Τζάκομο Καρίσιμι

Μουσικολογικά στοιχεία

Αυτό που αποδίδεται, γενικά, στον Καρίσιμι είναι η περαιτέρω εξέλιξη του ρετσιτατίβο, που εισήγαγε ο Μοντεβέρντι, στοιχείο εξαιρετικά σημαντικό για την ιστορία της δραματικής μουσικής, κάτι που έκανε και στις άριες και τα χορωδιακά. Ο ρόλος του αφηγητή δεν είναι, πλέον, απλός εξωτερικός παράγοντας της υπόθεσης, αλλά η κατανομή της ανάμεσα στη χορωδία και τους σολίστ συμβάλλει στην άμεση και ουσιαστική συμμετοχή όλων των προσώπων.  Εξαιρετική είναι η ικανότητά του στα επεισόδια, όπου η αφήγηση διακόπτεται και τα πρόσωπα εκφράζουν συναισθήματα όπως στις όπερες (άριες). 
Επίσης, η εξέλιξη της καντάτας δωματίου, με την οποία ο Καρίσιμι αντικατέστησε τα κοντσερτάντε μαδριγάλια τα οποία, με τη σειρά τους, είχαν αντικαταστήσει τα μαδριγάλια της ύστερης Αναγέννησης. Στις καντάτες του ο συνθέτης δείχνει την αξία του με τη χάρη και ποικιλία των αρμονιών του. Είχε λιγότερες γνώσεις αλλά περισσότερη φαντασία και χαρούμενη διάθεση από τους προκατόχους του, της Σχολής της Ρώμης. Και, ενώ οι εναρμονίσεις του είναι λιγότερο επεξεργασμένες από εκείνων, οι μελωδίες του είναι πιο «ελεύθερες» και γεμάτες χάρη, και το τελικό αποτέλεσμα πιο δραματικό. 
Όμως, υπήρξε κυρίως ο πρώτος σημαντικός συνθέτης ορατορίων, με το έργο του πάνω στο συγκεκριμένο είδος να είναι το σπουδαιότερο από οποιονδήποτε Ιταλό συνθέτη της εποχής του.  Το ορατοριο Ιεφθάε αποτελεί το σημαντικότερο από αυτά. Εκεί, η χορωδία, εκτός από τον σχολιασμό της δράσης, συμμετέχει στην υπόθεση μέσω «διαλόγων» αντιτιθεμένων ομάδων, όπου συνυπάρχουν συζητήσεις, σχολιασμοί, αναφωνήσεις, ακόμη και σκληρά λόγια. Μαζί με τις άριες και τις ενόργανες παρεμβάσεις, ο συνθέτης στοχεύει να δημιουργήσει όχι μόνο μιαν απλή ανάκληση, αλλά και ατμόσφαιρα και εκφραστικά χρώματα ιερού επισμού.  Γενικότερα, ο Καρίσιμι χειρίζεται το ορατόριο ως αυτόνομο μουσικό είδος βιβλικού περιεχομένου, κάτι που θα διατηρηθεί για, σχεδόν, 200 χρόνια. Ο Χαίντελ, αργότερα, θα επεκτείνει αυτό το σχήμα στα δικά του ορατόρια. Τα περισσότερα από τα ορατόρια του συνθέτη βρίσκονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας στο Παρίσι. 
Η θέση του στην ιστορία της εκκλησιαστικής και φωνητικής μουσικής, καθώς και της μουσικής δωματίου είναι κάπως παρόμοια με αυτή του Φ. Καβάλι (Francesco Cavalli) στην ιστορία της όπερας. Μπορεί ο Λ. Ρόσι (Luigi Rossi) να ήταν ο προκάτοχός του στην ανάπτυξη της καντάτας δωματίου, όμως ο Καρίσιμι ήταν ο συνθέτης που έκανε τη συγκεκριμένη φόρμα, το όχημα για το πιο πνευματικό ύφος της μουσικής δωματίου, κάτι που συνεχίστηκε μέχρι το θάνατο των Αλεσσάντρο Σκαρλάττι, Εμανουέλε ντ’ Αστόργκα και Μπενεντέτο Μαρτσέλο. Ωστόσο, ουδέποτε ακολούθησε τον δρόμο του μελοδράματος, αλλά μια εκφραστική αμεσότητα και αναζήτηση βαθύτερων συγκινησιακών επικλήσεων του λόγου. 
Ο Καρίσιμι ήταν ενεργός όταν η κοσμική μουσική ήταν έτοιμη να «σφετεριστεί» την κυριαρχία της θρησκευτικής μουσικής στην Ιταλία. Η αλλαγή ήταν αποφασιστική και μόνιμη. Όταν άρχισε να συνθέτει, η επιρροή των προηγούμενων γενεών συνθετών της Ρώμης εξακολουθούσε να είναι «βαριά» (για παράδειγμα, το στυλ του Παλεστρίνα) και, όταν η καριέρα του έφτανε στο τέλος της, οι οπερατικές και οι θρησκευτικές οργανικές φόρμες κυριαρχούσαν. Επιπλέον, ο Καρίσιμι υπήρξε σημαντικός δάσκαλος και η επιρροή του εξαπλώθηκε πολύ στη Γερμανία και τη Γαλλία. Μεγάλο μέρος του μουσικού στυλ του Μαρκ-Αντουάν Σαρπαντιέ, για παράδειγμα, έχει τις ρίζες του στον Καρίσιμι. Ο Σαρπαντιέ, μέσω των μαθητών του, έκανε γνωστό το έργο του δασκάλου του στο Παρίσι. Άλλος, σημαντικός μαθητής του Καρίσιμι, υπήρξε ο Ιταλός συνθέτης Αντόνιο Τσέστι.