Πρωτάθλημα Ελλάδας ποδοσφαίρου ανδρών

Η υπαγωγή στον ΣΕΓΑΣ και η ΕΠΣΕ

Επί αρκετά μεγάλο διάστημα και έως το 1919 το ποδόσφαιρο υπαγόταν στο Σύνδεσμο Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων (ΣΕΑΓΣ, από το 1929 ΣΕΓΑΣ), στον οποίο ανήκουν και οι πρώτες συστηματικές ενέργειες για τη διεξαγωγή πρωταθλήματος. Η προσπάθεια ευδοκίμησε το 1906, σε μία διοργάνωση όπου μετείχαν οι προαναφερθέντες σύλλογοι Εθνικός ΓΣ, Πανελλήνιος ΓΣ, Πειραϊκός Σύνδεσμος, με τελικό νικητή τον πρώτο. Οι αποκαλούμενοι ετήσιοι ποδοσφαιρικοί αγώνες είχαν τη μορφή τουρνουά που διεξαγόταν για τρεις ή τέσσερις συνεχόμενες Κυριακές και ανάλογα με τις επικρατούσες καιρικές συνθήκες. Στην πλειονότητά τους οι αναμετρήσεις λάμβαναν χώρα στο Ποδηλατοδρόμιο (στο χώρο του σημερινού Σταδίου Καραϊσκάκη) και συγκεκριμένα στην επίπεδη έκταση που περιέβαλε ο επικλινής στίβος της ποδηλασίας, με το κοινό να παρακολουθεί από αυτόν. Χώροι προπονητικής και αγωνιστικής δραστηριότητας υπήρχαν σε κάποια σημεία της Αθήνας (Γουδή, Πεδίον του Άρεως πίσω από τις εγκαταστάσεις του Πανελλήνιου, Ολυμπιείο δίπλα στις αντίστοιχες του Εθνικού κ.ά.), για τα πρωταθλήματα όμως επιλεγόταν το απομακρυσμένο –με τα τότε μέσα– Ποδηλατοδρόμιο στο Νέο Φάληρο, καθώς αποκλειστικά εκείνο παρείχε δυνατότητα έλεγχου των θεατών προς πληρωμή εισιτηρίου εισόδου. Την προκήρυξη και οργάνωση αναλάμβανε συνήθως ο ΣΕΑΓΣ, άλλοτε η Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων (ΕΟΑ, πλέον Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή ΕΟΕ), ενώ καταγράφονται περιπτώσεις συνδιοργάνωσης από τους δύο φορείς, τους μοναδικούς αθλητικούς της εποχής σε θεσμικό επίπεδο.
Το 1919 ιδρύθηκε η πρώτη αμιγώς ποδοσφαιρική ομοσπονδία ΕΠΣ Αθηνών-Πειραιώς, η οποία το 1922 (κατ' άλλες πηγές το 1921) μετονομάστηκε σε ΕΠΣ Ελλάδος και το 1923 αναγνωρίστηκε από την παγκόσμια ομοσπονδία(FIFA)www.opap.gr/el/web/corporate.opap.gr/12.
Ο ιστότοπος της ΕΠΟ δεν αναφέρει τις εγχώριες διοργανώσεις που είχαν διεξαχθεί πριν το 1926 που η ίδια ιδρύθηκε, αντίθετα με μια έντυπη έκδοσή της του 1947, στην οποία κατέγραψε πανελλήνιους ποδοσφαιρικούς αγώνες και πανελλήνια ποδοσφαιρικά πρωταθλήματα από το 1906. Την ίδια χρονική αφετηρία όσον αφορά τις διοργανώσεις ποδοσφαίρου σε εθνική κλίμακα οριοθετεί η Γενική Γραμματεία Αθλητισμού σε δικό της έργο του 1997. Αυτές συνοψίζονται ως εξής:

Πανελλήνιο ή Εθνικό πρωτάθλημα

Στις 14 Νοεμβρίου 1926 ιδρύεται η Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία και διοργανώνει το πρώτο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα την περίοδο 1927-28, στο οποίο όμως δεν συμμετείχαν οι Ολυμπιακός, Παναθηναϊκός και ΑΕΚ λόγω προστριβών με την ΕΠΟ.
Οι αρχικές διοργανώσεις γίνονταν με ομάδες της Αθήνας, του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, αποκλείοντας τις επαρχιακές. Προηγουμένως διεξάγονταν τα τοπικά πρωταθλήματα των πόλεων και στην τελική φάση προκρίνονταν άλλοτε μόνο οι πρώτες, άλλοτε οι δύο ή οι τρεις πρώτες ομάδες. Στο πρωτάθλημα του 1938-39, το οποίο διεξήχθη σε δύο ομίλους, μετείχαν για πρώτη φορά και ομάδες εκτός Αθήνας-Θεσσαλονίκης (Δόξα Δράμας, ΑΕΚ Καβάλας και Φίλιπποι Καβάλας). Η παρθενική παρουσία επαρχιακών ομάδων σε ενιαίο όμιλο Πανελλήνιου Πρωταθλήματος πραγματοποιήθηκε το 1953-54 με τη συμμετοχή της Παναχαϊκής από τη Νότια Ελλάδα και της Νίκης Βόλου από την Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα.

Α΄ Εθνική κατηγορία

Το 1959-60 δημιουργείται η ενιαία Α΄ Εθνική, υπό τη μορφή την οποία σε γενικές γραμμές διατηρεί έως σήμερα.

Α΄ Εθνική επαγγελματική κατηγορία

Από τη διοργάνωση του 1979-80 το ελληνικό ποδόσφαιρο έγινε επαγγελματικό, καθώς βάσει νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή την 19η Ιανουαρίου 1979 (Ν. 879/1979) τα ποδοσφαιρικά τμήματα των συλλόγων μετατράπηκαν σε ποδοσφαιρικές ανώνυμες εταιρείες (ΠΑΕ). Την ευθύνη της διεξαγωγής του πρωταθλήματος ανέλαβε η νεοσύστατη Ένωση Ποδοσφαιρικών Ανωνύμων Εταιρειών (ΕΠΑΕ), υπό την εποπτεία της ΕΠΟ, με πρώτο αιρετό πρόεδρο τον Μάκη Ιθακήσιο.
Ταυτόχρονα οικονομικά επιφανή άτομα (εφοπλιστές, επιχειρηματίες κλπ.) απέκτησαν τον έλεγχο των νεοσύστατων ΠΑΕ, αποκτώντας τα πλειοψηφικά πακέτα των μετοχών.
Για την αγωνιστική περίοδο 2000-2001 το πρωτάθλημα μετονομάστηκε σε «Ανώτερη Κατηγορία».

Super League

Την αγωνιστική περίοδο 2006-07 η ΕΠΟ συναίνεσε στην αποχώρηση των 16 συλλόγων-μελών της Α΄ Εθνικής από την Ένωση Ποδοσφαιρικών Ανωνύμων Εταιρειών (ΕΠΑΕ), ώστε να προβούν σε ίδρυση του συνεταιρισμού ΠΑΕ υπό την επωνυμία «Ένωση Επαγγελματικού Ποδοσφαίρου Α΄ Εθνικής Κατηγορίας» (Superleague Ελλάδα), αργότερα «Super League Ελλάδα», ο οποίος διαδέχτηκε την ΕΠΑΕ στη διοργάνωση του ελληνικού πρωταθλήματος πρώτης κατηγορίας. Ο συνεταιρισμός δημιουργήθηκε κυρίως με σκοπό την κεντρική διαχείριση σε ότι αφορά τα τηλεοπτικά δικαιώματα των αγώνων του πρωταθλήματος. Η κεντρική διαχείριση ωστόσο ναυάγησε την περίοδο 2018-19, καθόσον κάθε ΠΑΕ ανέλαβε να διαπραγματευτεί μόνη τα τηλεοπτικά δικαιώματά της.

Έλληνες

* ο Χάιτας είχε ήδη αγωνιστεί τρεις φορές με τον Πανιώνιο στο Πανελλήνιο πρωτάθλημα 1958-59.

Χορηγίες

Από το 2007 έως το 2015, χορηγός του πρωταθλήματος ήταν ο ΟΠΑΠ, ενώ η διοργάνωση είχε τον τίτλο «Πρωτάθλημα ΟΠΑΠ» έως το 2011, όταν και μετονομάστηκε σε «Super League ΟΠΑΠ». To 2017, με κύριο χορηγό τη Σουρωτή και δευτερεύοντα χορηγό το Makedonia Palace, το πρωτάθλημα πήρε τον τίτλο «Super League Σουρωτή». Ως το 2019 η διοργάνωση έφερε την ονομασία Super League Σουρωτή, με βάση τη σύναψη χορηγίας με την ομώνυμη εταιρεία.