Νομός Θεσπρωτίας

Ιστορία

Η περιοχή του Νομού Θεσπρωτίας προσαρτήθηκε στο Βασίλειο της Ελλάδος κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων το 1913 όταν ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την περιοχή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αρχικά ολόκληρη η περιοχή υπάχθηκε στο Νομό Ιωαννίνων. Το 1928 συγκροτήθηκε ο νομός Θεσπρωτίας από δυτικά τμήματα του νομού Ιωαννίνων και βόρεια τμήματα του νομού Πρεβέζης, λαμβάνοντας το αρχαίο ελληνικό όνομα του επώνυμου μυθικού ήρωα Θεσπρωτού

Στην απογραφή του 1981 (πριν την εφαρμογή της διοικητικής διαίρεσης του σχεδίου Καποδίστρια), ο νομός Θεσπρωτίας περιελάμβανε 4 επαρχίες, 3 δήμους, 99 κοινότητες και 171 οικισμούς.
Στην αρχαιότητα  η Θεσπρωτίς αποτελούσε χώρα των δυτικών παραλίων της αρχαίας Ηπείρου μεταξύ της Χαονίας, της Μολοσσίας και της Κασσώπης.  Όρια αυτής ήταν προς Β. ο ποταμός Θύαμις, προς Ν. ο Αχέρων και προς Α. το όρος Ζάβροχο.

Ο Στράβων θεωρούσε και την Κασσωπαία τμήμα της Θεσπρωτίας, αν και είναι γνωστό από αρχαία νομίσματα ότι η Κασσωπαία αποτέλεσε για κάποιο διάστημα αυτόνομη πολιτεία. Αν ληφθεί όμως υπόψη η γνώμη του Στράβωνα, όπως και άλλων συγγραφέων, που τοποθετούν  τη Δωδώνη σ΄ αυτή τη χώρα,  τότε θα πρέπει να εκλαμβάνεται ότι η Θεσπρωτία στην αρχαιότητα περιελάμβανε όλη την έκταση της περιοχής Σουλίου, τις πεδιάδες της Άρτας και της Πρέβεζας, μέχρι και τον Αμβρακικό κόλπο. Μνεία των κατοίκων της κάνει επίσης και ο Όμηρος, αναφέροντας τον Βασιλέα αυτής τον Φείδωνα καθώς επίσης ο Ηρόδοτος και άλλοι μεταγενέστεροι.
Στη περίοδο της ακμής της η Θεσπρωτία περιελάμβανε εκτός από την Κασσωπαία και την Ελαιάτιδα, τη Δρυοπία, την Κεστρίνη της Χαονίας και την Αθαμανία (σημερινή Τζουμέρκα). Ιστορικά επίσης υπήρξαν και τα παράλιά της.

Μορφολογία εδάφους

Γενικά ο νομός είναι κατά 70% ορεινός, 24,7 % ημιορεινός και μόλις το 5,3 πεδινός.

Πεδιάδες – λίμνες

Σημαντικότερες πεδιάδες είναι η παρά τις εκβολές του Θύαμη που ενώνεται με την ευρύτερη πεδιάδα της Ηγουμενίτσας συνολικής έκτασης 60 τ.χλμ. Υφίστανται και δύο μικρότερες  δυτικά από τα όρη Παραμυθιάς και στη περιοχή Μαργαριτίου.

Στο δε κέντρο του νομού υπάρχουν κάποιες μικρές λίμνες.

Ακτογραφία

Η ακτογραμμή του νομού Θεσπρωτίας εκτείνεται από Β-ΒΔ (αλβανικά σύνορα), ακρωτήριο Στύλος, προς Ν-ΝΑ. ακρωτήριο Βαρλαάμ, συνεχίζοντας στο νομό Πρεβέζης με τις ακόλουθες εγκολπώσεις - διαμορφώσεις από Β. προς Ν.: όρμος Αετού, λιμένας Παγανιάς, όρμος Χαλκιάς, ακρωτήριο Στροβίλι, όρμος Σαγιάδας, ακρωτήριο Καλαμάς και προ αυτού η νησίδα Ξεράδι, όρμος Βάλτου, όπου παρατηρούνται μεγάλες προσχώσεις από τις εκβολές του ποταμού Καλαμά, ακρωτήριο Βατάτσας, με την έναντι νησίδα Πρασσούδι.
 
Στη συνέχεια ακολουθεί ο μεγάλος όρμος Ηγουμενίτσας, στο μυχό του οποίου υφίσταται μεγάλη υφαλαύλακα και ο λιμένας Ηγουμενίτσας, προ του οποίου βρίσκεται η νησίδα Αγιονήσι. Ακολουθεί ο όρμος Πλαταριάς, με την έναντι νησίδα Χειρονήσι και νοτιότερα οι νησίδες Άγιος Νικόλαος και Μαύρο Όρος, όπου και το νότιο σημείο διέκπλου του στενού της Κέρκυρας. Ακολουθεί νοτιότερα το ακρωτήριο Βαρλαάμ, λίγο μετά του οποίου συνεχίζεται η ακτογραμμή του νομού Πρεβέζης.

Κλίμα

Το κλίμα του νομού, γενικά στα παράλια είναι μεσογειακό, και βαθμιαία στο εσωτερικό ηπειρωτικό.

Πληθυσμός

Είναι ένας από του πιο αραιοκατοικημένους νομούς. Το 1981 ο συνολικός πληθυσμός ανέρχονταν στους 41.278 κατοίκους. Στην απογραφή του 2001 αριθμούσε τους 46.091 κατοίκους. Ως προς την κατανομή ο πληθυσμός του νομού διακρίνεται σε ημιαστικό, περίπου το 28,5% και σε αγροτικό το υπόλοιπο 71,2%. Αστικός πληθυσμός δεν παρατηρείται. Σε γεωγραφική κατανομή το 8,3% είναι πεδινός, το 48% ημιορεινός και το υπόλοιπο 43,7% ορεινός.
Από οικονομικής πλευράς, από το σύνολο του πληθυσμού του 1981 (41.278), οι 14.500 περίπου αποτελούν τον ενεργό πληθυσμό. Εξ αυτών οι 10.000 φέρονταν να απασχολούνταν σε αγροτική οικονομία, οι 2.500 περίπου σε βιομηχανία και βιοτεχνία και οι υπόλοιποι 2.000 σε μεταφορές και υπηρεσίες, (δημόσιες - ιδιωτικές). Λόγω δε της παρατηρούμενης μετανάστευσης στο υφιστάμενο εργατικό δυναμικό συγκαταλέγονται πολλά άτομα μεγάλης ηλικίας.