Καλονύκτης Ρεθύμνης

Περί της ονομασίας του χωριού

Σύμφωνα με την παράδοση, η κώμη, αλλά εμμέσως και ο τέως Δήμος Νικηφόρου Φωκά και νυν Δημοτική Ενότητα Νικηφόρου Φωκά, οφείλουν το όνομα τους στο πιο κάτω περιστατικό: όταν ο Νικηφόρος Φωκάς εξεστράτευσε στην Κρήτη τον Μάρτιο του 961 μ.Χ., προκειμένου να την απελευθερώσει από τους Άραβες Σαρακηνούς, στρατοπέδευσε μια νύχτα στον παραπάνω λόφο, τον οποίο προηγουμένως είχε απελευθερώσει μαζί με τον παρακείμενο λόφο «Ντάμπιες», ύστερα από μάχη. Όταν ξημέρωσε, κάποιος τον ρώτησε: «Πως περάσατε την νύχτα σας;», κι εκείνος απάντησε: «Καλή νύχτα!». Έτσι, το χωριό ονομάστηκε «Καλονύχτης» και ο λόφος και η τοποθεσία, όπου στρατοπέδευσε ο Βυζαντινός στρατηγός και μετέπειτα αυτοκράτορας, ονομάστηκε «Νικηφόρος». 
Ο Νικηφόρος Φωκάς θεωρείται ο ιδρυτής του χωριού και υπάρχει δρόμος στο χωριό προς τιμήν του. Ωστόσο, υπάρχει και η άποψη ότι το χωριό προϋπήρχε και είχε την ονομασία Λεβεντοχώρι.

Οικογένειες χωριού

Στη νεώτερη περίοδο οι οικογένειες είχαν καταγωγή από διάφορες περιοχές και εποχές, οι Άγαδες από Τρίπολη, οι Γαλεροί από Ρουμπάδο μετά το 1850, οι Γασπάρηδες από Μαλλάκι μετά το 1871, οι Γεωργαλέδες μετά το 1890, οι Γιουλούντηδες από Σκαλωτή από το 1880, οι Γυπάρηδες από Ασή Γωνιά, οι Διονυσάτοι από Κεφαλλονιά, οι Δρανδάκηδες από το Ζουρίδι μετά το 1900, οι Ηλιάκηδες από Σαϊτούρες μετά το 1944 οι Καλλιτσουνάκηδες από Ρουμπάδο μετά το 1870, οι Καπετανάκηδες πριν το 1910, οι Κουνάληδες από τη Λοχριά, οι Κουνενίδηδες το 1866, οι Κυριμάκηδες μετά το 1937, οι Μαθιουδάκηδες από Μαλλάκι το 1866, οι Μονιάκηδες από τον Άγιο Ιωάννη Καμμένο, οι Μπαζιώτηδες από Αίγιο, οι Μυρωδήδες το 1668, οι Παπαδογιάννηδες από τη Μουρνέ, οι Πατράκηδες ή Βουρβάχηδες από τ' Ασφέντου, οι Πατσουμάδες το 1866, οι Παχουλοί από το Ατσιπόπουλο το 1895, οι Παχύδες, οι Σολιδήδες το 1668, οι Σούχληδες από το Ρουμπάδο το 1895, οι Σφακιανοί το 1782, οι Σταογιάννηδες, οι Σταυρουλάκηδες από την Κούφη το 1883 και από Αλώνες το 1920, οι Τζαγκάρηδες από το Ρουμπάδο μετά το 1869, οι Φόβηδες το 1866, οι Χαλίκηδες (Ηλιάκηδες) μετά το 1866 και οι Ψαθάδες από τους Κούμους

Εκκλησίες

Ο Καλονύκτης είναι ενορία της B΄ Αρχιερατικής Περιφέρειας της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, της Εκκλησίας της Κρήτης, στην οποία ανήκει και η Παλαίλιμνος Ρεθύμνης.
Βενετικής περιόδου θεωρείται και η ενοριακή, πολιούχος, μονόκλιτη και παλιά διατηρητέα εκκλησία του Γενέσιου (Γενέθλιου) της Θεοτόκου, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και εορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Για τη χάρη της γίνεται πανηγύρι. Η παράδοση αναφέρει, ότι την οθωμανική περίοδο, μπήκαν οι Τούρκοι για να την καταστρέψουν. Πήραν μια βαρέ  και χτύπησαν την Αγία Τράπεζα. Το σημάδι του κτυπήματος υπάρχει και σήμερα. Με το κτύπημα, ωστόσο, πετάχτηκαν σπίθες, ενώ παράλληλα μια μεγάλη μέλισσα εμφανίστηκε στο καμπαναριό. Οι Τούρκοι φοβήθηκαν κι έφυγαν, χωρίς να πειράξουν την εκκλησία.
Παρεκκλήσια είναι το παλιό εκκλησάκι, καθολικού ρυθμού, του Μιχαήλ Αρχαγγέλου (Ταξιάρχες), στην τοποθεσία «Μοναστηρικό Μετόχι», που ανήκει στη μονή Προφήτη Ηλία Ρουστίκων και ο Άγιος Νεκτάριος (ιδιωτική). Εξωκκλήσια είναι ο Άγιος Αντώνιος, που έχει κτιστεί στα ερείπια παλαιάς εκκλησίας το 1965 και ο Άγιος Νικόλαος, επίσης ανασκευασμένος. Εκκλησίες που ανήκουν στην ενορία είναι ο Άγιος Ανδρέας ο Κρης, η Αγία Παρασκευή και το Άγιο Πνεύμα (τάμα Αντωνίας Παναγιωτάκη).
Στην ενορία Καλονύκτη υπάγονται και οι εκκλησίες του συνοικισμού της Παλαιλήμνου: Άγιος Γεώργιος (πολιούχος, δίκλητος με δεύτερο σκέλος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης 2 Δεκεμβρίου), Άγιος Γεώργιος (Μεθυστής, 3 Νοεμβρίου), Αγία Παρασκευή και Κοίμηση της Θεοτόκου, ενώ κοιμητηριακός ναός και μετόχι του Προφήτη Ηλία Ρουστίκων είναι ο Άγιος Παντελεήμων.
Στις 5 Νοεμβρίου 1932 αναφέρεται ενοριακή επιτροπεία του Καλονύκτη που συνέδραμε με 50 δραχμές τους σεισμοπαθείς της Χαλκιδικής.
Από τις 14 Οκτωβρίου 2018, λειτουργεί κατηχητικό σχολείο από τον Ιερό Ενοριακό Ναό Γενεσίου της Θεοτόκου Καλονυκτίου, με κατηχήτρια την διδασκάλισσα Φιλιώ Μητσοπούλου - Σταυρουλάκη.

Γ. Λοιποί Πόλεμοι

Κατά τον Α’Παγκόσμιο πόλεμο εφονεύθησαν τα αδέρφια και στρατιώτες Γαλερός ή Γαλεράκης Γεώργιος συνεπεία τραυμάτων, του 44 Συντάγματος Πεζικού(Μάχη Ραβινέ, 28/3/1917 ή 27/7/1917 ή 20/8/1917) και Μιχαήλ (1/1/1918 Noμός Αργολίδος ή στη Μικρασία) του Θεοδοσίου και οι Ηλιάκηδες Γιώργης του Μανώλη, στρατιώτης (2/10/1917, απόπειρα τορπιλισμού του ατμόπλοιου "Πελοπόννησος") και ο υπενωμοτάρχης Μανώλης του Μιχαήλ τον Σεπτέμβριο του 1916.
Κατά την Βενιζελική ανταρσία των Χανίων της 21ης Νοεμβρίου 1921 κατά της Κυβέρνησης που προέκυψε από τις εκλογές της 1/14 Νοεμβρίου 1920, σε μάχη που έγινε εναντίον πεζοναυτών στον Καλονύχτη, εφονεύθη ο ιερομόναχος του Μοναστηρικού Μετοχίου Ιωαννίκιος Γρυντάκης.
Κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία σκοτώθηκαν οι Ευπρέπιος Γαλερός, Πολυχρόνης Ηλιάκης,Ανδρέας Μαθιουδάκης και οι αδελφοί Λευτέρης και Κωστής Σταυρουλάκης.
Κατά την εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα εφονεύθη ο Πέτρος Γιουλούντας, ενώ ως ομαδάρχες του χωριού κατά την Εθνική Αντίσταση διακρίθηκαν οι Γεώργιος Γαλερός του Ιωάννου και Ευάγγελος Ηλιάκης του Εμμανουήλ.
Κατά τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα εφονεύθη ο Ιωάννης Γαλερός του Στυλιανού, από Χίτες στην Κίσσαμο εφονεύθη ο Ιωάννης Γασπαράκης του Εμμανουήλ. Κατά τον Εμφύλιο εφονεύθη ο στρατιώτης Αετός Σταυρουλάκης του Ιωάννου  
και διεκρίθησαν με μετάλλια οι χωροφύλακες Σταυρουλάκης Γεώργιος του Ευστρατίου για τον ηρωϊσμό του στην μάχη της Ποταμιάς Eλαιοχωρίου-Ανδρίτσης Άργους στις 11 Ιουνίου 1948, Σουχλάκης Ευπρέπιος και Γασπαράκης Ανδρέας του Λαμπρινού.

Πολιτισμός

Υπάρχει εκπολιστικός σύλλογος που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1988, με την επωνυμία "Παναγία η Καλονυχτιανή" και εκπολιτιστικός σύλλογος των κατοίκων του χωριού με την επωνυμία "Ο Νικηφόρος" που ιδρύθηκε στο Καλονύκτι το 2014.

Συγκοινωνία

Κάθε Τρίτη και Πέμπτη όλο το χρόνο και καθημερινά τις σχολικές ημέρες υπάρχουν δύο δρομολόγια με το υπεραστικό ΚΤΕΛ Ρεθύμνου από Ρέθυμνο προς Αθάνατο, Καλονύκτι και Μαλλάκι, στις 6.15 και 14.45 και με επιστροφή 7 και 15.30 από Μαλλάκι προς Καλονύκτι, Αθάνατο και Ρέθυμνο. 
Παλαιότερα υπήρχε δρομολόγιο του ΚΤΕΛ από την Παλαιά Εθνική Ρεθύμνης - Χανίων με στάθμευση στο Αγιασμάτσι, ενώ υπάρχει και η προσέγγιση του αστικού ΚΤΕΛ στον Αθάνατο.