Μαρία Ν. Αντωνοπούλου

Βιογραφία

Η Μαρία Ν. Αντωνοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1946. Ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση της στο Τοσίτσειο - Αρσάκειο Λύκειο Αθηνών. Σπούδασε ιστορία και αρχαιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έλαβε το πτυχίο της το Μάρτιο του 1971. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους εγγράφηκε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Δίπλωμα στις Κοινωνικές Επιστήμες», στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, το οποίο έλαβε τον Ιούλιο του 1972. Τον Οκτώβριο του 1972 άρχισε να παρακολουθεί διδακτορικό πρόγραμμα στην Κοινωνιολογία. Έλαβε το διδακτορικό της τον Ιούλιο του 1976. Από το Μάιο του 1977 διδάσκει στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Πάντειου Πανεπιστημίου, αρχικά ως λέκτορας, ως επίκουρη καθηγήτρια (1984), ως αναπληρώτρια καθηγήτρια (1989), και από το 2000 ως τακτική καθηγήτρια.

Ερευνητικό ενδιαφέρον και περιεχόμενο των έργων

Στη διδακτορική διατριβή της (1976) Method and Reality in Max Weber (Μέθοδος και Πραγματικότητα του Μαξ Βέμπερ), αναλύει τη μεθοδολογία του Μαξ Βέμπερ. Με το έργο της αυτό προσπάθησε να επιλύσει το πρόβλημα της «αξίας της ουδετερότητας» το οποίο στο παρελθόν είχε δημιουργήσει σύγχυση στους σπουδαστές του, πολλοί από τους οποίους απέρριψαν το έργο του ως αντιφατικό, ενώ άλλοι τον κατέταξαν ως «θετικιστή», παρά την κεντρική θέση του για το σημαντικό ρόλο των «αξιών» στη διαδικασία της γνώσης. Ισχυρίζεται πως η λύση στο πρόβλημα στηρίζεται στην έννοια «αξία-ιδέα» η οποία καθοδηγεί τον ερευνητή, και τον «ιδανικό τύπο», ο οποίος είναι η ιδέα στην οποία καταλήγει η διαδικασία της γνώσης.
Το 1992 (2η εκδ.) εξέδωσε το βιβλίο Θεωρία και Ιδεολογία στη σκέψη των κλασικών της Κοινωνιολογίας. Με το έργο αυτό προσπαθεί να προσδιορίσει τις «ιδεολογικές» προϋποθέσεις των θεωριών των κλασικών της κοινωνιολογίας (Ογκίστ Κοντ, Καρλ Μαρξ, Εμίλ Ντιρκέμ, Βιλφρέντο Παρέτο, Μαξ Βέμπερ, Γκέοργκ Σίμμελ). Επιχειρεί να εντοπίσει τον ιδεολογικό πυρήνα που διακατέχει τις θεωρίες τους, και επανακαταθιστά τη προσπάθεια τους να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στη σύγχρονη κοινωνία.
Το 2000 εξέδωσε το βιβλίο Κοινωνική πράξη και υλισμός, σπουδή στην κοινωνιολογία της γνώσης. Το βιβλίο αυτό αντιμετωπίζει την άντληση της ύλης ως ιστορική έννοια και τη θεωρία του υλισμού ως θεωρία και ιδεολογία της εμπορευματικής κοινωνίας, ως μέρος της καπιταλιστικής κοινωνίας. Εκθέτει τις διαφορετικές εκδοχές της έννοιας της ύλης από την αρχαιότητα έως σήμερα, με αναφορά στους ιστορικούς χρόνους όπου εμφανίστηκε. Αυτή η έκθεση καθιστά δυνατή την υπόθεση πως η κοινωνική σχέση της ανταλλαγής των εμπορευμάτων αποτελεί την κοινωνική θέση που είναι υπεύθυνη για το σχηματισμό της άντλησης ύλης ως κατηγορία. Αυτό καθιστά δυνατή την εμφάνιση του υλισμού ως μια κοσμοθεωρία, όπως είναι μια θεωρία της φύσης και της κοινωνίας. Το βιβλίο υποστηρίζει πως η άντληση της ύλης προκύπτει μαζί με εκείνη την «ανταλακτική αξία», της «αξίας» μέσω της οποίας ανταλλάσονται τα εμπορεύματα. Η ανταλακτική αξία εκφράζει μια κοινωνική σχέση. Όταν η ανταλλαγή εμπορευμάτων γίνεται μια κοινή πρακτική στην κοινωνία, λαμβάνει χώρα μια μετατόπιση από τα υποκείμενα (άνθρωποι) στα αντικείμενα τα οποία ανταλλάσσουν (εμπορεύματα). Με αυτό το τρόπο η κοινωνική σχέση υποκαθίσταται από τη σχέση των αντικειμένων που ανταλλάσσονται. Τους επιβάλλεται η σωματική μορφή, και η ύλη, η έννοια της ύλης αναδεικνύονται ως η ουσία του κοινωνικού δεσμού. Το βιβλίο ερευνά τις διάφορες περιπτώσεις εμπορικών κοινωνιών, από την αρχαιότητα έως το παρών, και αναλύει τις διαδοχικές συνθήκες του σχηματισμού της έννοιας της ύλης σε αυτές τις κοινωνίες. Η κοινωνία της γενικευμένης εμπορευματικής ανταλλαγής, η οποία είναι η καπιταλιστική κοινωνία που ανέπτυξε την έννοια της ύλης ως τη πρώτη οντολογική ουσία και έφερε στο προσκήνιο τον καθολικό υλισμό, σε αντίθεση με την αρχαιότητα, όπου δεν υπάρχει συστηματικός υλισμός ανεξαρτήτως του είδους που έχει υποβληθεί.
Το 2008 εξέδωσε το βιβλίο Οι κλασικοί της κοινωνιολογίας. Κοινωνική θεωρία και νεότερη κοινωνία. Το βιβλίο ερευνά το σχηματισμό της κοινωνιολογίας ως διακριτή κοινωνική επιστήμη και τις θεωρίες των κλασικών της κοινωνιολογίας στο πλαίσιο του σχηματισμού της σύγχρονης κοινωνίας. Αυτές οι θεωρίες εξετάζονται υπό το πρίσμα των τρόπων των κοινωνικών σχέσεων και των μορφών της κοινωνικής συνείδησης που έχει αναπτύξει η ιστορική πορεία των τελευταίων αιώνων. Σημειώνεται πως η σύγχρονη κοινωνία σε παγκόσμιο επίπεδο, αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, ίσως ακόμη μεγαλύτερης σημασίας και οξύτητας, από εκείνα που αντιμετώπισε η Ευρωπαϊκή κοινωνία στην αυγή της σύγχρονης εποχής, κατά τη στιγμή του σχηματισμού της καπιταλιστικής κοινωνίας. Αυτό καθιστά το έργο των κλασικών της κοινωνιολογίας ιδιαίτερα επίκαιρο. Μέρος του περιεχομένου του βιβλίου είναι κοινό με το προαναφερθέν Θεωρία και Ιδεολογία στη σκέψη των κλασικών της Κοινωνιολογίας. Εδώ όμως, πέρα από το γεγονός της προσθήκης νέων κεφαλαίων, η γραμμή της ανάλυσης των θεωριών των κλασικών της κοινωνιολογίας μετατοπίστηκε προς τους τρόπους που εξετάζουν τις κοινωνικές σχέσεις, καθώς και τις έννοιες που τις εκφράζουν. Ο Ογκίστκ Κοντ αντιλαμβανόταν τις φυσικές επιστήμες ως «θετικιστικό πνεύμα» και τη βασική προϋπόθεση της σύγχρονης κοινωνίας. Έτσι παρουσίασε τον θετικισμό και τον επιστημονισμό στην κοινωνιολογία. Στη περίπτωση του Καρλ Μαρξ το βιβλίο ασχολείται με ερωτήματα όπως η σχέση των κατηγοριών των ιστορικών κοινωνικών σχέσεων που εκφράζουν. Αναφορικά με τον Μαξ Βέμπερ το βιβλίο υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, πως αυτός δεν κατασκευάζει κανένα κλειστό θεωρητικό σύστημα και ως εκ τούτου για τον Βέμπερ η διαδικασία της γνώσης παραμένει «ανοιχτή». Σύμφωνα με τον Βέμπερ κατανοούμε τους τρόπους της ζωής των ανθρώπων, μέσω κατανόησης των εννοιών των κοινωνικών τους σχέσεων μέσα στα ιστορικά τους πλαίσια. Ο Εμίλ Ντιρκέμ διερωτήθηκε ευθέως για το ζήτημα της κοινωνικής προέλευσης των εννοιών και των κατηγοριών της σκέψης, ενώ ο Βιλφρέντο Παρέτο κατανόησε τις κοινωνικά έγκυρες ιδέες ως μέσα κοινωνικής κυριαρχίας. Ο Γκέοργκ Σίμμελ περιέγραψε την κοινωνία ως ένα περίπλοκο δίκτυο ασταθών κοινωνικών σχέσεων και επισήμανε την ενδημική κρίση του πολιτισμού της «σύγχρονης» κοινωνίας.
Το 2011 επιμελήθηκε το βιβλίο Μαξ Βέμπερ, ο σύγχρονός μας, το οποίο περιλαμβάνει άρθρα από διακεκριμένους μελετητές του Βέμπερ.