Λεχαινά

Ιστορία και ίδρυση

Η κωμόπολη των Λεχαινών ήταν σημαντικό κέντρο επί φραγκοκρατίας, ενώ επί τουρκοκρατίας είχε γνωρίσει αξιόλογη άνθηση.

Διοικητική εξέλιξη

Με το βασιλικό διάταγμα της 8ης Απριλίου 1835, σχηματίστηκε ο Δήμος Μυρτουντίων, ως δήμος της επαρχίας Ηλείας με πληθυσμό 2.580 κατοίκους. Έδρα ορίστηκε η Μυρτουντία, τα σημερινά Λεχαινά. Ο δημότης ονομάστηκε Μυρτούντιος (Λεχαινίτης). Το όνομα του δήμου προήλθε από την αρχαία πόλη Μύρσινος, η οποία κατά την εποχή του Στράβωνα ονομαζόταν Μυρτούντιον.
Το ΦΕΚ 8Α - 25/02/1874 μεταφέρθηκε την έδρα του Δήμου από τα Λεχαινά στην Ανδραβίδα. Η μεταφορά έγινε γιατί είχε απλωθεί επιδημία ευλογιάς, ενώ ταυτόχρονα ενεργούνταν δημοτικές εκλογές. Μέχρι πέρατος των εκλογών μεταφέρθηκε και η έδρα από τα Λεχαινά. 
Το διάστημα 1954-1963 δήμαρχος στα Λεχαινά ήταν ο Ανδρέας Τρυφωνόπουλος του Δημητρίου, γεννηθείς το 1915.

Η μάχη των Λεχαινών

Στα Λεχαινά διαδραματίστηκε μία μάχη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Στις 11 Ιουλίου 1825, βγήκαν από την Πάτρα επτακόσιοι Τούρκοι ιππείς, τους οποίους ακολουθούσαν δυο χιλιάδες πεζοί, και βάδισαν προς τον κάμπο της Ηλείας. Στις 12 Ιουλίου μπήκαν στα Λεχαινά και αιχμαλώτισαν σαράντα τρεις από τους αμάχους.
Όταν το έμαθε ο Γιώργης Σισίνης (προύχοντας της Γαστούνης, πεθ. 1831) έστειλε το μεγαλύτερο γιο του Χρύσανθο, αγωνιστή από τη Γαστούνη, με λίγους ντόπιους αρματωμένους και τριάντα Σουλιώτες για ν' αποδιώξουν τους εχθρούς. Μα όταν έφτασαν στα Λεχαινά και είδαν το πλήθος των εχθρών, έφυγαν οι περισσότεροι.
Έμειναν μόνο οι Σουλιώτες και τριάντα από τους Ηλείους με τους γιους του Σισίνη. Πολέμησαν οι λίγοι αυτοί που έμειναν με τους Τούρκους καβαλλαραίους, από τόσο κοντά, που μονάχα οι μπιστόλες και τα γιαταγάνια δούλευαν. Βοήθεια στα λίγα εκείνα παλικάρια ξεκίνησε να πάει και ο Κώστας Μπότσαρης με διακόσιους Σουλιώτες, αλλά δεν πρόλαβε τη μάχη, γιατί στο μεταξύ έφυγαν οι Τούρκοι καβαλλαραίοι, παίρνοντας μαζί τους και τους άμαχους που είχαν πιάσει προηγούμενα. Στη μάχη εκείνη των Λεχαινών σκοτώθηκαν δεκατρείς Έλληνες και πενήντα Τούρκοι.
Ακόμα  εμφανίζονται  και  ονόματα  Λεχαινιτών,  που  υπάρχουν  μέχρι  και  σήμερα  στην  κοινωνία  της πόλης,  που  πολέμησαν  σε  διάφορα   στρατεύματα  κατά την Επανάσταση του 1821, όπως οι Λεχαινίτες αγωνιστές Χατζηγιάννης, Δ. Ζαροκανέλλος, Κλοκανάς κ.ά.

Η δεύτερη μάχη των Λεχαινών

Στις 3 π.μ. της 8 Ιουνίου 1948 ένα τάγμα ανταρτών εισέβαλε στα Λεχαινά με σκοπό την κατάληψη της πόλης. Απέναντί τους παρατάχθηκαν η Χωροφυλακή Λεχαινών και συγκρότημα Πολιτοφυλάκων. Μετά από τετράωρη νυχτερινή μάχη οι αντάρτες αποχώρησαν. Τριάντα  χωροφύλακες και πολιτοφύλακες σκοτώθηκαν. Ο χρόνος και η μετά το 1974 εθνική συμφιλίωση έχουν επουλώσει τις πληγές.

Πολιτισμός

Πολιτιστική ομάδα "Φράγμα"

Η πολιτιστική ομάδα "Φράγμα" ιδρύθηκε το 1984 και εξέδιδε το περιοδικό εκ παραδρομής από το 1985 μέχρι το 1992. Από αυτές τις εκδόσεις κυκλοφόρησε και το βιβλίο 'Λεχαινά: ο τόπος, τα σπίτια' το 1987, βασισμένο σε μία ιδέα της Σωσώς Κατσούφη - Σεβδαλή. Η έρευνα και τα κείμενα του βιβλίου έγιναν από την Λαογράφο Ελένη Ψυχογιού και η καλλιτεχνική επιμέλεια και οι μακέττες από την Γραφίστα Σωσώ Κατσούφη - Σεβδαλή.  Η ομάδα 'φράγμα΄συνεχίζει την πολιτιστική δράση της οργανώνοντας μεταξύ άλλων τις εκδηλώσεις 'Σάββατα στο σταθμό' με θέματα που αφορούν την λογοτεχνία, την ποίηση, το περιβάλλον, την οικονομία και λοιπά. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι τα Λεχαινά είναι ο τόπος καταγωγής δύο διακεκριμένων καλλιτεχνών, της τραγουδίστριας Πόλυς Πάνου (Πολυτίμης Κωλοπάνου) και του ηθοποιού Σπύρου Φωκά (Διονυσίου Ανδρουτσόπουλου).