Παιονίδες

Ονομασία

Ο δήμος πήρε πιθανώς το όνομά του  από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Παίονα, γιο του Αντιλόχου και εγγονό του Νέστορα, αλλά και από την ομώνυμη οικογένεια των Παιονιδών, που είχε ως έδρα τον δήμο αυτό, η οποία ήταν τμήμα της οικογένειας των Νηλείδων, οι οποίοι προερχόταν από τον πατέρα του Νέστορα τον Νηλέα, βασιλιά επίσης της αρχαίας Πύλου και ο οποίος είχε δολοφονηθεί μαζί με 11 από τους γιους του ή είχε εκδιωχθεί από τον Ηρακλή. Οι Ηρακλείδες επίσης, κατά την Κάθοδο των Δωριέων, είχαν εκδιώξει από την αρχαία Μεσσηνία τους Νηλείδες, οι οποίοι διασκορπίστηκαν σε διάφορους τόπους, σε μερικούς από τους οποίους και βασίλευσαν. Χρονικά οι διωγμοί αυτοί κατατάσσονται στα τέλη του 12ου αι. π.Χ., αφού η μετακίνησή τους από την Πύλο προς την Αθήνα χρονολογείται το 1104 π.Χ.. Οι Νηλείδες, οι οποίοι κατέφυγαν στην Αθήνα, αναφέρονται ως τρεις κυρίως οικογένειες–γένη, τους Παιονίδες, τους Μεδοντίδες και τους Αλκμεωνίδες. Το όνομα του γιου του Αντιλόχου, του Παίονα, με τη σειρά του φαίνεται να προέρχεται από μια ιατρικής μορφής θεότητα επούλωσης τραυμάτων κ.α., η οποία αργότερα ταυτίστηκε με το πρόσωπο του θεού Παιωνίου Απόλλωνα, με αποτέλεσμα στην καθημερινότητα, κατά την αρχαιότητα, να συνηθίζεται οι γιατροί γενικά να ονομάζονται επίσης ως «Παιονίδες».

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος των Παιονιδών, ήταν δήμος των Μεσογείων. Η ακριβής τοποθεσία του δήμου αυτού δεν έχει προσδιορισθεί και δεν έχει ακόμα ταυτιστεί επακριβώς, αλλά οι περισσότεροι ερευνητές πιστεύουν ότι βρισκόταν στα βόρεια της Αθήνας, στους πρόποδες της νότιας πλαγιάς του βουνού της Πάρνηθας, στα βόρεια του σημερινού Μενιδίου, που υπάγεται στον Δήμο Αχαρνών και το οποίο παλαιότεροι ερευνητές θεωρούσαν ως παραφθορά του ονόματος «Παιονίδαι».
Ο δήμος των Παιονιδών τοποθετείται κοντά στο Μετόχι της Μονής Πετράκη, τον Άγιο Νικόλαο και το Φρούριο Λειψύδριον, καθώς σύμφωνα με την αρχαιολόγο Μαρία Πλάτωνος-Γιώτα: «Το γνωστό φρούριο των Αλκμαιωνιδών βρίσκεται αρκετά κοντά στην εκκλησία του Αγ. Νικολάου στην Πάρνηθα, όπου το τοποθετούσαν από την αρχή οι Leake και Ross. Από εδώ προέρχονταν οι περισσότερες αρχαιολογικές ενδείξεις. Είχαν συνδυάσει επίσης οι δυο μελετητές της αρχαίας τοπογραφίας, τις αρχαίες τοπογραφικές μαρτυρίες, που ανέφεραν ότι το «Λειψύδριο χωρίον περί Πάρνηθαν» (Αριστοτέλης, Αθην. Πολιτεία 19 κ.εξ.) και «ὑπἐρ Παιὀνης ἐστἰ» (Ηρόδοτος V. 6.2.). Ο δήμος των Παιονιδών πρέπει να τοποθετηθεί κοντά στο Μετόχι της Μονής Πετράκη, κοντά στον Άγιο Νικόλαο. Ο Milchhöfer δεν πίστευε ότι ο σπουδαίος δήμος, στον οποίο θα έπρεπε να ανήκει το Λειψύδριο, ήταν ο δήμος των Παιονιδών, επειδή είχε την πεποίθηση ότι οι Παιονίδαι ήταν ένας από τους μικρότερους δήμους της Πάρνηθας».
Σύμφωνα με άλλους ερευνητές ο δήμος ήταν κοντά στον δήμο των αρχαίων Αχαρνών, (το σημερινό Μενίδι), οι οποίοι επίσης τοποθετούν προς βορρά και βορειανατολικά τους δήμους των Παιονιδών και των Χολλειδών και νοτιανατολικά τον δήμο του Συπαλλητού και αναφέρουν ότι βρίσκονται σήμερα αντίστοιχα στις τοποθεσίες «Αμυγδαλέζα», «Καταρεϊκα» και «Αγ. Σωτήρα».

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Λεοντίδας φυλής, συμμετείχε με 3 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης με 3 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι των Παιονιδών

Ο δημότης των αρχαίων Παιονιδών ονομαζόταν Παιονίδης. Η οικογένεια των Παιονιδών ήταν στενά συνδεδεμένη με εκείνη των Αλκμεωνιδών, επίσης απογόνων του Νηλέα, στον αγώνα ενάντια στην τυραννία του Πεισιστράτου, ο οποίος, σύμφωνα με τον Διονύσιο Σουρμελή, φέρεται επίσης να κατάγεται και από τους Παιονίδες και στη συνέχεια κατά της τυραννίας των Πεισιστρατιδών. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, το  513 π.Χ.  οι πλούσιοι Αλκμεωνίδες θα οχυρώσουν, μετά το θάνατο του τυράννου Ιππάρχου, την τοποθεσία γνωστή ως «Λειψύδριον»,  σε σημείο πάνω από τον δήμο και με μεγάλο αριθμό μισθοφόρων, αλλά και πολιτών από το άστυ της αρχαίας Αθήνας προσπάθησαν ανεπιτυχώς να καταλύσουν την τυραννία. Εκεί δέχθηκαν επίθεση από τον τύραννο Ιππία και υπέστησαν μεγάλη ήττα, η οποία τιμήθηκε με δημοφιλές τραγούδι της εποχής εκείνης. Παρά  την ήττα τους πάντως ο  Ιππίας ένιωθε έκτοτε ανασφάλεια και  άρχισε να τειχίζει, από το 512 π.Χ., την Μουνιχία, τη σημερινή Καστέλλα του Πειραιά, με σκοπό να διαμένει στο εξής εκεί, επειδή  φοβόταν για την εξουσία και τη ζωή του.
Η ακριβής τοποθεσία του φρουρίου του Λειψυδρίου δεν είναι γνωστή, αλλά σύμφωνα με την παράδοση, κάποιοι ερευνητές το ταυτίζουν με το οχυρό στο «Κατζιμήδι» βόρεια της Βαρυμπόμπης και του Τατοίου (αρχαίος δήμος Δεκελείας) ή στην «Κορακοφωλέζα» ή «Κορακοφαλέζα» ή «Καρακοφωλέζα» της Πάρνηθας, καθώς σύμφωνα με την αρχαιολόγο Μαρία Πλάτωνος-Γιώτα: «Το Φρούριο Λειψύδριον εντοπίστηκε τελικά 80 μ. ψηλότερα από το Μετόχι της Μονής Πετράκη, στο ύψωμα Καρακοφωλέζα. Ο Milchhöfer επισκέφτηκε το φρούριο το 1887, με οδηγό τον Δημ. Παπανίκα από το Μενίδι, περνώντας μέσα από το φαράγγι του Μετοχιού, δηλ. το ρέμα του Αγ. Γεωργίου». Το ευρεθέν αυτό όμως οχυρό είναι σχετικά νεόκτιστο και χρονολογείται από τα τέλη του τέταρτου αιώνα π.Χ. ως τις αρχές του τρίτου αιώνα π.Χ. 
Οι Παιονίδες αναφέρονται από τον Αριστοφάνη, στο έργο του «Λυσιστράτη». Ο σύζυγος της Μυρρίνης, ο ανόητος Κινησίας, παρουσιάζεται ως Παιονίδης: Ο Αριστοφάνης συχνά πείραζε έναν συνονόματο ποιητή Κινησία, αλλά δεν έχουμε κανένα στοιχείο το οποίο να δείχνει ότι θα μπορούσε να είναι από αυτόν τον δήμο. Η εφευρετικότητα επίσης του Αριστοφάνη για τον «Κινησία Παιονίδη», δημιουργεί έναν κλασικό εκχυδαϊσμό,  ο οποίος έγκειται στην χρήση των λέξεων «κινείν» (αρχαία ελληνικά: κινεῖν), και  «παίειν» (αρχαία ελληνικά: παίειν), καθώς η λέξη αυτή θυμίζει το όνομα του δήμου, αλλά/και όχι μόνο.

Προσωπικότητες από τις Παιονίδες

Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από τον δήμο των Παιονιδών, όπως ο Βλέπυρος ο Παιονίδης γιος του Πειθάνδρου, ο Βλέπυρος ο Παιονίδης γιος του Πολυμνησίου, ο θεσμοθέτης Δημήτριος ο Παιονίδης, ο Διόδης ο Παιονίδης, ο βουλευτής Διονύσιος ο Παιονίδης γιος του Διονυσίου, ο Δώρος (Στάτιος) ο Παιονίδης κ.α.