Μαργαρίτα του Ανζού (1429-1482)

Εκπαίδευση

Η Μαργαρίτα γεννημένη στο Ποντ-α-Μουσσόν της Λωρραίνης ανατολικά της Γαλλίας,  η Λωρραίνη ανήκε στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και κυβερνήθηκε από έναν κλάδο της βασιλικής οικογένειας της Γαλλίας τον Οίκο των Βαλουά - Ανζού. Είχε άλλους πέντε αδελφούς, τέσσερις αδελφές και τρία ετεροθαλή αδέλφια από τις ερωμένες του πατέρα της. Ο πατέρας της που ήταν γνωστός σαν "ο καλός βασιλιάς Ρενέ" ήταν δούκας του Ανζού και τιτλούχος βασιλιάς στην Νάπολη, την Σικελία και την Ιερουσαλήμ, περιγράφεται σαν "άντρας με πολλά στέμματα και κανένα βασίλειο". Η Μαργαρίτα βαπτίστηκε στην Τουλ της Λωρραίνης με την φροντίδα του πατέρα της και της ηλικιωμένης νοσοκόμας Θεοφανίας λα Μαζίν, τα πρώτα χρόνια έζησε στο κάστρο του Ταρασκόν στον ποταμό Ροδανό στην Προβηγκία και στα παλιά ανάκτορα της Καπούα στο Βασίλειο της Σικελίας. Η μητέρα της ανέλαβε την εκπαίδευση της με τον Ακαδημαικό Αντουάν ντε λα Σαλ που δίδαξε την ίδια και τα αδέλφια της.

Γάμος

Η Μαργαρίτα παντρεύτηκε τον οκτώ χρόνια μεγαλύτερο της Ερρίκο ΣΤ΄ της Αγγλίας στο αβαείο του Τίτχφιλντ του Χαμσάιρ (23 Απριλίου 1445). Ο βασιλιάς και η βασίλισσα της Γαλλίας ήταν θείος και θεία του γαμπρού και της νύφης αντίστοιχα : η μητέρα του Ερρίκου Αικατερίνη του Βαλουά ήταν αδελφή του Καρόλου Ζ΄ της Γαλλίας και η σύζυγος του Καρόλου Μαρία του Ανζού ήταν αδελφή του πατέρα της Μαργαρίτας Ρενέ. Ο Ερρίκος ΣΤ΄ διεκδικούσε επίσης το βασίλειο της Γαλλίας λόγω συμφωνίας του πατέρα του και κατείχε μεγάλες εκτάσεις στα βόρεια. Ο Γάλλος βασιλιάς συμφώνησε παρόλα αυτά για τον γάμο υπό την προϋπόθεση να μην δώσει καμιά προίκα, θα έπαιρνε αντίθετα από τους Άγγλους το Μέιν και το Ανζού, η Αγγλική κυβέρνηση έκρυψε την συμφωνία από τον λαό επειδή φοβήθηκε επανάσταση.
Η Μαργαρίτα στέφτηκε βασίλισσα της Αγγλία στο Αββαείο του Ουέστμινστερ από τον Τζον Στάφορντ, αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι σε ηλικία 15 ετών (30 Μαίου 1445). Περιγράφεται πολύ όμορφη παράλληλα "εξαιρετικά υπερήφανη και δυναμική". Όσοι πίστευαν ακόμα στην διεκδίκηση του Αγγλικού στέμματος στην Γαλλία βρήκαν στην Μαργαρίτα το κατάλληλο πρόσωπο. Η Μαργαρίτα κληρονόμησε την δυναμικότητα από την μητέρα της που διεκδίκησε μαχητικά τα δικαιώματα του συζύγου της στο Βασίλειο της Νεαπόλεως και την πατρική γιαγιά της Γιολάνδη της Αραγωνίας που κυβέρνησε το Ανζού "με το χέρι ενός άντρα" διατηρώντας την περιοχή καθαρά Αγγλική. Τα οικογενειακά της προσόντα και ο χαρακτήρας της ίδιας οδήγησαν σύντομα τους Άγγλους να της δώσουν τον χαρακτηρισμό "πρωταθλήτρια του στέμματος".

Γέννηση του διαδόχου

Ο Ερρίκος ΣΤ΄ που ασχολήθηκε περισσότερο με την εκπαίδευση και την θρησκεία ήταν ανεπαρκής βασιλιάς. Ανέβηκε στον θρόνο μόλις 6 μηνών και κυβερνούσε συνεχώς με κηδεμόνες, όταν παντρεύτηκε την Μαργαρίτα είχε ήδη διανοητική αστάθεια αλλά με την γέννηση του γιου η κατάσταση του χειροτέρευσε έντονα (13 Οκτωβρίου 1453). Οι φήμες έλεγαν ότι το παιδί δεν ήταν δικό του, ο Εδμόνδος Μπωφόρ, 2ος δούκας του Σόμερσετ και ο Τζέιμς Μπάτλερ, 5ος κόμης του Όρμοντ ήταν για πολλούς οι υποψήφιοι πατεράδες. 
Η Μαργαρίτα σαν δυναμικός χαρακτήρας που ασχολήθηκε περισσότερο με στρατιωτικά θέματα μοίρασε τα ενδιαφέροντα του συζύγου της στα γράμματα και τις τέχνες, ίδρυσε το Κολέγιο της βασίλισσας στο Κέιμπριτζ.
Η Ελισάβετ Γούντβιλ (γεννημένη το 1437) που έγινε αργότερα βασίλισσα της Αγγλίας όταν παντρεύτηκε τον Εδουάρδο Δ΄ της Αγγλίας ήταν σύμφωνα με πολλές πηγές κυρία σε συνοδεία της Μαργαρίτας του Ανζού. Η πληροφορία ωστόσο αμφισβητήθηκε επειδή η Μαργαρία είχε πολλές κυρίες στην συνοδεία της με το όνομα Μαργαρίτα η Ελισάβετ Γκρέυ.

Πρώτες εχθρότητες ανάμεσα στην Μαργαρίτα και τον δούκα της Υόρκης

Μετά την γέννηση του γιου της η Μαργαρίτα αποσύρθηκε από το Λονδίνο, δεν συμμετείχε ενεργά στις πολιτικές υποθέσεις και ασχολήθηκε με την ανατροφή του γιου της μέχρι την εποχή που κατάλαβε ότι ο σύζυγος της απειλήθηκε από τον θείο του αντιβασιλιά Ριχάρδο της Υόρκης. Ο ασθενής Ερρίκος ΣΤ΄ είχε αφήσει την περίοδο 1453 - 1454 την κυβέρνηση στα χέρια του, είχε ισχυρά δικαιώματα στον Αγγλικό θρόνο και πολλούς οπαδούς. Η Μαργαρίτα με την σειρά της είχε γίνει εξαιρετικά αντιδημοφιλής στους Άγγλους επειδή είχε συμμαχήσει με πολλούς παραδοσιακούς εχθρούς, πολλοί ιστορικοί θεωρούν την πτώση του Οίκου του Λάνκαστερ αποτέλεσμα της αντιδημοφιλίας της. Η Μαργαρίτα ήταν πάντοτε η ισχυρότερη δύναμη πίσω από τον θρόνο και ο Ερρίκος ΣΤ΄ ήταν απλά ένα άβουλο πιόνι στα χέρια της.
Η βιογράφος της Μαργαρίτας Έλενα Μάουρερ έχει άλλη γνώμη, σημειώνει ότι η έχθρα της Μαργαρίτας με τους Υορκιστές δεν προϋπήρχε αλλά δημιουργήθηκε δυο χρόνια μετά την τοποθέτηση του Ριχάρδου της Υόρκης σαν αντιβασιλιά (1455) λόγω του ανταγωνισμού και ιδιαίτερα μετά την 1η μάχη του Σαιν Άλμπαν που απειλήθηκε ο σύζυγος της. Τα στοιχεία της Μάουρερ έχουν μεγάλη βάση επειδή ο δούκας της Υόρκης και ο Σόμερσετ είχαν δεχτεί πολλά δώρα από την βασίλισσα στις αρχές της δεκαετίας του 1450 ενώ και η ίδια η Μαργαρίτα υποστήριξε τον Ριχάρδο για αντιβασιλιά. Η Μαργαρίτα ήταν υπεύθυνη για τον αποκλεισμό των Υορκιστών από το βασιλικό συμβούλιο μετά την ανάκαμψη του Ερρίκου ΣΤ΄ από την ασθένεια του.

Ο ρόλος του Εδμόνδου Μπωφόρ

Ο μετέπειτα ιστορικός Πολ Μάρεϊ Κένταλλ (1911 - 1973) αναφέρει ότι οι καλύτεροι φίλοι της Μαργαρίτας Εδμόνδος Μπωφόρ, δούκας του Σόμερσετ και ο Γουίλιαμ ντε λα Πολ, κόμης του Σάφοκ την έπεισαν ότι ο Ριχάρδος της Υόρκης που εμπιστευόταν μέχρι τότε ήταν στην πραγματικότητα μεγάλος εχθρός της. Η Μαργαρίτα έπεισε τον Ερρίκο ΣΤ΄ όχι μόνο να διώξει τον Ριχάρδο από κυβερνήτη του Καλαί αλλά και να τον στείλει στην Ιρλανδία από τότε έκανε ασταμάτητες προσπάθειες να τον δολοφονήσει στα ταξίδια (1449, 1450). Ο Εδμόνδος Μπωφόρ και ο Σάφοκ ήταν υπεύθυνοι για την παράνομη παράδοση του Μέιν στους Γάλλους (1448), την απώλεια στην συνέχεια ολόκληρης της Νορμανδίας (1449) και την εξέγερση των μεγιστάνων που ζητούσαν την εκτέλεση των δυο ισχυρότερων συμμάχων της Μαργαρίτας. Ο Ριχάρδος της Υόρκης απέκτησε ισχυρά στηρίγματα στην Βουλή των Κοινοτήτων και έγινε σε επικίνδυνο βαθμό δημοφιλής, επέστρεψε από την Ιρλανδία συνάντησε τον Ερρίκο (1450) και έγινε ξανά έμπιστος σύμβουλος του. Το Κοινοβούλιο που συνεκλήθη ήταν καταπέλτης για την Μαργαρίτα : οι δούκες του Σόμερσετ και του Σάφοκ κατηγορήθηκαν όχι μονάχα για την αποτυχία των Γαλλικών υποθέσεων αλλά και ότι έστρεψαν τον δούκα της Υόρκης εναντίον του βασιλιά. Η Βουλή απαίτησε επίσης να γίνει ο Ριχάρδος πρόεδρος του βασιλικού Συμβουλίου, ομιλητής στην Βουλή των Κοινοτήτων και διάδοχος του Αγγλικού θρόνου μετά τον θάνατο του βασιλιά. Η Μαργαρίτα απέκτησε σε λίγο καιρό ξανά τον έλεγχο του Κοινοβουλίου, ο ομιλητής φυλακίστηκε και ο Ριχάρδος δραπέτευσε στην Ουαλία.

Πρώτες επιδρομές του Ριχάρδου της Υόρκης

Το βασίλειο βρέθηκε ξανά σε μεγάλη αναταραχή όταν ένας πανίσχυρος Γάλλος στρατηγός ο Πιερ ντε Μπρεζέ και οπαδός της Μαργαρίτας λεηλάτησε τις Αγγλικές ακτές και έκαψε την πόλη του Σάντουιτς, εκμεταλλεύτηκε το χάος που κυριαρχούσε στην Αγγλία με 10.000 δυνάμεις από το Ονφλέρ. Ο δήμαρχος του Σάντουιτς Τζον Ντρούρι σκοτώθηκε στην επιδρομή, από τότε επικράτησε η παράδοση που έμεινε μέχρι σήμερα να φοράει εκείνη την ημέρα ο δήμαρχος του Σάντουιτς ένα μαύρο φόρεμα σαν ένδειξη πένθους. Η Μαργαρίτα έγινε αντικείμενο μεγάλης οργής και πολλές μπαλάντες που την δυσφίμησαν γράφτηκαν σε βάρος της. Η δημόσια οργή ήταν τόσο μεγάλη που η Μαργαρίτα έδωσε εντολή στον Ριχάρδο Νέβιλ, 16ο κόμη του Γουόρικ να γίνει φύλακας της θάλασσας για τρία χρόνια και πήρε την θέση του Καπετάνιου του Καλαί.
Οι εχθρότητες ανάμεσα στους Οίκους της Υόρκης και του Λάνκαστερ κατέληξαν σύντομα σε ένοπλη σύγκρουση, τον Μάιο του 1455 περίπου πέντε μήνες μετά την ανάκαμψη του Ερρίκου ΣΤ΄ από την ασθένεια του τελείωσε η αντιβασιλεία της Υόρκης και η Μαργαρίτα συγκάλεσε βασιλικό συμβούλιο που απέκλεισε τους Υορκιστές. Το Συμβούλιο έκανε έκκληση στους ευγενείς του Λέστερ "να προστατέψουν τον βασιλιά από τους εχθρούς του". Ο δούκας της Υόρκης ετοιμάστηκε για ένοπλη σύγκρουση, προχώρησε νότια για να συναντήσει τον στρατό του Λάνκαστερ που βάδιζε βόρεια. Οι Λάνκαστερ συνετρίβησαν στην 1η μάχη του Σαιν Άλμπαν (22 Μαΐου 1455), ο Εδμόνδος Μπωφόρ σκοτώθηκε, ο Γουιλσάιρ δραπέτευσε και ο βασιλιάς Ερρίκος ΣΤ΄ συνελήφθη αιχμάλωτος από τον δούκα της Υόρκης. 
Οι εχθροπραξίες συνεχίστηκαν στην μάχη του Μπλορ Χιθ (1459) στην οποία ο Τζέιμς Τάκετ, 5ος βαρόνος του Αούντλει ηττήθηκε από έναν στρατό Υορκιστών υπό την ηγεσία του Ριχάρδου Νέβιλ, 5ου κόμη του Σόλσμπερι.

Πρώτες εκστρατείες

Την εποχή που η Μαργαρίτα βρισκόταν στην Σκωτία και προσπαθούσε να κερδίσει μεγαλύτερη υποστήριξη για τους Λάνκαστερ ο πολέμαρχος της Χένρι Μποφώρ, 3ος δούκας του Σόμερσετ κέρδισε στην μάχη του Γουέιφιλντ (30 Δεκεμβρίου 1460) μεγάλη νίκη απέναντι στον δούκα της Υόρκης και τον δούκα του Σόλσμπερι. Οι δυο άντρες αποκεφαλίστηκαν και τα κεφάλια τους κρεμάστηκαν στις πύλες της Γιορκ, η Μαργαρίτα που βρισκόταν ακόμα στην Σκωτία ακούγεται ότι έδωσε εντολές για την εκτέλεση τους αλλά θεωρείται απίθανο. Ακολούθησε η νίκη των δυνάμεων της Μαργαρίτας στην 2η μάχη του Σαιν Άλμπαν (17 Φεβρουαρίου 1461), ο Ριχάρδος Νέβιλ, 16ος κόμης του Γουόρικ που ήταν αρχηγός των Υορκιστών δραπέτευσε και η Μαργαρίτα ελευθέρωσε τον σύζυγο της. Την μάχη ακολούθησε μια πράξη βίαιης εκδίκησης από την Μαργαρίτα, αποκεφάλισε δυο Υορκιστές αιχμαλώτους τον Γουίλιαμ Μπονβίλ, 1ο βαρόνο του Μπονβίλ και τον Σερ Τόμας Κίριελ (1396 - 1461) που είχαν περιθάλψει τον σύζυγο της και τους είχε υποσχεθεί ότι θα τους χαρίσει την ζωή. Η Μαργαρίτα έριξε την βίαιη πράξη στον γιο της Εδουάρδο, όταν τον ρώτησε σχετικά με την τύχη των δυο αιχμαλώτων της απάντησε "Θέλω τα κεφάλια τους κομμένα", έτσι θανατώθηκαν παρά τις εκκλήσεις του βασιλιά να τους χαρίσουν την ζωή.

Ήττα από τον Οίκο της Υόρκης

Ο στρατός του Λάνκαστερ συνετρίβη στην μάχη του Τάουτον (29 Μαρτίου 1461) από τον μεγαλύτερο γιο του Ριχάρδου της Υόρκης Εδουάρδο που ανέβηκε στον θρόνο ως Εδουάρδος Δ΄ της Αγγλίας. Η Μαργαρίτα δραπέτευσε στην Ουαλία, στην συνέχεια στην Σκωτία και την Γαλλία και προχώρησε σε έντονες προσπάθειες να εξασφαλίσει την διαδοχή στον γιο της Εδουάρδο. Ο ξάδελφος της Λουδοβίκος ΙΑ΄ της Γαλλίας της δήλωσε την στήριξη του αλλά βρήκε αργότερα έναν απρόσμενο σύμμαχο τον παλιό φανατικό οπαδό του Εδουάρδου Δ΄ κόμη του Γουόρικ που συγκρούστηκε σκληρά με τον νέο βασιλιά επειδή παντρεύτηκε την Ελισάβετ Γούντβιλ. Η κόρη του Γουάρικ Άννα Νέβιλ παντρεύτηκε τον γιο και διάδοχο των Λάνκαστερ Εδουάρδο, πρίγκιπα της Ουαλίας και η Μαργαρίτα έπεισε τον Γουόρικ να επιστρέψει στην Αγγλία λίγο πριν ακολουθήσει η ίδια με τον στρατό της για να ανατρέψουν τον Εδουάρδο Δ΄. Ο Ερρίκος ΣΤ΄ αποκαταστάθηκε για λίγο στον θρόνο (3 Οκτωβρίου 1470). Την εποχή που η Μαργαρίτα και ο μικρός της γιος ετοιμάστηκαν να επιστρέψουν στην Αγγλία η τύχη γύρισε ξανά υπέρ των Υορκιστών, ο Εδουάρδος Δ΄ επέστρεψε ενώ ο Γουόρικ ηττήθηκε και σκοτώθηκε στην μάχη του Μπάρνετ (14 Απριλίου 1471). Η Μαργαρίτα σε λίγες μέρες επέστρεψε η ίδια με τον στρατό της για να αντιμετωπίσει τον Εδουάρδο αλλά ηττήθηκε οριστικά από τους Υορκιστές (4 Μαΐου 1471), στην μάχη σκοτώθηκε και ο 17χρονος γιος της και διάδοχος Εδουάρδος. Οι συνθήκες θανάτου του μικρού Εδουάρδου είναι ασαφείς σύμφωνα με μερικές πληροφορίες σκοτώθηκε στην μάχη, σύμφωνα με άλλες εκτελέστηκε μετά την μάχη από τον Γεώργιο Πλανταγενέτη, 1ο δούκα του Κλάρενς.

Τελευταία χρόνια

Η Μαργαρίτα που είχε δείξει μεγάλη σκληρότητα τα τελευταία δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του γιου της έγινε ηπιότερη και ασχολήθηκε περισσότερο με πνευματικές δραστηριότητες. Μετά το τέλος της μάχης συνελήφθη αιχμάλωτη από τον στρατιώτη Ουίλιαμ Στάνλεϊ (1435 - 1495) και μεταφέρθηκε με διαταγή του Εδουάρδου Δ΄ στο κάστρο του Γουόλινγκφορντ και από εκεί στον Πύργο του Λονδίνου. Ο σύζυγος της Ερρίκος ΣΤ΄ φυλακίστηκε και εκείνος στον Πύργο του Λονδίνου και πέθανε την νύχτα της 21ης Μαΐου σε περίεργες συνθήκες, σύμφωνα με τις περισσότερες πληροφορίες δολοφονήθηκε με εντολή του Εδουάρδου Δ΄. Το 1472 η Μαργαρίτα τοποθετήθηκε στην συνοδεία της Αλίκης Σώσερ, κόμισσας του Σάφοκ μέχρι την εποχή που ελευθερώθηκε από τον Λουδοβίκο ΙΑ΄ (1475).

Θάνατος

Η Μαργαρίτα έζησε τα τελευταία επτά χρόνια στην Γαλλία σαν φτωχή συγγενής του Γάλλου βασιλιά, φιλοξενήθηκε από τον Φραγκίσκο του Βινιόλ και πέθανε σε ηλικία 52 ετών (25 Αυγούστου 1482) στο κάστρο του Νταμπιέρ-συρ-Λουάρ κοντά στο Σομίρ. Τάφηκε μαζί με τους γονείς της στον Καθεδρικό ναό του Ανζέ αλλά ο τάφος της λεηλατήθηκε όταν έγινε η Γαλλική Επανάσταση και διασκορπίστηκαν τα οστά της.

Τα γράμματα της Μαργαρίτας

Βρέθηκαν πολλά γράμματα από την Μαργαρίτα την εποχή που η ίδια ήταν βασίλισσα, ένα από αυτά απευθυνόταν στην δικαστική υπηρεσία του Λονδίνου σχετικά με της φθορές των ενοίκων στην Οικία του Ένφιλντ που ήταν μέρος της προίκας της. Άλλο ένα γράμμα απευθυνόταν στον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπερι, όλα τα γράμματα της Μαργαρίτας ξεκινούσαν τυπικά με την φράση "Από την βασίλισσα". Τα γράμματα δημοσιοποιήθηκαν στην Κοινωνία του Κάμντεν (1863) και καταγράφηκαν σε βιβλίο του Σέσιλ Μόνρο (1883 - 1966).