Λέιντεν

Ονοματολογία

Η πιθανότερη προέλευση του ονόματος της πόλης, είναι από τον ρωμαϊκό οικισμό Lugdunum Batavorum, που υπήρχε στην περιοχή, κοντά στο σημερινό Κάτβαϊκ (Katwijk). Κατά μίαν άλλη εκδοχή, το όνομα της πόλης προέρχεται από τη λέξη lagiþon, της οποίας η γερμανική ρίζα lag- παραπέμπει στο «νερό». Αργότερα, επικράτησε η θεωρία της προέλευσης από τον μικρό ποταμό Leyte που εξέβαλλε στο Ρήνο.

Ιστορία

Το Λέιντεν πρωτοεμφανίζεται γύρω στο 860 μ.Χ. ώς μικρό, οχυρωμένο χωριό στους πρόποδες ενός τεχνητού λόφου, στη συμβολή των ποταμών Παλαιού και Νέου Ρήνου (de Oude en de Nieuwe Rijn), με το όνομα Leithon. Εκεί έδρευε αρχικά κάποιος φεουδάρχης της επισκοπής της Ουτρέχτης, όμως το 1100 ο χώρος περιήλθε στην εξουσία του κόμη της Ολλανδίας (Holland). Η ιδανική τοποθεσία, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη της βυρσοδεψίας και την εκχώρηση Χάρτας Δικαιωμάτων (1266), χάρισαν οικονομική ευημερία στο Λέιντεν.
Το 1389 η πόλη είχε ήδη 4.000 κατοίκους. Το 1420, μετά από πολιορκία, έπεσε στα χέρια του Γιαν φαν Μπέιερεν 6ου. Το 1572 με το ξέσπασμα του Ογδοηκονταετούς Πολέμου, το Λέιντεν επέλεξε να αντισταθεί στους Ισπανούς. Εκείνοι το πολιόρκησαν για ένα (1) χρόνο, χωρίς αποτέλεσμα όμως και, αμέσως μετά τη λύση της πολιορκίας, ιδρύθηκε το περίφημο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν (1575), το πρώτο πανεπιστήμιο της Ολλανδίας, από τον νικητή Γουλιέλμο. Πάντως, η διαδεδομένη άποψη, ότι η ίδρυση του Πανεπιστημίου ήταν η ανταμοιβή για τη στάση των κατοίκων, είναι πιθανότατα λανθασμένη. Ο Γουλιέλμος είχε πολιτικούς λόγους για να το κάνει αυτό και, συγκεκριμένα, να έχει με το μέρος του τους διοικούντες την πόλη.
Κατά τον 17ο αιώνα, το Λέιντεν γνώρισε μεγάλη οικονομική άνθηση λόγω της ανάπτυξης της υφαντουργίας που, κατά μεγάλο ποσοστό, οφείλεται στην αθρόα προσέλευση μεταναστών από τη Φλάνδρα. Η πόλη, ενώ κατά την πολιορκία της είχε πολλά θύματα και, το 1574 είχε 15.000 κατοίκους, βρέθηκε το 1622 να έχει 45.000 και, έναν αιώνα μετά (1670), 70.000 κατοίκους περίπου. Έτσι, κατά τον περίφημο Χρυσό Ολλανδικό Αιώνα, ήταν η σημαντικότερη ολλανδική πόλη μετά το Άμστερνταμ. Η αύξηση του πληθυσμού επέβαλε τη δημιουργία ενός νέου δικτύου καναλιών χράχτεν και σινγκελς (grachten, singels), που ολοκληρώθηκε το 1659 και, μέχρι σήμερα, αποτελεί την υδρογραφικά αναγνωρίσιμη εικόνα του ιστορικού κέντρου της πόλης.
Κατά τον 18ο αιώνα η υφαντουργία του Λέιντεν παρήκμασε λόγω προστατευτικών νόμων που άρχισαν να εφαρμόζονται στη Γαλλία και αυξημένου κόστους ζωής στην τότε επαρχία της Ολλανδίας. Ξεκίνησε τότε μία διαρκής μείωση στον πληθυσμό της πόλης, με αποτέλεσμα, το Λέιντεν στα τέλη του 18ου αιώνα και γύρω στο 1815 να έχει μόλις 30.000 και 27.000 κατοίκους, αντίστοιχα.
Το 1807, τεράστια έκρηξη 18 τόνων δυναμίτιδας που μετέφερε πλοίο από το Χάαρλεμ προς το Ντελφτ, στο κέντρο του Λέιντεν, είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο 151 ατόμων και τον τραυματισμό 2.000, περίπου. Μεγάλο μέρος της πόλης καταστράφηκε ενώ, ο ήχος της έκρηξης σύμφωνα με πηγές της εποχής, ακούστηκε μέχρι τη Χάγη! Σημειωτέον ότι, στην πόλη την ώρα της έκρηξης, ήταν παρών ο Ναπολέων Βοναπάρτης, που προσπάθησε να βοηθήσει τους κατοίκους να περιθάλψουν τα θύματα και να αποκαταστήσουν τις ζημιές.
Το 1842 εγκαινιάστηκε η σιδηροδρομική γραμμή προς το Χάαρλεμ. Το 1866, η πόλη χτυπήθηκε από -την τελευταία- επιδημία χολέρας, η οποία οδήγησε στην κατασκευή του Ακαδημαϊκού Νοσοκομείου (het Academisch Ziekenhuis). Το 1883 οι κάτοικοι έμαθαν ανακουφισμένοι τα νέα για τη σύλληψη της Μαρίας Σβάνενμπουρχ (Maria Swanenburg), που είχε δηλητηριάσει τουλάχιστον 27 ανθρώπους.
Χάρη στον σιδηρόδρομο, η οικονομία της πόλης ανέκαμψε κατά τον 19ο αιώνα, παρόλ' αυτά, ο πληθυσμός δεν ξεπέρασε τους 50.000 κατοίκους μέχρι το 1900. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η πόλη υπέστη βαριές καταστροφές από τους βομβαρδισμούς των Συμμάχων, ευτυχώς χωρίς σοβαρές συνέπειες για το ιστορικό της κέντρο.
Το σημερινό προφίλ του Λέιντεν είναι εκείνο της πανεπιστημιακής/τεχνολογικής (περισσότερο) και τουριστικής (λιγότερο) κατεύθυνσης.

Εραλδική

Το οικόσημο του Λέιντεν, καθιερώθηκε το 1950 και αποτελείται από μία άσπρη (ή ασημένια) ασπίδα που φέρει δύο χιαστί κόκκινα κλειδιά. Βρίσκεται τόσο στο θυρεό όσο και στη σημαία της πόλης. Παραπέμπει ευθέως στον Αγ. Πέτρο, προστάτη Άγιο της πόλης που, κατά τη χριστιανική παράδοση είναι ο διαχειριστής των «Κλειδιών του Παραδείσου». Είναι, άλλωστε, τα ίδια κλειδιά που εμφανίζονται με τον ίδιο συμβολισμό και στη σημαία του Βατικανού.
Μαζί με το οικόσημο, χαρακτηριστική εικόνα διαφόρων μνημείων και εγγράφων της πόλης, αποτελεί επίσης ο Λέων, πάνω σε οχυρωματικό τείχος με τη λατινική επιγραφή: Haec libertatis ergo, (=Προς Χάριν της Ελευθερίας), δίνοντας έμφαση στους αγώνες των Ολλανδών για την ανεξαρτησία τους, από την εποχή της Ισπανικής κατοχής.
Η σημαία καθιερώθηκε από το 1949.

Γεωγραφία

Το Λέιντεν βρίσκεται στο βόρειο μέρος της επαρχίας Νότιος Ολλανδία, 45 χιλιόμετρα ΝΔ του Άμστερνταμ και 18 χιλιόμετρα ΒΑ της Χάγης. Μέσα από την πόλη ρέει ο Παλαιός Ρήνος (de OudeRijn) με δεκάδες παρακλάδια, που αποτελεί ένα μικρό, κατ’ουσίαν, κομμάτι του μεγάλου ποταμού. Επίσης, γύρω από την πόλη ρέει ο Νέος Ρήνος (de Nieuwe Rijn) που, σε συνδυασμό με τον Παλαιό, συγκροτοτεί ένα δαιδαλώδες δίκτυο υδάτινων δρόμων χράχτεν και σίνγκελς. Το Λέιντεν κυριαρχείται από το νερό που, τού δίνει μία ξεχωριστή εικόνα πλαισιωμένη από πολυάριθμα πάρκα και χώρους αναψυχής.
Διαιρείται σε 4 διαμερίσματα, 10 περιοχές και 54 συνοικίες.

Δόγματα

Όπως σε όλη την Ολλανδία, η θρησκευτική ελευθερία και ανοχή επιτρέπει την πίστη και την εκδήλωσή της, μέσα πάντοτε στα πλαίσια των νόμων του κράτους, ειδικά όμως στο Λέιντεν συναντώνται όλα σχεδόν τα χριστιανικά δόγματα και Εκκλησίες, πέραν των άλλων θρησκειών. Ενδεικτικά αναφέρονται: Ρωμαιοκαθολικοί, Παλαιοί Καθολικοί, Προτεστάντες, Αποστολικοί, Νέοι Αποστολικοί, Βαπτιστές, Ευαγγελιστές, Βαλλόνοι, Ευαγγελιστές Λουθηρανοί, Μεταρρυθμιστές, Διεθνιστές, Στρατιώτες του Πνεύματος κ.α.

Επιστήμη και Τέχνη

Πολλές και μεγάλες προσωπικότητες σχετίζονται με το Λέιντεν, που δικαίως κατέχει τον τίτλο της «πόλης της κουλτούρας» στην Ολλανδία. Άλλοι γεννήθηκαν στην πόλη, άλλοι πέρασαν σ’αυτή κάποιο μέρος της ζωής τους, άλλοι εργάστηκαν εκεί για μικρό χρονικό διάστημα, όμως οι περισσότεροι πέρασαν από το περίφημο Πανεπιστήμιο. Στη μακρά λίστα περιλαμβάνονται ζωγράφοι (Ρέμπραντ, Στέιν, Ντάου), μουσικοί (Μάλερ), φιλόσοφοι (Καρτέσιος), επιστήμονες (Κλούσιος, Χόυχενς, Αϊνστάιν, Λόρεντς) κ.α.