Μουσείο Εγκληματολογίας (ΕΚΠΑ)

Ιστορία

Το Μουσείο Εγκληματολογίας ιδρύθηκε το 1932 σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 5343/1932 (ΦΕΚ 86/Α΄), άρθρο 297 «Περί Οργανισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών». 
Ιδρυτής του, ήταν ο Καθηγητής Ιατροδικαστικής Ιωάννης Γεωργιάδης (1874-1960), ο οποίος είχε στην κατοχή του ποικίλα αντικείμενα με τα οποία διαπράχθηκαν εγκλήματα. Έπειτα το έργο του ανέλαβαν διάδοχοι με τη βοήθεια της Αστυνομίας και του Ελληνικού Στρατού οι οποίοι εμπλούτισαν το μουσείο, με αρκετό υλικό. Πριν το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το Μουσείο στεγάστηκε σε ένα δωμάτιο στην οδό Σωκράτους, πλησίον της Ομόνοιας. Αργότερα, μεταφέρθηκε στο κτήριο στην οδό Ακαδημίας και Μασσαλίας, όπου σήμερα στεγάζεται το εντευκτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών «Κωστής Παλαμάς» και στο οποίο παρέμεινε για περίπου μισό αιώνα. Το 1974 το Εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας μεταφέρθηκε στο  κτήριο του Εργαστηρίου Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας στην περιοχή Γουδή και μαζί του μεταφέρθηκε και το Μουσείο σε συγκεκριμένο χώρο φύλαξης των εκθεμάτων. Το 1977 ο τότε διευθυντής του Εργαστηρίου Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντώνιος Κουτσελίνης, ανέλαβε προσωπικά τη διαφύλαξη, επανέκθεση και διεύρυνση της εγκληματολογικής συλλογής. Το 1992, το Εγκληματολογικό Μουσείο επαναλειτούργησε στον πρώτο όροφο του Εργαστηρίου, ύστερα από την κατασκευή προσθήκης στο ήδη υπάρχον κτήριο.

Προσβασιμότητα

Το μουσείο ιδρύθηκε και συντηρείται για εκπαιδευτικούς σκοπούς τόσο των φοιτητών του τμήματος ιατρικής του ΕΚΠΑ όσο και άλλων επιστημονικών κλάδων που δραστηριοποιούνται στην Ιατρική και το Έγκλημα. 
Συνεπώς, η πρόσβαση στο κοινό, λόγω της φύσης των εκθεμάτων, είναι εφικτή μόνο μετά από συνεννόηση με την διεύθυνση του μουσείου.
Στους σκοπούς του μουσείου, συμπεριλαμβάνεται η καταγραφή της ιστορίας του εγκλήματος στην Ελλάδα καθώς και η κάλυψη των ερευνητικών εργασιών των φοιτητών μέσα από τα εκθέματα, τις συλλογές και τα αρχεία.

Εκθέματα

Στο Μουσείο Εγκληματολογίας διακρίνονται συλλογές Εγκληματολογικού, Ιατροδικαστικού, Τοξικολογικού και Γενικότερου ενδιαφέροντος.

Συλλογή Ανθρώπινων Υπολειμμάτων

Στο κομμάτι αυτό της συλλογής εντάσσονται τόσο ανθρώπινα υπολείμματα, όσο και αντικείμενα που σχετίζονται με τον άνθρωπο γενικότερα. Συγκεκριμένα στο Μουσείο μπορεί κάποιος να δει:

Μουμιοποιημένος σκελετός

Ο σκελετός είχε εντοπιστεί στη σπηλιά του Νταβέλη κατά τη δεκαετία του 1950. Βάση εξετάσεων που έγιναν διαπιστώθηκε πως πρόκειται για νεαρό άνδρα (περίπου 25 με 30 χρονών).

Έμβρυα και νεογνά

Στην συλλογή του Μουσείο μπορεί να συναντήσει κάποιος έμβρυα και νεογνά είτε διατηρημένα σε φορμόλη είτε μουμιοποιημένα. Πρόκειται για περιπτώσεις τερατογενέσεων και εμβρύων με συγγενείς ανωμαλίες(οι συγγενείς ανωμαλίες είναι συνήθως προβλήματα που δημιουργούνται από την καρδιά ,τον εγκέφαλο,από όγκους στην κοιλιακή χώρα, από τρισωμίες όπου εκδηλώνεται το σύνδρομο Down, από σπάνια γενετικά σύνδρομα,από τα νεφρά,από τα κάτω άκρα,από δερματολογικά προβλήματα,από την σπονδυλική στήλη και από το πρόσωπο).Έμβρυα αμβλώσεων (σε διάφορα στάδια της εγκυμοσύνης)ή περιπτώσεις εγκατάλειψης νεογνών,τα γνωστά Παιδία της σοφίτας.
Χαρακτηριστική περίπτωση τερατογένεσης αποτελεί το μωρό με τα δύο κεφάλια,έκθεμα που συνοδεύεται και από μία ακτινογραφία του μωρού.Μια ακόμα μοναδική περίπτωση είναι το κεφάλι μωρού,του οποίου ο θάνατος οφείλεται σε εγκληματική ενέργεια.

Κέρινα ομοιώματα ανθρώπων & οργάνων

Κομμάτι της συλλογής αποτελούν και τα κέρινα ομοιώματα.Τα ομοιώματα αυτά αναπαριστούν την αντίδραση του ανθρώπινου οργανισμού σε ασθένειες και στα συμπτώματα αυτών(έμφραγμα του μυοκαρδίου,θλαστικό τραύμα,σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα).Επίσης αναπαρίστανται τραύματα που έχουν προέλθει από διάφορες εγκληματικές ενέργειες(πυροβολισμός ή πυροβολισμός εξ'επαφής,τραύματα από κυνηγετικό όπλο,ασφυξία,πτώση από ύψος).Σκοπός κατασκευής τους ήταν τόσο να μελετηθεί η εκάστοτε περίπτωση ξεχωριστά(πως αντιδρά ο οργανισμός) όσο και και εκπαιδευτικούς λόγους(ποια εικόνα εμφανίζει η καθεμία από τις παραπάνω περιπτώσεις).

Ανθρώπινα αντικείμενα

Στη συγκεκριμένη κατηγορία τα περισσότερα εκθέματα είναι παπούτσια. Ο λόγος που υπάρχουν στο συγκεκριμένο Μουσείο είναι γιατί αποτελούν πειστήρια εγκλημάτων.

Τρόποι πρόσκτησης

Ως δημιουργός της συλλογής του μουσείου εγκληματολογίας, ο Ιωάννης Γεωργιάδης ήταν αυτός που ξεκίνησε το όλο εγχείρημα συλλέγοντας σταδιακά τα «αντικείμενα» της συλλογής. Η πρόσκτηση επομένως των εκθεμάτων έγινε από τον ίδιο, έχοντας βέβαια και τη βοήθεια άλλων ανθρώπων, οι οποίοι συνέβαλαν σε αυτή τη προσπάθεια.
Πιο συγκεκριμένα από το 1912, πριν ακόμα από την ίδρυση του μουσείου, ξεκίνησε να συλλέγει στοιχεία. Αυτά θεωρήθηκαν από τον ίδιο σημαντικά και ενδιαφέροντα, έτσι ώστε να διατηρηθούν και μετέπειτα να τοποθετηθούν στην έκθεση που θα έστηνε για την δημιουργία του Εγκληματολογικού Μουσείου. Έτσι λοιπόν, ο Ιωάννης Γεωργιάδης ως ιατροδικαστής αλλά και καθηγητής ιατροδικαστικής, είχε αυτή τη δυνατότητα να συλλέγει σταδιακά τα εκθέματα της συλλογής του. 
Ένας άλλος τρόπος πρόσκτησης ήταν με τη βοήθεια της αστυνομίας. Λόγω του ότι στην Ελλάδα στα τέλη 19ου και αρχές 20ου αιώνα υπήρχε μεγάλο ποσοστό ληστειών, η αστυνομία αναγκαζόταν να αναλάβει δραστικά μέτρα για την επίλυση αυτού του προβλήματος. Έτσι οι ληστές οδηγούνταν στην θανάτωσή τους δια του τουφεκισμού, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να παραμορφώσει τα κρανία τους. Για το λόγο αυτό η αστυνομία τους αποκεφάλιζε και μετέπειτα έστελνε τα κεφάλια των ληστών στο εγκληματολογικό προκειμένου να γίνει η ταυτοποίησή τους, αλλά και για να υπάρξουν με αυτό το τρόπο απτές αποδείξεις ότι σκότωσαν τους επικηρυγμένους ληστές. Εν συνεχεία, μερικά από τα κεφάλια αυτά, τα οποία θεωρήθηκαν σημαντικά από τον Ιωάννη Γεωργιάδη, τα ανέλαβε ο ιατροδικαστής Κωνσταντέλος ώστε να κάνει τις απαραίτητες διαδικασίες για να μπορέσουν να διατηρηθούν καθ΄ όλη τη διάρκεια παραμονής τους στην έκθεση του Εγκληματολογικού Μουσείου. Χάρη στην εξαιρετική δουλειά του ιατροδικαστή Κωνσταντέλου τα κεφάλια αυτά έχουν διατηρηθεί για πάνω από 100 χρόνια.
Επιπλέον, πολλά από τα εκθέματα του μουσείου αποτελούσαν πειστήρια δικαστικών υποθέσεων. Μετά, λοιπόν, από το κλείσιμο της εκάστοτε υπόθεσης ο Ιωάννης Γεωργιάδης, κρατούσε αυτά τα πειστήρια με σκοπό να μπορέσει να αναλύσει, αλλά και να σκιαγραφήσει τη προσωπικότητα των δραστών μελετώντας τα επιμέρους στοιχεία που θα του έδιναν περισσότερες πληροφορίες για αυτούς. Μέσα από τη δημιουργία του Εγκληματολογικού Μουσείου του δόθηκε, επομένως, η ευκαιρία να μπορέσει να αναδείξει το προφίλ του εγκληματία μέσα από τα εκθέματά του, το οποίο στηριζόταν στην ολοκλήρωση της μελέτης των πειστηρίων αυτών.
Επιπρόσθετα υπάρχει ένα κομμάτι της συλλογής του Μουσείου και πιο συγκεκριμένα η συλλογή πλαστών χαρτονομισμάτων, τα οποία παραχωρήθηκαν στο Μουσείο από  την Τράπεζα της Ελλάδος, αντιπροσωπεύοντας το έγκλημα της πλαστογραφίας.
Τέλος ένας ακόμη τρόπος πρόσκτησης υλικού για τα εκθέματα του Μουσείου ήταν τα πειστήρια εγκληματικών πράξεων. Τέτοια είναι η συλλογή από σφαίρες που έχουν αφαιρεθεί από διάφορα θύματα και οι οποίες βοήθησαν στον εντοπισμό του εγκληματία και στη ταυτοποίηση της σφαίρας με το όπλο του εγκλήματος.

Συντήρηση

Όσον αναφορά τη συντήρηση των εκθεμάτων, η διαδικασία ξεκινάει από την μεταφορά στο χώρο του Μουσείου, όπου τα εκθέματα (στην συγκεκριμένη περίπτωση ανθρώπινα μέλη) αποθηκεύονται σε ντενεκέδες με πετρέλαιο και χονδρό αλάτι, μέχρι το πέρασμα μερικών μηνών όπου τοποθετούνται σε γυάλινα βάζα με συντηρητικό υλικό που αποτελείται από φαινόλη, οινόπνευμα και ίχνη φορμόλης . Επιπλέον, οστά και κρανία ανθρώπων έχουν υποστεί την τεχνική της μουμιοποίησης είτε τεχνητής είτε φυσικής. Άλλα εκθέματα που έχουν περάσει από τη διαδικασία της συντήρησης είναι τα όπλα (κυρίως τα μαχαίρια). Ωστόσο, τα κέρινα ομοιώματα που διαθέτει το Μουσείο δεν έχουν συντηρηθεί ακόμα.
Όλος ο χώρος του Μουσείου είναι κλιματιζόμενος σε σταθερή θερμοκρασία και διαθέτει αφυγραντήρες, ώστε να αποφευχθεί η γρήγορη φθορά των εκθεμάτων, τα οποία βρίσκονται μέσα σε γυάλινες προθήκες. Παρόλα αυτά, η συντήρηση είναι πολύ δύσκολη, καθώς χρειάζεται ειδικές γνώσεις και εξειδικευμένο κι εκπαιδευμένο προσωπικό που θα ασχοληθεί με τη συντήρηση όλων των εκθεμάτων, αλλά βαθμιαία γίνονται προσπάθειες.