Ιάκωβος Δ΄ της Σκωτίας

Πολιτική

Ο Ιάκωβος Δ΄ της Σκωτίας σύντομα έγινε αποτελεσματικός κυβερνήτης και σοφός βασιλιάς, υπέταξε άλλη εξέγερση (1489), αποκατέστησε την δικαιοσύνη σε ολόκληρη την χώρα και έφερε τον λόρδο του Άιλα υπό τον έλεγχο του (1493). Υποστήριξε τον Πέρκιν Γουάρμπεκ διεκδικητή του Αγγλικού θρόνου και έκανε τον Σεπτέμβριο του 1496 μια σύντομη επέμβαση στο πλευρό του, τον Αύγουστο του 1497 πολιόρκησε το κάστρο του Νόρχαμ με τον βομβιστή του παππού του Μονς Μεγκ. Ο Ιάκωβος αναγνώρισε ότι είναι απαραίτητη η σύναψη ειρήνης με την Αγγλία γι'αυτό ξεκίνησε διπλωματικές επαφές που επικυρώθηκαν τον Φεβρουάριο του 1498 με την Συνθήκη του Έιτον, νέες διαπραγματεύσεις κατέληξαν στην Συνθήκη του Περπετουάλ (1530) με τον Ερρίκο Ζ΄ της Γαλλίας. Ο σημαντικότερος όρος της συνθήκης ήταν ο γάμος του Ιακώβου Δ΄ με την κόρη του Ερρίκου Ζ΄ Μαργαρίτα Τυδώρ, ο γάμος αποθανατίστηκε από τον μεγάλο ποιητή Ουίλιαμ Ντάνμπαρ (1459 - 1520) που ζούσε τότε στην αυλή του Ιακώβου Δ΄ σαν "Ο γάμος του γαϊδουράγκαθου και του τριαντάφυλλου" τα δυο εθνικά λουλούδια της Αγγλίας και της Σκωτίας. Ο Ιάκωβος Δ΄ παρά τον γάμο του προσπάθησε να διατηρήσει καλές σχέσεις με την Γαλλία κάτι που έφερε πολλές φορές την αντίδραση των Άγγλων, όταν ετοιμάστηκαν να ανανεώσουν την "Παλαιά Συμμαχία" ο Ερρίκος Ζ΄ έστειλε τον Τόμας Ουόλσεϊ (1473 - 1530) να την εμποδίσει. Ο Ουόλσεϊ αναφέρει "δεν βρήκα πουθενά χειρότερη συμπεριφορά από ότι στην Σκωτία, ακόμα και οι κυρίες στην αγορά γνώριζαν τα πάντα σχετικά με τις λεπτομέρειες της άφιξης μου". Οι καλές σχέσεις των Σκωτσέζων με τους Άγγλους συνεχίστηκαν ωστόσο μέχρι τον θάνατο του Ερρίκου Ζ΄ (1509).
Ο Ιάκωβος Δ΄ αναγνώρισε την σημασία που θα είχε για την Σκωτία η ίδρυση μεγάλου στόλου για να έχει η χώρα ισχυρή ναυτική παρουσία. Ο Ιάκωβος ίδρυσε για τον σκοπό αυτό δυο μεγάλα ναυπηγεία με 38 πλοία για το Σκωτσέζικο Βασιλικό Ναυτικό ανάμεσα στα οποία βρισκόταν η «Μαργαρίτα» και ο «Μέγας Μιχαήλ». Η κατασκευή του «Μέγα Μιχαήλ» ξεκίνησε στο Νιου Χέιβεν κοντά στο Εδιμβούργο (1511), είχε συνολικό μήκος 73 μέτρα, βάρος 1000 τόνους και ήταν εκείνη την εποχή το μεγαλύτερο πλοίο στον κόσμο.

Τέχνες

Ο Ιάκωβος σαν κορυφαίος Αναγεννησιακός πρίγκιπας ήταν μεγάλος προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών. Ίδρυσε με διάταγμα (1506) την Ενσωμάτωση κουρέων και χειρουργών του Εδιμβούργου που έγινε αργότερα το Βασιλικό Κολέγιο Χειρουργών του Εδιμβούργου, μετέτρεψε το κάστρο του Εδιμβούργου σε εργοστάσιο παραγωγής πυροβόλων όπλων και ίδρυσε το πρώτο τυπογραφείο στην Σκωτία (1507). Έκτισε μεγάλο τμήμα από τα ανάκτορα του Φώκλαντ, τις Μεγάλες αίθουσες του Στέρλινγκ και του κάστρου του Εδιμβούργου και τα εξόπλισε όλα με πολυτελείς ταπιτσερίες. Ο Ιάκωβος Δ΄ ήταν μεγάλος προστάτης της λογοτεχνίας με ποιήματα που παρουσίαζαν σε μεγάλο βαθμό την πολιτιστική ζωή και τις πνευματικές ανησυχίες της εποχής του. Στην αυλή του έζησαν διάσημοι πνευματικοί άντρες όπως ο ποιητής Ουίλιαμ Ντάνμπαρ (1459 - 1520), ο ποιητής Ουόλτερ Κέννεντι (1455 - 1518) και ο Γκάβιν Ντάγκλας (1474 - 1522) που έκανε την πρώτη μετάφραση της Αινειάδας του Βιργίλιου στην βόρεια Ευρώπη, την εποχή του έζησε και ο διάσημος ποιητής Ρόμπερτ Χένρισον. Ο Ιάκωβος ήταν επίσης σημαντικός προστάτης της μουσικής με την χρήση δανεικού χρήματος από το βασιλικό θησαυροφυλάκιο. Ίδρυσε το βασιλικό κολέγιο στο Αμπερντίν με τον Καγκελάριο του Ουίλιαμ Ελφινστον (1431 - 1514) και τα Κολέγια του Αγίου Λεονάρδου και του Αγίου Ανδρέα με τον νόθο γιο του Αλεξάντερ Στιούαρτ, αρχιεπίσκοπο του Αγίου Ανδρέα και τον Τζον Χέπγουρν, προϊστάμενο του Αγίου Ανδρέα. Ο καγκελάριος Ουίλιαμ Ελφινστον πέρασε μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση σύμφωνα με την οποία όλοι οι βαρόνοι θα έπρεπε να εκπαιδεύσουν τους μεγαλύτερους γιους και διαδόχους τους για σταθερό χρόνο. Ο Ιάκωβος μιλούσε πολλές γλώσσες, τον Ιούλιο του 1498 ο Ισπανός απεσταλμένος Πέντρο Ντι Αγιάλα (1475 - 1531) ανέφερε στους Καθολικούς βασιλείς Φερδινάνδο και Ισαβέλλα :
"Ο βασιλιάς είναι 25 ετών και λίγων μηνών, έχει ευγενές ανάστημα ούτε ψηλός, ούτε κοντός και είναι τόσο όμορφος όσο κανένας άλλος άνθρωπος. Μιλάει πολλές ξένες γλώσσες : Λατινικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Φλαμανδικά, Ισπανικά πολύ καλά όπως ο μαρκήσιος με καλή προφορά ενώ του αρέσει να δέχεται και να διαβάζει Ισπανικά γράμματα. Τα Σκωτσέζικα, η μητρική του γλώσσα διαφέρουν από τα Αγγλικά όπως η γλώσσα της Αραγωνίας από της Καστίλης, ο βασιλιάς ομιλεί και την γλώσσα των αγρίων των νησιών και μερικών τμημάτων της Σκωτίας που διαφέρει από τα Σκωτσέζικα όπως τα Βισκαϊκά από την γλώσσα της Καστίλης. Διαβάζει και μεταφράζει καλά την Βίβλο και πολλά άλλα διάσημα βιβλία, δεν κόβει ποτέ τα μαλλιά του ή τα γένια του και αυτό τον κάνει να φαίνεται πολύ καλά".
Ο Ιάκωβος Δ΄ της Σκωτίας ήταν ο τελευταίος βασιλιάς που μιλούσε τα Σκωτσέζικα Γαελικά. Έκανε απόπειρα για μεγάλη γλωσσική μεταρρύθμιση για την συντομία της γλώσσας με την χρήση πειράματος, για να μάθει αν η γλώσσα μαθαίνεται ή είναι έμφυτη έστειλε μια γυναίκα να αναθρέψει δυο παιδιά στο νησί του Ίντσκειθ . Ο Ιάκωβος ήταν επίσης προστάτης της ιατρικής, της χειρουργικής και των υπόλοιπων επιστημών, μετέτρεψε τμήμα του κάστρου του Στέρλινγκ σε εργαστήριο Αλχημείας με τον διάσημο αλχημιστή Τζον Ντέμιαν που προσπαθούσε να μετατρέψει τα μέταλλα σε χρυσό. Τα πειράματα του κατανάλωσαν μεγάλες ποσότητες υδραργύρου, χρυσού λιθίου και κασσίτερου. Ο Ντέμιαν αναζήτησε επίσης από τότε την ανακάλυψη της αεροπορίας με δυο αποτυχημένες απόπειρες να πετάξει από το κάστρο του Στέρλινγκ που τις αποθανάτισε ο Ουίλιαμ Ντάνμπαρ σε δυο ξεχωριστά ποιήματα.

Εσωτερική πολιτική

Τον Μάιο του 1493 ο Τζων του Άιλα, κόμης του Ρος καθαιρέθηκε από το Κοινοβούλιο της Σκωτίας, ο βασιλιάς απέπλευσε στο κάστρο του Ντάνσταφναγκ στο οποίο οι δυτικοί οπλαρχηγοί του δήλωσαν υποταγή. Ο Τζων του Άιλα παραδόθηκε, μεταφέρθηκε στην βασιλική αυλή και από τότε έζησε μέχρι το τέλος της ζωής του με μια σύνταξη στο αβαείο του Πέισλι, η Χάιλαντ και τα νησιά ήρθαν κάτω από τον άμεσο βασιλικό έλεγχο. Ο εγγονός του Τζων Ντόμναλλ Ντούμπ ένας από τους διεκδικητές της ηγεμονίας παρέμεινε ειρηνικός, ο άλλος του ανιψιός αντίθετα Αλεξάντερ ΜακΝτόναλντ του Λοχάλς επιτέθηκε στην Ρος και σκοτώθηκε στο νησί Όρονσι (1497). Το βασιλικό συμβούλιο αποφάσισε τον Οκτώβριο του 1496 ότι για τα εγκλήματα των νησιωτών θα είναι υπεύθυνοι απέναντι στον βασιλιά οι οπλαρχηγοί της περιοχής. Η πράξη αυτή ήταν ανεφάρμοστη και μετά την Ανάκληση (1498) υπονομεύτηκαν οι τίτλοι των οπλαρχηγών στα εδάφη τους, η αντίσταση απέναντι στον βασιλιά παρέμενε ισχυρή. Ο Ιάκωβος Δ΄ περίμενε το καλοκαίρι του 1498 τους οπλαρχηγούς στο κάστρο του Κάμπελταουν Λοχ για να τους παραδώσει τα διατάγματα αλλά ελάχιστοι εμφανίστηκαν. Ο Άρστιμπαλντ Κάμπελλ, 2ος κόμης του Άρτζιλ δέχτηκε πρόθυμος να καλύψει το κενό της βασιλικής εξουσίας αλλά είχε ελάχιστες επιτυχίες στην διαμάχη με τον γαμπρό του Τόρκιλ Μακλεόντ του Λιούις. Ο Τόρκιλ κλήθηκε από τον βασιλιά να του παραδώσει τον Ντόμναλλ Ντούμπ, διάδοχο της ηγεμονίας του Άιλα στο Ινβερνές (1501) αλλά δεν εμφανίστηκε.
Μετά την ανυπακοή ο Αλεξάντερ Γκόρντον, 3ος κόμης του Χάντλι παραχώρησε τα εδάφη του Τόρκιλ, στην συνέχεια επιτέθηκε με στρατό στο Λοχάμπερ έδιωξε τους ενοικιαστές της περιοχής και τοποθέτησε τους οπαδούς του. Μετά την σύγκλιση του Κοινοβουλίου (1504) ο βασιλικός στρατός επιτέθηκε από το Άυρ στο κάστρο του Καίρν-να-Μπουργκ δυτικά του Μαλ στο οποίο ο Μακλίν του Ντουάρτ είχε υπό την προστασία τον Ντόμναλλ Ντούμπ. Η πολιορκία έγινε με αργούς ρυθμούς και ο Ιάκωβος Δ΄ έστειλε τον βασιλικό πυροβολητή Χανς με πλοίο του Ρομπέρ Μπάρτον και στην συνέχεια έστειλε περισσότερες ενισχύσεις ιδιαίτερα σε πυροβολικό με τον κόμη του Άρραν, το Καίρν-να-Μπουργκ κυριεύθηκε τον Ιούνιο του 1504 αλλά ο Ντόμναλλ Ντούμπ δεν συνελήφθη. Τον Σεπτέμβριο του 1507 ο Τόρκιλ Μακλεόντ πολιορκήθηκε στο κάστρο του Στόρνογουεϊ στο Λιούις, ο Ντόμναλλ Ντούμπ συνελήφθη και φυλακίστηκε μέχρι το τέλος της ζωής του, ο Τόρκιλ Μακλεόντ πέθανε στην εξορία (1511). Ο Αλεξάντερ Γκόρντον του Χάντλι δέχτηκε πλούσιες ανταμοιβές από τον βασιλιά για τις υπηρεσίες του.

Μάχες και θάνατος

Ο πόλεμος ανάμεσα στην Αγγλία και την Γαλλία ξέσπασε σαν αποτέλεσμα των Ιταλικών πολέμων, ο Ιάκωβος Δ΄ βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση επειδή είχε υπογράψει συμμαχία και με τις δυο χώρες. Με την άνοδο του Ερρίκου Η΄ της Αγγλίας (1509) οι σχέσεις της Σκωτίας με την Αγγλία χειροτέρευσαν, όταν ο Ερρίκος επιτέθηκε στην Γαλλία ο Ιάκωβος βρήκε την ευκαιρία να κηρύξει τον πόλεμο στην Αγγλία. Ο Ιάκωβος Δ΄ δεν δέχτηκε την απαγόρευση του πάπα Ιουλίου Β΄, αρνήθηκε την επικύρωση της από τον πάπα Λέων Ι΄ με αποτέλεσμα οι σχέσεις του με την Αγία Έδρα να χειροτερεύσουν. Ο Λέων Ι΄ έστειλε απειλητικό γράμμα στον Ιάκωβο που τον καλούσε να συμμορφωθεί με τους εκκλησιαστικούς κανόνες, στις 28 Ιουνίου 1513 ο βασιλιάς της Σκωτίας αφορίστηκε από τον καρδινάλιο Κρίστοφερ Μπαινμπριτζ (1464 - 1514). Ο Ιάκωβος Δ΄ συγκέντρωσε στρατό και έστειλε το ναυτικό του με τον «Μέγα Μιχαήλ» να ενωθεί με τον Γαλλικό στόλο του Λουδοβίκου ΙΒ΄ της Γαλλίας στον Πόλεμο της Λίγκας του Καμπραί. Ο Ερρίκος Η΄ έλλειπε στην πολιορκία του Θερουάν και ο Ιάκωβος επιτέθηκε στην Νορθουμβρία, ο στρατός της Σκωτίας γνώρισε καταστροφική συντριβή από τους Άγγλους στις 9 Σεπτεμβρίου 1513 στην μάχη του Φλοντέν, στην μάχη έπεσε ο ίδιος ο βασιλιάς και πολλοί άλλοι ευγενείς όπως ο γιος του αρχιεπισκόπου του Αγίου Ανδρέα. Η μάχη του Φλοντέν ήταν η πιο καταστροφική ήττα στην ιστορία της Σκωτίας και σκληρό χτύπημα για την χώρα επειδή πέρα από τα υπόλοιπα της στέρησε τον ικανότερο και δημοφιλέστερο βασιλιά. Ο γιος του Ιάκωβος Ε΄ που δεν ήταν ακόμα δυο ετών στέφθηκε βασιλιάς σε τρεις βδομάδες, όλη την περίοδο που ήταν ανήλικος η Σκωτία βρέθηκε σε ασταμάτητες ταραχές και εμφύλιες συγκρούσεις.
Οι Αγγλικές και οι Σκωτσέζικες πηγές για την μάχη του Φλοντέν περιγράφουν την μεγάλη ετοιμότητα του βασιλιά να πολεμήσει, ο Πέντρο Ντι Αγιάλα παρουσιάζει τις ικανότητες του σαν στρατιωτικού αρχηγού και την μαχητικότητα του όταν πολεμούσε ως εξής :
"Ήταν πολύ θαρραλέος περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον βασιλιά και είμαι ο ίδιος μάρτυρας σε αυτό, ήταν έτοιμος να πάρει ακόμα και το μεγαλύτερο ρίσκο χωρίς καμιά σκέψη για τον εαυτό του. Το ελάττωμα του ήταν ότι ξεκινούσε ο ίδιος να πολεμά πριν δώσει εντολές στον στρατό του, ο ίδιος μου είπε ότι ο λαός του τον υπηρετεί με όλα τα μέσα, του δίνει ότι ζητήσει γι'αυτό είναι και ο ίδιος υποχρεωμένος να βάλει σε κίνδυνο ακόμα και την ζωή του για χάρη του. Οι πράξεις του τελικά ήταν τόσο γενναίες όσο και τα λόγια του".
Ένα σώμα για το οποίο διαδόθηκε η φήμη ότι είναι του Ιακώβου βρέθηκε στο πεδίο της μάχης και μεταφέρθηκε στο Λονδίνο για ταφή. Ο Ιάκωβος Δ΄ είχε αφοριστεί αλλά ο Ερρίκος Η΄ είχε πάρει άδεια για να θάψει τον βασιλιά της Σκωτίας σε μια καθορισμένη θέση στον Καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου, το βαλσαμωμένο σώμα του όμως έμεινε άταφο πολλά χρόνια στην μονή του Σιν στο Σάρρεϋ. Το σώμα χάθηκε στην συνέχεια όταν η μονή κατεδαφίστηκε στην Αγγλική Μεταρρύθμιση. Ο Τζον Στόου (1525 - 1605) αναφέρει ότι είχε δει το κεφάλι του βασιλιά που ξεχώριζε από τα κόκκινα μαλλιά του, μεταφέρθηκε στην μονή του Αγίου Μιχαήλ στην Γκουντ Στρίτ για ταφή, η μονή κατεδαφίστηκε αργότερα και στην θέση της υπάρχει σήμερα μια δημόσια οικία. Το αιματοβαμμένο παλτό του Ιακώβου παραδόθηκε στον Ερρίκο Η΄ από την βασίλισσα του Αικατερίνη της Αραγονίας. Ο Έρασμος έγραψε έναν επιτάφιο για τον Ιάκωβο Δ΄ στο έργο του "Αγαδία", αργότερα έγραψε επιστολή στον γιο του Ιάκωβο Ε΄ στο οποίο του τονίζει ότι γεννήθηκε στην Σπάρτη που πρέπει να την υπηρετήσει υπενθυμίζοντας την μάχη του Φλοντέν και την μαχητικότητα του πατέρα του. Ο νόθος γιος του Ιακώβου Δ΄ Αλέξανδρος ήταν μαθητής του Έρασμου.

Θρύλοι

Διάφορες φήμες κυκλοφόρησαν μετά τον θάνατο του ότι είχε επιζήσει ή ότι το σώμα του είχε ταφεί στην Σκωτία αλλά δεν υπάρχει απόδειξη για τους ισχυρισμούς. Αυτές οι ιστορίες βασίστηκαν σε θρύλους ότι πριν την μάχη του Φλόντερ έσκισε μπροστά στους ευγενείς το βασιλικό του παλτό για να τους δείξει ότι είναι έτοιμος να πολεμήσει σαν απλός στρατιώτης. Άλλοι θρύλοι αναφέρουν ότι το σώμα που βρέθηκε στο πεδίο της μάχης από τους Άγγλους δεν είχε δεμένη στην μέση την βασιλική αλυσίδα. Οι θρύλοι του Μπόρντερ σημειώνουν ότι στην διάρκεια της μάχης 4 ιππείς από το Χιούμ ρίχτηκαν με μανία στο πεδίο για να αρπάξουν το σώμα του βασιλιά επειδή ήταν άκρως προσβλητικό ύστερα από τέτοια ταπεινωτική ήττα ο νεκρός να πέσει στα χέρια των Άγγλων. Τον 18ο αιώνα όταν το μεσαιωνικό πηγάδι του Χιούμ καθαρίστηκε βρέθηκε ένας σκελετός με μια αλυσίδα στην μέση αλλά στην συνέχεια εξαφανίστηκε, σύμφωνα με άλλη φήμη βρέθηκε ένας σκελετός στο Χιούμ λίγα χρόνια μετά την μάχη και τάφηκε στο αβαείο του Χόλυρουντ. Ο ίδιος θρύλος σημειώνει ότι ο σκελετός εμφανίστηκε στο κάστρο του Ρόξμπουργκ τον 17ο αιώνα Ο ιστορικός Ρομπέρ Λίντσεϊ του Πίτσκοτι (1532 - 1580) γράφει (1570) ότι ένας κατάδικος βρήκε τον σκελετό περίπου 10 χρόνια μετά την μάχη, ζήτησε από τον δούκα του Άλμπανι να του τον δείξει αλλά εκείνος το αρνήθηκε.