Κύπελλο Ελλάδας (ποδόσφαιρο ανδρών)

Πριν από την ίδρυση της ΕΠΟ

Διοργανώσεις κυπέλλου αναφέρονται από τα πρώτα ήδη χρόνια του ποδοσφαίρου στη χώρα. Συγκεκριμένα το Φεβρουάριο του 1907 καταγράφεται η διεξαγωγή συναντήσεων που προκήρυξαν η Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων (σημερινή ΕΟΕ) και ο Σύνδεσμος Ελληνικών Αθλητικών και Γυμναστικών Σωματείων (ΣΕΑΓΣ, πλέον ΣΕΓΑΣ) με σύστημα νοκ άουτ, όπου στον τελικό αναμετρήθηκαν οι Εθνικός ΓΣ (επιβλήθηκε με 2-1) και Ακαδημαϊκόν Γυμναστήριον (ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών), νικητές αντίστοιχα των Πειραϊκού Συνδέσμου και Πανελλήνιου ΓΣ κατά τους ημιτελικούς.
Ως "αγώνα κυπέλλου" διεξαχθέντα υπό τον ΣΕΑΓΣ περιγράφει προπολεμική αθλητική εφημερίδα δύο διοργανώσεις περί τα 1909 και 1910, τις οποίες κατέκτησαν οι ΣΠ Γουδή και Πειραϊκός Σύνδεσμος. Είναι πιθανόν αυτές να ταυτίζονται με τα πρωταθλήματα –του ίδιου φορέα και με νικητές τους προαναφερόμενους– των περιόδων 1908-09 και 1909-10 για τα οποία κάνουν λόγο πηγές της μεταγενέστερης βιβλιογραφίας  ή όντως να προκηρύχθηκαν διοργανώσεις τόσο κυπέλλου, όσο και πρωταθλήματος κατά τη διάρκεια της ίδιας αγωνιστικής χρονιάς.

Ο θεσμός υπό την ΕΠΟ

Ξεκίνησε την περίοδο 1931–32 και τα πρώτα χρόνια η συμμετοχή ήταν προαιρετική, ενώ για πολλά χρόνια στη συνέχεια, ως τη φάση των «16» τα ζευγάρια προέκυπταν με γεωγραφικά κριτήρια, έτσι ώστε να αποφεύγονται οι συχνές μετακινήσεις των ομάδων. Στα τέλη της δεκαετίας του ΄80 είχαν καθιερωθεί οι προκριματικοί όμιλοι, με τις ομάδες της Α΄ Εθνικής να τίθενται επικεφαλής και τις δύο πρώτες ομάδες κάθε ομίλου να προκρίνονται.
Μέχρι το 1963–64 εάν κάποιος αγώνας παρέμενε ισόπαλος και μετά την παράταση, γινόταν επαναληπτικός αγώνας στην έδρα της φιλοξενούμενης ομάδας και στην περίπτωση νέας ισοπαλίας έπειτα από 120', ακολουθούσε κλήρωση ("στρίψιμο" νομίσματος) στα γραφεία της ΕΠΟ μία από τις επόμενες ημέρες. Ο επαναληπτικός καταργήθηκε, όταν στον ημιτελικό Παναθηναϊκού−Ολυμπιακού 1–1 οι φίλαθλοι και των δύο ομάδων μπήκαν στον αγωνιστικό χώρο, κατέστρεψαν το γήπεδο και διέκοψαν τον αγώνα, πιστεύοντας ότι ήταν κανονισμένο να λήξει ισόπαλο ώστε να γίνει επαναληπτικός και να υπάρξουν επιπλέον εισπράξεις.
Η κλήρωση λάμβανε χώρα μετά τη λήξη της ισόπαλης παράτασης έως και τη διοργάνωση της περιόδου 1968–69, πριν αντικατασταθεί από τη διαδικασία των πέναλτι.
Την περίοδο 1978–79 καθιερώθηκε για πρώτη φορά η διεξαγωγή διπλών αγώνων κατά τα πρότυπα των ευρωπαϊκών κυπέλλων, ενώ για δύο χρονιές (1990-91 και 1991-92) αυτό ίσχυσε ακόμη και για τον τελικό της διοργάνωσης, σε αντιγραφή της αντίστοιχης ιταλικής (στην Αυστρία είχαν επανέλθει σε μονό τελικό το 1990).
Περισσότερες κατακτήσεις τίτλων στη διοργάνωση (όπως και στο πρωτάθλημα) έχει ο Ολυμπιακός, ο οποίος υπήρξε τελικός νικητής 27 φορές, έχοντας συμμετάσχει σε 39 τελικούς. Κατέχει μάλιστα το ρεκόρ πέντε συνεχόμενων κατακτήσεων από το 1957 και μετά. Στον αντίποδα, το διάστημα των περιόδων 1973–74 έως 1979–80, το τρόπαιο κατέκτησαν διαδοχικά 7 διαφορετικοί σύλλογοι.
Ο Απόλλων Σμύρνης είναι κάτοχος του ρεκόρ της νίκης με ευρύτερη διαφορά στην ιστορία του θεσμού. Για τον α΄ προκριματικό γύρο της περιφέρειας Αθηνών την περίοδο 1959-60 και στις 23 Σεπτεμβρίου 1959, η ομάδα της Ριζούπολης επικράτησε με 23–0 του ΠΑΟ Νέας Μελανδίας (πρόγονο του σημερινού ΑΣ Πετράλωνα). Τα περισσότερα τέρματα σε έναν αγώνα πέτυχε ο ΟΦΗ εναντίον του γειτονικού Ολυμπιακού Ηρακλείου το 1965 στη συνάντησή τους με τελικό αποτέλεσμα 24−2, κατά την οποία σημειώθηκε και το ρεκόρ συνολικής επίτευξης τερμάτων σε έναν αγώνα στο θεσμό (δεν λαμβάνονται υπόψη τυχόν εύστοχες εκτελέσεις στη διαδικασία των πέναλτι).

Από περίοδο 2018-19

Από την περίοδο 2018-19 στο Κύπελλο Ελλάδος θα συμμετέχουν, εκτός των ΠΑΕ των δυο επαγγελματικών κατηγοριών, και οι 53 κυπελλούχες των τοπικών ΕΠΣ

Από 2005-06 έως 2012-13

Από την περίοδο 2005–06 και μέχρι την 2012–13 ίσχυε το ακόλουθο σύστημα διεξαγωγής:
1ος γύρος: Μετέχουν αποκλειστικά οι ομάδες των 2 ομίλων της Γ΄ Εθνικής και οι αγώνες είναι μονοί νοκ άουτ στην έδρα της ομάδας που ορίζεται από την κλήρωση. Σε περίπτωση ισοπαλίας ακολουθεί παράταση και αν χρειαστεί η διαδικασία των πέναλτι.
2ος γύρος: Οι προκριθείσες ομάδες του 1ου γύρου αντιμετωπίζουν σε μονό νοκ άουτ αγώνα (με πιθανότητα παράτασης ή πέναλτι) τις ομάδες της Β΄ Εθνικής που εισέρχονται στη διοργάνωση. Οι αγώνες γίνονται υποχρεωτικά στην έδρα της ομάδας της Γ΄ Εθνικής. Περίπτωση να βρεθούν αντιμέτωπες μεταξύ τους ομάδες της ίδιας κατηγορίας, αποκλείεται.
3ος γύρος: Πρόκειται για έναν συμπληρωματικό, εμβόλιμο γύρο, με μόνο 2 ζευγάρια αγώνων ομάδων Β΄ και Γ΄ Εθνικής, ώστε το σύνολο των ομάδων που θα συνεχίσουν στη διοργάνωση να είναι 32. Και στη φάση αυτή οι δύο αγώνες είναι μονοί νοκ άουτ.
4ος γύρος: Οι προκριθείσες ομάδες του 2ου και του 3ου γύρου αντιμετωπίζουν σε μονό νοκ άουτ αγώνα (με πιθανότητα παράτασης ή πέναλτι ξανά) τις ομάδες της Α΄ Εθνικής που εισέρχονται στη διοργάνωση. Οι αγώνες γίνονται υποχρεωτικά στην έδρα της ομάδας μικρότερης κατηγορίας, δηλαδή οι ομάδες της Α΄ Εθνικής είναι όλες φιλοξενούμενες. Περίπτωση να βρεθούν αντιμέτωπες μεταξύ τους ομάδες της ίδιας κατηγορίας, και πάλι αποκλείεται.
5ος γύρος (φάση των 16): Οι 16 ομάδες που προκρίθηκαν από τον 4ο γύρο μπαίνουν πλέον σε ελεύθερη κλήρωση και σχηματίζονται 8 ζευγάρια, ανεξαρτήτως κατηγορίας. Η έδρα του αγώνα ορίζεται από την κλήρωση. Και πάλι οι αγώνες είναι μονοί νοκ άουτ, μόνο που σε περίπτωση ισοπαλίας δεν υπάρχει δυνατότητα για παράταση ή πέναλτι. Σ΄ αυτήν την περίπτωση ορίζεται επαναληπτικός αγώνας στην έδρα της φιλοξενούμενης ομάδας. Αν και πάλι υπάρξει ισοπαλία, τότε ακολουθεί κανονικά η διαδικασία παράτασης και πέναλτι. Δεν υπολογίζεται ο κανονισμός του εκτός έδρας γκολ στην περίπτωση 2 ισοπαλιών, αφού κάθε αγώνας αυτής της φάσης λογίζεται ως μοναδικός.
Προημιτελικοί (φάση των 8): Οι 8 ομάδες σχηματίζουν, πάντα κατόπιν κλήρωσης, 4 ζευγάρια όπου πλέον οι αγώνες γίνονται διπλοί στις έδρες των αντιπάλων ομάδων. Σ΄ αυτήν την περίπτωση ισχύει ο κανονισμός του εκτός έδρας γκολ για την πρόκριση, χωρίς όμως και πάλι να αποκλείεται το ενδεχόμενο για παράταση ή πέναλτι στον επαναληπτικό αγώνα.
Ημιτελικοί: Διεξάγονται ακριβώς με την ίδια διαδικασία των προημιτελικών.
Τελικός: Διεξάγεται μονός αγώνας με ενδεχόμενο παράτασης ή πέναλτι σε περίπτωση ισοπαλίας, ενώ η έδρα του αγώνα ορίζονταν έγκαιρα από την ΕΠΟ και διευκρινίζονταν οι περιπτώσεις όπου οι αντίπαλες ομάδες του τελικού προέρχονται από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Με νέο όμως καταστατικό από το 2012, όλοι οι τελικοί ορίζονται στην έδρα του ΟΑΚΑ ανεξάρτητα από τις γεωγραφικές περιοχές των ομάδων του τελικού.

Επιμέρους στατιστικά, ρεκόρ και πληροφορίες

Ο Ολυμπιακός είναι ο πολυνίκης του θεσμού με 27 κατακτήσεις, ενώ διαθέτει και το ρεκόρ συνεχόμενων κατακτήσεων με 5 σερί τρόπαια από την περίοδο 1956-57 έως την περίοδο 1960-61. 
Η ΑΕΚ είναι η πρώτη ομάδα που κατέκτησε το τρόπαιο. Ο Άρης αποτελεί την πρώτη ομάδα εκτός Λεκανοπεδίου και συνάμα την πρώτη της Θεσσαλονίκης που κατέκτησε το τρόπαιο, ενώ η Καστοριά αποτελεί την πρώτη επαρχιακή ομάδα που στέφθηκε νικήτρια του θεσμού (1980) και μάλιστα μαζί με την ΑΕΛ (1985, 2007) και τον ΟΦΗ (1987) είναι οι μόνες εκτός των δύο μεγάλων αστικών κέντρων της Αθήνας-Πειραιά και της Θεσσαλονίκης που έχουν καταφέρει να κερδίσουν το τρόπαιο. 
Ο Ολυμπιακός είναι η ομάδα με της περισσότερες παρουσίες σε τελικό με συνολικά 39 φορές και ο ΠΑΟΚ η ομάδα με τις περισσότερες παρουσίες ως φιναλίστ, συνολικά 13.

Λογότυπο

Το λογότυπο του Κυπέλλου Ελλάδος έχει εξελιχθεί με το πέρασμα του χρόνου. Στο παρελθόν εμπεριείχε τον εκάστοτε κεντρικό χορηγό του Κυπέλλου. Το διάστημα 2006–10, κεντρικός χορηγός του Κυπέλλου ήταν η εταιρεία Hellas Online. Για την περίοδο 2010–11, ο κεντρικός χορηγός της διοργάνωσης ήταν ο ΟΠΑΠ. Την περίοδο 2011–12 παρουσιάστηκε ένα νέο λογότυπο, το οποίο δεν εμπεριείχε χορηγό και αποτελεί το σύγχρονο λογότυπο της διοργάνωσης όπου υφίσταται και σήμερα.

Τηλεοπτική κάλυψη

Οι αγώνες του Κυπέλλου Ελλάδος καλύπτονται τηλεοπτικά και εκπέμπουν από τον ιδιωτικό σταθμό τηλεοπτικό εθνικής εμβέλειας της συνδρομητικής τηλεόρασης, COSMOTE TV, η οποία ανήκει στον όμιλο ΟΤΕ.