Διατραπεζική αγορά

Τι είναι η διατραπεζική αγορά

Η διατραπεζική αγορά (αγγλικά: Interbank market) είναι η κορυφαία αγορά συναλλάγματος, όπου πάνω από 1000 τράπεζες ή άλλου είδους πιστωτικά ιδρύματα μπορούν να ανταλλάξουν διαφορετικά συναλλάγματα. Οι τράπεζες μπορούν είτε να πραγματοποιούν συναλλαγές άμεσα η μία με την άλλη, είτε μέσω ηλεκτρονικής μορφής πλατφόρμες(Electronic Brokering Services, EBS), που παίζουν το ρόλο μεσάζοντα. Στις συναλλαγές αυτές δεν συμμετέχουν επενδυτές του λιανικού εμπορίου και μικρότερου μεγέθους εμπορικές ομάδες. Μπορούμε να την περιγράψουμε αλλιώς σαν ένα δίκτυο τραπεζών, που ανταλλάσσουν μεταξύ τους συναλλάγματα.
Η κύρια διαφορά μεταξύ της διατραπεζικής και της λιανικής αγοράς είναι το επιτόκιο των δανειζόμενων ποσών. Το επιτόκιο εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα χρημάτων στην αγορά, από την επικρατούσα κατάσταση των επιτοκίων και από τους συγκεκριμένους όρους της σύμβασης, όπως είναι η προθεσμία του δανείου.
Από τη στιγμή που οι εμπορικές τράπεζες έχουν πρόσβαση στην κεντρική τράπεζα του έθνους, έχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν δάνεια σε πολύ χαμηλότερο κόστος, από όσο θα κατάφερνε ο τελικός καταναλωτής. Οι τράπεζες περνάνε τα χρήματα που αποκτούν με ευνοϊκούς όρους της κεντρικής τράπεζας στους καταναλωτές και έτσι επιτυγχάνουν κέρδος και παραμένουν στο εμπόριο.
Η διατραπεζική αγορά είναι επίσης το μέσο, όπου συμβαίνει η συντριπτική πλειοψηφία των forex (foreign exchange market) συναλλαγών. Καθημερινά λαμβάνουν χώρα πάρα πολλές συναλλαγές, επομένως οι συμμετέχοντες στην διατραπεζική αγορά χρησιμοποιούν ενιαία, δηλαδή ομοιόμορφη τιμολογιακή πολιτική. Με άλλα λόγια, αν "παγώναμε" το χρόνο, οι διαθέσιμες τιμές για δύο προϊόντα συναλλάγματος θα ήταν πανομοιότυπες από τράπεζα σε τράπεζα.
Ιδρύματα που εξυπηρετούν τη λιανική αγορά και έχουν πρόσβαση μέσα από μεσιτικές συμφωνίες σε μία ή περισσότερες τράπεζες που αναμειγνύονται, ονομάζονται forex dealers. Ο έμπορος ή διαπραγματευτής λαμβάνει την τρέχουσα τιμολόγηση για κάθε "ζευγάρι" από τις τράπεζες με τις οποίες έχουν σχέση . H τιμή, που βλέπει ένας έμπορος, είναι η ίδια που βλέπουν και οι υπόλοιποι, επειδή όλοι έχουν πρόσβαση στη διατραπεζική αγορά. Στην πραγματικότητα, πολλοί διαπραγματευτές χρησιμοποιούν τις ίδιες κορυφαίες τράπεζες για να έχουν πρόσβαση στη διατραπεζική αγορά. Ένας forex dealer στέλνει τις τελικές αυτές τιμές μέσω των λιανικών εμπόρων στους καταναλωτές.
Οι διαπραγματευτές, αποκομίζουν χρήματα μέσω των σπρεντ (spreads). Τo σπρεντ (περιθώριο) είναι η διαφορά επιτοκίου (της απόδοσης που προσφέρεται στους επενδυτές) μεταξύ των ομολόγων δύο διαφορετικών χωρών.

Πώς δημιουργήθηκε

Η διατραπεζική αγορά αναπτύχθηκε στο Λονδίνο τη δεκαετία του 1960, ως μια αγορά στην οποία τράπεζες, που δεν είχαν συμψηφιστεί δάνειζαν ποσά η μία στην άλλη. Από τότε εξελίχθηκε σε μια τεράστια αγορά χρήματος, που χρησιμοποιείται από ολόκληρο το φάσμα των οικονομικών ιδρυμάτων με σκοπό τον αμφίδρομο δανεισμό(lending and borrowing). Τα ποσά που διακυβεύονται είναι αρκετά μεγάλα και δανείζονται ανασφάλιστα, σε πρόχειρους -θα λέγαμε όρους που δεν επιδέχονται ιδιαίτερη διαπραγμάτευση  και απαιτούν αποπλήρωση σε σταθερές περιόδους. Η αγορά εξυπηρετείται πλέον από έναν μεγάλο αριθμό χρηματομεσίτων και χρησιμοποιείται από τράπεζες και άλλα οικονομικά ιδρύματα, με σκοπό να προσαρμόσουν τις short-run  θέσεις ρευστότητάς τους ή για να αποκτήσουν ποσά προς δανεισμό.

Συνάλλαγμα

Είναι το χρηματικό μέσο που συνηθίζεται στη διεθνή πρακτική να χρησιμοποιείται για το διακανονισμό πληρωμών από και προς το εξωτερικό. Ικανοποιεί δηλαδή συναλλακτικές ανάγκες(αγοραπωλησίες αγαθών, υπηρεσιών, τίτλων) οικονομικών μονάδων που ανήκουν σε διαφορετικούς οικονομικούς και νομισματικούς χώρους(εθνικά κράτη. Ιστορικά το λεγόμενο συνάλλαγμα, είχε πάντα τη μορφή εθνικού νομίσματος, είτε υλικής(χρυσός,άργυρος), είτε πιστωτικής ή τραπεζικής (δολάριο,στερλίνα,μάρκο...) μορφής.
Συναλλαγματική ενέργεια είναι ακριβώς η πράξη της χρησιμοποίησης ανταλλάγματος στο διακανονισμό μιας εμπορικής η χρηματοοικονομικής συναλλαγής. Συνεπάγεται πάντα το πέρασμα(αλλαγή) από δεδομένο χρηματικό μέσο(εθνικό νόμισμα) σε κάποιο άλλο που γίνεται αποδεκτό στη διεθνή πληρωμή(συνάλλαγμα). Με άλλα λόγια η συναλλαγματική ενέργεια είναι η αγοραπωλησία εθνικού νομίσματος έναντι συναλλάγματος.

Οι διεθνείς συναλλαγές και η χρηματοδότησή τους

Λέγεται συνήθως ότι το διεθνές εμπόριο διεξάγεται μεταξύ των κρατών(χωρών) που συμμετέχουν στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Η υπόθεση αυτή, που βρίσκεται στη βάση της θεωρίας του διεθνούς εμπορίου και αποτελεί χρήσιμο εργαλείο ανάλυσης, δεν είναι παρά κατά το ήμισυ σωστή. Είναι αλήθεια ότι οι διεθνείς συναλλαγές(εισαγωγές-εξαγωγές αγαθών,υπηρεσιών,τίτλων) έχουν σαν σημείο αναφοράς τα εθνικά κράτη, τα οποία αποτελούν τους δύο πόλους της συναλλαγής, όπως ακριβώς δύο οικονομικά υποκείμενα στο εσωτερικό μιας εθνικής οικονομίας. Οι εισαγωγές-εξαγωγές όμως γίνονται με πρωτοβουλία των εθνικών οικονομικών μονάδων, οι οποίες στρέφονται στο εξωτερικό προς ικανοποίηση των αναγκών τους. Αγοράζουν δηλαδή, ή πωλούν στο εξωτερικό αγαθά, υπηρεσίες και τίτλους που δεν μπορούν (ή και δεν επιθυμούν) να βρουν ή να διαθέσουν στην εσωτερική αγορά.

Χρηματοδότηση διεθνών συναλλαγών

Χρησιμοποιούμε το παράδειγμα ενός ταξιδιού για να κατανοήσουμε τη χρηματοδότηση διεθνούς συναλλαγής.
Το πρώτο βήμα της πραγματοποίησης ενός ταξιδιού στο εξωτερικό ξεκινάει από το γκισέ μιας τράπεζας. Εκεί απευθυνόμαστε για να αλλάξουμε το επιθυμητό ποσό του συναλλάγματός μας με το αντίστοιχο ποσό σε ταξιδιωτικό συνάλλαγμα. Η συνηθισμένη αυτή πράξη περιγράφει με από τρόπο τη διαδικασία χρηματοδότησης μιας αγοράς, εισαγωγής υπηρεσιών. 
Η ίδια περίπου διαδικασία επαναλαμβάνεται και στην περίπτωση χρηματοδότησης εισαγωγής ή εξαγωγής εμπορευμάτων.

Απόδοση και κίνδυνος συναλλάγματος

Με τον όρο «τιμή συναλλάγματος» ορίσαμε την αξία των ξένων νομισμάτων εκφρασμένη σε εγχώριες νομισματικές μονάδες. Η διαδοχική αλλαγή των τιμών συναλλάγματος μέσα στο χρόνο είναι αυτό που ονομάζουμε «απόδοση συναλλάγματος».
Έτσι ορίζουμε την παρακάτω σχέση:
PDM(t):PDM(t-1), PDM(t), PDM(t+1), PDM(t+2),...,PDM(t+n)
που παριστά τη χρονολογική σειρά των τιμών (συναλλάγματος) του μάρκου σε δραχμές στη διάρκεια της περιόδου αναφοράς(n).

Ποιοι συμμετέχουν

Στη διατραπεζική αγορά, συμμετέχουν κυρίως οι μεγαλύτερες τράπεζες, όπως είναι η [Deutsche Bank], η UBS, η [Citibank], όμως άλλες τράπεζες, διεθνείς δημόσιοι οργανισμοί και hedge funds  δημιουργούν μικρότερες δόσεις για τις επενδυτικές δραστηριότητες σε αυτό το μέσο συναλλαγών. Οι δραστηριότητες των hedge funds και των επενδυτικών τραπεζών, αν και πολύ σημαντικές είναι πολύ μικρότερες σε σχέση με τον όγκο των δραστηριοτήτων που ενεργοποιούνται από τις μεγαλύτερες, διεθνείς τράπεζες. Παρόλα αυτά, εφόσον οι φορείς αυτοί είναι ικανοί να αξιοποιήσουν πολύ υψηλότερα επίπεδα μόχλευσης, συγκριτικά με τις εμπορικές τράπεζες, μπορούν να παίξουν και σημαντικότερο ρόλο στην αγορά με το πέρασμα του χρόνου. Ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών, που δραστηριοποιούνται από τους δημόσιους οργανισμούς δεν είναι ιδιαίτερα αξιόλογος σε σύγκριση με την κερδοσκοπική δραστηριότητα που δημιουργείται από τις κορυφαίες τράπεζες και τα κορυφαία οικονομικά ιδρύματα. Οι δραστηριότητες των μεσιτών στην αγορά συναλλάγματος και των πελατών τους, υπολογίζεται πως αποτελούν περίπου το 2% της συνολικής δραστηριότητας της διατραπεζικής αγοράς και διαρκώς αυξάνεται.

Διατραπεζικό επιτόκιο

Το επιτόκιο που χρησιμοποιείται στα βραχυπρόθεσμα δάνεια που πραγματοποιούνται μεταξύ των τραπεζών. Οι τράπεζες δανείζουν και δανείζονται χρήματα μέσω της διατραπεζικής αγοράς, με σκοπό να διαχειρίζονται τα επίπεδα ρευστότητας και να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της αγοράς. Το επιτόκιο, εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα χρημάτων στην αγορά, στα επικρατώντα επιτόκια και στους εκάστοτε όρους του συμβολαίου, όπως είναι η προθεσμία.
Οι τράπεζες χρειάζεται να έχουν ένα επαρκές ποσό ρευστών κεφαλαίων, όπως μετρητά, έτσι ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν σε τυχόν αναλήψεις των πελατών τους. Εάν μια τράπεζα δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε αυτές τις προϋποθέσεις, θα χρειαστεί να δανειστεί χρήματα στη διατραπεζική αγορά για να καλύψει τo έλλειμμα. Από την άλλη, μερικές τράπεζες έχουν πλεόνασμα ρευστού κεφαλαίου, επομένως δανείζουν από το πλεόνασμά τους σε άλλες τράπεζες μέσω της διατραπεζικής αγοράς και εισπράττουν τους τόκους.
Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα διατραπεζικών επιτοκίων, όπως το libor, το οποίο διαμορφώνεται καθημερινά από τα μέσα επιτόκια των δανείων που πραγματοποιούνται στη διατραπεζική αγορά του Λονδίνου.

Euribor

To euribor  είναι το βασικό επιτόκιο του ευρώ στη διατραπεζική αγορά χρήματος. Δηλαδή είναι το επιτόκιο με το οποίο δανείζουν και δανείζονται μεταξύ τους τα πιστωτικά ιδρύματα. Η κάθε τράπεζα που λειτουργεί εντός ζώνης του ευρώ, είναι υποχρεωμένη να ανακοινώνει καθημερινά τα επιτόκια με τα οποία είναι διατεθειμένη να προσφέρει την πλεονάζουσα ρευστότητα, που διαθέτει στις άλλες τράπεζες και για διαφορετικές χρονικές διάρκειες, οι οποίες ξεκινούν από τη μία ημέρα, φτάνοντας τον έναν χρόνο.
Ταυτοχρόνως ανακοινώνει για τις ίδιες χρονικές περιόδους, το επιτόκιο το οποίο είναι διατεθειμένη να καταβάλει στις άλλες τράπεζες προκειμένου να αντλήσει ρευστότητα εφόσον τη χρειαστεί. Ο μέσος όρος των επιτοκίων αυτών αποτελεί το επιτόκιο euribor για κάθε μία χρονική διάρκεια.