Κυριάκος Κάσσης

Βιογραφία

Ο Κυριάκος Κάσσης γεννήθηκε στο Πάλυρο της Μάνης το 1946, σε μια εποχή όπου οι μνήμες του χρόνου ήταν ανέγγιχτες για πολλούς αιώνες, τότε που οι ψυχές, τα πνεύματα, η ζωή, η κοινωνία ήταν αδιατάρακτες στην περιοχή της Παραταινάριας Μάνης. Το ίδιο και η αίσθηση της ζωής και η  γνώση της αρχαίας εμπειρίας.
Από νήπιο ζωγράφιζε στις πέτρες και έγραφε λαϊκά στιχουργήματα. Διέθετε καταπληκτική μνήμη, ζωγραφική και ποιητική έφεση. Μιλούσε το ντόπιο ιδίωμα, που δεν είναι άλλο από μια αρχέγονη επιβίωση της αρχαϊκής ελληνικής γλώσσας. Το 1958, σε ηλικία δώδεκα χρονών, πήγε στην Αθήνα για να συνεχίσει το σχολείο. Ερχόμενος σε επαφή με τα ομηρικά έπη, διαπίστωσε ότι  η γλώσσα του Ομήρου του ήταν πολύ οικεία, καθώς και πολλά ήθη και έθιμα, που περιγράφονταν εκεί.
Μπαίνει το 1964 στη Νομική Σχολή Αθηνών (Νομικές, Πολιτικές και Οικονομικές Σπουδές). Συγχρόνως, το διάστημα 1971 με 1973 παρακολούθησε  Σχολή κινηματογραφιστών (Σενάριο/Σκηνοθεσία) και κινούμενα σχέδια στην Ελλάδα. Παρακολούθησε Σεμινάρια συντήρησης τοιχογραφιών στο Παρίσι το 1978. 
Καταγόμενος από δημοκρατική οικογένεια και έχοντας από αγωγή και καταγωγή το αίσθημα της ελευθερίας, ανέπτυξε κατά την διάρκεια της Δικτατορίας 1968-1974 αντιδικτατορική δράση και, όντας από τους πρωτεργάτες του φοιτητικού κινήματος, τραυματίστηκε βαρύτατα κατά την κατάληψη της Νομικής το Φεβρουάριο του 1973. Σώθηκε χάρις στις προσπάθειες της οικογένειας Μοράκη. Ο Ανδρέας Μοράκης τον χειρούργησε σε προθανάτιο στάδιο. Από τους πρωτεργάτες στα γεγονότα του Πολυτεχνείου επεδίωξε την αλλαγή ολόκληρου του πολιτικού συστήματος πριν και μετά την δικτατορία, με στόχο ένα κράτος δικαίου. Είναι ο αφηγητής σε δίσκο που κυκλοφόρησε  «παράνομα» το Δεκέμβριο του 1973, σχετικά με το Πολυτεχνείο. Μη έχοντας τοποθέτηση κομματική ή στενά πολιτική (ήταν πάντοτε ενάντια στην ύπαρξη κομμάτων στην Ελλάδα), δόθηκε σε αυτό τον αγώνα για την ανατροπή κατεστημένων κακοδαιμονιών στην ελληνική πραγματικότητα, χωρίς να επιδιώξει ποτέ κανενός είδους εξαργύρωση.
Μετά την Μεταπολίτευση δέχτηκε προτάσεις να μπει σε κόμματα, πράγμα που αρνήθηκε κατηγορηματικά, πιστεύοντας ότι υπηρετεί τις διαχρονικές ανθρώπινες αξίες μαζί με όλους τους πραγματικά σκεπτόμενους και δίκαιους ανθρώπους.

Πνευματική Παρουσία

Ζωγράφιζε με «πάθος» από μικρό παιδί, έτσι που δέκα ετών ήταν εξαιρετικά «δυνατός» στο σχέδιο. Εξέθετε έργα από το  1968 ως το 1978.  Πολλές φορές στον φιλολογικό σύλλογο «Παρνασσός», στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, στη «Νέα Σκέψη», σε άλλες  γκαλερί στην Αθήνα και στον Πειραιά, στη Σπάρτη, στο Γύθειο και σε άλλες επαρχιακές πόλεις. Παρουσίασε  έργα γνήσια λαϊκά, γεμάτα πάθος και επιβολή, χωρίς ίχνος λαϊκισμού ή ακαδημαϊσμού.  Τα θέματα της ζωγραφικής του δεν ακολουθούν το συρμό της εποχής, το μοντερνισμό, αλλά αντίθετα επιδιώκει την γνήσια απεικόνιση της ελληνικής ηθογραφίας και ιστορίας. Στα έργα του απεικονίζονται αγροτικές εργασίες, που ο ίδιος βίωνε όπως ο θερισμός, το αλώνισμα, τα λιομαζώματα, τα λιοτρίβια, το ψάρεμα με δεμένο ψάρι (αρχαιοελληνική επιβίωση), κυνήγι ορτυκιών με απόχη κ.λ.π., αλλά και ιστορικές συνθέσεις σε μεγάλες επιφάνειες  (2 -3 μέτρα) σε μια μεταμοντέρνα ναΐφ απεικόνιση.
Παράλληλα με τη ζωγραφική, εργάζεται από το 1970 για ένα χρονικό διάστημα στη σύνταξη του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών. Δίνει μικρό μέρος της γλωσσολογικής του εργασίας πάνω στο ιδίωμα της Μάνης στη Γλωσσική Εταιρεία της Ακαδημίας Αθηνών το 1968 και αποσπά το πρώτο βραβείο το 1971. Απολύθηκε το 1973 από εκεί, ενώ υπήρχε ακόμα το δικτατορικό καθεστώς. Στη συνέχεια εργάστηκε στη διαφημιστική εταιρεία Αρώνης-Ευθυμιάδης, κάνοντας κινούμενα σχέδια ως το 1974. Τότε άρχισε να συγκεντρώνει συστηματικά τα ελληνικά κόμικς και την ελληνική λαϊκή λογοτεχνία – παραλογοτεχνία, σε μια συλλογή που απέβη η  πρώτη και μεγαλύτερη στην Ελλάδα ως σήμερα.
Μετά την Μεταπολίτευση, για ένα μικρό χρονικό διάστημα γράφει κριτικές ταινιών κινηματογράφου, ως το Μάρτιο του 1975 με το ψευδώνυμο Δ. Πικάσης. Διακόπτει όμως, γιατί πηγαίνει στο στρατό. Μετά το πέρας της στρατιωτικής του θητείας,  το 1976, για μεγάλο χρονικό διάστημα εργάζεται στη Συντήρηση τοιχογραφιών στο Βυζαντινό Γεράκι, στο Μυστρά, στις εκκλησίες της  Πελοποννήσου, σε μυκηναϊκές τοιχογραφίες της Δήλου, Σαντορίνης, Θήβας. κ.λ.π.
Από το 1981 ως σήμερα ήταν από τους βασικούς παράγοντες σε πάνω από  10 ντοκιμαντέρ, όπως π.χ. «Η άλλη Ελλάδα» (1981) του Γ. Σγουράκη, (το πρώτο στη σειρά ήταν «Η Μάνη» με ποιητικό λόγο και απαγγελία του Κ. Κάσση, το δεύτερο «Η Μονεμβάσια» με λόγο και απαγγελία του Γιάννη Ρίτσου, το τρίτο «Τα Αρχοντικά της Μυτιλήνης» με λόγο και απαγγελία του Οδυσσέα Ελύτη, το τέταρτο «Το Πήλιο» του Κίτσου Μακρή κ.λ.π.). Το τρίπτυχο «Οδοιπορικό στη Μάνη», γυρισμένο το 1988 από συνεργείο της ΕΡΤ 2 με το Λευτέρη Χαρωνίτη και  ομιλητή, επιστημονικό συνεργάτη, το Κυριάκο Κάσση εστάλη στο Φεστιβάλ Καννών σαν αντιπροσώπευση της ελληνικής παραγωγής.
Κάνει δύο δισκογραφικές εργασίες. Τα «ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ» το 1980 στην εταιρεία ΛΥΡΑ του Πατσιφά και τις «ΔΩΡΙΚΕΣ ΩΔΕΣ» το 1999, όπου τραγούδησαν η Άλκηστις Πρωτοψάλτη και ο Νικόλας Μητσοβολέας. Στα τραγούδια αυτά το μουσικό και στιχουργικό πλαίσιο είναι η προσωπική του αίσθηση του δημοτικού λόγου της Μάνης, ύστερα από πολύχρονη έρευνα. Αλλά ορισμένα τραγούδια είναι εξ ολοκλήρου δικά του, όπως κομμάτια από την μεγαλειώδη ποιητική του σύνθεση «Λιόκαρης», που πρωτόγραψε το 1964 («Κοντοκαρτέρα ήλιε» κ.λ.π.).
Με την επέλαση του τεχνολογικού πολιτισμού, από τις αρχές του 1970 αρχίζει σιγά σιγά η μετάπλαση της κοινωνίας της Μάνης. Τις επόμενες δύο δεκαετίες φτιάχνονται δρόμοι και ηλεκτροδοτούνται τα περισσότερα χωριά της. Ο παλαιός αρχέγονος τρόπος ζωής, εξαφανίζεται. Ευτυχώς ήδη από τις αρχές του 1960, περιτρέχοντας τους ζωντανούς οικισμούς της τότε Μάνης και τα κακοτράχαλα βουνά και μονοπάτια της,  «εξομολόγησε» όπως λέει, όλους τους τότε υπέργηρους ξεμοναχιασμένους γέροντες και γερόντισσες, συγχρωτιζόμενος και διαβιώνοντας μαζί τους για καιρό, αποθανατίζοντας μνήμες πολλών αιώνων και κωδικοποιώντας τες. Έτσι δημιουργήθηκε ένα τεράστιο μωσαϊκό από μνήμες και συμπεράσματα ιστορικά, γλωσσικά, φιλοσοφικά.
Οι καταγραφές, συγκρίσεις μοιρολογιών και των ιστορικών τους, αλλά και κάθε μορφής λόγου (τραγούδια, παραδόσεις, παροιμίες, παραμύθια, ήθη και έθιμα, γλωσσικό ιδίωμα  κ.λ.π.) κατέλαβαν δεκάδες χιλιάδες χειρόγραφες σελίδες και 250 κασσέτες, αναλώνοντας για δεκαετίες κάθε ελεύθερο χρόνο του. Με μία εντελώς πρωτοποριακή ματιά αναζωπύρωσε την μελέτη του λαϊκού μας πολιτισμού, που είχε θεωρηθεί πεπερασμένος, παρουσιάζοντας αυθεντικό θεμελιώδες πλούσιο υλικό, άγνωστο και παραμελημένο. Έτσι έγινε ένα από τα γνησιότερα σημεία αναφοράς για σοβαρούς μελετητές.
Το σκέλος του έργου του Κυριάκου Κάσση για την Ιστορία, Λαογραφία και Γλώσσα της Μάνης απαρτίζεται από 25 περίπου ογκώδεις τόμους (βλέπε εργογραφία), για το οποίο γράφτηκαν στις ημερήσιες εφημερίδες της Ελλάδας και της ελληνικής διασποράς πολλές διθυραμβικές κριτικές από σημαντικούς κριτικούς και μελετητές (Ελένη Βλάχου, Τάσος Λειβαδίτης, Τάσος Βουρνάς, Κώστας Σταματίου, Φανή Πετραλιά, Δημήτρης Σταμέλος, Κώστας Ρωμαίος, Σαμουέλ Μπω Μποβύ, Μιχάλης Μερακλής κ.λ.π.).
Ενδεικτικά θα αναφέρω το γεγονός, ότι κατά την παρουσίαση του βιβλίου του «ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ» στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά το 1990, ο Νικηφόρος Βρεττάκος μεταξύ άλλων είπε: «Έχω παρακολουθήσει την πολυμορφία της δραστηριότητας του Κ. Κάσση που επεκτείνεται σε πολλά πεδία. Ποιητής-Ιστορικός-Λαογράφος-Δάσκαλος. Ένας δάσκαλος που διδάσκει την αγάπη προς την πατρίδα και το σεβασμό προς την Ιστορία. Τον χαιρετίζω με ιδιαίτερη αγάπη». Διαβάζοντας επίσης την ποιητική του συλλογή ΗΒΑΣΜΑΤΑ γράφει στις 15.11.1990: «Ο κάθε πνευματικός άνθρωπος είναι οδηγός που προτείνει μία κίνηση στην παρτίδα του παιχνιδιού της κοινωνικής και αισθητικής ζωής μας και η κίνηση αυτή είτε γίνει είτε δεν γίνει, είτε κερδίσει είτε χάσει, παίζεται μέσα στο ίδιο παιχνίδι. Ο Κυριάκος Κάσσης προτείνει σε όλη την πορεία του ένα ΑΛΛΟ παιχνίδι με βάση την αίσθηση και την εμπειρία αιώνων, τη ζωή και τον νου αιώνων. Προτείνει μία άποψη αποκαθαρμένη, που έχει αφετηρία της πριν την αρχή του σημερινού πολιτισμού, πριν τη σήψη του. Αυτό το κρυφό νόημα είναι διάχυτο σε όλο το έργο του…».

Το Συγγραφικό Έργο

Το συγγραφικό έργο του Κυριάκου Κάσση θεωρείται τιτάνιο, πρωτοποριακό, πολυποίκιλο. Ως σήμερα έχει γράψει και δημοσιεύσει 63 τόμους Ποίηση, Θεατρικά, Ιστορικά, Λαογραφικά, Δοκίμια, Μελέτες. Συνολικά εξέδωσε επτά ποιητικά βιβλία, από τα οποία τρία είναι επικολυρικές συνθέσεις. Πολλά από αυτά κυκλοφορούν υπό ένα τίτλο, που περικλείει και συμπεριλαμβάνει δεκάδες «υπάλληλα» έργα, μελέτες ή αναφορές που, αν το καθένα είχε τίτλο, τα βιβλία δε θα ήταν μόνο υπό 63 τίτλους, αλλά υπό πολλές εκατοντάδες τίτλους. Άγνωστες και ακατόρθωτες ως σήμερα  ετυμολογήσεις λέξεων, εννοιών, φράσεων, ιστορικών γεγονότων τοποθετούνται στην πραγματική τους υπόσταση, που είτε έχει γίνει ήδη κοινώς αποδεκτά είτε είναι ολοφάνερο ότι θα γίνουν στο μέλλον. 
Το 1982 εξέδωσε σε θεατρική μορφή τα έργα «Ιππαρχία» και «Σαπφώ», το 1986 τη μελέτη για το λαϊκό «Θέατρο στο βουνό», το 2006 εικοσιτέσσερα έργα ιστορικού θεάτρου και το 2008 την κωμωδία «Οθέλλος».
Ένα άλλο σκέλος μελετών του είναι οι πρωτοπόρες δημοσιεύσεις του πάνω στη Λαϊκή Λογοτεχνία-Παραλογοτεχνία-Κόμικς, με πέντε μελέτες «Το ελληνικό Λαϊκό Μυθιστόρημα 1840 -1940» (1981/1983), «Σωτήρης Χρηστίδης, ο μεγάλος Λαϊκός ζωγράφος» (1983), «Η Παραλογοτεχνία στην Ελλάδα» (1985) και «Ο γραφτός Καραγκιόζης» (1985). Πάνω σε αυτά τα θέματα παρήχθησαν και αρκετά ντοκιμαντέρ.
Το 1998, ενδιαφέρον προκαλεί για την ελληνική παραλογοτεχνία, το λαϊκό έντυπο και τα κόμικς, με το βιβλίο του «Ελληνική παραλογοτεχνία και κόμικς 1598-1998» που ήταν μια δημιουργική και άρτια καταγραφή και μελέτη του είδους στην Ελλάδα. Ο ίδιος διαθέτει πλούσιο αρχείο από τουλάχιστον 15.000 σπάνια βιβλία και 85.000 περιοδικά, έγγραφα και ιδιωτικά χειρόγραφα στα οποία στηρίζεται για να θεμελιώνει όλες τις απόψεις του.
Εκτός από τη συγγραφή βιβλίων έγραψε λήμματα στην εγκυκλοπαίδεια ΥΔΡΙΑ, στη ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ της Εκδοτικής Αθηνών κ.α.. Επιμελήθηκε επίσης τα βιβλία του Υπουργείου Πολιτισμού: Μαγιακόφσκι, Βάρναλης, Σιμόν Μπολιβάρ, Ούγγροι ζωγράφοι, Κωστής Παλαμάς, Ελλάδα-Βενεζουέλα-Προσεγγίσεις, Εικαστικές Μαρτυρίες από την Εθνική Αντίσταση, ..κ.λ.π. 
Μία μεγάλη προσφορά ακόμα είναι το ιστορικό του έργο, στο οποίο για πρώτη φορά προτείνεται μία ανατροπή της ελληνικής και παγκόσμιας ιστορίας αποκαθαρμένης, πάνω σε μία νέα, σύγχρονη θεώρηση και φιλοσόφηση της Ιστορίας, με βάση νέες πηγές, την σύγχρονη ανασκαφική έρευνα και πρωτοπόρες οπτικές και λογικές συναρτήσεις. Τα βιβλία είναι: «Η αληθινή και εκ των ένδον Ιστορία του Ελληνισμού» (δύο τόμοι 1998, 2000), «Ατλαντίδα, Αρχαίοι Λαοί και Ελληνισμός, Η Προϊστορία της Μεσογείου» (2000), «Αντιεξουσιαστές και Ληστές στα βουνά της Ελλάδας 1821-1871» (2000), «Λησμονημένοι ή Άγνωστοι Ήρωες και Ηρωίδες της Επανάστασης 1821-1827» (2003), «Η κατάκτηση της Ρόδου από τους Οθωμανούς το 1523» (2005), «Ο Ιησούς ήταν Έλληνας» (2007), «Ελληνόβιβλος» (2010). Διατυπώνει την εντελώς καινοφανή θεωρία για την τήξη των παγετώνων στη βόρεια Ευρώπη, τη διάβρωση του Βοσπόρου, με την έκχυση των υδάτων στη Μεσόγειο, την ενεργοποίηση των ηφαιστείων στην Αιγηίδα και εξ αυτού τη διάρρηξη της τεκτονικής της πλάκας, τον καταποντισμό της Ατλαντίδας, που τοποθετεί στη δυτική Αφρική, την συνένωση των επί μέρους τμημάτων της Αφρικής με την λάσπη που στο τέλος γίνεται άμμος της Σαχάρας (εσωχώρας), ενώνοντας την Αιθιοπία, την Τριτωνίδα, Κυρήνη, Ατλαντίδα και συμπτύσσοντας με την αφρώδη θάλασσα τη λεγόμενη "Άφρικα". Μέσα στα έργα αυτά παρατίθενται χάρτες και πολλές γλωσσικές και ιστορικές αναφορές για την τεκμηρίωση των απόψεων αυτών. Επίσης απόψεις για την αρχέγονη γενεαλογία και διασπορά των Ελλήνων (Μινυών, Λελέγων, Αβάντων, Μυρμιδόνων, Μινωιτών, Αρκάδων κ.λ.π.).
Ταυτόχρονα όμως οι εργασίες του έγιναν και γίνονται αντικείμενο κακής μίμησης, αλλά και λογοκλοπής, αφού πολλοί αντλούν πληροφορίες και ολόκληρες ενότητες έρευνας, παρουσιάζοντάς τες σαν δικές τους, ακόμα και παρουσιάζοντας διδακτορικές διατριβές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, χωρίς να κάνουν αναφορά στην πηγή που τους παρείχε την ουσία της εργασίας τους.