Μώλος Φθιώτιδας

Ιστορικά στοιχεία

Η ιστορία της κατοίκησης της περιοχής του Μώλου χάνεται στο βάθος των αιώνων. Από την αρχαιότητα και την πόλη των Λοκρών  Σκάρφη, που εικάζεται ότι βρισκόταν νοτιοανατολικά του σημερινού Μώλου έως την αρχαία Νίκαια. Συγκεκριμένα η Νίκαια αναφέρεται και στη ρωμαϊκή εποχή (Συνθήκη της Νίκαιας μεταξύ Μακεδόνων και Ρωμαίων) ενώ κατά πάσα πιθανότητα η πόλη βρισκόταν νοτιοδυτικά του Μώλου, στους πρόποδες των λόφων του όρους Καλλίδρομο, καθώς στην ευρύτερη περιοχή έχουν έρθει στο φως πολλά αρχαιολογικά ευρήματα (τάφοι, αγγεία, κιονόκρανα, διάσπαρτοι κέραμοι, κ.λπ.) που υποδηλώνουν την ύπαρξη αρχαίων οικισμών. Σύμφωνα, λοιπόν, με τις γραπτές πηγές πληροφορούμαστε για τη θέση τη πόλης Νίκαια να βρίσκεται σε απόσταση 40 σταδίων ανατολικά των Θερμοπυλών. Εάν την απόσταση των 40 σταδίων την πολλαπλασιάσουμε με τα 192,27 μέτρα που έχει το «ολυμπιακό στάδιο», θα δούμε ότι η χιλιομετρική απόσταση Θερμοπύλες – Νίκαια είναι 7.691 μέτρα. Εάν την ίδια απόσταση την πολλαπλασιάσουμε με το «δελφικό στάδιο» 177,55 μέτρα, η απόσταση είναι 7.102 μέτρα, δηλαδή όσο περίπου απέχει ο Μώλος από τις Θερμοπύλες.  

Στους μεταγενέστερους χρόνους ακριβώς στην περιοχή του σημερινού Μώλου αναφέρεται η πόλις Ραβένικα. Στο βιβλίου του Γεωργίου Κ. Αναγνώστου «Το Ζητούνι» (Λαμία 1977) διαβάζουμε τα εξής:... «Ο Βενιαμίν (Βενιαμίν ο εκ Τουδέλης, διάσημος Ισπανοεβραίος περιηγητής του ΙΒ΄ αιώνα) περιήλθε τας χώρας της Ανατολής από το έτος 1.159 μέχρι του 1.173 και από το «Οδοιπορικόν» δε μανθάνομεν ότι από την Ραβένικαν ήλθε εις Λαμίαν, την οποίαν ονομάζει Σινοπόταμον ή Σίνον ποταμόν κειμένην ύπερθεν της Ραβενίκης και εις απόστασιν από αυτήν μιας ημέρας δρόμου. Πού ακριβώς έκειτο και πότε εκτίσθη η Ραβένικα αγνοούμεν. Πάντως έπρεπε να ευρίσκετο ολίγον δυκικώτερον της λεγομένης Σκάλας Μώλου και να είχε εμπορικήν κίνησιν».
Σε άλλο σημείο του ίδιου βιβλίου διαβάζουμε: …«Ο Βονιφάτιος (Βονιφάτιος ο Μομφερατικός, ένας από τους κυριότερους παράγοντες της Δ΄ Σταυροφορίας, μετά από την οποία έγινε κύριος του βασιλείου της Θεσσαλονίκης το 1.207) ενώ κατελάμβανε την Θεσσαλίαν και την υπόλοιπον χώραν, διένειμε καθ’ οδόν τας πόλεις αυτής εις τους μεγιστάνας Λομβαρδούς, Αλλαμάνους και Φλαμανδούς υποτελείς του. Την Λαμίαν και την Ραβένικαν παρεχώρησε κατά το ήμισυ εις το Τάγμα των Ναϊτών και κατά το έτερον ήμισυ εις τον εκ των περιχώρων της Πάρμας καταγόμενον Λομβαρόν Μαρκήσιο της Βοδονίτζης Γουΐδωνα Παλαβιτσίνι…».
Τέλος στο ίδιο βιβλίου του Γ. Αναγνώστου φθάνουμε στα παρακάτω κατατοπιστικά στοιχεία.
«Η κατακύρωσις της Ραβένικας εις τον Ράινερ Ντε Τραβάγια εστέρησε την Μαρκιωνίαν της Βοδονίτζης επινείου επί του Μαλιακού κόλπου. Ένεκα τούτου εχρησιμοποιήθη από αυτήν όρμος, ο οποίος κείται κατ’ ευθείαν προς βορράν της Βοδονίτσης καλούμενος τότε Σκάλα Βοδονίτσης ή απλώς Σκάλα (Μύλλερ «Η Μαρκιωνία της Βοδονίτζης, σελ.5). Περί αυτόν δε εκτίσθη οικισμός καλούμενος Μώλος, οποίος εσώζετο μέχρι της Επαναστάσεως του 1.821 αποτελών τσιφλίκι τουρκικόν. Κατά την διάρκειαν της Επαναστάσεως ο οικισμός κατεστράφη εξ ολοκλήρου εμπρησθείς από τους Τούρκους, εκδικούμενους διά την συμμετοχήν των κατοίκων αυτού εις την Επανάστασιν. Το 1.833 οι διασωθέντες εκ των κατοίκων επανήλθον οίκαδε, ευρόντες δε αυτόν κατεστραμμένον επανέκτισαν αυτόν νοτιώτερον εις απόστασιν 20 λεπτών της ώρας (πεζή) και ακριβώς εκεί όπου ευρίσκεται η σήμερον ευημερούσα ομώνυμος κωμόπολις. Επροτιμήθη δε η θέσις αύτη, διότι είχε ολιγωτέραν υγρασίαν, ήτο περισσότερον ευάερος και απηλλαγμένη σχετικώς από ενοχλητικά έντομα (σκνίπες, κουνούπια κ.λπ.). Ο όρμος ούτος εξακολουθεί μέχρι σήμερον να ονομάζεται Σκάλα (σημερινή μαρίνα Μώλου).

Ο Παλαιός Δήμος Θερμοπυλών

Μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό και ύστερα από τον σχηματισμό του νεοσύστατου κράτους δημιουργήθηκε νόμος στις 27-12-1833 και δημοσιεύθηκε (ΦΕΚ 3 της 10-1-1834) «περί του σχηματισμού και της διαιρέσεως των δήμων».
Σύμφωνα με το άρθρο 1 του νόμου «Όλον το Βασίλειον της Ελλάδος θέλει διαιρεθή εις δήμους, εκάστου δε δήμου θέλει προσδιορισθή η περιοχή». Παρακάτω στο άρθρο 4 αναφέρει: «Παν χωρίον έχον τουλάχιστον 300 κατοίκους δύναται να σχηματίζει ίδιον δήμον με ιδίαν δημοτική αρχήν…».
Οι δήμοι (άρθρο 7) διαιρούνται ανάλογα με τον πληθυσμό τους σε τρεις τάξεις. Η α΄ περιλαμβάνει δήμου με δέκα τουλάχιστον χιλιάδες κατοίκους, η β΄ με δύο τουλάχιστον χιλιάδες και οι γ΄ με ολιγότερους από δύο χιλιάδες κατοίκους. 
Ο σχηματισμός και η διαίρεση των δήμων «διατάσσεται παρά του βασιλέως».

Κατά την πρώτη περίοδο της λειτουργίας των δήμων και μέχρι να ολοκληρωθεί «η τεχνική προετοιμασία των εκλογών» οι δήμαρχοι διορίζονταν από την κυβέρνηση. Η εκλογή γινόταν από ειδικό «δημαιρεσιακό σώμα», το οποίο συγκροτούσαν τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου και ίσος με αυτά αριθμός δημοτών που λαμβανόταν «εκ των μάλλον φορολογουμένων πολιτών».
Ο Δήμος Θερμοπυλών Γ΄ τάξεως συγκροτήθηκε το 1836 με έδρα τον Μώλο. Με το βασιλικό διάταγμα της 1/13-9-1840 «περί συγχωνεύσεως δήμων» πρωτεύουσα ορίστηκε η Μενδενίτσα. Αργότερα οι δημοτικές αρχές μεταφέρθηκαν και πάλι στον Μώλο, χωρίς όμως να έχει εκδοθεί και σχετικά διάταγμα. Στο υπ’ αριθμ. 37 παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως στις 20-8-1873 ως πρωτεύουσα του δήμου φέρεται ο Μώλος, χωρίς στην αντίστοιχη στήλη να αναγράφεται και το σχετικό για τη μεταφορά διάταγμα. Με το βασιλικό διάταγμα της 4-2-1847 (ΦΕΚ 4/16-2-1847) αποσπάστηκε από τον Δήμο Θερμοπυλών επανασυστήθηκε ο Δήμος Δρυμίας.
Τα χωριά που αποτελούσαν τον δήμο με έδρα τον Μώλο το 1836 ήταν : Μώλος, Μενδενίτσα, Άντερας, Λιαπάτες, Κατμάτες, Καραβίδια, Γλάνιτσα (Δρυμαία), Δρινίτσα (Τιθρώνιον), Άρνιτσα (διαλυμένο τώρα χωριά ανάμεσα Λιαπάτας-Καλλιδρόμου-Μενδενίτσας) και Ξηλιασής (αρχική ονομασία των Ξυλικών).
Τα χωριά που αποτελούσαν τον δήμο με έδρα τη Μενδενίτσα το 1840 ήταν: Μενδενίτσα, Καραβίδια, Άρνιτσα, Κατουμάταις, Λιαπάταις, Γλούνιτσα, Δερνίτσα, Ξυλικός, Μώλος, Άντερας, Παλαιοχώρι, Ρουμελιός (άλλοτε λιβάδι με εγκατάσταση γεωκτηνοτρόφων στα όρια των κοινοτήτων Αγίας Τριάδας και Θερμοπυλών), Μαυρουκάτες (άλλοτε καλύβια θερινής διαμονής στην περιφέρεια κοινότητας Μενδενίτσας), Ρετζέρι (Καλλίδρομον) και Μονή Αγίου Γεωργίου στην περιφέρεια κοινότητας Μώλου.
Από το 1847 και μέχρι το 1911 η έδρα είναι στον Μώλο και συμπεριλαμβάνει τα χωριά: Άντερας, Μενδενίτσα, Καραβίδια, Λιαπάτες, Κατμάταις, Ρεντέρι, Αγία Τριάδα και διαλυμένη Μονή Αγίου Γεωργίου.
Τέλος, το 1912 σαν έδρα ορίζεται και πάλι ο Μώλος με τα παραπάνω χωριά και επιπροσθέτως τη Βουμβάρδα (άγνωστο πού βρισκόταν και τι αποτελούσε) καθώς και τον Χονδρονικόλα (άλλοτε θερινή διαμονή κατοίκων στην περιφέρεια κοινότητας Μενδενίτσας με 69 κατοίκους κατά την απογραφή του 1879).
Ως πρώτος πρόεδρος του Δήμου Θερμοπυλών (1836) αναφέρεται ο Α.Ι. Κλοτόκηλος. Με το βασιλικό διάταγμα της 13-7-1843 ο Α. Εγκολφόπουλος. Ακολουθούν ο Ιωάννης Γ. Αλεξάνδρου και ο Κωνσταντίνος Ι. Σιαφάς, οι οποίοι παραιτήθηκαν για να συμμετάσχουν στις βουλευτικές εκλογές του 1895, βασιλικό διάταγμα της 31-8-1895. Από το 1904 και μέχρι το 1914 αναφέρεται ο Νικόλαος Περιβολιώτης.
Το 1912 εκδόθηκε και δημοσιεύτηκε ο νόμος Δ.Ν.Ζ. «περί συστάσεως δήμων και κοινοτήτων». Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 1, δήμοι είναι οι πρωτεύουσες των νομών και οι πόλεις που έχουν πάνω από 10.000 κατοίκους.
Κατά τις διατάξεις του άρθρου 2, κάθε νόμιμος συνοικισμός που έχει πάνω από 300 κατοίκους και «σχολείο στοιχειώδους εκπαιδεύσεως» αποτελεί κοινότητα. Σε εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων εκδόθηκε για τον Νομό Φθιώτιδας βασιλικό διάταγμα (β.δ.29-8-1912) «περί αναγνωρίσεως των δήμων και κοινοτήτων του Νομού Φθιώτιδος και Φωκίδος» (ΦΕΚ 261/Α΄ της 31-8-1912), με το οποίο αναγνωρίσθηκαν για τον Νομό Φθιώτιδας με την τότε  διοικητική του διαίρεση ένας δήμος (Δήμος Λαμιέων) και 123 κοινότητες, ανάμεσα στις οποίες και ο Μώλος…

Η άγνωστη μάχη του Μώλου

Τον Απρίλιο του 1941, κατά την κάθοδο των γερμανικών στρατευμάτων προς την Αθήνα, στην περιοχή του Μώλου διεξήχθη μεγάλη μάχη μεταξύ των συμμαχικών δυνάμεων (Άγγλων, Αυστραλών, Νεοζηλανδών) και Γερμανών. Τα γερμανικά στρατεύματα βρέθηκαν μπροστά σε απρόσμενα μεγάλο εμπόδιο στην πορεία τους προς την κατάληψη της ελληνικής πρωτεύουσας και υπέστησαν σημαντικές απώλειες, σε αντίθεση με τις απώλειες μικρής κλίμακας των συμμαχικών δυνάμεων. Η γερμανική πολεμική αεροπορία προχώρησε σε βομβαρδισμό του Μώλου κατά τη διάρκεια του οποίου σκοτώθηκαν δύο κάτοικοι. Οι περισσότεροι από τους κατοίκους είχαν εγκαταλείψει την κωμόπολη, καθώς αναμένοντας τον επικείμενο βομβαρδισμό, βρήκαν καταφύγιο στους λόφους νότια του Μώλου. Από εκεί, σύμφωνα με μαρτυρίες των παλαιότερων, είχαν πλήρη εικόνα των γερμανικών αεροπλάνων Stukas να βομβαρδίζουν τον  οικισμό.
Κατά την αποχώρηση των συμμαχικών δυνάμεων από την περιοχή οι Νεοζηλανδοί άφησαν ως ανάμνηση της μάχης στον Μώλο ένα στρατιωτικό αυτοκίνητο μεταφοράς προσωπικού, το οποίο βρισκόταν έως τη δεκαετία του ’70 στην οδό Οδυσσέα. Ανδρούτσου, περίπου στο σημείο που σήμερα βρίσκεται το κτήριο του Ειρηνοδικείου Θερμοπυλών. 
(Για τους αγγλομαθείς υπάρχουν πολύ περισσότερα στοιχεία για τη μάχη του Μώλου στα links Α και Β)

Απογραφικά στοιχεία

Ο πληθυσμός του Μώλου, σύμφωνα με επίσημες απογραφές, παρουσίασε τις ακόλουθες διακυμάνσεις:
Απογραφή                                                Άτομα
12-3-1861                                                 610     
15-4-1879                                                 956                                    
15-4-1889                                              1.173                                                                                                                                                                                  
5-10-1896                                              1.185  
27-10-1907                                              1.516
19-12-1920                                              1.482
15-5-1928                                              1.577
16-10-1940                                              2.073
7-4-1951                                              1.985
19-3-1961                                              2.229
14-3-1971                                              2.090
5-4-1981                                              2.113
17-3-1991                                             3.008
17-3-2001                                             3.203   (απογραφή 2001 σύνολο τέως Δήμου Μώλου 6.668)