Μελάνθιον το ήμερον

Ετυμολογία

Το επιστημονικό του όνομα (Nigella sativa), είναι ένα παράγωγο του Λατινικού niger (μαύρο).

Κοινά ονόματα

Στα Ελληνικά το φυτό ονομάζεται κύμινον το αιθιοπικόν· οι δε σπόροι του μαυροκούκι, μαυρόσπορος, μαυροσούσαμο ή και μαυροσήσομο. Στην Κύπρο, οι σπόροι του φυτού είναι γνωστοί ως μαυρόκοκκος. Η ονομασία μαύρο κύμινο που μερικές φορές χρησιμοποιείται για τη Νιγέλα, είναι παραπλανητική και το μόνο που προκαλεί είναι σύγχυση. Παρ' όλα αυτά, δεν είναι λίγοι εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτή την ονομασία, όταν αναφέρονται στους σπόρους και τα παράγωγά του.
Στην Αγγλική γλώσσα, ο σπόρος από τη Νιγέλα την εδώδιμο (Nigella sativa) ποικιλοτρόπως ονομάζεται: kalonji (από τα Χίντι), μαραθολούλουδο, μοσχοκαρυδολούλουδο, μαύρο αγριοκύμινο και Ρωμαϊκό κόλιανδρο. Άλλα ονόματα που μερικές φορές χρησιμοποιούνται παραπλανητικά, είναι το μαύρο κύμινο, σπόροι μαύρου κρεμμυδιού και μαύρο σουσάμι. Ως συνώνυμο, μπορεί να αναφέρεται στη θυμοκινόνη (thymoquinone) μετά το κύριο εκχύλισμα από την προκαταρκτική έρευνα για αρκετές πιθανές επιδράσεις στον άνθρωπο.
Στις Αραβικές χώρες, ονομάζεται Habbat ul Sauda, Al-Habat-El-Sauda, Al-Habba Al-Sawdaa, Haba-Al-Barka ή Habbet el Baraka, Al-Kammoon Al-Aswad, Shunez ενώ στην Τυνησία το αποκαλούν Sinouj. Το φυτό καλλιεργείται ευρέως ως ετήσιο βότανο σε διάφορα μέρη του κόσμου.

Χρήσεις

Οι σπόροι από τη Νιγέλα την εδώδιμο, χρησιμοποιούνται ως καρύκευμα  στις κουζίνες της Ινδίας και της Μέσης Ανατολής. Οι μαύροι σπόροι που έχουν μια τραγανή υφή, είναι λίγο πικάντικοι και έχουν μια έντονη πικρή γεύση και οσμή, σαν ένα συνδυασμό από κρεμμύδι, μαύρο πιπέρι και ρίγανη.
Αυτοί οι μικροί σπόροι έχουν πάνω από εκατό διαφορετικά χημικά συστατικά, συμπεριλαμβανομένων άφθονων πηγών από όλα τα απαραίτητα λιπαρά οξέα. Αν και είναι το έλαιο που χρησιμοποιείται πιο συχνά, για θεραπευτικούς λόγους, χρησιμοποιούνται συχνά ολόκληροι στο μαγείρεμα γλυκών και στην παρασκευή ορισμένων Μεσογειακών τυριών. Οι ξερο-ψημένοι σπόροι νιγέλα νοστιμίζουν κάρυ, λαχανικά και όσπρια. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν "πιπέρι", σε συνταγές με λοβό φρούτα, λαχανικά, σαλάτες και πουλερικά.
Χρησιμοποιούνται επίσης, ως μέρος του μείγματος μπαχαρικών phoron panch και από μόνη της σε πολλές συνταγές στη Βεγγαλική κουζίνα, με πιο αναγνωρίσιμο το ψωμί naan. Η νιγέλα χρησιμοποιείται και στα Αρμένικα "κορδονάτα" τυριά στη Μέση Ανατολή με την ονομασία majdouleh ή majdouli.
Οι σπόροι από τη Νιγέλα την εδώδιμο ή τη νιγέλα, μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως συστατικό του μπαχαράτ αλλά και του ρας ελ χανούτ.
Προστατεύουν από καρδιακή προσβολή, πολιομυελίτιδα και παράλυση, δυσπεψία, οφθαλμικές νόσους, γυναικολογικά συναφή θέματα, βοηθά στην απώλεια βάρους, θεραπεία κατά του καρκίνου, ενεργοποιεί το σώμα, βελτιώνει τη μνήμη, μειώνει τον πόνο των νεφρών κ.ά.

Στη μαγειρική

Οι σπόροι της νιγέλας είναι μικροί. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή τσαγιού, απλά ρίχνοντας ζεστό νερό πάνω από τους σπόρους και αφήνοντάς τους για 10 λεπτά, ένα περίπου κουταλάκι από σπόρους κάνει ένα ωραίο φλιτζάνι τσάι, αλλά είναι προτιμότερο να καλύπτεται το φλιτζάνι, προκειμένου να αποτραπεί η διαφυγή του αρώματός του. Οι σπόροι μπορούν επίσης να προστεθούν σε μαγειρεμένα φαγητά, σε ψωμιά, στη χρήση της κονσερβοποίησης, στην παρασκευή κρασιού ή ξυδιού. Μερικοί άνθρωποι αλέθουν τους σπόρους και τους ανακατεύουν με μέλι ή τους πασπαλίζουν στις σαλάτες. Γίνονται μια νόστιμη προσθήκη σε ντρέσινγκ για σαλάτες και ακόμη ανακατεύονται στα τηγανητά πιάτα, ειδικά όταν συνδυάζονται με λεμόνι, κόλιανδρο και ταχίνι.
Οι σπόροι της νιγέλας, όταν αναμιχθούν με μέλι και σκόρδο γίνονται εξαιρετικά τονωτικοί στα άτομα με άσθμα ή βήχα, καθώς και εκείνα που θέλουν να ενισχύσουν την ανοσία τους κατά τη διάρκεια της εποχής της γρίπης και του κρυολογήματος ή όταν αρχίζει μια λοίμωξη.

Στην ομορφιά

Οι περισσότεροι άνθρωποι που ψάχνουν τα οφέλη της νιγέλας, λαμβάνουν το έλαιο υπό μορφή κάψουλας. Μετά από ένα χρονικό διάστημα, συνήθως μερικών μηνών, τα μαλλιά και τα νύχια ενισχύονται και έχουν περισσότερη λάμψη. Ωστόσο, μερικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν το έλαιο εξωτερικά, για την ομορφιά καθώς και για τη θεραπεία δερματικών παθήσεων όπως τη ψωρίαση και το έκζεμα. Οποιοσδήποτε, μπορεί να αγοράσει μια έτοιμη κρέμα, να προσθέσει λίγο λάδι σε μια από τις αγαπημένες κρέμες ή να κάνει τη δική του κρέμα, από το μηδέν, με τη θέρμανση ίσων μερών (κατ' όγκο) σπόρων από τη νιγέλα και ενός ωραίου μεταφερόμενου ελαίου, όπως το βούτυρο καριτέ ή τη jojoba. Είναι όμως καλύτερο να χρησιμοποιηθεί ένα μπεν μαρί ή ένας γιαουρτοποιητής, επειδή η θερμοκρασία είναι πολύ σταθερή και έτσι μπορούν με ασφάλεια, να αγνοηθεί η διαδικασία για αρκετή ώρα. Το έλαιο θα σκουρύνει. Όταν αισθανθούν ότι αυτό έχει θερμανθεί για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, λιώνουν λίγο κερί μέλισσας μέσα στο ζεστό λάδι. Ανακατεύεται με γυάλινη ράβδο ή με ένα νέο αχρησιμοποίητο chopstick. Αν θέλουν, μπορούν να προσθέσουν ένα αιθέριο έλαιο ή συνδυασμό των ελαίων λίγο πριν σκληρύνει το κερί της μέλισσας. Επιλέγεται για αισθητικούς λόγους ή λόγους υγείας. Μερικοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τέτοια μείγματα, σε εγκαύματα ή λοιμώξεις του δέρματος· ορισμένοι χρησιμοποιούν ακριβώς αυτές τις κρέμες για να αισθάνονται καλά, ενυδατώνει την επιδερμίδα, ανακουφίζει τις αρθρώσεις ή από τον πόνο και κάνει τις ρυτίδες να εξαφανίζονται.
Πολλοί συνδυάζουν το ξύδι και το λάδι. Σε αυτή την περίπτωση, αναμιγνύουν ένα φλιτζάνι από σπόρους νιγέλα μέσα σε οργανικό μηλόξυδο και το αφήνουν να καθίσει για λίγες ημέρες έως δύο εβδομάδες. Στη συνέχεια, το στέλεχος του μίγματος, σουρώνεται, πρώτα μέσω ενός συμβατικού σουρωτηριού και κατόπιν μέσω ενός λεπτότερου φίλτρου, όπως ένα τουλπάνι ή ενός χωρίς χημικά, φίλτρου του καφέ ή μιας σακούλας του τσαγιού. Το υπόλοιπο, αναμιγνύεται με ίσα μέρη από ξύδι νιγέλα και λάδι νιγέλα. Θερμαίνεται για λίγα λεπτά και στη συνέχεια αποθηκεύεται σε ένα βάζο και τοποθετείται στο ψυγείο. Αυτό το μείγμα, εφαρμόζεται στις περιοχές όπου υπάρχουν δερματικές παθήσεις, όπως ψωρίαση, έκζεμα, ακμή ή λαμβάνεται μια κουταλιά της σούπας πριν από τα γεύματα, για το μετεωρισμό και τα πεπτικά προβλήματα.

Χημεία

Το λάδι Nigella sativa περιέχει συζευγμένο λινολεϊκό οξύ (18:2), θυμοκινόνη (thymoquinone), νιγελλόνη (nigellone), διθυμοκινόνη (dithymoquinone), μελανθίνη (melanthin), νιγιλλίνη (nigilline), δαμασκινίνη (damascenine) και τρανς-ανηθόλη (trans-anethole).
Το 2010, η Nestlé κατέθεσε αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τη χρήση εξαγωγής της θυμοκινόνης (thymoquinone) από την Nigella sativa, ως θεραπεία στις τροφικές αλλεργίες. Η Nestlé δηλώνει ότι το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, θα καλύπτει "το συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίο η θυμοκινόνη (thymoquinone) - μια ένωση που δύναται να εξαχθεί από τον σπόρο των λουλουδιών του μάραθου - αλληλεπιδρά με τους υποδοχείς των οπιοειδών  (opioid receptors) του σώματος και βοηθά στη μείωση των αλλεργικών αντιδράσεων στα τρόφιμα".

Προκαταρκτική έρευνα επί των ανθρώπων

Οι ελαιούχοι σπόροι από τη Νιγέλα την εδώδιμο (Nigella sativa), έχουν αποδειχθεί ότι είναι αντικαρκινικοί, αντιδιαβητικοί, αντιοξειδωτικοί, ανοσοδιαμορφωτικοί, αναλγητικοί, αντιμικροβιακοί, αντι-φλεγμονώδεις, σπασμολυτικοί, βρογχοδιασταλτικοί, ηπατοπροστατευτικοί, αντιυπερτασικοί και νεφροπροστατευτικοί. Επιπλέον, οι σπόροι της νιγέλλα έχουν πολλές αντιοξειδωτικές ιδιότητες και δραστηριότητες. 
Οι σπόροι από τη Νιγέλα την εδώδιμο, έχουν πολύ λίγο άρωμα, αλλά διαλύουν τα αέρια, που σημαίνει ότι έχουν την τάση να βοηθούν στην πέψη και να ανακουφίζουν από τα αέρια στο στομάχι και στα έντερα. Βοηθούν επίσης, στον περισταλτισμό και στην αφόδευση. Το αιθέριο έλαιο της νιγέλα, είναι αντιμικροβιακό και αποτελεσματικό ως παρασιτοκτόνο, ανθελμινθικό και αποτοξινωτικό του εντέρου.
Η νιγέλλα θεωρείται από πολλούς ως πανάκεια ενώ από άλλους, δεν μπορεί να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι αυτοί οι ταπεινοί σπόροι έχουν βρεθεί ανώτεροι από σχεδόν κάθε άλλη φυσική θεραπεία, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται για αυτοάνοσες διαταραχές. Συνθήκες στις οποίες οι ασθενείς υποφέρουν σε μεγάλο βαθμό, επειδή το δικό τους σύστημα επιτίθεται το σώμα τους. Η νιγέλα, ειδικά όταν συνδυάζεται με σκόρδο, θεωρείται ως ένας εναρμονιστής (ή εξισορροπιστής) αυτής της ανισορροπίας, που επιτρέπει στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος να καταστρέφουν τα υγιή κύτταρα. Η τεχνική ορολογία για να περιγραφεί αυτή την ιδιότητα, ονομάζεται «ανοσοτροποποιητική δράση» ("immunomodulatory action"). Η διαφορά μεταξύ της νιγέλα και της ιντερφερόνης είναι ότι δεν υπάρχουν γνωστές παρενέργειες με τη νιγέλα, όταν αυτή χορηγείται σε κανονικές δόσεις.

Άλλωστε το λέει και ο λαός ότι:
«Η ομορφιά της νιγέλα είναι η ικανότητά της να επαναφέρει την αρμονία».

Τα πλέον δραματικά αποτελέσματα επιτυγχάνονται με το άσθμα και τις αλλεργίες. Αυτά ανταποκρίνονται σχετικά γρήγορα εκτός και αν υπάρχει μόλυνση, στην οποία περίπτωση, η μόλυνση θα πρέπει να έχει προηγουμένως εξαλειφθεί, πριν υποχωρήσουν τα συμπτώματα της ανοσολογικής αδυναμίας. Η συνεχής χρήση για έξι ή περισσότερους μήνες τείνει να δώσει εξαιρετικά αποτελέσματα. Για την υπερβολική κόπωση, ενδείκνυται η ανάμειξη θρυμματισμένων σπόρων με λίγο βασιλικό πολτό.
Με ένα σπόρο που περιέχει τόσα πολλά συστατικά και έχει μια τόσο μεγάλη εθνοβοτανική ιστορία, δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί σε όλη τη Μεσόγειο και την Ασία πιστεύουν ότι η νιγέλα είναι βασικά καλό για όλα όσα μας ταλαιπωρούν. Ωστόσο, οι αξιώσεις δεν είναι υπερβολικές αν σκεφτεί κανείς πόσο πλήρεις είναι οι σπόροι από την άποψη των πολλών χημικών συστατικών τους. Παρόλα αυτά, είναι κατανοητό ότι όποιος ισχυρίζεται ότι αυτοί οι σπόροι μπορούν να επιτύχουν το οτιδήποτε, δηλαδή από την αύξηση του αριθμού των σπερματοζωαρίων ενός ατόμου ή την αύξηση της παραγωγής γάλακτος σε μια θηλάζουσα μητέρα έως την ανακούφιση των παθήσεων των βρόγχων όπως το άσθμα και τη βρογχίτιδα, δεν θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη.
Κυρίως για το εκχύλισμα της θυμοκινόνης (thymoquinone) από τους ελαιούχους σπόρους, το Nigella sativa είναι υπό έρευνα για την ικανότητά του να επηρεάσει τις ανθρώπινες ασθένειες, όπως τον καρκίνο ή το μεταβολικό σύνδρομο.
Κατά την εξέταση των δυνατοτήτων χρησιμοποίησης - αξιοποίησης, η λεπτομερής γνώση σχετικά με τη σύνθεση των ελαιούχων σπόρων της νιγέλα είναι μείζονος σημασίας. Η ποικιλία των εφαρμογών στις οποίες μπορεί να τεθεί η νιγέλα, δίνει σε αυτούς τους ελαιούχους σπόρους, μεγάλη βιομηχανική σημασία.

Προστασία των υγιών κυττάρων και παραγωγή της φυσικής ιντερφερόνης

Η πρώτη μεγάλη μελέτη για τη Νιγέλα την εδώδιμο (Nigella sativa), στην πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου, διεξήχθη από επιστήμονες του Εργαστηρίου Καρκίνο ανοσο-Βιολογίας (Cancer Immuno-Biology Laboratory), στο Χίλτον Χεντ Άιλαντ (Hilton Head Island), Νότια Καρολίνα. Κατέληξαν δε στο συμπέρασμα, ότι ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα, θα εντοπίσει και θα καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα προτού ο καρκίνος θέσει σε κίνδυνο τον ασθενή. Το ανοσοποιητικό σύστημα το κάνει αυτό με την υποστήριξη αυξημένης παραγωγής κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, τα κύτταρα του μυελού των οστών και τα Β-κύτταρα που παράγουν τα αντισώματα. Η νιγέλα διεγείρει τη δραστηριότητα των ουδετερόφιλων, αυτά είναι τα βραχύβια ανοσοκύτταρα που βρίσκονται κανονικά στο μυελό των οστών, αλλά που κινητοποιούνται και δρουν όταν υπάρξει μια βακτηριακή λοίμωξη. Εκχυλίσματα από τη νιγέλα, έχουν επίσης αποδειχθεί, ότι ρυθμίζουν την παραγωγή των ιντερλευκίνων, μια ιδιότητα που μοιράζεται με κάποια άλλα πολύ σεβαστά βότανα όπως: το τζινσένγκ (ginseng), τον αστράγαλο (astragalus), το γκι (mistletoe), το σκόρδο και το νύχι της γάτας (cat's claw - Uncaria rhynchophylla).
Στις μελέτες με ζώα, ενώ κανένα από τα υποκείμενα στην ομάδα ελέγχου δεν επέζησε, τα δύο τρίτα των ποντικών που τους είχε δοθεί έλαιο από σπόρους νιγέλα, ήταν ακόμη ζωντανά, 30 ημέρες μετά από τις σκόπιμες προσπάθειες, για την πρόκληση καρκίνου στις υποκείμενες ομάδες. Η νιγέλα είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στους επιθετικούς καρκίνους των οποίων η ανάπτυξη εξαρτάται από την αγγειογένεση.
In vitro μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στην Ιορδανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν διαπιστώσει ότι το πτητικό έλαιο είναι αντι-λευχαιμικό. Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στην Ισπανία καθώς και στην Αγγλία, διαπίστωσαν ότι το σταθερό έλαιο είναι χρήσιμο στην θεραπεία ρευματισμών και άλλων φλεγμονωδών νόσων. Αυτή η ιδιότητα οφείλεται στην θυμοκινόνη (thymoquinone), που φτάνει το ύψος του 25% στους Αιγυπτιακούς σπόρους και που απουσιάζει εντελώς από μερικούς σπόρους.