Βασίλειο της Σαρδηνίας

Σύντομη ιστορία

Το βασίλειο περιείχε τα πρώτα χρόνια τα νησιά Σαρδηνία και Κορσική με τον τίτλο "Βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής", τα παραχώρησε σαν δώρο ο Πάπας στον Ιάκωβο Β΄ της Αραγωνίας (1297). 
Ο Ιάκωβος Β΄ κατέκτησε εξ'ολοκλήρου το νησί (1324), ο ίδιος και οι απόγονοι του από τον Οίκο της Βαρκελώνης πήραν τον τίτλο του βασιλιά. Μετά τον πόλεμο που ξέσπασε ανάμεσα στην Καταλονία και την Σαρδηνία οι Καταλανοί αγόρασαν όλα τα δικαιώματα στο νησί (1420). Όταν ενώθηκε το Στέμμα της Αραγωνίας με το Στέμμα της Καστίλης το βασίλειο μεταβιβάστηκε στην Ισπανική αυτοκρατορία χωρίς την Κορσική. Ο Οίκος των Αψβούργων και ο Οίκος των Βουρβόνων διεκδικητές του Ισπανικού θρόνου την παραχώρησαν στον Βίκτωρ Αμεδαίο Β΄ της Σαρδηνίας μέλος του Οίκου της Σαβοΐας. Το βασίλειο είχε από τότε την έδρα του στα ηπειρωτικά εδάφη : το Δουκάτο της Σαβοΐας, την Αόστα, το Πεδεμόντιο και την Κομητεία της Νίκαιας που κατείχε από το 1388. Η πρωτεύουσα του νησιού ήταν θεωρητικά η Κάλιαρι αλλά η πρωτεύουσα του βασιλείου ήταν επίσημα το Τορίνο πρωτεύουσα του Πεδεμοντίου.
Τα εδάφη του Οίκου της Σαβοΐας προσαρτήθηκαν στην Πρώτη Γαλλική Αυτοκρατορία και ο βασιλιάς της Σαρδηνίας μετακινήθηκε για πρώτη φορά στο νησί. Το Συνέδριο της Βιέννης που συνεδρίασε μετά την πτώση του Ναπολέοντα παρέδωσε τα ηπειρωτικά εδάφη του Οίκου της Σαβοΐας μαζί με την Λιγυρία στην Δημοκρατία της Γένοβας. Τα κράτη της Σαβοΐας ενώθηκαν ξανά με πρωτεύουσα το Τορίνο (1848), στην συνέχεια ενώθηκε μαζί τους η Λομβαρδία (1859), οι Ηνωμένες Επαρχίες της Κεντρικής Ιταλίας και το Βασίλειο των Δύο Σικελιών (1860), η Δημοκρατία της Βενετίας (1866) και τα Παπικά Κράτη (1870). Το Βασίλειο της Σαρδηνίας άλλαξε το όνομα του σε Βασίλειο της Ιταλίας (17 Μαρτίου 1861), η πρωτεύουσα του ήταν αρχικά η Φλωρεντία και τελικά μετακινήθηκε στην Ρώμη. Το βασίλειο της Σαρδηνίας - Πεδεμοντίου θεωρείται ο προκάτοχος του Βασιλείου της Ιταλίας και κατόπιν της σημερινής Ιταλικής Δημοκρατίας.

Βυζαντινή κυριαρχία

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατέλαβε την Σαρδηνία και την Κορσική (238 π.χ.), οι Ρωμαίοι την διατήρησαν μέχρι τον 5ο αιώνα μ.χ. και στην συνέχεια την κατέλαβαν οι Βάνδαλοι που είχαν εγκατασταθεί στην Βόρεια Αφρική. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία ανακατέλαβε το νησί (534) και παρέμεινε στην κυριαρχία των Βυζαντινών μέχρι τον 9ο αιώνα που οι Άραβες κατέκτησαν την Σικελία, η επικοινωνία με την Κωνσταντινούπολη έγινε από τότε αδύνατη και κυβερνήθηκε από τις ισχυρές οικογένειες. Με κίνδυνο την Αραβική κατάκτηση και χωρίς εξωτερική βοήθεια οι Σαρδηνοί οργάνωσαν την άμυνα σύμφωνα με τα Ρωμαϊκά και τα Βυζαντινά πρότυπα, δημιούργησαν μια μορφή κοινοβουλευτικής μοναρχίας σε αντίθεση με τα καθεστώτα της απόλυτης μοναρχίας που υπήρχαν τότε στην Ευρώπη. Οι Σαρακηνοί ξεκίνησαν την λεηλασία στις παραλιακές πόλεις (705), οι πληροφορίες για την πολιτική κατάσταση στην Σαρδηνία τους επόμενους αιώνες είναι ελλειπής. Οι κάτοικοι της Θάρρος εγκατέλειψαν λόγω των Αραβικών επιδρομών την πόλη και εγκαταστάθηκαν στην Οριστάνο (9ος αιώνας), πολλές άλλες παραλιακές πόλεις όπως η Κάλιαρι είχαν την ίδια τύχη. Ακολούθησε ισχυρή Αραβική επιδρομή από τις Βαλεαρίδες (1015 - 1016), οι Σαρακηνοί αποκρούστηκαν από τους Δικαστές της Σαρδηνίας με ναυτική βοήθεια από την Πίζα και την Δημοκρατία της Γένοβας που ήταν ανεξάρτητες από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ο Πάπας Βενέδικτος Η΄ ζήτησε και ο ίδιος βοήθεια από την Πίζα και την Γένοβα για να αντιμετωπίσει τους Άραβες. Μετά το Σχίσμα του 1054 η Ρώμη προσπάθησε έντονα να επιβάλει στο νησί την Καθολική Εκκλησία, την ίδια τακτική ακολούθησε και στην νότια Ιταλία όταν οι Καθολικοί Νορμανδοί έδιωξαν τους Βυζαντινούς. Ο τίτλος του "Δικαστή" ενοχλούσε επίσης επειδή ήταν Βυζαντινό κατάλοιπο και είχε σύνδεση με το Ελληνικό κράτος και την Ορθοδοξία.

Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

Η Σαρδηνία και η Κορσική κυβερνήθηκαν μέχρι τις αρχές του 11ου αιώνα από τους "Άρχοντες" (Ελληνικά) ή "Δικαστές" (Λατινικά), ήταν οι πραγματικοί βασιλείς στο νησί αλλά υποτελείς του Βυζαντινού αυτοκράτορα. Δύο ονόματα Αρχόντων έχουν διασωθεί μόνο "Tουρκοτουρίου βασιλικού προτοσπαθαρίου  και Σαλουσίου των ευγενέστατων αρχόντων", κυβέρνησαν πιθανότατα τον 10ο αιώνα. Οι "Άρχοντες" έγραφαν στα Ελληνικά και στα Λατινικά αλλά ένα παλιό έγγραφο που προερχόταν από την Δικαιοδοσία του Κάλιαρι (1070) ήταν γραμμένο στην Σαρδηνιανή γλώσσα με το Ελληνικό Αλφάβητο. Το νησί διαιρέθηκε σε μικρότερα βασίλεια τις "Δικαιοδοσίες", αυτή την φορά ήταν υποτελείς στον πάπα και στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το αποτέλεσμα ήταν να ξεσπάσουν συγκρούσεις απέναντι στις Δικαιοδοσίες αφού κάθε Δικαστής έβλεπε τον εαυτό του σαν ανεξάρτητο βασιλιά, προσπαθούσαν να υποτάξουν τους εξεγερμένους ευγενείς. Οι Δικαιοδοσίες τερματίστηκαν οριστικά όταν το Αραγωνέζικο βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής νίκησε τον δικαστή της Αρμπορέα (1410) στην "μάχη της Σανλουρί", ο Δικαστής πούλησε όλα τα κληρονομικά του δικαιώματα.
Ο τίτλος του βασιλιά της Σαρδηνίας παραχωρήθηκε από την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στον Μπαρισόν Β΄ της Αρμπορέα και στον Έντζιο της Σαρδηνίας γιο του Γερμανού αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄. Ο πρώτος απέτυχε να ενώσει το νησί παρά τους πολέμους που έκανε πολλά χρόνια με τους υπόλοιπους Δικαστές, έκλεισε τελικά μαζί τους ειρήνη (1172). Ο Έντζιο δεν είχε την ευκαιρία να το ολοκληρώσει, ο πατέρας του Φρειδερίκος Β΄ Χοενστάουφεν τον κάλεσε (1239) και τον διόρισε Γενικό Βικάριο της Ιταλίας, πέθανε αφού παρέμεινε 23 χρόνια σε φυλακή στην Μπολόνια (1272).

Συμφωνία της Αραγωνίας με τους Ανδεγαυούς

Οι Βασιλείς της Αραγωνίας ξεκίνησαν την κατάκτηση της Σαρδηνίας (1324), απέκτησαν τον πλήρη έλεγχο (1410) και κυβέρνησαν μέχρι το 1460. Το Βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής ενώθηκε σε μια Ομοσπονδία κρατών που πήρε το όνομα Στέμμα της Αραγωνίας με ανώτατο κυβερνήτη τον βασιλιά της Αραγωνίας. Το Στέμμα της Αραγωνίας συνεδρίαζε με αντιπροσώπους από όλα τα κράτη που απέκτησαν μεγάλη αξία όταν παντρεύτηκαν οι Καθολικοί Μονάρχες και ενώθηκε με το Στέμμα της Καστίλης (1469). Ο Πάπας Βονιφάτιος Η΄ σε μυστική ρήτρα στην "Συνθήκη του Αναγκνί" (1297) πρότεινε την ένωση των δύο νησιών σε ένα βασίλειο. Ο Ιάκωβος Β΄ της Αραγωνίας έκανε συμφωνία με τον βασιλιά της Νεαπόλεως Κάρολο τον Χωλό να τον αναγνωρίσει βασιλιά της Σικελίας με τον όρο να του δώσει την Σαρδηνία και την Κορσική.
Οι Σικελοί δεν ήθελαν με κανέναν τρόπο την επιστροφή των Ανδεγαυών που τους είχαν θανατώσει όταν ξέσπασε ο Σικελικός Εσπερινός (1282), ανακήρυξαν βασιλιά τον μικρότερο αδελφό του Ιακώβου Β΄ Φρειδερίκο Β΄ της Σικελίας παρά την αντίθεση του πάπα και του ίδιου του αδελφού του. Η Σαρδηνία και η Κορσική είχαν έως τότε διαφορετικούς κυβερνήτες και ο πάπας είχε στόχο να ενώσει τα νησιά με το Βασίλειο της Σικελίας, το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί το Βασίλειο των Δύο Σικελιών. Τα τρία από τα τέσσερα βασίλεια της Σαρδηνίας πέρασαν μετά τον 9ο αιώνα από τους Βυζαντινούς στην Πίζα και την Γένοβα, η Κορσική από την άλλη πλευρά είχε κατακτηθεί από την Γένοβα (1133). Ο πάπας επιθυμούσε την λήξη του πολέμου ανάμεσα στους Γιβελλίνους της Πίζας και την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η εκκλησία της Σαρδηνίας είχε φύγει εξ'ολοκλήρου από τον έλεγχο του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, οι κάτοικοι ήταν Καθολικοί αλλά είχαν ισχυρή επίδραση από τους Ορθόδοξους Βυζαντινούς που κυβέρνησαν το νησί πολλά χρόνια.

Ίδρυση του βασιλείου της Σαρδηνίας

Ο πάπας Βονιφάτιος Η΄ έκανε επέμβαση στην σύγκρουση ανάμεσα στον Οίκο των Καπετιδών του Ανζού και τον Οίκο της Βαρκελώνης, υποσχέθηκε στον Ιάκωβο Β΄ της Αραγωνίας να τον βοηθήσει να κερδίσει την Σαρδηνία από την Πίζα με αντάλλαγμα να παραδώσει την Σικελία στον Κάρολο τον Χωλό (1297). Ο Ιάκωβος Β΄ συμμάχησε με τον Ούγο Β΄ της Αρμπορέα (1323), κατέκτησε από την Πίζα τις περιοχές του Κάλιαρι και της Γκαλλούρα με την Σάσσαρι, διεκδίκησε τις κατακτήσεις σαν Βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής. Το Βασίλειο της Αρμπορέα κύρηξε τον πόλεμο στο βασίλειο της Αραγωνίας (1353) αλλά το Στέμμα της Αραγωνίας ολοκλήρωσε την κατάκτηση του νησιού το 1420. Το Βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής ήταν ξεχωριστή κρατική οντότητα στο Στέμμα της Αραγωνίας και δεν ενσωματώθηκε ποτέ με το Βασίλειο της Αραγωνίας. Ο Πέτρος Δ΄ της Αραγωνίας παραχώρησε στο βασίλειο κυβερνητική και διοικητική αυτονομία, την κυβέρνηση των δύο νησιών ανέλαβε ένας υποτελής αντιβασιλιάς. Ο Αλφόνσος Ε΄ της Αραγωνίας, βασιλιάς της Σικελίας και διάδοχος της Αραγωνίας αγόρασε τις αμφισβητούμενες περιοχές από την Δικαιοδοσία της Αρμπορέα (1420) και τον τελευταίο δικαστή Γουλιέλμο Γ΄ της Ναρμπόν (1370 - 1424) με 100.000 χρυσά φλορίνια.
Το "Βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής" είχε στην κατοχή του ολόκληρο το νησί με μοναδική εξαίρεση την Καστελντόρια. Η Κορσική δεν κατακτήθηκε ποτέ με αποτέλεσμα όταν το Στέμμα της Αραγωνίας ενώθηκε με το Στέμμα της Καστίλης δημιουργώντας το Ισπανικό στέμμα χάθηκε το νησί από τον βασιλικό τίτλο. Η ήττα των τοπικών δικαστών στην Σαρδηνία, η ανακάλυψη της Αμερικής και ο στείρος φεουδαρχισμός έφεραν μεγάλη παρακμή στο βασίλειο της Σαρδηνίας. Ακολούθησε μια σύντομη περίοδος επανάστασης από τον ευγενή Λεονάρντο Αλαγκόν μαρκήσιο του Οριστάνο απέναντι στον αντιβασιλιά Νικολό Καρρόζ, νίκησε την δεκαετία του 1470 τον βασιλικό στρατό αλλά συνετρίβη στην "μάχη του Μάκομερ" (1478). Οι επαναστάσεις σταμάτησαν από τότε οριστικά, οι επιδρομές πειρατών από την Αφρική και μία μεγάλη σειρά από επιδημίες (1582, 1652 και 1655) χειροτέρεψαν σημαντικά την κατάσταση.

Ιστορική πορεία της περιοχής

Οι Αλλόβρυγες ένα Κελτικό φύλο εγκαταστάθηκε τον 3ο αιώνα π.χ. στην περιοχή ανάμεσα στον Ροδανό και τις Άλπεις, τον 4ο αιώνα μ.χ. η περιοχή της Σαβοΐας παραχωρήθηκε από την Αγία Ρωμαική Αυτοκρατορία στο Βασίλειο των Βουργουνδών. Το Πεδεμόντιο κατοικήθηκε τα πρώτα χρόνια από φυλές Κέλτο-Λιγουρίων όπως οι Ταουρίνι και οι Σαλασσί, αργότερα υποτάχθηκαν στους Ρωμαίους (220 π.χ.) που ίδρυσαν πολλές αποικίες όπως το Τορίνο και την Ιβρέα. Όταν έπεσε η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επιτέθηκαν στην περιοχή οι Βουργουνδοί και οι Γότθοι (5ος αιώνας), η Βυζαντινή Αυτοκρατορία και οι Λομβαρδοί (6ο αιώνας) και οι Φράγκοι (773). Το Πεδεμόντιο ενσωματώθηκε στο Βασίλειο της Ιταλίας που διαιρέθηκε σε πολλά κράτη και κομητείες. Ο Όθων της Σαβοΐας πρόσθεσε το Πεδεμόντιο στην Κομητεία της Σαβοΐας με πρωτεύουσα το Σαμπερί, άλλες περιοχές που παρέμειναν ανεξάρτητες ήταν το Άστι, η Αλεσσάντρια, η Μαρκιωνία του Σαλούτσο και η Μαρκιωνία του Μομφερράτου. Η Κομητεία της Σαβοΐας προβιβάστηκε σε δουκάτο (1416) και ο Εμμανουήλ Φιλιβέρτος της Σαβοΐας μετακίνησε την πρωτεύουσα στο Τορίνο (1563).

Ναπολεόντειοι Πόλεμοι

Το Βασίλειο της Σαρδηνίας και τα υπόλοιπα κράτη στο Στέμμα της Σαβοΐας ενώθηκαν στον Πόλεμο του Πρώτου Συνασπισμού εναντίον της Α΄ Γαλλικής Δημοκρατίας (1792) αλλά ηττήθηκαν από τον Ναπολέων Α΄ και υπέγραψαν την Συνθήκη των Παρισίων που επέτρεψε στον Γαλλικό στρατό να περάσει ελεύθερα από το Πεδεμόντιο (1796). Οι Γάλλοι κατέλαβαν το Τορίνο και ο Κάρολος Εμμανουήλ Δ΄ της Σαρδηνίας παραιτήθηκε από την Σαρδηνία, ψηφίστηκε στην συνέχεια η ένωση του Πεδεμοντίου με την Γαλλία. Τα Αύστρο-Ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν λίγο την πόλη (1799) αλλά με την Μάχη του Μαρένγκο (1800) οι Γάλλοι κέρδισαν ξανά τον έλεγχο.
Το Στέμμα της Σαβοΐας κατέκτησε την πρώην Δημοκρατία της Γένοβας που έγινε ουδέτερη ζώνη απέναντι στην Γαλλία, η προσάρτηση επικυρώθηκε στο Συνέδριο της Βιέννης. Οι επόμενοι κυβερνήτες της Σαρδηνίας ήταν : Βίκτωρ Εμμανουήλ Α΄ της Σαρδηνίας, Κάρολος Φήλιξ της Σαρδηνίας και Κάρολος Αλβέρτος της Σαρδηνίας που επικεφαλής στρατού αποκατέστησε τον Φερδινάνδο Ζ΄ στον Ισπανικό θρόνο. Ο Βίκτωρ Εμμανουήλ Α΄ κατάργησε όλους τους νόμους του Ναπολέοντα που έγιναν μισητοί ιδιαίτερα στην Σαρδηνία, δεν χρησιμοποιούσαν ούτε τους δρόμους που είχαν κατασκευαστεί από τους Γάλλους.
Το βασίλειο της Σαρδηνίας εκβιομηχανίστηκε μετά το 1830, με λαϊκή αντίδραση και φιλελεύθερη επανάσταση συντάχτηκε Σύνταγμα (1848). Το βασίλειο της Σαρδηνία που μέχρι τότε περιοριζόταν μόνο στο νησί επεκτάθηκε σε όλα τα εδάφη του Οίκου της Σαβοΐας με εξαιρετικές αλλαγές, έγινε πιό συγκεντρωτικό σύμφωνα με το Γαλλικό πρότυπο. Ο Κάρολος Αλβέρτος ύστερα από πίεση κήρυξε τον πόλεμο στην Αυστρία μετά από μερικές επιτυχίες στην αρχή συνετρίβη στην "μάχη του Κουστόζα" (1848) από τον Γιόζεφ Ραντέτσκι (1766 - 1858).