Ερνάνης

Ο Βέρντι και το θέατρο

Ο Budden σημειώνει τα ακόλουθα για την ειδική σχέση ανάμεσα σε αυτή την όπερα και το έργο του Ουγκώ:
...Από την πρώτη σκηνή το πνεύμα του Ουγκώ είναι παρόν. Ο Βέρντι ήταν μέρος του νεανικού κοινού στο οποίο κυρίως απευθυνόταν το θεατρικό έργο. Η ενέργεια των ιαμβικών εξάμετρων στίχων του Ουγκώ αντανακλάται στο πνεύμα της μουσικής του Βέρντι, που έχει πολύ περισσότερη δύναμη από οτιδήποτε είχε γράψει μέχρι τότε. Ο Βίκτωρ Ουγκό, θα έλεγε κανείς, ήταν καλός για τον Βέρντι: Είναι σημαντικό ότι αμφότερες οι όπερες που βάσισε σε θεατρικά έργα του Ουγκώ (η άλλη είναι ο Ριγκολέττο) υπήρξαν σταθμοί στη σταδιοδρομία του.
Ο συνθέτης, σε ένα γράμμα του προς τον Μπρέννα, συνοψίζει τη δική του αίσθηση για το θέατρο, για το τι πιάνει και το τι όχι. Γράφτηκε την εποχή που ο Πιάβε ήταν δυσαρεστημένος για τη μεταβολή από το αρχικό του λιμπρέτο σε αυτό του Ερνάνι, και ο Βέρντι ζητά από τον Μπρέννα να μεταδώσει τις σκέψεις του στον Πιάβε:
«Οσοδήποτε μικρή εμπειρία και αν έχω, πηγαίνω στο [λυρικό] θέατρο όλο τον χρόνο και δίνω τη μέγιστη προσοχή σε αυτό που βλέπω και ακούω. Βρέθηκα στη θέση να έχω βάλει το χέρι μου σε τόσα πολλά έργα που δεν θα είχαν αποτύχει αν τα κομμάτια τους είχαν σχεδιασθεί καλύτερα, αν το αποτέλεσμα είχε υπολογισθεί καλύτερα, αν οι μουσικές φόρμες ήταν καθαρότερες, κλπ.. Με μία λέξη, αν είτε ο συνθέτης, είτε ο ποιητής ήταν πιο έμπειροι.»
Εκείνο που κάνει ο Βέρντι είναι ότι παίρνει τον έλεγχο όλων των πλευρών του έργου, μαζί και της συμπτύξεως του μακρόσυρτου θεατρικού έργου στις 4 πράξεις της όπερας. (Οι τρεις πρώτες πράξεις του δράματος του Ουγκώ έγιναν η πρώτη πράξη της όπερας.) Το να επιτρέψει στον λιμπρετίστα να γράψει τους στίχους του όπως θέλει, «αυτό θα είχε διαιωνίσει σε μία περιορισμένη μορφή τον διχασμό λέξεων-μουσικής από τον οποίο ήθελε ακριβώς να ξεφύγει ο Βέρντι. Η επιθυμία του συνθέτη να αναλάβει κάθε πλευρά της όπερας υποδηλώνει ότι είχε τη δύναμη να αποφασίζει ποιο βάρος να δώσει στο κείμενο και στη μουσική, αντιστοίχως, ανάλογα με τη στιγμή της δράσης.

Πράξη Γ΄

Ο Κάρλος επισκέπτεται τον τάφο του Αυτοκράτορα Καρλομάγνου (Κάρλος ο Μέγας), του οποίου ο διάδοχος, ο νέος Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του γερμανικού έθνους, εκλέγεται από αντιπροσώπους των διάφορων χωρών. Ο Κάρλος αποφασίζει να αλλάξει ζωή αν εκλεγεί σε αυτό το αξίωμα (καβατίνα: Oh, de'verd'anni miei/ «Ω, τα όνειρα και οι αυταπάτες της νιότης μου»). Κρυμμένος πίσω από το ταφικό μνημείο, κρυφακούει μία συνάντηση συνωμοτών, μεταξύ των οποίων ο Σίλβα και ο Ερνάνης. Ο Ερνάνης ορκίζεται να δολοφονήσει τον Κάρλος. Η συνωμοσία ανατρέπεται όταν οι ακόλουθοι του Κάρλος μπαίνουν και αιφνιδιάζουν τους συνωμότες. Ο βασιλιάς διατάζει την εκτέλεση όλων των προδοτών ευγενών. Ο Ερνάνης κάνει ένα βήμα μπροστά, ανακοινώνοντας ότι πρέπει και εκείνος να πεθάνει: δεν είναι ένας απλός ληστής, αλλά ο Δον Χουάν της Αραγωνίας, του οποίου τα εδάφη έχουν κατασχεθεί. Η Ελβίρα ικετεύει για έλεος για τον αγαπημένο της, οπότε ο Κάρλος, σε μία ξαφνική αλλαγή διαθέσεως, τους συγχωρεί και θέτει το χέρι της Ελβίρας μέσα σε εκείνο του Ερνάνη.

Πράξη Δ΄

Η Ελβίρα και ο Ερνάνης έχουν μόλις παντρευτεί, όταν, προς ταραχή και φόβο του, ο Ερνάνης ακούει ένα βούκινο. Ο Σίλβα φθάνει και σιωπηλά βάζει στο χέρι του Ερνάνη ένα εγχειρίδιο (μαχαίρι). Ο Ερνάνης ζητεί λίγο χρόνο για «ρουφήξει από το κύπελλο του έρωτα» (Ascolta, ascolta un detto ancor/ «`Ακου, μόνο μία λέξη...») αλλά, κατηγορηθείς από τον Σίλβα ως δειλός, ο Ερνάνης κρατά τον όρκο του και μαχαιρώνει τον εαυτό του στην καρδιά (τριωδία με τον Σίλβα: E' vano, o donna, il piangere, e vano / «Ο θρήνος σου είναι μάταιος, γυναίκα»). Ο Ερνάνης πεθαίνει στα χέρια της Ελβίρας, λέγοντάς της να ζήσει.

Ενορχήστρωση

Η μουσική του Ερνάνη είναι γραμμένη για ένα πίκολο, 1 φλάουτο, 2 όμποε, 2 κλαρίνα, 1 μπάσο κλαρίνο, 2 φαγκότα, 4 κόρνα, 2 τρομπέτες, 3 τρομπόνια, 1 τσιμπάσο, μία άρπα, τυμπάνια, μπάσο τύμπανο και κύμβαλα, ταμπούρο, ορχήστρα επί σκηνής (με μπάσο τύμπανο), 1 κόρνο και 6 τρομπέτες στα παρασκήνια, και έγχορδα της συμφωνικής ορχήστρας.