Αιμοδοσία

Η Αιμοδοσία [< αίμα+δίδωμι] (αγγλικά: blood-donorstation) - είναι η προσφορά αίματος για μετάγγιση και κατά επέκταση ο σχετικός οργανισμός /η εταιρεία που ασχολείται με την λήψη, τη συντήρηση και τη διάθεση αίματος.

Η αιμοδοσία στην Ελλάδα (ιστορικά στοιχεία)

Ένας από τους μοναδικούς συστηματικούς μελετητές της ιστορίας της αιμοδοσίας στην Ελλάδα υπήρξε ο Μικές Παϊδούσης. Ειδικότερα, οι πρώτες μεταγγίσεις αίματος έγιναν το 1916 και το 1919 στην Πολυκλινική Αθηνών από τον καθηγητή Σπύρο Οικονόμου, που είχε παρακολουθήσει στο Montpellier της Γαλλίας σχετικές εργασίες των Jeanbrau και Hedon. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρώτη μετάγγιση αίματος, αιμοδότης ήταν ο βοηθός του Οικονόμου, ο γιατρός Μιχάλης Πατρικαλάκης. Το 1925 ο Σπύρος Οικονόμου ίδρυσε στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών τράπεζα αίματος που χρησιμοποιούσε συντηρημένο αίμα από πλακούντα. Την ίδια περίπου περίοδο εκτελούνταν μεταγγίσεις αίματος για την ανοσοθεραπεία της λεϊσμανίασης . Λίγα χρόνια αργότερα, το 1931 ανακοινώνονται 22 μεταγγίσεις (στο Νοσοκομείο Ευαγγελισμός Αθηνών). Το 1932 ο Μαρίνος Γερουλάνος πραγματοποιεί μεταγγίσεις στην ιδιωτική του κλινική και στην πανεπιστημιακή κλινική του Δημοτικού Νοσοκομείου Αθηνών. Ως το 1938 που ο Νικόλαος Πετσάλης έκανε μετάγγιση απινωδογονουμένου αίματος είχαν γίνει περίπου 1.935 μεταγγίσεις, με την άμεση και την έμμεση (όπως χαρακτηρίζονταν) μεθόδους. Κατά την πρώτη μέθοδο, ανάμεσα στη φλέβα του δότη και του λήπτη παρεμβαλλόταν μια συσκευή μεταγγίσεως (Ochlecker, Beck Jube). Ενώ κατά τη δεύτερη μέθοδο, το αίμα του δότη που και πάλι ήταν στο πλευρό του λήπτη, λαμβανόταν σε ένα κύλινδρο με αντιπηκτικό και από εκεί του χορηγούνταν με σύριγγα.
Ο Μαθιός Μακκάς ίδρυσε το 1935 τον οργανισμό αιμοδοσίας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού με πρώτο διευθυντή τον Μικέ Παϊδούση. Ο οργανισμός αυτός κράτησε για πολλά χρόνια το βάρος της αιμοδοσίας, αναγκασμένος να στηρίζεται αποκλειστικά σε αμειβόμενους αιμοδότες. Από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό προήλθε και η πρώτη μετάγγιση συντηρημένου αίματος που έγινε στις 30/11/1939 από τον Μικέ Παϊδούση υπό την παρουσία του καθηγητού της χειρουργικής Γεράσιμου Μακρή. Το συγκεκριμένο αίμα συντηρήθηκε σε ψυγείο μέσα σε σύριγγες των 60 ml, που περιείχαν κιτρικό νάτριο και γλυκόζη (το αίμα αυτό χρησιμοποιήθηκε για τόσο για τις ανάγκες του  Ελληνοϊταλικού πολέμου, όσο και για την κατοχή).
Οι αλματώδεις πρόοδοι της Ιατρικής και οι μεγάλες ανάγκες σε αίμα υποχρέωσαν διάφορα κράτη να οργανώσουν μεταπολεμικά εθνικές υπηρεσίες αιμοδοσίας και να θεσπίσουν ειδική νομοθεσία. Το 1952 δημιουργήθηκε στο τότε Υπουργείο Υγιεινής η Εθνική Υπηρεσία. Τον ίδιο χρόνο η υπηρεσία αυτή ιδρύει τέσσερα περιφερειακά Κέντρα Αιμοδοσίας (το πρώτο στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών με διευθυντή τον Ιπποκράτη Τσεβρένη, το δεύτερο στο Νοσοκομείο Αθηνών με διευθυντή τον Μικέ Παϊδούση, το Κέντρο Αιμοδοσίας Πειραιώς στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Πειραιώς και το Κέντρο Αιμοδοσίας Θεσσαλονίκης. Το 1958 δημιουργήθηκαν οι πρώτοι Σταθμοί Αιμοδοσίας στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθηνών (όπου το 1979 μετονομάστηκε σε Γ΄ Περιφερειακό Κέντρο Αιμοδοσίας Αθηνών), στο Νοσοκομείο Αγία Όλγα και στο Μαιευτήριο Αλεξάνδρα. Σήμερα στην Εθνική Υπηρεσία Αιμοδοσίας ανήκουν 43 Σταθμοί Αιμοδοσίας σε ολόκληρη την Ελλάδα, οι Υπηρεσίες Αιμοδοσίας των Νοσοκομείων ιδιωτικού δικαίου Αθηνών, Πειραιώς και Θεσσαλονίκης, το Κέντρο Αιμοδοσίας του ΙΚΑ στην Αθήνα και ο Σταθμός του ΙΚΑ στην Θεσσαλονίκη, ενώ το Δρακοπούλειο Κέντρο Αιμοδοσίας του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού συνεργάζεται με την Εθνική Υπηρεσία Αιμοδοσίας και εναρμονίζεται με τις κατευθύνσεις της.
Παράλληλα με το έργο της συλλογής και διαθέσεως του αίματος, που αποτελεί το κύριο έργο των υπηρεσιών αιμοδοσίας, πραγματοποιείται σε αυτές και ο συστηματικός έλεγχος των αιματολογικών νοσημάτων (π.χ μυελόγραμμα, λευχαιμία, θρομβοφιλία κ.α). Έτσι, τα Α΄ και Β΄ Περιφερειακά Κέντρα Αιμοδοσίας Αθηνών ασχολούνται με τα άτομα που πάσχουν από αιμοφιλία, στο Γ΄ αναπτύχθηκε το Εθνικό Εργαστήριο Ιστοσυμβατότητας, ενώ τα περισσότερα Κέντρα και Σταθμοί Αιμοδοσίας έχουν αναλάβει τη διάγνωση και τη θεραπεία της μεσογειακής ανεπάρκειας.
Το 1973 το Περιφερειακό Κέντρο Αιμοδοσίας Πειραιώς μετονομάστηκε σε Κρατικό Κέντρο Αιμοδοσίας και Παρασκευής Παραγώγων Αίματος. Το πρωτοποριακό έργο του Κέντρου αυτού θεμελιώθηκε από τον Ηλία Πολίτη, που η αφοσίωσή του στην επιτυχία του, του στοίχισε την ζωή. Αναλυτικότερα, στο Κρατικό Κέντρο Αιμοδοσίας και Παρασκευής Παραγώγων Αίματος  παρασκευάζονται παράγωγα του αίματος και του πλάσματος. Στα πρώτα υπάγονται τα διάφορα συστατικά του αίματος που χωρίζονται από το υπόλοιπο αίμα, όπως συμπυκνωμένα ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια και πλάσμα αίματος. Στα παράγωγα του πλάσματος παρασκευάζονται ινωδογόνο (από το 1965), αντιαιμοφυλική σφαιρίνη Α (από το 1967) και προπροθρομβινικό σύμπλεγμα (από το 1973). Ξηρό πλάσμα παρασκευάζεται από πολύ παλαιότερα (1963), ενώ από το 1969 παράγονται με τη μέθοδο της πλασμαφαιρέσεως από άνδρες των  Ενόπλων Δυνάμεων δοκιμαστικοί οροί για τον καθορισμό των ομάδων αίματος, κυρίως για τις ανάγκες του στρατού. Από το 1969 το Κέντρο εφοδιάζει όλες τις υπηρεσίες αιμοδοσίας της χώρας με φιάλες συλλογής αίματος που περιείχαν αντιπηκτικό ή διαλύματα για την αναδιάλυση του ξηρού πλάσματος και άλλων παραγώγων του αίματος. Επιπλέον, από το 1975 έχουν αρχίσει στο Κρατικό Κέντρο Αιμοδοσίας και Παραγωγών Αίματος εργασίες για την διατήρηση ερυθρών αιμοσφαιρίων σε βαθιά ψύξη με βάση τα δεδομένα της κρυοβιολογίας.