Οικολογική Σχεδίαση και Ευρωπαϊκή Νομοθεσία

Τι Είναι Οικολογική Σχεδίαση 

Οικολογικός Σχεδιασμός είναι μια προσέγγιση για το σχεδιασμό προϊόντων με ιδιαίτερη μέριμνα για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του προϊόντος καθ 'όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του. Οικολογικός σχεδιασμός έχει όλο και μεγαλύτερη ευθύνη για την κατανόηση του οικολογικού αποτυπώματος μας στον πλανήτη. Είναι επιτακτική ανάγκη για την αναζήτηση νέων λύσεων που θα κάνουν τα προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον και θα οδηγήσει σε μείωση της κατανάλωσης υλικών και ενέργειας.

Επιρροή Οικολογικής Σχεδίασης

Οι έννοιες του οικολογικού σχεδιασμού έχουν  μεγάλη επιρροή σε σχεδόν όλες τις πτυχές του σχεδιασμού. Οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη και η αύξηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) οδήγησαν στην εξέταση  μιας πιο φιλικής προς το περιβάλλον προσέγγισης στο σχεδιασμό στην επεξεργασία τους.

Ενεργητικά

Ο οικολογικός σχεδιασμός χρησιμοποιεί την αρχή την ιδέα της αξιοποίησης της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή την ηλιακή , την αιολική, την θερμική ενέργεια , την βιομάζα και την γεωθερμία.

Παθητικά

Είναι μηχανισμοί και μέθοδοι που χρησιμοποιεί ο οικολογικός σχεδιασμός για να βελτιστοποιήσει τους φυσικούς πόρους όπως για παράδειγμα τα βιοκλιματικά σπίτια.

 Νόμος του Περιβάλλοντος

Είναι ένας συνολικός όρος που περιγράφει το δίκτυο συνθηκών, καταστατικών, κανονισμών , και τις κοινών νόμων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ανθρώπινης δραστηριότητας στο φυσικό περιβάλλον.
Η νομοθεσία αυτή σπάει σε υποενότητες ανάλογα με τον τομέα προστασίας:
1.   Ποιότητα Ατμόσφαιρας
2.   Ποιότητα Υδάτων
3.   Διαχείριση Αποβλήτων
4.   Ρύποι Καθαρισμού
5.   Ασφάλεια Χημικών
6.   Απόθεμα Νερού
7.   Απόθεμα Πόσιμου Νερού
8.   Δασικοί Πόροι
9.   Άγρια Ζωή και Φυτά
10. Ψάρια και Παιχνίδι
Οι τομείς του «Νόμου Περιβάλλοντος» που αφορούν στην σχεδίαση όλου του κύκλου ζωής ενός αντικειμένου (από το concept, την παραγωγή έως και το τέλος του κύκλου του) είναι αυτοί των δασικών πόρων, της διαχείρισης ρύπων και αποβλήτων, η ασφάλεια χημικών και η ποιότητα της ατμόσφαιρας.

Ποιότητα Ατμόσφαιρας

Νόμοι για την ποιότητα του αέρα,  που διέπουν την εκπομπή ρύπων στην ατμόσφαιρα. Οι νόμοι της ποιότητας του αέρα έχουν σχεδιαστεί ειδικά για την προστασία της ανθρώπινης υγείας με τον περιορισμό ή την εξάλειψη των εναέριων ρύπων. Οι ρυθμιστικές προσπάθειες περιλαμβάνουν τον εντοπισμό και την κατηγοριοποίηση των ατμοσφαιρικών ρύπων , θέτοντας όρια σε αποδεκτά επίπεδα εκπομπών, και υπαγορεύει αναγκαίες ή κατάλληλες τεχνολογίες περιορισμού.

Διαχείριση Αποβλήτων

Οι νόμοι διαχείρισης αποβλήτων διέπουν τη μεταφορά, την επεξεργασία, την αποθήκευση και τη διάθεση κάθε μορφής αποβλήτων. Οι νόμοι των αποβλήτων είναι σχεδιασμένοι για την ελαχιστοποίηση ή την εξάλειψη της ανεξέλεγκτης διασποράς των υλικών αποβλήτων στο περιβάλλον κατά τρόπο που μπορεί να προκαλέσει οικολογική βλάβη και περιλαμβάνουν τους νόμους που στοχεύουν στη μείωση της παραγωγής αποβλήτων και την προώθηση ή αναθέτουν την ανακύκλωση των αποβλήτων.

Ασφάλεια Χημικών

Οι νόμοι χημικής ασφάλειας διέπουν τη χρήση των χημικών ουσιών στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Στην περιβαλλοντική νομοθεσία, οι νόμοι ελέγχου των χημικών ουσιών αποσκοπούν να διαχειριστούν την ρύπανση από τα ίδια τα χημικά. Οι ρυθμιστικές προσπάθειες περιλαμβάνουν την απαγόρευση συγκεκριμένων χημικών συστατικών σε καταναλωτικά προϊόντα ( π.χ. , Δισφαινόλη Α στα πλαστικά μπουκάλια ).

Δασικοί Πόροι

Οι νόμοι δασικών πόρων διέπουν τις δραστηριότητες σε καθορισμένες δασικές εκτάσεις , σε σχέση με την διαχείριση των δασών και την υλοτόμηση. Οι κυβερνητικοί οργανισμοί είναι υπεύθυνοι για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας περί δημοσίων δασικών εκτάσεων , και μπορούν να συμμετέχουν στην απογραφή των δασών, το σχεδιασμό και τη διατήρηση και την εποπτεία των πωλήσεων ξυλείας.

 Επιπτώσεις στο Σχεδιασμό

Η νομοθεσία στους παραπάνω τομείς επηρεάζει την σχεδιαστική διαδικασία στους τομείς της επιλογής των υλικών (τόσο στο στάδιο της παραγωγής όσο και στο στάδιο διαχείρισης αποβλήτων) και των μεθόδων παράγωγης δημιουργώντας έτσι ειδικούς περιορισμούς και σχεδιαστικές προδιαγραφές.

 Νομοθεσία ΕΕ για τον Οικολογικό Σχεδιασμό

Στα πλαίσια της Οικολογικής – Περιβαλλοντικής Κρίσης και της Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συντάξει νομοθεσία για τον οικολογικό σχεδιασμό των προϊόντων που σχεδιάζονται και παράγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ως αφορμές για την σύνταξη των οδηγιών αυτών και προτεραιότητες αυτών είναι η κλιματική αλλαγή και η καλή/ σωστή διαχείριση της ενέργειας. Στόχος των κανονισμών είναι η μείωση των επιπτώσεων των προϊόντων στο περιβάλλον σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους. 
Ο κανονισμός αυτός έχει δύο παραμέτρους, την σύνταξη βασικών προδιαγραφών και περιορισμών αλλά θα δίνεται προτεραιότητα στους εναλλακτικούς τρόπους δράσης και κυρίως στην αυτορρύθμιση από την βιομηχανία, που μειώνει το κόστος παραγωγής σε σχέση με τους περιορισμούς και τις προδιαγραφές. Επίσης περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για τα συνδεόμενα με την ενέργεια προϊόντα, προκειμένου να διασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων αυτών στην εσωτερική αγορά και για τα συνδεόμενα με την ενέργεια προϊόντα τα οποία καλύπτονται από μέτρα εφαρμογής, προκειμένου τα εν λόγω προϊόντα να διατίθενται στην αγορά ή/και να τίθενται σε λειτουργία.

1.  Συνδεόμενο με την ενέργεια προϊόν

Καθορίζεται ως «προϊόν συνδεόμενο με την ενέργεια» κάθε προϊόν που διατίθεται στην αγορά, τα εξαρτήματά του και τα εξαρτήματα που πρόκειται να ενσωματωθούν σε αυτό κατά την χρήση του.

2.  Κατασκευαστικά στοιχεία και υπομονάδες συναρμολόγησης

Ορίζονται τα μεμονωμένα εξαρτήματα που πρόκειται να ενσωματωθούν σε προϊόντα που είδη διατίθενται στην αγορά και οι περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις δε μπορούν να αξιολογηθούν μεμονωμένα από το προϊόν.

3.  Μέτρα εφαρμογής

Τα μέτρα που ορίζουν απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού για συγκεκριμένα προϊόντα ή για ορισμένες περιβαλλοντικές πτυχές τους.

4.  Διάθεση στην αγορά

Είναι η κυκλοφορία ενός προϊόντος για πρώτη φορά στην αγορά με στόχο τη διανομή ή τη χρήση του

5.  Θέση σε λειτουργία

Είναι η πρώτη χρήση του προϊόντος για τον σκοπό που έχει κατασκευαστεί.

6.  Κατασκευαστής

Ορίζεται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατασκευάζει προϊόντα και είναι υποχρεωμένο να ακολουθεί τον κανονισμό, ενόψει της διάθεσης των προϊόντων στην αγορά. Εάν δεν υπάρχει κατασκευαστής σύμφωνα με τον προηγούμενο ορισμό, οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διαθέτει στην αγορά και θέτει σε λειτουργία προϊόντα τα οποία εμπίπτουν στην παρούσα οδηγία θεωρείται κατασκευαστής.

7. Εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπος

Είναι οποιοδήποτε φυσικό/ νομικό πρόσωπο που είναι εξουσιοδοτημένο από τον κατασκευαστή να διεκπεραιώνει όλες ή κάποιες από τις υποχρεώσεις του σύμφωνα με τον κανονισμό.

8. Εισαγωγέας

Ορίζεται κάθε φυσικό/ νομικό πρόσωπο μέλος της ΕΕ, που διαθέτει προϊόν τρίτης χώρας στην αγορά της Κοινότητας.

9.Υλικά

Είναι όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται καθ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.

10.Σχεδιασμός προϊόντος

Ορίζεται οι διαδικασία που μετατρέπουν τις απαιτήσεις τις οποίες πρέπει να πληροί το προϊόν από απόψεως νομικής, τεχνικής, ασφαλείας, λειτουργίας, αγοράς ή άλλης σε τεχνικές προδιαγραφές προϊόντος.

11.Περιβαλλοντική πτυχή

Το στοιχείο ή η λειτουργία ενός προϊόντος που αλληλεπιδρά με το περιβάλλον καθ όλη τη διάρκεια ζωής του.

12. Περιβαλλοντικός αντίκτυπος

Είναι κάθε μεταβολή στο περιβάλλον που προκύπτει με τη χρήση του προϊόντος.

13.Κύκλος ζωής

Ορίζονται τα διαδοχικά και αλληλοσυνδεόμενα στάδια ενός προϊόντος, από τη χρήση της πρώτης ύλης έως την τελική διάθεσή του.

14.Επαναχρησιμοποίηση

Είναι κάθε ενέργεια με την οποία ένα προϊόν ή εξάρτημά του χρησιμοποιείται ξανά για τον σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε μετά το πέρας της πρώτης φάσης της χρήσης του ως λειτουργικό αντικείμενο.

15.Ανακύκλωση

Η επεξεργασία των αποβλήτων για να πειραχθεί νέο προϊόν ίδιας ή και διαφορετικής χρησιμότητας, χωρίς την ανάκτηση ενέργειας.
16.Ανάκτηση ενέργειας
Χρήση καυσίμων αποβλήτων ως μέσων παραγωγής ενέργειας μέσω της άμεσης καύσης με ή χωρίς άλλα απόβλητα αλλά με ανάκτηση της θερμότητας.

17.Ανάκτηση

Κάθε εφαρμοστέα ενέργεια που προβλέπεται στο παράρτημα II B της οδηγίας 2006/12/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2006, περί των στερεών αποβλήτων.

18.Απόβλητο

Κάθε ουσία ή αντικείμενο των κατηγοριών που ορίζονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας 2006/12/ΕΚ, την οποία ο κάτοχος απορρίπτει ή προτίθεται ή υποχρεούται να απορρίψει.

19.Επικίνδυνο απόβλητο

Κάθε απόβλητο που εμπίπτει στο άρθρο 1 παράγραφος 4 της οδηγίας 91/689/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 1991, για τα επικίνδυνα απόβλητα.

20.Οικολογικό προφίλ

Είναι η περιγραφή, βάση της ισχύουσας νομοθεσίας για το συγκεκριμένο προϊόν, των αποβλήτων, πρώτων υλών και εκπομπών του προϊόντος σε όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του.

21.Περιβαλλοντικές επιδόσεις

Τα αποτελέσματα από την πλευρά του κατασκευαστή, των περιβαλλοντικών πτυχών του προϊόντος.

22.Βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων

Ορίζεται η διαδικασία βελτίωσης των περιβαλλοντικών επιδόσεων του προϊόντος, αλλά όχι κατ ανάγκη για όλες τις περιβαλλοντικές πτυχές του.

23.Οικολογικός σχεδιασμός

Είναι η ένταξη των περιβαλλοντικών πτυχών του προϊόντος στον σχεδιασμό του.

24.Απαίτηση οικολογικού σχεδιασμού

Κάθε απαίτηση που αναφέρεται στο προϊόν και τον σχεδιασμό του με στόχο την βελτίωση των περιβαλλοντικών επιδόσεων.

25.Γενική απαίτηση οικολογικού σχεδιασμού

Οι απαιτήσεις του οικολογικού σχεδιασμού που βασίζονται στο οικολογικό προφίλ του προϊόντος.

26.Ειδική απαίτηση οικολογικού σχεδιασμού

Είναι η μετρήσιμη απαίτηση του οικολογικού σχεδιασμού και αφορά σε μία συγκεκριμένη περιβαλλοντική πτυχή του προϊόντος.

27.Εναρμονισμένο πρότυπο

Τεχνική προδιαγραφή που εκδίδεται από αναγνωρισμένο φορέα τυποποίησης βάσει εντολής της Επιτροπής, σύμφωνα με τις διαδικασίες που καθορίζονται στην οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουνίου 1998, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και κανονισμών, με σκοπό τη θέσπιση ευρωπαϊκής απαίτησης, η συμμόρφωση με την οποία δεν είναι υποχρεωτική.

Σήμανση CE

Σε ένα προϊόν τοποθετείται η σήμανση CE, όταν καλύπτεται από τα μέτρα του κανονισμού και έτσι διασφαλίζεται στον καταναλωτή η συμμόρφωση του κατασκευαστή στις απαιτήσεις της ΕΕ.

Αξιολόγηση Συμμόρφωσης

Ένα προϊόν πριν διατεθεί στην αγορά αξιολογείται βάση της πιστότητάς τους στους κανονισμούς και οι διαδικασίες αξιολόγησης καθορίζονται από τα μέτρα εφαρμογής (παράρτημα ΙV της παρούσας οδηγίας και του συστήματος διαχείρισης). Η διαδικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης επιλέγεται μεταξύ των σχετικών ενοτήτων που περιγράφονται στο παράρτημα ΙΙ της απόφασης 768/2008/ΕΚ.
Τα έγγραφα που αφορούν την αξιολόγηση της συμμόρφωσης και τη δήλωση συμμόρφωσης CE που αναφέρονται στο άρθρο 5 συντάσσονται σε μία από τις επίσημες γλώσσες των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Απαιτήσεις για τα κατασκευαστικά στοιχεία

Ο κανονισμός υποχρεώνει τους κατασκευαστές και τους διανομείς κατασκευαστικών στοιχείων και εξαρτημάτων να παρέχουν στον κατασκευαστή των προϊόντων κάλυψη για την κατανάλωση ενέργειας υλικών και πόρων.

Παράμετροι οικολογικού σχεδιασμού στα προϊόντα

1. Επιλογή και χρησιμοποίηση πρώτων υλών
Προβλεπόμενη κατανάλωση υλικών, ενέργειας και άλλων πόρων
2.Κατασκευή
Προβλεπόμενες εκπομπές στον αέρα, το νερό ή το έδαφος
3.Συσκευασία, μεταφορά και διανομή
Προβλεπόμενη ρύπανση μέσω φυσικών φαινομένων
4.   Εγκατάσταση και συντήρηση
5.   Χρήση
Προβλεπόμενη παραγωγή αποβλήτων
6.Τέλος ζωής
Δυνατότητες επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και ανάκτησης υλικών ή/και ενέργειας, λαμβανομένης υπόψη της οδηγίας 2002/96/ΕΚ.

Απαιτήσεις για τον κατασκευαστή

Οι κατασκευαστές είναι υποχρεωμένοι να διεξάγουν έλεγχο στα προϊόντα τους σε κάθε φάση του κύκλου ζωής τους και βάση αυτής να καθορίζουν το οικολογικό προφίλ του προϊόντος. Αξιολογώντας τα κάνουν προτάσεις βελτίωσης βάση κριτηρίων αναφοράς που προσδιορίζονται από την Ευρώπη. Οι προτάσεις που τελικά επιλέγονται πρέπει να ισορροπούν ανάμεσα στις περιβαλλοντικές πτυχές του προϊόντος αλλά και σε άλλες όπως υγεία και ασφάλεια.
Οι ειδικές απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού αποσκοπούν στην βελτίωση μιας συγκεκριμένης περιβαλλοντικής πτυχής του προϊόντος.

 Βιβλιογραφία - Αναφορές

The Quiet Revolution Revived: Sustainable Design, Land Use Regulation, and the States (Sara C. Bronin, 2010)
EcoDesign, A Manual for Ecological Design (Ken
Yeang, Wiley

Academy, 2006)
Reforming Environmental Law : The Democratic
Case for Market Incentives (Bruce Ackerman, Yale Law School, 1998)
Study on
Amended Working Plan under the Ecodesign Directive (Martijn van Elburg (coordinator), Maaike van

der Voort, Roy van den Boorn, Rene Kemna and
William Li, 2011)
Extended Producer Responsibility and Product Design: Economic Theory and Selected Case Studies (Margaret Walls, 2006)
EcoDesign and The Ten Golden Rules: generic advice for merging
environmental aspects into product development (Conrad Luttropp , Jessica Lagerstedt, 2006 )
Establishment of the Working Plan 2012-2014 under the Ecodesign Directive (EU, EC, 2012)
Eco-design your Future (Brochure, European Commission, 2012)