Μεγάλη Σύρτις (Άρης)

Το υψίπεδο Μεγάλη Σύρτις (Syrtis Major Planum) είναι μία μεγάλη σκουρόχρωμη περιοχή στην επιφάνεια του πλανήτη Άρη, συνήθως η πιο σκουρόχρωμη που φαίνεται από τη Γη. Βρίσκεται ανάμεσα στις χαμηλές βόρειες και στις υψηλότερες νότιες εκτάσεις. Το εύρος του υψιπέδου στη διεύθυνση ανατολή-δύση φθάνει τα χίλια χιλιόμετρα (km), ενώ κατά τη διεύθυνση βορράς-νότος τα 1.350 km. Στα ανατολικά του απλώνεται η Πεδιάδα της Ίσιδος. Με βάση δεδομένα από το διαστημόπλοιο Mars Global Surveyor, ανακαλύφθηκε ότι η Μεγάλη Σύρτις αποτελεί ένα αρχαίο ασπιδοειδές ηφαίστειο με πολύ μικρή κλίση πλαγιάς, ώστε να μη γίνεται αντιληπτό ότι πρόκειται για όρος. Προηγουμένως χαρακτηριζόταν «πεδιάδα», έχοντας την επίσημη διεθνή ονομασία Syrtis Major Planitia. Το σκούρο χρώμα προέρχεται από τα βασαλτικά ηφαιστειογενή πετρώματα της περιοχής και τη σχετικώς μικρή παρουσία σκόνης.
Μέχρι σήμερα καμιά ανθρώπινη διαστημική αποστολή δεν έχει προσεδαφισθεί στη Μεγάλη Σύρτι, αλλά ο ενδιαφέρων κρατήρας Γιέζερο σε αυτή αποτελεί δυνητική περιοχή για την προσεδάφιση του οχήματος της αποστολής Mars 2020. Το βορειοανατολικό μέρος της Μεγάλης Σύρτυος θεωρείται επίσης πιθανή περιοχή για προσεδάφιση.

Ανακάλυψη και ονομασίες

Το όνομα του υψιπέδου προέρχεται από το αρχαίο ελληνορωμαϊκό όνομα για τον Κόλπο της Σύρτης, στη βόρεια ακτή της Αφρικής. Η Μεγάλη Σύρτις του Άρη είναι το πρώτο καταγεγραμμένο επιφανειακό χαρακτηριστικό ενός άλλου πλανήτη. Ανακαλύφθηκε από τον Κρίστιαν Χόυχενς, ο οποίος τη συμπεριέλαβε σε ένα σχεδίασμα του Άρη το έτος 1659. Ο Χόυχενς χρησιμοποίησε επαναλαμβανόμενες παρατηρήσεις αυτού του χαρακτηριστικού για να βρει το μήκος της αρειανής ημέρας. Η πρώτη ονομασία του ήταν «Θάλασσα της Κλεψύδρας», αλλά ο κάθε χαρτογράφος που το σημείωνε τού έδινε και διαφορετικό όνομα: Το 1840 ο Γιόχαν Χάινριχ φον Μώντλερ το ονόμασε «Ατλαντική Διώρυγα» (Atlantic Canale). Στον χάρτη του Ρίτσαρντ Πρόκτορ το 1867, αποκαλείται «Θάλασσα του Kaiser», προς τιμή του Ολλανδού αστρονόμου Φρέντερικ Κάιζερ. Ο Καμίγ Φλαμμαριόν το βάφτισε στη γαλλική Mer du Sablier, που σημαίνει και πάλι «Θάλασσα της Κλεψύδρας», το 1876. Το όνομα «Μεγάλη Σύρτις» (Syrtis Major) επιλέχθηκε από τον Ιταλό αστρονόμο Τζοβάνι Σκιαπαρέλι, για τον χάρτη που συνέταξε με βάση παρατηρήσεις του κατά την προσέγγιση του Άρη στη Γη το 1877. Το όνομα αυτό παρέμεινε και στο σημερινό επίσημο σύστημα ονοματολογίας του Άρη, που οφείλεται στον Ευγένιο Μ. Αντωνιάδη.

Εποχικές μεταβολές

Η Μεγάλη Σύρτις παρατηρήθηκε πολύ εξαιτίας των εποχικών και των πιο μακράς χρονικής κλίμακας μεταβολών στην εμφάνισή της. Αρχικώς πιστευόταν ότι ήταν μια αβαθής θάλασσα και αργότερα οι εποχικές μεταβολές αποδόθηκαν σε βλάστηση από φυλλοβόλα ή μονοετή φυτά. Ωστόσο, μετά το 1960 οι διαστημικές αποστολές Μάρινερ και Βάικινγκ με τις ανακαλύψεις τους οδήγησαν τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι οι μεταβολές αυτές οφείλονταν στην εναπόθεση σκόνης και άμμου από τους εποχικούς ανέμους. Πολλές εναποθέσεις από τους ανέμους περιλαμβάνουν ανοικτόχρωμα «λοφία» (plumose streaks) σχηματιζόμενα στην υπήνεμη πλευρά κρατήρων πρόσκρουσης. Αυτά τα λοφία αποτελούν συσσωρεύσεις σκόνης που δημιουργούνται εξαιτίας της διακοπής της ροής του ανέμου από τα υπερυψωμένα χείλη των κρατήρων.