Νέα ελληνική γλώσσα

Ταξινόμηση

Τα Ελληνικά αποτελούν ανεξάρτητο κλάδο των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Όλες οι υπάρχουσες μορφές της Νεοελληνικής, εκτός από την Τσακωνική διάλεκτο, είναι απόγονοι της Ελληνιστικής Κοινής της ύστερης αρχαιότητας. Έτσι, μπορεί αναμφίβολα να θεωρηθεί απόγονος της Αττικής διαλέκτου, η οποία ομιλούνταν στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας κατά την κλασσική εποχή. Η Τσακωνική διάλεκτος, μία απομονωμένη διάλεκτος που ομιλείται πλέον από μία μικρή ομάδα στην περιοχή της Πελοποννήσου, προήλθε από τη Δωρική διάλεκτο.

Γεωγραφική κατανομή

Η Νεοελληνική γλώσσα ομιλείται από περίπου 12 εκατομμύρια άτομα στην Ελλάδα και την Κύπρο και αποτελεί και την επίσημη γλώσσα αυτών των κρατών. Υπάρχουν επίσης πολλές παραδοσιακές ελληνόγλωσσες κοινότητες αυτοχθόνων πληθυσμών στις γειτονικές χώρες Αλβανία, Βουλγαρία και Τουρκία, στις χώρες της Μαύρης Θάλασσας (Ουκρανία, Ρωσία, Γεωργία, Αρμενία), καθώς και σε χώρες της Μεσογείου (Ιταλία, Αίγυπτο, Συρία κ.α.). Η γλώσσα ομιλείται επίσης από κοινότητες του απόδημου Ελληνισμού σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης (Αγγλία, Γερμανία κ.α.), της Βορείου Αμερικής (ΗΠΑ, Καναδάς κ.α.), και στην Αυστραλία, τη Βραζιλία, την Αργεντινή και πολλές άλλες. Χώρες με αξιοσημείωτο αριθμό ατόμων που μιλούν τα Νέα Ελληνικά ως ξενόγλωσση γλώσσα αποτελούν η Σερβία, η Αλβανία, η Βουλγαρία και η Ρουμανία. Υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός ανθρώπων ανά τον κόσμο, που μιλούν την Νέα Ελληνική ως πρώτη ή ως δεύτερη γλώσσα, ανέρχεται γύρω στα 25 εκατομμύρια.

Επίσημα χαρακτηριστικά

Τα (Νέα) Ελληνικά είναι η επίσημη γλώσσα της Ελλάδας και ομιλείται από το 99.5% του πληθυσμού της. Είναι επίσης -μαζί με τα Τουρκικά- η επίσημη γλώσσα της Κύπρου και ομιλείται από την μεγαλύτερη πλειοψηφία, καθώς και μία από τις 23 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα Ελληνικά αναγνωρίζονται επισήμως ως γλώσσα μειονότητας σε τμήματα της Ιταλίας, της Τουρκίας, της Αρμενίας, της Ουκρανίας, Βουλγαρίας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας.

Λεξιλόγιο

Το λεξιλόγιο της Νεοελληνικής προέρχεται από λέξεις κληρονομημένες, από το λεξιλόγιο της δημοτικής, εμπλουτίζεται από υπάρχοντα στοιχεία της καθαρεύουσας και από νεολογισμούς πλασμένους από τον τεράστιο θησαυρό  όλης της Ελληνικής γλώσσας. Η Νέα Ελληνική έχει την ελευθερία επιλογής μεταξύ των μοντέλων παραγωγής και σύνθεσης της αρχαίας και της δημοτικής, κινείται ελεύθερα μεταξύ μορφολογικών και φωνολογικών τύπων της δημοτικής και της καθαρεύουσας χωρίς να χάνει τη συνοχή της ως ενιαίο σύστημα.  Έτσι μπορεί να αναπτυχθεί μια σημασιολογική διάκριση ανάμεσα στον τύπο της καθαρεύουσας και της δημοτικής  π. χ. δουλεία και δουλειά, ακριβώς και ακριβά.  Οι νέες ιδέες εκφράζονται είτε με μεταφραστικά  είτε με απλά  δάνεια.  Η  καθαρεύουσα προτιμά τα μεταφραστικά δάνεια ενώ η δημοτική τα απλά. Μεταφραστικά δάνεια από την καθαρεύουσα είναι π.χ. παρεμβατισμός (interventionism), αεριωθούμενον αεροπλάνον (jet aircraft), διαστημόπλοιον (space-ship).  Αυτά τα στοιχεία μπορούν να υιοθετηθούν από τη Νεοελληνική κοινή και να γίνουν αναπόσπαστο μέρος της. Τα δάνεια στη δημοτική είτε μένουν άκλιτα (ασανσέρ) είτε προσαρμόζονται στην ελληνική μορφολογία (στοπάρω, στοπάρισμα).  Όταν τα δάνεια βρίσκονται σε συχνή χρήση υπάρχει η τάση να περνούν από την πρώτη κατηγορία στη δεύτερη, δηλαδή να προσαρμόζονται στην ελληνική μορφολογία.  Σε πιο εξειδικευμένους τομείς της επιστήμης υπάρχει μια τάση εξεύρεσης ισοδύναμων για τα ξένα δάνεια από την καθαρεύουσα, τα οποία όμως σπάνια μπαίνουν σε κοινή χρήση. Το ασανσέρ της δημοτικής ισοδυναμεί με το ανυψωτής ή ανελκυστήρ της καθαρεύουσας που όμως δεν χρησιμοποιούνται ευρέως στην ομιλία παρά μόνο σε αυστηρά τεχνικό λόγο.   Η επιβίωση των δανείων εξαρτάται πολλές φορές και από εξωγλωσσικούς παράγοντες. Η λέξη υπαρξισμός αντικατέστησε τον όρο  εξιστενσιαλισμός αλλά ταυτόχρονα ο όρος σοσιαλισμός αντικατέστησε το μεταφραστικό δάνειο κοινωνισμός που προϋπήρχε. Παρόλη την προσπάθεια καθαρισμού της γλώσσας κυρίως από τα τουρκικά δάνεια αρκετές λέξεις επιβιώνουν μέχρι τις μέρες μας. Στην ορολογία των φαγητών υπάρχουν πολλές λέξεις τουρκικής και γαλλικής προέλευσης, στην ορολογία των παλαιότερων επαγγελμάτων επιβιώνουν αρκετές τουρκικές και ιταλικές λέξεις.  Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και της διαφήμισης τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση των δανείων από την αγγλική γλώσσα, ως επί το πλείστον στον τομέα των ηλεκτρονικών υπολογιστών: ίντερνετ, με το παράλληλο μεταφραστικό δάνειο διαδίκτυο, κομπιούτερ, σκανάρισμα (σάρωση) κλπ.
Μια άλλη πηγή εμπλουτισμού του λεξιλογίου της Νεοελληνικής είναι οι  διεθνείς τεχνικοί και επιστημονικοί όροι, σχηματισμένοι από ελληνικές ρίζες που αφομοιώνονται εύκολα από τα Ελληνικά (κοσμοναύτης, αστροναύτης). Για να γίνουν όμως αποδεκτές από τα Ελληνικά πρέπει να προσαρμόζονται  στους ελληνικούς κανόνες παραγωγής και σύνθεσης, έτσι ο διεθνής όρος telegram μετατράπηκε στα Ελληνικά σε τηλεγράφημα.

Φωνολογία

Κύριο λήμμα:  Φωνολογία της Νέας Ελληνικής