Τουρκική γλώσσα

Ταξινόμηση

Η τουρκική είναι μέλος της τουρκικής οικογένειας γλωσσών, που περιλαμβάνει την γκαγκαουζική και την χορασανική τουρκική. Η τουρκική οικογένεια γλωσσών είναι μια υποομάδα των νότιων τουρκικών γλωσσών  (ή ουγκουζικών), οι οποίες με τη σειρά τους είναι μια υποομάδα των τουρκογενών γλωσσών που ανήκουν στις αλταϊκές γλώσσες.
Όπως η φινλανδική και η ουγγρική γλώσσα, η τουρκική χαρακτηρίζεται από φωνηεντική αρμονία, είναι συγκολλητική και δεν έχει γραμματικό γένος. Η βασική σειρά των όρων της πρότασης είναι Υποκείμενο-Αντικείμενο-Ρήμα. Η τουρκική διαθέτει πληθυντικό ευγενείας: τύποι του δεύτερου πληθυντικού προσώπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ένα άτομο ως ένδειξη σεβασμού ή/και ιεραρχίας.

Γεωγραφική κατανομή

Η Τουρκική ομιλείται και από μειονότητες σε άλλες 35 χώρες. 
Ειδικότερα, η Τουρκική χρησιμοποιείται σε χώρες που προγενέστερα (εν μέρει ή πλήρως) ανήκαν στην Οθωμανική αυτοκρατορία, όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Σερβία η Βόρεια Μακεδονία, η Συρία, η Ελλάδα και το Ισραήλ. Πλέον των 2.000.000 τουρκόφωνων ζουν στη Γερμανία, ενώ υπάρχουν σημαντικές τουρκόφωνες κοινότητες στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο αριθμός των 60 εκατομμυρίων χρηστών προϋποθέτει ότι η Τουρκική είναι μητρική γλώσσα του 80% του τουρκικού πληθυσμού, με την Κουρδική να συμπληρώνει το υπόλοιπο. Ωστόσο, η πλειονότητα των γλωσσικών μειονοτήτων της Τουρκίας είναι δίγλωσση, που μιλά την Τουρκική ως δεύτερη γλώσσα σε επίπεδο αυτοχθονίας.

Επίσημη κατάσταση

Η Τουρκική είναι επίσημη γλώσσα της Τουρκίας, και μίας από τις επίσημες γλώσσες της Κύπρου. Επίσης διατηρεί επίσημο status σε αρκετούς δήμους της Βόρειας Μακεδονίας, ανάλογα με το ποσοστό του τουρκόφωνου τοπικού πληθυσμού.
Στην Τουρκία ρυθμιστικό σώμα της Τουρκικής είναι το Ίδρυμα Τουρκικής Γλώσσας (Τουρκ: Türk Dil Kurumu - TDK), που ιδρύθηκε από τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ το 1932 με τίτλο Türk Dili Tetkik Cemiyeti ("Εταιρεία για την Έρευνα της Τουρκικής Γλώσσης"). Η Ένωση Τουρκικής Γλώσσας ακολούθησε την ιδεολογία της γλωσσικής καθαρότητας και μία από τις κυρίες πράξεις του ήταν η αντικατάσταση των γλωσσικών δανείων και των γραμματικών δομών Περσικής και Αραβικής προέλευσης με τους τουρκικούς αντίστοιχους, γεγονός που -μαζί με την υιοθέτηση του νέου τουρκικού αλφαβήτου το 1928, διαμόρφωσε τη σύγχρονη Τουρκική όπως χρησιμοποιείται σήμερα. Ο ΤΓΣ έγινε ανεξάρτητο σώμα το 1951 με την άρση της υποχρέωσης να προεδρεύει ο Υπουργός Παιδείας. Το συγκεκριμένο καθεστώς συνεχίστηκε έως τον Αύγουστο του 1983, όταν προσδέθηκε και πάλι στην κυβέρνηση μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980.

Το φωνολογικό σύστημα της τουρκικής

Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της τουρκικής είναι ότι διακρίνεται από φωνηεντική αρμονία, που σημαίνει ότι μια λέξη θα έχει είτε πρόσθια είτε οπίσθια φωνήεντα, αλλά όχι και τα δύο. Για παράδειγμα, στη λέξη vişne "βύσσινο" το i είναι κλειστό μη-στρογγυλό πρόσθιο και το e είναι ανοιχτό μη-στρογγυλό πρόσθιο. Ο τόνος μπαίνει συνήθως στην τελευταία συλλαβή, με την εξαίρεση κάποιων συνδυασμών με επιθήματα και λέξεις όπως masa ['masa].  Επίσης στα κύρια ονόματα, ο τόνος μεταφέρεται στην προτελευταία (π.χ. Istánbul), αν και υπάρχουν εξαιρέσεις (π.χ. Ánkara).
Στους δύο πίνακες παρακολουθούν παρουσιάζονται τα φωνήματα της τουρκικής, σύμφωνα και φωνήεντα:

Λεξιλόγιο

Η τουρκική χρησιμοποιεί εκτενώς το συγκολλητικό της χαρακτήρα για να σχηματίσει νέες λέξεις από ρίζες ουσιαστικών και ρημάτων. Η πλειοψηφία των τουρκικών λέξεων από την προσθήκη παραγωγικών επιθημάτων σε ένα σχετικά μικρό σύνολο βασικού λεξιλογίου.
Ένα παράδειγμα με ρίζα από ουσιαστικό:
göz          "μάτι",
gözlük       "γυαλιά (όρασης)"
gözlükçü     "πωλητής γυαλιών"
gözlükçülük  "η δουλειά να πουλάει κανείς γυαλιά"
Ένα άλλο παράδειγμα ξεκινά από μια ρηματική ρίζα:
yat-        "είμαι ξαπλωμένος"
yatır-      "ξαπλώνω (κάποιον/κάτι)"
yatırım     "μία περίπτωση όπου ξαπλώνεις κάτι: κατάθεση, επένδυση"
yatırımcı   "καταθέτης, επενδυτής"