Λογοκρισία στην Κίνα

Εύρος του φαινομένου

Η λογοκρισία στην Κίνα αφορά ένα ευρύ φάσμα των δραστηριοτήτων της καθημερινής ζωής των πολιτών. Συγκεκριμένα, μπορούμε να πούμε ότι καλύπτει τα εξής θέματα:

Πολιτική

Η λογοκρισία στην Κίνα θεωρείται ως μέσο διατήρησης της εξουσίας από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας. Λειτουργεί προληπτικά ως προς τη διάδοση μεταρρυθμιστικών, διασπαστικών, "αντιεπαναστατικών" ή θρησκευτικών ιδεών, ειρηνικών ή μη. Επιπλέον, η λογοκρισία στοχεύει στο να αποτρέψει την ενημέρωση των Κινέζων πολιτών σχετικά με τις αποτυχίες του Κομμουνιστικού Κόμματος -στο παρόν ή το παρελθόν- που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντικυβερνητικά αισθήματα. Μέτρα, όπως το μπλοκάρισμα ιστοσελίδων ξένων κυβερνήσεων, στοχεύουν στο να αποτρέψουν τους πολίτες από το να γνωρίσουν εναλλακτικά συστήματα διακυβέρνησης, τα οποία είναι πιθανό να αποζητήσουν.

Πολιτισμός

Η Κίνα έχει ανέκαθεν χρησιμοποιήσει τη λογοκρισία για να προστατεύσει τον πολιτισμό της χώρας. Κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης ξένα έργα λογοτεχνίας, θρησκευτικά έργα και σύμβολα, ακόμη και κομψοτεχνήματα του αρχαίου κινεζικού πολιτισμού χαρακτηρίστηκαν "αντιδραστικά" και μπήκαν στο στόχαστρο ομάδων της Κόκκινης Φρουράς.
Παρόλο που στις μέρες μας η Κίνα απολαμβάνει μεγαλύτερη πολιτιστική ελευθερία, οι συνεχείς προσπάθειες για πάταξη της πορνογραφίας, η απαγόρευση ξένης σειράς καρτούν από την κινεζική τηλεόραση το 2006, και οι περιορισμοί προβολής ξένων ταινιών είναι σημάδια συνέχισης της πολιτιστικής λογοκρισίας.

Ηθική

Μέρος της λογοκρισίας έχει αιτιολογηθεί ως προσπάθεια διατήρησης των χρηστών ηθών. Σε αυτό συμπεριλαμβάνονται οι περιορισμοί στην πορνογραφία και σε σκηνές βίας σε ταινίες.

Θρησκεία

Αν και η θρησκευτική ανεκτικότητα έχει βελτιωθεί από το τέλος της Πολιτιστικής Επανάστασης, απαγορεύεται ακόμη η διάδοση ενός αριθμού θρησκευτικών κειμένων και εκδόσεων. Απαγορεύεται, επίσης, ο προσηλυτισμός από υπηκόους ξένων χωρών.
Το Falun Gong, μια αρχαία εξάσκηση διαλογισμού βασισμένη στις αρχές Αλήθεια, Καλοσύνη και Ανεκτικότητα, έχει χαρακτηριστεί ως "σατανική λατρεία" στην Κίνα και όλα τα θρησκευτικά κείμενα, εκδόσεις και ιστοσελίδες σχετικές με την εξάσκηση αυτή έχουν απαγορευτεί.
Η εκτύπωση των χριστιανικών Βίβλων επιτρέπεται μεν στην Κίνα αλλά σε περιορισμένους αριθμούς και από ένα μόνο πιεστήριο. Ο περιορισμός αυτός έχει οδηγήσει στην παράνομη εκτύπωση και το λαθρεμπόριο Βίβλων στην Κίνα ώστε να καλυφθεί η ζήτηση.
Το 2007 και εν αναμονή της "Χρονιάς του Χοίρου" του Κινέζικου ημερολογίου, η απεικόνιση χοίρων απαγορεύτηκε από το τηλεοπτικό δίκτυο CCTV "προς αποφυγή σύγκρουσης με εθνικές μειονότητες". Πιστεύεται ότι ήταν αναφορά στα 20 εκατομμύρια Μουσουλμάνων της Κίνας, για τους οποίους ο χοίρος θεωρείται "ακάθαρτος".

Οικονομία

Τα τελευταία χρόνια η λογοκρισία έχει κατηγορηθεί πως, εκτός από τον πολιτικό προστατευτισμό, στοχεύει και στον οικονομικό προστατευτισμό.
Τον Φεβρουάριο του 2007 η ιστοσελίδα του γαλλικού οργανισμού Observatoire International des Crises μπλοκαρίστηκε στην Κίνα μετά από τη δημοσίευση ενός άρθρου σχετικά με το επενδυτικό ρίσκο στην Κίνα.
Επιπλέον, η απαγόρευση των περισσότερων ξένων κινηματογραφικών ταινιών λίγο επηρεάζει τους Κινέζους πολίτες, οι οποίοι μπορούν να αποκτήσουν πειρατικές εκδόσεις των ταινιών με μικρότερο κόστος και χωρίς την έξοδο συναλλάγματος από τη χώρα.
Τέλος, ενώ η Βικιπαίδεια έχει αναδειχτεί ως η πιο δημοφιλής Διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια, το μπλοκάρισμά της στην Κίνα έχει δημιουργήσει κλίμα στο οποίο μπορούν να λειτουργήσουν άλλες κερδοσκοπικές υπηρεσίες όπως το "Baidu Baike".

Διαδίκτυο

Η λογοκρισία του Διαδικτύου στην Κίνα θεωρείται από τις πιο περίπλοκες και διεισδυτικές στον κόσμο. Σύμφωνα με μία έρευνα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, τουλάχιστον 18.000 ιστοσελίδες έχουν μπλοκαριστεί για τους χρήστες της χώρας. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται η Wikipedia, το Google (η περιορισμένη πρόσβαση σε αυτό επιτράπηκε το 2008), το YouTube, το Flickr και το BBC. Συγκεκριμένοι όροι αναζήτησης (όπως "δημοκρατία", "ανθρώπινα δικαιωματα", "δικτατορία" και "δεσποτισμός") έχουν επίσης μπλοκαριστεί, ενώ 52 χρήστες έχουν φυλακιστεί εξαιτίας των Διαδικτυακών τους δραστηριοτήτων. Πρόσφατα, και μετά από διαπραγματεύσεις με την κινεζική κυβέρνηση, επετράπη η πρόσβαση στη Wikipedia, το Google και το YouTube με κάποιους περιορισμούς για όσους βρίσκονται στην ηπειρωτική Κίνα.
Τα ίντερνετ καφέ στην Κίνα πρέπει να διαθέτουν ειδικό λογισμικό που ελέγχει ποιες ιστοσελίδες μπορούν να επισκεφθούν οι χρήστες, ενώ οφείλουν να τηρούν αυστηρούς κανονισμούς λειτουργίας. Τους τρεις τελευταίους μήνες του 2004, με διαταγή της κυβέρνησης αφαιρέθηκε η άδεια λειτουργίας από 12.600 ίντερνετ καφέ.
Το 2008, λίγες ημέρες πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου, οι ξένοι δημοσιογράφοι που εργάζονται στο Κέντρο Τύπου ενημερώθηκαν ότι δεν θα έχουν πρόσβαση σε ιστοσελίδες που αφορούν το θρησκευτικό κίνημα του Φάλουν Γκονγκ, καθώς και σε άλλες ιστοσελίδες. Δημοσιογράφοι παραπονέθηκαν πως δεν έχουν πρόσβαση σε κάποια ειδησιογραφικά site, καθώς και σε ιστοσελίδες που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως αυτή της Διεθνούς Αμνηστίας. Μετά από παρέμβαση της ΔΟΕ, οι διοργανωτές συμφώνησαν στην άρση όλων των περιορισμών στο Διαδίκτυο.

Τηλεόραση

Συχνά, πολλά ξένα τηλεοπτικά δίκτυα όπως το CNN, το BBC World Service και το Bloomberg TV λογοκρίνονται μέσω της διακοπής της μετάδοσης τους, όταν είναι "στον αέρα" αμφιλεγόμενα θέματα. Το CNN αναφέρει πως η μετάδοση του σήματός του στη χώρα γίνεται μέσω ενός δορυφόρου ελεγχόμενου από την Κίνα. Έτσι, οι αρχές μπορούν να διακόπτουν τη μετάδοση οποιαδήποτε στιγμή. Το CNN αναφέρει, επίσης, πως η αναμετάδοσή του δεν γίνεται ευρέως στην Κίνα αλλά σε συγγεκριμένες διπλωματικές εγκαταστάσεις, ξενοδοχεία και διαμερίσματα.
Τα αμφιλεγόμενα θέματα περιλαμβάνουν αναφορές στην διαμαρτυρία στην πλατεία Τιέν Αν Μεν το 1989, τον Δαλάι Λάμα, το θάνατο του πρώην ηγέτη του κομμουνιστικού κόμματος Ζάο Ζιάνγκ, τις αναταραχές στο Θιβέτ το 2008 και τις αρνητικές εξελίξεις σχετικά με τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου.
Όπως και με τη λογοκρισία του Διαδικτύου, έτσι και η εφαρμογή της λογοκρισίας στην τηλεόραση έχει αποδειχτεί εξαιρετικά δύσκολη και αναποτελεσματική. Αυτό οφείλεται κυρίως στην αύξηση των πωλήσεων που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια στα συστήματα παράκαμψης του δορυφορικού σήματος. Τα συστήματα αυτά πωλούνται στις μεγάλες πόλεις σε χαμηλές τιμές που φτάνουν τα 2000RMB (190€) και επιτρέπουν την παρακολούθηση καναλιών και προγραμμάτων από κάθε δορυφόρο της περιοχής της Ασίας - Ειρηνικού.

Εκπαίδευση

Εκπαιδευτικά ιδρύματα της Κίνας έχουν κατηγορηθεί για προσπάθεια εξωραϊσμού της κινεζικής ιστορίας μέσω αποφυγής αναφοράς σε αμφιλεγόμενα ιστορικά γεγονότα όπως το Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός, την Πολιτιστική Επανάσταση, και τη διαμαρτυρία στην πλατεία Τιέν Αν Μεν το 1989.
Το 2005, οι αρχές ενός τελωνείου στην Κίνα δέσμευσαν μία αποστολή σχολικών βιβλίων προς ένα ιαπωνικό σχολείο της χώρας καθώς οι χάρτες σε αυτά απεικόνιζαν την ηπειρωτική Κίνα και την Ταϋβάν με διαφορετικά χρώματα.
Στο τεύχος του Ιανουαρίου 2006 του περιοδικού "Freezing Point", εβδομαδιαίου ενθέτου της εφημερίδας China Youth Daily δημοσιεύτηκε ένα άρθρο του καθηγητή του πανεπιστημίου Zhogshan, Yuan Weishi με τίτλο "Εκμοντερνισμός και Βιβλία Ιστορίας". Σε αυτό, ασκούσε κριτική προς τα σχολικά βιβλία ιστορίας που χρησιμοποιούνται στην ηπειρωτική Κίνα. Συγκεκριμένα, υποστήριξε ότι δεν αναφέρονται οι διπλωματικές αποτυχίες της Κίνας που οδήγησαν στον Δεύτερο Πόλεμο του Οπίου και στις αναφορές για την Εξέγερση των Μπόξερ παραλείπονται οι φρικαλεότητες που διαπράχθηκαν από τους αντάρτες. Η δημοσίευση του άρθρου αυτού είχε ως αποτέλεσμα το προσωρινό κλείσιμο του περιοδικού και την απόλυση των εκδοτών.
Σε ένα νέο εγχειρίδιο παγκόσμιας Ιστορίας που διδάσκεται στα σχολεία της Σανγκάης από το 2006 παραλείπονται πολλοί πόλεμοι και ο αμφιλεγόμενος ιδρυτής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας Μάο Τσετούνγκ αναφέρεται μόνο μία φορά.
Ο κοσμήτορας πολιτικών επιστημών του πανεπιστημίου Renmin της Κίνας απολύθηκε στις 16 Μαρτίου 2007 μετά από αναφορά του στην ακαδημαϊκή ελευθερία στην Κίνα.
Στο αμερικανικό ντοκιμαντέρ "The Tank Man", τέσσερις μαθητές από το Πανεπιστήμιο του Πεκίνου δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τη γνωστή φωτογραφία του ανώνυμου πολίτη που στέκεται ατρόμητος μπροστά από ένα τανκ κατά τη διάρκεια της διαμαρτυρίας στην πλατεία Τιεν Αν Μεν το 1989 που ξέσπασε από φοιτητές του ίδιου πανεπιστημίου. Το ντοκυμαντέρ υπονοεί πως η εξέγερση δεν διδάσκεται στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Κίνας.
Πράγματι, στις 4 Ιουνίου 2007, κατά την επέτειο της εξέγερσης στην πλατεία Τιεν Αν Μεν, μόνο μία μικρή διαφημιστική καταχώρηση με τίτλο "Τιμή στις μητέρες των θυμάτων της 4ης Ιουνίου" επετράπη να δημοσιευτεί σε μία εφημερίδα στη νοτιοδυτική Κίνα. Ο υπάλληλος που ενέκρινε την καταχώρηση δεν είχε ακούσει ποτέ για το γεγονός και πίστεψε ότι αναφερόταν σε ατύχημα σε ορυχείο.
Κατηγορίες για λογοκρισία ακούστηκαν και με αφορμή τις κατηγορίες διαφθοράς στην κατασκευή των σχολείων που καταστράφηκαν από τον σεισμό στην επαρχία Σιτσουάν το Μάιο του 2008, αν και αρχικά η κυβέρνηση είχε επαινεθεί για την ελυθερία στην μετάδοση των πληροφοριών σχετικά με το σεισμό αυτό.

Κινηματογράφος

Η Κίνα δεν έχει σύστημα χαρακτηρισμού καταλληλότητας ταινιών, και έτσι, όλες οι ταινίες πρέπει να κριθούν κατάλληλες για όλο το κοινό ώστε να προβληθούν νόμιμα.
Στις ξένες ταινίες, το κόψιμο πλάνων είναι συχνή πρακτική ώστε να επιτραπεί η προβολή κάποιας ταινίας στις κινεζικές αίθουσες. Παραδείγματα είναι η αφαίρεση σκηνών με πλυμένα ρούχα που κρέμονται στη Σανγκάη από την ταινία Επικίνδυνες Αποστολές ΙΙΙ, η αφαίρεση μιας αναφοράς στον Ψυχρό Πόλεμο από το Casino Royale, και η αφαίρεση σκηνών του Τσόου Γιούν-Φατ από τους Πειρατές της Καραϊβικής που "δυσφημούν και ταπεινώνουν τους Κινέζους". Πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου το 2008 η κυβέρνηση ανακοίνωσε πως απαγορεύεται η κυκλοφορία οπτικοακουστικού περιεχομένου που περιάμβάνει "ανήθικα πνεύματα και βίαια φαντάσματα, τέρατα, δέμονες και άλλες μη ανθρώπινες αποικονίσεις".
Οι Κινέζοι λογοκριτές επιτρέπουν, κατά μέσο όρο, μόνο σε 20 ξένες παραγωγές να προβληθούν στη χώρα. Παρόλα αυτά, σχεδόν κάθε ταινία είναι διαθέσιμη στην κινεζική και στην αγγλική γλώσσα μέσω του παράνομου εμπορίου των DVD.
Όλα τα οπτικοακουστικά έργα που έχουν να κάνουν με "σοβαρά θέματα" όπως η Πολιτιστική Επανάσταση πρέπει να δηλωθούν πριν διανεμηθούν στη χώρα. Ταινίες Κινέζων καλλιτεχνών δεν μπορούν να υποβληθούν σε ξένα κινηματογραφικά φεστιβάλ χωρίς την κυβερνητική έγκριση.

Μηνύματα SMS

Σύμφωνα με την οργάνωση "Ρεπόρτερ χωρίς Σύνορα", η Κίνα έχει πάνω από 2.800 κέντρα παρακολούθησης μηνυμάτων SMS. Κατά τη διάρκεια του ξεσπάσματος του ιού SARS τον Μάιο του 2003, 12 Κινέζοι συνελήφθησαν λόγω της αποστολής μηνυμάτων σχετικά με τον ιό SARS. Η Skype αναφέρει πως για να λειτουργήσει η υπηρεσία στην Κίνα απαιτήθηκε να φιλτράρει μηνύματα με λέξεις όπως "Φαλούν Γκονγκ" και "Δαλάι Λάμα".
Εν όψει διαμαρτυριών στο Σιαμέν κατά της λειτουργίας ενός εργοστασίου χημικών, το καλοκαίρι του 2007, μπλοκαρίστηκε η υπηρεσία αποστολής SMS ώστε να μην είναι εφικτή η συγκέντρωση περισσότερων πολιτών.

Αυτολογοκρισία

Παρόλο που τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης του Χονγκ Κονγκ δεν εμπίπτουν στους νόμους λογοκρισίας της Κίνας, έχουν κατηγορηθεί για πρακτικές αυτολογοκρισίας έτσι ώστε και το κοινό της ηπειρωτικής Κίνας να έχει πρόσβαση σε αυτά, αλλά και οι δημοσιογράφοι να έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενδοχώρα.
Σε μία κοινή αναφορά, που δημοσιοποίησαν η Ένωση Δημοσιογράφων Χονγκ Κονγκ (HKJA) και η οργάνωση ανθρωπίνων διακαιωμάτων "Article 19" τον Ιούλιο του 2001, ο πρόεδρος της HKJA αναφέρει: "Όλο και περισσότερες εφημερίδες αυτολογοκρίνονται επειδή ελέγχονται είτε από κάποιον επιχειρηματία με στενούς δεσμούς με το Πεκίνο, είτε από μέρος ενός μεγάλου οργανισμού με οικονομικά συμφέροντα στην χώρα". 
Διεθνείς εταιρίες όπως η Google, η Microsoft, η MySpace και η Yahoo! λογοκρίνουν πρόθυμα το περιεχόμενο των υπηρεσιών τους, έτσι ώστε να τους επιτραπεί η επιχειρηματική δραστηριότητα στην χώρα.