Παλαιό Ζερβοχώρι Ημαθίας

Γεωγραφική θέση

Ο οικισμός βρίσκεται βόρεια της Βέροιας, σε απόσταση 18 χλμ. από το κέντρο της, και ανατολικά της πόλης της Νάουσας (έδρα του δήμου) σε απόσταση 22 χλμ. Το συναντάμε στον κάμπο της Ημαθίας, ακριβώς στα όρια της αποξηραμένης από το 1936, λίμνης των Γιαννιτσών. Καταλαμβάνει συνολική έκταση 0,348 τετραγωνικών χιλιομέτρων.Το μέσο υψόμετρο του χωριού είναι 15 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, σε γεωγραφικό πλάτος 40,64 και γεωγραφικό μήκος 22,23. Κοντινότερος οικισμός είναι το Άνω Ζερβοχώρι, ένα χιλιόμετρο προς τα δυτικά. Η απόστασή του από τη Θεσσαλονίκη είναι 78 χλμ. διαμέσου της Εγνατίας οδού Α2 (το ελληνικό τμήμα του διευρωπαϊκού άξονα Ε90) από τον κόμβο της Κουλούρας και 83 χλμ. διαμέσου της Παλαιάς Εθνικής οδού Θεσσαλονίκης - Βέροιας. Η απόστασή του από την Αθήνα είναι 514 χλμ. Ο ταχυδρομικός κώδικας (Τ.Κ) του χωριού είναι ο 59034 . Η ζώνη ώρας είναι EET (UTC+2) με θερινή (DST) EEST (UTC+3). Κωδικός GeoNames 734812
Ανήκει στην ευρύτερη περιοχή του κάμπου της Ημαθίας, όπου στα αρχαία χρόνια εκτεινόταν η  Βοττιαία, η τρίτη κατά σειρά περιοχή που ενσωματώθηκε στο Μακεδονικό Βασίλειο, η οποία εκτεινόταν από τα βορειανατολικά της Ημαθίας σε όλη τη βαλτώδη πεδινή περιοχή μεταξύ των ποταμών Λουδία, Αλιάκμονα και Αξιού, την περιοχή δηλαδή γύρω από τη λίμνη των Γιαννιτσών (την Λουδιακή λίμνη όπως αναφέρεται στα χρόνια πριν την Τουρκοκρατία). Την περιοχή αυτή, παρά την όχθη της αποξηραμένης λίμνης των Γιαννιτσών, οι A. Struck και Ν. Σχινάς σημειώνουν ως "Σλαβοχώρα" με τα περισσότερα σλαβικά τοπωνύμια, που διατηρούνταν μέχρι τις αρχές  του 20ού αιώνα, και στην οποία αναζητείται το χαρτουλαράτο της Δοβροχουβίστης και η έδρα της επισκοπής Δρο(υ)γουβιτείας.

Διοικητικές Μεταβολές

Ο οικισμός του Παλαιού Ζερβοχωρίου, με την απελευθέρωση (1913), αναγνωρίσθηκε ως κοινότητα της Υποδιοίκησης Βερροίας του Νομού Θεσσαλονίκης. Η Νομαρχία Θεσσαλονίκης δημιουργήθηκε όταν η περιοχή εντάχθηκε στην υπόλοιπη Ελλάδα κατά τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο το 1913. Η έκτασή της ήταν τότε η μεγαλύτερη στην Ελλάδα, καλύπτοντας περίπου το 7% της χώρας. Οι νομοί της Πέλλας και του Κιλκίς χωρίστηκαν το 1930 και το 1937 αντίστοιχα, και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο συστάθηκαν οι νομοί Ημαθίας (1946) και Πιερίας (1949).
Το 1918, επί πρωθυπουργίας Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οικισμός προσαρτήθηκε στην Κοινότητα Βετίστης (Αγγελοχωρίου), η οποία είχε ως έδρα τον οικισμό Βέτιστα (Αγγελοχώρι). Στην κοινότητα αυτήν, τον ίδιο χρόνο, προσαρτήθηκε και ο οικισμός Γενή-Κιόϊ (Αρχάγγελος). Το 1926, η κοινότητα μετονομάστηκε σε "κοινότητα Αγγελοχωρίου", ενώ ο οικισμός  Γενή-Κιόϊ μετονομάστηκε σε "Βάλτο".
Το 1935, έχουμε την ίδρυση της "Κοινότητος Ζερβοχωρίου". " 'Αναγνωρίζεται είς ιδίαν Κοινότητα ό έν τω Νομώ Θεσσαλονίκης 'Επαρχία Βερροίας συνοικισμός Ζερβοχώρι υπό τό όνομα "Κοινότης Ζερβοχωρίου" καί μέ έδραν τόν ομώνυμον συνοικισμόν.". Σύμφωνα λοιπόν με το ΦΕΚ της εποχής, το χωριό με την ονομασία τότε "Ζερβοχώρι" προσαρτάται στην νεοϊδρυθείσα (με το ίδιο ΦΕΚ απόφαση) κοινότητα Ζερβοχωρίου (της επαρχίας Ημαθίας του νομού Θεσσαλονίκης), της οποία αποτέλεσε και έδρα. Είχε προηγηθεί η απόσπασή του από την κοινότητα Αγγελοχωρίου. Την ίδια χρονιά, προσαρτήθηκε στην κοινότητα και ο οικισμός Βάλτος. 
Το 1940, η έδρα της κοινότητας μεταφέρεται από το Π.Ζερβοχώρι στο Άνω Ζερβοχώρι, ενώ ο οικισμός Βάλτος μετονομάζεται σε "Αρχάγγελο". 
Το 1946, με τον αναγκαστικό νόμο 903/1946, συστήνεται ο νομός Ημαθίας και η κοινότητα υπάγεται πλέον διοικητικά στην επαρχία Ναούσης της νομαρχίας Ημαθίας. 
Το 1986, οι κάτοικοι των κοινοτήτων Αγγελοχωρίου, Ζερβοχωρίου και Πολυπλατάνου, εκμεταλλευόμενοι τη δυνατότητα που τους παρείχε η τότε νομοθεσία, αποφασίζουν τη συνένωσή τους και τη δημιουργία από κοινού του Δήμου Ειρηνούπολης. Επρόκειτο για μία από τις έξι, σε όλη τη χώρα, εθελούσιες συνενώσεις δήμων, δημιουργώντας τον τέταρτο δήμο στον νομό Ημαθίας μετά τους δήμους Βέροιας, Ναούσης και Αλεξάνδρειας.Ο οικισμός του Π.Ζερβοχωρίου υπήχθη στο Τοπικό Διαμέρισμα Ζερβοχωρίου του Δήμου Ειρηνούπολης. 
Το 2010, στο πλαίσιο του προγράμματος "Καλλικράτης" (ν.3852/2010) και των αναγκαστικών συγχωνεύσεων δήμων που ο ίδιος προέβλεπε με στόχο τη μείωση των δαπανών, ο δήμος Ειρηνούπολης καταργείται και προσαρτάται στον νέο καλλικρατικό δήμο Ηρωικής Πόλεως Νάουσας. Από το 2010 και εντεύθεν, ο οικισμός πλέον υπάγεται στην Τοπική Κοινότητα Ζερβοχωρίου, της Δημοτικής Ενότητας Ειρηνούπολης, του Δήμου Ηρωικής Πόλεως Νάουσας.
Στην απογραφή του 1913, που ακολούθησε την απελευθέρωση, το Ζερβοχώριον, που ανήκε στην Υποδιοίκηση Βερροίας του Νομού Θεσσαλονίκης, είχε 247 κατοίκους (127 άρ., 120 θηλ.) και στην απογραφή του 1920 270 κατοίκους(138 άρ., 132 θηλ.). Ευεργετική στάθηκε για τον τόπο η άφιξη των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής και της ανταλλαγής των πληθυσμών που ακολούθησε (σύνολο 65 οικογένειες ή 205 άτομα). Με καταγωγή από τον Πόντο και την Ανατολία αύξησαν τον πληθυσμό του Ζερβοχωρίου της Επαρχίας Βερροίας του Νομού Θεσσαλονίκης, που το 1928 φτάνει τους 466 (240 άρ., 226 θηλ.) κατοίκους. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε, οι ποντιακής καταγωγής κάτοικοι του χωριού, θα δημιουργήσουν το 1933 έναν νέο οικισμό και θα εγκατασταθούν σε αυτό. Έτσι το 1940, ο πληθυσμός του οικισμού θα μειωθεί σε 284 κατοίκους (152 αρ., 132 θηλ.), όλοι τους πλέον γηγενείς Μακεδόνες. Οι απογραφές που ακολούθησαν έδειξαν την σταδιακή αύξηση του πληθυσμού ( το 1951 κατ. 331 , το 1961 κατ. 369 , το 1971 κατ. 357, το 1981 κατ. 394, το 1991 κατ. 413). Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ξεκινά μία μείωση του πληθυσμού, οφειλόμενη κατά κύριο λόγο στην αστυφιλία και στην αναζήτηση νέων ευκαιριών για εργασία. Έτσι, στην απογραφή του 2001, ο οικισμός αριθμεί πληθυσμό 369 κατοίκων, ενώ στην αντίστοιχη του 2011, 302.