Κύριοι δρόμοι της Ελλάδας

Ως κύριοι δρόμοι της Ελλάδας εννοούνται οι οδικοί άξονες με σημαντική αξία για τις οδικές μεταφορές σε εθνικό επίπεδο: οι αυτοκινητόδρομοι (για συντομία «Α/Δ») και οι εθνικές οδοί (για συντομία «ΕΟ»), γνωστές επίσης και ως οδοί ταχείας κυκλοφορίας. Οι δύο αυτές κατηγορίες δρόμων είναι διακριτές ως προς τις προδιαγραφές κατασκευής τους. 
Πιο συγκεκριμένα, η βασική τους διαφορά είναι ότι οι αυτοκινητόδρομοι ακολουθούν, κατά κανόνα, κατασκευαστικά πρότυπα υψηλότερης ποιότητας σε σχέση με τις εθνικές οδούς. Για παράδειγμα, ένας τυπικός αυτοκινητόδρομος στην Ελλάδα αποτελείται από έξι ή τέσσερις λωρίδες (τρεις ή δύο κυκλοφορίας αντίστοιχα και μία λωρίδα εκτάκτου ανάγκης / Λ.Ε.Α. σε κάθε κατεύθυνση), διαχωρισμένη κίνηση με διάζωμα στο κέντρο και περιορισμένη πρόσβαση (η είσοδος και έξοδος οχημάτων γίνεται μόνο μέσω ειδικά διαμορφωμένων ανισόπεδων διασταυρώσεων/κόμβων). 
Αντιθέτως, η τυπική εθνική οδός είναι συχνά οδός δύο λωρίδων κυκλοφορίας (μίας σε κάθε κατεύθυνση) με ή χωρίς Λ.Ε.Α. και χωρίς περιορισμό πρόσβασης, ενώ δεν αποκλείεται να διασταυρώνεται ισόπεδα.
Επιπρόσθετα, όσον αφορά τις διαφορές στην λειτουργία και συντήρηση μεταξύ των δύο τύπων, οι αυτοκινητόδρομοι συντηρούνται συχνά, με ένα αυστηρό πρόγραμμα και σε προληπτική βάση, από μία διαμορφωμένη ειδικά για αυτό το σκοπό αρχή. Εν αντιθέσει, για την καλή κατάσταση των εθνικών οδών άμεσος υπεύθυνος είναι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (πρώην Υ.Π.Ε.Κ.Α. και πρώην Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.) ή οι επιμέρους περιφέρειες (πρώην νομαρχίες) από τις οποίες διέρχεται η οδός.

Ιστορικό

Η κατασκευή δικτύων αυτοκινητοδρόμων στην Ελλάδα ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Το πρώτο τμήμα αυτοκινητοδρόμου που κατασκευάστηκε, ήταν αυτό που ενώνει τις δύο μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, καθώς και ο εντελώς νέας χάραξης Αυτοκινητόδρομος Κορίνθου - Τριπόλεως,  ο οποίος ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1984 και παραδόθηκε στην κυκλοφορία το 1990.
Οι σύγχρονες μετακινήσεις έκαναν επιτακτική την ανάγκη δημιουργίας αρκετών νέων αυτοκινητοδρόμων και έτσι ξεκίνησε μια περίοδος έντονης κατασκευαστικής δραστηριότητας. Το 2001 παραδόθηκε η Αττική Οδός, ενώ το 2009 ολοκληρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος της Εγνατίας Οδού (εκτός κάποιων τμημάτων στους κάθετους άξονες της Εγνατίας) και τον Απρίλιο του 2017 παραδόθηκε το τμήμα του Α1 από τον Ευαγγελισμό μέχρι την Σκοτίνα, μήκους 25 χιλιομέτρων, με την παράκαμψη των επικίνδυνων στροφών του Πλαταμώνα και την παράδοση των σηράγγων στα Τέμπη. Στις 11 Απριλίου 2017 παραδόθηκε η Ολυμπία Οδός, δίνοντας τέλος στα συνεχή ατυχήματα της εθνικής οδού Κορίνθου - Πατρών. Επίσης, στις 3 Αυγούστου 2017 παραδόθηκαν τα τελευταία 14 χιλιόμετρα της Ιονίας Οδού (τμήμα Πέρδικα - Ιωάννινα), και έτσι ολοκληρώθηκε η Ιόνια Οδός.
Η κατασκευή ενός ολοκληρωμένου δικτύου αυτοκινητοδρόμων γίνεται πραγματικότητα, με νέα τμήματα να παραδίδονται συνέχεια. Μεγάλα έργα υπό κατασκευή, είναι και ο εντελώς νέος Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας, αρχικά με το τμήμα Ξυνιάδα - Τρίκαλα, μήκους 80 χιλιομέτρων, το οποίο παραδόθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2017, Επίσης, ολοκληρώνονται τμήματα του κάθετου άξονα της Εγνατίας Οδού προς Κρυσταλλοπηγή (το τμήμα προς Προμαχώνα ολοκληρώθηκε στις 2 Ιουνίου 2017). Τέλος, γίνεται αναβάθμιση της Περιφερειακής Οδού Θεσσαλονίκης σε δρόμο με χαρακτηριστικά σύγχρονου αυτοκινητόδρομου.
Μελέτες γίνονται για επεκτάσεις της Αττικής Οδού, ενώ δημοπρατούνται και νέα οδικά τμήματα για την μετατροπή του τμήματος από την Πάτρα έως τον Πύργο σε αυτοκινητόδρομο, τμήμα που έχει αναλάβει η Ολυμπία Οδός.

Ηλεκτρονικά διόδια

Στις 4 Απριλίου 2018 ξεκίνησε επίσημα ο διαγωνισμός για την εγκατάσταση ηλεκτρονικού συστήματος αναλογικής χρέωσης διοδίων τελών δορυφορικής τεχνολογίας με οπτική αναγνώριση, στους ελληνικούς αυτοκινητοδρόμους. Το σύστημα αναμένεται να αντικαταστήσει το υφιστάμενο καθεστώς με τους μετωπικούς σταθμούς διοδίων και η χρέωση των χρηστών θα γίνεται ηλεκτρονικά και ανάλογα μόνο της διανυθείσας απόστασης, με εξαιρέσεις την Αττική Οδό, τη Γέφυρα Ρίου Αντιρρίου και τη Ζεύξη Πρέβεζας – Ακτίου, στις οποίες όμως επίσης θα γίνεται ηλεκτρονικά η χρέωση του διοδίου τέλους. 
Το σύστημα θα είναι διττό και, συγκεκριμένα, τα επαγγελματικής χρήσεως οχήματα θα έχουν εγκατεστημένη μια "Εποχούμενη Συσκευή" (On Board Unit-OBU) που θα επιτρέπει την παρακολούθηση και καταγραφή της θέσης και της πορείας τους με τη βοήθεια δορυφόρων (τεχνολογία GNSS), ενώ τα ιδιωτικής χρήσεως οχήματα θα αναγνωρίζονται αυτόματα με κάμερες κυκλοφορίας από τις πινακίδες κυκλοφορίας τους κατά την είσοδο και έξοδό τους από το οδικό δίκτυο επί του οποίου επιβάλλονται τέλη (τεχνολογία Automatic Number Plate Reading-ANPR). Για τα ιδιωτικής χρήσης οχήματα θα καταγράφεται μόνο η διανυθείσα απόσταση στον αυτοκινητόδρομο ώστε το σύστημα να καλύπτει όλες τις προδιαγραφές προστασίας προσωπικών δεδομένων των χρηστών.
Στον διαγωνισμό για την εγκατάσταση και λειτουργία του συστήματος, στη Β' φάση (κατάθεση προσφορών) συμμετείχαν πέντε σχήματα, οι Άκτωρ – Intrakat – Ιntrasoft Inl - Autostrade, Μυτιληναίος-Nusz, ΤΕΡΝΑ – VINCI – KAPSCH TrafficCom, ΟΤΕ με θυγατρική του και η STRABAG επίσης με θυγατρική της. Στις 5 Φεβρουαρίου 2019, μετά από αίτημα των διαγωνιζομένων, δόθηκε παράταση έως τις 28 Φεβρουαρίου για την προθεσμία παραλαβής προσφορών. Τον Μάιο του 2019 ολοκληρώθηκε η Β' φάση του διαγωνισμού και πέρασαν δύο σχήματα, η Ένωση Εταιρειών ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε. – Autostrade Tech S.p.A. – INTPAKAT – INTRASOFT INTERNATIONAL S.A. και η Κοινοπραξία «NUSZ – ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ». Η ανάδειξη του αναδόχου του συμβολαίου προμήθειας και λειτουργίας του νέου συστήματος, κόστους περίπου 400 εκατομμυρίων ευρώ, και η υπογραφή της σύμβασης μπορεί να πραγματοποιηθεί μέχρι το τέλος του 2019.

Εθνικές οδοί

Ο παρών κατάλογος των εθνικών οδών της Ελλάδας απεικονίζει την κατάσταση όπως ήταν κατά το έτος 1963. Μικρές εξαιρέσεις υπάρχουν σε περιπτώσεις οδών που δεν είχαν κατασκευαστεί ακόμη τότε (π.χ. το τμήμα από την Λαμία μέχρι την Στυλίδα, τον Αλμυρό, το Βελεστίνο και την Λάρισα της Εθνικής Οδού 1, του οποίου η κατασκευή ολοκληρώθηκε αργότερα). Την εποχή σύνταξης του αρχικού καταλόγου, το 1963, πολλά τμήματα των εθνικών οδών δεν ήταν καν ασφαλτοστρωμένα.
Το 1998 εκδόθηκε από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος κατάλογος με τίτλο Μητρώο Εθνικών Οδών, με στόχο τη συμπλήρωση και επικαιροποίηση της υπουργικής απόφασης του 1963. Οι διαφορές μεταξύ των δύο καταλόγων είναι αξιοσημείωτες, καθώς στο μεσοδιάστημα κατασκευάστηκαν δεκάδες χιλιόμετρα καινούριων οδών εθνικής σημασίας. Π.χ. ο αυτοκινητόδρομος (ν.ε.ο.) Κατερίνης - Κλειδίου - Χαλάστρας - Θεσσαλονίκης και ο αυτοκινητόδρομος Κορίνθου - Νεμέας - Τριπόλεως.