Χάραλντ Ε΄ της Νορβηγίας

Γέννηση

Ο Πρίγκιπας Χάραλντ γεννήθηκε στο Κτήμα Σκάουγκουμ και βαφτίστηκε στο Βασιλικό Παρεκκλήσι των Βασιλικών Ανακτόρων στο Όσλο στις 31 Μαρτίου 1937 από τον Επίσκοπο Γιόχαν Λούντε. Αναδοχοί του ήταν: ο παππούς και η γιαγιά από τον πατέρα του Βασιλιάς Χάακον Ζ΄ και Βασίλισσα Μωντ της Νορβηγίας, ο παππούς και η γιαγιά από τη μητέρα του Πρίγκιπας Κάρολος και Πριγκίπισσα Ινγκεμποργκ της Σουηδίας, ο Βασιλιάς Λεοπόλδος Γ΄ του Βελγίου, η Μαρία και ο Βασιλιάς Γεώργιος ΣΤ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου και η Πριγκίπισσα του Στέμματος Ινγκριντ της Δανίας. Οι γονείς του είχαν ήδη δύο κόρες, τις Πριγκίπισσες Ράγκνχιλντ και Aστριντ.

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Το 1940 ολόκληρη η βασιλική οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Όσλο λόγω της Γερμανικής εισβολής. Θεωρήθηκε ασφαλέστερο για την οικογένεια να διαχωριστεί. Ο Βασιλιάς και ο Πρίγκιπας του Στέμματος Oλαφ θα παρέμεναν στη Νορβηγία και η Πριγκίπισσα του Στέμματος θα πήγαινε στη Σουηδία με τα τρία παιδιά. Η δεύτερη έφτασε στη Σουηδία το βράδυ της 10ης Απριλίου, αλλά παρόλο που η Πριγκίπισσα του Στέμματος είχε γεννηθεί στη Σουηδία, αντιμετώπισαν προβλήματα στο συνοριακό σταθμό. Σύμφωνα με την Πριγκίπισσα Aστριντ και άλλους που ήταν παρόντες, έγιναν δεκτοί μόνο όταν ο οδηγός απειλούσε να σπάσει τη συνοριακή πύλη. Μια άλλη διήγηση δεν περιγράφει τόσο δραματικά τη διαφυγή. Ωστόσο όταν ο Βασιλιάς και ο Πρίγκιπας του Στέμματος ρώτησαν το Σουηδό υπουργό Εξωτερικών Κρίστιαν Γκύντερ, αν μπορούσαν να κοιμηθούν μια νύχτα στη Σουηδία χωρίς να κρατηθούν, εκείνος αρνήθηκε.
Ο Χάραλντ πέρασε τις επόμενες μέρες στο Σέλεν πριν μετοικήσει στο σπίτι του Πρίγκιπα Καρλ Μπερναντότ στο Φρέτουνα στις 16 Απριλίου. Στις 26 Απριλίου η ομάδα μετακόμισε στο Ντρότνινγκχολμ της Στοκχόλμης. Ο Βασιλιάς Γουσταύος Ε΄ θεωρείται ότι είχε φιλική σχέση με τους Νορβηγούς φιλοξενούμενους του, αλλά δεν τους επέτρεπε να θέσουν το θέμα του πολέμου στη Νορβηγία. Ωστόσο σημαίνοντες Σουηδοί πολιτικοί, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργού Δικαιοσύνης Βέστμαν, ήθελαν να αποσταλούν στην Νορβηγία η Πριγκίπισσα και ο Πρίγκιπας Χάραλντ, ώστε να μπορεί να ανακηρυχθεί Βασιλιάς από τους Γερμανούς. Οταν ο Βασιλιάς και ο Πρίγκιπας του Στέμματος αναγκάστηκαν να φύγουν από τη Νορβηγία στις 7 Ιουνίου, ένιωθαν ότι η Σουηδία ίσως δεν ήταν το καλύτερο μέρος για την υπόλοιπη οικογένεια και άρχισε να σχεδιάζει να τους πάει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις 17 Αυγούστου η Πριγκίπισσα του Στέμματος και τα παιδιά της έφυγαν για τις Ηνωμένες Πολιτείες από το Πέτσαμο της Φινλανδίας με το μεταφορικό πλοίο του Αμερικανικού Στρατού American Legion.
Ο Χάραλντ και η μητέρα και οι αδελφές του έζησαν στην Ουάσινγκτον κατά τη διάρκεια του πολέμου, ενώ ο πατέρας του, Πρίγκιπας του Στέμματος Oλαφ, και ο παππούς του, ο Βασιλιάς Χάακον, παρέμειναν στο Λονδίνο με τη Νορβηγική εξόριστη κυβέρνηση. Ένα από τα αξιοσημείωτα γεγονότα που θυμάται από εκείνη την εποχή είναι να στέκεται πίσω από το Φραγκλίνο Ρούζβελτ, όταν ορκιζόταν για την τέταρτη θητεία του στη Νότια Πύλη του Λευκού Οίκου το 1945. Αυτές οι παιδικές εμπειρίες αντανακλώνται σε ένα ίχνος αμερικανικής προφοράς όταν μιλάει αγγλικά. Το βιβλίο του Ντόρις Κέρνς Γκούντγουιν Παράξενοι καιροί : Ο Φραγκλίνος και η Έλινορ Ρούζβελτ και το Μέτωπο του [Λευκού] Οίκου στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο περιέχουν μια φωτογραφία του Βασιλιά (τότε Πρίγκιπα) να παίζει με το σκυλί του Φ.Ρ, Φάλα, στη Βόρεια Πρασιά του Λευκού Οίκου το 1944.
Ο Χάραλντ επισκέφθηκε εκπαιδευόμενους Νορβηγούς στρατιωτικούς στις Ηνωμένες Πολιτείες και πραγματοποίησε επίσης επισκέψεις και εκτός αυτών, ταξιδεύοντας βόρεια για να επισκεφθεί το νορβηγικό προσωπικό στη βάση εκπαίδευσης "Μικρή Νορβηγία" στο Οντάριο του Καναδά. Από το 1943 παρακολούθησε το Σχολείο του Λευκού Οίκου. Ο Πρίγκιπας Χάραλντ επέστρεψε στη Νορβηγία με την οικογένειά του στο τέλος του πολέμου το 1945.

Επιστροφή

Το φθινόπωρο του 1945 εγγράφηκε στην τρίτη τάξη του Smestad skole ως το πρώτο μέλος της βασιλικής οικογένειας που θα παρακολουθούσε δημόσιο σχολείο. Το 1954 έχασε τη μητέρα του από καρκίνο. Ο θάνατος της Πριγκίπισσα του Στέμματος ήταν τεράστια απώλεια τόσο για τον ίδιο και την οικογένειά του όσο και για τη Νορβηγία και αργότερα ονόμασε την κόρη του Mάρθα για να τιμήσει της μνήμης της. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1958 θα έχανε την εκ μητρός  γιαγιά του Πριγκίπισσα Πριγκίπισσα Ινγκεμποργκ της Δανίας.

Πρίγκιπας του Στέμματος

Το 1955 αποφοίτησε από την Oslo katedralskole και το φθινόπωρο του ίδιου έτους ο Χάραλντ άρχισε σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Όσλο. Παρακολούθησε αργότερα τη Σχολή Υποψήφιων Αξιωματικών του Ιππικού  στο Tράντουμ και στη συνέχεια  γράφτηκε στη Νορβηγική Στρατιωτική Ακαδημία, από την οποία αποφοίτησε το 1959. Ο Χάραλντ παρακολούθησε το Συμβούλιο του Κράτους για πρώτη φορά στις 27 Σεπτεμβρίου 1957 και ορκίστηκε στο Σύνταγμα Της Νορβηγίας στις 21 Φεβρουαρίου 1958. Την ίδια χρονιά υπηρέτησε επίσης για πρώτη φορά ως αντιβασιλέας κατά την απουσία του Βασιλιά.
Το 1960 ο Χάραλντ εισήλθε στο Κολέγιο Μπάλιολ της Οξφόρδης, όπου σπούδασε ιστορία, οικονομία και πολιτική. Ήταν δεινός κωπηλάτης στα φοιτητικά του χρόνια στην Οξφόρδη και διδάχτηκε κωπηλασία από το συνάδελφο και φίλο του Νικ Μπίβαν, αργότερα κορυφαίο Βρετανό προπονητή κωπηλασίας. Το 1960 πραγματοποίησε επίσης το πρώτο του επίσημο ταξίδι στο εξωτερικό, επισκεπτόμενος τις Ηνωμένες Πολιτείες για την πεντηκοστή επέτειο του Αμερικανικού Σκανδιναβικού Ιδρύματος. Δεινός ιστιοπλόος ο Χάραλντ εκπροσώπησε τη Νορβηγία στην ιστιοπλοϊα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο το 1964, του Μεξικού το 1968 και του Μονάχου το 1972. Ο Πρίγκιπας του Στέμματος ήταν σημαιοφόρος της Νορβηγίας στην εναρκτήρια παρέλαση των Ολυμπιακών Αγώνων του 1964.

Γάμος

Ο Χάραλντ παντρεύτηκε μια κοινή θνητή, τη Σόνια Χάραλντσεν, στον Καθεδρικό του Όσλο στις 29 Αυγούστου 1968. Το ζευγάρι είχε δεσμό για εννέα χρόνια και μπόρεσε να παντρευτεί μόνο όταν ο Χάραλντ έδωσε στον πατέρα του τελεσίγραφο ότι αν δεν του επιτρεπόταν να παντρευτεί τη Σόνια δεν θα να παντρευόταν καθόλου, πράγμα που θα σήμαινε το τέλος της βασιλείας της οικογένειάς του και της Νορβηγικής μοναρχίας, καθώς ο Χάραλντ ήταν ο μοναδικός κληρονόμος του θρόνου. Το ζευγάρι απέκτησε δύο παιδιά, την Πριγκίπισσα Μάρθα Λουίζα και τον Πρίγκιπα Χάακον, διάδοχο του Νορβηγικού θρόνου.

Βασιλεία

Μετά το θάνατο του πατέρα του στις 17 Ιανουαρίου 1991 ο Χάραλντ ανέβηκε αυτόματα στο Νορβηγικό θρόνο. Υπήρξε ο πρώτος γεννημένος στη Νορβηγία μονάρχης μετά το Μάγκνους Ζ', που είχε παραιτηθεί το 1343, ένα χάσμα 648 ετών. Ο Χάραλντ είναι ο έκτος βασιλιάς της Νορβηγίας που φέρει αυτό το όνομα και ο πρώτος μετά από 855 χρόνια. Οι πέντε άλλοι βασιλιάδες που έφεραν το όνομά του είναι ο [[Χάραλντ Χορφάγκρε, ο Χάραλντ Γκράφελντρ, ο Χάραλντ ο Κυανόδους, ο Χάραλντ Σίγκουρντσον και ο Χάραλντ Γκίλλε.Ο Χάραλντ ο Κυανόδους συνήθως δεν αριθμείται αριθμό στον Νορβηγικό κατάλογο βασιλιάδων, επομένως ο Χάραλντ είναι αριθμημένος 'μόνο' ως Χάραλντ Ε΄. Ο Βασιλιάς Χάραλντ αποφάσισε να χρησιμοποιήσει το βασιλικό σύνθημα του παππού του «Alt for Norge» (Ολα για τη Νορβηγία). Ο βασιλιάς επέλεξε επίσης να συνεχίσει την παράδοση της βασιλικής προσφοράς, μια παράδοση που είχε εισαχθεί από τον πατέρα του και καθαγιάσθηκε με τη Βασίλισσα Σόνια στον Καθεδρικό Ναό του Νίδαρος στις 23 Ιουνίου 1991.
Η βασιλεία του Βασιλιά Χάραλντ έχει σημαδευτεί από εκσυγχρονισμό και μεταρρύθμιση της Νορβηγικής βασιλικής οικογένειας. Ο Βασιλιάς έχει συνεργαστεί στενά με τη Βασίλισσα Σόνια και τον Πρίγκιπα του Στέμματος, κάνοντας τη βασιλική αυλή πιο ανοιχτή στο νορβηγικό κοινό και στα νορβηγικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η απόφαση του βασιλιά Χάραλντ να δεχτεί δύο ακόμη κοινούς θνητούς στη βασιλική οικογένεια, την Πριγκίπισσα του Στέμματος Μέτε-Μάριτ και τον Αρι Μπεν, έχει ερμηνευθεί ως σημάδι εκσυγχρονισμού και προσαρμογής.. Υπό την ηγεσία του Βασιλιά Χάραλντ και της Βασίλισσας Σόνιας πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένα έργα ανακαίνισης στο Βασιλικό Κτήμα του Μπίγκντεϊ, στα Βασιλικά Ανάκτορα, στους βασιλικούς στάβλους και στο Οσκαρσαλ (βασιλικό ησυχαστήριο). Τα τελευταία τρία έχουν επίσης ανοίξει για το κοινό και τους τουρίστες . Μαζί με τη Βασίλισσα Σόνια ο βασιλιάς έχει επίσης προσπαθήσει για δεκαετίες να δημιουργήσει στο Όσλο ένα μουσείο-(πρώην ανάκτορο).

Επίσημα και ανεπίσημα καθήκοντα

Ενώ το Σύνταγμα αναθέτει στο Χάραλντ την εκτελεστική εξουσία, δεν είναι πολιτικά υπεύθυνος για την άσκησή της. Αυτό είναι σύμφωνο όχι μόνο με τις διατάξεις του Συντάγματος αλλά με τις συμβάσεις που θεσπίστηκαν μετά την οριστική θέσπιση της κοινοβουλευτικής διακυβέρνησης στη Νορβηγία το 1884. Οι πράξεις του δεν ισχύουν χωρίς την υπογραφή υπογραφής ενός μέλους του Συμβουλίου του Κράτους - συνήθως του Πρωθυπουργού-και οι αποφάσεις του Συμβουλίου του Κράτους υπογράφονται από όλα τα μέλη του. Αν και έχει τυπικά το δικαίωμα του βέτο, κανένας Νορβηγός βασιλιάς δεν το έχει ασκήσει μετά τη διάλυση της ένωσης με τη Σουηδία το 1905.
Ενώ το Σύνταγμα τυπικά αναθέτει στο Χάραλντ το δικαίωμα να διορίζει την κυβέρνηση, στην πράξη η κυβέρνηση πρέπει να διατηρεί την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου. Ο Βασιλιάς ορίζει ως πρωθυπουργό τον επικεφαλής της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Όταν η κοινοβουλευτική κατάσταση είναι ασαφής ο βασιλιάς βασίζεται στη γνώμη του Προέδρου του Κοινοβουλίου και του ήδη πρωθυπουργού. Σε αντίθεση με τους περισσότερους μονάρχες ο Χάραλντ δεν έχει την εξουσία να διαλύσει το Κοινοβούλιο και το Σύνταγμα δεν επιτρέπει πρόωρες εκλογές.
Ο Βασιλιάς συνέρχεται με το Συμβούλιο του Κράτους στα Βασιλικό Παλάτι κάθε Παρασκευή. Έχει επίσης εβδομαδιαίες συναντήσεις με τον Πρωθυπουργό και τον Υπουργό Εξωτερικών. Δέχεται ξένους απεσταλμένους και κηρύσσει επίσημα την έναρξη των εργασιών του κοινοβουλίου τον Οκτώβριο, εκφωνώντας την ομιλία του θρόνου. Ταξιδεύει εκτενώς σε ολόκληρη τη Νορβηγία και πραγματοποιεί επίσημες κρατικές επισκέψεις σε άλλες χώρες, καθώς επίσης και την υποδοχή και φιλοξενία επισκεπτών.
Το 1994 τόσο ο Βασιλιάς όσο και ο Πρίγκιπας του Στέμματος Χάακον συμμετείχαν στην τελετή έναρξης των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του Λιλεχάμερ. Ο Βασιλιάς κήρυξε την έναρξη των Αγώνων ενώ ο Πρίγκιπας έφερε την Ολυμπιακή φλόγα, αποτίοντας φόρο τιμής τόσο στο Βασιλιά και τον παππού του ως Ολυμπιονίκες. Ο Βασιλιάς έχει επίσης εκπροσωπήσει τη Νορβηγία σε τελετές έναρξης Ολυμπιακών Αγώνων, μεταξύ αυτών του Τορίνου και του Πεκίνου. Ωστόσο δεν ήταν παρών σε εκείνη του Βανκούβερ. Τον αντικατέστησε ο Πρίγκιπας του Στέμματος ενώ ο Βασιλιάς και η Βασίλισσα παρακολούθησαν αργότερα τους αγώνες.
Με το πλήρωμα του ιστιοπλοϊκού του κέρδισε χάλκινα, ασημένια και χρυσά μετάλλια του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος, το 1988, το 1982 και το 1987, αντίστοιχα. Τον Ιούλιο του 2005 ο Βασιλιάς και το πλήρωμά του με το βασιλικό ιστιοφόρο Fram XV κέρδισαν το χρυσό μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα στη Σουηδία. Στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2007 ο Βασιλιάς κατέλαβε την έκτη θέση.
Δύο φορές μετά το 2000 ο Βασιλιάς Χάραλντ δεν ήταν σε θέση να εκτελέσει τα καθήκοντά του για λόγους υγείας: από το Δεκέμβριο του 2003 ως τα μέσα Απριλίου 2004 λόγω καρκίνου της ουροδόχου κύστης και από τον Απρίλιο ως τον Ιούνιο του 2005 λόγω στένωσης αορτής. Και στις δύο περιπτώσεις ο Πρίγκιπας Χάακον υπηρέτησε ως αντιβασιλέας της χώρας.
Μέχρι το 2012 ο Βασιλιάς της Νορβηγίας ήταν, σύμφωνα με το σύνταγμα, ο επίσημος επικεφαλής της Εκκλησίας της Νορβηγίας. Η συνταγματική τροπολογία της 21ης ​​Μαΐου 2012 κατάργησε αυτή του την ιδιότητα αλλά εξακολουθεί να απαιτείται να ανήκει σε αυτή.

Τελευταία χρόνια

Η ηγεσία του Βασιλιά Χάραλντ κατά τη διάρκεια των εθνικών κρίσεων της Νορβηγίας, όπως η Καταιγίδα της Πρωτοχρονιάς (1992) και ιδιαίτερα οι επιθέσεις του 2011, έχει δεχθεί την εθνική και διεθνή αναγνώριση.
Το 2015 έγινε ο πρώτος βασιλιάς στον κόσμο που επισκέφθηκε την Ανταρκτική, συγκεκριμένα τη Νορβηγική εξάρτηση Γη της Βασίλισσας Μοντ. Το 2016 ο Βασιλιάς Χάραλντ Ε΄ αγωνίστηκε με μια ομάδα στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ιστιοπλοΐας στη Λίμνη Οντάριο, στο Τορόντο. Ο Βασιλιάς κατέλαβε τη δεύτερη θέση στην κλασική κατηγορία.. Ονομάστηκε "Ιστιοπλόος-Βασιλιάς" από τη National Post του Καναδά καθώς κοιμόταν στο σκάφος του "Sira".
Όταν ο Βασιλιάς και η Βασίλισσα έκλεισαν τα 80 το 2017, ο Βασιλιάς αποφάσισε να ανοίξει τους πρώην βασιλικούς στάβλους στο κοινό ως δώρο στη σύζυγό του, τη βασίλισσα. Το κτίριο ονομάστηκε Στάβλοι Τέχνης της Βασίλισσαα Σόνιας και είναι το πρώτο ίδρυμα που ανήκει στην βασιλική οικογένεια και είναι μόνιμα ανοικτό στο κοινό. Ο Βασιλιάς Χάραλντ ονομάστηκε Πρόσωπο της Χρονιάς από την εφημερίδα VG το 2017.