Άλμπερτ Σπέερ

Πριν από το 1933

Ο Άλμπερτ Σπέερ γεννήθηκε στο Μάνχαϊμ της Γερμανίας. Ήταν μεγαλοαστικής καταγωγής. Ο πατέρας και ο παππούς του ήταν αρχιτέκτονες.
Αρχικά σπούδασε "για οικονομικούς λόγους" στην Καρλσρούη και από την άνοιξη του 1924 μέχρι το καλοκαίρι του 1925 στο Μόναχο. Το φθινόπωρο εγκατέλειψε το Μόναχο και πήγε στο Βερολίνο, όπου τελείωσε τις σπουδές του το 1927. Έμεινε στο Βερολίνο, όπου εργάστηκε στο πανεπιστήμιο ως βοηθός του καθηγητού Χάινριχ Τέσενοβ. Το 1932 επέστρεψε στο Μάνχαϊμ, όπου σκόπευε να εργαστεί ως αρχιτέκτονας, δίχως όμως να έχει επιτυχία.

Αρχιτέκτονας του Χίτλερ από το 1933

Το ενδιαφέρον του για τον εθνικοσοσιαλισμό ξύπνησε τον Δεκέμβριο του 1930 σε πολιτική διαδήλωση στο Βερολίνο, όπου έβγαλε λόγο ο Αδόλφος Χίτλερ. Στις 1 Μαρτίου 1931 έγινε μέλος του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος. Από το 1932 και μετά εργάστηκε σαν αρχιτέκτονας για το κόμμα, κάνοντας μικρές επισκευές σε κομματικά κτίρια. Μετά την κατάληψη της εξουσίας το 1933 γνώρισε τον Χίτλερ προσωπικά. Ο ενθουσιασμένος από την αρχιτεκτονική δικτάτορας τον συμπάθησε αμέσως και τον δέχτηκε στον στενό του κύκλο. Αφού το 1934 πέθανε ο μέχρι τότε αρχιτέκτονας του Χίτλερ Πάουλ Λούντβιχ Τρόοστ, αναλαμβάνει ο Σπέερ στο εξής την εργασία του.
Στα έτη μετά το 1933 ο Σπέερ σχεδιάζει διάφορα μνημειακά κτήρια για τα συνέδρια του NSDAP στη Νυρεμβέργη, τα οποία λόγω του πολέμου θα πραγματοποιηθούν μονάχα μερικώς. Σε χρόνο ρεκόρ χτίζει το 1938/39 στο Βερολίνο την Reichskanzlei (Καγκελαρία) εφαρμόζοντας πρωινές, απογευματινές και νυχτερινές βάρδιες. Η Reichskanzlei περιέλαβε μια απέραντη αίθουσα, δύο φορές μεγαλύτερη από την αίθουσα των καθρεφτών στο παλάτι των Βερσαλλιών.
Ένα περαιτέρω μέρος της εργασίας του ήταν η αλλαγή του Βερολίνου σε αξιοπρεπή παγκόσμια πρωτεύουσα. Μεταξύ άλλων αλλαγών στην πόλη υπήρχε και το σχέδια να χτιστεί η Große Halle (μεγάλη αίθουσα), η οποία θα ήταν η μεγαλύτερη σε διαστάσεις, θολωτή αίθουσα του κόσμου. To ύψος του θόλου θα ξεπερνούσε τα 200 μέτρα, ενώ στη διάμετρο τα 300 μέτρα. Έτσι ο θόλος θα ήταν δέκα έξι φορές μεγαλύτερος από το θόλο του ναού του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη.
Για το νότιο άκρο της μεγάλης λεωφόρου προοριζόταν μια αψίδα με πρότυπο την Αψίδα του Θριάμβου του Παρισιού. Εννοείται ότι θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από το γαλλικό πρότυπο (ύψος 120 μέτρα).
Για να διευκολυνθεί η σιδηροδρομική επικοινωνία, ο Σπέερ σχεδίασε δυο σιδηροδρομικούς σταθμούς (βόρειο και νότιο), οι οποίοι επίσης είχαν τεράστιες διαστάσεις. Συμφώνησε με τον Χίμλερ ότι οι φυλακισμένοι των στρατοπέδων συγκεντρώσεως θα παρήγαγαν τις απαραίτητες πέτρες για τα κτίρια αυτά. Για τον σκοπό αυτό ιδρύθηκε εταιρεία της SS, η "Deutsche Erd-und Stein-Werke GmbH". Η εταιρεία αυτή χρηματοδοτούνταν από την υπηρεσία του Σπέερ με άτοκα δάνεια, ενώ εξοφλούσε τα χρέη της με πέτρες από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Έτσι, ο Σπέερ, υποστηρίζοντας τα οικονομικά με τον τρόπο αυτό, συνέβαλε σημαντικά στην εξέλιξη των στρατοπέδων συγκεντρώσεως. Εκτός αυτού, εξαιτίας του Σπέερ τα περισσότερα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, που δημιουργήθηκαν μεταξύ του 1937 και του 1942, βρίσκονται κοντά σε λατομεία. Σχετικά μάλιστα με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης Γκρος Ρόζεν στη Σιλεσία και Νατζβάιλερ-Στρούτχοφ στην Αλσατία, ο ίδιος καθόρισε, το 1940, την ακριβή θέση δημιουργίας τους. 
Βάσει ανάλογων έγγραφων μπορεί σήμερα να αποδειχτεί ότι οι λίστες εκτοπισμού δημιουργήθηκαν από συνεργάτες του Σπέερ σε συνεργασία με την μυστική κρατική αστυνομία (Γκεστάπο), ενώ ο ίδιος υποστήριζε μέχρι τον θάνατό του, το 1981, ότι δεν ήξερε τίποτε σχετικό.

Παρόλ' αυτά, όμως, κάνει γραπτώς παράπονα στον Μπόρμαν σε μια επιστολή της 13 Δεκεμβρίου του 1941, επειδή αυτός δίνει τα διαμερίσματα εκτοπισμένων Εβραίων σε άστεγους, οι οποίοι έχασαν τα σπίτια τους με τον βομβαρδισμό, ενώ θα έπρεπε να τα χορηγήσει στον Σπέερ για την πραγματοποίηση των σχεδίων Germania.
Ηρθε σε αντιπαράθεση και με την ηγεσία του Πολεμικού Ναυτικού, θέλοντας να πάρει τον έλεγχο των προμηθειών και κατασκευών του.

Υπουργός από το 1942

Αμέσως μετά τον θάνατο του Φριτς Τοτ τον Φεβρουάριο του 1942, Ο Χίτλερ διόρισε τον Σπέερ υπουργό Εξοπλισμών και Πυρομαχικών. Στη νέα του θέση ήταν, μεταξύ άλλων, και υπεύθυνος για την διανομή του οικοδομικού υλικού για τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Εκείνο το καιρό μαθαίνει από δυο συνεργάτες του ότι το Άουσβιτς προορίζεται για την λύση του "εβραϊκού ζητήματος", την λεγόμενη Endlösung ("Tελική Λύση"). Επίσης και αυτό το γεγονός αρνήθηκε να το δεχτεί όσο ζούσε.
Μέχρι το τέλος του πολέμου κατάφερε να αυξήσει την παραγωγή πολεμικού υλικού σε υψηλό βαθμό, πάντα με την χρήση εκατομμυρίων κρατουμένων των στρατοπέδων συγκέντρωσης, τους οποίους προμήθευε, μεταξύ άλλων, ο Φριτς Ζάουκελ. 
Το 1945 ο Σπέερ αρνήθηκε να ακολουθήσει την τακτική της «καμένης γης» (Διάταγμα "Νέρων"), την οποία εξέδωσε ο Χίτλερ στις 19 Μαρτίου του 1945. Όπως λέει ο ίδιος ο Σπέερ, σαμποτάρισε τις σχετικές διαταγές καταστροφής των υποδομών κατά την οπισθοχώρηση της Βέρμαχτ όπου μπόρεσε. Ήταν, ακόμη, ο πρώτος υψηλόβαθμος γερμανός αξιωματούχος, ο οποίος αναγνώρισε δημόσια την ήττα της χώρας του, σύμφωνα με είδηση που μεταδόθηκε από το Λονδίνο στις 7 Μαΐου του 1945. Σε ραδιοφωνική έκκλησή του προς τον γερμανικό λαό, συνέστησε "να υπομείνουν με ανδρικόν σθένος τας συνεπείας της ήττης". Ζήτησε, επίσης, τη μεγαλοψυχία των συμμάχων, καθότι, όπως τόνισε, οι Γερμανοί "ηττήθησαν μεν, αλλ' επολέμησαν γενναίως"

Σπέερ και Χίτλερ

Ο Σπέερ εντυπωσιάστηκε από τον Χίτλερ, όταν τον είδε για πρώτη φορά σε διαδήλωση του NSDAP στο Βερολίνο, το Δεκέμβριο του 1930. Όπως λέει ο ίδιος, τον εντυπωσίασαν τα οράματα και τα ιδανικά του Χίτλερ, όπως και η διαισθητική του προσαρμοστικότητα και η αυστριακή γοητεία ("charme"). Μετά τον πόλεμο είπε: "Εάν ο Χίτλερ δεχόταν την φιλία, σίγουρα θα είχα γίνει ένας από τους στενότερους του φίλους."
Από την άλλη, ο Χίτλερ βρήκε με τον Σπέερ έναν αρχιτέκτονα, ο οποίος με απίστευτο οργανωτικό ταλέντο και σε αναλόγως σύντομο χρονικό διάστημα ήταν σε θέση να δημιουργήσει τεράστια κτήρια. Εκτός αυτού και οι δυο λάτρευαν τις μεγάλες συζητήσεις γύρω από την τέχνη. Προ πάντων, εντούτοις, εκτιμούσε το γεγονός ότι ο Σπέερ ήταν πιστός, αλλά και τις "πρωσικές αρετές" του: επιμέλεια, προθυμία για την εργασία, συνείδηση υποχρέωσης. 

Ο Χίτλερ, ο οποίος είχε μεγάλο ενδιαφέρον για την τέχνη και ειδικά για την αρχιτεκτονική, του χορήγησε όλα τα πιθανά μέσα για τα κτήρια του, πράγμα το οποίο είναι το όνειρο κάθε αρχιτέκτονα. (Σπέερ : "Για μια μεγάλη οικοδόμηση θα είχα πωλήσει όπως και ο Φάουστ ακόμη και την ψυχή μου. Και με τον Χίτλερ είχα βρει τον Μεφιστοφελή μου.") 

Ο Σπέερ ήταν ακριβώς αυτό που ο Χίτλερ πάντα ήθελε να είναι: ένας οραματιστής καλλιτέχνης.
Από ιστορικής πλευράς η προσωπική σχέση μεταξύ Σπέερ και Χίτλερ δεν είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ιδιαίτερα όμως ο Σπέερ αποτελεί τέλειο παράδειγμα για την υποστήριξη του εθνικοσοσιαλισμού από την μεσαία τάξη. Η δικτατορία των εθνικοσοσιαλιστών δε θα μπορούσε να είχε γίνει ποτέ τόσο αποτελεσματικό και δυνατό καθεστώς εάν δεν είχε την ενεργή υποστήριξη πανεπιστημιακών πτυχιούχων, μεγαλοαστών και βιομηχάνων. 

Στη δίκη της Νυρεμβέργης ο Σπέερ παρουσιάστηκε όπως και πολλοί άλλοι ναζιστές μετά από αυτόν ως παραπλανημένος διανοούμενος και οπορτουνιστής που τώρα ειλικρινά μετανιώνει. Με τον τρόπο αυτό πολλοί ναζιστές αθωώθηκαν μετά τον πόλεμο και ήταν ελεύθεροι να κάνουν νέα καριέρα στην κατοπινή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.

Έτσι και ο Σπέερ κατάφερε να αποφύγει την θανατική ποινή.