Κώστας Σπέρας

Νεανικά χρόνια

Γεννήθηκε στη Σέριφο. Το 1907 μετοίκησε στην Αλεξάνδρεια όπου φοίτησε στο Λεόντειο Λύκειο ενώ αργότερα εγκαταστάθηκε στο Κάιρο όπου εργάστηκε ως καπνεργάτης και ήρθε σε επαφή με τις ιδέες του Αναρχοσυνδικαλισμού και του Επαναστατικού Συνδικαλισμού. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα συμμετείχε το 1910 στη δημιουργία του Εργατικού Κέντρου της Αθήνας καθώς και στο Σοσιαλιστικό Κέντρο Αθήνας. Το 1914 συμμετείχε ως καπνεργάτης στην απεργία της Καβάλας και για τη δράση του φυλακίστηκε στις φυλακές Τρίπολης.

Στην εξέγερση της Σερίφου

Τον Ιούνη του 1916 ο Σπέρας επέστρεψε στη Σέριφο. Εκεί πρωτοστάτησε στη δημιουργία του τοπικού Σωματείου Εργατών Μεταλλευτών Σερίφου και έγινε ο πρώτος Πρόεδρος του. Εξαιτίας των άθλιων συνθηκών κάτω από τις οποίες εργάζονταν και λόγω της υψηλής θνησιμότητας των εργατών, το Σωματείο προχώρησε σε γενική απεργία στο νησί. Η απεργία αυτή υπήρξε ιδιαίτερα δυναμική και ριζοσπαστική για την εποχή της και κατέληξε σε γενικευμένη εξέγερση γνωστή ως Εξέγερση της Σερίφου αν και ο Σπέρας κάλεσε ανεπιτυχώς τις δυνάμεις της Αντάντ να επέμβουν. Λόγω των συγκρούσεων με τη χωροφυλακή υπήρξαν οκτώ νεκροί και δεκάδες τραυματίες και από τις δύο πλευρές αλλά και μερική ικανοποίηση των αιτημάτων των μεταλλωρύχων. Ο ίδιος ο Σπέρας κατέφυγε στην Σερβία όπου συνελήφθη και παραδόθηκε από τις Σερβικές αρχές στην Κυβέρνηση Εθνικής Αμύνης αλλά αφέθηκε ελεύθερος καθώς δεν του καταλογίσθηκε κάποια ευθύνη. Η μη δίωξη του ενδεχομένως να σχετίζεται με την φιλική προς την Ανταντ θέση, της εξέγερσης της Σερίφου.

Αναρχοσυνδικαλιστική δράση

Το 1918 ο Σπέρας συμμετείχε στην ίδρυση τόσο της ΓΣΕΕ όσο και του ΣΕΚΕ. Στην ίδρυση της ΓΣΕΕ πήρε πρώτος το λόγο και υποστήριξε την αναρχοσυνδικαλιστική άποψη (μαζί με τον Σταύρο Κουχτσόγλου) ότι η συνομοσπονδία πρέπει να ασχολείται μόνο με εργατικά θέματα και όχι με θέματα που αφορούν την πολιτική. Παράλληλα στο συνέδριο του κόμματος το 1920 μαζί με τους Ευάγγελο Παπαναστασίου και Ιωάννη Φανουράκη ήταν ενάντια στη συμμετοχή του κόμματος στο κοινοβούλιο. Την εποχή αυτή υποστηρίζει την ένταξη της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ στην Κομμουνιστική Διεθνή. Το 1920 επιχειρεί να ιδρύσει σε Συνδιάσκεψη την Ομοσπονδία Μεταλλωρύχων και Ανθρακωρύχων. Επιπλέον στα πλαίσια της ΓΣΕΕ και του ΣΕΚΕ, ο Σπέρας υποστήριζε την άποψη πως τα Σωματεία θα πρέπει να είναι αποσυνδεδεμένα από κόμματα αναθεωρώντας τις παλαιότερες του απόψεις. Την ίδια χρονιά διαγράφηκε ως αντικομματικό στοιχείο από το ΣΕΚΕ με την ια' απόφαση του .

Μεταγενέστερη Δράση

Μετά την διαγραφή του από το ΣΕΚΕ συμμετείχε στη κίνηση της Νέας Ζωής, η οποία είχε τριτοδιεθνιστικό προσανατολισμό και το 1922 συμμετείχε στη δημιουργία του Ανεξάρτητου Εργατικού Κόμματος. Από το 1923 το ΑΕΚ συνδέεται με το σοσιαλιστικό κόμμα και συνεργάζεται με την Δημοκρατική Ένωση στις εκλογές. Στους εορτασμούς της Πρωτομαγιάς του 1924 από το Εργατικό Κέντρο Αθηνών, ο Σπέρας συνελήφθη μαζί με άλλα εργατικά στελέχη. Άποψη πλέον του Σπέρα είναι πως η Εργατική τάξη οφείλει να κάνει μόνο οικονομικούς αγώνες και όχι πολιτικούς. Από το 1925 είναι ένας από τους πιο φανατικούς υποστηρικτές της αποπολιτικοποίησης των Συνδικάτων. Την ίδια περίοδο ο Σπέρας αρχίζει να υποστηρίζει το δικτατορικό καθεστώς του Παγκάλου και συνεργάζεται με τις στρατιωτικές δυνάμεις, ενώ  σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς πραγματοποιείται και η μεγάλη ιδεολογικοπολιτική μεταστροφή του Σπέρα και η ένταξή του στις αρχές ασφαλείας. Το 1926 ο Σπέρας επικεφαλής αστυνομικών εισβάλει στο Γ' Συνέδριο της ΓΣΕΕ και συλλαμβάνει τους Κομμουνιστές αντιπροσώπους. Εξαιτίας της στάσης του διαγράφεται από τη ΓΣΕΕ. Την ίδια χρονιά ήταν μάρτυρας κατηγορίας ενάντια στα στελέχη του ΚΚΕ (π.χ Παντελής Πουλιόπουλος) για τη θέση τους στο θέμα της αυτονομίας της Μακεδονίας. Υπήρξε μάρτυρας κατηγορίας στην δίκη για την απαγόρευση της Ενωτικής ΓΣΕΕ. Στις εκλογές του 1926 ως υποψήφιος βουλευτής  Α΄ Αθηνών με το  Ανεξάρτητο Εργατοεπαγγελματικό Κόμμα πήρε ελάχιστες ψήφους.

Στο εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα

Στη δεκαετία του '30 εντάχθηκε στο φασιστικό Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας του Γεωργίου Μερκούρη , αρθρογραφώντας στην εφημερίδα Εθνική Σημαία επηρεασμένος από τον Γεώργιο Σορέλ. Το 1938, επι καθεστώτος Μεταξά, συνελήφθη με την κατηγορία ότι διέπραξε ποινικό αδίκημα και φυλακίστηκε στις αγροτικές φυλακές Σκοπέλου όπου επιβαρύνθηκε πολύ σοβαρά η υγεία του.

Στη Κατοχή

Μαζί με τους Ευαγγέλου και Καλύβα είχε πολιτικές σχέσεις με τον συνεργάτη των κατοχικών δυνάμεων Ανδρέα Κονδάκη, πρώην ανώτερο αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού και ανήκε στην συνδικαλιστική παράταξη Καλύβα. Το 1943 είχε σχέσεις με το συνδικαλιστικό τμήμα του ΕΔΕΣ Αθήνας και με οργάνωση του Μερκούρη . Τέλη Οκτωβρίου του 1943, ενώ ταξίδευε μαζί με τον ανθυπολοχαγό του Ελληνικού Στρατού Απόστολο Κοκμάδη για τη δημιουργία ή σε προσχώρηση αντάρτικων ομάδων ενάντια στο ΕΑΜ, συνελήφθησαν στη Μάνδρα Αττικής από άνδρες του Καπετάνιου του 1/34ού τάγματος Γεωργίου Μπουτσίνη (Νικήτας), ενώ ο Ριζοσπάστης στις 25/10/43 ανάφερε τη σύλληψη του Σπέρα ως απεσταλμένου της ομάδας του γιατρού Ιωάννη Λαζαρή (πρώην μέλους της ΕΕΕ) του ΕΔΕΣ. Έπειτα προωθήθηκαν στην έδρα του 34ού συντάγματος του ΕΛΑΣ (Καπετάνιος: Ανδρέας Μουντρίχας, Πολιτικός: Φώτης Βερμαίος, Στρατιωτικός: Aν/χης Γιώργος Ρήγος) στα Δερβενοχώρια όπου ο Σπέρας εκτελέστηκε μετά την εξακρίβωση της ταυτότητας του.

Υστεροφημία

Αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά η διορισμένη από το κράτος ΓΣΕΕ συμπεριέλαβε την εκτέλεση Σπέρα στην έκθεση της στην επιτροπή Σίτριν.
Το 2001 επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Βιβλιοπέλαγος η μπροσούρα που έγραψε ο Σπέρας για τα γεγονότα της Σερίφου Η απεργία της Σερίφου, ήτοι Αφήγησις των αιματηρών σκηνών της 21ης Αυγούστου 1916 εις τα μεταλλωρυχεία του Μεγάλου Λειβαδίου της Σερίφο.
Στο Μεγάλο Λιβάδι της Σερίφου βρίσκεται η προτομή του Σπέρα που ανεγέρθη το 2009. Επίσης έχουν κυκλοφορήσει λογοτεχνικά βιβλία για τη δράση του ενώ ο Χρήστος Θηβαίος κυκλοφόρησε δισκογραφική δουλειά εμπνευσμένη στη δράση του στην εξέγερση της Σερίφου.

Διαφορετικές απόψεις για τον Σπέρα

Διαφορετικές εκτιμήσεις υπήρχαν από τμήματα της Αναρχίας και της Αριστεράς, που υποστηρίζουν πως υπήρξε μέχρι το τέλος του ένας σταθερός αγωνιστής του Αναρχισμού (ή του Σοσιαλισμού), ο όποιος δολοφονήθηκε με ειδεχθή τρόπο από τον ΕΛΑΣ ή την ΟΠΛΑ γιατί είχε διαφορετική άποψη για τον σοσιαλισμό ως συνεπής αναρχοσυνδικαλιστής και ότι εκτελέστηκε αφού ανήκε σε ευρύτερη δράση εναντίον του "απολυταρχικού" ΚΚΕ.