Νευρόπτερα

Μορφολογικά χαρακτηριστικά των ακμαίων

Τα είδη των νευροπτέρων διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Κάποια ιδέα για την ποικιλία τους επιτρέπουν οι εικόνες 4 - 11. Υπάρχουν εξαιρέσεις για όλα τα χαρακτηριστικά. Ο εξωσκελετός είναι μόνο λίγο σκληρυμένος. Οι ημισφαιρικοί σύνθετοι οφθαλμοί είναι κατά κανόνα μεγάλοι. Οφθαλμίδια συναντούμε μόνο στην οικογένεια Osmylidae. Τα στοματικά μόρια είναι μασητικού τύπου και δείχνουν προς τα μπροστά ή προς τα κάτω. Οι κεραίες είναι μακριές και κατά κανόνα νηματοειδείς (Εικ. 1 και 4) με πολλές εξαιρέσεις (Εικ. 5 και 6).
Τα νευρόπτερα διαθέτουν κατά κανόνα δυο ζεύγη μακρών και φαρδών πτερύγων. Η νεύρωση θυμίζει δίκτυο (Εικ. 1 και 3) και μοιάζει με τη νεύρωση των φύλλων. Υπάρχουν όμως και βραχύπτερα, άπτερα και πτερωτά είδη με φτωχή νεύρωση των πτερύγων.
Οι ταρσοί συνίστανται από πέντε ταρσομερή. Τα μπροστινά πόδια μπορούν να είναι αρπακτικά όπως στα αλογάκια της Παναγίας. Η κοιλία συνίσταται από δέκα ουρομερή. Οι κέρκοι λείπουν.

Βιολογία

Τα νευρόπτερα έχουν τελεία μεταβολή. Οι προνύμφες και τα ακμαία είναι κατά κανόνα αρπακτικά, καμιά φορά ειδικευμένα σχετικά με το είδος τροφής, κατά κανόνα όμως κυνηγούν κάθε είδος λείας κατάλληλου μεγέθους. Διάφορα είδη επιδεικνύουν και οργανικές προσαρμογές για την λήψη τροφής. Μερικά είδη ως ακμαία παίρνουν συμπληρωματικά ή αποκλειστικά τροφή φυτικής προέλευσης. Μερικά είδη ως προνύμφες παίρνουν αποκλειστικά φυτική τροφή.
Πολλά είδη πραγματοποιούν προξενιό με βάση χημικά ή οπτικά ερείσματα. Σε ορισμένες Chrysopidae παράγονται ήχοι, όταν χτυπούν την κοιλιά στο υπόστρωμα. Επίσης παρατηρούνται διάφοροι τρόποι συμπεριφοράς για να εξαπατήσουν ή να παρασύρουν πιθανούς θηρευτές.
Τα αυγά τοποθετούνται μεμονωμένα ή σε μικρές παρτίδες είτε διάσπαρτα ή κολλημένα στο υπόστρωμα. Κατά κανόνα υπάρχουν τρία προνυμφιακά στάδια.
Οι προνύμφες ενεργούν στο νερό, μέσα ή πάνω στο έδαφος ή πάνω σε θάμνους ή δέντρα, ανάλογα με το είδος. Περιμένουν ακίνητα την λεία ή την ψάχνουν ενεργά ή κατασκευάζουν παγίδες. Μερικά είδη της οικογένειας Mantispidae εμφανίζουν στο πρώτο προνυμφικό στάδιο περίπλοκη αλυσίδα συμπεριφορών για να βρουν πακέτο αβγών από αράχνη, όπου τα ακόλουθα προνυμφικά στάδια ζουν ως παράσιτες. Άλλα είδη ζουν στις αποικίες υμενοπτέρων με οργανωμένη κοινωνική ζωή. Για τη νύμφωση παράγουν νήματα σε αδένες μεταξιού και με αυτά κατασκευάζουν κουκούλι.

Σημασία για τον άνθρωπο

Μερικά είδη απειλούνται με εξαφάνιση, γιατί οι βιότοποι τους καταστρέφονται. Οι προνύμφες της χρυσόμυγας (Εικ. 2) και πολλών συγγενών της καταναλώνουν αφίδες σε μεγάλο βαθμό, ώστε χρησιμοποιούνται για βιολογικό έλεγχο αφίδων και άλλων επιβλαβών αρθρόποδων σε θερμοκήπια και καλλιέργειες.

Παρατηρήσεις στην εξέλιξη και ταξινομία

Υποτίθεται, πως τα πρώτα μεγαλόπτερα εξελίχθηκαν στην Κάτω Πέρμια περίοδο. Η ακτινωτή προσαρμοστική κλαδογένεση παρουσιάστηκε στην Πάνω Τριαδική και την Κάτω Ιουρασική. Στην Άνω Ιουρασική όλες οι σωζόμενες οικογένειες ήταν ήδη παρούσες. Πολλές οικογένειες γνωρίζουμε μόνο από τα απολιθώματα.
Οι πιο συγγενείς τάξεις των νευροπτέρων είναι τα μεγαλόπτερα και τα ραφιδιόπτερα. Η σημερινή άποψη για της ταξινομικές σχέσεις απεικονίζεται στο Πιν. 1.
Τα σημερινά νευρόπτερα κατατάσσονται σε τρεις υποτάξεις. Τα Hemerobiiformia συνίσταται από 11 οικογένειες (Hemerobiidae με περίπου 550 είδη, Chrysopidae με περισσότερα από 1.200 είδη, Sisyridae, Berothidae, Mantispidae, Rhachiberothidae, Ithonidae, Polystoechotidae, Dilaridae, Coniopterygidae, και Osmylidae). Τα Myrmeleontiformia περιλαμβάνουν πέντε οικογένειες (Myrmeleontidae με περισσότερα από 2000 είδη, Ascalaphidae με περίπου 400 είδη, Nemopteridae, Psychopsidae, και Nymphidae). Στα Nevrorthiformia κατατάσσεται μόνο η οικογένεια Nevrorthidae με τα πιο προτόγονα είδη των νευροπτέρων.