Sidereus Nuncius

Το τηλεσκόπιο

Παρότι δεν είναι σαφές το ποιος κατασκεύασε το πρώτο τηλεσκόπιο, η εφεύρεσή του αποδίδεται γενικά στον Χανς Λιπερσέι. Το όργανο αυτό επιτρέπει στον χρήστη του να βλέπει μακρινά αντικείμενα σαν να ήταν πολύ πιο κοντά του. Ο Γαλιλαίος ήταν ένας από τους πρώτους (αν όχι ο πρώτος) που παρατήρησε με τηλεσκόπιο και περιέγραψε ουράνια σώματα. Το ένα από τα «οπτικά κανόνια» του Γαλιλαίου (έτσι τα αποκαλούσε) προσέφερε μεγεθύνσεις 8 ως 10 φορές και είχε φακούς κατασκευασμένους από τον ίδιο. Αυτές οι μεγεθύνσεις αυξήθηκαν στο 20x στο τηλεσκόπιο με το οποίο έγιναν οι παρατηρήσεις που περιγράφονται στο Sidereus Nuncius.

Περιεχόμενο

Το Sidereus Nuncius περιέχει περισσότερα από 70 σχέδια και διαγράμματα της Σελήνης, κάποιων αστερισμών, όπως ο Ωρίων, ο Ταύρος με τις Πλειάδες, και οι τεσσάρων μεγάλων δορυφόρων του Δία. Το κείμενο αποτελείται από περιγραφές, ερμηνείες και θεωρίες των παρατηρήσεων.

Σελήνη

Παρατηρώντας τη Σελήνη ο Γαλιλαίος διέκρινε ότι η γραμμή που διαχωρίζει τη σεληνιακή ημέρα από τη νύκτα ήταν ακανόνιστη εκεί όπου διέσχιζε τις ανοιχτόχρωμες περιοχές της Σελήνης. Από αυτό συμπέρανε ότι οι μεν σκουρόχρωμες περιοχές («θάλασσες») είναι επίπεδες, ενώ οι ανοιχτόχρωμες ήταν τραχιές και ορεινές. Βασίζοντας την εκτίμησή του στην απόσταση των σεληνιακών βουνοκορφών που φωτίζονταν από το ηλιακό φως από τη μέση γραμμή ημέρας-νύκτας, προσδιόρισε με αρκετή ακρίβεια το ύψος των σεληνιακών βουνών σε τουλάχιστον 4 μίλια (πάνω από 6 χιλιόμετρα). Τα σχέδιά του της σεληνιακής επιφάνειας απετέλεσαν μια καινοτόμο μορφή οπτικής παρουσιάσεως, πέρα από το ότι διαμόρφωσαν τον κλάδο της σεληνογραφίας, δηλαδή της μελέτης των φυσικών χαρακτηριστικών της επιφάνειας της Σελήνης.

Αστέρες

Ο Γαλιλαίος ανέφερε ότι είδε τουλάχιστον δεκαπλάσιο αριθμό αστέρων με το τηλεσκόπιο από ό,τι με το γυμνό μάτι. Δημοσίευσε αστρικούς χάρτες της περιοχής της Ζώνης του Ωρίωνα και του αστρικού σμήνους των Πλειάδων, που έδειχναν κάποιους από τους νέους αστέρες που είχε ανακαλύψει. Με γυμνό μάτι οι περισσότεροι παρατηρητές μπορούσαν να διακρίνουν μόνο 6 αστέρες στις Πλειάδες, ενώ μέσα από το τηλεσκόπιό του ο Γαλιλαίος μπορούσε να δει 35. Κι όταν έστρεψε το τηλεσκόπιό του στον Ωρίωνα, μπόρεσε να διακρίνει 80 αστέρες αντί των εννέα που διακρίνονταν με γυμνό μάτι. Στο Sidereus Nuncius ο Γαλιλαίος σχεδίασε αυτές τις δύο περιοχές διακρίνοντας ανάμεσα στους αστέρες που διακρίνονταν χωρίς το τηλεσκόπιο και σε αυτούς που φαίνονταν μόνο με αυτό. Επίσης, όταν παρατήρησε κάποιους από τους «νεφελώδεις» αστέρες στον κατάλογο του Πτολεμαίου, είδε ότι στην πραγματικότητα αποτελούνταν από πολλούς μικρούς αστέρες ο καθένας. Συμπέρανε έτσι ότι τα νεφελώματα και ο Γαλαξίας ήταν «συγκεντρώσεις αναρίθμητων αστέρων ομαδοποιημένων σε σμήνη», τα οποία ήταν υπερβολικά μικρά και μακρινά για να ξεχωρίσουμε μεμονωμένους αστέρες αυτών με γυμνό μάτι.

Αποδοχή

Οι αντιδράσεις στο Sidereus Nuncius, που κυμαίνονταν από έπαινο και εχθρότητα μέχρι δυσπιστία, απλώθηκαν σύντομα σε όλη την Ιταλία. Πολλά ποιήματα και κείμενα δημοσιεύθηκαν που εξέφραζαν εκτίμηση για τη νέα μορφή της αστρονομικής επιστήμης. Τρία έργα τέχνης δημιουργήθηκαν με επιδράσεις από το βιβλίο αυτό του Γαλιλαίου: «Η φυγή στην Αίγυπτο» του Γερμανού ζωγράφου Άνταμ Ελσάιμερ (1610), η «Ανάληψη της Παρθένου» του Τσιγκόλι (1612) και η «Θεϊκή σοφία» του Αντρέα Σάκκι (1631). Από την άλλη, η ανακάλυψη των «άστρων των Μεδίκων» συνάρπασε άλλους αστρονόμους, που θέλησαν να δουν οι ίδιοι τους δορυφόρους για να κρίνουν από μόνοι τους. Τέθηκαν έτσι τα θεμέλια «για τη σύγχρονη επιστημονική απαίτηση της πειραματικής επαναληψιμότητας από ανεξάρτητους ερευνητές. Οι έννοιες της επαληθεύσεως και της διαψευσιμότητας γεννήθηκαν με το Sidereus Nuncius.»
Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι και κοινότητες δυσπιστούσαν. Μια συνήθης αντίδραση στην ανακάλυψη των δορυφόρων του Δία ήταν ο ισχυρισμός ότι το τηλεσκόπιο είχε ελάττωμα στον φακό και δημιουργούσε ανύπαρκτα φωτεινά σημεία και είδωλα, και ότι επομένως οι δορυφόροι δεν υπήρχαν. Το γεγονός ότι στην αρχή ελάχιστοι μπορούσαν να δουν και να επιβεβαιώσουν εκείνα που είχε παρατηρήσει ο Γαλιλαίος επέτρεπε την υπόθεση ότι η οπτική θεωρία της εποχής «δεν μπορούσε να αποδείξει ξεκάθαρα ότι το όργανο δεν εξαπατούσε τις αισθήσεις». Δίνοντας στους τέσσερις δορυφόρους το ονόμα των Μεδίκων και πείθοντας τον Μέγα Δούκα Κόζιμο Β΄ για τις ανακαλύψεις του, ο Γαλιλαίος κατέστησε την υπεράσπισή τους κρατικό ζήτημα. Ο Moran σημειώνει: «η ίδια η αυλή βρέθηκε αναμεμιγμένη ενεργώς στην προσπάθεια να επιβεβαιωθούν οι παρατηρήσεις του Γαλιλαίου, πληρώνοντάς τον από το κρατικό θησαυροφυλάκιο για να κατασκευάσει διόπτρες που μπορούσαν να σταλούν δια της διπλωματικής οδού στις κυριότερες αυλές της Ευρώπης».
Αρκετοί αστρονόμοι, όπως οι Τόμας Χάριοτ, Ζοζέφ Γκωλτιέ ντε λα Βατέλ (Joseph Gaultier de la Vatelle), Νικολά-Κλωντ Φαμπρί ντε Πεϊρέσκ και Σίμων Μάριος, δημοσίευσαν επιβεβαιώσεις της υπάρξεως των «άστρων των Μεδίκων» μετά την επανεμφάνιση του Δία στον νυκτερινό ουρανό το φθινόπωρο του 1610. Ο Μάριος, Γερμανός αστρονόμος και μαθητής του Τύχωνος, υπήρξε ο πρώτος που δημοσίευσε βιβλίο των παρατηρήσεών του. Επιτέθηκε στον Γαλιλαίο στο Mundus Jovialis (1614), επιμένοντας ότι είχε ανακαλύψει τους τέσσερις δορυφόρους του Δία πριν από τον Ιταλό επιστήμονα και ότι τους παρατηρούσε από το 1609. Ο Μάριος πίστευε ότι για τον λόγο αυτό είχε το δικαίωμα να τους δώσει αυτός επίσημα ονόματα, οπότε τους έδωσε τα ονόματα των μυθικών ερωτικών κατακτήσεων του Δία: Ιώ, Ευρώπη, Γανυμήδης και Καλλιστώ. Αλλά ο Γαλιλαίος δεν ταράχθηκε: επεσήμανε ότι, όντας εκτός της (Ρωμαιοκαθολικής) Εκκλησίας, ο Μάριος δεν είχε υιοθετήσει το Γρηγοριανό ημερολόγιο και χρησιμοποιούσε ακόμα το «παλιό». Και η νύκτα κατά την οποία ο Γαλιλαίος παρατήρησε για πρώτη φορά τους δορυφόρους του Δία ήταν η 7η Ιανουαρίου 1610 με το Γρηγοριανό, αλλά η 28η Δεκεμβρίου 1609 με το παλιό ημερολόγιο (ο Μάριος ισχυριζόταν ότι είχε πρωτοπαρατηρήσει τους δορυφόρους στις 29 Δεκεμβρίου 1609) Ωστόσο, παρά το ότι ο Γαλιλαίος είχε πράγματι ανακαλύψει πρώτος τους 4 δορυφόρους πριν από τον Σίμωνα Μάριο, οι ονομασίες του δεύτερου επεκράτησαν για αυτούς: Ιώ, Ευρώπη, Γανυμήδης και Καλλιστώ.

Το έργο και οι θέσεις του Ρωμαιοκαθολικισμού

Η σχεδίαση από τον Γαλιλαίο μιας Σελήνης που δεν ήταν τέλεια σφαίρα, αλλά είχε «ατέλειες» (βουνά) ερχόταν σε αντίθεση με την κοσμολογική περιγραφή του Αριστοτέλους, κατά την οποία τα ουράνια σώματα ήταν τέλειες και αμετάβλητες σφαίρες, αποτελούμενες από την πεμπτουσία.
Πριν από την έκδοση του Sidereus Nuncius, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία δεχόταν το Ηλιοκεντρικό σύστημα του Κοπέρνικου ως μία μαθηματική υπόθεση για τη διευκόλυνση των υπολογισμών, και όχι ως πραγματικότητα. Αλλά όταν ο Γαλιλαίος άρχισε να μιλά για το Ηλιοκεντρικό σύστημα ως τη φυσική πραγματικότητα και όχι θεωρία, εισήγαγε «ένα πιο χαοτικό σύστημα, μια έλλειψη οργάνωσης όχι και τόσο θεϊκή». Το Κοπερνίκειο σύστημα, του οποίου το αληθές πίστεψε ο Γαλιλαίος, ερχόταν σε αντίθεση με χωρία της Αγίας Γραφής.
Η σύγκρουση του Γαλιλαίου με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που άρχισε τότε κατέληξε το 1633 στην καταδίκη του σε ένα είδος «κατ' οίκον» περιορισμού από την Ιερά Εξέταση.