Πανδούρα

Παρατηρήσεις

[1] «La Repubblica» 531a 1-3, ελεύθερη μτφ. από τον υποφαινόμενο.
[2] Ibid 531a 4-9.
[3] Ibid 531 b2-c4.
[4] Η πόλη βρισκόταν στις νοτιοδυτικές ακτές
της Καρίας κοντά στο σημ. Geyre, περίπου 230 χλμ. από τη Σμύρνη. Δημιουργήθηκε από τη
συνένωση δύο πόλεων, της παλαιότερης Νινόης και της γειτονικής σε αυτήν
Πλάρασας. Κατά τον 5ο αι της χρονολογίας μας, η πόλη, εθεωρείτο ένα
από τα μεγαλύτερα παγανιστικά κέντρα και τέτοιο θα παραμείνει μέχρι τα τέλη της
ύστερης αρχαιότητας, όπου και θα μετονομαστεί σε Σταυρούπολη, ενώ ο αρχαίος
ναός της Αφροδίτης θα μετατραπεί σε χριστιανική βασιλική, τερματίζοντας έτσι
την παγανιστική ιστορία της με αυτή την τυπικά χριστιανική τακτική.
[5]
“Aphrodisias in Late Antiquity”, London 1989. “Performers and Partisans at
Aphrodisias”, London 1993, Charlotte Roueché.
[6] «πανδούριον, ἤτοι
Λύδιον
ὄργανον
χωρὶς
πλήκτρου
ψαλλόμενον»
[7] IV 183 f.
[8] Ο σοφιστής και γραμματικός Αθήναιος  (2ο-3ο αιώνα της
χρονολογίας μας ) από τη Ναύκρατι της Αιγύπτου έγραψε τους “Δειπνοσοφιστές”. Τα
βιβλία  Α’, Δ’, ΙΔ’ και ΙΕ’ περιέχουν
σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την αρχαία ελληνική μουσική. Ιδιαίτερα το
βιβλίο Δ’ (174Α-185) μας διαφωτίζει σχετικά με τα μουσικά όργανα, χορούς,
αρμονίες κ.λπ.
[9] Σύμφωνα με τον εγκυρότερο γεωγράφο της αρχαιότητας, το
Στράβωνα, Ερυθρά Θάλασσα ονομαζόταν αρχικά ο Περσικός Κόλπος.
[10] Η ακριβής
χρονολογία εμφάνισης του κανόνα δεν είναι γνωστή αν και έχει επικρατήσει η
άποψη ότι είναι πυθαγόρειο όργανο. Σύμφωνα με το Δανό μαθηματικό Bartel Leendert van der Waerden, “Hermes”, 1943, το
τρίχορδο χρονολογείται από την εποχή του περιπατητικού φιλοσόφου Στράτωνα, από
τη Λάμψακο που έζησε από το 335 έως το 269 π.Κ.Χ. περίπου
[11] Ο Νικόμαχος λέγοντας «μέσα δ’ αὐτῶν» εννοεί ότι ανάμεσα σε κάποια όργανα υπάρχει και το
μονόχορδο, που λέγεται και φάνδουρος, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζει ποια είναι τα
ενδιάμεσα όργανα. Εδώ εικάζεται, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους R.A. Higgins και R.P. Winnington-Ingram (“Lute Players in Greek Art”, The Journal of Hellenic Studies, Vol. 85, 1965, σελ. 62-71), ότι τα όργανα αυτά είναι το τρίγωνο (είδος άρπας)
και ο πλαγίαυλος.
[12] Κεφ.4, 243, 13 ff. Jan.
[13] Orig. 3. 21.8
[14] Η αντικατάσταση ενός κλειστού χειλικού
συμφώνου, όπως το p, από
ένα κλειστό οδοντικό σύμφωνο, όπως το t, είναι ένα πολύ συνηθισμένο γλωσσολογικό φαινόμενο.
[15] Η λέξη man-dora
εμπεριέχει τη ρίζα της σουμερικής λέξης-συλλαβής PAN.TUR.
[16] Ο Martianus
Minneus Felix Capella ήταν
ένας παγανιστής συγγραφέας της ύστερης αρχαιότητας από τους πρώτους εισηγητές
των επτά ελευθέριων τεχνών και θεωρείται ο κατ’ ουσίαν δομικός λίθος της
μεσαιωνικής εκπαίδευσης. Σύμφωνα με τον Κασσιόδωρο γεννήθηκε στην Αλγερία όταν
ήταν ρωμαϊκή κτίση. 
[17] Ο Aelius Lampridius ήταν
βιογράφος πολλών Ρωμαίων αυτοκρατόρων μεταξύ των οποίων και ο Elagabalus (ελλ.
Ηλιογάβαλος) 218-222
π.Κ.Χ.
[18] Ο Σώπατρος από την Απάμεια ήταν σοφιστής της ύστερης
αρχαιότητας και μαθητής του Ιάμβλιχου.
[19] Η λίστα είναι πανομοιότυπη με μόνη διαφορά την ιαμβύκη
που βρίσκεται ανάμεσα στη σαμβύκη και το τρίγωνο. Εικάζεται πως κι αυτή η λίστα
προέρχεται από τον Αριστόξενο.
[20] Ο Μάτρων ο Πιτανεύς (4ος αι. π.Κ.Χ.) από την αιολική
Πιτάνη της Μυσίας, ήταν συγγραφέας επικών ποιημάτων που παρωδούσαν το ομηρικό
ύφος. Έργο του στο οποίο αποπειράθηκε τη χρήση του εξάμετρου στίχου του έπους
είναι το “Δείπνον Αττικόν”. 
[21] Ο Θεόπομπος ο Κολωφόνιος ήταν επικός ποιητής που έγραψε
το “Ἁρμάτιον”. Μνημονεύεται από τον Αθήναιο.
[22] Αναξύλας (μέσα 4ου π.Χ. αι.) ήταν κωμικός ποιητής της Μέσης
κωμωδίας.
[23] Η αξιολόγηση αυτή αποδίδεται στους  R.A. Higgins και R.P. Winnington-Ingram.
[24] «κρατώντας στα
χέρια του ένα μεγάλο σα λύρα σκινδαψό, κατασκευασμένο από βλαστούς ιτιάς (ή
οξιάς)».
[25] Ο Κλαύδιος Αιλιανός (175-235 Κ.Χ. περίπου)
ήταν Ρωμαίος ρήτορας που προτιμούσε να γράφει στην ελληνική την οποία ομιλούσε
και τέλεια γι αυτό και ονομαζόταν μελίγλωττος και μελίφθογγος.