Φάρσαλα

Πληθυσμός

O μόνιμος πληθυσμός της Δημοτικής Ενότητας Φαρσάλων (τέως καποδιστριακός Δήμος Φαρσάλων), κατά την Απογραφή του 2011, ανέρχεται σε 9.982 κατοίκους, ενώ της πόλης των Φαρσάλων σε 9.298 κατοίκους . Το 2001 ανύρχοντο σε 10.812 κατοίκους για τον τότε Δήμο, ενώ για την πόλη των Φαρσάλων σε 9.801 κατοίκους. Στις απογραφές των ετών 1991 και 1981, οι κάτοικοι της πόλης των Φαρσάλων ήταν 8.413 και 7.094, αντίστοιχα.

Αρχαιότητα

Η πόλη είναι χτισμένη στους πρόποδες ενός λόφου, του Ναρθακίου όρους, με υψόμετρο 160 μέτρα. Αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την αδιάλειπτη κατοίκηση της τοποθεσίας ήδη από την Νεολιθική εποχή. Ακόμη και σήμερα είναι ορατά τα Κυκλώπεια τείχη που προστάτευαν την πόλη. Υπάρχει επίσης και ένας θολωτός τάφος της περιόδου αυτής.
Στα ιστορικά χρόνια, η πόλη είναι γνωστή με το όνομα Φάρσαλος. Κατά τους Περσικούς πολέμους συμμάχησε με τους Αθηναίους. Αρχοντικό γένος της πόλης ήταν το γένος των Εχεκρατιδών. Στις αρχές του 4ο π.Χ. αιώνα η πόλη αποτέλεσε μέλος του Θεσσαλικού Κοινού. Αργότερα ενσωματώθηκε στο βασίλειο της Μακεδονίας, κατά την βασιλεία του Φιλίππου Β'. Η ευρύτερη περιοχή έγινε θέατρο συγκρούσεων τόσο μεταξύ Αιτωλών και Θεσσαλών ενάντια στους Μακεδόνες, όσο και κατά τον Β΄ και Γ΄ Μακεδονικό πόλεμο. Μετά την κατάλυση του Μακεδονικού βασιλείου από την Ρωμαϊκή Δημοκρατία, η Φάρσαλος πέρασε στην ρωμαίκή κυριαρχία. Η ευρύτερη περιοχή υπέστη καταστροφές κατά την διάρκεια των Ρωμαϊκών εμφυλίων, είτε λόγω των διερχόμενων στρατευμάτων, είτε λόγω Θρακών και άλλων μισθοφόρων που υπηρετούσαν στους στρατούς του εμφυλίου. Το 48 π.Χ. στην πεδιάδα των Φαρσάλων, ο Ιούλιος Καίσαρας νίκησε τον Πομπήιο, στην ομώνυμη μάχη, την Μάχη των Φαρσάλων.
Ο Στράβων, ιστορικός και γεωγράφος, αναφέρει δύο πόλεις, τον Παλαιφάρσαλο και τον Φάρσαλο, στα ιστορικά χρόνια. Η δήλωσή του ότι το Θετίδειον, ο ναός στα νότια της Σκοτούσσης, ήταν “κοντά στους δυο Φαρσάλους, τον παλαιό και τον νέο”, ίσως να σημαίνει ότι οι δύο πόλεις δεν ήταν διπλανές. Αν και η μάχη του 48 π.Χ. ονομάζεται η Μάχη των Φαρσάλων, τέσσερις αρχαίοι συγγραφείς – ο γραφέας του Bellum Alexandrinum (48.1), ο Frontinus (Strategemata 2.3.22), ο Eutropius (20), και ο Orosius (6.15.27) – τοποθετούν τη μάχη κατηγορηματικά κοντά στον Παλαιφάρσαλο. Το 198 π.Χ. ο Φίλιππος E' είχε λεηλατήσει τον Παλαιφάρσαλο (Livy 32.13.9). Αν η νέα πόλη είχε βρεθεί διπλανή στην παλαιά, ο Φίλιππος θα είχε λεηλατήσει και τις δυο πόλεις, και ο Livy θα είχε γράψει “Φάρσαλο” αντί για “Παλαιφάρσαλο”. Ο Άγγλος ιστορικός ο F. L. Lucas έχει αποδείξει (Annual of the British School at Athens, XXIV, 1919-21) ότι η Μάχη των Φαρσάλων έλαβε χώρα βόρεια του ποταμού Ενιπέως, κοντά στο σημερινό χωριό της Κρήνης (η πρώην Δρίσκολη), και ο Αμερικανός αρχαιολόγος ο John D. Morgan (“Palae-pharsalus – the Battle and the Town”, The American Journal of Archaeology, Vol. 87, 1, Jan. 1983), υποστηρίζει ότι η Κρήνη είναι χτισμένη στη θέση του Παλαιφαρσάλου, όπου ο αρχαίος δρόμος από τη Λάρισα έβγαινε από τους λόφους στη βόρεια πλευρά της πεδιάδας των Φαρσάλων

Απελευθέρωση

Τα Φάρσαλα που επί τουρκοκρατίας ονομάζονταν Τσατάλτζα, απελευθερώθηκαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1881, όταν ενώθηκε η Θεσσαλία στο Ελληνικό Βασίλειο. Τότε γνώρισαν νέα περίοδο άνθησης. Κατά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, σφοδρή μάχη δόθηκε στην περιοχή των Φαρσάλων, στις 24 Απριλίου, με τις οθωμανικές δυνάμεις.

Β' Παγκόσμιος Πόλεμος

Κατά τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα Φάρσαλα γνώρισαν σημαντικές καταστροφές. Το 1941 βομβαρδίστηκαν από τους Γερμανούς, ενώ το Μάρτιο του 1943 η πόλη πυρπολήθηκε από τους Ιταλούς και αρκετοί κάτοικοι εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τις επιθέσεις ανταρτών. Στον εμφύλιο που ακολούθησε την Κατοχή, η πόλη δέχτηκε επίθεση ανταρτών, γεγονός που μαρτυρούν ακόμη τα πολυάριθμα πολυβολεία γύρω από την πόλη.

Σύγχρονη πόλη

Η σύγχρονη πόλη δυστυχώς είναι άχρωμη λόγω των καταστροφών κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και των σεισμών που ακολούθησαν την δεκαετία του 1950. Επίσης, κατά την διάρκεια της περιόδου 1985 - 2000 πολλές παλιές οικοδομές κατεδαφίστηκαν και στην θέση τους κτίστηκαν αμφίβολης αισθητικής πολυκατοικίες με το σύστημα της αντιπαροχής. Η ρυμοτομία της είναι μείγμα της παλιάς πόλης της τουρκοκρατίας και των "πειραματισμών" διαφόρων δημοτικών παραγόντων που προσπάθησαν μάλλον ατυχώς να βελτιώσουν την κατάσταση. Αισθητή είναι η ατολμία των δημοτικών παραγόντων στη διάνοιξη οδών. Τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια εξωραϊσμού του κέντρου της πόλης με την κατασκευή πεζοδρόμων και κλιμάκων προς το αισθητικό άλσος του Προφήτη Ηλία που δεσπόζει νότια της πόλης. Η πόλη έχει κυκλοφοριακό πρόβλημα λόγω της έλλειψης ενός κεντρικού χώρου στάθμευσης λόγω αντικειμενικών αλλά και υποκειμενικών αδυναμιών.

Σεισμική δραστηριότητα

Ό,τι δεν καταστράφηκε από τους κατακτητές καταστράφηκε από τον σεισμό του 1954, ο οποίος προκάλεσε μεγάλες καταστροφές στα κτήρια της πόλης. Αποτέλεσμα του σεισμού ήταν να μη υφίστανται παλιά κτήρια και οι περισσότερες οικοδομές της πόλης είναι νέες και κακής αισθητικής.