Χάουντα

Ονοματολογία

Η Χάουντα έχει εμφανιστεί στη διάρκεια της ιστορίας της με διάφορα ονόματα, όπως: Χόλντε (Golde), Ντι Χάου(ντ)ε (Die Goude), Τερ Χάου(ντ)ε (Ter Goude) και Τερχάου  (Tergouw), που όλα έχουν ως κοινή ρίζα το όνομα του ποταμού Χάουε (De Gouwe). Μάλιστα, το 1139 ο ποταμός αναφέρεται ως Golda, ενώ σε έγγραφο του 1178 καταγράφεται για πρώτη φορά καλλιεργήσιμη γη στις όχθες του.
Όσον αφορά στο όνομα του ποταμού, διάφορες θεωρίες έχουν διατυπωθεί για την προέλευσή του, από τις οποίες η πιθανότερη είναι ότι το Golda εκφράζει τη «χρυσίζουσα» απόχρωση που έπαιρναν τα νερά του σε κάποια σημεία, λόγω της υποκείμενης τύρφης.
Κατά τον Μεσαίωνα, η μέχρι τότε εν χρήσει ονομασία Golde, αντικαταστάθηκε από το Die Goude, ή το Ter Goude, ενώ σε λατινικά μεσαιωνικά έγγραφα  ήδη ονομάζεται Gouda, που τελικά επικράτησε μέχρι σήμερα. Σημειωτέον ότι, η Χάουντα είναι η μοναδική ολλανδική πόλη που κρατάει επίσημα τη λατινική της ονομασία.

Ιστορία

Γύρω στο 1000, η περιοχή που σήμερα βρίσκεται η πόλη, ήταν βαλτώδης και την διέσχιζαν πολλοί μικροί ποταμοί μεταξύ των οποίων και ο Χάουε. Κατά τους 11ο και 12ο αιώνες, άρχιζε σιγά-σιγά να καλλιεργείται το υποκείμενο τυρφώδες έδαφος, στα ανατολικά και δυτικά της σημερινής πόλης και κατά μήκος των οχθών του ποταμού. Το 1139 υπάρχει αναφορά της Χάουντα σε επίσημο έγγραφο της Επισκοπής της Ουτρέχτης.
Κατά τον 13ο αιώνα, συνδέθηκε ο ποταμός Χάουε με τον Παλαιό Ρήνο (de Oude Rijn), ενώ στις εκβολές του Έισελ (De Hollandse Ĳssel), δημιουργήθηκε ένα μικρό λιμάνι. Την ίδια εποχή κτίστηκε το μεσαιωνικό Κάστρο που, δεν υπάρχει σήμερα, για να προστατεύει αυτό το λιμάνι. Δημιουργήθηκε έτσι μία «αλυσίδα» εμπορίου με κρίκους την πόλη –και κατ’επέκτασιν τις γύρω περιοχές, την Φλάνδρα και τη Γαλλία. Το 1272 η Χάουντα απέκτησε Χάρτα Δικαιωμάτων.
Το 1361 και το 1438, μεγάλες πυρκαγιές κατέστρεψαν την πόλη, μάλιστα, λέγεται ότι στην πυρκαγιά του 1438, μόνο 4 σπίτια διασώθηκαν. Κατά τη διάρκεια του Ογδοηκονταετούς Πολέμου, οι συμμαχικές αντιστασιακές δυνάμεις (de Geuzen), άρχισαν να γκρεμίζουν το Κάστρο με τη δικαιολογία ότι, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την άμυνα της πόλης σε περίπτωση κατάληψής της από τους Ισπανούς. Πάντως, διαχρονικά, αυτή τους η ενέργεια αντιμετωπίστηκε με αρκετό σκεπτικισμό, δεδομένου ότι αμφισβητείται ο λόγος για τον οποίο έγινε. Η κατεδάφιση του Κάστρου ολοκληρώθηκε μόλις στις αρχές του 19ου αιώνα.
Το τελευταίο τέταρτο του 16ου αιώνα, η Χάουντα αντιμετώπισε σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Κατά το πρώτο μισό του 17ου αιώνα, άρχισε σταδιακή ανάκαμψη και, μεταξύ των ετών 1665 και 1672, η πόλη γνώρισε οικονομική άνθηση. Ξανά όμως, μετά το ξέσπασμα του Ολλανδικού Πολέμου (de Hollandse Oorlog) (1672), η πόλη έπεσε σε κρίση που ουσιαστικά κράτησε μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα. Επί πλέον το 1673, θανατηφόρα επιδημία πανώλης, αποδεκάτισε περίπου 3000 κατοίκους, ήτοι το 20% του τότε πληθυσμού.
Κατά τον 19ο αιώνα κατεδαφίστηκαν τα τείχη της πόλης και το 1832, ξέσπασε νέα επιδημία, χολέρας αυτή τη φορά, που αντιμετωπίστηκε με την κατασκευή νέων δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης. Τα αμέσως επόμενα χρόνια, η ίδρυση βιομηχανιών παραγωγής κεριών και νημάτων υφαντουργίας, έδωσε οικονομική ανάσα στην πόλη που επιτάθηκε με την έλευση του σιδηροδρόμου το 1855. Στις αρχές του 20ού αιώνα, άρχισε η σταδιακή επέκταση της Χάουντα μέσω της δημιουργίας νέων συνοικιών.
Κατά τον Β’Παγκόσμιο Πόλεμο, η στρατηγική θέση της πόλης υπήρξε η αιτία για τους σφοδρούς βομβαρδισμούς της από τους Συμμάχους, που κόστισαν τη ζωή 45 ανθρώπων. Μετά τον Πόλεμο, συνεχίστηκε η οικιστική επέκταση της Χάουντα με σταδιακή επιχωμάτωση πολλών ιστορικών χράχτεν που, μόνο κατόπιν έντονων  διαμαρτυριών των κατοίκων, πήραν ένα τέλος. Από τις δύο μεγάλες αγορές της πόλης, επέζησε η Αγορά του Τυριού (De Kaasmarkt) ως τουριστική ατραξιόν, ενώ η Αγορά Χοίρων (De Varkensmarkt) έκλεισε οριστικά.

Εραλδική

Το οικόσημο της Χάουντα βρίσκεται μόνο στο θυρεό της και αποτελείται από μία ασπίδα, πλαισιωμένη από ένα λεπτό, πράσινο ακάνθινο στεφάνι,  που την κρατούν δύο λέοντες δεξιά και αριστερά της. Στην ασπίδα υπάρχουν δύο κάθετες ζώνες με τρία εξάκτινα αστέρια στην κάθε ζώνη. Στο πάνω μέρος τής ασπίδας υπάρχει μία χρυσή κορώνα, ενώ  στο κάτω μέρος της υπάρχει η λατινική επιγραφή:  "Per aspera ad astra" (=Από τα αγκάθια προς τα αστέρια).
Ήταν, πιθανότατα, το οικόσημο της οικογένειας Φαν ντερ Χάουντε (de heren Van der Goude), που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ιστορία της πόλης. Ο θυρεός υιοθετήθηκε επίσημα το 1816.

Γεωγραφία

Η Χάουντα βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της επαρχίας Νότιος Ολλανδία  (Zuid-Holland) και αποτελεί μέρος της μητροπολιτικής περιοχής του  Ράνστατ. Ταυτόχρονα ανήκει και στο κομμάτι της Ολλανδίας που έχει τη χαρακτηριστική ονομασία Χρούνε Χαρτ (het Groene Hart = «Πράσινη Καρδιά»), λόγω της περιβαλλοντικής σημασίας του.
Στην πόλη συμβάλλουν οι μικροί ποταμοί Χάουε (de Gouwe) και Έισελ (de Hollandse IJssel), ενώ οι μεγάλες ολλανδικές πόλεις Χάγη, Ρότερνταμ και Ουτρέχτη βρίσκονται σε μικρή απόσταση.
Η πόλη είναι κτισμένη, γενικά, πάνω σε έδαφος τυρφώδους υφής, όπως άλλωστε οι περισσότερες ολλανδικές πόλεις. Το ιστορικό της κέντρο, όμως, βρίσκεται πάνω σε αργιλώδες υπόστρωμα και, αυτή η ανομοιομορφία έχει δημιουργήσει προβλήματα (κλίση, βύθιση) σε αρκετά σημεία της. Οι συνεχείς εργασίες συντήρησης που γίνονταν επί πολλά έτη, λόγω του συγκεκριμένου προβλήματος, απαιτούσαν πολλά χρήματα, γι´αυτό η Χάουντα μαζί με κάποιες άλλες ολλανδικές πόλεις, υπάγονταν σε μία ιδιαίτερη κατηγορία χρηματοδοτικού προγράμματος που, στην Ολλανδία έχει την ονομασία «Καθεστώς του Άρθρου 12» (Artikel 12-status). Πάντως, μετά το 2008 η Χάουντα δεν χρηματοδοτείται πλέον.

Δημογραφικά στοιχεία

Τα πρώτα πληθυσμιακά στοιχεία έρχονται από το μακρινό 1477, οπότε η πόλη είχε 10.000, πιθανόν 13.000 κατοίκους. Κατόπιν, ο πληθυσμός αυξήθηκε αλλά όχι ιδιαίτερα, αφού το 1622 καταγράφονται 14.880 κάτοικοι. Τους 20.000 κατοίκους έφτασε η πόλη, μόλις στις αρχές του 20ού αιώνα, ενώ με το ξέσπασμα του Β’Παγκοσμίου Πολέμου ξεπέρασε τις 30.000. Το 1970 οι κάτοικοι έφτασαν τις 46.000 και το 1990 τις 65.000 περίπου, ενώ μέχρι σήμερα υπήρχε μία μικρή αύξηση, για να φτάσει η πόλη το σημερινό πληθυσμό.
Από τους κατοίκους της Χάουντα, ένα σημαντικό ποσοστό 22% είναι αλλόχθονες (μέσος όρος στην Ολλανδία 20%). Ένα 7% του συνολικού πληθυσμού είναι μέλη της ΕΕ ή -όπως χαρακτηρίζονται-  Δυτικοί αλλόχθονες, με τους Γερμανούς να κυριαρχούν. Ένα 15% είναι μη Δυτικοί αλλόχθονες με τους περισσότερους να έρχονται από το Μαρόκο και να ακολουθούν κάτοικοι με προέλευση την Ινδονησία, το Σουρινάμ και την Τουρκία.
Η πόλη διαιρείται διοικητικά σε 9 διαμερίσματα.

Διάλεκτος

Οι Χάουενάαρς (Gouwenaars), όπως ονομάζονται οι κάτοικοι της πόλης, ομιλούν μία διάλεκτο, τα Χάουντς (Het Gouds) που δεν έχει σημαντικές διαφορές από την επίσημη ολλανδική γλώσσα, αλλά φτάνουν για να καταλάβει ένας ντόπιος , εάν κάποιος είναι από την πόλη ή όχι. Για παράδειγμα, στα Gouds, o μαλακός φθόγγος χ που, στα ολλανδικά αντιστοιχεί στο h, σπάνια προφέρεται, λ.χ. η λέξη hond (=σκύλος) προφέρεται ond. Πάντως, η διάλεκτος κινδυνεύει να αφομοιωθεί, γι’αυτό γίνονται προσπάθειες για τη διατήρησή της.

Αξιοθέατα

Η πόλη έχει καταγεγραμμένα 330 μνημεία παραδοσιακής ολλανδικής κληρονομιάς (Rijksmonumenten), μερικά από τα οποία ανήκουν στα μνημεία UNESCO.

Η Αγορά Τυριού

Η Χάουντα είναι μία από τις λίγες ολλανδικές πόλεις που έχει Αγορά Τυριού που λειτουργεί με τον παλαιό παραδοσιακό τρόπο, ως τουριστική ατραξιόν.
Χωρίς να έχει την αίγλη της αντίστοιχης Αγοράς στο Άλκμααρ, λειτουργεί παρόλ’αυτά εδώ και τρεις αιώνες στην Πλατεία Αγοράς, ακριβώς δίπλα στο Κτήριο της Ζυγαριάς (βλ.λ). Το βασικό εμπόρευμα, βέβαια, είναι το παγκοσμίου φήμης τυρί Χάουντα (που στα ελληνικά αποδίδεται ως Γκούντα).
H αγορά λειτουργεί από τον Ιούνιο μέχρι τον Αύγουστο για λίγες ώρες κάθε Πέμπτη. Οι τυροπαραγωγοί φέρνουν το εμπόρευμά τους με άμαξες που τις σέρνουν άλογα. Τα τυριά είναι σε μεγάλα «κεφάλια», που ζυγίζουν τουλάχιστον 15 κιλά το καθένα, τα έχουν ανά ποιότητες παλαίωσης, τα ζυγίζουν και τα πουλάνε. Στην αγορά υπάρχουν και άλλοι πωλητές που εμπορεύονται παραδοσιακά ολλανδικά προϊόντα, όπως ξύλινα τσόκαρα (klompen), κεριά και γάλα.