Αετός των Φιλιππίνων

Συστηματική Ταξινομική

Ο αετός των Φιλιππίνων αποτελεί μονοτυπικό γένος (Pithecophaga) και είδος (jefferyi), εντός της οικογενείας των Αετιδών (Accipitridae), δηλαδή δεν περιλαμβάνει περαιτέρω είδη και υποείδη, σε κάθε αντίστοιχη ταξινομική μονάδα.
Ο πρώτος ευρωπαίος που ανακάλυψε το είδος ήταν ο Άγγλος εξερευνητής και φυσιοδίφης Τζον Ουάιτχεντ (John Whitehead) το 1896, ο οποίος παρατήρησε το πτηνό και του οποίου ο υπηρέτης Χουάν συνέλεξε το πρώτο δείγμα, λίγες εβδομάδες αργότερα. Το δέρμα του πουλιού εστάλη στον Ουίλλιαμ Ρόμπερτ Οτζίλβι-Γκραντ (Robert Ogilvie-Grant) στο Λονδίνο το ίδιο έτος, που το περιέγραψε λίγες εβδομάδες αργότερα.
Μετά την ανακάλυψή του, ο αετός των Φιλιππίνων πήρε την λαϊκή ονομασία πιθηκοφάγος-αετός (monkey-eating eagle) λόγω των αναφορών από τους ιθαγενείς Μπόνγκα (Bonga) του νησιού Σάμαρ (Samar) -όπου το είδος ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά-, ότι κυνηγούσε αποκλειστικά πιθήκους, στοιχείο που χάρισε την επιστημονική ονομασία στο γένος. Αργότερα, βέβαια, μελέτες έδειξαν ότι η διατροφή του αετού περιελάμβανε άλλα σπονδυλόζωα και, όχι τόσο τους πιθήκους (βλ. Τροφή).
Κατόπιν εισήγησης του Τζον Ουάιτχεντ, το όνομα του είδους, δόθηκε προς τιμήν του πατέρα του Τζέφερι (Jeffery Whitehead).
Μελέτη των σκελετικών χαρακτηριστικών του είδους, το 1919, οδήγησε στην υπόθεση ότι ο πλησιέστερος συγγενής είναι η άρπυια  και τοποθετήθηκε στην υποοικογένεια Αρπιίνες (Harpiinae), μέχρι που, μελέτη του 2005 από αλληλουχίες DNA, έδειξε ότι ο στενότερος συγγενής του είναι ο φιδαετός, οπότε τοποθετήθηκε στην υποοικογένεια Κιρκαετίνες (Circaetinae). Ωστόσο, επειδή η φυλογένεση της οικογένεια Αετίδες (Accipitridae) αποτελεί από τα μεγαλύτερα «αγκάθια» της συστηματικής των πτηνών, κάθε τέτοια κατάταξη πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Η ITIS, μάλιστα δεν δέχεται υποοικογένειες στην οικογένεια, μέχρις ότου ξεκαθαριστεί η κατάσταση.

Βιότοπος

Αν και υποστηρίχθηκε (Kennedy, 1977) ότι τα δάση, με δένδρα της οικογένειας Dipterocarpaceae ήταν «αναμφισβήτητα» ο πρωτογενής βιότοπος του αετού των Φιλιππίνων, το ενδιαίτημα αυτό φθάνει μόνον μέχρι τα 800 μέτρα, ενώ παρατηρήθηκαν άτομα μέχρι τα 2.000 μέτρα. Το συγκεκριμένο στοιχείο, ίσως, δείχνει ότι το είδος κάποτε «κατελάμβανε πεδινά δάση μέχρι το επίπεδο της θάλασσας», ενώ η αντίληψη ότι οι αετοί είναι καλά προσαρμοσμένοι να γυροπετούν (soar) σε απότομο ανάγλυφο (χαράδρες, φαράγγια, κλπ), οδήγησε στην αντίληψη ότι «τα απόκρημνα βουνά είναι σημαντικός βιότοπος του αετού». Το είδος πιθανώς δεν φωλιάζει πάνω από τα 1.700 μ. καθώς, πέρα από το εν λόγω υψόμετρο, τα δένδρα είναι σημαντικά μικρότερα (Lewis ,1985).
Πράγματι, (Krupa, 1989a) τα 1.450 μ. θεωρούνται ως το πιθανό ανώτατο όριο φωλιάσματος και, παρόλο που το δάσος των Dipterocarpaceae έχει αναφερθεί ότι φθάνει μέχρι τα 1.500 μ. στο Μιντανάο, το ανώτερο υψομετρικό όριο για το σημαντικότερο θήραμα του αετού των Φιλιππίνων, το δερμόπτερο Cynocephalus volans, είναι τα 1.200 μ. (Wischusen et al, 1993) και, στη Λουζόν τα  Dipterocarpaceae δεν ξεπερνούν το όριο των 1.000 μ. (Danielsen in lit, 1997).
Σαφώς, τα υψόμετρα, τόσο των οικοτόπων όσο και εκείνα όπου ζουν τα θηράματα, μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος και τις τοπικές κλιματικές συνθήκες, εκτός από την οποιαδήποτε ανθρώπινη επιρροή. Αν και έχουν παρατηρηθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε δάση δευτερογενούς ανάπτυξης, τα πουλιά προτιμούν το πρωτογενές δάσος (Bonnit et al 1977), ή έχουν μερικώς προσαρμοστεί στην ανθρώπινη καταπάτηση των πλαγιών «από το κυνήγι στην εκκαθαρισμένη γη και -αναγκαστικά- ζουν σε δάση δευτερογενούς ανάπτυξης».

Κυνήγι

Παρατηρήσεις στο Μιντανάο έδειξαν υψηλή δραστηριότητα μεταξύ 09.00 και 10.00 το πρωί και, αργότερα, γύρω στις 14:00, που κρίθηκε να συνδέεται με το κυνήγι. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων ο αετός των Φιλιππίνων εποπτεύει τον χώρο από θέση ποσταρίσματος (perch), συνήθως σε μια δασωμένη πλαγιά σε μια κοιλάδα και σε αρκετό υψόμετρο. Από αυτήν την θέση και με διαδοχικές αερολισθήσεις (glidings) απόστασης 75-125 μέτρων, ο αετός αλλάζει διαρκώς θέσεις, σε κάθε μία από τις οποίες εποπτεύει για 5-10 λεπτά, μέχρις ότου καταλήγει, σχεδόν, στον πυθμένα της κοιλάδας. Τότε, εκμεταλλευόμενος τα θερμικά ρεύματα, αρχίζει να ανακτά ύψος μέχρις ότου βρεθεί στην αρχική θέση.
Δεδομένου ότι σπάνια φτεροκοπεί, με την στρατηγική αυτή ο αετός των Φιλιππίνων αποσκοπεί στον αιφνιδιασμό της λείας και την σύλληψή της με μικρή καταδίωξη. Ωστόσο, μπορεί να εισβάλλει και στο θόλο των δένδρων, όπου συχνάζουν τα δερμόπτερα θηλαστικά Cynocephalus volans, τα αγαπημένα του θηράματα, επειδή είναι νυκτόβια και κουρνιάζουν εκεί κατά την διάρκεια της ημέρας. Ο αετός των Φιλιππίνων κυνηγάει συνήθως μοναχικά, αλλά μπορεί να το κάνει και κατά ζεύγη, ιδιαίτερα όταν στοχεύει πιθήκους, οπότε το ζευγάρι συνεργάζεται (το ένα πουλί τρομάζει τον πίθηκο και το άλλο τον συλλαμβάνει).

Απειλές

Η καταστροφή ή/και ο κατακερματισμός των δασών, με την εμπορική εξαγωγή ξυλείας και εναλλαγή των καλλιεργειών, αποτελεί την κύρια μακροπρόθεσμη απειλή για το είδος. Τα παλαιά δάση συνεχίζουν να χάνονται γρήγορα, έτσι ώστε, μόλις 9.220 χμ² από αυτά παραμένουν ακόμη εντός της κατανομής του αετού. Επιπλέον, οι περισσότερες υπόλοιπες πεδινές δασικές εκτάσεις είναι μισθωμένες, με άδειες υλοτομίας. Τα ορυχεία αποτελούν επιπρόσθετο κίνδυνο. Η ανεξέλεγκτη λαθροθηρία (για τροφή, -τουλάχιστον στο παρελθόν-, εκθέματα ζωολογικών κήπων και για εμπόριο) είναι ίσως η πιο σημαντική βραχυπρόθεσμη απειλή. Τα νεαρά άτομα εύκολα πυροβολούνται ή παγιδεύονται, όπως και τα ενήλικα που φωλιάζουν κοντά στις δασικές άκρες.
Πολλά άτομα πέφτουν θύματα από τυχαία σύλληψη, σε παγίδες που προορίζονται για αγριογούρουνα και ελάφια, ιδιαίτερα όταν οι αετοί κυνηγούν στο έδαφος του δάσους. Η συσσώρευση φυτοφαρμάκων είναι ακόμη μια πιθανή, αλλά αναπόδεικτη απειλή που μπορεί να μειώσει την ήδη αργή αναπαραγωγική απόδοση του πτηνού.