Ιβάν Ασέν Β΄

Σχέσεις με τον Θεόδωρο ηγεμόνα της Ηπείρου

Στη συνέχεια προσπάθησε να εξασφαλιστεί στα νότια, συμμαχώντας με τον Θεόδωρο Κομνηνό Δούκα της Ηπείρου, ο οποίος είχε υπό τον έλεγχό του την περιοχή της Οχρίδας. Η νέα συμμαχία σφραγίστηκε με τον γάμο της κόρης τού Ιβάν-Ασέν Β΄, της Μαρίας (από τον πρώτο γάμο του με την Άννα), με τον αδελφό τού Θεοδώρου, τον σεβαστοκράτορα Μανουήλ. Με τον θάνατο τού Λατίνου αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης Ροβέρτου Β΄ ντε Κουρτεναί (1228), πρότεινε να πάρει την αντιβασιλεία, αφού θα έδινε ως σύζυγο στον νεαρό Βαλδουίνο Β΄ τη θυγατέρα του Έλενα (1224 - 1254) (από τον 2ο γάμο του με την Άννα (Μαρία) της Ουγγαρίας). Οι βαρόνοι όμως, γνωρίζοντας τα ηγετικά σχέδια που είχε για τον εαυτό του, αρνήθηκαν την πρόταση. Ο Θεόδωρος της Ηπείρου, αφού κατέλαβε πρώτα την Μακεδονία και τη Θεσσαλία, ανακατέλαβε τη Θεσσαλονίκη από τους Λατίνους (1224) και στέφθηκε "αυτοκράτορας των Ρωμαίων" από τον αρχιεπίσκοπο της Οχρίδος (1227). Έχοντας ήδη καταλάβει την Αδριανούπολη το 1225, συνέχισε προσαρτώντας σχεδόν όλη την Θράκη, έτοιμος να πλήξει την ίδια την Κωνσταντινούπολη. Τότε αναλαμβάνει (1228) την αντιβασιλεία στην Κωνσταντινούπολη, ως επίτροπος του νεαρού Βαλδουίνου Β΄, ο φιλόδοξος, γηραιός Ιωάννης του Μπριέν, που ήθελε να ανακαταλάβει τις Λατινικές κτήσεις της Μικράς Ασίας, εκδικούμενος την ήττα στο Ποιμανηνό. Ο Θεόδωρος της Ηπείρου, εξοργισμένος γιατί ο Ιβάν Ασέν Β΄ δεν τον βοήθησε στην ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης, στράφηκε εναντίον του, καταπατώντας τη συνθήκη συμμαχίας, που είχε υπογραφεί μεταξύ Ηπείρου και Βουλγαρίας. Στην περίφημη μάχη της Κλοκοτνίτσας (1230) όμως, ο Ιβάν Ασέν Β΄ συνέτριψε τον Θεόδωρο, αφαιρώντας του το βασίλειο της Θεσσαλονίκης, που το έδωσε στον αδελφό του Θεοδώρου και δικό του γαμπρό Μανουήλ. Ο ίδιος ο Θεόδωρος φυλακίστηκε, ενώ αργότερα που βρέθηκε να συμμετέχει σε συνωμοσία ενάντια στον Βούλγαρο βασιλιά, τυφλώθηκε. Οι ιστορικές αναφορές εξυμνούν τον Ιβάν Ασέν Β΄ για την ανθρώπινη συμπεριφορά απέναντι στους αιχμαλώτους του, χαρακτήρας που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον βίαιο θείο του Καλογιάν, επιτρέποντάς τους να επιστρέφουν στα σπίτια τους σώοι. Ο ίδιος ανέγραψε σε κίονα στην εκκλησία των Αγ. Τεσσαράκοντα μαρτύρων στο Τάρνοβο, όπου υπερηφανεύτηκε για την συντριβή του Θεοδώρου από τον στρατό του με την βοήθεια των 40 μαρτύρων.

Σχέσεις με τη Σερβία

Το 1233, η κόρη του Ιβάν Ασέν Β΄, η Μαρία, που είχε παντρευτεί τον Μανουήλ της Θεσσαλονίκης, τον χώρισε προκειμένου να παντρευτεί τον Στέφανο-Βλάντισλαβ Α΄, δευτερότοκο γιο του βασιλιά της Σερβίας. Το 1234 ένα κίνημα στη Σερβία, που κατευθυνόταν από τον Βούλγαρο βασιλιά, ανέτρεψε τον πρωτότοκο Στέφανο-Ράντοσλαβ (γαμπρό του Θεοδώρου της Ηπείρου), προκειμένου να τον αντικαταστήσει με τον γαμπρό του Στέφανο-Βλάντισλαβ Α΄. Αυτό σημαίνει, ότι η επιρροή της Βουλγαρίας επάνω στην Σερβία ήταν δεδομένη. Οι δύο ηγεμόνες δέθηκαν μεταξύ τους με την ισχυρότερη σχέση, που είναι δυνατό να δεθούν συμμαχικοί ηγέτες. Ο Στέφανος-Βλάντισλαβ Α΄ δεν κατόρθωσε να επιζήσει μετά τον θάνατο του πεθερού του Ιβάν Ασέν Β΄, αφού ανατράπηκε από τον μικρότερο αδελφό του Στέφανο-Ούρο Α΄. Την ίδια εποχή (1237), ένας άλλος αδελφός των Σέρβων βασιλιάδων, ο Άγ. Σάββας πεθαίνει στη Βουλγαρική πρωτεύουσα Τάρνοβο, και ο Ιβάν Ασέν Β΄ επιτρέπει στον γαμπρό του να μεταφέρει το σώμα του Αγίου πίσω στη Σερβία.

Συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη της Νίκαιας - Αντιδράσεις

Με την συντριβή των Βυζαντινών της Ηπείρου και την πρόσδεση της Σερβίας στο άρμα της Βουλγαρίας, ο Βούλγαρος βασιλιάς είχε γίνει πλέον ο ισχυρότερος άνδρας στα Βαλκάνια· τότε ο ισχυρότερος άνδρας στη Μικρά Ασία, ο Ιωάννης Γ' Δούκας Βατάτζης Αυτοκράτορας της Νίκαιας, έσπευσε να συνάψει συμμαχία μαζί του. Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος ο Ιβάν Ασέν Β΄ θίχτηκε από τον παραγκωνισμό του από τους Λατίνους βαρόνους της Πόλης, που προτίμησαν την ανάληψη της Λατινικής αντιβασιλείας από τον Ιωάννη του Μπριέν. Η συμμαχία κατοχυρώθηκε με τον γάμο της κόρης τού Ιβάν Ασέν Β΄, της Έλενας (που είχε απορριφθεί από τους βαρόνους της Κωνσταντινούπολης το 1228, όπως αναφέρθηκε παραπάνω) με τον γιο και διάδοχο τού Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη, τον Θεόδωρο (μετέπειτα Αυτοκράτορα Θεόδωρο Β΄ 1254-1258). Οι Ούγγροι, δυσαρεστημένοι έντονα από τη συμμαχία, κυρίευσαν το Βελιγράδι και επιτέθηκαν στη Σόφια, αλλά ηττήθηκαν από τον σεβαστοκράτορα Αλέξανδρο, αδελφό του Βούλγαρου βασιλιά. Υπό την ηγεσία του διαδόχου Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας οι Ούγγροι επιτέθηκαν στη δυτική Βλαχία και κυρίευσαν το Σεβέριν. Είναι άγνωστος ο χρόνος κατοχής, αφού με την Μογγολική επιδρομή τού 1241 είχε ήδη επανέλθει σε Βουλγαρικά χέρια.
Η συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη σφραγίστηκε (1235) με την -ένα ιστορικό για τους Βούλγαρους γεγονός- επαναφορά της Εκκλησίας τους από τον Καθολικισμό στην Ορθοδοξία και την αναγόρευση της Βουλγαρικής Εκκλησίας σε Πατριαρχείο. Οι δύο ηγεμόνες πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη χωρίς επιτυχία, αφού είχαν κινητοποιηθεί οι Βενετοί και οι Φράγκοι της Πελοποννήσου (1235, 1236). Στη συνέχεια, λόγω του θανάτου του δυναμικού αντιβασιλιά Ιωάννη του Μπριέν, δημιουργήθηκαν ελπίδες για ηγεμονική επέμβαση στον Λατινικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Έτσι ο Ιβάν Ασέν Β΄ διέλυσε την συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη, συμμαχώντας με τους Φράγκους. Σχεδίαζε μάλιστα τον γάμο μίας θυγατέρας του με τον νεαρό αυτοκράτορα Βαλδουίνο, ακόμη και να απαγάγει την κόρη του Ελένη, που βρισκόταν στην Αυλή της Νίκαιας. Την ίδια χρονιά (1237) ενώ πολιορκούσε το Καινοφρούριο, που ήταν στην κατοχή της Νίκαιας, ήρθαν στον Ιβάν Ασέν Β΄ άσχημα νέα από την πρωτεύουσά του Τάρνοβο. Επρόκειτο για τους θανάτους της συζύγου του Άννας (Μαρίας) της Ουγγαρίας, ενός γιου του σε βρεφική ηλικία και του πατριάρχη του Τάρνοβο. Αυτό ο προληπτικός Βούλγαρος βασιλιάς το θεώρησε ως θεία τιμωρία για την εσφαλμένη πράξη του να καταλύσει τη συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη. Έτσι ακύρωσε αμέσως την συμμαχία με τους Φράγκους και ανανέωσε τις συνθήκες και συμφωνίες με τον Βατάτζη.
Ο τυφλός, φυλακισμένος Θεόδωρος της Ηπείρου εκμεταλλεύτηκε τον θάνατο της συζύγου τού Ιβάν Ασέν Β΄, προτείνοντάς του να τον ελευθερώσει και να του δώσει ως σύζυγο την θυγατέρα του Ειρήνη. Ο -τρελά ερωτευμένος με την εξόχου κάλλους Ειρήνη- τσάρος δέχτηκε αμέσως. Ο Θεόδωρος αμέσως συγκέντρωσε στρατό και κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη, ανατρέποντας τον αδελφό του Μανουήλ και τοποθετώντας στην θέση του τον γιο του Ιωάννη. Τότε ο Μανουήλ κατέφυγε στον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη και τού ζήτησε να τον βοηθήσει να ανακαταλάβει τη Θεσσαλονίκη, προσφέροντας την ψιλή κυριαρχία. Ο στρατός τους αποβιβάστηκε στον Παγασητικό (1239). Τελικά μόνο με διαπραγματεύσεις κατόρθωσαν να έρθουν σε συμφωνία: ο Μανουήλ να πάρει την Θεσσαλία, ο Θεόδωρος τη δυτική Μακεδονία και ο Βατάτζης την Θεσσαλονίκη. Οι εντάσεις κόπασαν σε δύο χρόνια (1241) με τον ταυτόχρονο θάνατο του Μανουήλ και του Ιβάν Ασέν Β΄ της Βουλγαρίας.
Στα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του άρχισε η εξασθένηση της δύναμής του, μετά από τις επιθέσεις των Μογγολικών ορδών του χάνου Μπατού, που επέφεραν πολλά πλήγματα στην αυτοκρατορία του, σε βαθμό που αμέσως μετά τον θάνατο του η Βουλγαρία να γίνει υποτελής απέναντι τους.

Τελικά συμπεράσματα

Ο Ιβάν-Ασέν χαρακτηρίζεται ως ένας από τους μεγαλύτερους Βούλγαρους βασιλείς και ο μεγαλύτερος της 2ης δυναστείας. Χαρακτηριστικότερος σταθμός στην βασιλεία του ήταν η συμμαχία με τον Ιωάννη Γ΄ Βατάτζη (1235), η επαναφορά της Βουλγαρικής εκκλησίας στην Ορθοδοξία με την ίδρυση του Βουλγαρικού πατριαρχείου μετά από ένα μακρύ χάσμα από το 1018. Αναγνωρίστηκε επίσης ως αυτοκράτορας και είναι ο πρώτος που έκοψε νομίσματα. Επί εποχής του η Βουλγαρία έγινε το ισχυρότερο κράτος στα Βαλκάνια· με τον θάνατό του άρχισε ολική παρακμή σε όλα τα επίπεδα λόγω ανικανότητας των διαδόχων του, αφού και ο ίδιος δεν φρόντισε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε το κράτος του να εξακολουθήσει να βρίσκεται σε ακμή και μετά τον θάνατο του. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ευσέβεια και η φιλανθρωπία του.