Συνταγματικό Δίκαιο (Ελλάδα)

Η πολιτική του σημασία

Συμπυκνώνεται σε τρεις βασικές θεσμικές λειτουργίες:
Α. Η εγγυητική λειτουργία
Το Σύνταγμα συνιστά ένα κανονιστικό σύστημα εγγυήσεων κατά τις κρατικής αυθαιρεσίας και υπέρ της ατομικής και πολιτικής ελευθερίες. Η γραπτή διατύπωση του αποτελεί εγγύηση ορθολογικότητας και βεβαιότητας ή ασφάλειας, Ιδίως σήμερα εν όψει των πανοπτικών εξουσιαστικών μηχανισμών αναβιώνει η πρωταρχική αποστολή του Συντάγματος: μέσο άμυνας και προστασίας κατά της κρατικής εξουσίας και όργανο διασφάλισης της κοινωνικής αυτονομίας και της προσωπικής ασφάλειας. 
Β. Η νομιμοποιητική του λειτουργία
Το Σύνταγμα παγιώνει και σταθεροποιεί μια καθορισμένη μορφή οργάνωσης εξουσίας και καταγράφει τους κανόνες του πολιτικού ανταγωνισμού και της διεκδίκησης της εξουσίας από τις πολιτικές δυνάμεις ή τα κόμματα. Νομιμοποιεί έπειτα με τους θεσμούς που ιδρύει και τις διαδικασίες που καθιερώνει την εξουσία στη συνείδηση των εξουσιαζόμενων (διαδικαστική νομιμοποίηση). Ωστόσο η νομιμοποιητική του δύναμη οφείλεται περισσότερο στο περιεχόμενο που εγγυάται (ουσιαστική νομιμοποίηση). Στο συντ. κείμενο αποτυπώνονται οι θεμελιώδεις εκείνες πολιτικές αξίες στις οποίες στηρίζεται μια δημοκρατική πολιτεία και οι οποίες απολαμβάνουν τη συγκατάθεση και την αποδοχή ανταγωνιστικών πολιτικών ομάδων. 
Γ. Η συμβολική του λειτουργία
Το Σύνταγμα συνθέτει ένα σταθερό σημείο συμβολικής αναφοράς για την αξιολόγηση και τη δικαιολόγησης της συνταγματικής πρακτικής των κρατικών οργάνων, ένα συμβολικό πεδίο διεξαγωγής ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και μια ιδεολογική δεξαμενή άντλησης πολιτικών επιχειρημάτων. Συμβολίζει την πολιτική ενότητα και ταυτότητα μιας δεδομένης πολιτικής κοινωνίας, αναπαριστά την εθνική και κρατική της υπόσταση, γι’ αυτό φορτίζεται με εντυπωσιακή συμβολική αποτελεσματικότητα προικίζεται με δύναμη υποβολής πριν εκδηλωθεί η δύναμη επιβολής του: η συμμόρφωση στους κανόνες του, είναι περισσότερο αποτέλεσμα του συμβολισμού που αποπνέουν και ακτινοβολούν ή της πίστης που εμπνέουν οι εξαγγελίες του παρά του εξαναγκασμού που επιβάλλουν οι επιταγές του.

Η νομική του σημασία

Λόγω της αυξημένης τυπικής ισχύος του, το Σύνταγμα καταλαμβάνει την ανώτατη βαθμίδα στην ιεραρχία των κανόνων δικαίου, στηρίζοντας και προσδίδοντας κύρος και ισχύ σε όλους τους κανόνες των κατώτερων βαθμίδων και κυρίως στους τυπικούς νόμους. Αποτελεί λοιπόν το θεμέλιο της έννομης τάξης, το ύπατο στήριγμα όλων των κανόνων δικαίου. Η αυστηρότητα του Συντάγματος το καθιστά τυπικά απρόσβλητο από την κοινή νομοθετική διαδικασία και πολιτικά άτρωτο από τη συγκυριακή πολιτική βούληση της εκάστοτε κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και από τις μεταβολές μιας αμφιρρέπουσας κοινής γνώμης. Επιβεβαίωση της τυπικής υπεροχής του έναντι των νόμων, προσφέρει ο δικαστικός έλεγχος της συνταγματικότητας τους μέσω του οποίου το Σύνταγμα αναγορεύτηκε σε θεμελιώδη παράμετρο της νομιμότητας όλων των κρατικών πράξεων. Παράλληλα, το Σύνταγμα διαθέτει δυναμικό κανονιστικό περιεχόμενο είναι προικισμένο με μια πρωτογενή διαπλαστική δύναμη που το μεταμορφώνει σε κανονιστική μήτρα στην οποία διαμορφώνονται ερμηνευτικά νέοι συνταγματικοί κανόνες και αποκρυσταλλώνονται θεμελιώδεις αρχές της κοινωνικής ρύθμισης. Με την έννοια αυτή αποτελεί μια σύνοψη θεμελιωδών κανόνων και δικ/των.

Η ερμηνευτική του σημασία

Το Σύνταγμα λειτουργεί ως δεξαμενή παροχής ερμηνευτικών κριτηρίων, τυπικών και ουσιαστικών, για την ερμηνεία των κανόνων δικαίου και όλων των έννομων σχέσεων, καθώς και ως διαρκής παρακαταθήκη επιχειρημάτων για τη θεμελίωση και τη δικαιολόγηση αποφάσεων ή πράξεων, κρατικών ή ιδιωτικών. Μεταλλαγμένες σε θεμελιώδεις αρχές οι συνταγματικές διατάξεις ενεργούν ως ύπατοι κανόνες αναφοράς ή ως θεμελιώδεις γνώμονες αξιολόγησης κρατικών πράξεων ή ιδιωτικών συμπεριφορών.

Ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων

Οι δύο όψεις της συντ/τητας είναι:
Α) η τυπική συντ/τητα: τήρηση των διαδικαστικών διατάξεων που έχουν τεθεί από το Σύνταγμα για τη θέσπιση των υποδεέστερων κανόνων δικαίου, η οποία διακρίνεται σε:
i. εσωτερική τυπική συντ/τητα: τήρηση των συνταγματικών κανόνων που διέπουν την κοινοβουλευτική διαδικασία κατάθεσης, επεξεργασίας, συζήτησης και ψήφισης των νόμων. *** Εντάσσεται στα interna corporis της Βουλής: ο έλεγχος της τήρησης των σχετικών κανόνων ανήκει μόνο στη Βουλή***
ii.εξωτερική τυπική συντ/τητα : υπόσταση του νόμου η οποία ταυτίζεται με την έκδοση και τη δημοσίευσή του στην εφημερίδα της κυβερνήσεως.*** Ο έλεγχός της ανήκει στις κατά το άρθρο 42Σ. αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά είναι αυτονόητο ότι ελέγχεται -πριν από οτιδήποτε άλλο- και από το δικαστή.***
Β) Η ουσιαστική συντ/τητα: αναφέρεται στο ίδιο το κανονιστικό περιεχόμενο των διατάξεων του νόμου, το οποίο δεν πρέπει να είναι αντίθετο προς τις ουσιαστικές διατάξεις του Συντάγματος.*** Ελέγχεται από τη Βουλή και τα δικαστήρια.***
-Ο έλεγχος της συντ/τητας οργανώνεται και ασκείται σε δύο μεγάλες φάσεις:
i. πριν από τη δημοσίευση και τη θέση σε ισχύ του νόμου, όποτε χαρακτηρίζεται προληπτικός ή πολιτικός και ασκείται από τη Βουλή και τον ΠτΔ. 
ii. μετά τη θέση σε ισχύ του νόμου, οπότε χαρακτηρίζεται κατασταλτικός και ταυτίζεται με το δικαστικό.

Το Κράτος του Συντάγματος

Η έννοια του κράτους είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένη σήμερα με το Σύνταγμα, ώστε, όπως δεν μπορεί σήμερα να υπάρξει κράτος χωρίς Σύνταγμα, έτσι δύσκολα μπορεί να νοηθεί Σύνταγμα χωρίς κράτος.

Αναθεωρητική λειτουργία

Ορισμός
Η εξουσία που προβλέπεται και οργανώνεται από το ίδιο το Σύνταγμα που ασκείται σύμφωνα με τον τρόπο και τη διαδικασία που το ίδιο, ειδικά, ορίζει και που αποβλέπει στην τροποποίηση, την αντικατάσταση, την αυθεντική ερμηνεία, την κατάργηση ισχυουσών συνταγματικών διατάξεων ή στην προσθήκη νέων. 
-Κατά το Μάνεση, η φύση της αναθ. λειτουργίας είναι υπό την ευρεία έννοια, νομοθετική. Διαφέρει όμως ουσιωδώς απ΄ αυτήν, διότι:
α. δε συμμετέχει στη νομο-παραγωγική διαδικασία
β. ασκείται από διαφορετικό όργανο, την Αναθ. Βουλή
γ. εκδίδει πράξεις (ψηφίσματα) που λογικά προηγούνται και τυπικά υπερισχύουν των κοινών νόμων.
δ. ασκείται στο πλαίσιο ειδικής διαδικασίας
ε. αποσκοπεί στην τροποποίηση ή την κατάργηση συνταγματικών διατάξεων

-Το ισχύον Σύνταγμα, είναι απολύτως αυστηρό ως προς τις θεμελιώδεις διατάξεις του (110§1Σ) και σχετικά αυστηρό ως προς τις υπόλοιπες με την έννοια ότι η αναθεώρησή τους γίνεται από ειδικό όργανο και με ειδική διαδικασία. (110§§2-5Σ.) Ως κανόνας καθιερώνεται το αναθεωρήσιμο των συνταγματικών διατάξεων και ως εξαίρεση η απαγόρευση αναθεώρησης. Πάντως η απαγόρευση αυτή δεν αναφέρεται στη γλωσσική διατύπωση, στο γράμμα των διατάξεων αλλά στο νόημα τους, στο κανονιστικό τους περιεχόμενο και στους συνταγματικούς κανόνες που συνάγονται από την ερμηνεία τους. 
1)ΡΗΤΑ :
α)Ουσιαστικά
β) Διαδικαστικά
2)ΣΙΩΠΗΡΑ Ή ΕΓΓΕΝΗ

Οργανωτικές Βάσεις ή Θεμελιώδεις Αρχές του Πολιτεύματος

Είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν τη φυσιογνωμία του πολιτεύματος και επιτρέπουν την ταξινόμησή του με ιστορικά και θεωρητικά κριτήρια. Οι γενικές αυτές αρχές είτε τυποποιούνται ρητά (π.χ. 1§ 1 Σύνταγμα) είτε συνάγονται ερμηνευτικά (π.χ. αντιπροσωπευτικό σύστημα). Η νομική τους σημασία συναρτάται στενά με την πολιτική: λειτουργούν ως νομικά δεσμευτικό πλαίσιο για τον αναθεωρητικό νομοθέτη, καθώς διαθέτουν αυξημένη τυπική δύναμη και μεγάλο ειδικό βάρος για τη συγκρότηση του πολιτεύματος και τη λειτουργία των θεσμών. Επίσης λειτουργούν ως συνεκτικός ιστός όλων των συνταγματικών διατάξεων και ερμηνευτικά κριτήρια για τον ερμηνευτή και εφαρμοστή του Συντάγματος.

Η δημοκρατική αρχή

•Το 1§2 Σύνταγμα, διακηρύσσει ότι θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή (όχι η εθνική) κυριαρχία. Η διάταξη αυτή διαθέτει επιτακτικό χαρακτήρα, καθώς απευθύνεται στα κρατικά όργανα και παρουσιάζει δύο εκφάνσεις:
-τα κρατικά όργανα πρέπει να προέρχονται από τη λαϊκή βούληση (δημοκρατική νομιμότητα).
-κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους πρέπει να ανάγονται στη λαϊκή βούληση και να επιδιώκουν την ευρύτερη δυνατή λαϊκή συναίνεση (δημοκρατική νομιμοποίηση). Ως λαϊκή κυριαρχία νοείται η αρχή της πλειοψηφίας στη διαλεκτική της σχέση με την προστασία της μειοψηφίας. Πρέπει επίσης να διασφαλίζεται το νομικό καθεστώς (ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις) που δίνει στη μειοψηφία τη δυνατότητα να γίνει πλειοψηφία.
•Το 1§3 Σύνταγμα, εξειδικεύει τη λαϊκή κυριαρχία με τρεις νομικές επιταγές που καθορίζουν την πηγή, το σκοπό και τον τρόπο άσκησης της εξουσίας. Το ελάχιστο συνταγματικά τυποποιημένο περιεχόμενο της δημοκρατικής αρχής είναι:
1) η ανάδειξη της Βουλής μέσα από περιοδικές γενικές βουλευτικές εκλογές (51επ. Σύνταγμα)
2) το δημοψήφισμα (44§2 Σύνταγμα)
3) η συμμετοχή του εκλογικού σώματος (με την παρεμβολή γενικών βουλευτικών εκλογών) στη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος (110§2 Σύνταγμα)
4) η ελεύθερη ύπαρξη και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων (29 Σύνταγμα), η αρχή του πολυκομματισμού (κατά τον Τσάτσο αποτελεί ξεχωριστή θεμελιώδη αρχή του πολιτεύματος).
5) η άσκηση και προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων ομαδικής δράσης
6) οι παράπλευροι μηχανισμοί έκφρασης της βούλησης του εκλογικού σώματος (ευρωεκλογές, εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση)
Ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη συνολική λειτουργία της δημοκρατικής αρχής:
α. αρχή της διαφάνειας, η οποία διασφαλίζεται μέσω της πλήρους και όχι κατευθυνόμενης πληροφόρησης των πολιτών από τα Μ.Μ.Ε. (14 και 15§2 Σύνταγμα)
β. αρχή της δημοσιότητας των συνεδριάσεων της Βουλής (66§1 Σύνταγμα) και των δικαστηρίων (93§2 Σύνταγμα)

Η αντιπροσωπευτική αρχή

Ο  θεωρεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό του συνταγματικού κράτους την ιστορική και θεωρητική ταύτιση μεταξύ δημοκρατικής αρχής και αντιπροσωπευτικού συστήματος.
Συστατικά στοιχεία αντιπροσωπευτικού συστήματος:
α. ύπαρξη αντιπροσωπευτικού σώματος (Βουλή) που αναδεικνύεται περιοδικά με εκλογή και έχει αποφασιστικές αρμοδιότητες (νομοθετική λειτουργία)
β. κατά τα άρθρα 51§2 και 60§1 οι βουλευτές αντιπροσωπεύουν το έθνος και έχουν απεριόριστο δικαίωμα γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση. Οι κανόνες αυτοί είναι ασυμβίβαστοι με το νόημα της επιτακτικής εντολής, αλλά προσεγγίζουν αυτό της ελεύθερης εντολής με την επισήμανση ότι η εκλογή δεν επιφέρει μόνο την ανάδειξη του βουλευτή, αλλά χαράσσει ένα πλαίσιο πολιτικής εντολής. [*Η απειλή διαγραφής από το κόμμα ενός βουλευτή σε περίπτωση που ψηφίσει αντίθετα από την κομματική γραμμή αποτελεί εσωκομματική-πειθαρχική ποινή, δεν επιφέρει αλλαγής της νομικής θέσης του βουλευτή. Δεν έχει δηλαδή νομική-θεσμική συνέπεια για το βουλευτή και επομένως δεν παραβιάζει το δικαίωμα ψήφου κατά συνείδηση*]
γ. η δημοσιότητα των συνεδριάσεων της Βουλής επιτρέπει τον έλεγχο του αν οι βουλευτές κινούνται μέσα στο πλαίσιο της πολιτικής τους εντολής.
δ. το ανεύθυνο του βουλευτή (61§1 Σ.)
ε. το ακαταδίωκτο του βουλευτή (62§1 Σ.)
στ. ο θεσμός του πολιτικού κόμματος (29 Σ.)
- Παράλληλα με το αντιπροσωπευτικό σύστημα αναπτύχθηκαν θεσμοί άμεσης δημοκρατίας με πιο χαρακτηριστικό, για την Ελλάδα, το δημοψήφισμα. Το 44 Σ. εισάγει δύο είδη δημοψηφισμάτων, τα οποία προκηρύσσονται με προεδρικό διάταγμα που προσυπογράφεται από τον Πρόεδρο της Βουλής (35§3 Σ.):
•το συμβουλευτικό (44§2 εδ.α’: για κρίσιμο εθνικό θέμα, με πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου και απόφαση 151 βουλευτών > αποφασιστικό επί της αρχής, παράγει πολιτικές δεσμεύσεις)
•το νομοθετικό (44§2 εδ. β’: για ψηφισμένο νομοσχέδιο για σοβαρό κοινωνικό ζήτημα-όχι δημοσιονομικά, πρόταση 120 βουλευτών, απόφαση 180 βουλευτών)

Η κοινοβουλευτική αρχή

Η αρχή αυτή εκδηλώνεται ως σύνθεση δύο επιμέρους αρχών που εκδηλώνονται σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές:
α. Η πρώτη στιγμή είναι ο διορισμός του πρωθυπουργού. Το 37§2 Σ. κατοχυρώνει για πρώτη φορά ρητά (από το 1875 λειτουργούσε ως συνθήκη του πολιτεύματος) την αρχή της δεδηλωμένης, σύμφωνα με την οποία διορίζεται Πρωθυπουργός ο αρχηγός του κόμματος που έχει λάβει την απόλυτη πλειοψηφία των κοινοβουλευτικών εδρών στις εκλογές, καθώς υπάρχει το τεκμήριο ότι η Κυβέρνηση, την οποία θα υποδείξει, απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής. Στο 37 Σ, Ιδίως μετά την Αναθεώρηση του 1986, προβλέπονται με κάθε λεπτομέρεια και αυστηρότητα οι ρυθμιστικές αρμοδιότητες του ΠτΔ (διερευνητικές εντολές κατά τη σειρά της κοινοβουλευτικής δύναμης των κομμάτων > προσπάθεια σχηματισμού Κυβέρνησης από δύο ή περισσότερα κόμματα > σχηματισμός εκλογικής Κυβέρνησης)
β. Η δεύτερη στιγμή είναι η παροχή ψήφου εμπιστοσύνης της πλειοψηφίας των βουλευτών προς την Κυβέρνηση (κοινοβουλευτική αρχή). Σύμφωνα με το 84§1 Σ. μέσα σε 15 ημέρες από το διορισμό της η Κυβέρνηση υποχρεούται να εμφανιστεί ενώπιον της Βουλής και να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης. Ο γενικός αυτός κανόνας ισχύει για κάθε περίπτωση διορισμού νέας Κυβέρνησης (υποχρεωτική μορφή της ψήφου εμπιστοσύνης) // Δεύτερη περίπτωση ψήφου εμπιστοσύνης αποτελεί η δυνητική θέση ζητήματος εμπιστοσύνης από την Κυβέρνηση καθ’ όλη τη διάρκεια της τετραετίας. Γίνεται αποδεκτή αν συγκεντρωθεί υπέρ αυτής η πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 120 βουλευτές (84§6 εδ. α’) > ενδεχόμενο να αναπτυχθεί το φαινόμενο των Κυβερνήσεων μειοψηφίας/ανοχής, που αποκτούν την εμπιστοσύνη της Βουλής, επειδή ένας αριθμός βουλευτών απέχει από την κρίσιμη ψηφοφορία // Τρίτη περίπτωση είναι η θέση ζητήματος δυσπιστίας, πρακτικά από την Αντιπολίτευση. Η αποδοχή της προϋποθέτει έγκριση 151 βουλευτών.
- Η εξάρτηση της Κυβέρνησης από τη Βουλή διασφαλίζεται με την κοινοβουλευτική, καθώς και την ποινική και αστική ευθύνη, των Υπουργών και των Υφυπουργών (άρθρα 85 και, το αναθεωρημένο το 2001, 86 Σ.)

Η αρχή της «προεδρευόμενης» Δημοκρατίας

Το Σ. του ’75 αναγνώριζε στον αρχηγό του κράτους σημαντικές ουσιαστικές αρμοδιότητες που υπερέβαιναν τις συνήθεις αρμοδιότητες του ΠτΔ σε ένα μονιστικό κοινοβουλευτικό σύστημα. Τις προεδρικές υπερεξουσίες που εισήγαγαν προεδρικά στοιχεία στο πολίτευμα κατήργησε η Αναθεώρηση του ’86. Η προεδρευόμενη Δημοκρατία οριοθετείται και διακρίνεται τόσο από τη βασιλευόμενη όσο και από την προεδρική Δημοκρατία και σημαίνει αιρετό ανώτατο άρχοντα (Republik) αλλά εκείνες τις μορφές του που δε θίγουν τον κοινοβουλευτικό χαρακτήρα του πολιτεύματος.

Η αρχή της διάκρισης των εξουσιών (σωστότερα: λειτουργιών)

Η μία και αδιαίρετη δημοκρατική εξουσία νομιμοποιεί και συγκεκριμενοποιείται σε τρεις ιδιαίτερες λειτουργίες που θεσπίζει ρητά το Σ. στο άρθρο 26:
•τη νομοθετική > Βουλή και Πρόεδρος της Δημοκρατίας (§1)
•την εκτελεστική > ΠτΔ και Κυβέρνηση (§2)
•τη δικαστική > δικαστήρια (§3)
Η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών εμφανίζεται υπό δύο εκδοχές:
•ουσιαστική (αντικειμενική ή ποιοτική): ενδιαφέρει το αντικείμενο κάθε κρατικής λειτουργίας (διάκριση λειτουργιών)
•οργανική (υποκειμενική ή τυπική): ύπαρξη διαφορετικών κρατικών οργάνων που είναι κατ’ αρχήν αρμόδια για την άσκηση κάθε μίας από τις τρεις βασικές εκδηλώσεις της κρατικής εξουσίας (διάκριση οργάνων)
- Η αρχή αυτή εξακολουθεί να διαθέτει φιλελεύθερο περιεχόμενο, καθώς εκφράζει τη νοοτροπία των «ανασχέσεων και εξισορροπήσεων» μεταξύ των κρατικών οργάνων. Το σύγχρονο νόημά της ωστόσο, μεταφέρεται από την αντιδιαστολή Βουλής και Κυβέρνησης στην αντιδιαστολή κυβερνώσας πλειοψηφίας (Κυβέρνηση και κυβερνητικοί βουλευτές) και αντιπολίτευσης. Τέλος, η αρχή σχετικοποιείται, καθώς είναι εκτεταμένο το φαινόμενο της διασταύρωσης των λειτουργιών.
- Ορισμοί
Λειτουργία: Δράση α)οργάνων της κρατικής εξουσίας, β)ρυθμιστική του κοινωνικού βίου, γ)με την οποία, κατά το Σ., παράγεται η πολιτική βούληση της εξουσίας και υλοποιούνται οι αποφάσεις της σύμφωνα με τις προβλεπόμενες συνταγματικές διαδικασίες.
Αρμοδιότητα: Η ικανότητα κάθε οργάνου –όπως αυτή καθορίζεται από το Σ. και τους συνάδοντες προς αυτό νόμους- να ενεργεί ορισμένες κρατικές πράξεις, δηλαδή να διαμορφώνει και να εκδηλώνει την κρατική βούληση (υποκειμενική όψη της λειτουργίας).
Όργανο: Οργανωτική μονάδα, μια ενότητα που είναι υποκείμενο λειτουργιών και αρμοδιοτήτων.
Φορέας του οργάνου: Το φυσικό πρόσωπο (ή τα περισσότερα φυσικά πρόσωπα) που κατά το δίκαιο ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή τις συγκεκριμένες αρμοδιότητες.

Η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου

Για πρώτη φορά μετά την αναθεώρηση του 2001 το Σ. επιτάσσει ρητά στο κράτος την εγγύηση της αρχής του κοινωνικού κράτους δικαίου στο 25§1 Σ. Βέβαια η αρχή αυτή δε γεννήθηκε μέσα από τη συνταγματική της κατοχύρωση αλλά είναι προϊόν της επιστήμης και της νομολογίας.
- Το Σ. περιλαμβάνει κατ’ αρχήν όλες τις εγγυήσεις που υπάγονται στην έννοια του κράτους δικαίου. Έτσι θεσπίζεται:
α. Η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών (26 Σ.)
β. Η αρχή της νομιμότητας της διοίκησης και ο δικαιοδοτικός έλεγχος της διοικητικής δράσης, ιδίως η συνταγματική κατοχύρωση της αίτησης ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (95§1 Σ.)
γ. Το δικαίωμα παροχής δικαστικής προστασίας (20§1 Σ.)
δ. Το δικαίωμα ακροάσεως (20§2 Σ.)
ε. Η ύπαρξη ορίων και εγγυήσεων για την τήρηση τους κατά την εξουσιοδότηση της εκτελεστικής λειτουργίας για θέσπιση κανόνων δικαίου (43§§2 και 4 Σ.)
στ. Η ανεξαρτησία του δικαστή
ζ. Η μονιμότητα και οι λοιπές θεσμικές εγγυήσεις των δημοσίων υπαλλήλων (103 Σ.)
η. Ο έλεγχος της συνταγματικότητας των νόμων από τα δικαστήρια (87§2 και 93§4 Σ.) 
- Η ιστορική απάντηση στις δομές του κράτους δικαίου είναι το κοινωνικό κράτος (ή κράτος πρόνοιας και ευημερίας) ως «παρεμβαίνουσα δικαιοσύνη» που περιλαμβάνει:
α. Τα τυποποιημένα στα άρθρα 21-24 Σ. κοινωνικά δικαιώματα.
β. Την ύλη του λεγόμενου οικονομικού Συντάγματος, δηλαδή τη συνταγματική τυποποίηση των σχέσεων κράτους και οικονομίας και των οικονομικών λειτουργιών του κράτους (π.χ. άρθρα 106 και 107, αλλά και 17, 18, 24, καθώς και 79§8 Σ.)
- Σχέση κράτους δικαίου-κοινωνικού κράτους
Η ταυτόχρονη ισχύς και των δύο αρχών δεν αποτελεί εσωτερική αντινομία του Σ. Ο νοηματικός και συνακόλουθα κανονιστικός εμπλουτισμός του τυπικού κράτους δικαίου με στοιχεία ουσιαστικής δικαιοσύνης δημιουργεί τις προϋποθέσεις ένταξης σε αυτό και στοιχείων κοινωνικού κράτους, που το συμπληρώνουν και αποδίδουν την εξέλιξή του.

Η Βουλή

Η λέξη Βουλή κατα Τριαφυλλίδη σημαίνει θέληση και απόφαση μετά απο σκέψη. Με τον τρόπο αυτό καθορίζεται η θέληση του Λαού ώς ο νομοθέτης οπου εκφραζει την κυριαρχία του, με κάθε συντεταγμένο τρόπο όπως λ.χ. με τα δημοψηφίσματα. Με αυτό τον τρόπο η θέληση του Λαού, δεν είναι τμηματική ή περιοδική, όπως στις εκλογές των βουλευτών που ορίζονται τυπικά κάθε 4 χρόνια ώς εκπρόσωποι της Βουλής του Λαού. Ώς βουλή, σήμερα, προσδίνεται και ο ορισμός του κοινοβουλίου του συνόλου των βουλευτών ώς νομοθετών όμως η έννοια στην ουσία εκ παραφθοράς δεν ισχύει για το σύνολο του κοινοβουλίου. Αυτό διότι στην περίπτωση του αρ.26 δεν θα μπορούσε τυπικά σε κράτος δικαίου, το κοινοβούλιο να είναι στην πλειοψηφία του, και κυβέρνηση εκτελεστικής εξουσίας αλλα και νομοθέτης. Έτσι καθίσταται απο παράδοξο εώς ανεφάρμοστο το γεγονός το κοινοβούλιο να ορίζεται ώς νομοθέτης αφού στην πλειοψηφία του είναι και κυβέρνηση και τμήμα βουλής, στην μειοψηφία του ανίκανο νομοθέτησης.

Β. Το παθητικό εκλογικό δικαίωμα – η νομική θέση του βουλευτή

Για την άσκηση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι πρέπει να συντρέχουν τα εξής θετικά προσόντα (55§1 Σ.): 
i.Η ιδιότητα του Έλληνα πολίτη (ελληνική ιθαγένεια) 
ii.Η νόμιμη ικανότητα του εκλέγειν (ενεργητικό εκλογικό δικαίωμα) 
iii.Η συμπλήρωση του 25ου έτους της ηλικίας κατά την ημέρα της εκλογής. Πρέπει επίσης να μη συντρέχει κάποιο από τα αρνητικά προσόντα εκλογιμότητας (ή κωλύματα εκλογιμότητας) όπως αυτά προσδιορίζονται κατά τρόπο αποκλειστικό στο, αναθεωρημένο το 2001, 56 Σ: η §1 αναφέρεται σε γενικά κωλύματα (εξαίρεση: οι καθηγητές Α.Ε.Ι.), η §3 σε τοπικά. Από τα κωλύματα (που αποκλείουν την ανακήρυξη ως υποψηφίου) διακρίνονται τα κοινοβουλευτικά ασυμβίβαστα του άρθρου 57 Σ. (ιδιότητες που δεν πρέπει να συντρέχουν στο πρόσωπο του βουλευτή μετά από την εκλογή του, διαφορετικά εκπίπτει αυτοδικαίως από το αξίωμά του).
Το νομικό καθεστώς του βουλευτή προσδιορίζεται επίσης από τις εξής θεσμικές εγγυήσεις και λειτουργικά προνόμια: 
i.Το ανεύθυνο του βουλευτή (61§§1 και 2 Σ.) 
ii.Το ακαταδίωκτο του βουλευτή (62§1 Σ.) 
iii.Το δικαίωμα άρνησης μαρτυρίας – βουλευτικό απόρρητο (61§3 Σ.) 
iv.Η βουλευτική αποζημίωση και βουλευτικές ατέλειες (63§§1 και 3 Σ.)
Γ. Αρμοδιότητες της Βουλής: 
1. Νομοθετικές:
α. Είναι η μόνη αρμόδια για την αναθεώρηση του Συντάγματος. (110 Σ.) 
β. Ψηφίζει τους νόμους (26§1 και 73-77 Σ.) 
γ. Ψηφίζει τον προϋπολογισμό, τον απολογισμό και το γενικό ισολογισμό (79 Σ.) 
δ. Είναι η μόνη αρμόδια για την ψήφιση του Κανονισμού της Βουλής (65§1 Σ.). 
ε. Θέτει σε εφαρμογή το νόμο για την κατάσταση πολιορκίας (48§1 Σ.) 
στ. Επικυρώνει τις διεθνείς συμβάσεις κατά το 28§1 Σ.
2.Ελεγκτικές (κοινοβουλευτικός έλεγχος): Αναφορές, ερωτήσεις, επερωτήσεις, εξεταστικές επιτροπές κτλ. 
3.Δικαστικές:
α. Παροχή άδειας για την ποινική δίωξη βουλευτών κατά τα 61§2 και 62 Σ. 
β. Κίνηση της διαδικασίας του 86 Σ. για την ποινική ευθύνη των υπουργών και υφυπουργών και η άσκηση της σχετικής ποινικής δίωξης. 
γ. Κίνηση της διαδικασίας του 49 Σ. για την ποινική ευθύνη του ΠτΔ. 
δ. Παροχή της κατά το 47§2 Σ. συγκατάθεσης προς τον ΠτΔ για την απονομή χάρης σε Υπουργό που καταδικάστηκε σύμφωνα με το 86 Σ.
4. Ποικίλης φύσης αρμοδιότητες: 
α. Εκλογή ΠτΔ (32 και 34 Σ.) 
β. Συγκατάθεση για την παράταση ή την επανάληψη της αναστολής των εργασιών της Βουλής (40§3 Σ.) 
γ. Απόφαση για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος (44§2 Σ: ο Ευ. Βενιζέλος εντάσσει το εδάφιο β΄ της διάταξης στις νομοθετικές αρμοδιότητες και το εδάφιο α΄ στις ρυθμιστικές). 
δ. Η λειτουργία της ως forum, στο οποίο διεξάγεται ο πολιτικός διάλογος.

Η Κυβέρνηση

Η Κυβέρνηση ως επικεφαλής της εκτελεστικής λειτουργίας (από κοινού με τον ΠτΔ) πραγματώνει την πολιτική απόφαση του Εκλογικού Σώματος με την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας συγκεκριμένης πολιτικής.

Α. Σύνθεση και οργάνωση της Κυβέρνησης

Κατά το 81§1 Σ. την Κυβέρνηση αποτελεί το Υπουργικό Συμβούλιο που απαρτίζεται από τον Πρωθυπουργό και τους Υπουργούς (και τους αναπληρωτές και τους άνευ χαρτοφυλακίου). Οι Υφυπουργοί μπορεί να είναι και μέλη της Κυβέρνησης. Τα βασικά συστήματα οργάνωσης της Κυβέρνησης είναι δύο:
i.Συλλογικό ( οι Υπ. Εκτός από τις ατομικές αρμοδιότητές τους, ασκούν ουσιαστικά και τις αρμοδιότητες της Κυβ, ως συλλογικού οργάνου, ενώ η θέση του Πρωθυπ. Είναι περισσότερο συντονιστική παρά αποφασιστική. Είναι primus inter pares.)
ii.Πρωθυπουργοκεντρικό ( η θέση του Πρωθυπουργού είναι σαφώς ενισχυμένη. Ο Πρωθ. είναι φορέας της λαϊκής εντολής και διαμορφώνει την πολιτική βούληση της Κυβέρνησης. Είναι primus solus)
Το ισχύον Σ. διαφοροποιεί και ενισχύει αισθητά τη νομικοπολιτική θέση του Πρωθ. με ένα πλέγμα διατάξεων στο οποίο εντάσσονται: 
α. το 37§1 Σ. που τυποποιεί την απόλυτη αρμοδιότητα του Πρωθυπουργού να επιλέγει τους Υπ. και τους Υφυπ. του. 
β. το 84§1 Σ, κατά το οποίο φορέας της εμπιστοσύνης της Βουλής είναι ο Πρωθ. Η εμπιστοσύνη αυτή καλύπτει συνεκδοχικά και τους Υπ. και Υφυπ. που επιλέγει σε όλη τη διάρκεια της εντολής του. 
γ. το 81§1 Σ. που αναφέρεται διακεκριμένα στον Πρωθυπουργό. 
δ. το 82§2 Σ, κατά το οποίο ο Πρωθ, ως ατομικό όργανο, εξασφαλίζει την ενότητα της Κυβέρνησης (συντονισμός – άρση των δυσλειτουργιών), αλλά και κατευθύνει τις ενέργειές της καθώς και τις ενέργειες όλων των δημοσίων υπηρεσιών.

Β. Προϋποθέσεις νόμιμης λειτουργίας της Κυβέρνησης

i.Η ανάδειξη του Πρωθ. και των μελών της Κυβ. πρέπει να συντελείται κατά τους όρους του άρθρου 37 Σ. [βλ. παραπάνω κεφ. Δ. γ) η κοινοβουλευτική αρχή] 
ii.Οι φορείς των κυβερνητικών λειτουργημάτων πρέπει να έχουν τα νόμιμα προσόντα για τα σχετικά αξιώματα και να υπόκεινται σε περιορισμούς: 
-Οι Υπουργοί και οι Υφυπουργοί πρέπει να συγκεντρώνουν τα προσόντα που ορίζει το άρθρο 55 Σ. για το βουλευτή (81§2 Σ.) 
-Κάθε επαγγελματική δραστηριότητα θεωρείται ασυμβίβαστη προς τη θέση του Υπουργού ή Υφυπουργού (81§3 Σ.). Η §4 επιτρέπει στον κοινό νομοθέτη την καθιέρωση πρόσθετων ασυμβίβαστων. Επίσης, κατά το 89§4 Σ. η ιδιότητα του δικαστικού λειτουργού είναι ασυμβίβαστη με τη συμμετοχή στην Κυβέρνηση. 
-Προϋπόθεση ανάληψης των καθηκόντων τους είναι η ορκωμοσία τους. 
iii.Η Κυβ. οφείλει να έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής (κοινοβουλευτική αρχή)

Γ. Απαλλαγή της Κυβ. από τα καθήκοντά της (38§1 Σ.

Γίνεται με ρυθμιστικό προεδρικό διάταγμα:
i. αν η Κυβ. παραιτηθεί. Σε περίπτωση ατομικής παραίτησης ή θανάτου του Πρωθ. εφαρμόζεται το 38§2 Σ.
ii. Αν η Βουλή αποσύρει την εμπιστοσύνη της προς αυτή κατά το 84 Σ. (με την απόρριψη μιας πρότασης εμπιστοσύνης ή την αποδοχή τυχόν πρότασης δυσπιστίας)
iii.Αυτονόητα μετά από γενικές βουλευτικές εκλογές ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα τους, γιατί η νέα Βουλή πρέπει να στηρίζει Κυβ. της δικής της εμπιστοσύνης.

Δ. Αρμοδιότητες της Κυβέρνησης

•Ο Πρωθυπουργός ως ατομικό όργανο:
i.Προτείνει στον ΠτΔ το διορισμό και την παύση των Υπουργών (37§1 Σ.)
ii.Προσυπογράφει το προεδρικό διάταγμα για την απαλλαγή της Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της (35§1 εδ. β’ Σ.)
iii.Προεδρεύει του Υπουργικού Συμβουλίου (81§1 Σ.)
iv.Εξασφαλίζει την ενότητα της Κυβέρνησης και κατευθύνει τις ενέργειές της (82§2 Σ.)
v.Προσυπογράφει το διάγγελμα που απευθύνει προς το λαό ο ΠτΔ (44§3 Σ.)
vi.Προσυπογράφει το διάταγμα για τη διάλυση της Βουλής στις περιπτώσεις των άρθρων 32§4 και 41§1 Σ. (35§2γ Σ.) 
•Πέρα από τις συγκεκριμένες αρμοδιότητες του Υπ. Οικονομικών (73§2 και 79§3 Σ.) και Δικαιοσύνης (47§1 Σ.), κάθε Υπουργός:
i.Προσυπογράφει – κατά την αρμοδιότητα του – τις πράξεις του ΠτΔ (35§1 Σ.)
ii.Ασκεί κανονιστική εξουσία, προτείνοντας και προσυπογράφοντας κανονιστικά διατάγματα, καθώς και εκδίδοντας υπουργικές αποφάσεις
iii.Προΐσταται του Υπουργείου του και ασκεί τις κατά νόμο αρμοδιότητες του (83§1 Σ.)
•Οι Υπουργοί άνευ χαρτοφυλακίου ασκούν όσες αρμοδιότητες τους αναθέτει ο Πρωθυπουργός (83§1 Σ.)
•Οι Υφυπουργοί ασκούν τις αρμοδιότητες που τους αναθέτουν με κοινή απόφαση ο Πρωθυπουργός και ο αρμόδιος Υπουργός (83§2 Σ.)
•Το Υπουργικό Συμβούλιο ως συλλογικό και άμεσο όργανο:
i.καθορίζει και κατευθύνει τη γενική πολιτική της χώρας (82§1 Σ.)
ii.αναπληρώνει τον ΠτΔ στις περιπτώσεις και υπό τις προϋποθέσεις του 34 Σ.
iii.προτείνει στον ΠτΔ την έκδοση πράξεων νομοθετικού περιεχομένου (44§1 Σ.)
iv.προτείνει στη Βουλή να θέσει σε εφαρμογή το νόμο για την κατάσταση πολιορκίας (48§1 Σ.)
v.να ασκεί τη διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων (45§1Σ.)
vi.να έχει το δικαίωμα να προτείνει νόμους στη Βουλή (73§1 Σ.)

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας

Το 30§1 Σ. προσδιορίζει τον ανώτατο άρχοντα ως τον «ρυθμιστή του πολιτεύματος». Η διάταξη αυτή έχει διττή έννοια:
α. ως διάταξη περί αρμοδιότητας δηλώνει τη γενική μόνο αρχή που συγκεκριμενοποιείται και καθίσταται εφαρμόσιμη μόνο στις νομικά τυποποιημένες ρυθμιστικές αρμοδιότητες που προβλέπει το Σ.
β. ως διάταξη που χαρακτηρίζει τη θεσμική φυσιογνωμία του προεδρικού θεσμού εμπεριέχει κριτήριο για το δημόσιο λόγο και τη δημόσια συμπεριφορά του ΠτΔ. Ο γενικός αυτός χαρακτηρισμός έχει όμως και αρνητική διάσταση: ο ΠτΔ είναι ο ρυθμιστής και όχι ο εγγυητής ή ο διαμορφωτής του πολιτεύματος. Ο ρόλος του είναι συνεκτικός κράτους και κοινωνίας, είναι ρόλος ίσης απόστασης προς τις διάφορες πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις.

Β. Η νομική θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας

α. Εκλογή: Ο ΠτΔ, αν και είναι αιρετός, δεν έχει σχέση αντιπροσώπευσης με το εκλογικό σώμα. Εφόσον εκλέγεται έμμεσα, η πολιτική του νομιμοποίηση είναι θεσμικά αδύναμη (παρά την ενδεχόμενη παρεμβολή βουλευτικών εκλογών μεταξύ της Α΄ και Β΄ φάσης της εκλογής του) [32 Σ.] 
β. Ευθύνη: Το μέγεθος της ευθύνης του αρχηγού του κράτους προσδιορίζεται κατ’ αρχήν από την έκταση των αρμοδιοτήτων του. Κατά το 35§1 Σ. όλες οι πράξεις του ΠτΔ τελούν υπό την προϋπόθεση της προσυπογραφής του αρμόδιου Υπουργού, ο οποίος με μόνη την υπογραφή του καθίσταται υπεύθυνος. Η διάταξη αυτή καθιερώνει την αρχή του πολιτικά ανεύθυνου αρχηγού της πολιτείας, ο οποίος βέβαια θα κριθεί πολιτικά από τη Βουλή κατά τη διαδικασία εκλογής νέου ΠτΔ και έμμεσα από το εκλογικό σώμα. Οι εξαιρέσεις από τον κανόνα της προσυπογραφής είναι αυστηρά περιορισμένες και απαριθμούνται αποκλειστικά στο 35§2 Σ. Για τις πράξεις αυτές κατά την άσκηση των καθηκόντων του, ο Πρόεδρος ευθύνεται μόνο για έσχατη προδοσία και για εκ προθέσεως παραβίαση του Συντάγματος, σύμφωνα με τους όρους και τη διαδικασία του 49 Σ. 
γ. Ασυμβίβαστα: το 30§2 Σ. θεσπίζει το απόλυτο ασυμβίβαστο του αξιώματος του ΠτΔ με οποιοδήποτε άλλο αξίωμα , θέση ή έργο. 
δ. Χορηγία: κατά το 33§3 Σ. ορίζεται με νόμο (συνήθως ως πολλαπλάσιο της βουλευτικής αποζημίωσης)

Γ. Αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας

Το 50 Σ. εισάγει τεκμήριο αρμοδιότητας, κατά το οποίο ο ΠτΔ έχει μόνο όσες αρμοδιότητες του αναθέτει ρητά το Σ. και οι συνάδοντες προς αυτό νόμοι. Αυτός ο ερμηνευτικός κανόνας δηλώνει:
α. ότι η καταγραφή των προεδρικών αρμοδιοτήτων είναι αυστηρά περιοριστική 
β. ότι η ερμηνεία των νομικά τυποποιημένων αρμοδιοτήτων του ΠτΔ οφείλει να είναι συσταλτική. Οι αρμοδιότητες αυτές διακρίνονται σε:
1. Συμβολικές: Κατά το 36§1 Σ. ο ΠτΔ εκπροσωπεί διεθνώς το κράτος, κηρύσσει πόλεμο, συνομολογεί συνθήκες ειρήνης, συμμαχίας κτλ. Πάντα με κυβερνητική προσυπογραφή. [Κατά τον Τσάτσο οι αρμοδιότητες αυτές εντάσσονται στις ρυθμιστικές. Μια Τρίτη άποψη τις θεωρεί εκτελεστικές] 
2. Νομοθετικές:
α. Κατά το 42§1 Σ. εκδίδει και δημοσιεύει τους νόμους που ψηφίζει η Βουλή. Με την έκδοση ο ΠτΔ πιστοποιεί τη γνησιότητα του νόμου και την τήρηση της από το Σ. προβλεπόμενης διαδικασίας. Δημοσίευση είναι η καταχώριση του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης. Συνήθως οι δύο αυτές, διοικητικές ως προς τη φύση τους, αρμοδιότητες ασκούνται ταυτοχρόνως, uno acto.
β. Κορυφαία δυνατότητα παρέμβασης του ΠτΔ στην κοινοβουλευτική νομοθετική διαδικασία είναι το δικαίωμα αναπομπής του 42 Σ. Κατά την §1, ο ΠτΔ έχει την αυτοτελή αρμοδιότητα μέσα σε ένα μήνα από την ψήφιση του νομοσχεδίου να το αναπέμψει στη Βουλή εκθέτοντας τους λόγους της αναπομπής. Κατά την κρατούσα άποψη, οι λόγοι αυτοί σχετίζονται με τη συνταγματικά προβλεπόμενη διαδικασία παραγωγής των τυπικών νόμων, δηλ. με την εσωτερική τυπική συνταγματικότητα τους. Με την αναπομπή το σχέδιο ή η πρόταση νόμου εισάγεται στην Ολομέλεια της Βουλής κατά το 42§2 Σ. 
γ. Εκδίδει κανονιστικά προεδρικά διατάγματα κατά το 43 Σ. Η αρμοδιότητα αυτή είναι κατ’ ουσία νομοθετική αλλά ως προς τη νομική της φύση διοικητική.
δ. Εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου κατά το 44§1 Σ.
ε. Εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου κατά το 44§1 Σ. ή εκδίδει το διάταγμα που προβλέπει η §2 ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου. Επίσης, ύστερα από πρόταση της Κυβ. εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, όπως ορίζει το 48§5 Σ.
στ. Προκηρύσσει – ύστερα από απόφαση της Βουλής – δημοψήφισμα κατά το 44§2 Σ. [Ο Βενιζέλος υποστηρίζει ότι η προκήρυξη του δημοψηφίσματος του εδ, β΄ είναι νομοθετική, ενώ του εδ. α΄ ρυθμιστική αρμοδιότητα]
3.Εκτελεστικές ή διοικητικές:
α. Εκδίδει ατομικά διοικητικά διατάγματα
β. Διορίζει και παύει τους δημοσίους υπαλλήλους (46§1 Σ.)
γ. Διορίζει, προάγει ή τοποθετεί με διάταγμα τους δικαστικούς λειτουργούς σύμφωνα με τις επιταγές και μέσα στα πλαίσια του Σ. και των νόμων (88§1 Σ.)
δ. Είναι (ονομαστικά) ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων (45§1 Σ.). Στο πλαίσιο αυτό απονέμει τους βαθμούς σε όσους υπηρετούν σε αυτές, όπως ειδικότερος νόμος ορίζει.
ε. Απονέμει τα προβλεπόμενα από τη νομοθεσία παράσημα (46§2 Σ.)
4. Ρυθμιστικές: 
α. Οι αρμοδιότητες που αναφέρονται στη λειτουργία της Βουλής:
- σύγκληση της Βουλής κατά το 40§1 Σ. 
- κήρυξη της έναρξης και της λήξης κάθε βουλευτικής περιόδου (40§1 Σ.) 
- αναστολή των εργασιών της Βουλής κατά το 40§2 Σ. 
- διάλυση της Βουλής κατά το 41 Σ. 
- προκήρυξη εκλογών 
β. Ο διορισμός του Πρωθυπουργού και της Κυβέρνησης και η απαλλαγή από τα καθήκοντά τους κατά τα άρθρα 37 και 38 Σ. 
γ. Η αρμοδιότητα να απευθύνει προς το λαό διαγγέλματα σε εντελώς εξαιρετικές περιστάσεις και μετά από σύμφωνη γνώμη του Πρωθυπουργού (44§3 Σ.) 
5. Δικαστικές: 
α. Ο ΠτΔ έχει το δικαίωμα ύστερα από πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη του Συμβουλίου Χαρίτων να απονέμει χάρη (47§1 Σ.) 
β. Ειδικότερη είναι η αρμοδιότητα του να απονέμει χάρη σε Υπουργό που καταδικάστηκε κατά το 86 Σ. μόνο με τα συγκατάθεση της Βουλής (47§2 Σ.)

Το Σύνταγμα και η δικαιοπαραγωγική διαδικασία

Πηγές του Συνταγματικού Δικαίου: Είναι κατά κυριολεξία οι νομικοί τύποι υπό τους οποίους εκδηλώνονται όλοι οι υποδεέστεροι του Σ. κανόνες δικαίου(νόμοι, προεδρικά διατάγματα, διεθνείς συμβάσεις κτλ), μέσα στους οποίους μπορεί να εντοπίσει κανείς και κανόνες του ουσιαστικού Σ, που δεν ανήκουν όμως στο τυπικό Σ. το οποίο είναι προφανές η πρώτη πηγή του Συνταγματικού Δικαίου. Στη δικαιοπαραγωγική διαδικασία ανήκει:

Διεθνές Δίκαιο και Κοινοτικό Δίκαιο

Το ισχύον Σ. δίνει στο 28§1 ευθεία και πλήρη απάντηση στο πρόβλημα των σχέσεων μεταξύ του εθνικού και του διεθνούς δικαίου: Οι κανόνες τόσο του συμβατικού όσο και του γενικού διεθνούς δικαίου («γενικώς παραδεδεγμένοι», κατά την ορολογία του Σ) ισχύουν στην ελληνική έννομη τάξη και μάλιστα με σχετικά αυξημένη τυπική ισχύ, δηλ με τυπική ισχύ υπέρτερη της ισχύος των τυπικών νόμων, αλλά υποδεέστερη του τυπικού Σ, από το οποίο και προσδιορίζεται η θέση τους στην ιεραρχία των κανόνων του δικαίου. Σχετικά με τη διάσταση της δυαδικής και της μονιστικής θεωρίας για τη σχέση μεταξύ της διεθνούς και της εσωτερικής έννομης τάξης, η λύση που επιλέγει το ελληνικό Σ. τέμνει την κλασσική θεωρητική συζήτηση είναι όμως η πλησιέστερη προς το βασικό συστατικό της δυαδικής προσέγγισης: το Εθνικό Σ. ρυθμίζει τη θέση του Διεθνούς δικαίου• το διεθνές δίκαιο δεν αποβάλλει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του, αλλά εντάσσεται στην ιεραρχία των εθνικών κανόνων δικαίου. 
- Η ερμηνευτική δήλωση που προστέθηκε κατά την αναθεώρηση του 2001 υπό το 28Σ διακηρύσσει ότι συνταγματικό θεμέλιο για τη συμμετοχή της χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι το 28Σ (ιδίως η δέσμη των παραγράφων 2 και 3). Η Ελλάδα είναι μέλος και παραμένει στην Ε.Ε εφόσον τηρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις της παραγράφου 3, δεν θίγονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ως προς το πρόβλημα των σχέσεων μεταξύ του κοινοτικού και του εθνικού δικαίου(κυρίως δε του εθνικού Σ) επισημαίνεται ότι δεν είναι πρόβλημα «υπεροχής» και, άρα, ιεράρχησης αλλά πρόβλημα οριοθέτησης των εκατέρωθεν αρμοδιοτήτων και άρα οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής της κοινοτικής και εθνικής έννομης τάξης.