Τρωκτικοκτόνο

Τα Τρωκτικοκτόνα, κοινώς τα ποντικοφάρμακα, είναι παρασιτοκτόνες χημικές ουσίες που προορίζονται για εξόντωση των τρωκτικών.
Ορισμένα τρωκτικοκτόνα είναι θανατηφόρα μετά από μία και μόνο έκθεση, ενώ άλλα απαιτούν περισσότερες από μία. Τα τρωκτικά είναι απρόθυμα να τραφούν από άγνωστα τρόφιμα (ίσως σχετίζεται με την έλλεψη δυνατότητας εμετοκάθαρσης στο είδος), και προτιμούν να δοκιμάζουν, να περιμένουν και να παρατηρούν τις επιπτώσεις ενός τροφίμου σε άλλους ποντικούς. Αυτή η συμπεριφορά ονομάζεται ντροπαλότητα δολώματος και αποτελεί το σκεπτικό στο οποίο βασίζονται τα δηλητήρια που σκοτώνουν μόνο μετά από πολλαπλές δόσεις.
Τα τρωκτικοκτόνα είναι άμεσα τοξικά στα θηλαστικά και τους ανθρώπους. Η βρώση δηλητηριασμένων ποντικών μπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση.

Φωσφίδια μετάλλων

Τα μεταλλικά φωσφίδια έχουν χρησιμοποιηθεί ως μέσα θανάτωσης τρωκτικών και θεωρούνται μιας δόσης ταχείας δράσης τρωκτικοκτόνα (ο θάνατος επέρχεται συνήθως εντός 1-3 ημερών μετά την κατάποση του δολώματος). Το δόλωμα που αποτελείται από φαγητό και ένα φωσφίδιο (συνήθως φωσφίδιο του ψευδαργύρου) αφήνεται εκεί όπου τα τρωκτικά μπορεί να το φάνε. Το οξύ στο πεπτικό σύστημα των τρωκτικών αντιδρά με το φωσφίδιο και παράγει το τοξικό αέριο φωσφίνη. Αυτή η παρασιτοκτόνα μέθοδος ενδείκνυται γiα χώρους όπου τα τρωκτικά είναι ανθεκτικά σε ορισμένα αντιπηκτικά, ιδιαίτερα για τα οικιακά ποντίκια καιιείναι φθηνότερα από τα περισσότερα δεύτερης γενιάς αντιπηκτικά.
Το Φωσφίδιο του ψευδαργύρου προστίθεται στα δολώματα τρωκτικών σε συγκέντρωση 0,75% - 2,0%. Τα δολώματα έχουν δυνατή, καυστική οσμή σκόρδου λόγω της φωσφίνης που απελευθερώνεται με υδρόλυση. Η μυρωδιά προσελκύει (ή, τουλάχιστον, δεν αποκρούει) τρωκτικά, και απωθεί τα άλλα θηλαστικά. Τα πουλιά, ιδίως οι άγριες γαλοπούλες, που δεν είναι ευαίσθητα στη μυρωδιά θα φάνε το δόλωμα, και επομένως θα υποστούν τις επιπτώσεις.
Τα δισκία ή οι πελλέτες (συνήθως φωσφίδιο του αργίλιου, του ασβέστιου ή του μαγνησίου για υποκαπνισμό/αερισμό) ίσως περιέχουν και άλλες χημικές ουσίες που παράγουν αμμωνία, η οποία περιορίζει τη δυνατότητα για αυθόρμητη ανάφλεξη ή έκρηξη της αέριας φωσφίνης.
Τα φωσφίδια μετάλλων δεν συσσωρεύονται στους ιστούς των δηλητηριασμένων ζώων, οπότε ο κίνδυνος δευτερογενούς δηλητηρίασης είναι χαμηλός.

Υπερασβεστιαιμία

Οι καλσιφερόλες (βιταμίνες D), η χοληκαλσιφερόλη (βιταμίνη D₃) και η εργοκαλσιφερόλη (βιταμίνη D₂) χρησιμοποιούνται ως τρωκτικοκτόνα. Είναι λιποδιαλυτές βιταμίνες που επηρεάζουν την ομοιόσταση ασβεστίου και φωσφορικών του οργανισμού και σε μεγάλες δόσεις προκαλούν υπερβιταμίνωση και θάνατο. Στα τρωκτικά προκαλούν υπερασβεστιαιμία, δηλαδή αυξημένα επίπεδα του ασβεστίου στο αίμα, με αύξηση της απορρόφησης ασβεστίου από τα τρόφιμα και κινητοποίηση του ενσωματωμένου στα οστά ασβεστίου σε ιονισμένη μορφή (κυρίως κατιόντα μονοϋδρογονανθρακικού ασβεστίου, εν μέρει δεσμευμένα σε πρωτεΐνες του πλάσματος, [CaHCO₃]⁺), που κυκλοφορεί διαλυμένο στο πλάσμα του αίματος. Μετά από κατάποση μιας θανατηφόρα δόση, τα επίπεδα ελεύθερου ασβεστίου αυξάνονται αρκετά ώστε τα αιμοφόρα αγγεία, τα νεφρά, τα τοιχώματα του στομάχου και οι πνεύμονες μεταλλοποιούνται/ασβεστοποιούνται (βλαπτικός σχηματισμός ασβεστολιθικών αλάτων/συμπλόκων στους ιστούς), που οδηγεί σε περαιτέρω προβλήματα στην καρδιά (ο μυοκαρδιακός ιστός είναι ευαίσθητος σε διακυμάνσεις των επιπέδων ασβεστίου, που επηρεάζουν τη συστολή του μυοκαρδίου και τη διάδοση της διέγερσης μεταξύ των ατρειών και των κοιλιών), αιμορραγία (λόγω βλάβης στα τριχοειδή) και, ενδεχομένως, νεφρική ανεπάρκεια. Είναι μιας δόσης, σωρευτικά ή υπο-χρόνια (θάνατος που επέρχεται κατόπιν ολίγων ημερών από την κατάποση του δολώματος). Χρησιμοποιούνται σε συγκεντρώσεις 0,075% χοληκαλσιφερόλη και 0,1% εργοκαλσιφερόλη.
Οι καλσιφερόλες δρουν συνεργικά με τα αντιπηκτικά δηλητήρια.
Ένα ειδικό αντίδοτο για τη δηλητηρίαση από καλσιφερόλες είναι η καλσιτονίνη, μια ορμόνη που μειώνει τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα.

Συνδυασμοί

Σε ορισμένες χώρες, χρησιμοποιούνται σταθεροί συνδυασμοί τριών τρωκτικοκτόνων συστατικών, δηλαδή αντιπηκτικό + αντιβιοτικό + βιταμίνη D. Θεωρούνται αποτελεσματικοί ακόμα και για τα πιο ανθεκτικά στελέχη τρωκτικών.