Θανατική ποινή στο Μαυροβούνιο

Η θανατική ποινή στο Μαυροβούνιο καθορίστηκε για πρώτη φορά από νόμο το 1798.  Καταργήθηκε στις 19 Ιουνίου 2002. Η τελευταία εκτέλεση πραγματοποιήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 1981 με πυροβολισμό και οι δύο τελευταίες θανατικές καταδίκες εκδόθηκαν στις 11 Οκτωβρίου 2001. Το Μαυροβούνιο δεσμεύεται από τις ακόλουθες διεθνείς συμβάσεις που απαγορεύουν τη θανατική ποινή (οι ημερομηνίες επικύρωσης δίνονται σε παρένθεση): Δεύτερο προαιρετικό πρωτόκολλο του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα (6 Σεπτεμβρίου 2001), καθώς και τα πρωτόκολλα αριθ. 6 και αριθ. 13 στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (3 Μαρτίου 2004).  Σύμφωνα με το άρθρο 26 του Συντάγματος του Μαυροβουνίου (2007) αναγράφεται "Στο Μαυροβούνιο απαγορεύεται η θανατική ποινή".

Μαυροβούνιο, 1798-1914

Μέχρι το 1851, το Μαυροβούνιο ήταν θεοκρατία. Διακυβερνόταν από τον Ορθόδοξο Επίσκοπο και μια Γερουσία, αποτελούμενη από εκπροσώπους φυλών του Μαυροβουνίου, που απολάμβαναν πλήρη αυτονομία. Ο πρώτος γραπτός νόμος εγκρίθηκε το 1789 (και τροποποιήθηκε το 1803) κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Επισκόπου Πέτρου Α΄. Ορίζει ότι η θανατική ποινή επιτρέπεται για δολοφονία και προδοσία, ενώ επιτρέπονταν τρεις τρόποι εκτέλεσης: κρέμασμα, σκοποβολή και λιθοβολισμός. Η σκοποβολή πραγματοποιούνταν από εκπροσώπους όλων των φυλών (μερικές φορές μερικές εκατοντάδες άνδρες), προκειμένου να αποτραπεί η αιματηρή εκδίκηση από τη φυλή του δράστη. Παρόλο που δεν προβλεπόταν από το νόμο, η θανατική ποινή εφαρμόστηκε και στους κλέφτες. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, το 1831 "ένας κλέφτης κρεμάστηκε και ένας δολοφόνος πυροβολήθηκε". Το 1839/1840 εκτελέστηκαν "περίπου 20 εγκληματίες". Αφού το Μαυροβούνιο έγινε κοσμικό πριγκιπάτο, το 1855 εγκρίθηκε νέος ποινικός κώδικας  (ο κώδικας του πρίγκιπα Ντανίλο). Όριζε τη θανατική ποινή για περίπου 18 αδικήματα, όπως δολοφονία, προδοσία, αδικήματα κατά της αξιοπρέπειας του πρίγκιπα, διάφορες μορφές κλοπής και άρνηση καταβολής φόρου. Ένας άνδρας που σκότωνε τη σύζυγό του και/ή τον εραστή της βρίσκοντας τους σε μοιχεία απαλλαγόταν από κάθε τιμωρία. Ο νόμιμος τρόπος εκτέλεσης ήταν ο πυροβολισμός, αλλά μόνο για τους άνδρες. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να πυροβοληθούν (όπως έλεγαν "θα χωριστούν τα τουφέκια"), αλλά θα έπρεπε να κρεμαστούν, να πνιγούν ή να λιθοβολιστούν. Οι εκτελέσεις κατά γυναικών ήταν εξαιρετικά σπάνιες - μία τεκμηριωμένη υπόθεση αφορούσε λιθοβολισμό γυναίκας για τη δολοφονία του συζύγου της το 1854. Ο πρώτος σύγχρονος Ποινικός Κώδικας, ο οποίος εγκρίθηκε το 1906, προέβλεπε τη θανατική ποινή για περισσότερες από είκοσι αδικήματα.   Η εκτέλεση έγινε με σκοποβολή, την οποία ανέλαβε ομάδα πυροβολισμού δέκα στρατιωτών. Ο πραγματικός αριθμός θανατικών καταδίκεων και εκτελέσεων πριν από το 1914 δεν είναι γνωστός, αλλά ήταν μικρός: κατά μέσο όρο, μία ή δύο εκτελέσεις ετησίως. Μια εξαίρεση από αυτό ήταν δύο πολιτικές δίκες το 1908 και 1909, όταν 13 άτομα κατηγορήθηκαν για συνωμοσία κατά της κυβέρνησης και καταδικάστηκαν σε θάνατο (εννέα εκτελέστηκαν).

Γιουγκοσλαβία, 1918-1941

Με την ίδρυση της Γιουγκοσλαβίας το 1918, υπήρχαν διαφορετικά νομικά συστήματα που παρέμειναν σε ισχύ σε διάφορα μέρη της νέας χώρας. Στις βορειοδυτικές επαρχίες (Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Κροατία, Σλοβενία και Βοϊβοντίνα), οι εκτελέσεις διεξάγονταν με απαγχονισμό σε κλειστό χώρο με περιορισμένη δημόσια συμμετοχή. Στο υπόλοιπο μέρος της χώρας (Σερβία, Κοσσυφοπέδιο, Μαυροβούνιο και Βόρεια Μακεδονία), οι εκτελέσεις πραγματοποιούνταν με σκοποβολή και σε δημόσιο επίπεδο. Όταν εισήχθη ο ενιαίος Ποινικός Κώδικας για ολόκληρη τη χώρα (1929), ο απαγχονισμός παρέμεινε ο μόνος νόμιμος τρόπος εκτέλεσης, με εξαίρεση τις ποινές που εκδίδονταν από στρατοδικεία, οι οποίες εκτελούνταν με σκοποβολή. Τα εγκλήματα που τιμωρούνταν με θάνατο ήταν ως επί το πλείστον δολοφονίες και ληστείες που απέφεραν θανάτους, καθώς και τρομοκρατία. Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, την εικοσαετία 1920-1940 υπήρχαν 14 θανατικές καταδίκες και 5 εκτελέσεις στο Μαυροβούνιο (Την ίδια περίοδο, σε ολόκληρη τη Γιουγκοσλαβία έγιναν 904 καταδίκες και 291 εκτελέσεις).

Γιουγκοσλαβία, 1945-1991

Στα πρώτα χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι θανατικές καταδίκες εκτελούνταν καθημερινά σε συνεργάτες του Άξονα και εγκληματιών πολέμου, αλλά και στους "εχθρούς του λαού", δηλαδή σε όσους αντιτάχθηκαν στο νέο κομμουνιστικό καθεστώς. Δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία, αλλά φαίνεται ότι στη Γιουγκοσλαβία υπήρχαν 10.000 θανατικές καταδίκες μέχρι το 1951, η πλειοψηφία των οποίων εκτελέστηκε.  Στο Μαυροβούνιο, ενδέχεται να υπήρξαν αρκετές εκατοντάδες θανατικές καταδίκες, όπου περίπου τα δύο τρίτα εκτελέστηκαν. Εκτός από τα πολιτικά αδικήματα, τα εγκλήματα που τιμωρούνταν με θανατική ποινή περιλάμβαναν την κλοπή κυβερνητικής περιουσίας, καθώς και την συνεχιζόμενη δολοφονία και ληστεία. Μέχρι το 1959, οι εκτελέσεις γίνονταν με σκοποβολή ή απαγχονισμό, όπως καθοριζόταν από τη καταδίκη του δικαστηρίου σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση, αν και ο απαγχονισμός θεωρούταν πιο βίαιος και χρησιμοποιήθηκε λιγότερο συχνά. Στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια οι εκτελέσεις μεγάλων εγκληματιών πολέμου ήταν συχνά δημόσιες. Μετά το 1950, ο αριθμός των θανατικών καταδικών και εκτελέσεων μειώθηκε απότομα. Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, από το 1950 έως το 1958 υπήρξαν 229 θανατικές καταδίκες σε όλη τη Γιουγκοσλαβία, ενώ στο Μαυροβούνιο υπήρχαν μόνο μεταξύ δέκα και είκοσι. Οι μεταρρυθμίσεις του 1959 έφεραν μεγάλη μείωση στις καταδίκες και λιγότερο αυστηρό ποινικό σύστημα. Ο αριθμός των αδικημάτων που τιμωρούνταν με θανατική ποινή μειώθηκε και η θανατική ποινή καταργήθηκε για τα περιουσιακά αδικήματα. Ο απαγχονισμός καταργήθηκε και ο μόνος νόμιμος τρόπος εκτέλεσης παρέμεινε η σκοποβολή, εκτελούμενος από ένα πλήθος οκτώ αστυνομικών, από τους οποίους μόνο οι 4 είχαν όπλα με πυρομαχικά. Οι εκτελέσεις δεν μπορούσαν να εκτελεστούν δημοσίως. Από το 1959 έως το 1991, υπήρξαν, κατά μέσο όρο, δύο ή τρεις εκτελέσεις ετησίως στη Γιουγκοσλαβία. Την ίδια περίοδο 32 ετών, υπήρχαν λιγότερες από δέκα εκτελέσεις στο Μαυροβούνιο. Η τελευταία εκτέλεση στο Μαυροβούνιο πραγματοποιήθηκε στο Κότορ στις 29 Ιανουαρίου 1981. Το πρόσωπο που εκτελέστηκε ήταν ένας Ντράγκισα Ρίστιτς, καταδικασμένος σε θάνατο για βιασμό και δολοφονία ανηλίκου.

Μαυροβούνιο μετά το 1991

Από τον Απρίλιο του 1992, η Σερβία ανήκε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, η οποία απαρτιζόταν από δύο ομοσπονδιακές μονάδες - τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Από το 1991 έως το 2002, τα δικαστήρια του Μαυροβουνίου ψήφισαν 8 θανατικές καταδίκες, αν και δεν εκτελέστηκε καμία. Οι δύο τελευταίες θανατικές ποινές ψηφίστηκαν από το Ανώτερο Δικαστήριο στην Ποντγκόριτσα για τους Σλάβκο Ντέβιτς και Ράντε Άρσοβιτς (στις 11 Οκτωβρίου 2001), καταδικασμένοι για δολοφονία.

Πρώιμες προσπάθειες

Το 1906 δημοσιεύτηκε στο Τσέτινιε ένα φυλλάδιο κατά της θανατικής ποινής και το 1907 ο υπουργός Δικαιοσύνης πληροφόρησε το Κοινοβούλιο ότι η επιθυμία του πρίγκιπα ήταν η κατάργηση της θανατικής ποινής στο Μαυροβούνιο, εκτός από την προδοσία. Ωστόσο, ο Ποινικός Κώδικας δεν τροποποιήθηκε και η θανατική ποινή παρέμεινε σε ισχύ ως έχει.

Μερική κατάργηση, 1992

Το σύνταγμα της ΟΔ Γιουγκοσλαβίας (απαρτιζόμενη από τη Σερβία και το Μαυροβούνιο) εγκρίθηκε στις 25 Απριλίου 1992, καταργώντας τη θανατική ποινή για ομοσπονδιακά εγκλήματα (συμπεριλαμβανομένης της γενοκτονίας, των εγκλημάτων πολέμου, των πολιτικών και στρατιωτικών παραβάσεων), αλλά οι ομοσπονδιακές μονάδες διατηρούσαν το δικαίωμα να επιβάλλουν θανατική ποινή για εγκλήματα υπό τη δικαιοδοσία τους (δολοφονία και ληστεία). Κατά την εκπόνηση του Συντάγματος, η πρόταση για την κατάργηση της θανατικής ποινής προερχόταν από τους Μαυροβούνιους που συμμετείχαν στην Συντακτική Επιτροπή.

Οριστική κατάργηση, 2002

Στις 19 Ιουνίου 2002 το Κοινοβούλιο του Μαυροβουνίου τροποποίησε τον Ποινικό Κώδικα διαγράφοντας όλες τις αναφορές στη θανατική ποινή.  Όπως τονίστηκε στην κοινοβουλευτική συζήτηση, πρωταρχικό κίνητρο για την κατάργηση αυτή ήταν η επιθυμία της τότε Γιουγκοσλαβίας να ενταχθεί στο Συμβούλιο της Ευρώπης.