Ωρεοί

Ονομασία

Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις εκδοχές για την προέλευση του ονόματος "Ωρεοί". Πιθανά να προέρχεται από τη λέξη ώρα-ώρη που σημαίνει φροντίδα, μέριμνα και το ρήμα ωρεύω που σημαίνει φροντίζω κάποιον, που κατά παρετυμολογία έγινε ωρεώ-ωρεός που σημαίνει επιβλέπω. Ίσως το όνομα να δόθηκε από την δυναστεία των Ωρεών ή από τον πρώτο βασιλιά τον Ωρεό, αδελφό της Ιστιαίας.Ίσως να προήλθε από παρετυμολογία της λέξης Ωρέους που κάποιοι έγραφαν
Ωραίους γιατί θεωρούσαν και έλεγαν : “Οι τόποι μας είναι ωραίοι”.

Ιστορία

Οι Ωρεοί μαζί με την Ιστιαία αποτελούν τις σημαντικότερες ιστορικές πόλεις της Βόρειας Εύβοιας. Είχαν στενές σχέσεις μεταξύ τους και η, περίπου ίδια, ιστορία τους χάνεται στους αιώνες.  Πολλά είναι τα γεγονότα που αναφέρονται από ιστορικούς για την πόλη των Ωρεών. Η μεγαλύτερη ακμή του αρχαίου Ωρεού αρχίζει το 446 όταν οι Αθηναίοι κατέστρεψαν την Ιστιαία επειδή είχε αποστατήσει από την Αθηναϊκή Συμμαχία και ανάγκασαν τους κατοίκους της σε εκπατρισμό. Στη συνέχεια προχώρησαν στην εγκατάσταση σε αυτή 2000 κληρούχων από την Αττική και άλλες περιοχές της Εύβοιας και την μετονόμασαν σε Ωρεούς ή Ωρεός. Μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο επέστρεψαν οι πρώτοι κάτοικοι.  Επίσης το 446 αναφέρεται ως έτος ίδρυσης των Ωρεών μετά την καταστροφή της Ιστιαίας.   Το 397 π.Χ. ανατράπηκε, με τη βοήθεια Αθηναίων και Θηβαίων, το ολιγαρχικό καθεστώς που είχαν επιβάλει οι Σπαρτιάτες. Η Ωρεός έγινε πεδίο συγκρούσεων την περίοδο των επιγόνων του Μ. Αλεξάνδρου. Το 313 ο Κάσσανδρος πολιόρκησε την Ωρεό επιδιώκοντας με την άλωση της να αποτρέψει την είσοδο του αντιπάλου του Αντίγονου στον Ευβοϊκό κόλπο. Πολλά είναι τα γεγονότα που είχαν σχέση με την Ωρεό κατά την περίοδο των πολέμων Ρωμαίων και Φιλίππου Ε΄της Μακεδονίας. Οι Ρωμαίοι με τον ανθύπατο Σουλπίκιο και τον βασιλιά της Περγάμου Άτταλο έπλευσαν από την Σκόπελο προς την Ωρεό με ισχυρό στόλο. Η επιτυχία των Ρωμαίων ήταν εύκολη, αφού πολλοί από τους κατοίκους ήταν φιλικοί με τους Ρωμαίους. Αργότερα έγινε ξανά επίθεση από τους Ρωμαίους και τον Άτταλο. Αυτή την φορά έκαναν επίθεση από αντίθετες πλευρές εναντίον της Ωρεό και την κυρίευσαν χρησιμοποιώντας καταπέλτες και κριούς. Ο επικεφαλής των Ρωμαίων, σε αυτή την επίθεση ήταν ο Οτίλιος Τάπππουλος, που αντάμειψε το σύμμαχό του παραχωρώντας του την πόλη. Ο Άτταλος πήρε τότε ως λάφυρα αγάλματα που κοσμούσαν την Ωρεό και τα μετέφερε στην Πέργαμο, όπου και τα έστησε σε ανάμνηση της νίκης του στην Εύβοια. Το 208 θα ανακαταληφθεί από τον βασιλιά της Μακεδονίας αλλά μετά τη μάχη στη θέση “Κυνός Κεφαλές” το 197 θα παραδοθεί , όπως και ολόκληρη η Εύβοια, στους Ρωμαίους. Το 196 η Ρωμαϊκή Συγκλητος αποφάσισε η πόλη της Ωρεού να παραμείνει ανεξάρτητη και το 194 π.Χ ο ύπατος Φλαμινίνο απέσυρε τη φρουρά από την πόλη.Στα χρόνια που ακολούθησαν η Ωρεό έγινε ισχυρή ναυτική βάση των Ρωμαίων. Μετά την άλωση της Χαλκίδας από τον Μωάμεθ η Ωρεός θα περάσει στους Τούρκους μέχρι την απελευθέρωση το 1833. Τελευταίος Τούρκος ιδιοκτήτης φέρεται ο Χασάν μπέης, ο οποίος δεν πούλησε το χωριό στους κατοίκους του, όπως οι άλλοι ομοεθνείς του. Το πιο πιθανό είναι να πουλήθηκε μετά το 1850 και μάλιστα τμηματικώς. Το λιμάνι των Ωρεών στον πόλεμο του 1897 και στους βαλκανικούς πολέμους του 1912-13 ήταν η κύρια βάση του ελληνικού πολεμικού ναυτικού.

Αξιοθέατα

Ο Ταύρος των Ωρεών βρέθηκε τον Αύγουστο του 1965, στη θάλασσα, κατά τη διάρκεια εργασιών επέκτασης του λιμανιού. Ο ταυρος βρεθηκε μεταξυ του λιμανιου και του εργοταξιου κουκουλη, στο μεσον περιπου της αποστασης, μερος δε αυτου εξειχε απο την αμμο και επανω στο μερος αυτο χτυπουσαν τα χταποδια επι δεκαετιες, αγνοωντας περι τινος επροκειτο. Η τοποθέτηση του στο βάθρο ολοκληρώθηκε στις 22 Οκτωβρίου 1966. Πρόκειται για ένα ολόγλυφο ανάθημα φυσικού μεγέθους που παριστάνει ταύρο σε στάση επίθεσης. Είναι κατασκευασμένος από λευκό πεντελικό μάρμαρο και ζυγίζει περίπου 4,8 τόνους. Αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σε όγκο και βάρος γλυπτά που έχουν βρεθεί στον ελλαδικό χώρο. Ο αρχαίος γλύπτης επεξεργάστηκε έναν αρχικό όγκο μαρμάρου περίπου 8 τόνων. Οι διαστάσεις του γλυπτού είναι 3,20 μ μήκος, σωζόμενο ύψος 1,30 μ και πλάτος 0,75 μ. Οι διαστάσεις του βάθρου είναι 3,20μ μήκος, 1,30 μ ύψος και 1,15 μ πλάτος.Η πίσω αθέατη πλευρά του ταύρου είναι ημίεργη. Το γλυπτό σώζεται σχεδόν ακέραιο, με εξαίρεση τα ένθετα κέρατα (που ήταν κατασκευασμένα από άλλο υλικό, πιθανότατα από μάρμαρο άλλου χρώματος), τμήμα της ουράς και τα πόδια, τα οποία έχουν σπάσει από τον μηρό και κάτω, προφανώς γιατί δεν είχαν την ίδια αντοχή με το συμπαγές υπόλοιπο σώμα, κατά την πτώση του στη θάλασσα. Τα μέλη αυτά δεν έχουν βρεθεί. Ο Ταύρος είχε αποδοθεί με εξαιρετική φυσικότητα και ζωντάνια. Πρόκειται για δημιούργημα σπουδαίου καλλιτέχνη. Η κατασκευή του χρονολογείται στον 4ο π.Χ. αιώνα και κατά πάσα πιθανότητα κατασκευάστηκε σε κάποιο αττικό εργαστήριο και έπειτα μεταφέρθηκε στους Ωρεούς. Ενδεχομένως, ήταν ανάθημα σε ιερό ή ίσως κοσμούσε κάποιο ταφικό μνημείο ενός επιφανούς πολίτη των Ωρεών. Μια τρίτη εκδοχή είναι ότι υπήρξε το σύμβολο της αρχαίας πόλης ή αποτελούσε αφιέρωμα στην ίδρυση της Ευβοϊκής συμπολιτείας, σύμβολο ολόκληρης της Εύβοιας, εκπρόσωπο της τέχνης και της δύναμης του νησιού. Το πιθανότερο όμως είναι, ότι υπήρξε ένα εκ των δύο αγαλμάτων που κατά την αρχαία ελληνική παράδοση φύλαγαν την είσοδο των λιμένων. Στην περιοχή που βρέθηκε ο βυθός έχει διαφορετική μορφολογια, πετρώδη, (στα σκαλακια) σε αντίθεση με την αμμώδη του υπολοίπου βυθού και στο βυθό αυτό ο οποίος είναι και υπερυψωμένο υπάρχουν πέτρες ίσως από παλαιά δόμηση. Επισης κατα την κατασκευη του ικριωματος, αναφερονταν απο τους παλαιοτερους ύπαρξη ερειπίων νεκροταφείου.
Το λιμάνι των Ωρεών είναι το δεύτερο πιο οργανωμένο λιμάνι της Εύβοιας, μετά από αυτό της Χαλκίδας, και αποτελεί ασφαλή σταθμό για εκατοντάδες αλιευτικά, ιστιοπλοϊκά και ιδιωτικά γιοτ. Το τουριστικό αγκυροβόλιο παρέχει με χρέωση ελλιμενισμό, νερό και ρεύμα στα σκάφη. Το λιμάνι των Ωρεών, χώρος ζωντανός και φιλόξενος και αγαπημένο στέκι ντόπιων και επισκεπτών, υποδέχεται ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις και δράσεις, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Σημείο αναφοράς στο λιμάνι των Ωρεών, εδώ και δεκαετίες, είναι ο πεζόδρομος όπου κάτοικοι της περιοχής και επισκέπτες, εκτός από τη βόλτα τους, απολαμβάνουν φαγητό, καφέ, γλυκό ή ποτό κυριολεκτικά δίπλα στη θάλασσα, καθ΄όλη τη διάρκεια του έτους. Στα πασίγνωστα τσιπουράδικα-μεζεδοπωλεία των Ωρεών θα βρείτε ντόπιο τσίπουρο, κρασί και φρέσκους θαλασσινούς μεζέδες, μαζί με αμέτρητες άλλες γευστικές επιλογές. Στα πολυάριθμα καταστήματα περιλαμβάνονται σουβλατζίδικα, ταβέρνες, fast-food, πιτσαρία, καφετέριες, ζαχαροπλαστείο, πρατήριο αρτοσκευασμάτων, κρεοπωλείο αλλά και κατάστημα με είδη θαλάσσης και δώρων. Ένα μοναδικό συνονθύλευμα γεύσεων, ήχων, εικόνων με ελαφρύ άρωμα θαλασσινού ιωδίου και τσικνίσματος!
Στον λόφο των Ωρεών, βρίσκονται τα ερείπια του κάστρου. Ο μύθος λέει πως ο λόφος είναι τεχνητός, κατασκευασμένος από χιλιάδες ανθρώπους που για πολλά χρόνια κουβαλούσαν χώμα στην περιοχή. Επίσης, γίνεται λόγος για μυστικές εισόδους και υπόγειες σήραγγες που οδηγούν σε εξόδους που βρίσκονται πολλά χιλιόμετρα μακριά. Το κάστρο χτίστηκε πάνω στα τείχη της κλασικής ακρόπολης. Επισκευάστηκε κατά την βυζαντινή περίοδο, πιθανόν την εποχή των Κομνηνών (12ος αιώνας) κατά την οποία παρατηρείται μεγάλη προσπάθεια για ενίσχυση των οχυρώσεων σε κομβικά θαλάσσια σημεία της ανατολικής μεσογείου. Τα περισσότερα εμφανή σημερινά κατάλοιπα ανήκουν στην περίοδο της φραγκοκρατίας, ενώ χρησιμοποιήθηκε και από τους Οθωμανούς. Η είσοδος του κάστρου βρισκόταν στην ΝΔ γωνία. Στη νότια πλευρά σώζονται υπέργεια μεσαιωνικά ερείπια με εμφανή τα κατάλοιπα δυο τετράπλευρων πύργων. Το 1275 ο ιππότης Λικάριος το χρησιμοποίησε σαν προπύργιο των επαναστατικών του κινήσεων κατά των Φράγκων. Σήμερα ο επισκέπτης δεν έχει πολλά να δει αφού τα τείχη αποτέλεσαν πηγή οικοδομικού υλικού για εκατοντάδες χρόνια και πλέον σώζονται μόνο τμηματικά κομμάτια οχύρωσης μέγιστου ύψους . Ακόμα και έτσι, η μοναδική θέα που προσφέρει ο λόφος στη πόλη και τον δίαυλο των Ωρεών είναι ένας λόγος να τον επισκεφτείτε.
Νοτιοδυτικά του κάστρου και στο άμεσο περιβάλλον του, βρίσκεται η μονόχωρη, με νεώτερες επεμβάσεις, μεταβυζαντινή εκκλησία του Αγίου Βασιλείου. Η ανασκαφή του 1954 έφερε στο φως ένα ναΰδριο με τοιχογραφίες σημαντικά αλλοιωμένες, μαρμάρινους κίονες, βυζαντινούς σταυρούς, μια μονολιθική τράπεζα, λείψανα, κοσμήματα, τμήμα λευκού βράχου με μια ανθρώπινη πατημασιά και μια μεγάλη λάρνακα "κοινού τάφου επτά τεθνεώτων" η οποία περιείχε χριστιανικά πήλινα αντικείμενα, ένα δαχτυλίδι και μερικά δοχεία. Επίσης, βρέθηκε και μια φθαρμένη πήλινη εικόνα στην οποία σώζεται τμήμα φωτοστέφανου και προσώπου.