Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς

Σχηματισμός

Οι διαδικασίες που οδήγησαν στη συγκρότησή του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. εντοπίζονται στη δημιουργία του «Χώρου Διαλόγου για την Ενότητα και Κοινή Δράση της Αριστεράς» το 2001. Στον Χώρο συμμετείχαν διάφοροι αριστεροί πολιτικοί φορείς, ενίοτε διαφορετικών ιστορικών ή ιδεολογικών καταβολών, με κοινή όμως δράση στα κομβικά ζητήματα που είχαν απασχολήσει την ελληνική κοινωνία κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1990, όπως η Νατοϊκή εισβολή στο Κοσσυφοπέδιο, οι ιδιωτικοποιήσεις, τα κοινωνικά δικαιώματα κ.ά. Ο Χώρος Διαλόγου δεν ήταν πολιτική οργάνωση, αλλά μία προσπάθεια μόνιμης όσμωσης των κομμάτων και οργανώσεων που τον συναπάρτιζαν. Από τους κόλπους του προέκυψαν κάποιες υποψηφιότητες για τις εκλογές του 2002, με πιο επιτυχημένη αυτήν του Μανώλη Γλέζου στην Υπερνομαρχία Αθηνών-Πειραιώς.

2004-2012

Στην πορεία προς τις εθνικές εκλογές του 2004, οι περισσότεροι από τους πολιτικούς φορείς του Χώρου Διαλόγου (Συνασπισμός, Α.Κ.Ο.Α., Κ.Ε.Δ.Α., Δ.Ε.Α., Κ.Ο.Ε., Ενεργοί Πολίτες και ανένταχτες προσωπικότητες) αναζήτησαν τις δυνατότητες συμμετοχής σε κοινό ψηφοδέλτιο, μία κίνηση που ονομάστηκε «Πρωτοβουλία για τη Συσπείρωση της Αριστεράς». Αποτέλεσμα ήταν η συγκρότηση τον Ιανουάριο του 2004 του ενιαίου ψηφοδελτίου «Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς - Ενωτικό Ψηφοδέλτιο», στο οποίο συμμετείχαν όλοι οι παραπάνω εκτός της Κ.Ο.Ε., η οποία όμως δήλωσε ότι το υποστηρίζει. Στις εκλογές ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. έλαβε 3,3% και εξέλεξε έξι βουλευτές, όλους προερχόμενους από τον Συνασπισμό. Αυτό οδήγησε σε εσωτερικές τριβές και κατηγορίες προς το κόμμα για ηγεμονισμό, αφού τα μικρότερα κόμματα υποστήριζαν ότι υπήρχε συμφωνία για εκλογή του Γιάννη Μπανιά (Α.Κ.Ο.Α.) στην Α' Αθήνας η οποία δεν τηρήθηκε. Βάση της κρίσης, αποτέλεσε η άρνηση του Συνασπισμού να τηρήσει τη συμφωνία για απόρριψη της κεντροαριστερής πολιτικής. Αποτέλεσμα των τριβών ήταν η αποχώρηση από τη Δ.Ε.Α. δύο ομάδων, η μια εκ των οποίων σχημάτισε τη συλλογικότητα Κόκκινο, παραμένοντας εντός του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. 
Τον Δεκέμβριο του 2004, διεξήχθη το 4ο Συνέδριο του Συνασπισμού, όπου υπερίσχυσε με μεγάλη πλειοψηφία η πολιτική πλατφόρμα που, μεταξύ άλλων, ζητούσε αναζωογόνηση και αναβάθμιση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Νέος πρόεδρος του κόμματος εκλέχθηκε ο Αλέκος Αλαβάνος, που ήταν υποστηρικτής αυτής της αντίληψης. Το συγκεκριμένο αποτέλεσμα αποτέλεσε κομβικό σημείο για την ύπαρξη του ΣΥ.ΡΙΖ.Α., αφού διαμόρφωσε τους όρους υπέρβασης της εσωτερικής κρίσης και αναθέρμανσης του εγχειρήματος. Η επόμενη εκλογική δοκιμασία για τις δυνάμεις της συνεργασίας ήρθε στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2006, όπου σε πολλές περιοχές στηρίχθηκαν κοινοί υποψήφιοι με αξιοσημείωτα αποτελέσματα.
Στις εκλογές του 2007, ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. πέτυχε σημαντική άνοδο, κερδίζοντας ποσοστό 5,04% και συνολικά δεκατέσσερις έδρες. Από το Συνασπισμό εξελέγησαν δώδεκα βουλευτές, ενώ οι υπόλοιποι δύο, προέρχονταν από την Ανανεωτική Κομμουνιστική Οικολογική Αριστερά. Δύο χρόνια αργότερα, στις ευρωεκλογές του 2009, ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. έλαβε την πέμπτη θέση με 4,7% και εξέλεξε έναν ευρωβουλευτή, τον Νίκο Χουντή. Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών θεωρήθηκε ως αποτυχία και έγινε αντικείμενο κριτικής, κυρίως από την «Ανανεωτική Πτέρυγα» του Συνασπισμού, με τον Λεωνίδα Κύρκο να ζητά τη διάλυση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Αλέκος Αλαβάνος ανακοίνωσε την πρόθεσή του να παραιτηθεί από πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. και από βουλευτής, παραίτηση η οποία δεν έγινε αποδεκτή και την οποία ανακάλεσε λίγες ημέρες αργότερα. Παράλληλα, συνεδρίασε και το Πανελλαδικό Σώμα του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. για την αποτίμηση του αποτελέσματος των ευρωεκλογών.
Με την έναρξη της προεκλογικής περιόδου των βουλευτικών εκλογών του 2009, ο Αλέκος Αλαβάνος δήλωσε την πρόθεσή του να μην είναι υποψήφιος βουλευτής. Επικεφαλής της προεκλογικής εκστρατείας τέθηκε ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος είχε εκλεγεί πρόεδρος του Συνασπισμού στο 5ο Συνέδριο του κόμματος. Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. συγκέντρωσε ποσοστό της τάξης του 4,60% και εξέλεξε δεκατρείς βουλευτές, όλους προερχόμενους από το Συνασπισμό. Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 2010, κατά τη διάρκεια του 6ου Συνεδρίου του Συνασπισμού, η «Ανανεωτική Πτέρυγα» του κόμματος, με επικεφαλής τον Φώτη Κουβέλη αποχώρησε από αυτό, ιδρύοντας τη Δημοκρατική Αριστερά. Τον Φώτη Κουβέλη ακολούθησαν και άλλοι τρεις βουλευτές, οι οποίοι ανεξαρτητοποιήθηκαν από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥ.ΡΙΖ.Α.
Στα επόμενα χρόνια, οι πολιτικές λιτότητας που ακολούθησε η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου και το ΠΑ.ΣΟ.Κ., είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της δημοτικότητας του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Στο πλαίσιο αυτό, προσχώρησαν στο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. βουλευτές και στελέχη που προέρχονταν από το ΠΑ.ΣΟ.Κ., μεταξύ αυτών η Σοφία Σακοράφα και ο Παναγιώτης Κουρουμπλής με την Ενωτική Κίνηση της οποίας ήταν επικεφαλής.

2015-2019

Ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2015, ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. ενισχύθηκε, με προσχωρήσεις ανεξαρτήτων βουλευτών (Τζάκρη, Μακρή), και της κίνησης Κοινωνία Πρώτα με τους δύο βουλευτές της (Βουδούρης, Παραστατίδης). Επίσης, τον ΣΥ.ΡΙΖ.Α. υποστήριξε και η Κοινωνική Συμφωνία και οι Οικολόγοι Πράσινοι, με τη συμμετοχή των δεύτερων στα ψηφοδέλτιά του. Έχοντας ως κυβερνητικό πρόγραμμα το Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης, ένα σύνολο προτάσεων πολιτικής για την οικονομική και πολιτική αναδιάρθρωση, που είχε παρουσιάσει στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το 2014, ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. κέρδισε τις εκλογές με ποσοστό 36,34%, εκλέγοντας 149 βουλευτές. Καθώς όμως, δε διέθετε απόλυτη πλειοψηφία εδρών στη Βουλή, συνεργάστηκε με τους Ανεξάρτητους Έλληνες, και σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον Αλέξη Τσίπρα.
Η νέα κυβέρνηση ξεκίνησε μια σειρά διαπραγματεύσεων με τους δανειστές, οι οποίες κατέληγαν σχεδόν πάντα σε αδιέξοδο, με αποκορύφωμα το τελεσίγραφο των αξιωματούχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επίτευξη συμφωνίας, στις 25 Ιουνίου 2015. Στις 27 Ιουνίου, ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, για την αποδοχή ή μη της προτεινόμενης από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς συμφωνίας, εισηγούμενος την απόρριψή της. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου ήταν συντριπτικά υπέρ του «ΟΧΙ», σε ποσοστό 61,31%. Μετά το δημοψήφισμα, οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν, με αποτέλεσμα την επίτευξη συμφωνίας στις 13 Ιουλίου και τη σύναψη τρίτου προγράμματος στήριξης της ελληνικής οικονομίας. Η επίτευξη συμφωνίας προκάλεσε αντιδράσεις στο εσωτερικό του κόμματος, με αποτέλεσμα 47 βουλευτές να διαφοροποιηθούν κατά την ψήφισή της στη Βουλή. Στις 20 Αυγούστου, ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε τις παραιτήσεις τόσο του ιδίου ως πρωθυπουργού όσο και της κυβέρνησής του και έτσι προκηρύχθηκαν εκλογές για τις 20 Σεπτεμβρίου 2015.
Παράλληλα, 25 βουλευτές και ένας ευρωβουλευτής, με επικεφαλής τον Παναγιώτη Λαφαζάνη αποχώρησαν από το κόμμα και σχημάτισαν τη Λαϊκή Ενότητα, ενώ παραιτήθηκαν και 53 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α., τα οποία ανήκαν κυρίως στην Αριστερή Πλατφόρμα και στην Κομμουνιστική Τάση. Από το ΣΥ.ΡΙΖ.Α. αποχώρησαν και άλλοι τρεις βουλευτές (Κωνσταντοπούλου, Βαλαβάνη, Δερμιτζάκης, οι οποίοι εντάχθηκαν επίσης στη Λαϊκή Ενότητα. Αργότερα, αποχώρησε και η ευρωβουλευτής Σοφία Σακοράφα, παραμένοντας ανεξάρτητη.
Στις πρόωρες εκλογές του Σεπτεμβρίου, ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. συνεργάστηκε και πάλι με τους Οικολόγους Πράσινους. Υποστηρίχθηκε από την Κοινωνική Συμφωνία, ενώ η Αριστερή Προοπτική αυτοδιαλύθηκε και τα μέλη της εντάχθηκαν στο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. κέρδισε και πάλι τις εκλογές και αναδείχτηκε πρώτο κόμμα με 145 βουλευτές, σχηματίζοντας κυβέρνηση συνεργασίας με τους Ανεξάρτητους Έλληνες και πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα. 
Το Νοέμβριο του ίδιου έτους, ο βουλευτής του κόμματος Στάθης Παναγούλης διαγράφηκε από το κόμμα λόγω διαφοροποίησης του από την κομματική γραμμή κατά τη διάρκεια ψηφοφορίας στη Βουλή, ενώ άλλοι δύο βουλευτές (Σακελλαρίδης, Κατριβάνου) παραιτήθηκαν του αξιώματός τους και αντικαταστάθηκαν.
Τον Οκτώβριο του 2016 πραγματοποιήθηκε το 2ο Συνέδριο του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Στο Συνέδριο, ο Αλέξης Τσίπρας επανεξελέγη στη θέση του Προέδρου, χωρίς ανθυποψήφιο, με ποσοστό 93,54%. Επίσης, εξελέγη η νέα Κεντρική Επιτροπή του κόμματος και τροποποιήθηκαν ορισμένα άρθρα του καταστατικού.
Τον Ιανουάριο του 2019, οι Ανεξάρτητοι Έλληνες αποχώρησαν από την κυβέρνηση, εξαιτίας της συμφωνίας για το Μακεδονικό ζήτημα. Μετά από αυτήν την εξέλιξη, ο Αλέξης Τσίπρας ζήτησε την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνησή του και την έλαβε με τις ψήφους έξι ανεξάρτητων βουλευτών (Έ. Κουντουρά, Κ. Παπακώστα, Σ. Δανέλλης, Β. Κόκκαλης, Θ. Παπαχριστόπουλος, Κ. Ζουράρις), οι οποίοι, έπειτα, με επιστολή τους στον πρόεδρο της Βουλής ζήτησαν η ψήφος τους στα προς συζήτηση νομοσχέδια να προσμετράται μαζί με αυτές των βουλευτών του ΣΥ.ΡΙΖ.Α.
Τον Απρίλιο, μετά από συνάντηση του Αλέξη Τσίπρα με τον πρόεδρο της Δημοκρατικής Αριστερας Θανάση Θεοχαρόπουλο, αποφασίστηκε η συμπόρευση των δύο κομμάτων ενόψει των ευρωεκλογών και των εθνικών εκλογών του ίδιου έτους. Επίσης, με το ΣΥ.ΡΙΖ.Α. συμπορεύτηκαν μία σειρά κομμάτων και κινήσεων της κεντροαριστεράς, μεταξύ αυτών η Κοινωνική Συμφωνία και η Ενωτική Κίνηση Ευρωπαϊκής Αριστεράς.

Ιδεολογία

Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. ιδρύθηκε από μια ευρεία ομάδα δεκατριών κομμάτων και ανεξάρτητων πολιτικών, που συμπεριελάμβαναν σοσιαλδημοκράτες, δημοκράτες σοσιαλιστές, αριστερούς πατριώτες, φεμινιστές, αντικαπιταλιστές, κεντρώους και οικολόγους, καθώς και μαρξιστές-λενινιστές, μαοϊκοί, τροτσκιστές, ευρωκομμουνιστές, λουξεμπουργκιστές και ευρωσκεπτικιστές. Επιπρόσθετα, παρά τη κοσμική ιδεολογία του, πολλά μέλη του είναι χριστιανοί, οι οποίοι αντιτίθενται κυρίως στα εικαζόμενα προνόμια της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ελλάδας με την υποστήριξη του κράτους.
Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. είχε χαρακτηριστεί ως κόμμα κατά του κατεστημένου, του οποίου η επιτυχία είχε στείλει «κύματα σοκ σε ολόκληρη την Ε.Ε.». Αν και έχει εγκαταλείψει την παλιά του ταυτότητα, αυτή της σκληρής αριστερής φωνής διαμαρτυρίας, που γίνεται όλο και πιο λαϊκιστική στο χαρακτήρα και δηλώνοντας ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την ευρωζώνη, ο πρόεδρός του Αλέξης Τσίπρας δήλωσε ότι «το ευρώ δεν είναι το φετίχ μου». Ο Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ευρωβουλευτής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. Δημήτρης Παπαδημούλης δήλωσε ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι «αξιοσέβαστο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ευρωζώνης» και ότι «δεν υπάρχει καμία απολύτως περίπτωση για ένα Grexit». Αν και ο Αλέξης Τσίπρας διευκρίνισε ότι ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. «δεν υποστηρίζει κανένα είδος ευρωσκεπτικισμού», ταυτόχρονα, το κόμμα θεωρείται ως μία ευρωσκεπτικιστική δύναμη.

Έμβλημα

Το έμβλημα του ΣΥΡΙΖΑ είναι το πεντάκτινο αστέρι, ως δηλωτικό ενότητας, μαζί με τρεις κυματίζουσες σημαίες: μια κόκκινη για την κλασική αριστερά, μια πράσινη για την οικολογία και μια μωβ για τα λαϊκά κινήματα.

Τα μέσα ενημέρωσης του ΣΥΡΙΖΑ

Ο ΣΥΡΙΖΑ συνδέεται με μια σειρά μέσα ενημέρωσης, όπως είναι η εφημερίδα Η Αυγή, ο ραδιοφωνικός σταθμός Στο Κόκκινο 105,5 και οι ιστοσελίδες Left.gr, Ecoleft.gr και Commonality.gr (της Κίνησης των 53+).