Τουρκική κατάρριψη ρωσικού Sukhoi Su-24

Στις 24 Νοεμβρίου 2015 και ώρα 09.24 (τοπική) μαχητικό αεροσκάφος F-16 της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας κατέρριψε ένα ρωσικό βομβαρδιστικό τύπου  Sukhoi Su-24M που επιχειρούσε δράση κατά Σύριων Τουρκμένων ανταρτών στη βόρεια Συρία. Η κατάρριψη συνέβη εντός του εναέριου χώρου της Συρίας και σε απόσταση 1 χλμ νότια των Δ-ΒΔ. τουρκο-συριακών συνόρων με την αιτιολογία ότι το ρωσικό αεροσκάφος είχε παραβιάσει προηγουμένως τον εναέριο χώρο της Τουρκίας επί δεκαεπτά δευτερόλεπτα. Οι δύο Ρώσοι πιλότοι αν και εκτινάχθηκαν επιτυχώς τελικά διεσώθη μόνο ο συγκυβερνήτης, ενώ ο κυβερνήτης, φονεύθηκε στον αέρα, από τα πυρά των ανταρτών, καθ΄ ον χρόνο έπεφτε με αλεξίπτωτο. Το δε αεροσκάφος επέπεσε επί του συριακού εδάφους, 4 χλμ. νότια των συνόρων. Από δε την ομάδα εντοπισμού και διάσωσης των παραπάνω φονεύθηκε ένας ακόμη Ρώσος πεζοναύτης.   
Η τουρκική "επιλογή" της κατάρριψης αυτής ανέβασε δραματικά την ήδη υφιστάμενη διεθνή ένταση μετά και το τελευταίο πολλαπλό τρομοκρατικό κτύπημα στο Παρίσι.  Ως γεγονός κυριάρχησε επί τέσσερις ημέρες στα διεθνή μέσα ενημέρωσης με θέσεις, παραθέσεις και αντιπαραθέσεις τόσο στον στρατιωτικό όσο περισσότερο στον πολιτικό και διπλωματικό χώρο με αποκάλυψη ακόμα και νέων συμμαχιών, στη εξέλιξη και διαμόρφωση της γεωστρατηγικής της Μέσης Ανατολής.

Γενική κατάσταση πριν το επεισόδιο

Στη Συρία από το 2011 έχει ξεσπάσει ένας εμφύλιος πόλεμος κατά τον οποίο έχουν σχηματιστεί διάφορες επαναστατικές ένοπλες δυνάμεις στις οποίες έχουν εισχωρήσει ξένοι έποικοι (κυρίως Άραβες), έχοντας έτσι κατακερματίσει τη χώρα σε ζώνες ελέγχου. Οι επαναστατικές αυτές δυνάμεις δρουν κυρίως στο βόρειο και ανατολικό τμήμα της χώρας. Μεταξύ αυτών των δυνάμεων είναι και η λεγόμενη επαναστατική ταξιαρχία των Τουρκμένων που από το 2012 δρα ενάντια στο καθεστώς του Άσσαντ, με την ανοικτή υποστήριξη της Τουρκίας, στη Β. Συρία παρά τα τουρκοσυριακά σύνορα καθώς και στη περιοχή της Λατάκειας με κάποιες εκεί ομάδες.
 
Σημειώνεται ότι από τον Ιούνιο του 2012, μετά την κατάρριψη ενός τουρκικού μαχητικού Fantom από συριακή αντιαεροπορική συστοιχία, εν μέσω καταγγελιών της Δαμασκού για παραβίαση συριακού εναέριου χώρου, καθώς και άλλων περιστατικών, η Τουρκία αλλάζοντας τους κανόνες εμπλοκής θεωρεί πλέον ως εχθρική απειλή κάθε μέσο που παραβιάζει τον εναέριο χώρο της παρά τη συριακή μεθόριο. Προ της πολιτικής εσωτερικής απελπιστικής κατάστασης για τη Συρία, η Ρωσία, μόνιμα σύμμαχός της, ανέλαβε, κατόπιν πρόσκλησης του Προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ από τις 30 Σεπτεμβρίου 2015 κοινή στρατιωτική αεροπορική δράση με τον συριακό εθνικό στρατό ενάντια του Ισλαμικού κράτους αλλά και των άλλων αντικυβερνητικών δυνάμεων¨δημιουργώντας δύο αεροναυτικές βάσεις, στις πόλεις Ταρτούς και Λατάκεια. Επισημαίνεται ότι και από τον Σεπτέμβριο του 2014 έχει ξεκινήσει διασυμμαχική εκστρατεία κατά του Ισλαμικού κράτους με αεροπορικές προσβολές από αεροπορικές βάσεις που έχουν αναπτυχθεί στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής κατά θέσεων Τζιχαντιστών και ειδικότερα κατά της συριακής πόλης Ράκα φερόμενη να αποτελεί το κέντρο τους. Στις δυνάμεις αυτές περιλαμβάνονται Αμερικανοί, Άγγλοι, Γάλλοι, Σαουδάραβες, Αυστραλοί κ.ά.
Στις αρχές του Οκτωβρίου 2015 η Τουρκία και μέσω αυτής το ΝΑΤΟ διαμαρτυρήθηκαν στη Ρωσία για κάποια παραβίαση του τουρκικού εναέριου χώρου διάρκειας "μερικών δευτερολέπτων" από ένα Su-30. Γεγονός το οποίο η Ρωσία παραδέχθηκε ότι συνέβη λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών και διαβεβαίωσε ότι ήδη λήφθηκαν μέτρα προς αποφυγή παρόμοιου συμβάντος στο  μέλλον. Στις 16 Οκτωβρίου δηλώθηκε εκ μέρους της Τουρκίας ότι την προηγουμένη μέρα κατέρριψε ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος (ντρον) στα τουρκοσυριακά σύνορα χωρίς να κατονομάζει χώρα προέλευσης, για το οποίο όμως Αμερικανοί εμπειρογνώμονες πιθανολόγησαν ότι επρόκειτο για ρωσικό, ενώ η Ρωσία δήλωσε ουδεμία απώλεια. Την επομένη ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου δήλωσε ότι η Τουρκία θα καταρρίψει οποιοδήποτε αεροσκάφος που θα παραβιάσει τον εναέριο χώρο της. Συνέπεια αυτών λίγες ημέρες αργότερα, στις 23 Οκτωβρίου (2015) συνομολογείται μνημόνιο "αμοιβαίας κατανόησης" μεταξύ των υπουργείων Εθνικής Άμυνας της Ρωσίας και των ΗΠΑ σύμφωνα με το οποίο η ρωσική Διοίκηση της Πολεμικής Αεροπορίας θα λαμβάνει όλα τα απαραίτητα μέτρα προς πρόληψη ατυχημάτων μεταξύ ρωσικών και νατοϊκών πολεμικών αεροσκαφών 
 
Παράλληλα στις 31 Οκτωβρίου ένα ρωσικό επιβατηγό αεροσκάφος, τύπου Airbus A321-231, ανατινάζεται στον αέρα πάνω από τη χερσόνησο του Σινά,  από βόμβα που είχαν τοποθετήσει τρομοκράτες του Ισλαμικού Κράτους, παρασύροντας στο θάνατο 224 επιβαίνοντες, μεταξύ των οποίων 17 παιδιά ενώ στις 13 Νοεμβρίου το Παρίσι γίνεται πεδίο πολλαπλών τρομοκρατικών επιθέσεων με 129 νεκρούς, την ευθύνη των οποίων ανέλαβε με προκλητική ανακοίνωσή του την επομένη το Ισλαμικό κράτος, δηλώνοντας "πως αυτές οι επιθέσεις είναι η αρχή της καταιγίδας", προκαλώντας εύλογα τη διεθνή κατακραυγή κατά των τζιχαντιστών. Κατόπιν αυτών ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολλάντ δηλώνοντας ότι "η Γαλλία βρίσκεται σε πόλεμο". διατάζει την ενίσχυση των γαλλικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή με την αποστολή του γαλλικού αεροπλανοφόρου "Σαρλ ντε Γκώλ", απαιτώντας ταυτόχρονα απ΄ όλα τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να απαντήσουν συλλογικά με βάση το άρθρο 5 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου, σύμφωνα με το οποίο επίθεση εναντίον κράτους-μέλους συνιστά επίθεση εναντίον όλης της συμμαχίας. Την επομένη, στις 15 Νοεμβρίου (ημέρα Κυριακή) συνέρχεται στη Βιέννη η Σύνοδος των υπουργών Εξωτερικών των χωρών που εμπλέκονται στη κρίση και την ίδια ημέρα συνέρχεται στην μεταβληθείσα σε φρούριο Αττάλεια, με παρουσία περισσοτέρων από 13.500 αστυνομικών, η προγραμματισμένη από καιρό διήμερη 10η σύνοδος κορυφής της G20 την οποία υποδέχεται ο Τούρκος πρόεδρος  και στην οποία συμμετέχουν μεταξύ των άλλων οι πρόεδροι των ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας, Γερμανίας κ.ά. ενώ τον Γάλλο πρόεδρο εκπροσωπούν ο υπουργός Εξωτερικών Λοράν Φαμπιούς και ο υπουργός οικονομικών Μισέλ Σαπέν. 
Κατά τις εργασίες της συνόδου, όπου κυρίαρχο θέμα στην "ατζέντα των συζητήσεων" ήταν η σφαγή στο Παρίσι και γενικά η τρομοκρατία, ο Πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν αναφερόμενος στο Ισλαμικό κράτος αποκάλυψε καταγγέλλοντας ότι χρηματοδότες αυτού μεταξύ άλλων είναι και χώρες-μέλη της G20, καθώς και την άρνηση των ΗΠΑ σε κοινή δράση κατά των τρομοκρατών. Τρεις ημέρες αργότερα από τη λήξη της συνόδου, στις 19 Νοεμβρίου, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τον Ρώσο πρέσβη στην Τουρκία  Αντρέι Καρλόφ  και τον Ρώσο στρατιωτικό ακόλουθο συνταγματάρχη Αντρέι Ντόβγκερ στους οποίους επέκρινε τις ρωσικές επιχειρήσεις που πραγματοποιούνται εναντίον των "αμάχων" Τουρκμένων κοντά στη μεθόριο (περιοχή Μπαγίρμπουκατ) καθιστώντας τους σαφές ότι η Τουρκία δεν θα μείνει αδιάφορη για την ασφάλεια των παραπάνω, καθώς και στην εφαρμογή των νέων κανόνων εμπλοκής που τους έχει γνωστοποιηθεί από διμήνου.

Η κατάρριψη

Από τη πρώτη στιγμή της ανακοίνωσης της κατάρριψης του ρωσικού μαχητικού αεροσκάφους ένα στρατιωτικό θρίλερ άρχισε να εκτυλίσσεται για δύο εικοσιτετράωρα επί των πραγματικών συνθηκών του συμβάντος. Οι εκατέρωθεν ανακοινώσεις από την Άγκυρα και τη Μόσχα δίνοντας στη δημοσιότητα αντικρουόμενα στοιχεία, χάρτες, ηχογραφήσεις μηνυμάτων κ.λπ. ισχυροποιούσαν μόνο τους κατενάντιους ισχυρισμούς τους. Η μεν τουρκική πλευρά να υποστηρίζει ότι η κατάρριψη έγινε επάνω από το τουρκικό έδαφος και η πτώση του σε συριακό, η δε ρωσική πλευρά να επιμένει ότι το περιστατικό συνέβη εντός του εναέριου χώρου της Συρίας, χωρίς να έχει προηγηθεί καμία παραβίαση. Αξιοσημείωτο είναι ότι πριν ακόμα να ξεδιαλύνει το τοπίο και η τύχη των δύο Ρώσων πιλότων άρχισαν "να "τρέχουν" επίσημες ανακοινώσεις άλλων διεθνών πολιτικών και δημοσιογραφικών παραγόντων με ψυχροπολεμικό χαρακτήρα. Εν προκειμένω παραμένουν οι δύο εκδοχές.

Τουρκική εκδοχή

Σύμφωνα με την επίσημη τουρκική αφήγηση του περιστατικού γίνεται λόγος για δύο ρωσικά μαχητικά Su-24 τα οποία ανίχνευσαν δύο τουρκικά F-16s να προσεγγίζουν τα τουρκοσυριακά σύνορα με κατεύθυνση από Ανατολάς προς Δυσμάς. Και τα δύο ρωσικά αεροσκάφη παραβίασαν τον τουρκικό εναέριο χώρο για 17 δευτερόλεπτα με συνέπεια το ένα εκ των δύο να καταρριφθεί και να επιπέσει σε συριακό έδαφος. Προς υποστήριξη του επιχειρήματος αυτού παρουσιάσθηκε χάρτης πτήσης που απεικονίζει τη προβαλλόμενη παραβίαση χωρίς όμως τους απαραίτητους χρόνους. Παράλληλα δόθηκε στη δημοσιότητα ανάλυση ηχητικού αρχείου, των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων που φέρονται καταγεγραμμένες οι προειδοποιήσεις της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας προς τους Ρώσους πιλότους, μεταξύ των οποίων ακούγεται στην αγγλική: «Εδώ τουρκική πολεμική αεροπορία, προσεγγίζετε τον εναέριο χώρο της Τουρκίας. Αλλάξτε πορεία προς Νότο αμέσως.» Το μήνυμα αυτό αν και φέρεται, κατά τους ισχυρισμούς, να επαναλαμβάνεται αρκετές φορές, (10 φορές εντός 5 λεπτών, όπως διατείνονται Τούρκοι αξιωματούχοι), εντούτοις σημειώνεται ότι πουθενά δε γίνεται λόγος για παραβίαση αλλά μόνο για προσέγγιση. 
Σύμφωνα δε με επιστολή της Τουρκίας προς τον ΟΗΕ, μέσω του εκεί μόνιμου πρέσβη της που διέρρευσε όμως στο Διαδίκτυο από τα Wikileaks, η Τουρκία υποστηρίζει πως τα εν λόγω ρωσικά αεροσκάφη αγνοώντας τις προειδοποιήσεις παραβίασαν τον εθνικό εναέριο χώρο στη μεθόριο της περιοχής Χατάι σε ύψος 19.000 ποδών, για 17 δευτερόλεπτα, και σε βάθος 1,36 και 1,15 μιλίων αντίστοιχα από την μεθόριο, που υπόψη δημιουργεί μια εσχατιά εντός του συριακού εδάφους αποτελώντας και το νοτιότερο σημείο των τουρκο-συριακών συνόρων.

Αμερικανική εκδοχή

Ενδιαφέρον εμφάνισε και η αμερικανική εκδοχή φερόμενη ως ενδιάμεση των παραπάνω. Αμερικανός αξιωματούχος αναφερόμενος στο περιστατικό στο πρακτορείο Reuters, διατηρώντας όμως την ανωνυμία του, δήλωσε ότι το ρωσικό αεροσκάφος καταρρίφθηκε στον εναέριο χώρο της Συρίας, ύστερα από μια πρόσκαιρη εισβολή δευτερολέπτων του τουρκικού εναέριου χώρου. Η δε εκτίμηση αυτή βασίσθηκε σε ανίχνευση του θερμικού ίχνους του μαχητικού Su-24.

Προσπάθεια διάσωσης πιλότων

Αμέσως με την πυραυλική βολή που δέχθηκε το ρωσικό Su-24 και την εξ αυτής απότομη στροφή που πήρε το σκάφος οι δύο πιλότοι αντιλαμβανόμενοι τη λάμψη και την ουρά λευκού καπνού και ενημερώνοντας άμεσα τον αξιωματικό ελέγχου πτήσης εκτινάχθηκαν επιτυχώς εγκαταλείποντας το σκάφος το οποίο και χάθηκε από τις οθόνες των ραντάρ. Οι κλήσεις που ακολούθησαν από τη βάση ελέγχου προς τον αντισμήναρχο Πεσκώφ στις 10.25 έμειναν αναπάντητες. Στον συναγερμό που ακολούθησε για τον εντοπισμό και διάσωση  των πιλότων ενεπλάκησαν το συριακό πυροβολικό και πτήσεις πολεμικών αεροσκαφών για την εκκένωση της περιοχής από τους Τουρκμένους αντάρτες. Σε χρόνο μόλις 1,5 ώρας μετά την κατάρριψη, τουρκικός ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός μετέδωσε βίντεο με τη σκηνή της πτώσης του αεροσκάφους καθώς και βίντεο με Τουρκμένους αντάρτες να προσπαθούν να σκοτώσουν τους πιλότους που έπεφταν με τα αλεξίπτωτα και αργότερα να πανηγυρίζουν γύρω από το νεκρό σώμα του ενός εξ αυτών με εικόνες που σοκάρουν. Το αρχικό αυτό βίντεο μετέδωσε και ο κρατικός τηλεοπτικός σταθμός Anadolu και στη συνέχεια όλα τα ειδησεογραφικά πρακτορεία και τηλεοπτικοί σταθμοί. Την ίδια δε ώρα Τούρκος αξιωματούχος βεβαίωνε ότι και οι δύο Ρώσοι πιλότοι έχουν διασωθεί.

Στο μεταξύ στις επίγειες δυνάμεις έρευνας έλαβαν μέρος ειδική μονάδα επίλεκτων καταδρομέων της Χεζμπολάχ που συγκροτήθηκε επί τούτου και γνώριζε πολύ καλά την περιοχή καθώς και πέντε κατάλληλα επανδρωμένα ελικόπτερα τύπου Mil Mi-8 τα οποία και κατάφεραν να εντοπίσουν και να σώσουν τον δεύτερο πιλότο-βομβαρδιστή, μετά από διαπραγμάτευση με τους αντάρτες που τον είχαν συλλάβει όμηρο. Τη διάσωσή του ανήγγειλε ο Ρώσος πτέραρχος Σεργκέι Ρουσκόι επιβεβαιώνοντας παράλληλα τον θάνατο του πρώτου πιλότου Ολέγκ Πεσκώφ από επίγεια πυρά που είχε δεχθεί στον αέρα, κατά τη κάθοδό του με αλεξίπτωτο. Στη διάρκεια των επιχειρήσεων αυτών βλήθηκε το ένα από τα πέντε ελικόπτερα με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας Ρώσος πεζοναύτης και το ελικόπτερο να εκτελέσει αναγκαστική προσεδάφιση και να εγκαταλειφθεί από το πλήρωμά του. Τελικά το μεν σώμα του νεκρού πιλότου παραδόθηκε στις τουρκικές Αρχές και μέσω Άγκυρας παρελήφθη από τις ρωσικές όπου και μεταφέρθηκε στη Μόσχα με τιμές ήρωα, το δε ελικόπτερο που είχε εγκαταλειφθεί ανατινάχθηκε από τους Τουρκμένους αντάρτες με αντιαρματικό κατευθυνόμενο βλήμα (TOW), αμερικανικής κατασκευής σύμφωνα με σχετικό ρεπορτάζ.

Επιπτώσεις

Οι επιπτώσεις που ακολούθησαν του συμβάντος διακρίνονται σε στρατιωτικές, πολιτικές - διπλωματικές και βεβαίως οικονομικές. Σύμφωνα με αναλυτές η ρωσική αντίδραση στο γεγονός φέρεται πολυεπίπεδη με στόχο την ενίσχυση της διπλωματικής της θέσης και τη δημιουργία μιας νέας "Εγκάρδιας Συνεννόησης" για την ευρύτερη περιοχή.