Αρχαία Μασσαλία

Η Μασσαλία, πόλη ελληνική

Η ίδρυση της πόλεως αυτής καθεαυτής, η οποία και καθιστά την Μασσαλία ως « την αρχαιότερη πόλη της Γαλλίας », ανέρχεται στο 600 π.Χ. και πραγματοποιήθηκε από Έλληνες αποίκους προερχόμενους από την Φώκαια της Μικράς Ασίας. Η ημερομηνία της ίδρυσης αναφέρεται από αρκετούς αρχαίους συγγραφείς, όπως τον Αριστοτέλη εντός του έργου του με τίτλο Σύνταγμα των Μασσαλών (προς το 350 π.Χ.) και τον Ιουστίνο εντός του έργου του με τίτλο Επιτομή των Φιλιππικών Ιστοριών, το οποίο συνεγράφη δίχως αμφιβολία στην διάρκεια του 3ου αιώνα και συνοψίζει την ιστορία όπως αυτή καταγράφηκε από τον Πομπήιο Τρόγο. Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις δεν διαφωνούν ως προς την συγκεκριμένη ημερομηνία.

Οι Σεγόβριγες 

Όλη η περιοχή κατοικείτο από τους Λιγουριανούς, αυτόχθονο λαό ο οποίος θεωρείται πιθανό να ήρθε αντιμέτωπος με κελτικές εισβολές στην διάρκεια της τελευταίας χιλιετίας προ Χριστού. Στο έργο του γεωγραφίας, το οποίο συνέγραψε στην διάρκεια του 5ου αιώνα π.Χ., ο Εκαταίος ο Μιλήσιος αναφέρει: « Μασσαλία, πόλη της Λιγουστικής, πλησίον της Κελτικής, αποικία των Φωκαίων. » Παρομοίως, οι κάτοικοι των ακτών αυτών θεωρείται πιθανό να ήρθαν σε επαφή με, κυρίως, Φοίνικες, Ετρούσκους, καθώς και Ίβηρες εμπόρους.
Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, η περιοχή της Μασσαλίας κατοικείτο από μία εκ των λιγουριανών φυλών, τους Σεγόβριγες, οι οποίοι ήσαν εγκατεστημένοι στους λόφους περιμετρικά της θέσης της πόλης. Παρά το γεγονός πως δεν έχουν βρεθεί ίχνη μόνιμης λιγουριανής κατοίκησης στην θέση της Μασσαλίας, οι ιζηματογενείς ανασκαφές κατέδειξαν πως οι ακτές του Λακιντόν (καλάνκ η οποία συγχεόταν στις αρχές του 21ου αιώνα με το Παλαιό Λιμένα της Μασσαλίας) χρησιμοποιούνταν από την 2η χιλιετία π.Χ. για εποχιακές εργασίες σχετικές με την θάλασσα πριν από την ίδρυση της ελληνικής αποικίας, χωρίς, ωστόσο, να είναι δυνατό να ανιχνευθεί οποιαδήποτε εκμετάλλευση των εδαφών (αποψίλωση των δασών, καλλιέργειες, καθαρισμοί).

Η φωκαεική αποίκηση

Τα αρχαία συγγράμματα δίνουν λίγες ενδείξεις αναφορικά με τις καταβολές, τους θεσμούς και τις τοπικές λατρείες της Φώκαιας, της σημερινής Φότσα, η οποία βρίσκεται σε κοντινή απόσταση του Ιζμίρ (Σμύρνη) στη Τουρκία. Ο πληθυσμός της αποτελείτο από Αθηναίους και Φωκιδαίους (κατοίκους της Φωκίδας, ιερής περιοχής της Αρχαίας Ελλάδας). Ήταν μέλος του Κοινού των Ιώνων, δωδεκάπολης ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας, πόλεων που ήσαν ευημερείς χάρη στην ανάπτυξη των σχέσεων με τις αποικίες τις οποίες είχαν ιδρύσει περιμετρικά της Μεσογείου.

Η ίδρυση των αποικιών

Ο Ρωμαίος ιστορικός Ιουστίνος διηγείται ως κάτωθι τον μύθο της ίδρυσης της Μασσαλίας: 
Την εποχή του βασιλέα Ταρκίνιου, νεαροί Φωκαείς, προερχόμενοι από την Ασία, κατέφθασαν στις εκβολές του Τίβερη και σύναψαν σύμφωνο φιλίας με τους Ρωμαίους. Στην συνέχεια έπλευσαν προς τους πλέον απόμακρους κόλπους της Γαλατίας και ίδρυσαν την Μασσαλία, μεταξύ των Λιγουριανών και των άγριων φυλών των Γαλατών (...). Και πράγματι, οι Φωκαείς, υποχρεούμενοι από το μικρό μέγεθος και την φτώχεια των εδαφών τους, ασχολούνταν περισσότερο με την θάλασσα παρά με τα εδάφη: ζούσαν μέσω της αλιείας, των εμπορικών συναλλαγών, ενώ, συχνά, ακόμη και μέσω της πειρατείας, η οποία και είχε την τιμητική της την περίοδο εκείνη. Γι'αυτό τον λόγο, έχοντας τολμήσει να κατευθυνθούν προς τα πλέον απόμακρα παράλια του Ωκεανού, κατέφθασαν στον γαλατικό κόλπο στις εκβολές του Ροδανού.
— Ιουστίνος, Επιτομή των Φιλιππικών, Βιβλίο ΜΓ΄, 3-6
Ως αποτέλεσμα, τον 6ο αιώνα π.Χ., η Φώκαια κατέστη η « μητρόπολη » (μητρική πόλη) της ελληνικής αποίκησης στη βορειοδυτική Μεσόγειο. Οι Φωκαείς ίδρυσαν διαδοχικά την Μασσαλία (Μαρσέιγ), την Αγαθή Τύχη (Αγκντ), την Ολβία (Υέρ), την Αντίπολη (Αντίμπ) και τη Νίκαια (Νις). Στην συνέχεια, ιδρύθηκαν η Αλαλία (σημερινή Αλεριά), εμπορικός σταθμός επί των ανατολικών ακτών της Κορσικής, και η Ελέα στον Κόλπο του Σαλέρνο, καθώς και ισχυρές αποικίες στην Ισπανία, όπως το Εμπόριον (Εμπούριες).
Η συγκεκριμένη μετανάστευση ελληνικού πληθυσμού επιβεβαιώθηκε προσφάτως μέσω γεννητικής ανάλυσης επί διαστήματος τριών ετών σε δωρεές αίματος. Η συγκεκριμένη μελέτη η οποία δημοσιεύτηκε το 2011 κατέδειξε πως ποσοστό της τάξεως του 4 % επί του συνόλου των ανδρών της περιοχής της Μασσαλίας και 4,6 % επί του συνόλου εκείνων της περιοχής της Αλεριά στην Κορσική, έτερος προορισμός των Φωκαιών θαλασσοπόρων, ήταν άμεσοι απόγονοι των τελευταίων. Στην αστική περιοχή της Μασσαλίας, καθώς και στο Βαρ, αιματολογικά δείγματα σταθερών εθελοντών δωρητών του Γαλλικού Κέντρου Αίματος μελετήθηκαν προκειμένου να δειχθεί εάν το χρωμόσωμα Y τους έφερε το « φωκαεικό σήμα ». Πράγματι, στην Ελλάδα και τις πρώην αποικίες της στη Μικρά Ασία, όπως την Φώκαια και την Σμύρνη, μια μεταλλαγή έκανε την εμφάνισή της: ο « δείκτης E-V13 », χαρακτηριστικός του τοπικού πληθυσμού. Το ποσοστό αυτό, ανώτερο του 4 % του δείκτη E-V13, δεδομένων των 26, συνολικά, αιώνων που έχουν περάσει και των μεταναστευτικών κυμάτων που διαδέχθηκαν μεταξύ τους, είναι αξιοσημείωτο. Ο δείκτης αυτός « είναι σε θέση να retracer το δημογραφικό και κοινονικοπολιτισμικό αντίκτυπο της αποίκησης περίπου χιλίων ατόμων με εκκίνηση την Αρχαία Μασσαλία ».

Η αρχική τοποθεσία της πόλης

Η αρχική τοπογραφία της τοποθεσίας της ελληνικής Μασσαλίας είναι ακόμη, σήμερα, ορατή σε μεγάλο βαθμό, παρά τις σημαντικές μεταβολές που έλαβαν χώρα στην διάρκεια του 19ου αιώνα. Ακρωτήριο περιτριγυρισμένο από την θάλασσα, κυριαρχείτο από τρεις διαδοχικούς λοφίσκους: τον λοφίσκο Σαιν-Λοράν (υψόμετρο 26 μέτρων το 1840), τον λοφίσκο των Μουλέν (42 μέτρων, συνδεόμενος με τον λοφίσκο της Ροκέτ, ύψους 38 μέτρων), και, τέλος, τον λοφίσκο των Καρμ (περίπου 40 μέτρων ύψους). Τα περάσματα μεταξύ των παραπάνω υψωμάτων συγκέντρωναν τις εκροές υδάτων.
Ύστατο στοιχείο της φυσικής τοπογραφίας, η περιοχή του Φρουρίου Σαιν-Ζαν παρουσίαζε, έως την εθελούσια επίχωση που έλαβε χώρα για την ανέγερση του φρουρίου, κλίση προς την θάλασσα στα βόρεια, η οποία, σήμερα, δεν είναι πλέον ορατή.
Αριθμός γραμμών κοιτών χύνονταν εντός του λιμένα: μία μεταξύ του λοφίσκου των Καρμ και του λόφου Σαιν-Σαρλ, μία δεύτερη, κατά πολύ σημαντικότερη, εντός του άξονα της σημερινής Κανεμπιέρ και, τέλος, μία τρίτη στα νότια (άξονας της rue Breteuil, αποκαλούμενη ως κοιλάδα Φογκαρές στην διάρκεια του Μεσαίωνα).