Εκπαίδευση εξ αποστάσεως

Ανοικτή εκπαίδευση

Όπως είδαμε η ανάγκη εισαγωγής, ανάπτυξης και καταξίωσης εναλλακτικών και ευέλικτων συστημάτων εκπαίδευσης προέκυψε από μια σειρά εμφανών περιορισμών, που έθεταν τα συμβατικά συστήματα  Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Αυτό σε μεγάλο βαθμό ίσχυε και για το ελληνικό συμβατικό σύστημα, αν και στις μέρες μας παρατηρούνται σχηματικές προσπάθειες για την παροχή ευέλικτων και ανοιχτών μορφών εκπαίδευσης. Μια σημαντική μορφή ανοιχτής εκπαίδευσης και στην Ελλάδα είναι τα προγράμματα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί γενικότερα τη θεμελιώδη μέθοδο των ανοικτών συστημάτων εκπαίδευσης και ταυτόχρονα το σημείο απόκλισης και διαφοροποίησης από τα συμβατικά. (Ρες, 2004)
Η ανοικτή παιδεία και κυρίως με την μέθοδο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης μπορεί να περιορίσει τις δυσκολίες του παραδοσιακού συστήματος, χωρίς βέβαια να διακρίνεται από ανταγωνιστική δράση προς σε αυτό. Τα ανοικτά συστήματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, δίνουν σε όλους ανεξαιρέτως και δια βίου το δικαίωμα για μόρφωση. Αυξάνουν έτσι τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες όσων είχαν εξαιρεθεί, για οποιουσδήποτε λόγους, από το παραδοσιακό σύστημα και δρουν βοηθητικά και παράλληλα με τα συμβατικά συστήματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. (Ρες, 2004) 
Στο μέλλον, η έρευνα θα πρέπει, ίσως, να επικεντρωθεί στο ενδεχόμενο δημιουργίας ενός μοντέλου εκπαίδευσης που θα εκμεταλλεύεται τα πλεονεκτήματα, τόσο της παραδοσιακής όσο και της εξ’ αποστάσεως εκπαίδευσης, ενώ ταυτόχρονα θα ελαχιστοποιεί τα αρνητικά και των δυο. (Καρούλης, 2000 που αναφέρεται στο Ρες, 2004)

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση

Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, είναι αποτέλεσμα της ανάπτυξης και της εξέλιξης της τεχνολογίας και της επικοινωνίας, ενώ δίνει πολλές ευκαιρίες για νέες εφαρμογές. Η μορφή αυτής της Εκπαίδευσης ξεκίνησε πριν από 150 περίπου χρόνια. Οφείλεται στην ανάπτυξη της τεχνολογίας των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών, οι οποίες έρχονται στο προσκήνιο με τη βιομηχανική επανάσταση. 
Ειδικότερα, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, άρρηκτα συνδεδεμένη τόσο με την «εκπαίδευση» και την «κατάρτιση», όσο με τα παιδαγωγικά, ξεκίνησε αρχικά ως οργάνωση σπουδών μερικής φοίτησης, συνέχισε με την αλληλογραφία μέσω ταχυδρομείου με ήδη δοκιμασμένα συμβατικά βιβλία, χρησιμοποίησε το ραδιόφωνο την τηλεόραση, το τηλέφωνο και τα τελευταία χρόνια υιοθέτησε όλες σχεδόν τις μορφές της σύγχρονης τεχνολογίας : από κινητά τηλέφωνα και ηλεκτρονικούς υπολογιστές, μέχρι δορυφόρους (Keegan,2001). 
Έτσι η εξ αποστάσεως εκπαίδευση έχει κατά καιρούς ονομαστεί: Εκπαίδευση δι’ αλληλογραφίας/ σπουδές δι’ αλληλογραφίας, Σπουδές κατοίκων, Ανεξάρτητες σπουδές, Εξωτερικές σπουδές, Εξ αποστάσεως διδασκαλίας και Εξ αποστάσεως μάθησης.
Πιο συγκεκριμένα, η πρώτη σύγχρονη μορφή εξ αποστάσεως εκπαίδευσης προήλθε από τον Ιssak Ditman, που δίδαξε τη στενογραφία στη Μεγάλη Βρετανία μέσω της αλληλογραφίας το 1840. Η ανάπτυξη της ταχυδρομικής υπηρεσίας το 19ο αιώνα οδήγησε στην αύξηση των εμπορικών κολλεγίων αλληλογραφίας. Το 1858 το πανεπιστήμιο του Λονδίνου αποτελεί το πρώτο πανεπιστήμιο που προσφέρει τους βαθμούς τηλεμάθησης. Το 1973 στη Βοστώνη ενθαρρύνεται η μελέτη στο σπίτι. Το 1911 στην Αυστραλία το πανεπιστήμιο του Queensland καθιέρωσε το τμήμα μελετών δι’ αλληλογραφίας. Στη Νέα Ζηλανδία η εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση άρχισε το 1960 στο πανεπιστήμιο Massey. Το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο εκπαίδευσης από απόσταση στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι το ανοικτό πανεπιστήμιο που ιδρύεται το 1969. (http://en.wikipedia.org/wiki/Distance_education )

Εκπαίδευση Εξ Αποστάσεως Ως Εργαλείο

Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η εξ αποστάσεως εκπαίδευση χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται ως εργαλείο για μορφές ευέλικτης μάθησης, εκπαίδευσης, κατάρτισης και επιμόρφωσης ενηλίκων από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα. (Βεργίδης & Ματραλής, 1999) Δεν μπορεί, όμως, σε καμιά περίπτωση η εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση να θεωρηθεί πανάκεια, παρά το γεγονός πως έρχεται να καλύψει κενά, που έχουν καταγραφεί από τις συμβατικές εκπαιδευτικές πρακτικές (Καρούλης, 2000 που αναφέρεται στο Ρες, 2004).
Επίσης, η εκπαίδευση από απόσταση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά στη βασική εκπαίδευση προεκτείνοντας το μάθημα πέρα από τα συμβατικά όρια του ωρολογίου προγράμματος. Έτσι λοιπόν, μιλάμε, για μικτές μορφές μάθησης (blended learning) που δίνουν τη δυνατότητα στους μαθητές να μελετήσουν με τον δικό τους ρυθμό από το σπίτι τους και να αλληλεπιδράσουν με τον διδάσκοντα και τους συμμαθητές τους με ανοικτά εργαλεία (web2.0) και σε εικονικές κοινότητες.

Επίλογος

Όπως τονίστηκε η εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση,  γεννήθηκε μαζί με τη Βιομηχανική Επανάσταση στα μέσα του 19ου αιώνα, αναγνωρίστηκε όμως τελικά, μετά από πολλά χρόνια, ως έγκυρη εκπαιδευτική πρακτική. Όμως ακόμη και σήμερα παραμένουν αναπάντητα πολλά ζητήματα  σχετικά με την ποιότητα της μάθησης, τους τρόπους αποτελεσματικότερης μάθησης και διδασκαλίας, καθώς και της μεταγνώσης. Η εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση προσπαθεί να δώσει απαντήσεις στα παραπάνω ζητήματα και επιπλέον να προχωρήσει στην αξιολόγηση των διαδικασιών διδασκαλίας και μάθησης (Λιοναράκης, 1999, που αναφέρεται στο Ρες, 2004).
Παρόλα αυτά στις μέρες μας  δεκάδες εκατομμύρια σπουδαστές παρακολουθούν ανοικτά πανεπιστήμια, εκπαιδευτικά κέντρα επιχειρήσεων, κολέγια εξ’ αποστάσεως κατάρτισης και τμήματα εξ’ αποστάσεως εκπαίδευσης συμβατικών ιδρυμάτων. Ο κόσμος των τηλεπικοινωνιακών τεχνολογιών της Ηλεκτρονικής Επανάστασης εισήλθε στον χώρο της εκπαίδευσης στο τέλος της δεκαετίας του 1980 καθιστώντας εφικτή την διδασκαλία πρόσωπο με πρόσωπο από απόσταση. Ηλεκτρονικές αίθουσες διδασκαλίας, που απέχουν εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα η μια από την άλλη συνδέονται μέσω των σύγχρονων τεχνολογιών  σε ένα σύστημα εικονικής πραγματικότητας. (Keegan, 2001, σελ.239)