Δυρράχιο

Ονομασία

Τις προηγούμενες δεκαετίες, το αλβανικό όνομα της πόλης, Durrës (Durrësi), σταδιακά αντικατέστησε την ευρύτατα διαδεδομένη χρήση της ιταλικής ονομασίας Durazzo. Η πόλη στην αρχαία  Ελλάδα, αλλά και κατοπινά, ήταν γνωστή ως Επίδαμνος[ΕΤΥΜΟΛ. < επί + -δαμνὀς (< δάμνημι «δαμάζω»). Σταδιακά υπερίσχυσε η νέα ονομασία της -Δυρράχιον. Μετονομάσθηκε, συγκεκριμένα,  μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση επειδή η λατινική επιρροή μετέβαλε σε δυσοίωνο το αρχαιοελληνικό όνομά της.Στα λατινικά το δεύτερο συνθετικό της ονομασίας παρέπεμπε στο επίθετο damno που σήμαινε καταραμένο και καταδικασμένο σε θάνατο .H προέλευση της λέξης Dyrrachium που δόθηκε από τους Ρωμαίους προέρχεται από την σύνθεση των Ελληνικών λέξεων δυσ- 'δύσκολη' και ῥαχία=ράχες=όρη όπου πιθανόν αναφέρεται στους επιβλητικούς απόκρημνους βράχους κοντά στην πόλη και στο ομώνυμο μικρό χωριό που υπήρχε εκεί.

Ιστορία

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Ρωμαϊκή και Βυζαντινή κυριαρχία

Οταν οι Ιλλυρικοί Πόλεμοι με τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία το 229 π.Χ. έληξαν με την αποφασιστική ήττα των Ιλλυριών, η πόλη πέρασε υπό τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, υπό την οποία αναπτύχθηκε ως σημαντική στρατιωτική και ναυτική βάση. Οι Ρωμαίοι τη μετονόμασαν Dyrrachium  (από το Ελληνικό Δυρράχιον). Θεωρούσαν το όνομα Επίδαμνος δυσοίωνο, λόγω της τελείως συμπτωματικής ομοιότητάς του με τη Λατινική λέξη damnum, που σημαίνει "απώλεια" ή "κακό". Η σημασία του "Δυρράχιον" (κακή ή δύσκολη ράχη) είναι ασαφής, αλλά θεωρείται ότι αναφέρεται στους επιβλητικούς βράχους κοντά στην πόλη.  Ο αντίπαλος του Ιουλίου Καίσαρα, Πομπήιος, έκανε εκεί μία στάση το 48 π.Χ. πρωτού καταφύγει νότια στην Ελλάδα. Υπό τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, το Ρωμαϊκή επαρχία γνώρισε μεγάλη ακμή· αποτέλεσε το δυτικό άκρο της Εγνατίας Οδού, του μεγάλου Ρωμαϊκού δρόμου, ο οποίος οδηγούσε στη Θεσσαλονίκη και κατέληγε στην Κωνσταντινούπολη. Ένας άλλος δευτερεύων δρόμος, μικρότερου μεγέθους, οδηγούσε νότια στην πόλη Buthrotum, το σημερινό Βουθρωτό (αλβ. Butrint). Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος Καίσαρας έκανε την πόλη αποικία των απόστρατων λεγεωνάριων του, έπειτα από τη Ναυμαχία του Ακτίου, ανακηρύσσοντάς την «ελεύθερη πόλη» (λατ. civitas libera).
Τον 4ο αιώνα το Δυρράχιο έγινε πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής επαρχίας "Epirus nova". Υπήρξε η γενέτειρα του αυτοκράτορα Αναστάσιου Α΄ το 430. Λίγο αργότερα το Δυρράχιο χτυπήθηκε από ισχυρό σεισμό που κατέστρεψε τις οχυρώσεις της πόλης. Ο Αναστάσιος Α΄ ξανάχτισε και ενίσχυσε τα τείχη της πόλης, δημιουργώντας έτσι τις ισχυρότερες οχυρώσεις στα δυτικά Βαλκάνια. Τα ύψους 12 μέτρων τείχη ήταν τόσο παχιά που, σύμφωνα με τη Βυζαντινή ιστορικό Άννα Κομνηνή τέσσερις ιππείς μπορούσαν να ιππεύουν πάνω τους παράλληλα. Διατηρούνται ακόμη σημαντικά τμήματα των οχυρώσεων της αρχαίας πόλης, αν και έχουν απομειωθεί πολύ με την πάροδο των αιώνων.
Οπως και το μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων, το Δυρράχιο και οι γύρω Dyrraciensis provinciae υπέφεραν πολύ από βαρβαρικές επιδρομές κατά τις Μεγάλες Μεταναστεύσεις. Πολιορκήθηκε το 481 από το Θευδέριχο το Μέγα, βασιλιά των Οστρογότθων, και τους επόμενους αιώνες αναγκάστηκε να αποκρούσει πολλές επιθέσεις των Βουλγάρων. Aνεπηρέαστη από την κατάλυση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η πόλη διατηρήθηκε υπό τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ως σημαντικό λιμάνι και κύριος κόμβος μεταξύ Αυτοκρατορίας και Δυτικής Ευρώπης.

Μεσαίωνας

Η πόλη και οι γύρω ακτές αποτέλεσαν Βυζαντινή επαρχία (το Θέμα του Δυρραχίου) στις αρχές του 9ου αιώνα. Η Βυζαντινή κυριαρχία αμφισβητήθηκε από τους Βουλγάρους υπό το Συμεών το Μέγα, αλλά έμεινε στα χέρια των Βυζαντινών μέχρι τα τέλη του 10ου αιώνα, οπότε ο Σαμουήλ της Βουλγαρίας κατέλαβε την πόλη και την κράτησε μέχρι το 1005.
Το Δυρράχιο πέρασε το Φεβρουάριο του 1082 από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό στους Νορμανδούς υπό το Ροβέρτο Γυϊσκάρδο και το γιο του Βοϊμόνδο, με τη Μάχη του Δυρραχίου. Ο Βυζαντινός έλεγχος αποκαταστάθηκε λίγα χρόνια αργότερα, αλλά η πόλη χάθηκε πάλι το 1185, αυτή τη φορά στο Νορμανδό Βασιλιά, Γουλιέλμο Β΄ της Σικελίας. Το 1205, μετά την Δ΄ Σταυροφορία, η πόλη πέρασε στην κυριαρχία της Δημοκρατίας της Βενετίας, αποτελώντας το "Δουκάτο του Δυρραχίου". Το Δουκάτο και η πόλη καταλήφθηκαν το 1213 από το Δεσποτάτο της Ηπείρου. Το 1257 το Δυρράχιο καταλήφθηκε για λίγο από το Βασιλιά της Σικελίας, Μάνφρεντ του Χοενστάουφεν. Ανακαταλήφθηκε από το Δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β΄, μέχρι που το 1259 το Δεσποτάτο ηττήθηκε από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία της Νίκαιας στη Μάχη της Πελαγονίας. Τη δεκαετία του 1270 το Δυρράχιο καταλήφθηκε πάλι από το Νικηφόρο, γιο του Δεσπότη Μιχαήλ Β΄, που το 1278 αναγκάσθηκε να αποδώσει την πόλη στον Κάρολο τον Ανδεγαυό.
Το 1273 επλήγη από ένα καταστροφικό σεισμό (σύμφωνα με το Γεώργιο Παχυμέρη) αλλά ανέκαμψε γρήγορα. Καταλήφθηκε για λίγο από το Βασιλιά Μιλούτιν της Σερβίας το 1296. Στις αρχές του 14ου αιώνα η πόλη κυβερνιόταν από ένα συνασπισμό Ανδεγαυών, Ούγγρων και Αλβανών της οικογένειας Τόπια. Το 1317 ή 1318 η περιοχή καταλήφθηκε από τους Σέρβους και παρέμεινε στην εξουσία τους μέχρι τη δεκαετία του 1350. Την εποχή εκείνη οι Πάπες, υποστηριζόμενοι από τους Ανδεγαυούς αύξησαν τη διπλωματική και πολιτική δραστηριότητά τους στην περιοχή, χρησιμοποιώντας τους Λατίνους επισκόπους, μεταξύ αυτών του αρχιεπισκόπου του Δυρραχίου. Η πόλη είχε γίνει θρησκευτικό του Καθολικισμού μετά την εγκατάσταση εκεί των Ανδεγαυών. Το 1272 εγκαταστάθηκε ένας Καθολικός αρχιεπίσκοπος και μέχρι τα μέσα του 14ου αιώνα υπήρχαν στο Δυρράχιο αρχιεπίσκοποι τόσο Καθολικός όσο και Ορθόδοξος.
Δυο Ιρλανδοί προσκυνητές που επισκέφθηκαν την Αλβανία καθ' οδόν προς την Ιερουσαλήμ το 1322 ανέφεραν ότι το Δυρράχιο "κατοικείτο από Λατίνους, Έλληνες, άπιστους Εβραίους και βάρβαρους Αλβανούς".
Όταν ο Σέρβος Βασιλιάς (Τσάρος) Δουσάν πέθανε το 1355 η πόλη πέρασε στα χέρια της Αλβανικής οικογένειας Τόπια. Το 1376 ο Λουδοβίκος του Εβρέ, της Εταιρείας των Ναβαρραίων, Δούκας του Δυρραχίου, που είχε αποκτήσει τα δικαιώματα επί του Βασιλείου της Αλβανίας από τη δεύτερη σύζυγό του, επιτέθηκε και κατέλαβε την πόλη, αλλά το 1383 ο Κάρολος Τόπια επανέκτησε τον έλεγχό της. Η Δημοκρατία της Βενετίας κατέλαβε την πόλη το 1392 και διατήρησε την πόλη, γνωστή ως Durazzo εκείνη την εποχή, ως τμήμα της Albania Veneta. Απέκρουσε μια πολιορκία από τον Οθωμανό Σουλτάνο Μωάμεθ Β΄ το 1461, αλλά υποτάχθηκε στις Οθωμανικές δυνάμεις το 1501.
To Δυρράχιο είχε γίνει Χριστιανική πόλη πολύ νωρίς. Η επισκοπή της ιδρύθηκε το 58 και αναβαθμίστηκε σε αρχιεπισκοπή το 449. Υπό την Τουρκική κυριαρχία πολλοί κάτοικοί της προσηλυτήσθηκαν στο Ισλάμ και ανεγέρθηκαν πολλά τζαμιά. Η πόλη μετονομάστηκε σε Ντιράτς αλλά υπό τους Οθωμανούς δεν ευημέρησε και η σημασία της υποχώρησε σημαντικά. Στα μέσα του 19ου αιώνα ο πληθυσμός της φέρεται να ήταν μόνο 1.000 άνθρωποι, σε περίπου 200 νοικοκυριά. Η παρακμή της επισημαινόταν στις αρχές του 20ού αιώνα από ξένους παρατηρητές : "Τα τείχη είναι ερειπωμένα, πλατάνια φυτρώνουν στα γιγαντιαία ερείπια της Βυζαντινής της ακρόπολης και το λιμάνι της, κάποτε άνετο και ασφαλές, σιγά - σιγά γεμίζει λάσπη".

Νεότερη ιστορία

Κατά τα έτη 1899-1906 Μητροπολίτης Δυρραχίου διετέλεσε ο Προκόπιος Λαζαρίδης, ο οποίος όπου εργάστηκε με αφοσίωση για την πνευματική κατάρτιση των χριστιανών με ταυτόχρονη ειδική μέριμνα για τη στήριξη των κρυπτοχριστιανών της Βορείου Ηπείρου, που ήταν ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής λόγω διώξεων που υφίσταντο.
Η πόλη του Δυρραχίου έπαιξε ενεργό ρόλο στο Αλβανικό εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα των περιόδων 1878 - 1881 και 1910 - 1912. Ο Ισμαήλ Κεμάλ ύψωσε την Αλβανική σημαία στις 26 Νοεμβρίου 1912, αλλά η πόλη καταλήφθηκε από το Βασίλειο της Σερβίας τρεις ημέρες αργότερα κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Στις 29 Νοεμβρίου 1912 το Δυρράχιο έγινε πρωτεύουσα του Νομού του Δυρραχίου, ενός από τους νομούς, που το Βασίλειο της Σερβίας ίδρυσε στο τμήμα των εδαφών της Αλβανίας που απέσπασε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Ο Νομός του Δυρραχίου είχε τέσσερις επαρχίες : Δυρραχίου, Λέζα, Ελμπασάν και Τιράνων. Ο στρατός του Βασιλείου της Σερβίας αποσύρθηκε από το Δυρράχιο τον Απρίλιο του 1913. Η πόλη έγινε η δεύτερη πρωτεύουσα της Αλβανίας (μετά τον Αυλώνα στις 7 Μαρτίου 1914 υπό τη σύντομη εξουσία του Πρίγκιπα Γουλιέλμου του Βιντ. Παρέμεινε πρωτεύουσα της Αλβανίας μέχρι τις 11 Φεβρουαρίου 1920, οπότε το Συνέδριο της Λούσνιε έκανε νέα πρωτεύουσα τα Τίρανα.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η πόλη καταλήφθηκε από την Ιταλία το 1915, την Αυστροουγγαρία το 1916-1918 και από τους Συμμάχους τον Οκτώβριο του 1918. Έχοντας επανέλθει στην Αλβανική κυριαρχία το Δυρράχιο έγινε προσωρινή πρωτεύουσα της χώρας μεταξύ 1918 και Μαρτίου 1920. Βίωσε μια οικονομική άνθηση λόγω των Ιταλικών επενδύσεων και υπό τη βασιλεία του Βασιλιά Ζόγου απέκτησε σημαντικό σύγχρονο λιμάνι το 1927. Ένας σεισμός το 1926 κατέστρεψε τμήμα της πόλης και η ανοικοδόμηση που ακολούθησε έδωσε στην πόλη τη σύγχρονη εμφάνισή της. Τη δεκαετία του 1930 είχε στην πόλη υποκατάστημα η Τράπεζα Αθηνών.
Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το Δυρράχιο και η υπόλοιπη Αλβανία είχαν προσαρτηθεί στο Βασίλειο της Ιταλίας μεταξύ 1939-1943 και καταλήφθηκαν κατόπιν από τη Ναζιστική Γερμανία μέχρι το 1944. Η στρατηγική σημασία του Δυρραχίου ως λιμανιού το κατέστησε σημαντικό στρατιωτικό στόχο και για τις δύο πλευρές. Ήταν το σημείο της αρχικής Ιταλικής απόβασης στις 7 Απριλίου 1939 καθώς και το εφαλτήριο για την αποτυχημένη Ιταλική εισβολή στην Ελλάδα. Η πόλη υπέστη μεγάλες καταστροφές από Συμμαχικούς βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και οι λιμενικές εγκαταστάσεις ανατινάχτηκαν από τους υποχωρούντες Γερμανούς το 1944.
Το Κομμουνιστικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα ανοικοδόμησε γρήγορα την πόλη μετά τον πόλεμο ιδρύοντας διάφορες βαριές βιομηχανίες στην περιοχή και επεκτείνοντας το λιμάνι. Αποτέλεσε το τέρμα της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής της Αλβανίας, που εγκαινιάσθηκε το 1947. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 η πόλη μετονομάσθηκε για λίγο Δυρράχιο-Ενβέρ Χότζα. Η πόλη ήταν και συνεχίζει να παραμένει το κέντρο του Αλβανικού μαζικού παραλιακού τουρισμού.
Μετά την κατάρρευση της κομμουνιστικής εξουσίας το 1990 το Δυρράχιο έγινε το κέντρο μαζικής μετανάστευσης από την Αλβανία με πλοία που καταλαμβάνονταν στο λιμάνι και υπό την απειλή όπλων οδηγούνταν στην Ιταλία. Σε ένα μόνο μήνα, τον Αύγουστο του 1991, πάνω από 20.000 άνθρωποι μετανάστευσαν στην Ιταλία με αυτό τον τρόπο. Η Ιταλία επενέβη στρατιωτικά, θέτοντας την περιοχή του λιμανιού υπό τον έλεγχό της, και η πόλη έγινε το κέντρο της "Επιχείρησης Πελεκάνος" της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, ένα πρόγραμμα επισιτιστικής βοήθειας.
Το 1997 η Αλβανία διολίσθησε σε αναρχία, μετά την κατάρρευση μιας μαζικής οικονομικής πυραμίδας, που κατέστρεψε την εθνική οικονομία. Μία ειρηνευτική δύναμη υπό Ιταλική ηγεσία αναπτύχθηκε με αμφιλεγόμενο τρόπο στο Δυρράχιο και άλλες Αλβανικές πόλεις για να αποκαταστήσει την τάξη αν και διάχυτη ήταν η υποψία ότι ο πραγματικός σκοπός της "Επιχείρησης Αλμπα" ήταν να εμποδίσει τους οικονομικούς πρόσφυγες να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα Αλβανικά λιμάνια ως οδό μετανάστευσης στην Ιταλία.
Μετά την αρχή του 21ου αιώνα το Δυρράχιο αναζωογονήθηκε, καθώς πολλοί δρόμοι ξαναστρώθηκαν, ενώ ανακαινίστηκαν πάρκα και όψεις κτιρίων.

Οικονομία

Το Δυρράχιο είναι σημαντικός σύνδεσμος με τη Δυτική Ευρώπη, λόγω του λιμανιού του και της εγγύτητάς του στις Ιταλικές πόλεις - λιμάνια, ιδιαίτερα το Μπάρι, με το οποίο συνδέεται καθημερινά με πορθμεία. Εκτός από το ναύσταθμο διαθέτει ένα σημαντικό ναυπηγείο και βιομηχανίες, που παράγουν κυρίως προϊόντα δέρματος, πλαστικά και καπνού. 
Η νότια παράκτια έκτασή του φημίζεται για τον παραδοσιακό παραλιακό τουρισμό της, έχοντας υποστεί ανεξέλεγκτη αστική ανάπτυξη. Οι παραλίες της πόλης είναι δημοφιλής προορισμός για πολλούς ξένους και ντόπιους τουρίστες, με μια εκτίμηση 800.000 επισκεπτών το χρόνο. Πολλοί Αλβανοί από τα Τίρανα και αλλού περνούν τις καλοκαιρινές τους διακοπές στις παραλίες του Δυρραχίου. Το 2012 κατασκευάστηκαν νέα συστήματα αποχέτευσης για να εξαλειφθεί πλήρως η μόλυνση της θάλασσας. Αντίθετα η βόρεια παραλιακή έκταση είναι σχεδόν παρθένα και προβλέπεται να εξελιχθεί σε ελιτίστικο τουριστικό προορισμό, καθώς κατασκευάζονται ορισμένα παραλιακά θέρετρα από το 2009. Οι γύρω περιοχές φημίζονται για την παραγωγή καλού κρασιού και ποικιλίας τροφίμων. Το λιμάνι έχει υποστεί σημαντικές αναβαθμίσεις κατά τα τελευταία χρόνια με αποκορύφωμα τη λειτουργία νέου λιμενικού σταθμού τον Ιούλιο του 2012.

Αξιοθέατα

Μεταξύ άλλων σημαντικών κτιρίων στο Δυρράχιο είναι η βιβλιοθήκη, το πολιτιστικό κέντρο Αλεξάντερ Μοϊσίου, το Θέατρο Εστράντα, το κουκλοθέατρο και η φιλαρμονική ορχήστρα. Υπάρχουν επίσης αρκετά μουσεία, όπως το Αρχαιολογικό, η Βασιλική Επαυλη και το Ιστορικό Μουσείο (σπίτι του Αλεξάντερ Μοϊσίου). Στην πόλη υπάρχουν επίσης τα Αρχαία Τείχη, ονόματι Κάστρο του Δυρραχίου, και κοντά στο λιμάνι το αμφιθέατρο, ένα από τα μεγαλύτερα στα Βαλκάνια.

Αμφιθέατρο του Δυρραχίου

Το μεγάλο Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο του Δυρραχίου χτίστηκε το 2ο αιώνα μ.Χ. επί βασιλείας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Τραϊανού, βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και έχει ανασκαφεί μόνο κατά το ήμισυ. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα αμφιθέατρα στη Βαλκανική χερσόνησο, είχε κάποτε χωρητικότητα 20.000 ανθρώπων και δεν υπάρχει ανάλογό του στην Αλβανία. Ανακαλύφθηκε περί το 1910 και σήμερα έχει γίνει δημοφιλής τουριστικός προορισμός. Είναι υποψήφιο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Το αμφιθέατρο χρησιμοποιήθηκε για εκδηλώσεις μέχρι τον 5ο αιώνα μ.Χ., και επί Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όπου ανήκε, μετά την υιοθέτηση του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας. Τον 6ο αιώνα χτίστηκε στο αμφιθέατρο παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Αστιο, πρώτο επίσκοπο του Δυρραχίου και μάρτυρα, στρωμένο με ψηφιδωτά. Το ένα τρίτο περίπου του χώρου ανακαλύφθηκε και ανασκάφηκε περί το 1910, το υπόλοιπο τη δεκαετία του 1960. Μετά την ανασκαφή το αμφιθέατρο σταδιακά ερειπώθηκε, καθώς δεν αναλήφθηκαν εργασίες συντήρησης μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα και συνεχιζόταν η ανοικοδόμηση γύρω από το χώρο. Το 2004 το Πανεπιστήμιο της Πάρμας ξεκίνησε εργασίες αποκατάστασης για τη διάσωση του μνημείου.
Το αμφιθέατρο έχει ελλειπτικό σχήμα με άξονες 132.4 και 113.2 μέτρων. Η αρένα είναι 61.4 επί 42.2 μέτρα και το ύψος του 20 μέτρα. Είναι χτισμένο στην πλαγιά λόφου και μέσα στο αμφιθέατρο υπάρχουν σκάλες και στοές σε διαφορετικά επίπεδα. Διατηρείται το παρεκκλήσι με τα ψηφιδωτά. Ο χώρος σήμερα λειτουργεί ως μουσείο. 
Το αμφιθέατρο περιβάλλεται από παντού από την πόλη του Δυρραχίου και τμήμα της ίδιας της αρένας έχει επικαλυφθεί με σύγχρονες κατοικίες. Έτσι οι οικιστικές πιέσεις απειλούν τη μακροπρόθεσμη διατήρηση του μνημείου. Ο Δήμος του Δυρραχίου σχεδιάζει τώρα να απομακρύνει τις κατοικίες. Υπάρχουν διαδικαστικές δυσχέρειες και τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες σιγά-σιγά υποβαθμίζονται. Το 2013 το αμφιθέατρο καταγράφηκε, μαζί με άλλα 13 μνημεία από την Europa Nostra ως ένα από τα περισσότερο απειλούμενα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη.