Ιθαγενείς πληθυσμοί της Αμερικής

Με την ονομασία αυτή συνηθίζεται να αποκαλούνται γενικά οι ιθαγενείς πληθυσμοί της Αμερικής πριν την ανακάλυψή της από τους Ευρωπαίους στα τέλη του 14ου αιώνα. Με την ίδια ονομασία αποκαλούνται μέχρι και σήμερα ορισμένες εθνικές μειονότητες, των οποίων οι ρίζες προέρχονται από τους ιστορικούς αυτούς λαούς. Ορισμένοι από αυτούς τους ιθαγενείς διατηρούν μέχρι σήμερα ένα μοναδικό τρόπο ζωής, ενώ κάποιοι άλλοι αναζήτησαν μόνιμη διαμονή δημιουργώντας μικρές κοινότητες και χωριά, ενώ σε κάποιες περιοχές κατάφεραν να οργανωθούν σε μεγαλύτερες κοινότητες, ακόμα και πόλεις, με πολιτική οργάνωση. Η ονομασία προέρχεται από την πεποίθηση του Κολόμβου ότι έφτασε στην Ινδία, ενώ στην πραγματικότητα είχε φτάσει στην Αμερική και ότι οι κάτοικοι που συνάντησε είναι Ινδοί.
Μετά την εξάπλωση των Ευρωπαίων, οι Ινδιάνοι εξαφανίστηκαν οριστικά από το μεγαλύτερο κομμάτι της αμερικάνικης ηπείρου. Άλλες φορές με τις μάχες και τις σφαγές, και άλλες φορές με επιδημίες, όπως η ευλογιά, ο τύφος, η ιλαρά κι η διφθερίτιδα, οι θάνατοι των Ινδιάνων ήταν μαζικοί. 
Ακόμα, οι επιμειξίες Ινδιάνων με λευκούς και μαύρους, είτε με είτε χωρίς τη θέληση των Ινδιάνων, είχαν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω μείωση των καθαρόαιμων Ινδιάνων. Ο σημερινός αριθμός των καθαρόαιμων Ινδιάνων, ο οποίος παραμένει άγνωστος, θα πρέπει να είναι χαμηλός. Υπάρχουν μερικές δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως Ινδιάνοι, αλλά οι οποίοι είναι συχνά μιγάδες στην καταγωγή- μερικές φορές μπορεί να έχουν πολύ χαμηλό ποσοστό ινδιάνικου DNA.
Σήμερα, οι καθαρόαιμοι Ινδιάνοι δεν αποτελούν την πλειοψηφία σε καμία χώρα της αμερικάνικης ηπείρου. Στη Βόρεια Αμερική (Καναδά και Η.Π.Α.) πλειοψηφούν οι λευκοί, ενώ στην Κεντρική και στη Νότια οι μιγάδες, με εξαίρεση κάποια μέρη όπως η Τζαμάικα που πλειοψηφούν οι μαύροι και η Ουρουγουάη, όπου πλειοψηφούν οι λευκοί.

Προέλευση των ιθαγενών

Με βάση ανθρωπολογικές, γενετικές και γλωσσικές μελέτες, οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι περισσότεροι ιθαγενείς της Αμερικής προέρχονται από πληθυσμούς που πιθανότατα μετανάστευσαν από τη Σιβηρία και πέρασαν από το Βερίγγειο πορθμό περίπου  9,000-15,000 χρόνια πριν.

Τέχνη και μουσική

Στη Βόρεια Αμερική, η ινδιάνικη μουσική είναι σχεδόν μονοφωνική, αλλά υπάρχουν εξαιρέσεις. Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται συνήθως είναι τύμπανα και φλογέρες. Στην Κεντρική Αμερική και το Μεξικό, η μουσική συνήθως ήταν πεντατονική και χρησιμοποιούνταν κυρίως τύμπανα και φλογέρες, με την απουσία έγχορδων οργάνων.Η ινδιάνικη τέχνη συνεισφέρει σε πολλούς τομείς, όπως στην αγγειοπλαστική, στη ζωγραφική, στη γλυπτική, στη χαρακτική, στην κατασκευή κοσμημάτων κλπ.

Γεωργία

Με το πέρασμα των χρόνων, αναπτύχθηκε από τους ιθαγενείς η καλλιέργεια φυτών, τα οποία πλέον είναι παγκοσμίως διαδεδομένα. Ένας μεγάλος αριθμός των αγροτικών αυτών προϊόντων διατηρεί στην αγγλική και την ελληνική γλώσσα την αρχική τους ονομασία στη γλώσσα Νάουατλ. Ορισμένα από τα προϊόντα αυτά είναι: η ντομάτα, η πατάτα, το αβοκάντο, το κακάο, η βανίλια, ο ανανάς, και ορισμένα είδη της πιπεριάς όπως το τσίλι, η πάπρικα κι η παπάγια.

Καναδάς

Ο όρος που προτιμάται περισσότερο για τους ιθαγενείς του σημερινού Καναδά είναι «Αυτόχθονες λαοί τού Καναδά». Σ' αυτούς περιλαμβάνονται τρεις κατηγορίες πληθυσμών: οι Ινουίτ ή Ινουί (κατοικούν στον Αρκτικό Κύκλο και παλαιότερα αποκαλούνταν Εσκιμώοι), οι Μετί (φυλή μιγάδων που δημιουργήθηκε κατά τον 17ο αιώνα από την επιμειξία με Ευρωπαίους εποίκους) και τα «Πρώτα Έθνη» (όλοι οι υπόλοιπες ιθαγενείς φυλές που παλαιότερα αποκαλούνταν «Ινδιάνοι»).

Ηνωμένες Πολιτείες

Οι ιθαγενείς πληθυσμοί των σημερινών Ηνωμένων Πολιτειών αποκαλούνται συνήθως Αμερικανοί Ινδιάνοι, αλλά πιο πρόσφατα αναφέρονται και ως Ιθαγενείς Αμερικανοί των Ηνωμένων Πολιτειών. Ζουν κυρίως σε περιοχές με αυτονομία, γνωστές ως Indian reservations. Αποτελούν λιγότερο από 1% του πληθυσμού. Τουλάχιστον ένα μέρος από αυτούς είναι μιγάδες , όπως οι σημερινοί Τσερόκι. 
Οι Νάβαχο είναι ίσως η φυλή με τους περισσότερους καθαρόαιμους Ινδιάνους.
Ο νόμος των Η.Π.Α. ορίζει ότι για να αναγνωριστεί κάποιος ως ιθαγενής Αμερικανός αρκεί να έχει τουλάχιστον ~25% ινδιάνικο DNA.

Μεξικό

Στο σημερινό Μεξικό κατοικούσε μεγάλος αριθμός ινδιάνικων φυλών, όπως οι Αζτέκοι, οι Ζαποτέκοι, οι Μιξτέκοι και οι Μάγια. Το όνομα του Μεξικού προέρχεται από την τοπική ονομασία των Αζτέκων, Mexica.
Ο πληθυσμός του Μεξικού αποτελείται στη συντριπτική του πλειοψηφία από μιγάδες, που προήλθαν από τις επιμειξίες των λευκών, των Ινδιάνων και των μαύρων. Το Μεξικό δε συλλέγει στοιχεία για την εθνικότητα του πληθυσμού. 
Σύμφωνα με την έρευνα The World Factbook του 2012 από τη CIA στον μεξικάνικο πληθυσμό, το 62% δήλωσαν ότι είναι μιγάδες, το 21% 'κυρίως Ινδιάνοι', το 7% 'μόνο Ινδιάνοι', ενω το υπόλοιπο 10% δήλωσαν άλλη κατηγορία, όπου η πιο συνηθισμένη επιλογή ήταν 'λευκοί'. 
Στο Μεξικό μιλιούνται ακόμα 63 ιθαγενείς γλώσσες. Περίπου 6 εκατομμύρια κάτοικοι μιλούν κάποια ινδιάνικη γλώσσα.  Οι κυριότερες είναι η Νάουατλ (~1.5 εκ. ομιλητές) και η Μάγια του Γιουκατάν (~800 χιλ. ομιλητές).

Γουατεμάλα

Οι ιθαγενείς της Γουατεμάλας προέρχονται από τους Μάγια. Σύμφωνα με την έρευνα The World Factbook του 2012, το 39.3% είναι καθαρόαιμοι Μάγια. Γύρω στο 40% του πληθυσμού μιλάει μια ινδιάνικη γλώσσα, αλλά οι ιθαγενείς αυτές γλώσσες, που αριθμούν πάνω από 20, δεν έχουν αναγνωριστεί επισήμως.

Μπελίζ

Σύμφωνα με την έρευνα The World Factbook του 2012, το 11.3% του πληθυσμού του Μπελίζ δήλωσαν ότι είναι Μάγια. Να σημειωθεί ότι οι ερωτηθέντες μπόρεσαν να δηλώσουν παραπάνω από έναν αυτοπροσδιορισμό.

Παναμάς

Σύμφωνα με την απογραφή του 2010, 417,559 άτομα ή το 12.3% του πληθυσμού είναι καθαρόαιμοι Ινδιάνοι.

Αργεντινή

Στην Αργεντινή, υπάρχουν 407,000 ιθαγενείς Αμερικανοί, περίπου δηλαδή το 1% του συνολικού πληθυσμού, οι οποίοι ανήκουν σε διάφορες φυλές.

Βολιβία

Στη Βολιβία, περίπου 2 εκατομμύρια κάτοικοι μιλούν τη γλώσσα Κέτσουα, 2,1 εκατομμύρια μιλούν τη γλώσσα Αϋμάρα, ενώ λίγες εκατοντάδες χιλιάδες μιλούν τη γλώσσα Γκουαρανί. Οι γλώσσες έχουν αναγνωριστεί, ωστόσο δεν υπάρχουν επίσημα έγγραφα στις γλώσσες αυτές και όσοι κάτοικοι δε μιλούν την επίσημη γλώσσα, τα ισπανικά, αντιμετωπίζουν κοινωνικές διακρίσεις. Ωστόσο, η συνταγματική μεταρρύθμιση το 1997 αναγνώρισε τη Βολιβία σαν πολυεθνική και πολυγλωσσική κοινωνία και ξεκίνησε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Το 2005, εκλέχτηκε ως Πρόεδρος για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας ένας ιθαγενής Αϋμάρα, ο Έβο Μοράλες.

Παραγουάη

Σύμφωνα με την απογραφή του 2002, 87,099 άτομα ή το 1.7% του πληθυσμού είναι καραθαρόαιμοι Ινδιάνοι. Ζουν κυρίως στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας, γνωστό ως Γκραν Τσάκο.

Περού

Σύμφωνα με την περουβιανή απογραφή του 2017, οι καθαροί Ινδιάνοι αποτελούν το 25.7% του πληθυσμού. Λέγεται ότι κατοικούν κυρίως στα όρη των Άνδεων.

Διεκδικήσεις

Μονομερή καταγγελία και αποχώρηση από τις συμφωνίες του 1851 και του 1868 που υπέγραψαν με την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών ανακοίνωσαν οι βορειοαμερικανοί Ινδιάνοι της φυλής Λακότα Σιου, ανακηρύσσοντας ταυτόχρονα τις ιστορικές περιοχές τους, μοιρασμένες σε 5 πολιτείες σήμερα, ως ανεξάρτητα εδάφη. Προς τούτο επέδωσαν αίτημα αναγνώρισης της ανεξαρτησίας τους σε πρεσβείες 15 χωρών