Τραμ Θεσσαλονίκης

Ο ιππήλατος τροχιόδρομος

Την πρωτοβουλία για την κατασκευή και λειτουργία του ιππήλατου τραμ είχε ένας δραστήριος κτηματίας, ο Αχμέτ Χαμντί Μπέης (τουρκικά: Ahmet Hamdi Bey), που στη συνέχεια εκλέχθηκε και Δήμαρχος. Η κύρια γραμμή ήταν 5,5 χλμ. και άλλες δύο διακλαδώσεις γύρω στα 4,5 χλμ. . Το τραμ αρχίζει να λειτουργεί στις 8 Μαΐου 1893 ενώ τα επίσημα εγκαίνια γίνονται στις 28 Μαΐου 1893.
Το 1895 η γραμμή θα φτάσει μέχρι το Ντεπώ (Βασιλίσσης Όλγας 231, Νέστορος Τυπά και Μερκουρίου, Στάση ΟΑΣΘ Γέφυρα), όπου και θα μεταφερθούν οι εγκαταστάσεις, η αποθήκη των οχημάτων, οι στάβλοι και τα γραφεία της εταιρείας. Ο σχεδιασμός τους αποδίδεται στον αρχιτέκτονα Πιέτρο Αρριγκόνι (ιταλικά: Pietro Arrigoni).
Οι βασικές γραμμές των ιππηλατών τραμ αφορούσαν τις διαδρομές 1.Αποθήκη - Λευκός Πύργος - Νίκης - Τελωνείον (Πλατεία Ελευθερίας) και 2 Σιδηροδρομικός Σταθμός Ανατολικών Σιδηροδρόμων ή Μπεχτσινάρι - Εγνατία - Λευκός Πύργος - Αποθήκη, υπήρχε η γραμμή σύνδεσης Εγνατίας με Νίκης και η γραμμή Τελωνείου με 26ης Οκτωβρίου.

Η ηλεκτροκίνηση των γραμμών

Στις 14 Απριλίου 1908 ξεκινούν να λειτουργούν τα ηλεκτροκίνητα τραμ. Πρόκειται για τραμ αμερικανικής και βελγικής κατασκευής για 35 επιβάτες το καθένα: 30 οχήματα Westinghouse και 25 οχήματα της Ateliers Métallurgiques, με δύο κινητήρες της ACEC το καθένα.
Στις 16 Απριλίου 1912, η οθωμανική κυβέρνηση υποχρεώνει την Εταιρεία Ηλεκτροφωτισμού να ενοποιηθεί με την Εταιρεία Τροχιοδρόμων, για να δημιουργηθεί η Εταιρίας Τροχιοδρόμων Ηλεκτροφωτισμού Θεσσαλονίκης (Ε.Τ.Η.Θ.). Τα κεφάλαια της Εταιρείας είναι βελγικά και έδρα της οι Βρυξέλλες. Ήδη οι τροχιοδρομικοί έχουν αρχίσει να αναπτύσσουν συνδικαλιστική δράση. Οι κινητοποιήσεις των τροχιοδρομικών στην Θεσσαλονίκη θα αποτελέσουν πρότυπο και για άλλους κλάδους, αφού θα καταφέρουν να εξασφαλίσουν την υλοποίηση πολλών αιτημάτων τους.

Η διακοπή της λειτουργίας

Στις 21 Ιουλίου 1957 εκτελούνται τα τελευταία δρομολόγια των γραμμών Ντεπώ (Αποθήκη)-Χαριλάου-Λεωφόρος Στρατού-Εγνατία-Πλατεία Βαρδαρίου και 25ης Μαρτίου-Χαριλάου, επί κυβερνήσεως Κ. Γ. Καραμανλή που οι γραμμές ξηλώνονται και προκρίνεται η μονοπωλιακή διαχείριση των συγκοινωνιών από τα λεωφορεία του ΟΑΣΘ, χωρίς να δρομολογηθούν τα τρόλεϊ στη θέση των τραμ, όπως έγινε στην Αθήνα.
Το 2020 με την έναρξη λειτουργίας του μετρό, θα υπάρξουν κοινές στάσεις με το παλαιό τραμ επί του άξονα της Εγνατίας στο Βαρδάρι, στη Βενιζέλου (2024), στην Αγία Σοφία και στο Συντριβάνι.

Γραμμές

Το δίκτυο των γραμμών που χρησιμοποίησε τελικά το ηλεκτροκίνητο τραμ δεν ξεπερνά εκείνο του ιππήλατου. Έτσι, οι βασικές γραμμές για αρκετά χρόνια θα παραμείνουν οι εξής: 
α)  Ντεπώ - Βασιλίσσης Όλγας - Λευκός Πύργος - Παραλία - Πλατεία Ελευθερίας 
β)  Ντεπώ - Βασιλίσσης Όλγας - Εθνικής Αμύνης - Εγνατία - Βαρδάρη, που διακλαδωνόταν μετά για Παλαιό Σταθμό ή συνέχιζε για Μπεχτσινάρι.
Γύρω στο 1930 οι γραμμές ήταν:
Ντεπώ-Aνδρούτσου-Βενιζέλου-Τσιμισκή
Νοσοκομείου Χιρς-Σιδηροδρομικού Σταθμού
Νοσοκομείου Χιρς-Κήπου Πριγκίπων
25ης Μαρτίου-Συνοικισμού Χαριλάου
Πλατείας Λευκού Πύργου-Συντριβάνι

Επαναφορά του τραμ στη Θεσσαλονίκη

Από τη δεκαετία του 2000 και μετά, έχουν εκφραστεί αρκετές σκέψεις για την επαναφορά του τραμ στη Θεσσαλονίκη, είτε μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου Υποδομών-Μεταφορών (2011), είτε μέσω της Γενικής Κυκλοφοριακής Μελέτης Θεσσαλονίκης (2000), χωρίς να έχει ξεκαθαριστεί ποιες γραμμές θα πραγματοποιηθούν. Μεγάλες πιθανότητες έχει η υλοποίηση μέσω ΣΔΙΤ. Ορισμένες επίσημες προτάσεις:

Τραμ Νοσταλγίας

Υπάρχει πρόθεση της ΓΑΙΑΟΣΕ σε συνεργασία με κίνηση πολιτών με επικεφαλής τον πρώην ευρωβουλευτή και δημοτικό συμβουλο Θεσσαλονίκης Μιχάλη Τρεμόπουλο, περί συντήρησης των δύο εναπομείναντων συρμών του τραμ στο αμαξοστάσιο του Ντεπώ και ενδεχόμενη ενεργοποίηση τους σε γραμμή νοσταλγικού ενδιαφέροντος, κατά τα πρότυπα του Πέραν Κωνσταντινουπόλεως.