγνώστες να εντοπίζουν το σημείο της Γραφής όπου βρίσκονται. Στο τέλος υπάρχει παράρτημα το οποίο τεκμηριώνει μερικές από τις μεταφραστικές επιλογές της ΜΝΚ, επίσης συντετμημένο ταμείο λέξεων, ένας κατάλογος από θρησκευτικά θέματα με αντίστοιχες βιβλικές παραπομπές και, τέλος, μερικοί χάρτες. Στις εκδόσεις της ΜΝΚ με το αρχαίο ελληνικό κείμενο (The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures [Διάστιχη Μετάφραση της Βασιλείας των Ελληνικών Γραφών]) καθώς και σε αυτή με το κριτικό υπόμνημα (Μετάφραση Νέου Κόσμου με Υποσημειώσεις) το παράρτημα είναι πιο εκτεταμένο.
Το κριτικό υπόμνημα της Μετάφρασης Νέου Κόσμου με Υποσημειώσεις (1984) περιέχει 11.000 περίπου υποσημειώσεις που παρέχουν πληροφορίες για εναλλακτικές εκδοχές μετάφρασης. Επίσης, αναφέρουν τις κατά λέξη αποδόσεις του αρχαίου κειμένου όταν στο σώμα της μετάφρασης υπάρχει ελεύθερη απόδοση, επισημαίνουν ενδιαφέρουσες γλωσσικές πληροφορίες για το αρχαίο κείμενο και, τέλος, παρουσιάζουν συγκρίσεις ανάμεσα στα αρχαία κείμενα, ιδίως στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν αμφιβολίες για την πατρότητα μιας λέξης ή φράσης του κριτικού κειμένου. Παραδείγματος χάρη, παρ’ όλο που η μετάφραση των Εβραϊκών Γραφών στηρίζεται στο επεξεργασμένο μασοριτικό κείμενο, με τις υποσημειώσεις καθίσταται δυνατή η πληροφόρηση για σημαντικές διαφορές αυτού του κειμένου με τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα.

Κριτική για τη Μετάφραση Νέου Κόσμου

Εκτεταμένες κριτικές και σχόλια έχουν γίνει για την αγγλική ΜΝΚ, η οποία, κατά το HarperCollins Bible Dictionary (Βιβλικό Λεξικό εκδόσεων Χάρπερ Κόλινς), συγκαταλέγεται στις κύριες αγγλικές μεταφράσεις της Γραφής του δεύτερου ημίσεως του 20ού αιώνα. Οι κριτικές για τη ΜΝΚ είναι σε ορισμένες περιπτώσεις αντιφατικές.
Στη Νέα Καθολική Εγκυκλοπαίδεια το κριτικό υπόμνημα της Μετάφρασης Νέου Κόσμου με Υποσημειώσεις (1984) αποκαλείται «εντυπωσιακό». Το έργο χαρακτηρίζεται εν γένει ως «έξοχο, εκτός των περιπτώσεων που η επιστημονική γνώση έρχεται σε σύγκρουση με τα αποδεκτά δόγματα του κινήματος», και στη συνέχεια η εκγυκλοπαίδεια αναφέρει συγκεκριμένα τις 237 περιπτώσεις εισαγωγής του ονόματος Ιεχωβά στην ΚΔ καθώς και τις αποδόσεις στα εδάφια Ματθαίος 26:26 και Κολοσσαείς 1:16-17. Σε δύο κριτικές του για τη Μετάφραση των Χριστιανικών Γραφών (1950), ο καινοδιαθηκολόγος Μπρους Μέτζερ επίσης κατέκρινε ως αβάσιμη τη χρήση του ονόματος Ιεχωβά στην ΚΔ καθώς και θεολογικά απαράδεκτες τις αποδόσεις των εδαφίων Ιωάννης 1:1, Λουκάς 23:43 και Κολοσσαείς 1:16-17, αλλά έγραψε πως από το έργο «γενικά κανείς παίρνει μια σχετικά καλή εντύπωση για την επιστημοσύνη των μεταφραστών».
Για την ίδια έκδοση, ο θεολόγος Τσαρλς Φράνσις Πότερ έχει σχολιάσει: «Πέρα από ορισμένες σημασιολογικές εκκεντρικότητες, όπως η απόδοση της λέξης σταυρός ως "πάσσαλος", και τη συχνά αιφνιδιαστική χρήση σχημάτων λόγου της καθομιλουμένης και της δημώδους, οι ανώνυμοι μεταφραστές έχουν ασφαλώς κάνει μετάφραση από τα καλύτερα χειρόγραφα, ελληνικά και εβραϊκά, με λογιοσύνη και οξύνοια». Ο καθηγητής κλασικών σπουδών Τόμας Γουίντερ, σε σχετική κριτική του, επαίνεσε τη Διάστιχη Μετάφραση της Βασιλείας των Χριστιανικών Γραφών ως «ιδιαίτερα χρήσιμη για την άρτια εκμάθηση της κοινής (και της κλασικής) Ελληνικής» και χαρακτήρισε τη μετάφραση ως «πλήρως ενημερωμένη και απαρέγκλιτα ακριβή». Αντιθέτως, ο κληρικός και καθηγητής θεολογίας Γουίλιαμ Μπάρκλεϊ κατέκρινε γενικά το τμήμα της ΚΔ στη ΜΝΚ ως «ηθελημένη διαστρέβλωση της αλήθειας». Διαφορετική άποψη φαίνεται να έχει ο καινοδιαθηκολόγος Έντγκαρ Γκούντσπιντ, ο οποίος, σε επιστολή του που δημοσιεύτηκε στη Σκοπιά, έγραψε για την ΚΔ της ΜΝΚ: «Είμαι […] πολύ ευχαριστημένος με την ελεύθερη, ειλικρινή και ζωντανή μετάφραση. Μπορώ να επιβεβαιώσω ότι επιδεικνύει ένα ευρύ φάσμα σοβαρής γνώσης».
Ο Δρ. Σάμιουελ Χάας, σε κριτική του για τον πρώτο τόμο της Μετάφρασης Νέου Κόσμου των Εβραϊκών Γραφών (1953), δήλωσε ότι «το έργο μαρτυρεί μεγάλη προσπάθεια και περίσκεψη καθώς και αξιόλογη επιστημοσύνη, αλλά δυστυχώς η θρησκευτική προκατάληψη έχει χρωματίσει αρκετά χωρία». Για τον ίδιο τόμο, ο Δρ. Χάρολντ Ρόουλι κατέκρινε συγκεκριμένα το γλωσσικό ιδίωμα του μεταφράσματος ως «ξύλινο» και «σκληρό» και κατέληξε λέγοντας: «Από την αρχή μέχρι το τέλος αυτός ο τόμος αποτελεί ένα λαμπρό παράδειγμα ως προς το πώς η Αγία Γραφή δεν πρέπει να μεταφράζεται». Από την άλλη μεριά, ο Εβραίος ακαδημαϊκός Μπέντζαμιν Κένταρ είπε το 1989: «Στη γλωσσολογική μου έρευνα σε σχέση με την Εβραϊκή Βίβλο και τις μεταφράσεις, συχνά ανατρέχω στην αγγλική έκδοση της που είναι γνωστή ως Μετάφραση Νέου Κόσμου. Όποτε το κάνω αυτό, βρίσκω τον εαυτό μου να πείθεται ξανά και ξανά για το ότι αυτό το έργο αντανακλά μια έντιμη προσπάθεια να κατανοηθεί το κείμενο με τον ακριβέστερο δυνατό τρόπο. [...] Σε καμιά περίπτωση δεν έχω διαπιστώσει ότι η Μετάφραση Νέου Κόσμου, λόγω προκατειλημμένων ιδεών, αλλοιώνει σκόπιμα κάποιο σημείο του κειμένου».
To 2003 o επίκουρος καθηγητής θρησκειολογίας Τζέισον Μπιντούν εξέδωσε μελέτη που περιελάμβανε σημεία της ΚΔ για τα οποία είχε κατακριθεί η ΜΝΚ από θεολογικούς και αντιαιρετικούς κύκλους, όπως το Ιωάννης 1:1 και το Κολοσσαείς 1:15-17. Συγκρίνοντας σε αυτά τα σημεία τις εννιά δημοφιλέστερες βιβλικές μεταφράσεις στα Αγγλικά, κατέληξε στο ότι η ΜΝΚ είναι «ακριβέστερη» (σ. 163) και γενικά αποτελεί «μία από τις πιο ακριβείς μεταφράσεις της ΚΔ που είναι διαθέσιμες στα Αγγλικά» (σ. 169). Ωστόσο, διαφώνησε με τη χρήση του ονόματος Ιεχωβά στην ΚΔ.
Ο εκδότης της ΜΝΚ, δηλαδή η Βιβλική και Φυλλαδική Εταιρία Σκοπιά, έχει υπερασπιστεί τις επιλογές της ΜΝΚ που προκάλεσαν αντιδράσεις λόγω της μεγάλης δογματικής τους σημασίας, όπως τη χρήση του ονόματος Ιεχωβά στην ΚΔ, την απόδοση της λέξης σταυρός «ξύλο βασανισμού» (torture stake), τις αποδόσεις των εδαφίων Ιωάννης 1:1 στα αγγλικά (The Word was a god), Τίτο 2:13, Κολοσσαείς 3:15-17 και άλλα.