Εδάφη του Βασιλείου της Γαλλίας

Στην Γαλλία, κατά το Παλαιό Καθεστώς, οι επαρχίες (provinces) ήταν οι διαφορετικές περιοχές από τις οποίες αποτελείτο η χώρα, έως την δημιουργία των διοικητικών υποδιαιρέσεων των νομών το 1790.
Σήμερα, ο ορός επαρχία (province) παραμένει σε χρήση για να ορίσει τα τοπικά γεωγραφικά σύνολα από τα οποία αποτελούνταν, και που διατηρούσαν μία ταυτότητα τόσο στο πολιτισμικό όσο και το εθνολογικό-γλωσσικό κομμάτι.
Προερχόμενη από τους θεσμούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η λέξη έκανε την εμφάνισή της κατά τον 15ο αιώνα και δεν σταμάτησε να χρησιμοποιείται τόσο μέσω των επίσημων διαταγμάτων όσο και στην κοινή καθομιλουμένη γλώσσα της εποχής. Όποιος και αν ήταν ο αιώνας ή το λεξικό όπου γινόταν έρευνα, η έννοια της λέξης παραμένει συχνά ασαφής, λόγω της συνύπαρξης διάφορων συστημάτων εδαφικής υποδιαίρεσης υπό το Παλαιό Καθεστώς. Ορισμένοι γεωγράφοι, ακόμη και μεταξύ των διασημότερων, όπως ο Ονεσίμ Ρεκλύ, άσκησαν οξεία κριτική στην ύπαρξη των επαρχιών και της ιδιαίτερης ταυτότητας της καθεμίας εξ'αυτών, αρνούμενοι, μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, ότι ο όρος αυτός είχε κάποια αληθή έννοια. Έτσι, οι διάφοροι κατάλογοι και χάρτες που καταγράφουν τις επαρχίες της Γαλλίας δεν ήταν ποτέ απολύτως ακριβείς κι ούτε ήταν δυνατό να συγκριθούν μεταξύ τους.
Προσεγγιστικός ορισμός: πρόκειται για μια εδαφική έκταση, γενικά μεγάλης έκτασης, της οποίας οι κάτοικοι διακρίνονται από τις καταβολές, τα ήθη, τα έθιμα, τις γλώσσες και τους κοινούς μεταξύ τους θεσμούς, οι οποίοι μετουσιώθηκαν σε ιδιαίτερα, κατά τόπους, καταστατικά και προνόμια, που ήταν σε γενικές γραμμές διαφορετικά εκείνων γειτονεύοντων επαρχιών. Η επαρχία δημιουργείτο, γενικώς, από την μεταξύ τους ένωση μικρότερων κρατιδίων, ενώ περιελάμβανε συχνά αρκετές μεγάλες πόλεις, με την πιο κοινή της διαίρεση να είναι σε « άνω » και « κάτω ».
Πριν την Επανάσταση, η Γαλλία ήταν χωρισμένη σε εδαφικές υποδιαιρέσεις οι οποίες βασίζονταν σε ιστορικά, γεωγραφικά, αλλά και πληθυσμιακά κριτήρια που ήταν διαφορετικά σύμφωνα με τις διαφορετικές κατά τόπους μορφές εξουσίας, με διαφορετικές κατηγορίες όπως αυτές των μητροπόλεων, των επαρχιών, των επισκοπών, των δουκάτων, των βαρονιών, των κυβερνήσεων, των κρατιδίων, των ελεκτοράτων, των κοινοβουλίων, των χωρών, των βαϊλάτων κτλ. τις οποίες συνόδευε, συνήθως, ένα παρόμοιο όνομα περιοχής, η οποία, ωστόσο, είχε σημαντική διαφορά όσον αφορά την έκτασή της. Έτσι, η επικράτεια αρμοδιότητας του Κοινοβουλίου του Αρτουά δεν αντιστοιχούσε στην ίδια εδαφική έκταση με την Κυβέρνηση του Αρτουά ή την Στρατιωτική Επιμελητεία του Αρτουά.
Η Συντακτική Συνέλευση του 1789, αφού πρώτα κατήργησε στη διάρκεια της νύχτας της 4ης Αυγούστου όλα τα δικαιώματα και κατά τόπους προνόμια των διαφορετικών περιοχών (τα οποία προνόμια υπάγονταν στην ίδια κατηγορία με αυτά προς τις κοινωνικές τάξεις, την αριστοκρατία και τον κλήρο), αποφάσισε να προχωρήσει σε μια πιο εξισορροπημένη μορφή διοικητικής διαίρεσης του γαλλικού εδάφους, τους  νομούς (départements), και ότι η υποδιαίρεση αυτή θα ήταν παρόμοια για όλες τις κρατικές υπηρεσίες: στρατιωτικές, θρησκευτικές, εφοριακές, διοικητικές, πανεπιστημιακές, δικαστικές κτλ. Η πόλη που επελέγη ως πρωτεύουσα του κάθε νομού είδε όλες τις αρμοδιότητες της τοπικής περιοχής να συγκεντρώνονται εντός των τειχών της, έχοντας, πλέον, αποκτήσει μια νομαρχία, ένα δικαστήριο, ένα πανεπιστήμιο, έναν στρατώνα, μια επισκοπή, ένα χρηματιστήριο, μια εμποροπανήγυρι, ένα νοσοκομείο, κτλ.. Οι διαμαρτυρίες των πόλεων που τόσο διάστημα διέθεταν κάποια από αυτές τις αρμοδιότητες και που ξαφνικά βρέθηκαν χωρίς να έχουν καμία, με την μία να χάνει το δικαστήριό της, έτερη το στρατόπεδο πυροβολικό της, έτερη το πανεπιστήμιό της, έτερη την εμποροπανήγυρή της, κατάφεραν, εν μέρει, να πετύχουν τον στόχο τους με την μερική, μονάχα, εφαρμογή του μέτρου αυτού.

Οι πόλεις των Γαλατών: η παλαιότερη έννοια επαρχίας

Η Γαλατία είχε καταληφθεί από εκατοντάδες φυλές (300 κατά τον Ιώσηπο Φλάβιο), ενίοτε με πολύ διαφορετικά ήθη. Ο Ιούλιος Καίσαρας ονομάζει κάθε ένα από αυτά τα ανεξάρτητα κράτη "πολιτεία" (κίβιτας, λατ. civitas), ορισμένες εκ των οποίων υποδιαιρούνταν σε "περιοχές" (pagi). Πολλές φυλές ήταν υποτελείς σε άλλες γειτονικές τους φυλές και ως εκ τούτου, εξαρτώνταν από αυτές.

Ρωμαϊκές επαρχίες: η κανονική οργάνωση

Η λατινηκή ετυμολογία της λέξεως μας πληροφορεί για την αρχική σημασία της: "prōvincia", κατεκτημένο έδαφος. Κάθε ρωμαϊκή επαρχία της Γαλατίας ή provincia είχε έναν ακριβή νομικό ορισμό, σαφώς καθορισμένα όρια και κωδικοποιημένες διοικητικές δομές. Ο αριθμός των επαρχιών, η οργάνωσή τους και τα όριά τους μεταβλήθηκαν αρκετά σρτην διάρκεια πέντε αιώνων. Κάθε επαρχία διοικούνταν από ένα ανθύπατο ή ένα αντιστράτηγο. Ο Καίσαρας, εκτός από την Προβηγκία (Provincia), ήδη ρωμαϊκή, διαιρεί την Γαλατία σε τρεις επαρχίες: την Ακουιτανία, την Βελγική και την Κελτική. Σε τέσσερις αιώνες ρωμαϊκής κυριαρχίας, ο αριθμός των επαρχιών αυξήθηκε από 3 σε 11, αύξηση που οφείλεται στην επέκταση της αυτοκρατορίας και στην μείωση του μεγέθους με τον διαμελισμό των αρχικών: 1η και 2η Γερμανία, 1η, 2η, 3η και 4η Λουγδονησία, 1η και 2η Ακουιτανία, 1η και 2η Βελγική, 1η και 2η Ναρβωνησία, Νοβεμποπουλάνα, Μάξιμα Σεκβανόρουμ, Βιεννένσις, Παραθαλάσσιες Άλπεις, Κοτιανές Άλπεις, Γραϊανές Άλπεις και Πένινες Άλπεις. Αυτές οι επαρχίες υποδιαιρούνταν σε πόλιτείες (κίβιτας) των οποίων ο αριθμός αυξήθηκε από 33 σε 113.

Εκκλησιαστικές επαρχίες: από τις πολιτείες στις επισκοπές

Μητροπόλεις είναι τα εδάφη που υπάγονται στην δικαιοδοσία ενός μητροπολιτικού αρχιεπισκόπου, ονομάζονται και αυτές επαρχίες, επειδή προέρχονται από τις ρωμαϊκές επαρχίες των οποίων ο πρώτοι επισκόποι εξασφάλισαν τη διοίκηση μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Αποτελούνταν από επισκοπές που, αντιστοίχως, διάδέχτηκαν τις παλιές «πόλιτείες» των εκρωμαϊσμένων Γαλατών. Οι επισκοπές αποτελούνταν από ενορίες, σύνολα ανθρώπων που προσέρχονται στην ίδια εκκλησία, των οποίων τα ονόματα έχουν τα όρια έχουν διατηρηθεί στις 36.000 γαλλικές κοινότητες.

Δικαστικές επαρχίες

Ανάλογο με το νόμο, τις συνήθειές τους και τη γλώσσα τους, τα εδάφη του στέμματος διαιρούνταν κατ' αρχήν στις χώρες του γραμμένου νόμου (κυρίως το τμήμα που σήμερα ονομάζεται Οξιτανία) και τη χώρα του αγράφου νόμου (ο Βορράς).

Εκλογικές περιφέρειες της Γαλλίας στην Επανάσταση

Ένας επίσημος κατάλογος του δέκατου όγδοου αιώνα που βρίσκεται σε ένα βασιλικό δίπλωμα απονομής τίτλου ευγενείας που εκδόθηκε στις 4 Μαρτίου του 1790 και ακολούθησε τις αποφάσεις της Εθνοσυνέλευσης 15 Ιανουαρίου και 16 και 26 Φεβρουαρίου που διέτασσε την διαίρεση της Γαλλίας σε ογδόντα τρεις νομούς.
Αλσατία
Κάτω-Αλσατία
Άνω-Αλσατία
Ανγκουμουά
Ανζού
Μπωζουά
Μωζ
Σωμυρουά
Άνω-Ανζού
Αρτουά
Μπουλονναί
Ωνί
Ωβέρνη
Καρλάντ
Μπεάρν
Μπωζολαί
Μπερί
Άνω-Μπερί
Σανσερουά
Παιγί-Φορ
Πριγκιπάτο του Μπουαμπέλ / Ανρισμόν
Σαμπάνι Μπερισσόν
Νότιο Μπουασώ
Βόρειο Μπουασώ
Κάτω-Μπερί
Μπουρμπονναί
Βουργουνδία
Ωτυνουά
Οσερουά
Ωξουά
Μπασινί
Σατιγιονναί
Σαρολουά
Ντιζονναί
Μακονναί
Μπρες
Ρεβερμόν
Μπυζέ
Ντομπ
Χώρα του Ζεξ
Βαλρομέ
Βρετάνη (Breizh στα βρετονικά)
Κορνουάιγ (Kerne / Bro Gerne)
Λεόν (Leon / Bro Leon)
Χώρα του Ντολ (Bro Zol)
Χώρα της Ναντ (Bro Naoned)
Χώρα της Ρεν (Bro Roazhon)
Χώρα του Σαιν-Μπριέκ ή Παντιέβρ & Γκοέλο  (Bro Sant-Brieg / Penteur ha Gouelou)
Χώρα του Σαιν-Μαλό (Bro Sant-Maloù)
Τρεγκόρ (Treger / Bro Dreger)
Βαννεταί ή Μπροερέκ (Bro gWened / Broereg)
Καμπανία
Αργκόν
Αρδέννες
Μπρι Σαμπενουάζ
Περτουά
Ρεμουά
Σενοναί
Βαλλάζ
Κορσική
Μπαλάνι
Ντωφινέ
Μπαροννί
Μπριανσονναί
Σανσώρ
Ντιουά
Γκαπανσαί
Γκρεζιβωντάν
Αμπραναί
Βαλαντινουά
Βιεννουά
Φλάνδρα
Θαλάσσια Φλάνδρα
Βαλλωνική Φλάνδρα
Αινώ (ένα μέρος του)
Καμπρεζί
Κομητεία της Φουά
Ντοννεζάν
Φορέζ
Φρανς-Κοντέ
Γασκώνη
Αζενουά
Αγκαί
Αιραί
Αλμπρέ
Αρμανιάκ
Ασταράκ
Κάτω-Ναβάρρα (Χώρα των Βάσκων)
Μπαζανταί
Μπιγκόρ
Μπρασάν
Σαλός
Κομμάνζ
Κοντομουά
Κουζεράν
Γκαμπαρντάν
Γκραβ
Γκραντ-Λαντ
Λαμπούρ (Χώρα των Βάσκων)
Λομάνι
Μαρέμν
Μαρενσάν
Μεντόκ
Χώρα του Μπορν
Χώρα του Μπυκ
Χώρα του Γκος
Χώρα του Μαρσάν
Χώρα της Ορτ
Πετίτ Λαντ
Κατρ-Βαλέ
Σενιάν
Σουλ (Χώρα των Βάσκων)
Τυρσάν
Γκιγιένη (Ακουιτανία)
Μπορντελαί
Άνω-Γκιγιένη
Λαν
Περιγκόρ
Κερσί
Ρουέργκ
Ιλ-ντε-Φρανς
Μπωβαιζί
Γαλλική Μπρι
Γκατιναί (τμήμα που ανήκε στην Ιλ-ντε-Φρανς γνωστό με την ονομασία Γαλλικό Γκατιναί)
Υρπουά
Λαοννουά
Μαντουά
Καρ ντε Νουαγιόν
Σουασοννουά
Γαλλικό Βεξάν
Βαλουά
Λανγκντόκ
Ζεβωντάν
Πριγκιπάτο της Οράγγης
Βελαί
Βιβαραί
Λαντάου (Ελεύθερη Πόλη της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η οποία προσαρτήθηκε από την Γαλλία το 1680, ενώ ενσωματώθηκε στην Βαυαρία το 1815)
Λιμουζέν
Λωρραίνη
Μπαρουά
Λιονναί
Πεδινή Περιοχή του Λιονναί
Πόλη της Λιόν
Φραν-Λιονναί
Μαιν
Μαρς
Κομπράιγ
Νιβερναί
Νορμανδία
Κάτω-Νορμανδία
Ωζ
Αβρανσάν
Μορταιναί
Μπεσσάν
Μποκάζ Βιρουά
Περιοχή τοης Καέν
Κοταντέν
Μπωτουά
Μποκάζ
Κουτανσαί
Αγκ
Πλαν
Χώρα του Σαιν-Λουά
Βαλ ντε Σαιρ
Ιεμουά
Λε Ουλμ
Πασσαί (Ντομφρονταί)
Άνω-Νορμανδία
Χώρα του Μπραι
Χώρα του Κω
Μεγάλο Κω
Μικρό Κω
Ταλού
Μαραί-Βερνιέ
Περιοχή του Νεμπούρ
Χώρα του Ους
Λιεβέν
Ρουμουά
Περιοχή του Σαιντ-Αντρέ
Νορμανδικό Βεξάν
Ορλεαναί
Μπως
Μπλαιζουά
Βαντομουά
Κάτω-Βαντομουά
Χώρα της Σαρτρ
Ντυνουά
Γκατιναί (τμήμα που ανήκε στην Ορλεάνη, γνωστό ως « Γκατιναί Ορλεαναί »)
Περς
Άνω-Περς (Μεγάλο Περς)
Περς-Γκουέ (Κάτω Περς)
Τιμεραί
Πικαρδία
Αμιενουά
Μπουλονναί
Καλαιζί
Ποντιέ
Σαντέρ
Τιεράς
Βερμαντουά
Βιμέ
Πουατού
Προβηγκία
Φορκαλκιέ
Ρουσιγιόν
Σερντάνι
Κονφλάν
Σαιντόνζ
Τουραίν
Τρουάζ-Εβεσέ

Εκτός Γαλλίας εδάφη το 1789

Δεν ανήκαν στη Γαλλία, το 1789 οι παρακάτω περιοχές (ημερομηνία προσάρτησης στη Γαλλία σε παρένθεση) :
Κομητεία του Βεννεσάν (1791)
Πριγκιπάτο του Σαλμ (1793)
Κομητεία της Νίκαιας (1860)
Ταντ και Λα Μπριγκ (1947), οι οποίες ανήκαν στην Κομητεία της Νίκαιας.
Δημοκρατία του Μυλούζ, σύμμαχος των ελβετικών καντονιών (1798)
Πριγκιπάτο του Μονμπελιάρ (1793)
Το Δουκάτο της Σαβοΐας – ή έδαφος της Σαβοΐας – προσαρτήθηκε για πρώτη φορά το 1792 και για δεύτερη το 1860, με τις παρακάτω επαρχίες :
Καθαρή Σαβοΐα ή Δουκική Σαβοΐα
Μωριέν
Ταρανταίζ
Ζενεβουά
Σαμπλαί
Φωκινί