Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας

Ενωτική Σύνοδος και Τόμος Αυτοκεφαλίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας προήλθε από την ένωση τριών εκκλησιών που ποίμαιναν ορθοδόξους χριστιανούς της Ουκρανίας μετά από μία ενωτική κληρικολαϊκή συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2018. Η ίδια συνέλευση εξέλεξε ως προκαθήμενο της Εκκλησίας της Ουκρανίας και Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας τον Μητροπολίτη Επιφάνιο. Το διάταγμα για την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας υπογράφηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 5 Ιανουαρίου 2019 και την επομένη, ανήμερα της εορτής των Θεοφανείων, πραγματοποιήθηκε η επίσημη παραλαβή του τόμου της αυτοκεφαλίας, που φιλοτεχνήθηκε στη Μονή Ξενοφώντος του Αγίου Όρους. 
Η ενθρόνιση του προκαθημένου της, Μητροπολίτη Επιφανίου, έγινε στον Καθεδρικό Ναό Αγίας Σοφίας Κιέβου στις 3 Φεβρουαρίου 2019 (ημερομηνία γενεθλίων του) από τον εκπρόσωπο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Μητροπολίτη Γαλλίας Εμμανουήλ, παρουσία του προέδρου της Ουκρανίας. Μέχρι σήμερα η Εκκλησία της Ουκρανίας είναι αναγνωρισμένη μόνο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το ουκρανικό κράτος και την Εκκλησία της Ελλάδος.

Η αναγνώριση από την Εκκλησία της Ελλάδος

Η Εκκλησία της Ελλάδος με εισήγηση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου Β' έδωσε εντολή στις συνοδικές επιτροπές να μελετήσουν από κοινού το θέμα της αναγνώρισης του αυτοκεφάλου της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Συνολικά 21 μητροπολίτες, θεολόγοι και στελέχη της Ιεράς Συνόδου, τα τακτικά μέλη των δυο επιτροπών καθώς και οι αναπληρωματικοί τους, συνεργάστηκαν για τρεις μήνες.
Τα μέλη των επιτροπών δογματικών-νομοκανονικών και διορθοδόξων σχέσεων κατέληξαν σε κοινό πόρισμα προς την Διαρκή Ιερά Σύνοδο, το οποίο τεκμηρίωσε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει το μοναδικό προνόμιο να εκχωρεί αυτοκεφαλία σε εκκλησιαστικές διοικήσεις.
Έτσι, η Ιερά Συνοδος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος στην έκτακτη συνεδρίασή της στις 12 Οκτωβρίου 2019 αποφάσισε την αναγνώριση της νέας εκκλησιαστικής δομής. Συγκεκριμένα, αποφάσισε ότι αναγνωρίζει «το κανονικό δικαίωμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου για την παραχώρηση του Αυτοκεφάλου, καθώς και το προνόμιο του Προκαθημένου της Εκκλησίας της Ελλάδος να χειρισθή περαιτέρω το ζήτημα της αναγνωρίσεως της Εκκλησίας της Ουκρανίας», ενώ επτά Μητροπολίτες εζήτησαν την αναβολή λήψης αποφάσεως.Ωστόσο, διαφορετικές απόψεις εξέφρασαν με γραπτές δηλώσεις τους τόσο ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ, όσο και ο Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ. Σε πολυσέλιδο υπόμνημα που κατέθεσε ο Μητροπολίτης Πειραιώς αναφέρει ότι "οἱ σχετικές ἀποφάσεις εἶναι ΑΚΥΡΕΣ διότι ἐλήφθησαν ὑπό ἀναρμοδίου ὀργάνου καί ὅσα χρόνια καί νά περάσουν θά παραμένουν ΑΚΥΡΕΣ, διότι στήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ δέν ἰσχύει τό De facto ἀλλά μόνο τό De jure". Έκκληση ώστε "να μην φορτωθούμε το βάρος του σχίσματος" απηύθυνε ο Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος
Ταυτόχρονα ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος μίλησε ευθέως για κλίμα εκφοβισμού από την πλευρά της Μόσχας προς τους Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος για να επηρεάσουν την απόφασή τους ενώ ο Μητροπολίτης Γουμενίσσης έγραψε πως η Ρωσική Εκκλησία χαρακτηρίζεται από ηγεμονισμό και επιδεικνύει μόνιμες επεκτατικές πρακτικές.

Στάση άλλων Εκκλησιών

Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία, με απόφαση που απέστειλε στον Οικουμενικό Πατριάρχη ο Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος, γνωστοποίησε ότι δεν προτίθεται να αναγνωρίσει την αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας καθώς ηγούνται "σχισματικές παραφυάδες", ότι δεν προτίθενται να αναγνωρίσουν κανέναν κληρικό της νέας αυτοκέφαλης Εκκλησίας διότι "στερούνται αποστολικής διαδοχής και ιεροσύνης" και ούτε αναγνωρίζουν ως αρχιερέα τον κ. Επιφάνιο . Εξηγώντας τη θέση αυτή, σε συνέντευξή του, ο Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος εξέφρασε παράλληλα τον σεβασμό του στο Οικουμενικού Πατριαρχείο. «Πρέπει να τονίσω πως η Εκκλησία μας δεν έκανε αυτήν την επιλογή εξαιτίας της σλαβικής εγγύτητας μας με την Εκκλησία της Ρωσίας και σίγουρα όχι για πολιτικά ή παρόμοια συμφέροντα, αλλά με γνώμονα την παράδοση της Εκκλησίας και το κανονικό δίκαιο…» είπε στην εφημερίδα «Πολίτικα»  του Βελιγραδίου ο Σέρβος Πατριάρχης υποστηρίζοντας πως «Αν κάποια άλλη τοπική Εκκλησία, η Ρωσική ή οποιαδήποτε άλλη έκανε κάτι παρόμοιο, η αντίδραση μας θα ήταν παρόμοια».
Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας απέστειλε επιστολή στον Οικουμενικό Πατριάρχη και δημοσιοποίησε στις 7 Μαρτίου 2019. Θεωρεί "ανυπόστατες, κενές, στερούμενες της θείας χάριτος και της ενεργείας του Αγίου Πνεύματος" τις χειροτονίες που τέλεσε ο Φιλάρετος Ντενισένκο "όσο χρόνο ήτο καθηρημένος και αναθεματισμένος", μεταξύ αυτών "και του γραμματέως αυτού Σεργκέι Ντουμένκο, νυν Μητροπολίτου Επιφανίου".  Στην επιστολή που υπογράφει ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων Αναστάσιος επισημαίνεται ότι "αντί ειρηνεύσεως και ενότητος των Ορθοδόξων της Ουκρανίας, επαπειλείται ο κίνδυνος διασπάσεως της ενότητος της ανά τον κόσμο Ορθοδοξίας" και "η κατ' Αλβανίαν Αυτοκέφαλος Ορθόδοξος Εκκλησία απευθύνει θερμήν παράκλησιν, όπως το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, αξιοποιών το κατ' εξοχήν προνόμιον του συντονισμού των Ορθοδόξων Εκκλησιών, συγκαλέσει το συντομότερον δυνατόν Πανορθόδοξον Σύναξιν ή Σύνοδον, προκειμένου να προληφθή ο εμφανής κίνδυνος δημιουργίας οδυνηρού Σχίσματος".
Έτερη ορθόδοξη δικαιοδοσία στην Ουκρανία είναι η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας, με αυτόνομο καθεστώς (και όχι αυτοκέφαλο) υπό την εκκλησιαστική ένωση με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Η χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας προκάλεσε την αντίδραση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που γι' αυτό το λόγο αποφάσισε να διακόψει την εκκλησιαστική κοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, σχετικά με τη δικαιοδοσία στην ιστορική Εκκλησία Κιέβου.