Μεσσαρά

Η Μεσσαρά είναι μεγάλη εσωτερική πεδιάδα της νότιας Κρήτης στον Νομό Ηρακλείου με μικρο θαλάσσιο μέτωπο στα δυτικά , απο την οποία  προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος του   ελαιόλαδου του νησιού. Στην περιοχή δεν υπάρχουν τουριστικές εγκαταστάσεις.
Στην Μεσσαρά καλλιεργούνται κυρίως ελαιώνες και λιγότερο αμπέλια και κηπευτικά. Μέρος των προϊόντων που παράγονται, διατίθενται στην εσωτερική αγορά ενώ γίνονται και εξαγωγές ελαιολάδου, φρέσκων σταφυλιών και άλλων προϊόντων στις αγορές της Ευρώπης. Επίσης στην περιοχή εκτρέφεται το αυτόχθον Μεσσαρίτικο άλογο .
Η πεδιάδα εκτείνεται από ανατολικά προς δυτικά στη νότια ακτή της Κρήτης. Βόρεια συνορεύει με την οροσειρά του Ψηλορείτη, ενώ νότια με την οροσειρά των Αστερουσίων. Δυτικά βρέχεται από τον ομώνυμο κόλπο της Μεσσαρας, που αποτελεί τμήμα του Λιβυκού πελάγους. Ανατολικά  εκτείνεται ως τις παρυφές του όρους Δικτη κοντά στη Βιαννο. O Γεροπόταμος, διασχίζει την πεδιάδα και εκβάλλει στον κόλπο της Μεσσαράς. Δυο παραπόταμοι του είναι ο Κουτσουλίτης και Μάγερας στο δ. Τυμπακίου. Τα τελευταία χρόνια στην περιοχή έχει δημιουργηθεί μια τεχνητή λίμνη, το φράγμα της Φανερωμένης, με σκοπό την άρδευση ολόκληρης σχεδόν της πεδιάδας. Άλλος κοντινός ποταμός είναι ο Πλατύς, ο οποίος έρχεται από το νομό Ρεθύμνης και εκβάλλει στην Αγία Γαλήνη. Μερικά από τα χωριά που είναι κτισμένα στην κοιλάδα της Μεσσαράς είναι οι Μοίρες, το Τυμπάκι, οι Άγιοι Δέκα, το Ασήμι,  ο Πύργος που είναι και έδρες δήμων, καθώς και η Πόμπια, το Πετροκεφάλι, τα Πιτσίδια, ο Χάρακας και άλλοι μικρότεροι οικισμοί.
Μια χαμηλή ανύψωση του εδάφους στο χωριό Ασήμι χωρίζει τη Μεσαρά σε δυο λεκάνες ,την κάτω και την άνω.Η Ανω Μεσαρά διαρρέεται από τον ποταμο  Αναποδάρη στους παραποτάμους του οποίου υπάρχουν τα φράγματα Παρτίρων, Αμουργέλων, Δαμανιών, Αρμανωγείων και Ινίου καθώς και οι λιμνοδεξαμενες Καραβάδο και Σκινιά, Επίσης υπό κατασκευή βρίσκεται το φράγμα της Πλακιωτισσας κοντά στο ομώνυμο χωριό.
Το συνολικό μήκος της πεδιάδας είναι 55 περίπου χιλιόμετρα. 
Στην κοιλάδα της Μεσσαράς βρίσκονται δυο από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο, η Φαιστός και η Γόρτυνα. Άλλοι λιγότερο γνωστοί αρχαιολογικοί χώροι είναι η Αγία Τριάδα, ο Κομός και τα Μάταλα.
Στην πεδιάδα φιλοξενείται η Γεωργική Έκθεση Μεσσαράς που λαμβάνει χώρα κάθε 2 χρόνια στους Βώρους από το 1988 και αποτελεί πλέον θεσμό για την περιοχή καθώς
έχει συνεισφέρει αποτελεσματικά στη γεωργική ανάπτυξη της περιοχής, πράγμα που φαίνεται και από την επιτυχή διεξαγωγή της.

Προέλευση και ορθογραφία του τοπωνυμίου

Παρότι είναι γενικά αποδεκτό ότι το πρώτο συνθετικό του τοπωνυμίου προέρχεται από το επίθετο μέσος, (Ομηρικός και δωρικός τύπος: μέσσος) λόγο της περίκλειστης μορφολογίας τής περιοχής, πρόκειται για μια λουρίδα επίπεδης γης ανάμεσα σε απότομους ορεινούς όγκους. Ωστόσο υπάρχει σύγχυση για το αν θα πρέπει να γράφεται με δυο σίγμα κατά τον ομηρικό και δωρικό τύπο, ή με ένα, κατά τον απλοποιημένο αττικό, γιαυτό συχνά συναντάται σε διάφορα μέρη, πινακίδες, βιβλία κτλ. πότε με ένα και πότε με δυο σίγμα. Στην γραφή με δυο σίγμα συνηγορούν ιστορικές αναφορές της περιοχής σε χάρτες της αναγέννησης όπως αυτός που παρατίθεται παραπάνω, ο οποίος αναφέρει την περιοχή ως MESSAREA. Ο κύριος όμως λόγος για τον οποίο η Μεσσαρά πρέπει να γράφεται με δυο σίγμα είναι ότι το ίδιο το τοπωνύμιο καταδεικνύει τον δωρικό τύπο μέσσᾱ με την κατάληξη -ᾱ των θηλυκών ουσιαστικών και επιθέτων και όπως θα δούμε το δεύτερο συνθετικό είναι και αυτό θηλυκό της ίδιας εποχής. Επίσης δωρικό θηλυκό τύπο με κατάληξη -ᾱ φέρει και στο κοντινό τοπωνύμιο Ίδα του Ψηλορείτη (βλέπε παράγραφος: Το τοπωνύμιο Ίδα). 
Το δεύτερο συνθετικό του τοπωνυμίου -ρα, πιθανότατα προέρχεται από το επικό ἔρα, το οποίο σημαίνει γη, μέσσᾱ ἔρα, η γη ανάμεσα. Ο Ευστάθιος στις Παρεκβολές του Ομήρου το 12ο αιώνα μ.Χ ετυμολογεί το όνομα της θεάς Ρέας από το ἔρα , γεγονός που δείχνει ότι πολλοί αρχαίοι συγγραφείς είχαν αυτή την άποψη, καθώς οι πηγές του ήταν αρχαίες και έχουν πια χαθεί. Ενώ πολλοί συγγραφείς της αρχαιότητας χρησιμοποιούν τον όρο γη για να αναφερθούν σε εκείνη. Ο Χρύσιππος μάλιστα καλεί τη γη Ρέα επειδή σε αυτήν ρέουν τα ύδατα. Την προέλευση του Ρέα από το ἔρα με μετάθεση των φθόγγων προτείνουν και πολλοί σύγχρονοι μελετητές. Αν ο όρος Ρέα χρησιμοποιούνταν εναλλακτικά του ἔρα για τη γη, και η μετάθεση των φθόγγων έγινε κατά την αρχαιότητα, τότε σημαίνει ότι οι αναγεννησιακές πηγές που αναφέρουν αυτή την πεδιάδα ως MESSAREA είναι απόλυτα ακριβείς.