Κορυφάσιο Μεσσηνίας

Τοποθεσία

Το Κορυφάσιο βρίσκεται περίπου 8,5 χιλιόμετρα προς τα νοτιοανατολικά της Χώρας και περίπου 15 χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά της Πύλου. Έχει υψόμετρο 59 μέτρα και απέχει 4,5 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Κοντά στο Κορυφάσιο βρίσκεται προς τα νοτιά του η Γιάλοβα σε απόσταση 7 περίπου χιλιομέτρων και προς τα βόρειά του σε απόσταση 4,5 περίπου χιλιομέτρων, στην κατεύθυνση της εθνικής οδού προς τη Χώρα, βρίσκεται το Ανάκτορο του Νέστορα, χώρος με ιδιαίτερη αρχαιολογική αξία.

Ιστορία

Το χωριό έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας και της ευρύτερης περιοχής τόσο της Πυλίας, όσο και της Τριφυλίας. Η περιοχή του οικισμού, κατά την αρχαιότητα, ήταν τμήμα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου. Η ονομασία του χωριού κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας ήταν Οσμάν Αγά ή Οσμάναγα, ενώ η σύγχρονη ονομασία του χωριού, από το 1915 και μετά, προέρχεται από τιμητική αναφορά προς την ονομασία που έχει το ομώνυμο ακρωτήρι αρκετά δυτικά του χωριού (κοντά στο Παλαιόκαστρο του Ναυαρίνου) και ο εκεί τοποθετούμενος από τους ερευνητές αρχαίος οικισμός Κορυφάσιον, ο οποίος ίσως να ταυτίζεται με την Αρχαία Πύλο (η τοποθεσία της παραμένει ακόμα ασαφής) ή τμήμα αυτής, καθώς ο Παυσανίας, στο έργο του «Ελλάδος περιήγησις - Μεσσηνιακά», αναφέρει επίσης ότι η αρχαία Πύλος ονομαζόταν και Κορυφάσιον, από το Ακρωτήριο Κορυφάσιον (ἄκρα Κορυφάσιον), πάνω στο οποίο είχε κτιστεί.  Εκεί κοντά υπήρχε και ναός της Κορυφασίας Αθηνάς. Μεγάλος αριθμός των σημερινών κατοίκων του χωριού έχει τις οικογενειακές του ρίζες σε άλλες περιοχές της κεντρικής Μεσσηνίας, από όπου έφυγαν αναζητώντας καλύτερη τύχη στις ευφορότερες περιοχές πέριξ της σημερινής θέσης του χωριού. Στην ευρύτερη περιοχή του χωριού έχουν βρεθεί, κατά καιρούς, δεκάδες αρχαία αντικείμενα, αλλά ακόμα δεν έχει γίνει συστηματική ανασκαφή. Σε κοντινή απόσταση από το χωριό βρίσκεται επίσης το Ανάκτορο του Νέστορα.

Ο θολωτός τάφος του Κορυφασίου

Λίγες εκατοντάδες μέτρα κάτω από το Κορυφάσιο, προς τα νότια-νοτιοδυτικά του, στην θέση Χαρατσάρι, βρίσκεται ο θολωτός τάφος του Οσμάναγα ή θολωτός τάφος του Κορυφασίου (διάμετρος θόλου: 6 μ. και ύψος 2,75 μ., είσοδος: βάθος 1,5 μ., ύψος 2,75 μ. και πλάτος 1,95 μ.), κτισμένος κατά το εκφορικό σύστημα από μικρές επίπεδες ακατέργαστες πέτρες και ο οποίος χρονολογείται περί το 1700 π.Χ. Ο τάφος αυτός θεωρείται από τους αρχαιότερους της ηπειρωτικής Ελλάδας και είναι ο πρώτος που ανασκάφηκε στην Πυλία, το 1926, από τον Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη (1872–1945). Αν και ήταν συλημένος, ωστόσο βρέθηκαν σημαντικά ευρήματα, όπως αγγεία μεσοελλαδικής, μυκηναϊκής και μινωικής εποχής, τα οποία στη συνέχεια χρονολογήθηκαν από τον Carl William Blegen (ο οποίος συνέχισε το έργο του Κουρουνιώτη μετά το θάνατο αυτού και προέβη σε σχετική έκδοση-ανακοίνωση). Τα ευρήματα από τον θολωτό τάφο του Οσμάναγα φυλάσσονται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Διοικητική ιστορία

Το Οσμάναγα προσαρτήθηκε αρχικά στον παλαιό Δήμο Κορυφασίου το 1835, με έδρα την Ίκλενα (σήμερα η Ίκλαινα). Μόλις 5 χρόνια αργότερα, το 1840, το Οσμάναγα αποσπάται από τον Δήμο Κορυφασίου, ο οποίος καταργήθηκε τότε και προσαρτάται στον παλαιό Δήμο Πύλου ή Δήμο Πυλίων, όπως αναφερόταν, όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος αυτός καταργήθηκε. Από το 1835 ως το 1915 το χωριό αναφερόταν επίσημα ως το Οσμάναγα και από το 1915 ως σήμερα ως το Κορυφάσιον. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν Οσμάναγα στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Πύλου της Επαρχίας Πυλίας με πληθυσμό 243 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Έδρα του Δήμου Πύλου τότε, βάση της ίδιας πηγής, ήταν η κωμόπολη  της Πύλου, (Νεόκαστρον) και Καλύβια. Το 1912 το Οσμάναγα προσαρτάται και γίνεται έδρα στην Κοινότητα Οσμάναγα. Στην ίδια κοινότητα προσαρτήθηκαν επίσης οι οικισμοί Πετροχώρι, Πισάσκι και Ρωμανός. Το 1915 το χωριό Οσμάναγα και η Κοινότητα Οσμάναγα μετονομάσθηκαν σε Κορυφάσιον και Κοινότητα Κορυφασίου αντίστοιχα. Το χωριό παρέμεινε ως οικισμός και έδρα της Κοινότητας Κορυφασίου, με την αλλαγή της ονομασίας, από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», το Κορυφάσιον υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Νέστορος, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» το Κορυφάσιον ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Πύλου - Νέστορος. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Κορώνης, Μεθώνης, Παπαφλέσσα, Πύλου, Νέστορος και Χιλιοχωρίων. Το Κορυφάσιον σήμερα είναι οικισμός και έδρα της Τοπικής Κοινότητας του Κορυφασίου του Δήμου Πύλου-Νέστορος, στην οποία υπάγεται επίσης και ο οικισμός Πισάσκι.

Κτίρια-αξιοθέατα

Εκτός από τα παραδοσιακά σπίτια, στο χωριό υπάρχει το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό Σχολείο. Στην πλατεία του χωριού με το σιντριβάνι, τα πλατάνια και την εξαιρετική θέα προς τον Κόλπο της Πύλου, βρίσκονται επίσης το παλαιό κοινοτικό κτίριο, το Μνημείο-Ηρώο των πεσόντων, το Αγροτικό Ιατρείο και καφετέριες. Στον κεντρικότερο δρόμο του χωριού βρίσκονται επίσης οι δυο ταβέρνες του χωριού, εμπορικά καταστήματα, τα δυο παραδοσιακά καφενεία του, φαρμακείο, ταχυδρομείο, παντοπωλεία, μανάβικα, mini-markets, καθώς και παραδοσιακός φούρνος. Η εκκλησία του χωριού είναι ο Ιερός Ναός του Αγίου Χαραλάμπους, ο οποίος υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας, ενώ υπάρχουν και τα εξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου (στον οικισμό Πισάσκι), του Αγίου Κωνσταντίνου και του Προφήτη Ηλία στα βόρεια του χωριού, του Αγίου Δημητρίου, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Τρύφωνα στα νότια και ανατολικά. Υπάρχει επίσης ο Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου (κοιμητηριακός), ο οποίος βρίσκεται βόρεια του Κορυφασίου στη μικρή διαδρομή προς το Πισάσκι. 
Προνόμιο του χωριού είναι επίσης ότι βρίσκεται στο κέντρο μιας πολύ όμορφης περιοχής της δυτικής Μεσσηνίας με γρήγορες προσβάσεις στην Πύλο και στις παραλίες Βοϊδοκοιλιάς, Ντιβαρίου, Πετροχωρίου και Ρωμανού.