Αρντές (νομός)

Γεωγραφικά στοιχεία

Ο νομός Αρντές αποτελεί τμήμα της διοικητικής περιοχής Ωβέρνη-Ρον-Αλπ. Έχει έκταση 5.529 τετραγωνικά χιλιόμετρα. 
Διοικητικά αποτελείται από 3 διαμερίσματα και περιλαμβάνει 335 κοινότητες. Ο πληθυσμός του νομού είναι 325.157 κάτοικοι (στην απογραφή του 2016).
Συνορεύει στα βόρεια με τους νομούς Λουάρ και Ιζέρ, στα ανατολικά με το νομό Ντρομ, στα νότια με τους νομούς Βωκλύζ και Γκαρ και στα δυτικά με τους νομούς Λοζέρ και Ωτ-Λουάρ.
Πρωτεύουσα του νομού είναι το Πριβά με 8.305 κατοίκους (2016), που βρίσκεται σε απόσταση 489 χιλιομέτρων (οδικώς 601 ) νοτιοανατολικά από το Παρίσι.

Ιστορία

Η εγκατάσταση του προϊστορικού ανθρώπου στην περιοχή χρονολογείται από περίπου 150.000 χρόνια (προϊστορικά σπήλαια του Σουαγιόν). Πολλά ίχνη εξακολουθούν να υπάρχουν, ειδικά στο νότο του νομού, όπως οι περίφημες ζωγραφιές στο σπήλαιο Σωβέ. Το οροπέδιο του ποταμού Αρντές έχει εκτεταμένους μεγάλιθους ( ντολμέν και μενίρ), που ανεγέρθηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια. Ο ποταμός έχει το μεγαλύτερο φαράγγι στην Ευρώπη και τα σπήλαια στα βράχια - τα οποία φτάνουν τα 300 μέτρα ύψος - είναι γνωστά για τα ίχνη των προϊστορικών κατοίκων (βέλη και μαχαίρια βρίσκονται συχνά στις ανασκαφές).
Στην αρχαιότητα, η περιοχή είχε κατοικηθεί από τρεις γαλατικούς λαούς. Στο νότιο τμήμα του νομού κατοικούσαν οι Έλουοι, και η οχυρωμένη πόλη τους (oppidum) ήταν το Ζαστρ . Το μεγαλύτερο τμήμα των Μπουτιέρ  (ανάμεσα στους ποταμούς Εριέ και Ντου) κατείχαν οι Σεγκουέλονες με κέντρο τη Βαλέντια (σημερινή Βαλάνς) και το βόρειο τμήμα, πέρα ​​από τον ποταμό Ντου, όριζαν οι Αλλόβρoγες.
Μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση, ιδρύθηκε η πόλη Άλμπα-λα-Ρομαίν. Οι Έλουοι είχαν αναπτύξει εμπορικές σχέσεις με τους Έλληνες και τους εμπόρους της Ανατολής και η πόλη τους αναπτύχθηκε. Όμως, κατά τη διάρκεια των βαρβαρικών εισβολών η πόλη καταστράφηκε και εγκαταλείφθηκε και ο τοπικός επίσκοπος εγκαταστάθηκε στις όχθες του Ροδανού, στο Βιβιέ. 
Η συνθήκη του Βερντέν (843), η οποία μοίρασε την Αυτοκρατορία των Καρολιδών, καταχώρισε το Βιβαραί στη Μέση Φραγκία (περιοχή του Λοθάριου Α΄). Η περιοχή του Βιβαραί υπέστη μεγάλες καταστροφές τον 9ο αιώνα από τις επιδρομές Ούγγρων από τα ανατολικά και Σαρακηνών που ανέβαιναν από τις ακτές της Προβηγκίας, με αποτέλεσμα τη συνολική ερήμωση της περιοχής. 
Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, ο κόμης-επίσκοπος παρέμεινε υπό την επικυριαρχία του βασιλείου της Προβηγκίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από το 1039 πριν η περιοχή περάσει στο Γαλλικό στέμμα το 1305, μετά το τέλος της Σταυροφορίας κατά των Αλβιγηνών και την εξάλειψη της αίρεσης από την περιοχή. 
Τον 16ο αιώνα, μια μεγάλη πλειοψηφία του Βιβαραί προσχώρησε στον Προτεσταντισμό. Ακολούθησε ένας αιώνας θρησκευτικών πολέμων που προκάλεσαν λεηλασίες, σφαγές και ερήμωση της περιοχής. Η πολιορκία του Πριβά και η συνακόλουθη πτώση του έγινε από τον καρδινάλιο Ρισελιέ και τον Λουδοβίκο ΙΓ', στα πλαίσια της εξάλειψης της αντίστασης των Ουγενότων στη νότια Γαλλία, το 1629. Προς το τέλος του αιώνα, ο Λουδοβίκος ΙΔ', μετά την ανάκληση του διατάγματος της Νάντης, εγκαινίασε εκ νέου μια πολιτική καταστολής που προκάλεσε εξεγέρσεις στην περιοχή στις αρχές του 18ου αιώνα, όπως ο πόλεμος των Σεβέν (1702-1704), μέχρι την οριστική ειρήνευση το 1715.
Το 1670 στην περιοχή σημειώθηκε μια σημαντική εξέγερση αγροτών: η εξέγερση του Ρουρ που αιμορράγησε το νότο της περιοχής, με περισσότερους από 600 νεκρούς, 40 εκτελέσεις και 100 καταδίκες στα κάτεργα.

Η δημιουργία του νομού

Ο νομός Αρντές είναι ένας από τους αρχικά 83 νομούς (πλέον 101) που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης στις 4 Μαρτίου 1790, σύμφωνα με το νόμο της 22ας Δεκεμβρίου 1789, με την κατάργηση των παλαιών επαρχιών.
Ο νομός δημιουργήθηκε σχεδόν συνολικά από την πρώην κομητεία του Βιβαραί.
Από το 1960 έως το 2015 ήταν νομός της περιοχής Ρον-Αλπ. Την 1η Ιανουαρίου 2016 η περιοχή Ρον-Αλπ συγχωνεύτηκε με την περιοχή Ωβέρνη και πλέον αποτελούν τη νέα διοικητική περιοχή Ωβέρνη-Ρον-Αλπ.

Δημογραφία

Ο νομός Αρντές είναι ένας αραιοκατοικημένος νομός με μέση πυκνότητα 58 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο έναντι 117,9 για τη μητροπολιτική Γαλλία το 2015. Ο νομός εμφανίζει έντονες διαφορές των πληθυσμών μεταξύ της κοιλάδας του Ροδανού και των λεκανoπεδίων του Αννοναί ή του Ωμπενά, αφενός, και των ορεινών περιοχών. Ο πληθυσμός παραμένει μάλλον αγροτικός: το 2015, το 71% των κατοίκων ζούσε σε κοινότητες κάτω των 3.500 κατοίκων. Ορισμένες κοινότητες αναπτύσσονται χάρη στη γεωγραφική τους θέση, όπως οι Σαιν-Περαί, Γκιλεράν-Γκρανζ και Σουαγιόν, που ανήκουν στην ευρύτερη περιοχή της Βαλάνς (νομός Ντρομ). Γενικά, οι κοινότητες της κοιλάδας του Ροδανού, κατά μήκος του παλιού εθνικού δρόμου 86, αναπτύσσονται σταθερά. Οι περιοχές της ακραίας νοτιοανατολικής πλευράς του νομού επωφελούνται από την έλξη της περιοχής Τρικαστέν και την τουριστική δραστηριότητα της περιοχής Βαλλόν-Πον-ντ'Αρκ. Από την άλλη πλευρά, ορισμένες κοινότητες στο βόρειο, το κεντρικό και το δυτικό τμήμα του νομού εξακολουθούν να υφίστανται μερικές φορές σοβαρές απώλειες πληθυσμού, που συχνά προκαλούνται από κακή οδική προσβασιμότητα και περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης.
Ο νομός Αρντές χαρακτηρίζεται επίσης από τον χαμηλό πληθυσμό των κοινοτήτων του, μόνο τέσσερις κοινότητες ξεπερνούν τους 10.000 κατοίκους, ενώ η πιο πολυπληθής είναι η κοινότητα Αννοναί με 16.998 κατοίκους. Η πρωτεύουσα Πριβά, με 8.321 κατοίκους, είναι η νομαρχία με τον χαμηλότερο πληθυσμό της Γαλλίας και η Λαρζαντιέρ η δεύτερη υπονομαρχία με τον χαμηλότερο πληθυσμό με 1.724 κατοίκους. 
Η μόνη αστική περιοχή που ξεπερνά τους 50.000 κατοίκους είναι αυτή του Ωμπενά με 61.374 κατοίκους το 2016.

Οικονομία

Παραδοσιακά, η γεωργία και η κτηνοτροφία διαδραματίζουν τον σημαντικότερο ρόλο στην οικονομική ζωή της περιοχής. Η διατροφική βάση ήταν τα κάστανα, τα οποία τρώγονταν ψημένα, σαν ισοδύναμο της ελάχιστα γνωστής πατάτας στο παρελθόν, ή αποξηραμένα σε αλεύρι. Η καλλιέργειά τους έχει ενταθεί και πάλι σήμερα. Η περιοχή παράγει περίπου το 50% της γαλλικής παραγωγής κάστανων.
Η αμπελοκαλλιέργεια και η οινοπαραγωγή με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης κρασιά «Αρντές» παράγει κρασιά υψηλής ποιότητας από τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Η έκταση των αμπελώνων αυξάνεται συνεχώς.
Τα οπωροφόρα δέντρα, κυρίως κερασιές, βερικοκιές και ροδακινιές, κατά μήκος της κοιλάδας του Ροδανού και στις πλαγιές των βουνών. Επίσης καλλιεργούνται δημητριακά και πατάτες.
Τον 18ο και 19ο αιώνα, στην περιοχή είχε αναπτυχθεί η καλλιέργεια του μεταξοσκώληκα και η κατασκευή μεταξωτών υφασμάτων, τα οποία, ωστόσο, δεν μπόρεσαν να ανταγωνιστούν την ποιότητα και την τιμή με τις εισαγωγές από την Ασία. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, τα αγροκτήματα είχαν εργαστήρια αναπαραγωγής μεταξοσκωλήκων. Αλλά αυτή η δραστηριότητα κατέρρευσε στα τέλη του 19ου αιώνα, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετές εταιρείες κλωστοϋφαντουργίας - και, στο νότο, πολλές μουριές.
Η κτηνοτροφία με βοοειδή, πρόβατα, αίγες, χοίρους και η τυροκομία (όπως το τυρί πικοντόν, από γάλα κατσίκας) είναι πολύ ανεπτυγμένες.
Η βιομηχανία αναπτύσσεται προς όφελος μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, ιδίως στον τομέα της μηχανικής, πλαστικά, βυρσοδεψία, χαρτικά, τρόφιμα και κοσμήματα. Ορισμένες βαριές βιομηχανίες έχουν επίσης εδραιωθεί (εργοστάσια τσιμέντου, εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας Cruas, γυαλικά), ιδίως κατά μήκος της κοιλάδας του Ροδανού.
Η βιομηχανία τροφίμων είναι επίσης παρούσα, με αλλαντικά, τυριά (Πικοντόν, Σαιν-Φελισιάν, Φουτζού κ.ά.), είδη ζαχαροπλαστικής (κρέμα κάστανου, ζαχαρωμένα κάστανα, μαντολάτα), μέλι, εκλεκτά ποτά, κ.α.
Από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα ο τουρισμός έχει γίνει ολοένα και περισσότερο σημαντικός οικονομικός παράγοντας.