Ρίζων

Ονομασία

Σύμφωνα με τους ερευνητές του 19ου αιώνα Κωνσταντίνο Οικονόμου τον εξ Οικονόμων, στον 3ο τόμο του έργου του «Δοκίμιον περί της πλησιεστάτης συγγενείας της Σλαβονο-Ρωσσικής γλώσσης προς την Ελληνικήν» (1828), τον  Σκαρλάτο Βυζάντιο στο έργο του «Λεξικόν της καθ' ημάς ελληνικής διαλέκτου» (1857) και τον  Αλέξανδρο Ρίζο Ραγκαβή στον 2ο τόμο του έργου του «Λεξικόν της Ελληνικής Αρχαιολογίας» (1891), η Ρίζων ήταν οχυρή πόλη της Δαλματίας και βρισκόταν επί του ομώνυμου κόλπου ή/και ποταμού, που κατά τον 19ο αιώνα αναφερόταν και ως «'Ριζάνον εν τω κόλπω του Κατάρου» ή «Ριζίονιον». Ο Κόλπος Κότορ αναφέρεται επίσης και ως ο Κόλπος του Κατάρου (Bocche di Cattaro κατά την Ενετοκρατία). Ο Κάταρος με τη σειρά του μπορεί να ήταν ο διάδοχος του αρχαίου Ακρούιου, για το οποίο, όμως, οι σύγχρονοι ερευνητές γνωρίζουν πολύ λίγα, εκτός του ότι βρισκόταν κάπου μεταξύ Ρίζωνος και Βουθόης. Κατά την αρχαιολόγο Dubravka Ujes Morgan, «υπάρχουν αναφορές στη μυθολογία που υπαινίσσονται ότι αυτό το τμήμα της αδριατικής ακτής μπορεί να είχε με κάποιο τρόπο σχέση με τα ελληνικά πράγματα ακόμη και από πολύ μακρινές εποχές». 
Σύμφωνα, λοιπόν, με τη μυθολογία, οι αρχαίοι Έλληνες, πίστευαν ότι ο Κάδμος, ο θρυλικός ιδρυτής των αρχαίων Θηβών, αφότου άφησε την πόλη του, πήγε στην Ιλλυρία μαζί με τη σύζυγό του, την θεά Αρμονία, όπου και ίδρυσε τη Βουθόη. Μια σχετική παρατήρηση του Πλινίου αποκαλύπτει ότι το Ουλκίνιον θεωρούνταν οικισμός που ίδρυσαν οι Κόλχοι. Εκτιμάται ότι εννοούσε πως είχε ιδρυθεί από τους Αργοναύτες, οι οποίοι, όπως αναφέρεται, ίδρυσαν ένα φρούριο στο έδαφος όπου κατοικούσαν οι Ιλλυριοί Εγχελείς, γύρω από τον «μαύρο ιλλυρικό ποταμό». Αυτός ο ποταμός είναι στην πραγματικότητα ο Ριζονικός Κόλπος, κοντά στον οποίο υποτίθεται ότι βρίσκονται οι τάφοι του Κάδμου και της Αρμονίας.
Με το όνομα Ρίζων αναφέρεται επίσης γιος του Κάδμου και της Αρμονίας, ο οποίος θεωρείται και ως ο επώνυμος ήρωας, που έδωσε το όνομά του στην πόλη, τον ποταμό και τον κόλπο.

Ρωμαϊκή εποχή

Στους ρωμαϊκούς χρόνους, το Ριζίνιον (λατινικά: Risinium) αναφέρεται στις πηγές ως οχυρή πόλη/οικισμός (oppidum) με κατοίκους Ρωμαίους πολίτες (λατινικά: oppidum civium Romanorum). Δύο ρωμαϊκές οδοί οδηγούσαν στον Κόλπο του Κότορ. Η πιο ευημερούσα περίοδος για το ρωμαϊκό Ριζίνιον ήρθε μεταξύ του 1ου αιώνα και του 2ου αιώνα, όταν έγιναν τεράστιες βίλες (εξοχικές οικίες) στην περιοχή και η πόλη είχε περί τους 10.000 κατοίκους.
Πέντε ψηφιδωτά μωσαϊκά είναι τα πιο πολύτιμα απομεινάρια εκείνης της περιόδου, όχι μόνο για την Ρίζωνα, αλλά και για το ίδιο το Μαυροβούνιο. Το πιο καλά συντηρημένο ψηφιδωτό απεικονίζει την θεότητα των ονείρων, τον Ύπνο. Είναι, προς το παρόν, η μόνη γνωστή εικόνα αυτού του είδους τεχνικής στα Βαλκάνια. Ο Άγγλος αρχαιολόγος Σέρ Άρθουρ Τζον Έβανς (Sir Arthur John Evans, 1851–1941) πραγματοποίησε, το 1885, διερευνητικές ανασκαφές στην περιοχή.
Οι εισβολές των Αβάρων και των Σλάβων στην ευρύτερη περιοχή οδήγησαν στην εγκατάλειψη της αρχαίας πόλης. Η τελευταία αναφορά για  το Ριζίνιον, από έναν επίσκοπο της εποχής εκείνης, χρονολογείται στο 595.

Σύγχρονη εποχή

Στη σύγχρονη παραθαλάσσια πόλη του Ρίσαν, δεν υπάρχουν, ή τουλάχιστον δεν έχουν βρεθεί ως σήμερα, στοιχεία που να την συνδέουν με την αρχαία Ρίζωνα ή την μεσαιωνική πόλη Ριζίνιον, αλλά στον λόφο Γκραντίνα (Gradina), πάνω από την αρχαιολογική θέση Καρίνε (Carine), βρίσκεται φρούριο, το οποίο περιλαμβάνει τα ερείπια αρχαίας ιλλυρικής ακρόπολης.