Ανρί Λεφέβρ

Η κριτική της καθημερινής ζωής

Μία από τις πιο σημαντικές συνεισφορές του Λεφέβρ στην κοινωνική σκέψη είναι η ιδέα του για την «κριτική της καθημερινής ζωής», η οποία πρωτοστάτησε στη δεκαετία του 1930. Ο Λεφέβρ ορίζει την καθημερινή ζωή διαλεκτικά ως τη διασταύρωση της «ψευδαίσθησης και της αλήθειας, της δύναμης και της ανημπόριας... η τομή των στοιχείων που ο άνθρωπος ελέγχει και αυτών που δεν ελέγχει»,είναι εκεί όπου η διαρκής μετασχηματιστική σύγκρουση προκύπτει μεταξύ διαφορετικών, ειδικών ρυθμών: οι πολυρυθμικές δέσμες των φυσικών ρυθμών του σώματος, οι φυσιολογικοί (φυσικοί) ρυθμοί και οι κοινωνικοί ρυθμοί (Λεφέβρ και Ρεγκιουλιέ, 1985: 73). Η καθημερινότητα είναι εν συντομία, ο χώρος στον οποίο όλη η ζωή συμβαίνει, όπου το σύνολο των επί μέρους δραστηριοτήτων λαμβάνει χώρα. Ενώ το θέμα αυτό παρουσιάστηκε σε πολλά έργα του, αναπτύσσεται κυρίως σε τρεις τόμους οι οποίοι κυκλοφόρησαν μεμονωμένα, με διαφορά δεκαετιών, το 1947, το 1961 και το 1981.
Ο Λεφέβρ υποστήριζε ότι η καθημερινή ζωή ήταν ένας μη ανεπτυγμένος τομέας σε σχέση με την τεχνολογία και την παραγωγή, και, επιπλέον, το γεγονός ότι στα μέσα του 20ου αιώνα, ο καπιταλισμός άλλαξε τόσο την καθημερινή ζωή ήταν για να την αποικίσει και να τη μετατρέψει σε μια ζώνη αμιγώς καταναλωτική. Σε αυτή τη ζώνη της καθημερινότητας (πλήξης) που βρίσκονται όλα τα μέλη της κοινωνίας, ανεξαρτήτως τάξης ή επαγγέλματος, η αυτοκριτική της καθημερινής πραγματικότητας της πλήξης κόντρα στις κοινωνικές υποσχέσεις του ελεύθερου χρόνου και της αναψυχής, θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατανόηση και, στη συνέχεια, στην επανάσταση στην καθημερινή ζωή. Αυτό ήταν σημαντικό για τον Λεφέβρ, επειδή η καθημερινή ζωή είναι εκεί που είδε ότι ο καπιταλισμός επιβιώνει και αναπαράγει τον εαυτό του. Χωρίς την επαναστατικοποίηση της καθημερινής ζωής, ο καπιταλισμός θα συνεχίσει να μειώνει την ποιότητά της, και να αναστέλλει την πραγματική αυτο-έκφραση. Η κριτική της καθημερινής ζωής, ήταν ζωτικής σημασίας, διότι κατά τον Λεφέβρ μόνο μέσα από την ανάπτυξη των συνθηκών της ανθρώπινης ζωής—και όχι αφηρημένα μέσω του ελέγχου των παραγωγικών δυνάμεων—οι άνθρωποι θα μπορούσαν να φθάσουν σε μία συγκεκριμένη ουτοπική ύπαρξη.
Η εργασία του Λεφέβρ για την καθημερινή ζωή είχε πολύ μεγάλη επιρροή στην γαλλική θεωρία, ιδιαίτερα στους Καταστασιακούς, καθώς και στην πολιτική (π. χ. στη φοιτητική εξέγερση του Μαΐου του 1968). Ο τρίτος τόμος έχει επίσης πρόσφατα επηρεάσει μελετητές της ψηφιακής τεχνολογίας και της πληροφορίας , δεδομένου ότι υπάρχει ένα τμήμα που ασχολείται εκτεταμένα με αυτό το θέμα, συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης στην έκθεση Nora-Minc (γαλ.) (1977), με βασικές πτυχές της θεωρία της πληροφορίας, και άλλες γενικές συζητήσεις για την αποικιοποίηση της καθημερινής ζωής μέσω των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνίας είτε ως "συσκευές", είτε ως "υπηρεσίες".

Κριτική στην «Κοινωνική παραγωγή του χώρου» και απάντηση

Στο βιβλίο του «Το Αστικό Ερώτημα», ο Μανουέλ Καστέλς επικρίνει τον Μαρξιστικό Ανθρωπισμό του Λεφέβρ και την προσέγγισή του της πόλης με επιρροές από τον Χέγκελ και τον Νίτσε. Η πολιτική κριτική του Καστέλς για την προσέγγιση του Λεφέβρ στο Μαρξισμό, αντηχεί τον Στρουκτουραλιστικό Επιστημονικό Μαρξισμό της σχολή του Λουί Αλτουσέρ, στην οποία ο Λεφέβρ ασκούσε άμεση κριτική. Πολλές απαντήσεις στον Καστέλς δίνονται στο βιβλίο «Επιβίωση του Καπιταλισμού», και ορισμένοι μπορεί να ισχυριστούν ότι η αποδοχή αυτών των κριτικών από τον ακαδημαϊκό κόσμο ήταν ένα κίνητρο για τον Λεφέβρ να γράψει το μακροσκελές και θεωρητικά πυκνό βιβλίο του «Η Παραγωγή του Χώρου».