Πτέρη Μεσσηνίας

Τοποθεσία

Η Πτέρη βρίσκεται περίπου 28 χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά της Κυπαρισσίας και περίπου 10 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από το Σιδηρόκαστρο. Έχει υψόμετρο 621 μέτρα και απέχει 12 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Κοντά στην Πτέρη, προς τα ανατολικά της, βρίσκεται επίσης ο Αυλώνας σε απόσταση 4,5 περίπου χιλιομέτρων.

Ιστορία

Το χωριό, το οποίο είναι χτισμένο πάνω σε πλάτωμα στη βόρεια πλαγιά του βουνού Πετραλώνι, ένα από τα βουνά των Νομίων Ορέων, έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την γενικότερη ιστορία της Τριφυλίας. Η ίδρυσή του χρονολογείται μεταξύ του 1715 και 1750 και το χωριό αρχικά είχε το όνομα τα Σκλαβέϊκα, ονομασία που προέρχεται από τον επώνυμο του πρώτου οικιστή, που ονομαζόταν Δήμος Σκλάβος. Σύμφωνα με μια πρώτη εκδοχή, την επίσημη άποψη του Δήμου Τριφυλίας και την τοπική παράδοση, ο Σκλάβος ήταν εύπορος οικογενειάρχης, εγκαταστημένος αρχικά στα Ρόβια της Ανδρίτσαινας της Ηλείας, που για λόγους τιμής εγκατέλειψε το χωριό του και μετοίκησε στην περιοχή των Σκλαβέικων μόνος. Στη συνέχεια έφερε και την οικογένειά του, που έμεινε για κάποιο διάστημα στα Σιδηροκαστρίτικα Λειβάδια και στη συνέχεια στις Κορύτες και τελικά στην τοποθεσία του χωριού, όπου και ξεκίνησε η οικοδόμηση του οικισμού. Η οικογένεια του Δήμου Σκλάβου σταδιακά έγινε πολυάριθμη και, μέσω των σχέσεων αγχιστείας, προστέθηκαν και οικογένειες από τους Καραμουσταφαίους και Τουρκακαίους. Απόγονοι του Δήμου Σκλάβου υπήρξαν αργότερα οι Ηλιόπουλοι, Θεοδωρόπουλοι, Νικολακόπουλοι, Κανελλόπουλοι, Σταυρόπουλοι και άλλοι. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας υπήρχαν επίσης στο χωριό τα επώνυμα Βουδούρης, Θανασάς, Κολέτσος, Σκλάβος κ.λπ. Σύμφωνα με μια δεύτερη άλλη εκδοχή, που δεν αποκλείει, αλλά προσθέτει στην πρώτη, το παλαιότερο όνομα του χωριού οφείλεται στο όνομα Σλάβικης φυλής του Δούναβη, τους Σκλαβούνους, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στον Μοριά, στην περιοχή της Ανδρίτσαινας και μετά από αρκετά χρόνια αφομοιώθηκαν με τον Ελληνικό πληθυσμό. Παλαιότερα στο χωριό ανέφεραν τους Σκλαβέους και ως Σκλαβούνους. Ο Γεώργιος Ιωάννη Σκλάβος, λόγου χάρη, γεννημένος το 1854, ήταν γνωστός σαν Γιώρης Σκλαβούνος. Μετά το 1850 στο χωριό προστέθηκαν και άλλες οικογένειες, όπως αυτές του Μενύχτα, του Κώνσταντου κ.λπ.  Επειδή, τα επώνυμα των περισσότερων οικογενειών του χωριού σχηματίστηκαν μετά την Επανάσταση του 1821 και την απελευθέρωση της περιοχής, καθώς πριν δεν ήταν απαραίτητα, τα περισσότερα σημερινά επώνυμα θεωρούνται ως πατρωνυμικά, σχηματίσθηκαν δηλαδή από το μικρό όνομα του γενάρχη κάθε οικογένειας, περί τα 1770-1800, με την προσθήκη κατά κύριο λόγο της κατάληξης «–πουλος». Έτσι από τα μικρά ονόματα Αδάμης, Βασίλης, Μήτρος προέκυψαν τα επώνυμα Αδαμόπουλος, Βασιλόπουλος, Μητρόπουλος. Άλλα πάλι επώνυμα έχουν σχέση με το επάγγελμα ή κάποια συνήθεια του γενάρχη, π.χ. από την ιδιότητα του παπά, τα ονόματα Παπαγεωργίου, Παπαδόπουλος. Στις αρχές του 20ου αιώνα, πάντως, οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού, περίπου το 80% του πληθυσμού, έφεραν το ίδιο επίθετο, δηλαδή το επώνυμο Σκλάβος και προκειμένου να αποφύγουν την σύγχυση που προκαλούσε το κοινό αυτό επώνυμο, αποφάσισαν αρκετοί εξ αυτών, την δεκαετία του 1940, να αλλάξουν το επώνυμό τους, σε άλλο, όπως, Κανελλόπουλος, Θεοδωρακόπουλος, κ.α.

Διοικητική ιστορία

Τα Σκλαβέϊκα προσαρτήθηκαν αρχικά στον παλαιό Δήμο Αυλώνος το 1845 και παρέμειναν σε αυτόν ως το 1912 που ο δήμος καταργήθηκε. Ο οικισμός πάντως δεν αναφέρεται, το 1853, στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Αυλώνος της Επαρχίας Τριφυλίας, με βάση την απογραφή του 1851. Έδρα του Δήμου Αυλώνος τότε, βάση της ίδιας πηγής, ήταν το χωριό Σιδηρόκαστρον. Το 1899 το χωριό μεταφέρεται από το Νομό Μεσσηνίας και υπάγεται στον Νομό Τριφυλίας, για μια περίπου δεκαετία, ως το 1909, που επανέρχεται ξανά στον Νομό Μεσσηνίας, ως οικισμός της Επαρχίας Τριφυλίας. Το 1912 τα Σκλαβέϊκα προσαρτώνται στην Κοινότητα Καραμουσταφά, στην οποία έδρα ήταν το Καραμουσταφά (ο Αυλώνας) και είχε ενταχθεί επίσης ο οικισμός Καλλίσταινα (Καλίτσαινα). Το 1916 προσαρτάται στην κοινότητα αυτή και το Τρουκάκι (Πανόραμα), ενώ το 1922 ο Καραμουσταφάς και η κοινότητά του μετονομάζονται σε Αυλών και Κοινότητα Αυλώνος αντίστοιχα. Το χωριό αναφέρονταν επίσημα ως τα Σκλαβαίικα, από το 1940 ως το 1957, όταν και μετονομάσθηκε επίσημα σε Πτέρη. Το χωριό παρέμεινε στην Κοινότητα Αυλώνος (με τις αλλαγές στην ονομασία του χωριού και της κοινότητας), από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», ο Αυλών, η Πτέρη και το Πανόραμα υπήχθησαν στον κατηργημένο Δήμο Αυλώνα Μεσσηνίας,  ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» η Πτέρη ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Τριφυλίας. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αετού, Αυλώνος, Γαργαλιάνων, Κυπαρισσίας, Φιλιατρών και την κοινότητα Τριπύλας. Η Πτέρη σήμερα είναι η οικισμός της Τοπικής Κοινότητας του Αυλώνος του Δήμου Τριφυλίας, στην οποία υπάγονται επίσης οι οικισμοί Πανόραμα και ο Αυλώνας, ως έδρα επίσης της Τοπικής Κοινότητας.

Κτίρια – εκδηλώσεις

Στο χωριό, μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1965, τα περισσότερα σχεδόν σπίτια έπρεπε να γκρεμιστούν και να ξαναφτιαχθούν, για να γίνουν κατοικήσιμα, καθώς είχαν πάθει μικρές ή μεγάλες ζημιές, όπως επίσης και το παλαιό Δημοτικό Σχολείο, το οποίο λειτουργούσε από το 1936. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχε δρόμος για την μεταφορά των οικοδομικών υλικών και δεν υπήρχε επάρκεια σε τεχνίτες για να τελειώσουν γρήγορα οι εργασίες αποκατάστασης. Για τους Σκλαβέους αυτό ήταν το τελικό πλήγμα και απογοητευμένοι αναγκάστηκαν σταδιακά να εγκαταλείψουν το χωριό τους, όπως το είχαν κάνει και άλλοι πιο μπροστά, κατά τη δεκαετία του 1950, που ξενιτεύτηκαν στο εξωτερικό αναζητώντας καλύτερη ζωή. Παρέμειναν όμως, τότε, μια-δυό οικογένειες, ενώ σήμερα στην Πτέρη έχει απομείνει μόνο ένας κάτοικος, που ζει μόνιμα εκεί. Η εκκλησία του χωριού είναι ο Ιερός Ναός του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος χτίστηκε μετά το 1700 και υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Τριφυλίας και Ολυμπίας. Το 1940 οι κάτοικοι ανακαίνισαν και μεγάλωσαν την εκκλησία η οποία χρησίμευε και για κοιμητηριακός ναός. Κάθε χρόνο στην επέτειο της γιορτής του Αγίου ο Σύλλογος Πτέρης, ο οποίος ιδρύθηκε το 1981 με έδρα στην Αθήνα, έχει καθιερώσει εσπερινό με γλέντι στο Πολιτιστικό Κέντρο του χωριού, πρωινή λειτουργία και μετά ακολουθεί πανηγύρι στην πλατεία με τα 3 πέτρινα αλώνια με φαγοπότι και γλέντι. Στο χωριό εκτός από το πανηγύρι του πολιούχου Αγίου Δημητρίου, ο Σύλλογος Πτέρης πραγματοποιεί επίσης και διάφορα άλλα πολιτιστικά δρώμενα, όπως την αναβίωση του εθίμου του Παραδοσιακού Αλωνίσματος, το οποίο διεξάγεται κοντά στην πλατεία του χωριού, όπου υπάρχουν δύο πηγάδια και τρία παραδοσιακά πέτρινα αλώνια.

Αξιοθέατα

Από το πλάτωμα, στο οποίο βρίσκεται το χωριό, ο θεατής μπορεί να αγναντεύει από τη μία μεριά το Ιόνιο πέλαγος και από την άλλη το ποτάμι της Νέδας.