Γρηγόριος ο Δέρκων

Βίος

Ο Γρηγόριος Δέρκων γεννήθηκε πριν από τα μέσα του 18ου αι. στον οικισμό Ζουμπάτα του χωριού Μοίρα της επαρχίας Πατρών. Ο πατέρας του λεγόταν Κανέλλος, η μητέρα του Μαλάμω και ο μόνος αδελφός του Μήτρος. Από τον πατέρα του εστάλη στη Μονή Αγίου Αθανασίου του Φίλια της Επαρχίας Καλαβρύτων, όπου εκάρη μοναχός. Αργότερα μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, όπου φοίτησε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, διακρινόμενος από τότε για την μόρφωσή του. Για την ποικιλία των γνώσεών του και το αυστηρό του ήθος δεν άργησε να γίνει γνωστός σε ευρύ κύκλο λογίων, κληρικών και λαϊκών, ελκύσας την εύνοια και εκτίμηση του Οικουμενικού Πατριάρχου Σωφρονίου Β΄ (1774-1780). Τον Φεβρουάριο του 1777 χειροτονήθηκε από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Σωφρόνιο Β΄ (1774-1780) Μητροπολίτης Λακεδαιμονίας και προσλήφθηκε ως μέλος της Ιεράς Συνόδου. Κατά τη διάρκεια της θητείας του υπήχθη η Αρχιεπισκοπή Δημητσάνης στη Μητρόπολη Λακεδαιμονίας, ενώ προήχθη η Πατριαρχική Εξαρχεία Ζαρνάτας σε Επισκοπή υπαγόμενη στη Μητρόπολη Λακεδαιμονίας. Ο Αμβρόσιος Φραντζής μας πληροφορεί ότι η δράση του Γρηγόριου ήταν ενοχλητική για τους Τούρκους της περιοχής γι' αυτό ο πασάς Σαλλαμπάσης Ναυπλιώτης τον φυλάκισε για εννιά μήνες και ζητούσε στέλνοντας τρεις φορές ταχυδρόμους στην Κωνσταντινούπολη να εκδοθεί φιρμάνι για να αποκεφαλισθεί. Ωστόσο οι οθωμανικές αρχές εξαγοράσθηκαν με το ποσό των τριάντα χιλιάδων γροσίων. Στα μέσα του 1790 ο πασάς της Πελοποννήσου τον προσκάλεσε στην Τριπολιτσά αλλά εκείνος κατόρθωσε να διαφύγει πριν συλληφθεί και υποστεί το μαρτυρικό τέλος του προκατόχου του Ανανίου. Δια μέσου της Ύδρας κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη. Το Νοέμβριο του 1791 αντί του αποθανόντος Μητροπολίτη Βιδύνης εξελέγη διάδοχός του και τον Ιούνιο του 1801 έγινε Μητροπολίτης Δέρκων (οι Δέρκοι της Ανατολικής Θράκης βρίσκονταν κοντά στην Κωνσταντινούπολη). Η εκλογή του αυτή έγινε επί Πατριάρχου Καλλίνικου Ε΄, διαδεχόμενος τον Μακάριο ο οποίος έγινε Μητροπολίτης Εφέσου. Ως Μητροπολίτης Δέρκων, ευθύς αμέσως για τις ποικίλες γνώσεις και την πολύτιμη πείρα του, εκλήθηκε ως Συνοδικός και παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι τον Απρίλιο του 1821, υπό τέσσερις Πατριάρχες, τον Καλλίνικο Ε΄, τον Ιερεμία Δ΄ (1809-1813), τον Κύριλλο ΣΤ΄ (1813-1818) και τον Γρηγόριο Ε΄ (1818-1821). Όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση, στην προοπτική της σύλληψης και θανάτωσης των μελών της Συνόδου του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, κατά τον Σπηλιάδη, ο Γρηγόριος εισηγήθηκε να μεταβούν όλοι οι αρχιερείς στην Πελοπόννησο προκειμένου από εκεί να συνεχίσουν τον αγώνα. Τελικά φυλακίσθηκε με τους Μητροπολίτες Αδριανουπόλεως, Τυρνόβου, Θεσσαλονίκης στη φυλακή, την ονομαζόμενη του Μποστατζήμαση. Στις 3 ή στις 4 Ιουνίου 1821, σύμφωνα με τον Φιλήμωνα, απαγχονίσθηκε μαζί με τους άλλους συγκρατούμενούς του αρχιερείς.

Η προσωπικότητα του Γρηγόριου Δέρκων

Ο Γρηγόριος Δέρκων υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας και είχε βαρύνοντα λόγο στις εργασίες της Συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως. Κατόρθωσε να φέρει σε πέρας δύσκολα και δύσλυτα προβλήματα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η φωτισμένη σκέψη του εβάρυνε πάντοτε επί των σκέψεων και των αποφάσεων της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου. Συγκαταλέγεται μεταξύ των Ιεραρχών εκείνων, οι οποίοι επέδειξαν μεγάλο ζήλο για την ίδρυση σχολείων με σκοπό την εξύψωση του πνευματικού και μορφωτικού επιπέδου της νεολαίας. Ως πνευματικά του τέκνα αναφέρονται οι δύο Πατριάρχες Γρηγόριος ΣΤ΄ και Άνθιμος Ε΄ (1841-1842), ως και ο πολύς κατόπιν Γρηγόριος Παπαφλέσσας. Συνέβαλε πολύ στην αναδιοργάνωση της Μεγάλης του Γένους Σχολής καθώς και στην μετεγκατάστασή της από το Φανάρι στην Ξηροκρήνη. Ο Γρηγόριος μιλούσε την αλβανική, την τουρκική και την γαλλική γλώσσα. Ο Αμβρόσιος Φραντζής μας πληροφορεί πως οι Φαναριώτες τον σέβονταν αν και γνώριζαν την δυσπιστία που τους είχε λόγω της σχέσης τους με τους Τούρκους.

Άγιος

Ο Γρηγόριος Δέρκων έχει ανακηρυχθεί Άγιος από την Ορθόδοξη Εκκλησία και τιμάται στις 3 Ιουνίου.