Ελευθεροτεκτονισμός

Ιστορία

Η πιθανότερη και πλέον ρεαλιστική θεωρία είναι ότι ο ελευθεροτεκτονισμός ως αδελφότητα αντιπροσωπεύει την εξέλιξη των επαγγελματικών στοών (Operative Lodges) των αρχι-«τεκτόνων» του μεσαίωνα. Σύμφωνα με ημερολόγια μεσαιωνικών κτισμάτων Σκώτων λιθοξόων (stonemasons), ήδη από τα τέλη του 14ου αιώνα οι αρχιμάστοροι χτίστες αυτοί μαζεύονταν σε καλύβες, που ως χώροι συγκέντρωσης αποτελούσαν στοές, για να τραφούν και να αναπαυτούν. Τον 15ο αιώνα τα αρχεία των ως άνω λιθοξόων αναφέρονται σε φατρίες κτιστών (masons). Στα τέλη του 15ου αιώνα η έννοια της στοάς υπερέβη τον χώρο συγκέντρωσης και άρχισε να ορίζει την ομάδα λιθοξόων που μαζευόταν σε αυτόν τον χώρο για να ρυθμίζει τα της τέχνης της. Εν καιρώ, οι στοές άρχισαν να αναπτύσσουν πρώιμες τελετές μύησης μαθητών και εισήγαγαν τη μυστική λέξη αναγνώρισης ως μέσο απόδειξης της ιδιότητας του μέλους στοάς και ως διαπιστευτήριο της επαρκούς εκπαίδευσης στην τέχνη του λιθοξόου.

Ιστορία του Ελευθεροτεκτονισμού στην Ελλάδα

Ο τεκτονισμός εισήλθε στον ελληνικό χώρο από τα Επτάνησα, την εποχή που ήταν υπό γαλλική και αγγλική κατοχή, και συγκεκριμένα από τις νήσους Κέρκυρα και Ζάκυνθο, τις οποίες οι πολέμιοι της οργάνωσης αποκαλούν έως σήμερα «κερκόπορτες» του μασονισμού.
Ο λαός των νήσων αυτών δε συμμετείχε, εκδηλώνοντας άλλοτε επιφύλαξη και άλλοτε φόβο με συνεπακόλουθες καταστάσεις. Οι εκδηλώσεις αυτές ήταν προϊόντα της άσχημης εικόνας που είχε δημιουργηθεί βλέποντας να αναμιγνύονται πρώτιστα γνωστά φιλόδοξα πρόσωπα των μικρών τους κοινωνιών με πολιτικές βλέψεις και οικονομικές διεκδικήσεις, μεταξύ των οποίων και επιφανείς Κερκυραίοι και Ζακυνθινοί, δημιουργώντας ιδιαίτερες φιλίες με τους «Φράγκους» (Ιταλο-Ενετούς), όταν οι ίδιοι οι κάτοικοι στέναζαν υπό τη δεσποτεία των κατακτητών. Μάλιστα συμπεριφέρονταν ως απελευθερωμένοι, επιδεικνύοντας καλοπέραση αυτοαποκαλούμενοι «φραμασόνοι». Βέβαια μεγάλη επιρροή άσκησαν και οι Άγγλοι μέσω της δικής τους στοάς, στην οποία μαθήτευσαν επίσης ντόπιες προσωπικότητες.
Στις μασονικές εκείνες επιρροές δύο δυνάμεις αντέδρασαν κυρίως, ο ελληνικός λαός, με τις παραπάνω επιφυλάξεις και η εκκλησία, που με κάθε μέσον και περισσότερο δυναμικά, έφθανε και σε έκτροπα φανατισμού. Βέβαια τα ηχηρά ονόματα των πρώτων Ελλήνων συνεργατών, που είτε είχαν γεννηθεί και ανατραφεί στην τότε "πεφωτισμένη" Δύση, είτε είχαν διανύσει μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυτήν, δημιούργησαν τον τεκτονικό θρύλο που στα μάτια των λαϊκών φάνταζε ως μέσο κοινωνικής καταξίωσης και οικονομικής δύναμης. Έτσι τα τάγματα αυτά όπως αποκαλείτο τότε κάθε είδους τέτοια οργάνωση, δε βρήκαν άμεση ανταπόκριση για να καρποφορήσουν.
Στη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα δε φέρεται να υπήρξε καμία τέτοια οργάνωση στο νεοσύστατο κράτος. Περί το τέλος όμως της βασιλείας του, το 1855, φέρονται ήδη κάποιες στοές να λειτουργούν ανεπίσημα υπό τη σκέπη της Μεγάλης Ανατολής της Ιταλίας, αποτελούμενες από ελευθεροτέκτονες μυημένους στην Κέρκυρα και ασφαλώς στη Γαλλία και την Ιταλία. 
Μετά τον ερχομό του Γεωργίου του Α΄ (1863) και την αμαχητί κατ' απαίτησή του ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα, φέρονται ήδη το 1867 επτά τεκτονικές στοές να εργάζονται (ανεπίσημα) στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Χαλκίδα, την Πάτρα, τη Σύρο, τη Λαμία και το Άργος, εκτός εκείνων της Επτανήσου. Στις 16 Φεβρουαρίου του ιδίου έτους οι ελληνικές στοές ζήτησαν την ανεξαρτησία τους από την Μεγάλη Ανατολή της Ιταλίας. Αυτή τους δόθηκε δύο μήνες μετά, στις 10 Απριλίου 1867 και η νέα "μεγάλη ανατολή της Ελλάδος" άρχισε να οργανώνεται, κατ’ αρχήν τον Ιούλιο του 1872,  εκλέγοντας τον Δημήτριο Ροδοκανάκη (1840-1902) ως μέγα διδάσκαλο και αμέσως μετά σχηματίζοντας το «ύπατο μέγα συμβούλιο» του 33ου για την Ελλάδα. Βέβαια όλα αυτά μέχρι τότε χωρίς καμία επίσημη αναγνώριση από το ελληνικό κράτος.
Η πρώτη μικτή στοά με το διακριτικό όνομα Αθηνά, προσχώρησε στο Διεθνές Τεκτονικό Τάγμα Le Droit Humain το 1926.
Το 1928 η Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος κατάφερε να αναγνωριστεί ως ίδρυμα, ενώ το Ύπατο Μέγα Συμβούλιο σχημάτισε κοινωνία του αστικού κώδικα. Το 1936, με την αναθεώρηση του τεκτονικού συντάγματος της, η Μεγάλη Ανατολή μετονομάστηκε σε Μεγάλη Στοά της Ελλάδος. Το 1976 ορισμένοι Έλληνες ελευθεροτέκτονες αποφάσισαν να εισαγάγουν τον τύπο της Υόρκης (York Rite), ενώ έως τότε υπήρχε μόνον ο Σκωτικός Τύπος (Scottish Rite). Όταν η Μεγάλη Στοά της Ελλάδος ανακάλυψε πως το νέο σώμα δε θα δεχόταν τις δικές της παρεμβάσεις στη διοίκησή του, απείλησε με διαγραφή τα μέλη του. Αυτή η συμπεριφορά τελικά οδήγησε τον Μάιο του 1986 στην ίδρυση της Εθνικής Μεγάλης στοάς της Ελλάδος.
Το 1989, ξεκίνησε τη λειτουργία του και στην Ελλάδα ο «Αρχαίος και Αρχέγονος Ανατολικός Τύπος Μισραΐμ και Μέμφις».  Σε αυτόν τον Τύπο/Τάγμα, ενυπάρχουν στους υψηλούς βαθμούς του και τα Arcana Arcanorum. Λειτουργεί με Ανδρικές και Γυναικείες Στοές με διαφορετικά Τυπικά, μύθους και σύμβολα, σεβόμενο την γυναικεία διαφορετικότητα και ενδελέχεια.
Το 1996, η παρουσία του Le Droit Humain στην Ελλάδα πέρασε από μια περίοδο κρίσης και ένα σχίσμα που οδήγησε στη μαζική αποχώρηση μελών και στοών, που στην πορεία συγκρότησαν το Διεθνές Τεκτονικό Τάγμα ΔΕΛΦΟΙ και τη Μεγάλη Μικτή Στοά της Ελλάδος. Το Δ.Τ.Τ. ΔΕΛΦΟΙ αποτελεί σήμερα το μαζικότερο φορέα του ελληνικού μικτού τεκτονισμού στη χώρα και καταγόμενο μυητικά από το Ανθρώπινο Δίκαιο, διατηρεί τη μυητική διαδοχή αδιάσπαστη μέχρι και τις μέρες μας. Παράλληλα, παρά την κρίση του 1996, η Ελληνική Ομοσπονδία του Le Droit Humain ανασυγκροτήθηκε το 1999 και συνεχίζει να λειτουργεί..

Κανονικότητα

Η «Κανονικότητα» είναι μηχανισμός σύμφωνα με τον οποίο οι μεγάλες στοές ή μεγάλες ανατολές αναγνωρίζουν η μία την άλλη. Ο μηχανισμός αυτός αποτελείται από μία σειρά κριτηρίων που η εκάστοτε μεγάλη στοά έχει ορίσει στα συντάγματά της. Τα κριτήρια αυτά ποικίλουν, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις έχουν σχέση με την τήρηση ή μη των «τεκτονικών οροθεσίων». Η αναγνώριση αυτή επιτρέπει τις επίσημες σχέσεις σε επίπεδο μεγάλης στοάς και την ανταλλαγή επισκέψεων μεταξύ των μελών τους. Ένας Τέκτων που επισκέπτεται μία μη κανονική στοά, κινδυνεύει με διαγραφή από τη στοά του.
Καθένα από τα δύο παράλληλα παρακλάδια του ελευθεροτεκτονισμού, αποδέχεται μόνο τις μεγάλες στοές που ανήκουν σε αυτό ως «κανονικές». Μπορεί οι περισσότερες μεγάλες στοές να ανήκουν στο παρακλάδι που συμπλέει με την «Ενωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας» και οι περισσότερες μεγάλες ανατολές να ανήκουν στο παρακλάδι που συμπλέει με τη «Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας», πάντως η διάκριση μεταξύ Στοάς ή Ανατολής δεν αποτελεί από μόνη της κριτήριο κανονικότητας. Επιπροσθέτως, ως μη κανονικές θεωρούνται σε παγκόσμιο επίπεδο και όσες οργανώσεις ιδρύονται από μόνες τους και αυτοχαρακτηρίζονται ως τεκτονικές, δίχως όμως να αναγνωρίζονται από κάποιο από τα δύο παρακλάδια. Τέλος, ως μη κανονικές χαρακτηρίζονται και οι στοές που δέχονται ως μέλη τους ταυτόχρονα και άνδρες και γυναίκες, οι αποκαλούμενες "μικτές".

Τεκτονική Στοά

Η τεκτονική Στοά αποτελεί τον «πυρήνα» της οργάνωσης του ελευθεροτεκτονισμού. Κάθε νέα στοά πρέπει να υπόκειται σε μία κανονική μεγάλη στοά ή μεγάλη ανατολή.  Η στοά είναι υποχρεωμένη να ακολουθεί τις οδηγίες της μεγάλης στοάς στην οποία υπόκειται όσον αφορά την εφαρμογή των Συνταγμάτων, όμως κατά τα άλλα είναι ανεξάρτητη διοικητική μονάδα. Μία στοά πρέπει να έχει τακτικές και προγραμματισμένες συνεδριάσεις, όπου θα λαμβάνουν χώρα οι τεκτονικές εργασίες των μελών της, και πρέπει να συνέρχεται μόνο στην έδρα της (εκτός εκτάκτων περιπτώσεων). Αρμοδιότητα της στοάς είναι η μύηση και προαγωγή των μελών της, η εγκατάσταση του σεβάσμιου διδασκάλου και των αξιωματικών της, η απόκτηση και διατήρηση των κοσμημάτων και κειμηλίων της, η ενδυνάμωση των δεσμών ανάμεσα στις οικογένειες μέσω των διαφόρων εκδηλώσεων που οργανώνει και διάφορα άλλα θέματα σε επίπεδο βάσης (μη περιοριστικά).
Η στοά είναι η μόνη αρχή που μπορεί να μυήσει κάποιον στον ελευθεροτεκτονισμό και όταν γίνεται κάτι τέτοιο ο νέος ελευθεροτέκτονας αποκαλεί αυτή την στοά ως «μητρική» του, ισοβίως. Ένας διδάσκαλος ελευθεροτέκτονας έχει το δικαίωμα να επισκέπτεται όποια στοά υποκείμενη στη μεγάλη στοά του επιθυμεί. Επίσης, μπορεί να επισκεφθεί και οποιαδήποτε άλλη στοά επιθυμεί, αρκεί αυτή να υπόκειται σε κάποια Μεγάλη Στοά που να είναι αμοιβαία αναγνωριζόμενη με τη δική του. Εκτός της συνδρομής του και της συμμετοχής του στη «μητρική» του στοά, ένας διδάσκαλος ελευθεροτέκτονας μπορεί καταβάλλοντας επιπλέον συνδρομή να είναι μέλος και άλλων στοών, που όμως πρέπει να υπόκεινται στην ίδια «μεγάλη στοά» με τη δική του.
Συνηθίζεται ο όρος «στοά» να αναφέρεται στο χώρο που συνεδριάζουν οι ελευθεροτέκτονες, όμως ο όρος πιο πολύ αναφέρεται στους ίδιους τους Ελευθεροτέκτονες που συνεδριάζουν. Έτσι «στοά» στην πραγματικότητα είναι οι συνεδριάζοντες ελευθεροτέκτονες. Οι στοές, ως κτίρια, αναφέρονται ανά περιπτώσεις ως «Ναοί». Διαφορετικές στοές, μπορεί να χρησιμοποιούν σε διαφορετικές στιγμές ή ημέρες τον ίδιο χώρο.
Οι πρώτες στοές συνεδρίαζαν όπου μπορούσαν και πολλές φορές οι τεκτονικές εργασίες γίνονταν σε καπηλειά. Οι περισσότερες στοές απαρτίζονται από Ελευθεροτέκτονες που ζουν σε κάποια συγκεκριμένη περιοχή. Σε κάποιες Στοές η συμμετοχή απαιτεί πλήρωση ιδιαίτερων κριτηρίων, που έχουν κυρίως σχέση με το κοινωνικό υπόβαθρο ή την καταγωγή. Επίσης υπάρχουν «ερευνητικές στοές», οι οποίες κάνουν μέλη τους μόνο διδασκάλους ελευθεροτέκτονες και ασχολούνται με τη φιλοσοφία του ελευθεροτεκτονισμού και την ιστορία του.

Παράλληλα Σώματα

Στον ελευθεροτεκτονισμό δεν υπάρχει βαθμός ανώτερος του διδασκάλου ελευθεροτέκτονος. Όμως υπάρχουν «σώματα» που δέχονται ως μέλη τους μόνο διδασκάλους ελευθεροτέκτονες. Τα σώματα αυτά είναι ανεξάρτητα από τη «συμβολική στοά». Μπορούν να περιγραφούν ως «παράλληλα» και συνήθως παρέχουν περαιτέρω οπτικές σε κάποια αλληγορικά, ηθικά ή φιλοσοφικά στοιχεία του ελευθεροτεκτονισμού.
Αν και ανεξάρτητα, τα σώματα αυτά χαρακτηρίζονται τεκτονικά, αφού για να γίνει κάποιος μέλος τους πρέπει να είναι ήδη τέκτονας.
Τα άρθρα της «Ένωσης» της «Premier Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας» με την «Αρχαία Μεγάλη Στοά της Αγγλίας» (σε «Ενωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας» το 1813) περιόρισαν την αναγνώριση σε συγκεκριμένα σώματα, όπως αυτά που εντάσσονται στο Σκωτικό Τυπικό και στο Τυπικό της Υόρκης. Κάποια «παράλληλα σώματα», όπως για παράδειγμα αυτό των Ναϊτών Ιπποτών, έχουν επιπλέον απαιτήσεις λόγω της φύσης τους.  
Τέλος, υπάρχουν σώματα στα οποία συμμετέχουν μόνο ελευθεροτέκτονες, αλλά δεν έχουν σχέση με τη διδασκαλία του ελευθεροτεκτονισμού, οπότε τυπικά δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «παράλληλα σώματα».

Αρχές και δραστηριότητα

Ενώ ο ελευθεροτεκτονισμός συχνά χαρακτηρίζεται ως «μυστική οργάνωση» ή «μυστική κοινωνία», οι ίδιοι οι ελευθεροτέκτονες διαφωνούν και ισχυρίζονται πως είναι απλά μια συντεχνία, που τηρεί μυστικές κάποιες συγκεκριμένες πτυχές της. Ο ελευθεροτεκτονισμός κατά τον 21ο αιώνα έπαψε να είναι τόσο «λαοφιλής» όσο και «μυστική κοινωνία». Ορθότερο θα ήταν να χαρακτηριστεί ως μία κοινωνία που κρατάει μυστικά. Ένα από αυτά τα μυστικά και το μόνο πραγματικά ουσιαστικό που έχει απομείνει στον ελευθεροτεκτονισμό, είναι ο ιδιαίτερος τρόπος αναγνώρισης ανάμεσα στα μέλη του. Παρά τις επιμέρους διαφορές, η βασική φροντίδα του ελευθεροτεκτονισμού είναι η φιλανθρωπική εργασία σε κάποια συγκεκριμένη περιοχή ή γενικότερα, η προώθηση της ηθικής ακεραιότητας μέσω της συμπεριφοράς των μελών του στο κοινωνικό σύνολο και η ανάπτυξη και διατήρηση της αδελφικής αγάπης.

Τυπικό, συμβολισμός και ηθική

Οι ελευθεροτέκτονες χρησιμοποιούν κάποιο τυπικό εργασιών κατά τις συναντήσεις τους. Δεν υπάρχει ένα μοναδικό τυπικό και κάθε μεγάλη στοά είναι ελεύθερη να ακολουθεί το δικό της. Εντούτοις, υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στα διάφορα τυπικά εργασιών που χρησιμοποιούν οι μεγάλες στοές. Για παράδειγμα, όλα τα ελευθεροτεκτονικά τυπικά εργασιών κάνουν χρήση του αρχιτεκτονικού συμβολισμού των εργαλείων των «πρακτικών» λιθοξόων του μεσαίωνα. Οι ελευθεροτέκτονες, ως «θεωρητικοί» τέκτονες (που χτίζουν, δηλαδή, με τη φιλοσοφική έννοια και όχι την κυριολεκτική), χρησιμοποιούν αυτόν τον συμβολισμό για να διδάξουν ηθικά μαθήματα των αρχών της «Αδελφικής Αγάπης, Αρωγής και Αλήθειας», ή όπως συνηθίζεται να αναφέρεται στη μεγάλη ανατολή της Γαλλίας «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα».
Δύο από τα κύρια σύμβολα που βρίσκονται πάντα σε μια στοά είναι ο «Γνώμονας» και ο «Διαβήτης». Τα δύο αυτά σύμβολα χρησιμοποιούνται από τον ελευθεροτεκτονισμό για την εξαγωγή ηθικών συμπερασμάτων.
Τα ηθικά συμπεράσματα εξάγονται μέσω των αλληγοριών του ελευθεροτεκτονικού τυπικού. Καθώς ο ελευθεροτέκτονας εξελίσσεται δια μέσου «βαθμών», κερδίζει γνώση και κατανόηση του εαυτού του, της σχέσης του με τους άλλους και του δεσμού του με το Υπέρτατο Ον (όπως ο καθένας το αντιλαμβάνεται). Ενώ η διερεύνηση και ανάπτυξη των φιλοσοφικών απόψεων και πεποιθήσεων του ελευθεροτεκτονισμού είναι έργο των ειδικών ερευνητικών και καθοδηγητικών στοών, παρ'όλα αυτά μεμονωμένοι ελευθεροτέκτονες συχνά εκδίδουν μελέτες για αυτές. Κάθε ελευθεροτέκτονας μπορεί να στοχάζεται για τα σύμβολα και τον σκοπό του ελευθεροτεκτονισμόυ και μάλιστα ως κάποιο βαθμό αναμένεται από αυτόν, καθώς εξελίσσεται δια μέσου των «βαθμών», να ερευνά το νόημα του ελευθεροτεκτονισμού.
Η «βίβλος του ιερού νόμου» πάντα εκτίθεται σε μια ανοικτή στοά. Σε κάποιες από τις στοές της μεγάλης ανατολής της Γαλλίας, αντί της «Βίβλου» χρησιμοποιούνται τα ελευθεροτεκτονικά «συντάγματα». Επιπλέον, ο κάθε υποψήφιος επιλέγει, ανάλογα με τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, ενώπιον ποιου «ιερού κώδικα» θα ορκιστεί να τηρεί τις υποχρεώσεις του. Σε Στοές που απαρτίζονται από μέλη διαφόρων θρησκειών είναι  συνηθισμένο να εκτίθενται άνω του ενός «Ιεροί Κώδικές». 
Στον ελευθεροτεκτονισμό το υπέρτατο ον αναφέρεται ως «Μέγας Γεωμέτρης του Σύμπαντος» ή «Υπέρτατος Κτίστης των Κόσμων», για να γίνει σαφές πως η αναφορά είναι γενική και όχι συνδεδεμένη με κάποια συγκεκριμένη θρησκευτική αντίληψη για τον Θεό.

Υποχρεώσεις

Κάθε υποψήφιος αναλαμβάνει κάποιες υποχρεώσεις, βάσει του όρκου που δίνει κατά τη μύησή του στην αδελφότητα. Οι υποχρεώσεις αυτές είναι να παραμένει πιστός στους κανόνες της αδελφότητας και να τηρεί τα «μυστικά του ελευθεροτεκτονισμού», που είναι τα διάφορα σημεία, τεκμήρια και λέξεις αναγνώρισης σε κάθε βαθμό. Στις  «κανονικές» Στοές αυτός ο όρκος δίνεται οικεία βουλήσει, στη «Βίβλο του Ιερού Νόμου» του Υπέρτατου Όντος που ο κάθε υποψήφιος πιστεύει.

Οριοθέσια

Τα οριοθέσια του Ελευθεροτεκτονισμού ορίζονται ως αρχαίες και αμετάβλητες αρχές και κριτήρια με τα οποία κρίνεται η «κανονικότητα» των στοών και των μεγάλων στοών. Κάθε μεγάλη στοά είναι αυτοδιοικούμενη και δεν υπάρχει κάποιο μοναδικό σώμα που να άρχει στο σύνολο του ελευθεροτεκτονισμού, για αυτόν τον λόγο η μετάφραση των οροθεσίων ποικίλλει ανάμεσα στις μεγάλες στοές.
Η σκέψη για τα οριοθέσια εμφανίζεται σε ελευθεροτεκτονικούς κανονισμούς από το 1723, και μάλλον προέρχονται από τους κανονισμούς των μεσαιωνικών συντεχνιών λιθοξόων. Το 1858, ο Albert G. Mackey επιχείρησε να θεσπίσει 25 οριοθέσια.

Αγαθοεργία

Η αδελφότητα ασχολείται ευρέως με τη φιλανθρωπία και την κοινωνική εργασία. Στη σύγχρονη εποχή συλλέγονται χρήματα μόνο από τις συνδρομές των μελών και διατίθενται για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Παγκοσμίως ο ελευθεροτεκτονισμός δαπανά σημαντικά χρηματικά ποσά σε μη Τεκτονικές φιλανθρωπίες, τοπικά, εθνικά και διεθνώς.

Διαδικασία εισόδου στον Ελευθεροτεκτονισμό

Για να εισχωρήσει κάποιος στον Ελευθεροτεκτονισμό πρέπει να αποταθεί αυτοβούλως σε κάποιο ήδη μέλος, που θα τον συστήσει και θα τον προτείνει και να κάνει από μόνος του αίτηση εισδοχής στη Στοά της κοινότητάς του. Πιο σπάνια είναι στις μέρες μας η περίπτωση όπου αυτός που επιθυμεί να εισέλθει στον Ελευθεροτεκτονισμό πρέπει να το ζητήσει τρεις φορές και όχι μόνο μία.
Κάποιες Στοές είναι πιο δεκτικές σε νέα μέλη ενώ άλλες περισσότερο επιλεκτικές. Ασχέτως με τον τρόπο που μια Στοά δέχεται υποψηφίους, ένας υποψήφιος για να γίνει δεκτός ως μέλος της και να μυηθεί από αυτή στον Ελευθεροτεκτονισμό, πρέπει να υπερψηφισθεί από τα μέλη της ενόσω αυτή είναι «ανοιχτή», δηλαδή ενόσω η Στοά εργάζεται. Το εάν ο υποψήφιος γίνεται αποδεκτός με σχετική ή απόλυτη πλειοψηφία, διαφέρει ανά περίπτωση και εξαρτάται από τον εσωτερικό κανονισμό της εκάστοτε Στοάς.

Τεκτονισμός και θρησκεία

Ο Ελευθεροτεκτονισμός δηλώνει ρητά και ανοικτά πως δεν είναι ούτε θρησκεία ούτε υποκατάστατο θρησκείας.
Αλλωστε εάν ήταν Θρησκεία, τότε θα υποχρέωνε τα μέλη του να απαρνηθούν την θρησκεία που είχαν πριν γίνουν μέλη, και να αποδεχθούν την θρησκεία του Τεκτονισμού. Αντίθετα κάθε υποψήφιος οφείλει να πιστεύει στον Θεό (της θρησκείας που εκείνος επιθυμεί).
Ο Τζέιμς Άντερσον (James Anderson) (1679-1739) στα Συντάγματα των Ελευθέρων Τεκτόνων του 1723 εισάγει την ιδέα της φυσικής θρησκείας, δηλαδή της πίστης στον μοναδικό Θεό που ο καθένας λατρεύει. Ο Ελευθεροτεκτονισμός αξιώνει οι υποψήφιοι του να πιστεύουν σε ένα «Υπέρτατο Ον», όποιο και αν είναι αυτό για τον καθένα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα άνδρες από μία ευρεία κλίμακα πίστεων να μπορούν να γίνουν Ελευθεροτέκτονες.
Από τις αρχές του 19ου αιώνα, η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας έδωσε μια γενικότερη και μη δογματική έννοια στο «Υπέρτατο Ον», με αποτέλεσμα να δέχεται ως μέλη της και άθεους υποψηφίους. Αυτό το γεγονός οδήγησε σε ρήξη τις σχέσεις της με την Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας.

Κριτική και αντιδράσεις

Ο «αντιτεκτονισμός» είναι η «ομολογημένη αντίδραση στον ελευθεροτεκτονισμό». Δεν υπάρχει κάποια ομοιογενής κίνηση αντιδρώντων. Τον αντιτεκτονισμό συνθέτουν κριτικές προερχόμενες από ομάδες ανθρώπων, πολιτικής, θρησκευτικής ή άλλης φύσης, που αντιτίθενται στον ελευθεροτεκτονισμό η καθεμιά για τους δικούς της λόγους.
Από τον 18ο αιώνα υπήρξαν αρκετές «αποκαλύψεις» για τον ελευθεροτεκτονισμό. Αυτές, συχνά στερούνταν συνοχής, ήταν για διάφορους λόγους απαρχαιωμένες, ή ήταν εμφανείς απάτες. Αυτές οι «αποκαλύψεις» συχνά έγιναν η βάση για την κριτική στον ελευθεροτεκτονισμό, κυρίως πολιτικής και θρησκευτικής φύσης.

Θρησκευτική κριτική

Ο ελευθεροτεκτονισμός προσέλκυσε την κριτική θεοκρατικών καθεστώτων και οργανωμένων θρησκειών με την κατηγορία ότι ανταγωνίζεται τη θρησκεία. Επίσης, κατηγορήθηκε για ετεροδοξία μέσα στους κόλπους του. Τέλος, έγινε συχνά στόχος «θεωριών συνωμοσίας», που τον θεωρούν απόκρυφη και διεφθαρμένη δύναμη.

Ελευθεροτεκτονισμός και χριστιανισμός

Αν και μέλη ποικίλων πίστεων παραθέτουν τις ενστάσεις τους, κάποια χριστιανικά θρησκευτικά δόγματα έχουν ιδιαίτερα αρνητική στάση έναντι του ελευθεροτεκτονισμού, απαγορεύοντας ή αποθαρύνοντας τα μέλη τους από το να γίνουν ελευθεροτέκτονες. 
Το θρησκευτικό δόγμα με την μεγαλύτερη ιστορία εναντίωσης στον ελευθεροτεκτονισμό είναι ο καθολικισμός. Οι ενστάσεις που προβάλλει η καθολική εκκλησία βασίζονται στον ισχυρισμό πως ο ελευθεροτεκτονισμός διδάσκει μια νατουραλιστική θεϊστική πίστη, που δεν συνάδει με το δόγμα της εκκλησίας.  Σειρά Παπικών επισήμων αναγγελιών εκδόθηκαν εναντίον του Ελευθεροτεκτονισμού. Η πρώτη από αυτές ήταν η «In Eminenti» του Πάπα Κλεμεντίου του 7ου που εκδόθηκε στις 28 Απριλίου του 1738, ενώ η πιο πρόσφατη ήταν η «Ab Apostolici» του Πάπα Λεοντίου του 8ου που εκδόθηκε στις 15 Οκτωβρίου του 1890. Ο Κώδικας Εκκλησιαστικού Δικαίου του 1917 δήλωνε ρητά πως η συμμετοχή στον Ελευθεροτεκτονισμό αυτομάτως συνεπάγεται τον αφορισμό. Ο Κώδικας εκκλησιαστικού δικαίου του 1917 επίσης απαγόρευε βιβλία φιλικά στον ελευθεροτεκτονισμό. 
Από την πλευρά της, η ορθόδοξη εκκλησία καταδικάζει τον τεκτονισμό. Το 1933 η Εκκλησία της Ελλάδος δήλωσε επισήμως πως όταν γίνεται κανείς μασόνος (μέλος του τεκτονισμού) τελεί πράξη αποστασίας από την εκκλησία και ως εκ τούτου, μέχρι να μετανοεί, το πρόσωπο που εμπλέκεται στο τεκτονισμό δεν μπορεί να μετέχει της θείας ευχαριστίας. Η στάση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι ο Ελευθεροτεκτονισμός (Μασσονισμός), λογίζεται ως συγκριτική πανθρησκεία και ως εκ τούτου δεν αποδέχεται το Χριστό ως μοναδικό Σωτήρα του ανθρώπου. Τον δέχεται δηλαδή ως  μια σημαντική προσωπικότητα, όχι όμως ως τον σαρκωμένο Θεό όπως πρεσβεύει η Ορθόδοξη εκκλησία, αλλά και η πλειοψηφία των χριστιανικών ομολογιών. (Ρωμαιοκαθολική, Αγγλικανική, οι περισσότερες Προτεσταντικές κλπ.).
Ο ελευθεροτεκτονισμός ποτέ δεν εναντιώθηκε στο να εισέρχονται στην αδελφότητα Καθολικοί Χριστιανοί. Οι φίλιες μεγάλες στοές της «Ενωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας» διαψεύδουν τις αξιώσεις της Εκκλησίας και δηλώνουν πως εμμένουν σαφώς στην αρχή τους ότι «ο ελευθεροτεκτονισμός δεν είναι θρησκεία, ούτε υποκατάστατο για τη θρησκεία.»

Ελευθεροτεκτονισμός και Ισλάμ

Πολλά Ισλαμικά αντιτεκτονικά επιχειρήματα είναι στενά συνδεδεμένα με τον αντισημιτισμό και τον αντισιωνισμό. Κάποιοι Μουσουλμάνοι ισχυρίζονται ότι ο ελευθεροτεκτονισμός προάγει τα συμφέροντα των Εβραίων και πως ένας εκ των στόχων του είναι η αναδόμηση του Ναού του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ. Αρκετές χώρες με σημαντικό μουσουλμανικό στοιχείο απαγορεύουν τον ελευθεροτεκτονισμό εντός της επικρατείας τους, αν και σε χώρες όπως η Τουρκία, το Μαρόκο και η Αίγυπτος έχουν ιδρυθεί στοές.

Πολιτικές αντιδράσεις

Οι τέκτονες ισχυρίζονται πως ο τεκτονισμός δεν έχει συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση. Για παράδειγμα, ο τέκτονας Σπύρος Νάγος, υπήρξε γνωστός σοσιαλιστής και συνδικαλιστής της εποχής του. Από την άλλη ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξε τέκτων, και ήταν εντελώς αντίθετης πολιτικής κατεύθυνσης. 
Πολλές θεωρίες έχουν συνδέσει τον ελευθεροτεκτονισμό με τη «νέα παγκόσμια τάξη» και δηλώνουν πως ο ελευθεροτεκτονισμός ως οργάνωση είτε τείνει στην παγκόσμια κυριαρχία ή μυστικά έχει τον έλεγχο της παγκόσμιας πολιτικής σκηνής. Ιστορικά, ο ελευθεροτεκτονισμός προσέλκυσε τις επικρίσεις και τις διώξεις της ακροδεξιάς (π.χ. της Ναζιστικής Γερμανίας) και της ακροαριστεράς (π.χ. των πρώην Κομμουνιστικών καθεστώτων στην ανατολική Ευρώπη). 
Σε κάποιες χώρες ο αντιτεκτονισμός είναι συνδεδεμένος με τον αντισημιτισμό και τον αντισιωνισμό. Το 1980 ο Σαντάμ Χουσεΐν άλλαξε τον ιρακινό ποινικό κώδικα καθιστώντας κακούργημα την «προαγωγή και επευφημία σιωνιστικών αρχών, συμπεριλαμβανομένου του ελευθεροτεκτονισμού, ή όποιων συνδέονται με σιωνιστικές οργανώσεις.» 
Το 1799, ο ελευθεροτεκτονισμός στην Αγγλία σχεδόν σταμάτησε, λόγω κοινοβουλευτικής αναγγελίας. Ως επακόλουθο της Γαλλικής Επανάστασης, η «Νομοθετική Πράξη περί Παρανόμων Εταιρειών» του 1799 απαγόρευε κάθε συγκέντρωση ομάδων που απαιτούσαν τα μέλη τους να αναλάβουν με όρκο κάποια υποχρέωση. Οι μεγάλοι διδάσκαλοι αμφοτέρων των «μοντέρνων» και των «αρχαίων» ελευθεροτεκτόνων, εξήγησαν στον Πρωθυπουργό Γουίλιαμ Πιτ (William Pitt) που δεν ήταν ελευθεροτέκτων, πως η αδελφότητα υποστήριζε τον νόμο και την νομίμως εκλεγμένη εξουσία και ότι συμμετείχε ενεργά σε φιλανθρωπικές εργασίες. Ως αποτέλεσμα ο ελευθεροτεκτονισμός εξαιρέθηκε από τους όρους αυτής της νομοθετικής πράξης. Η «Νομοθετική Πράξη περί Παρανόμων Εταιρειών» καταργήθηκε από το Κοινοβούλιο το 1967. 
Το 1826 ο ελευθεροτεκτονισμός στις ΗΠΑ αντίκρισε πολιτική πίεση μετά την εξαφάνιση του Γουίλιαμ Μόργκαν (William Morgan). Η υπόθεση τροφοδότησε ένα αντιτεκτονικό κίνημα, που μεσουράνησε κατά τον σχηματισμό ενός βραχύβιου αντιτεκτονικού κόμματος, το οποίο έθεσε υποψηφίους για τις προεδρικές εκλογές του 1828 και του 1832.
Ακόμη και στις σύγχρονες δημοκρατίες, ο ελευθεροτεκτονισμός εξακολουθεί να κατηγορείται ότι είναι δίκτυο από άτομα που πορεύονται χρησιμοποιώντας τις διασυνδέσεις τους στην αδελφότητα για πολιτική επιρροή και επιχειρηματικές συναλλαγές. Ο ελευθεροτεκτονισμός επισήμως διαψεύδει αυτούς τους ισχυρισμούς.

Γυναίκες και Ελευθεροτεκτονισμός

Ο αμιγής ελευθεροτεκτονισμός συχνά επικρίνεται για το γεγονός πως δε δέχεται γυναίκες ως μέλη. Από υιοθέτησης των «συνταγμάτων των ελευθέρων τεκτόνων» του Τζέιμς Άντερσον 1679-1739) το 1723, έχει γίνει δεκτό ως αξίωμα από τους «κανονικούς» ελευθεροτέκτονες πως μόνο άνδρες μπορούν να γίνουν ελευθεροτέκτονες. Έτσι, πολλές μεγάλες στοές δε δέχονται γυναίκες, διότι πιστεύουν πως αυτό παραβιάζει τα «αρχαία οροθέσια».
Σε άλλες χώρες, ενώ οι γυναίκες δεν επιτρέπεται να συμμετέχουν σε αμιγείς αντρικές στοές, υπάρχουν πολλές γυναικείες αδελφότητες οι οποίες σχετίζονται με τον «κανονικό» ελευθεροτεκτονισμό ως παράλληλα σώματα, όπως οι «Θυγατέρες του Νείλου», η «Αδελφότητα του Αμάρανθου», οι «Θυγατέρες του Ιώβ», η «Αδελφότητα του Ανατολικού Αστέρος», οι «Κορασίδες του Ουράνιου Τόξου». Αυτές έχουν τα δικά τους τυπικά και παραδόσεις, αλλά ακολουθούν το ελευθεροτεκτονικό μοντέλο.
Ενώ η απαγόρευση της μύησης γυναικών αποτελούσε οριοθέσιο, η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας ήδη από το 1774 είχε δημιουργήσει Τελετές Υιοθεσίας από την αδελφότητα. Το 1879 και έπειτα από διάφορες συγκρούσεις σε επίπεδο Υπάτου Συμβουλίου, δώδεκα στοές αποχώρησαν και συγκρότησαν τη Μεγάλη Σκωτική Συμβολική Στοά. Από τις δώδεκα, η στοά Les Libres Penseurs ή Ελεύθεροι Στοχαστές, διακήρυξε την απόλυτη ισότητα ανδρών και γυναικών και φρόντισε να υπάρχει στο καταστατικό της πρόβλεψη για τη μύηση γυναικών, με αποτέλεσμα το 1882 να μυηθεί στον τεκτονισμό η θρυλική φεμινίστρια και ανθρωπίστρια Maria Deraismes.
Το 1890, η στοά La Jérusalem Écossaise που υπαγόταν επίσης στη Μεγάλη Σκωτική Συμβολική Στοά, απηύθυνε ευρύ κάλεσμα στις άλλες στοές για τη δημιουργία μιας νέας τεκτονικής δύναμης, που θα δέχεται στους κόλπους της τόσο άντρες όσο και γυναίκες. Έτσι, το 1893, η Maria Deraismes, o Georges Martin και διάφοροι άλλοι τέκτονες, προχώρησαν στην ίδρυση της Σεπτής Στοάς Le Droit Humain του Μικτού Τεκτονισμού.
Στην Ελλάδα, η Μεγάλη Στοά της οποίας για μεγάλο διάστημα λειτουργούσε υπό την αιγίδα της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας αλλά στην πορεία διεκδίκησε την αναγνώριση της Ηνωμένης Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας, η πρώτη μικτή στοά με το διακριτικό όνομα Αθηνά, προσχώρησε στο Διεθνές Τεκτονικό Τάγμα Le Droit Humain το 1926. Οι περισσότερες μικτές στοές που δημιουργήθηκαν στην πορεία εντάχθηκαν στην Ελληνική Ομοσπονδία του Ανθρώπινου Δικαίου, κι έτσι οι δυνάμεις και οι δυνατότητες του τάγματος αυξήθηκαν σταδιακά. Οι εργασίες ανεστάλησαν μονάχα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οπότε και ο τεκτονισμός διώχθηκε από τους ναζιστές, και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας.
Το 1996, η παρουσία του Le Droit Humain στην Ελλάδα πέρασε από μια περίοδο κρίσης και ένα σχίσμα που οδήγησε στη μαζική αποχώρηση μελών και στοών, που στην πορεία συγκρότησαν το Διεθνές Τεκτονικό Τάγμα ΔΕΛΦΟΙ και τη Μεγάλη Μικτή Στοά της Ελλάδας. Το Δ∴Τ∴Τ∴ ΔΕΛΦΟΙ αποτελεί σήμερα το μαζικότερο φορέα του ελληνικού μικτού τεκτονισμού στη χώρα και καταγόμενο μυητικά από το Ανθρώπινο Δίκαιο, διατηρεί τη διαδοχή αδιάσπαστη μέχρι και τις μέρες μας. Παράλληλα, παρά την κρίση του 1996, η Ελληνική Ομοσπονδία του Le Droit Humain ανασυγκροτήθηκε το 1999 και συνεχίζει να λειτουργεί, να εξελίσσεται και να αυξάνεται οργανωτικά μέχρι σήμερα.
Στον ελλαδικό χώρο, δραστηριοποιούνται επίσης η Αμιγής Γυναικεία Στοά του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου, σε συνεργασία με τη Μεγάλη Στοά του Αρχαίου και Αποδεδεγμένου Σκωτικού Τύπου, καθώς επίσης και η Μεγάλη Τεκτονική Στοά Ανδρών και Γυναικών, με καταγωγή από την αντίστοιχη στοά της Αγγλίας. Επίσης, γυναίκες εργάζονται και στον Αρχέγονο Τύπου του Μισραΐμ και του Μέμφις, αλλά στη συγκεκριμένη δύναμη, ακολουθούν ξεχωριστά Γυναικεία Τυπικά με Γυναικείους μύθους & σύμβολα.