Αμάρνα

Γενικά

Η πόλη αυτή άρχισε να κτίζεται περί το 1375 π.Χ., ή περί το 1346 π.Χ. κατά νεότερους υπολογισμούς, από τον Φαραώ Ακενατών, την έκταση της οποίας οριοθέτησε περιμετρικά με 14 εγχάρακτες λαξευμένες επιτύμβιες στήλες, την οποία και κατέστησε, κατά τις θρησκευτικές μεταρρυθμίσεις του, νέα πρωτεύουσα του κράτους, αντί των Θηβών.
 
Το όνομα της πόλης κατά τις αρχαίες αιγυπτιακές γραφές είναι Akhetaten ή Akhetaton που σημαίνει "Ορίζοντας του Ατών".

Αν και η πόλη αυτή κατοικήθηκε τελικά για μικρό χρονικό διάστημα εντούτοις η αρχαιολογική σκαπάνη με ιδιαίτερη προσοχή κατάφερε να αποκαταστήσει λεπτομερή εικόνα της πολεοδομικής της διάταξης. Η Αμάρνα είναι από τους λίγους αρχαιολογικούς χώρους της Αιγύπτου που ανασκάφηκε τόσο προσεκτικά.

Διάταξη του χώρου

Ο όλος αρχαιολογικός χώρος που εκτείνεται κατά Β - Ν σε μήκος 10 χλμ. και πλάτους 4-5 χλμ., σε σχήμα ημικύκλιου, επί της ανατολικής όχθης του Νείλου, χωρίζεται σε τρεις επιμέρους περιοχές, στη Βόρεια Αμάρνα, την Κεντρική Αμάρνα και την Νότια Αμάρνα. Δυτικό όριο και των τριών περιοχών είναι ο Νείλος, επί μήκους 13 χλμ., ενώ ανατολικό όριο της κεντρικής, της μεγαλύτερης σε έκταση, είναι το βασιλικό φαράγγι που καταλήγει στον τάφο του Ακενατών.

Δομικά υλικά

Κύρια δομικά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην ανέγερση της πόλης ήταν πέτρα, ξυλεία, καλάμια, ψημένα τούβλα και άλλα κεραμικά.
Για την τοιχοποιία της πόλης ανοίχθηκαν λατομεία στους γύρω ασβεστολιθικούς λόφους (βόρεια, ανατολικά και νότια) που ορίζουν και την περιοχή, με βασικότερο το λεγόμενο "λατομείο της Βασίλισσας Τιύ", (προς τιμή της μητέρας του Ακενατών), στη βόρεια περιοχή. Από αυτά εξάγονταν και λαξεύονταν κίονες, βάθρα και κυρίως μικροί σχετικά, (για τα δεδομένα της τότε Αιγύπτου), λευκοί ογκόλιθοι μήκους πλευράς ενός πήχη, περίπου 52 εκατοστών, καλούμενοι  "talatat", (= ογκόλιθοι διαστάσεων τριών χεριών), που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως στην ανέγερση ναών, ανακτόρων, βωμών κ.λπ. καθώς και ως υλικό έδρασης οικιών και άλλων κατασκευών. Για την ανέγερση των οικιών χρησιμοποιούνταν κυρίως ψημένα τούβλα. Οι δε εσωτερικοί χώροι όλων των παραπάνω ήταν πλούσια διακοσμημένοι με τοιχογραφίες ευχάριστου νατουραλιστικού ρυθμού.

Ρυμοτομία

Η Ρυμοτομία της πόλης δεν ακολούθησε κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο και δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα μεν ανάκτορα συνεχίζουν να κατασκευάζονται σε περίοπτες θέσεις, οι ναοί και οι διάφοροι βωμοί στα κεντρικότερα σημεία, οι βασιλικοί τάφοι, (νεκρόπολη), στην ανατολική πλευρά της πόλης και με ένα κεντρικό φαρδύ δρόμο (άξονα) που ένωνε συνήθως δύο αντιδιαμετρικές πύλες, μια γενική διάταξη που ακολουθείται και στη σύγχρονη εποχή. Αξιοσημείωτο όμως είναι ότι από τις αναπαραστάσεις της πόλης που έχουν βρεθεί σε τοιχογραφίες αυτή κοσμούταν με μικρές τεχνητές λίμνες.

Αρχιτεκτονική

Αντίθετα με την ρυμοτομία η αρχιτεκτονική των οικοδομημάτων της Αμάρνα παρουσιάζει πολλές διαφορές - βελτιώσεις από την ακολουθούμενη μέχρι τότε στις Θήβες και στην ευρύτερη Αίγυπτο. Τα ανάκτορα είναι περισσότερο επιβλητικά που καταλαμβάνουν μεγαλύτερη έκταση. Πλησίον αυτών ανεγείρονται οι σπουδαιότεροι ναοί προσδίδοντας μια ιδιαίτερη αμφίδρομη σχέση Πολιτείας και θρησκείας. Τα σημαντικότερα οικοδομήματα της πόλης βρίσκονται στις δύο πλευρές του κεντρικού φαρδύ βασιλικού δρόμου στον οποίο μπορούν να κινούνται άρματα. Στη κεντρική Αμάρνα βρίσκεται ο μεγάλος ναός του Ατών και πλησίον αυτού τα κύρια ανάκτορα του Φαραώ.

Οι κατοικίες των ευγενών ήταν ευρύτερες και μονώροφες σε αντίθεση με εκείνες των Θηβών. Η δε στέγη του κεντρικού δωματίου ήταν ψηλότερη από εκείνη των άλλων δωματίων φέροντας φωταγωγούς με συνέπεια να είναι περισσότερο ευάεροι και ευήλιοι. Οι δε κατοικίες των εργατών ήταν απλές, χτισμένες όμως σε σειρές.
 
Οι τάφοι των αξιωματούχων ήταν λαξευτοί στους λόφους της ανατολικής ερήμου που έμοιαζαν όμως των Θηβών. Ο πλούσιος όμως διάκοσμός τους και οι τοιχογραφίες από την καθημερινή ζωή ακολουθούσε ένα νέο επαναστατικό ρυθμό ζωγραφικής  που εξ αυτού και χαρακτηρίστηκε "ρυθμός της Αμάρνα" που είχε άμεση σχέση με τις θρησκευτικές μεταρρυθμίσεις του Φαραώ Ακενατών.

Σημαντικότερα ευρήματα

Εκτός από τον μεγάλο παλάτι προς τιμήν του θεού Ατόν κατά καιρούς βρέθηκαν και άλλα εξίσου σημαντικά ευρήματα. Στην ανατολική μεριά της Αμάρνα βρέθηκε ο τάφος του Ακενατόν καθώς και μεγάλο αριθμό χρυσών κοσμήματων. Εικάζεται πως εκεί είναι θαμμένη και η σορός της συντρόφου του Νεφερτίτη χωρίς να έχει αποδειχθεί αυτή η θεωρία. Επίσης στον Νείλο δίπλα από την πόλη βρέθηκαν και μερικές πλάκες οι οποίες αναφέρονται στον Ακενατόν.