Sherlock Holmes (ταινία, 2009)

Πλοκή

Το 1890 στο Λονδίνο, ο ιδιωτικός ντετέκτιβ Σέρλοκ Χολμς και ο συνεργάτης του, Δρ. Τζον Γουάτσον, αποτρέπουν μία τελετουργική δολοφονία μιας γυναίκας από τον Λόρδο Χένρι Μπλάκγουντ, ο οποίος έχει ήδη σκοτώσει άλλες πέντε γυναίκες με τον ίδιο τρόπο. Ο επιθεωρητής Λεστράντ και η αστυνομία συλλαμβάνουν τον Μπλάκγουντ. Τρεις μήνες αργότερα, ο Γουάτσον αρραβωνιάζεται τη Μαίρη Μόρσταν και, αν και απολαμβάνει τις περιπέτειές του με τον Χολμς, ανυπομονεί με το ότι δε θα πρέπει να αντιμετωπίζει τις εκκεντρικότητές του όταν θα φύγει από το διαμέρισμα 221Β στην οδό Μπέικερ. Στο μεταξύ, ο Μπλάκγουντ έχει καταδικαστεί σε θάνατο και ζητάει να δει τον Χολμς, τον οποίο προειδοποιεί για τρεις θανάτους που δεν μπορεί να αποτρέψει και θα προκαλέσουν μεγάλες αλλαγές στον κόσμο. Μετέπειτα, ο Μπλάκγουντ οδηγείται στην αγχόνη.
Ο Χολμς δέχεται μια επίσκεψη από την Αϊρίν Άντλερ, μια πρώην αντίπαλό του, η οποία του ζητάει να βρει έναν αγνοούμενο με το όνομα Λουκ Ρίορνταν. Μετά την αναχώρησή της, ο Χολμς την ακολουθεί και τη βλέπει να συναντιέται με τον μυστικό εργοδότη της. Στο μεταξύ, οι εμφανίσεις του Μπλάκγουντ και η ανακάλυψη του κατεστραμμένου τάφου του οδηγούν στο να πιστεύει ο κόσμος πως έχει αναστηθεί. Μέσα στο φέρετρό του βρίσκεται το νεκρό σώμα του Ρίορνταν, με τον Χολμς και τον Γουάτσον να ακολουθούν μια σειρά στοιχείων από το σώμα και να βρίσκουν το σπίτι του. Εκεί ανακαλύπτουν πως ο Ρίορνταν έκανε πειράματα προσπαθώντας να ενώσει την επιστήμη με τη μαγεία. Αφού επιβιώνουν από μια αναμέτρηση με τους άντρες του Μπλάκγουντ, ο Χολμς οδηγείται στον Ναό των Τεσσάρων Ταγμάτων, μια μυστική αδελφότητα μαγείας με σημαντική πολιτική επιρροή. Οι αρχηγοί της αδελφότητας - ο Δικαστής Σερ Λορντ Τόμας Ρόθερνμαν, ο Αμερικανός Πρεσβευτής Στάντις και ο Υπουργός Εσωτερικών Λόρδος Κάουαρντ - ζητάνε από τον Χολμς να σταματήσει τον Μπλάκγουντ, ο οποίος είναι πρώην μέλος της αδελφότητας και ο μυστικός νόθος γιος του Σερ Τόμας.
Εκείνο το βράδυ, ο Σερ Τόμας πνίγεται στη μπανιέρα του και, το επόμενο βράδυ, ο Λόρδος Κάουαρντ καλεί μια συνάντηση του Τάγματος ανακοινώνοντας πως ο Μπλάκγουντ θα είναι πλέον ο επικεφαλής στη θέση του Σερ Τόμας. Ο Μπλακγουντ εμφανίζεται στην ομάδα και ο Στάντις επιχειρεί να τον πυροβολήσει αλλά, όταν πατάει τη σκανδάλη, τυλίγεται ο ίδιος στις φλόγες και πέφτει από το παράθυρο προς τον θάνατό του. Ο Λόρδος Κάουαρντ εκδίδει ένταλμα σύλληψης για τον Χολμς, αναγκάζοντάς τον να κρυφτεί. Ο Χολμς μελετά τα τελετουργικά του Τάγματος και αναγνωρίζει τα σύμβολά τους στις δολοφονίες του Μπλάκγουντ, οι οποίες έγιναν σε συγκεκριμένες τοποθεσίες και καταλήγει στο ότι ο στόχος της τελευταίας δολοφονίας είναι τα μέλη του Κοινοβουλίου. Με τη βοήθεια του Λεστράντ, σκηνοθετεί τη σύλληψή του και οδηγείται στον Λόρδο Κάουαρντ. Χρησιμοποιώντας τα στοιχεία από τα ρούχα του Κάουαρντ, καταλαβαίνει πως ο Μπλάκγουντ πραγματοποίησε μια τελετή στους υπονόμους κάτω από τα Ανάκτορα του Ουεστμίνστερ.
Ο Χολμς δραπετεύει και, μαζί με τον Γουάτσον και την Άντλερ, βρίσκουν τους άντρες του Μπλάκγουντ στους υπονόμους να φρουρούν μια συσκευή, η οποία βασίζεται στα πειράματα του Ρίορνταν και πρόκειται να απελευθερώσει αέριο κυανίου στον χώρο του Κοινοβουλίου σκοτώνοντας όλους όσους βρίσκονται εκεί, πλην των υποστηρικτών του Μπλάκγουντ, στους οποίους ο Μπλάγκουντ έδωσε κρυφά το αντίδοτο. Ο Μπλάκγουντ εμφανίζεται στο Κοινοβούλιο και ανακοινώνει στα μέλη του τον επικείμενο θάνατό τους επιχειρώντας να θέσει σε λειτουργία τη συσκευή με τη χρήση ενός τηλεχειριστηρίου, αλλά η Άντλερ έχει ήδη καταφέρει να την απενεργοποιήσει. Ο Μπλάκγουντ φεύγει τρέχοντας, βλέπει την Άντλερ και τον Χολμς στους υπονόμους και τους καταδιώκει μέχρι στην κορυφή της υπό κατασκευής Γέφυρας του Πύργου. Ο Μπλάκγουντ αντιμετωπίζει τον Χολμς καθώς ο δεύτερος αναλύει το πώς τα υπερφυσικά κατορθώματα του Μπλάκγουντ δεν ήταν παρά μόνο συνδυασμός επιστήμης με κόλπα απάτης. Ο Μπλάκγουντ πέφτει από τη γέφυρα και σκοτώνεται, ενώ η Άντλερ εξηγεί στον Χολμς πως ο εργοδότης της ονομάζεται Καθηγητής Μοριάρτι. Τον προειδοποιεί πως δεν πρέπει να τον υποτιμά καθώς είναι «εξίσου έξυπνος» όπως εκείνος, αλλά «απείρως πιο πονηρός».
Καθώς ο Γουάτσον μετακομίζει από το διαμέρισμα 221Β, η αστυνομία αναφέρει σε εκείνον και στον Χολμς πως βρέθηκε νεκρός ένας αστυνομικός κοντά στη συσκευή του Μπλάκγουντ. Ο Καθηγητής Μοριάρτι χρησιμοποίησε τις αντιπαραθέσεις ως αντιπερισπασμό για να πάρει ένα εξάρτημα κλειδί της συσκευής, το οποίο έχει να κάνει με τα πρώτα βήματα ανάπτυξης των ραδιοφωνικών κυμάτων. Ο Χολμς ανυπομονεί για τη νέα αυτή υπόθεση και τον νέο αντίπαλο.

Ανάπτυξη

Ο παραγωγός Λάιονελ Γουίγκραμ παρατήρησε πως για περίπου δέκα χρόνια σκεφτόταν νέους τρόπους για να απεικονίσει τον Σέρλοκ Χολμς. «Συνειδητοποίησα πως οι εικόνες που δημιουργούσα στο κεφάλι μου [όταν διάβαζα τις ιστορίες] ήταν διαφορετικές από τις εικόνες που έβλεπα σε προηγούμενες ταινίες». Φανταζόταν «έναν πολύ πιο σύγχρονο, πιο μποέμ χαρακτήρα, ο οποίος ντύνεται περισσότερο σαν ένας καλλιτέχνης ή ένας ποιητής», και συγκεκριμένα τον Ανρί ντε Τουλούζ-Λωτρέκ. Αφού έφυγε από τη Warner Bros. το 2006 και τη θέση που είχε ως εκτελεστικός παραγωγός εκεί, ο Γουίγκραμ επεδίωξε ένα μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής της ιστορίας, έτσι ώστε να προσελκύσει περισσότερο κοινό, και ανέμειξε διάφορες ιστορίες του Χολμς για να επεκτείνει περισσότερο την ιστορία. Κάποιες προτάσεις στην ταινία προήλθαν από ατυχή περιστατικά που βρέθηκαν στο βιβλίο του 1979 Enter the Lion: A Posthumous Memoir of Mycroft Holmes. Ο χαρακτήρας του Λόρδου Μπλάκγουντ δημιουργήθηκε ως ένας χαιρετισμός προς τα Βικτωριανά συμφέροντα στον πνευματισμό και τη μεταγενέστερη επιρροή του Άλιστερ Κρόουλι. Ο παραγωγός θεώρησε πως ήταν «σχεδόν έξυπνο» να αντιταχθεί στον Χολμς· ο Χολμς έχει μια σχεδόν υπερφυσική ικανότητα να λύνει εγκλήματα κι εκείνος ήταν ένας υποθετικά υπερφυσικός κακός. Η πλοκή, εξάλλου, φέρνει ως επί το πλείστον στην ιστορία του βιβλίου Το λαγωνικό των Μπάσκερβιλ, όπου μια σειρά από φαινομενικά υπερφυσικά γεγονότα τελικά εξηγούνται μέσω διαισθητικής λογικής και επιστημονικής κατανόησης. Αντί ενός δοκιμαστικού σεναρίου, ο Γουίγκραμ έγραψε και παρουσίασε (ο Τζον Γουάτκις το ζωγράφισε) ένα κόμικ 25 σελίδων για τον Χολμς. Ο Καθηγητής Μοριάρτι συμπεριλαμβανόταν σε αυτό, ώστε να στηθεί η ιστορία για τις συνέχειες.
Τον Μάρτιο του 2007, η Warner Bros. επέλεξε να συμμετέχει στην παραγωγή της ταινίας, αφού είδε ομοιότητες στη γενική ιδέα της ταινίας με την ταινία Batman Begins. Οι κληρονόμοι του Άρθουρ Κόναν Ντόυλ συμμετείχαν στην επίλυση κάποιων νομικών θεμάτων, ωστόσο οι ιστορίες θεωρούνται κοινό κτήμα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Νιλ Μάρσαλ θα σκηνοθετούσε την ταινία, αλλά ο Γκάι Ρίτσι υπέγραψε για να σκηνοθετήσει τον Ιούνιο του 2008. Όταν ήταν παιδί, ο Ρίτσι και τα άλλα παιδιά στο οικοτροφείο άκουγαν τις ιστορίες του Χολμς μέσω των ηχείων του κοιτώνα τους. «Ο Χολμς συνήθιζε να μου μιλάει για να κοιμηθώ κάθε βράδυ όταν ήμουν εφτά χρονών» είπε. Έτσι, η εικόνα που είχε για τον χαρακτήρα διέφερε από αυτήν των ταινιών. Ήθελε να κάνει την ταινία του πιο «αυθεντική» προς τις ιστορίες του Ντόυλ, εξηγώντας: «Υπάρχουν κάπως αρκετές έντονες σκηνές δράσεις στις ιστορίες [και] κάποιες φορές αυτό δεν αντικατοπτρίζεται στις ταινίες». «Η ευφυΐα του Χολμς φιλτράρεται μέσα στη δράση» και η ταινία θα δείξει πως η «διάνοιά του ήταν εξίσου ευχή και κατάρα». Ο Ρίτσι επεδίωξε να κάνει τον Sherlock Holmes μία «πολύ σύγχρονη ταινία όσον αφορά τον τόνο και την υφή», επειδή είχε περάσει «ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα από τότε που μια κινηματογραφική προσαρμογή αγκαλιάστηκε από τον κόσμο».

Γυρίσματα

Τα γυρίσματα ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2008 στο Freemasons' Hall και τον Καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο.
Γυρίσματα διεξήχθησαν επίσης στη Βόρεια Συνοικία του Μάντσεστερ. Το Δημαρχείο του Μάντσεστερ χρησιμοποιήθηκε εκτενώς για αρκετές σκηνές με μερικές μικρές CGI τροποποιήσεις. Η εσωτερική αυλή χρησιμοποιήθηκε για μια σκηνή μάχης, η Μεγάλη Αίθουσα παρουσιάστηκε ως η Βουλή των Λόρδων, ενώ αρκετές άλλες περιοχές χρησίμευσαν ως σκηνικά.
Η εισαγωγική σκηνή χρειάστηκε τρεις μέρες για να γυριστεί στην εκκλησία του Αγίου Βαρθολομαίου του Μεγάλου στο Λονδίνο και μια σκηνή με ατμόπλοιο γυρίστηκε στον ποταμό Τάμεση στο Γουόπινγκ στις 7 Νοεμβρίου. Τα γυρίσματα συνεχίστηκαν στην αποβάθρα Στάνλεϊ και στην αποβάθρα Κλάρενς στο Λίβερπουλ, καθώς και στο ιστορικό ναυπηγείο στην πόλη Τσάταμ. Οι σκηνές στους δρόμους γυρίστηκαν σε λιθόστρωτα σοκάκια στις πόλεις Τσάταμ και Μάντσεστερ. Το νεκροταφείο Μπρόμπτον στο Λονδίνο χρησιμοποιήθηκε για μια σκηνή κλειδί, ενώ το εσωτερικό του παλατιού του 19ου αιώνα της Λέσχης Reform χρησιμοποιήθηκε ως το ξενοδοχείο Café Royal. Σκηνές από το εσωτερικό του σπιτιού στην οδό 221B Μπέικερ γυρίστηκαν στα στούντιο Leavesden.
Στα τέλη Νοεμβρίου 2008, ο ηθοποιός Ρόμπερτ Μαγιέ, ο οποίος υποδύεται τον Ντρέντζερ, γύριζε μια σκηνή μάχης στην αποβάθρα Τσάταμ στην πόλη Κεντ και καταλάθος έριξε γροθιά στον Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ στο πρόσωπο, ρίχνοντάς τον κάτω και τραυματίζοντάς τον, αλλά χωρίς να χάσει τις αισθήσεις του όπως αρχικά είχε γραφτεί. Στις 28 Νοεμβρίου, η εφημερίδα The Sun ανέφερε πως ένα βυτιοφόρο έπιασε φωτιά, αναγκάζοντας το γύρισμα να σταματήσει για δύο ώρες. Τον Δεκέμβριο, ο προγραμματισμός των γυρισμάτων στην οδό St John μειώθηκε από 13 μέρες σε 9, επειδή οι ντόπιοι παραπονέθηκαν για το γεγονός πως έπρεπε πάντα να σταθμεύουν τα αυτοκίνητά τους αλλού κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Τον Ιανουάριο, τα γυρίσματα μεταφέρθηκαν στο Μπρούκλιν.
Ο Ρίτσι ήθελε τα ρούχα του Χολμς να είναι αντίθετα με τη δημοφιλή εικόνα του χαρακτήρα λέγοντας αστειευόμενος: «υπάρχει μόνο ένα άτομο στην ιστορία ο οποίο φόρεσε ποτέ καπέλο deerstalker». Ο Ντάουνι επέλεξε ο ίδιος το καπέλο του χαρακτήρα, ένα πολυφορεμένο μαλακό καπέλο τύπου fedora. Ο σκηνοθέτης κράτησε την παράδοση που θέλει ο διαμέρισμα του Χολμς και του Γουάτσον ακατάστατο και το διακόσμησε με ιστορικά και επιστημονικά αντικείμενα από τις ηπείρους που είχαν επισκεφτεί.

Κυκλοφορία

Η ταινία έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στις 14 Δεκεμβρίου 2009 στο Λονδίνο και, στη συνέχεια, κυκλοφόρησε στις κινηματογραφικές αίθουσες στις 25 Δεκεμβρίου 2009, έπειτα από την αλλαγή της αρχικής ημερομηνίας κυκλοφορίας η οποία ήταν προγραμματισμένη να γίνει τον Νοέμβριο. Μία φιλανθρωπική προβολή της ταινίας για τη στήριξη του Music for Life έλαβε χώρα στις 22 Δεκεμβρίου 2009 στο Βέλγιο.

Home media

Ο Sherlock Holmes κυκλοφόρησε σε DVD και Blu-ray/DVD/ψηφιακό αντίγραφο στις 30 Μαρτίου 2010 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τις πωλήσεις home media, η ταινία είχε συνολικά έσοδα $86,709,122.

Box office

Το πρώτο Σαββατοκύριακο προβολής η ταινία είχε έσοδα $62.4 εκατομμύρια μόνο στην Αμερική, φτάνοντας τη δεύτερη θέση του αμερικανικού box office πίσω από την ταινία Avatar, η οποία είχε έσοδα $75.6 εκατομμύρια. Τα έσοδα του Sherlock Holmes στη Βόρεια Αμερική ήταν συνολικά $209 εκατομμύρια, ενώ παγκοσμίως έφτασε τα $524 εκατομμύρια, κάνοντας την τη μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία του Γκάι Ρίτσι μέχρι και το 2019, οπότε και ξεπεράστηκε από την ταινία Αλαντίν, και τη δέκατη ταινία με τις περισσότερες εισπράξεις για το 2009. Στα εγχώρια τσαρτς αποτελεί την έκτη ταινία με τα περισσότερα έσοδα που δεν κατάφερε να βρεθεί ποτέ στην πρώτη θέση του box office Σαββατοκύριακου, πίσω από τις ταινίες Τραγούδα!, Γάμος αλά Ελληνικά, Ο Αλβιν και η παρέα του 2, Ο Αλβιν και η παρέα του και Ένα αστέρι γεννιέται. Παγκοσμίως, σε αυτή την κατηγορία, κατέχει την τέταρτη θέση πίσω από τις ταινίες Η Εποχή των Παγετώνων 3: Η Αυγή των Δεινοσαύρων, Casino Royale και Μετά την Επόμενη Μέρα.

Κριτική αποδοχή

Η σελίδα συλλογής κριτικών Rotten Tomatoes δίνει στην ταινία ποσοστό αποδοχής 70% βασισμένο σε 241 κριτικές. Στο τμήμα ομοφωνίας διαβάζουμε: «Το σκηνοθετικό στυλ του Γκάι Ρίτσι μπορεί να μην είναι το πιο κατάλληλο για μια ανανέωση του θρυλικού ντετέκτιβ, αλλά ο Sherlock Holmes επωφελείται από τη στοιχειώδη γοητεία της δυνατής ερμηνείας του Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ». Η σελίδα συλλογής κριτικών Metacritic δίνει στην ταινία 57/100 βασισμένο σε 34 κριτικές, με την ένδειξη «μικτές ή μέτριες κριτικές». Στη ψηφοφορία κοινού του CinemaScore, η ταινία έλαβε βαθμολόγηση «B» σε μια κλίμακα από το A+ μέχρι το F.
Ο Ρότζερ Ίμπερτ της εφημερίδας Chicago Sun-Times έδωσε στην ταινία 3/4 και επεσήμανε τους δυνατούς χαρακτήρες της, τα οπτικά εφέ και τη γεμάτη δράση πλοκή. Τους χαρακτήρες της ταινίας επαίνεσε επίσης ο Τζέικ Τόμλινσον από το περιοδικό Shave Magazine, ο οποίος θεωρεί πως οι Ντάουνι Τζούνιορ και Λο ήταν «τέλειοι μαζί» και πως ο Στρονγκ ήταν «ένας πειστικός και ανατριχιαστικός κακός».
Ο Α.Ο. Σκοτ από την εφημερίδα New York Times σημείωσε πως η σκηνοθετική προσέγγιση του σκηνοθέτη γενικά στις ταινίας ήταν «να φτιάχνει κουλ ταινίας που αφορούσαν κουλ τύπους με κουλ πράγματα» και πως ο Sherlock Holmes ήταν ουσιαστικά «μια σειρά από πόζες και ακροβατικά» τα οποία ήταν «περιοδικά εκτρεπόμενα» στην καλύτερη περίπτωση.
Στον Ντέιβιντ Στράτον από την εφημερίδα The Australian δεν άρεσε η απόδοση των αυθεντικών ιστοριών του Holmes και κατέληξε: «Οι δημιουργοί αυτής της ταινίας ενδιαφέρονται κυρίως για τη δράση. Πιστεύουν πως αυτό είναι το μόνο που μπορεί να φέρει το νεαρότερο κοινό στις αίθουσες σήμερα. Μπορεί να έχουν δίκιο, αλλά έχουν ακρωτηριάσει μία από τις μεγαλύτερες λογοτεχνικές δημιουργίες στη διαδικασία». Παρόλα αυτά, επαίνεσε τον σχεδιασμό παραγωγής και τη μουσική επένδυση της ταινίας.