Πρώτη γαλλοκρατία στα Επτάνησα

Γενικά

Είναι γεγονός πως την ίδια εποχή που διαδραματιζόταν η Γαλλική Επανάσταση, η Βενετία ήδη είχε αρχίσει να παρακμάζει. Κύριος λόγος αυτής της παρακμής της άλλοτε παντοδυναμίας της ήταν η ανακάλυψη των νέων θαλάσσιων οδών με συνέπεια τη μεταφορά του κύριου βάρους του θαλάσσιου εμπορίου εκτός της Μεσογείου, στον Ατλαντικό. Ταυτόχρονα οι άλλοτε κτήσεις της στην ανατολική κυρίως Μεσόγειο πέρναγαν η μία μετά την άλλη στη δικαιοδοσία του Σουλτάνου, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έτσι τα μόνα ουσιαστικά νησιά που της είχαν απομείνει στην περιοχή της Βαλκανικής ήταν τα Επτάνησα καθώς και οι παράλιες περιοχές "κοντινέντε" της Ηπείρου. Αλλά και εδώ οι συνθήκες δεν ήταν και τόσο ευοίωνες. Η δυσφορία του λαού των νήσων αυτών κατά των Ενετών συνεχώς αυξανόταν, κυρίως από τη βαριά φορολογία που είχε επιβληθεί, προκειμένου να καλύπτονται τα δημόσια λειτουργικά έξοδα της Βενετίας, με συνέπεια τα οράματα της επανάστασης των Γάλλων να βρίσκουν θετικό έδαφος. 
Έτσι όταν ξέσπασε ο Γαλλο-αυστριακός πόλεμος, το 1796, όπου η βόρεια Ιταλία μετατράπηκε σε πεδίο μαχών, και μπροστά στις νικηφόρες προελάσεις των στρατευμάτων του Ναπολέοντα, η Βενετία άρχισε να κλονίζεται. Μάλιστα μετά και τη συνομολόγηση της Συνθήκης ειρήνης Λεόμπεν μεταξύ των εμπολέμων, ο Δόγης Λουδοβίκος Μανίν αναγκάσθηκε να παραιτηθεί και το "Μέγα Συμβούλιο", που είχε συγκληθεί από τον ίδιο, με ψήφισμά του στις 12 Μαΐου του 1797 αποφάσισε την αυτο-κατάργηση της "Γαληνοτάτης Δημοκρατίας" και τη δημιουργία ενός προσωρινού "Δημαρχείου" υπό την προστασία των Γαλλικών στρατευμάτων, (μια συγκαλυμμένης μορφής υποταγή). Αυτό όμως δεν εμπόδισε τελικά τα γαλλικά στρατεύματα με το πρόσχημα της αναταραχής στην Ιστρία να εισέλθουν και να καταλάβουν την Βενετία τέσσερις ημέρες μετά.

Δικαιοσύνη

Στα Επτάνησα ιδρύθηκαν ένα Ειρηνοδικείο με τρεις ειρηνοδίκες για κάθε πόλη, τρεις για τα προάστια και τρεις για την ύπαιθρο καθώς και δύο Πρωτοδικεία, με τρεις δικαστές το καθένα, και ένα Εφετείο με 9 δικαστές και 1 αναπληρωματικό. Τους δικαστές αυτούς σε περίπτωση κωλύματος τους αντικαθιστούσαν οι Ειρηνοδίκες.
 
Επίσης δημιουργήθηκαν και ποινικά δικαστήρια  2 Πρωτοδικεία ένα για πταίσματα και ένα για σοβαρά πλημμελήματα και εγκλήματα και ένα ποινικό εφετείο παρόμοιο με Αναθεωρητικό Δικαστήριο. Οι δικαστές εκλέγονταν από τα Δημαρχεία τα οποία και διατηρούσαν μόνο αυτά το δικαίωμα της απονομής χάριτος.

Εκπαίδευση

Ενδιαφέρον επέδειξαν οι Γάλλοι και για τη βελτίωση της εκπαίδευσης στα Επτάνησα. Δημιούργησαν μια μεγάλη βιβλιοθήκη με περισσότερα από 4.000 συγγράμματα και συλλογές βιβλίων που προήλθαν κυρίως από μοναστήρια της Καθολικής Εκκλησίας που έσπευσε να βοηθήσει στο έργο. Τότε ιδρύθηκε και το πρώτο "Προκαταρκτικό Σχολείο" που διδάσκονταν αριθμητική, γλώσσα (ελληνική και γαλλική) και ομοίως γραφή, καθώς επίσης και στρατιωτικές γνώσεις σε πεζικές ασκήσεις και πυροβολική.

Την ίδια αυτή εποχή στήθηκε στην Κέρκυρα και το πρώτο τυπογραφείο στον ελλαδικό χώρο.
Παρά τις προσπάθειες των Γάλλων για εκσυγχρονισμό των δομών της δημόσιας διοίκησης των Επτανήσων, οι Έλληνες κάτοικοι αρνήθηκαν να συνεργαστούν.

Σταδιακή κατάλυση

Η Συνθήκη του Κάμπο Φόρμιο (Campo Formio) που συνήφθη στις 17 Οκτωβρίου 1797 αφενός και η μετέπειτα (1798) εκστρατεία του Ναπολέοντα κατά της Μίσιρ (Αιγύπτου) και της Σουρίγια (Συρίας) αφετέρου, εξανάγκασαν πλέον τον Σουλτάνο Σελίμ Γ΄ να στρέψει τη συμμαχία του με τη Ρωσία. Ερχόμενος σε συνεννόηση με τον τότε Τσάρο Παύλο Α΄ αποφασίσθηκε η σύμπραξη των στόλων τους εναντίον των Γάλλων στη Μεσόγειο. Συνέπεια αυτών των συνεννοήσεων και διαβουλεύσεων ήταν η δημιουργία ρωσοτουρκικού στόλου που περιελάμβανε δέκα ρωσικά πλοία γραμμής που συνοδεύονταν από άλλα μικρότερα ρωσικά πλοία και περίπου τριάντα τουρκικά πλοία γραμμής και περισσότερο μεταγωγικά στα οποία επέβαιναν 8.000 Οθωμανοί αποτελώντας εκστρατευτικό σώμα. Την διοίκηση - αρχηγία του στόλου αυτού που απέπλευσε από την Κωνσταντινούπολη με προορισμό το Ιόνιο τον Σεπτέμβριο του 1798, ανέλαβε ο Ρώσος ναύαρχος Θεόδωρος Ουσακώφ με υπαρχηγό τον Αβδούλ Καδήρμπεη ή Καντήρμπεη.

Παράλληλα η Υψηλή Πύλη συγκρότησε μεγάλο εκστρατευτικό σώμα προκειμένου από ξηράς να σπεύσει στο αίτημα του Αλή Πασά και να βοηθήσει στην κατάληψη των κάστρων που κατείχαν οι Γάλλοι επί της Ηπείρου, δηλαδή της Πρέβεζας, του Βουθρωτού, της Πάργας, και της Βόνιτσας κηρύσσοντας τον πόλεμο με την Γαλλία.
Σημειώνεται ότι όλα τα παραπάνω γεγονότα συνέβησαν ένα μήνα μετά τον όλεθρο που υπέστη ο γαλλικός στόλος από τον αγγλικό του ναυάρχου Νέλσωνα στην περίφημη ναυμαχία του Αμπουκίρ, η κατ΄ άλλους ναυμαχία του Νείλου που συνέβη αρχές του Αυγούστου (1798). Το γεγονός αυτό είχε κάνει ακόμα και τον Αλή Πασά να στραφεί πλέον προς τη Ρωσία αλλά και την Υψηλή Πύλη για τους επιδιωκόμενους σκοπούς του.
Πρώτη ιστορική ενέργεια για την κατάλυση της Γαλλοκρατίας των Επτανήσων θεωρείται η  Προκήρυξη του ναυάρχου Νέλσωνα που απηύθυνε στις 9 Οκτωβρίου (1798), προς τους Επτανήσιους από τη Νάπολη όπου είχε καταπλεύσει με το στόλο του. Η προκήρυξη αυτή που έγινε ευρύτερα γνωστή σε όλα τα κατεχόμενα Επτάνησα, μέσω των διαφόρων οργανώσεων και εταιρειών επέφερε μια γενική αναστάτωση. Της παραπάνω ενέργειας ακολούθησε η συναφθείσα μάχη της Νικοπόλεως στις 12 Οκτωβρίου 1798, παρά την Πρέβεζα όπου 7.000 Τουρκαλβανοί υπό τον Αλή πασά επέπεσαν κατά της γαλλικής φρουράς που συγκροτούσαν μόλις 280 Γάλλοι συνεπικουρούμενοι από 200 Πρεβεζάνους και 60 Σουλιώτες με φυσική συνέπεια τον όλεθρο των δεύτερων. Τις επόμενες δύο ημέρες ακολούθησε ο λεγόμενος χαλασμός της Πρέβεζας.

Παράλληλα των παραπάνω στις 13 Οκτωβρίου ο ρωσοτουρκικός στόλος έχοντας καταπλεύσει στο Τσιρίγο προσβάλει τη Φορτέτζα, όπου χωρίς σχεδόν ουσιαστική αντίσταση καταλαμβάνεται και όλη η φρουρά των Γάλλων αιχμαλωτίζεται. Το απόγευμα της ίδια ημέρας ο ναύαρχος Ουσακώφ υψώνει στο κάστρο τις σημαίες της ρωσικής και οθωμανικής αυτοκρατορίας καταργώντας το "Δημαρχείο", επαναφέροντας το παλαιό ημερολόγιο και την άρχουσα τάξη, δίνοντας έτσι τέλος στη γαλλοκρατία της νήσου, η οποία σημειωτέον ήταν η μικρότερη σε διάρκεια όλων των Επτανήσων.

Δέκα ημέρες αργότερα, στις 23 Οκτωβρίου ακολούθησε η κατάληψη του Τζάντε και δύο ημέρες μετά (25 Οκτωβρίου) η κατάληψη της Ιθάκης, όπου και τα δύο νησιά πέρασαν στη ρωσοτουρκική κυριαρχία. Στη συνέχεια στις 9 Νοεμβρίου καταλήφθηκε η Κεφαλονιά και στις 27 Νοεμβρίου μετά από σθεναρή αντίσταση των Γάλλων, επί 15 ημέρες, υπό τον στρατηγό Μισλέ, καταλήφθηκε και η "Φορτέτζα Σάντα Μάουρα", όπως αποκαλούταν το κάστρο της Αγίας Μαύρας (Λευκάδας) την εποχή εκείνη.

Κυριολεκτικά μέσα σε ένα μήνα, ο ναύαρχος Ουσακώφ κατέλαβε όλα τα Επτάνησα, πλην της Κέρκυρας, με ιδιαίτερη σχετικά ευκολία. Κατά το πρώτο πενθήμερο της πολιορκίας του κάστρου της Λευκάδας, στις 16 Νοεμβρίου ο ναύαρχος Ουσακώφ με τη γνωστή προκήρυξή του κάλεσε τους Επτανήσιους, Λευκαδίτες και Κερκυραίους να συνεγερθούν με τα όπλα κατά της γαλλοκρατίας γνωστοποιώντας σχετικά και πατριαρχική εγκύκλιο - πρόσκληση του πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης Γρηγορίου Ε΄ για τον ίδιο σκοπό.
Η ολοκληρωτική κατάλυση της Γαλλοκρατίας των Επτανήσων επήλθε στις 3 Μαρτίου του 1799 μετά από μια παρατεταμένη τρίμηνη πολιορκία της πόλης της Κέρκυρας από τον συνασπισμένο ρωσοτουρκικό στόλο, ακριβώς την παραμονή της επικείμενης γενικής επίθεσης όπου και ζητήθηκε από τους Γάλλους ανακωχή και η παράδοσή τους. Συνέπεια αυτού ακολούθησε την επομένη η συνθήκη ανακωχής Αγίου Παύλου, εκ του ονόματος της ναυαρχίδας του Ουσακώφ επί της οποίας υπεγράφη η συνθήκη, καλούμενη επίσης και "καπιτουλατζιόν της Χώρας των Κορκυρών". Την επομένη, 5 Μαρτίου (1799), στα κάστρα - φρούρια της Κέρκυρας υψώθηκαν οι σημαίες των συνασπισμένων αυτοκρατοριών.