Παλαιό Ψυχικό

Ονομασία

Το τοπωνύμιο έχει την προέλευσή του από ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου ψυχικός, ψυχικό. Δηλώνει αυτόν που δινεται για την ψυχή ενός πεθαμένου. Το συγκεκριμένο τοπωνύμιο δόθηκε διότι στην περιοχή αυτή άνοιξε κάποιο πηγάδι ένας ιδιοκτήτης κτήματος, προς χάρη των διερχομένων, με σκοπό τη σωτηρία της ψυχής του. Η παράδοση αποδίδει τη δημιουργία αυτού του φρεατίου στην Αγία Φιλοθέη της οποίας κτήματα βρίσκονταν στην περιοχή εκείνη. Η ίδια παράδοση εντοπίζει το «ψυχικό» της Αγίας Φιλοθέης έξω από τη βόρεια μάντρα του Γηροκομείου, δεξιά του δρόμου όπως κατεβαίνουν τα αυτοκίνητα για να βρεθούν στη διασταύρωση Κηφισίας-Κατεχάκη, όπου έχει ανεγερθεί μικρό προσκυνητάρι.

Ιστορία

Η ιστορία του Ψυχικού ανάγεται στα χρόνια της μικρασιατικής καταστροφής και οικοδομήθηκε σε μια τοποθεσία κοντά στα Τουρκοβούνια η οποία ήταν χώρος άσκησης των αξιωματικών του ιππικού. Την εποχή εκείνη η περιοχή θεωρούνταν άγρια και κατοικούνταν από λίγους βοσκούς, τα Τουρκοβούνια δε ήταν από τα Οθωμανικά χρόνια καταφύγιο κλεφτών και συνεπώς η γύρω περιοχή αποφευγόταν από τους περαστικούς. Η βλάστηση περιοριζόταν σε πεύκα και πουρνάρια που κάλυπταν τους λοφίσκους ενώ πιο χαμηλά, στα καλλιεργημένα χωράφια, υπήρχαν ελιές, συκιές και αμυγδαλιές. Η περιοχή από το 1874 περιήλθε κατά καιρούς σε διάφορους ιδιοκτήτες στους οποίους συμπεριλαμβανόταν και η Εταιρεία Epargne Immobiliere.
Το 1908 με το Βασιλικό Διάταγμα 21-01-1908 (ΦΕΚ Α΄ 16/25-01-1908) εγκρίνεται το διάγραμμα ρυμοτομίας Ψυχικού από τον Βασιλέα Γεώργιο Α΄. Ο Γεώργιος Ησαΐας ο οποίος ήταν χημικός, ζωγράφος, μεγαλοβιομήχανος και τότε Υπουργός Συγκοινωνίας και η Αθηναϊκή Εταιρία προς ενίσχυση του Εμπορίου και της Βιομηχανίας δώρησαν το 1923 μεγάλες εκτάσεις γης στην τεχνική εταιρία ΚΕΚΡΩΨ, η οποία ιδρύθηκε το ίδιο έτος. Η εταιρία έχοντας τότε στη κατοχή της ολόκληρη τη περιοχη που αποτελεί σήμερα το Ψυχικό ανέλαβε τη κατασκευή της περιοχής με τη χάραξη, διάνοιξη και κατασκευή των δρόμων, τη μελέτη και κατασκευή των έργων υποδομής, τη διαμόρφωση χώρων αναψυχής και πρασίνου, τη δημιουργία κοινωφελών χώρων, την κατασκευή κοινωφελών έργων και οικοδομημάτων, και την οριοθέτηση οικοπέδων για οικιστική ανάπτυξη. Η κατασκευή του Ψυχικού ξεκίνησε το 1923 ενώ τα τελευταία έργα ολοκληρώθηκαν το 1936. Εκείνη την εποχή, με την αγορά οικοπέδου από την ΚΕΚΡΩΨ, ο ιδιοκτήτης υποχρεούνταν να ανεγείρει κατοικία, μέσα σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Η εταιρία σήμερα ειδικεύεται στη κατασκευή πολυτελών κατοικιών ενώ διατηρεί μέχρι και σήμερα πολλά οικόπεδα και μεγάλες εκτάσεις γης στο Ψυχικό, στα λεγόμενα Τουρκοβούνια και αλλού. Η μακροχρόνια παρουσία της στη περιοχή γίνεται πολλές φορές αισθητή με τη διεξαγωγή δικαστικών διαμαχών με το Δήμο Ψυχικού και με το Ελληνικό Δημόσιο σχετικά με τη κυριότητα εκτάσεων γης στη περιοχή. 
Οι πρώτοι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στο Ψυχικό υπάγονταν διοικητικά στην τότε κοινότητα Χαλανδρίου. Ο οικισμός έγινε κοινότητα το 1929 με πρώτο πρόεδρο τον Εμμανουήλ Τσάκωνα. Το 1982, η Κοινότητα Ψυχικού αναγνωρίζεται ως Δήμος (φτάνει τους 10.000 κατοίκους), ενώ παύει διοικητικά να υφίσταται ως αυτόνομος Δήμος στις 31-12-2010 με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης», και αποτελεί πλέον Κοινότητα του Δήμου Φιλοθέης-Ψυχικού.

Χωροταξία

Η κοινότητα Ψυχικού είναι χτισμένη στα ανατολικά των Τουρκοβουνίων και συνορεύει με τον Δήμο Αθηναίων, αποτελώντας έτσι τη μετάβαση από το Κέντρο της Αθήνας στα Βόρεια Προάστια. Οριοθετείται από την οδό Μουσών στα νότια (στο ύψος της Λ. Κατεχάκη), από τα ακατοίκητα Τουρκοβούνια στα δυτικά, από την οδό Στεφάνου Δέλτα, Κωνσταντινουπόλεως, Μπιζανίου, Ροΐδη, Διαδόχου Παύλου και Δρυάδων στα βόρεια και από τη Λεωφόρο Κηφισίας στα ανατολικά. Εντός της κοινότητας οι δρόμοι είναι κατασκευασμένοι με αυστηρό πολεοδομικό σχέδιο και υπάρχουν 10 πλατείες, καθώς και αρκετά πάρκα.
Η περιοχή εξυπηρετείται από τους σταθμούς του μετρό Πανόρμου και Κατεχάκη, καθώς και από τις λεωφορειακές γραμμές 653, 036, 140 και τις πολλαπλές γραμμές που διέρχονται από τη Λεωφόρο Κηφισίας. Επίσης με τη παράδοση του B' Σταδίου της γραμμής 4 που αναμένεται να γίνει το 2030, η περιοχή θα αποκτήσει πρόσβαση σε 2 ακόμη σταθμούς σε μικρή απόσταση.

Παλαιά Αγορά

Η Παλαιά Αγορά ήταν το κέντρο του Ψυχικού από το 1930 καθώς κάλυπτε τις καθημερινές λειτουργικές ανάγκες των νοικοκυριών και αποτελούσε σημείο συνάθροισης των κατοίκων. Είχε ένα αίθριο και περιβαλλόταν από στοές. Σχεδιάστηκε το 1924 από τον Σωτήριο Μαγιάση. Από τη δεκαετία του 90' δεν αξιοποιείται λόγω νομικών διαμαχών με την εταιρία ΚΕΚΡΩΨ, η οποία διαθέτει μεγάλες εκτάσεις γης στο Ψυχικό το οποίο και έχτισε. Η αγορά του Ψυχικού έχει μεταφερθεί έκτοτε στη Νέα Αγορά, λίγα τετράγωνα πιο πάνω.

Φάρος Ψυχικού

Η περιοχή ονομάστηκε έτσι από έναν φανό κυκλοφορίας οχημάτων που βρισκόταν επί της Λεωφόρου Κηφισίας μέχρι τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Στον φάρο προσέκρουσε αυτοκίνητο και προκλήθηκε θανατηφόρο δυστύχημα το 1933 και έκτοτε δεν επανατοποθετήθηκε. Ο όρος αναφέρεται και στην περιοχή απέναντι από τη Λεωφόρο, η οποία ανήκει στο Νέο Ψυχικό.

Ιερός Ναός Άγιου Δημητρίου

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου βρίσκεται στην Λεωφόρο Δημοκρατίας και είναι αφιερωμένος στον πολιούχο του Ψυχικού, τον Άγιο Δημήτριο. Κτίστηκε από τον μηχανικό Θ. Κυριακίδη σε μελέτη και σχέδια του βυζαντινολόγου Α. Ορλάνδου, μεταξύ του 1929 και του 1930. Ο ρυθμός του είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο και είναι κατασκευασμένος σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής. Με τα χρόνια ο ναός σταδιακά επεκτάθηκε, με το Κωδωνοστάσιο να κατασκευάζεται το 1956, τις δύο υπόστυλες στοές το 1962 και το Παρεκκλήσιο το 1986. Στην αγιογράφηση του ναού συνέβαλαν πολλοί αγιογράφοι όπως ο Ν. Στρατούλης, Δ. Πελεκάσης, Δ. Κάφης, Γ. Μάλαμας, καθώς και οι νεότεροι Κοκκινίδης, ο αρχιμανδρίτης Ρωμανός Φωκάκης, ο Κωτσάκης και ο Παπαδάκης.

Αρχιτεκτονική

Το υψηλό εισοδηματικό επίπεδο των κατοίκων, ο χαμηλός συντελεστής δόμησης, καθώς και ο αυστηρά οικιστικός χαρακτήρας του Ψυχικού, (απαγορεύονται τα γραφεία και τα καταστήματα), δημιούργησαν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε στη περιοχή να κατασκευαστούν και σταδιακά να συγκεντρωθούν πολλές κατοικίες μεγάλου καλλιτεχνικού, ιστορικού και αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος, ξεκινώντας από τα μεσοπολεμικά χρόνια και φτάνοντας μέχρι και σήμερα. Ο χαρακτήρας κηπούπολης της περιοχής και η πολιτική ενάντια στην ανάπτυξη επαγγελματικών δραστηριοτήτων προστάτεψαν τις ιστορικές κατοικίες της συνοικίας από τις μαζικές κατεδαφίσεις και την έλευση των πολυκατοικιών, όπως συνέβη σε πολλές άλλες περιοχές του λεκανοπεδίου τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Στο Ψυχικό σήμερα βρίσκονται 75 διατηρητέα κτίρια (ΦΕΚ 12-4-2000), σε πανελλήνιο επίπεδο μοναδικά δείγματα ρυθμών της αστικής αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα.

Αθλητισμός

Το Ψυχικό αντιπροσωπεύεται στον τομέα του αθλητισμού από την Α.Ε. Ψυχικού. Η Ένωση ιδρύθηκε το 1985 και διατηρεί επαγγελματικό τμήμα καλαθοσφαίρισης ανδρών που αγωνίζεται στην Α2 Εθνική. Εκτός αυτού, διατηρεί τμήματα καλαθοσφαίρισης όλων των ηλικιακών ομάδων, καθώς επίσης και ακαδημίες μίνι ποδοσφαίρου, πετοσφαίρισης, αντισφαίρισης, τάε κβον ντο, στίβου και γυμναστικής.
Επίσης τα πολυάριθμα ιδιωτικά σχολεία που βρίσκονται στο Ψυχικό, όπως το Κολλέγιο Αθηνών, το Κολλέγιο Ψυχικού, το Αρσάκειο και η Σχολή Μωραΐτη όλα τους διαθέτουν αξιοσέβαστες εγκαταστάσεις και προπονητές, με αποτέλεσμα να έχουν πολλές επιτυχίες σε μαθητικές αθλητικές διοργανώσεις.

Εκπαίδευση

Το Ψυχικό ως μια νεόκτιστη περιοχή με καλή φήμη και κοντά στο κέντρο της Αθήνας επιλέχθηκε ως ο τόπος εγκατάστασης ενός σημαντικού αριθμού σχολείων κατά τα μεσοπολεμικά και μεταπολεμικά χρόνια. Στη συνοικία βρίσκονται ορισμένα αξιοσημείωτα εκπαιδευτικά ιδρύματα/σχολεία:

Δημόσια σχολεία

Εκτός αυτών στο Ψυχικό βρίσκονται το 1ο Δημοτικό και το Γενικό Ενιαίο Λύκειο Παλαιού Ψυχικού. Αυτά τα σχολεία θεωρούνται από τα πιο οργανωμένα δημόσια στην Αθήνα και δέχονται αιτήσεις για εγγραφές από όλες τις γειτονικές περιοχές (Νέο Ψυχικό, Γαλάτσι, Κυψέλη).  
Η περιοχή επίσης διαθέτει πλήθος νηπιαγωγείων και παιδικών σταθμών.