Μπεκατσίνι

Ονοματολογία

Η επιστημονική ονομασία του γένους, Gallinago, έχει ρίζα την λατινική λέξη gallina «όρνιθα, κότα» < gallus «μικρός κόκορας, πετεινάρι» + -ago «παρόμοιος (με)», πιθανόν λόγω του πιτσιλωτού πτερώματος, του διακεκομμένου βαδίσματος ή της φωνής του πτηνού, που μοιάζουν με της όρνιθας.  Η συγκεκριμένη ερμηνεία δημιουργεί δυσκολία στην -μονολεκτική- απόδοση του όρου στην ελληνική γλώσσα (η πλησιέστερη απόδοση «ορνιθόμορφος» έχει χρησιμοποιηθεί στην απόδοση της τάξης Galliformes). Ως εκ τούτου, χρησιμοποιείται ο όρος σκολοπακίς, κατ’ αναλογίαν με το συγγενικό γένος της μπεκάτσας (Scolopax), αλλά δεν παύει να είναι απολύτως τεχνητός.
Η συγκεκριμένη αναφορά είναι η βάση και για την ελληνική λαϊκή ονομασία, με έμφαση στο -μικρότερο- μέγεθος του πτηνού, σε σχέση με την μπεκάτσα, αν και τα δύο είδη καταλαμβάνουν διαφορετικά οικοσυστήματα.
Η αγγλική ονομασία του πτηνού είναι [common] snipe, με ρίζα την παλιά Σκανδιναβική -snipa από το myrisnipa «μπεκατσίνι του βάλτου» (14ος αιώνας), ίσως κοινός όρος στις γερμανικές γλώσσες (πρβλ. sneppa, Snippe, snepfa, Schnepfe, κ.ο.κ). Η παλιά αγγλική ονομασία ήταν snite, αβέβαιης προέλευσης.

Συστηματική ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε από τον Λινναίο ως Scolopax Gallinago (Σουηδία, 1758), στο έργο του Systema Naturae.  Tο γένος Gallinago είχε εισαχθεί από τον Γάλλο ζωολόγο Μ. Μπρισόν (Mathurin Jacques Brisson (1723-1806), ήδη από το 1760. Συνδέεται στενά με το αμερικανικό είδος Gallinago delicata, το οποίο, μέχρι πρόσφατα ήταν υποείδος του Gallinago gallinago. Όμως, υπήρχαν μορφολογικές διαφορές (αριθμός πηδαλιωδών φτερών, πτέρυγες, κ.α.) και, προτάθηκε ο διαχωρισμός των δύο taxa, παρόλο που αρκετοί ερευνητές έχουν εκφράσει την διαφωνία τους.

Αναπαραγωγική περίοδος

Το μπεκατσίνι αναπαράγεται σε ανοικτές ελώδεις περιοχές με γλυκά ή υφάλμυρα νερά και με πλούσια βλάστηση, ή σε ελώδεις παρυφές λιμνών και ποταμών, υγρά λιβάδια με αποξηραμένα αγρωστώδη, βαλτώδη λιβάδια, στα έλη και δάση της τούνδρας, ακόμη και στις βορειότερες παρυφές της τάιγκας. Σε γενικές γραμμές, χρειάζεται ενδιαιτήματα που παρέχουν συνδυασμό κάλυψης από γρασίδι και υγρών εδαφών πλούσιων σε οργανική ύλη.

Μορφολογία

Το μπεκατσίνι είναι μέσου μεγέθους καλοβατικό πτηνό, με πολύ μακρύ ράμφος σε σχέση με το σώμα του  και λευκή κοιλιά. Όπως όλα τα μέλη της οικογένειας (Scolopacidae), διαθέτει πτέρωμα «παραλλαγής» (cryptic camouflage) για να κρύβεται από τους διώκτες του, με την άνω επιφάνεια του σώματος στα χρώματα «της γης», συνήθως σκούρο ή κοκκινο-καφέ, με σκουρόχρωμες ραβδώσεις. Πάντως, το πτέρωμα ποικίλλει σε μοτίβα και χρωματισμούς, μάλιστα, απαντούν και μελανιστικές μορφές.
Το στέμμα του κεφαλιού είναι μαύρο με ενδιάμεση, επιμήκη καφεκίτρινη λωρίδα. Οι πτέρυγες είναι μάλλον γωνιώδεις παρά στρογγυλεμένες, στοιχείο που διαφοροποιεί -πέραν του μεγέθους- το μπεκατσίνι από την συγγενική [μπεκάτσα]], όταν τα δύο είδη καταλαμβάνουν παρόμοια οικοσυστήματα.  Έχουν σκούρο καφέ χρώμα, με λευκές άκρες στα δευτερεύοντα ερετικά φτερά, που σχηματίζουν χαρακτηριστική λευκή γραμμή οριοθέτησης στην άκρη της πτέρυγας. Η οφθαλμική λωρίδα είναι μαυριδερή και περιβάλλεται από λεπτές, λευκές ζώνες πάνω και κάτω. Η ίριδα είναι καστανή, οι ταρσοί και τα πόδια είναι γκριζοπράσινοι και το ράμφος σκούρο καφέ με κοκκινωπή βάση.
Τα φύλα είναι παρόμοια, χωρίς εποχικές διαφοροποιήσεις στο πτέρωμα, ενώ τα νεαρά άτομα είναι πολύ δύσκολο να διακριθούν από τους ενήλικες.

Τροφή

Τα μπεκατσίνια τρέφονται με ενήλικα έντομα και τις προνύμφες τους (ποσοστό 10-80% ), γαιοσκώληκες, μικρά καρκινοειδή, μικρά γαστερόποδα και αράχνες. Φυτικές ίνες και σπέρματα καταναλώνονται σε μικρότερες ποσότητες. Όπως και πολλά άλλα καλοβατικά πτηνά, αναζητούν την τροφή τους με κάθετες, ρυθμικές βυθίσεις του ράμφους στο μαλακό υπόστρωμα, συχνά χωρίς να το αποσπούν καν από το έδαφος. Η αναζήτηση τροφής γίνεται ανά μικρές ομάδες, κυρίως, αργά το ηλιοβασίλεμα.

Ηθολογία

Όπως πολλά καλοβατικά πτηνά, τα μπεκατσίνια με το χαρακτηριστικό, κρυπτικό πτέρωμά τους, είναι πολύ καλά καμουφλαρισμένα. Η θέση των οφθαλμών στο κεφάλι (πολύ ψηλά) τούς επιτρέπει να έχουν πανοραμική όραση, μεγαλύτερη των 180° και να εποπτεύουν διεξοδικά τον περιβάλλοντα χώρο.  Συνήθως, είναι απόμακρα στην συμπεριφορά τους, αποκρυπτόμενα ακίνητα στο έδαφος και την βλάστηση και, μόνον όταν κάποιος «εισβολέας» πλησιάσει κοντά αποφασίσουν να μετακινηθούν. Αυτό γίνεται, συνήθως, με πολύ απότομο «ξεπέταγμα» από το σημείο κάλυψης, που συνοδεύεται από χαρακτηριστική, στριγγή κραυγή και «ζιγκ-ζαγκ» πτήση για να προκαλείται σύγχυση στους επίδοξους θηρευτές.
Εκτός αναπαραγωγικής περιόδου, τα μπεκατσίνια συναθροίζονται σε αρκετά μεγάλα, χαλαρά σμήνη.

Αναπαραγωγή

Τα αρσενικά καταφθάνουν στις θέσεις φωλιάσματος, μέχρι και 14 ημέρες πριν από τα θηλυκά και είναι έντονα εδαφικά. Τα τελετουργικά ερωτοτροπίας περιλαμβάνουν κυκλικές πτήσεις (80-120μ.) πάνω από το έδαφοςδιαδοχικές, μικρές εναέριες «καταδύσεις» 45°, κατά τις οποίες παράγεται χαρακτηριστικός ήχος από τα φτερά της ουράς (βλ. Φωνή). Όταν τα θηλυκά καταφθάνουν συνευρίσκονται, αρχικά, με πολλά αρσενικά, αργότερα όμως παραμένουν με το «κυρίαρχο» αρσενικό, σε στενό δεσμό ο οποίος επικυρώνεται μετά την επιλογή της φωλιάς και την ωοτοκία.
Η περίοδος αναπαραγωγής ξεκινάει στις αρχές Απριλίου, πιο σπάνια τον Μάρτιο, και μπορεί να παραταθεί μέχρι τα τέλη Ιουνίου, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος. Η ωοτοκία πραγματοποιείται άπαξ σε κάθε περίοδο φωλιάσματος, σπανιότερα δύο φορές. Στις περιοχές αναπαραγωγής (βλ. Βιότοπος), η φωλιά βρίσκεται πάνω στο έδαφος και δεν είναι παρά μια κοιλότητα επιστρωμένη με λίγο γρασίδι. Υπάρχει κάλυψη κάτω από έναν θάμνο ή την τοπική βλάστηση, και, σπάνια, βρίσκεται εκτεθειμένη σε κοινή θέα. 
Η γέννα αποτελείται από (3-) 4 οβάλ ή απιδιόσχημα αβγά, διαστάσεων 39,3 Χ 28,6 χιλιοστών και βάρους 16,5 γραμμαρίων, εκ των οποίων ποσοστό 5% είναι κέλυφος.  Η επώαση αρχίζει, συνήθως, μετά την εναπόθεση του τελευταίου ή προ-τελευταίου αβγού, πραγματοποιείται μόνον από το θηλυκό και διαρκεί 18 έως 20 ημέρες, περίπου.   Το αρσενικό, όταν το θηλυκό επωάζει, μπορεί να ζευγαρώσει με άλλα θηλυκά, μέχρις ότου εκκολαφθούν οι νεοσσοί, οπότε επιστρέφει στην φωλιά. 
Οι νεοσσοί είναι φωλεόφυγοι (precocial) και εγκαταλείπουν την φωλιά αμέσως μόλις στεγνώσει το χνούδι τους. Επιτηρούνται και από τους δύο γονείς, λαμβάνοντας τροφή, αρχικά, από το ράμφος τους. Η πτέρωσή τους πραγματοποιείται στις 19 έως 20 ημέρες, περίπου.   Η σεξουαλική ωριμότητα επιτυγχάνεται στα 1-2 έτη.

Κατάσταση πληθυσμού

Παρόλο που το είδος έχει ευρύ φάσμα κατανομής, η τάση των πληθυσμών του είναι, γενικά, καθοδική, λόγω της καταστροφής και αλλαγής χρήσης των ενδιαιτημάτων του.  Πάντως, δεν κινδυνεύει σε παγκόσμιο επίπεδο και η IUCN το κατατάσσει στα Ελαχίστης Ανησυχίας (LC). 
Τους μεγαλύτερους καταγεγραμμένους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς στην Ευρώπη, διαθέτουν η Ρωσία, η Ισλανδία, η Σουηδία, η Νορβηγία και η Φινλανδία.

Κατάσταση στην Ελλάδα

Το μπεκατσίνι, είναι από τα πιο κοινά και διαδεδομένα χαραδριόμορφα της χώρας, τον χειμώνα σε όλα τα ηπειρωτικά και στα περισσότερα μεγάλα νησιά, τόσο ως διαχειμάζον είδος, όσο και ως διαβατικό. Υπό κανονικές χειμερινές συνθήκες, τα μπεκατσίνια συναθροίζονται κατά σμήνη στους μεγάλους υγροτόπους, αλλά σε κακές καιρικές συνθήκες οι αριθμοί τους επηρεάζονται αρνητικά. Ωστόσο, οι πληθυσμοί τους υφίστανται μεγάλη πίεση, καθώς είναι από τα «αγαπημένα» θηράματα των κυνηγών.

Άλλες ονομασίες

Το Μπεκατσίνι απαντά στον ελλαδικό χώρο και με τις ονομασίες: Βαλτομπεκάτσα, Ζουρλορουκέτα, Καψοράχη (Αιτωλοακαρνανία), Μπεκανότο (Επτάνησα), Μπεκατσόνι, Σακατζής και Σακατζίδα (Βοιωτία), Τζιγάτος (Καλαμάτα),  Μικροσκολοπακίδα  και Πικατσόνι.