Άφιδνα

Ονομασία

Ο δήμος πήρε το όνομά του  από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Άφιδνο. Ο Άφιδνος ήταν αυτός, ο οποίος φύλαξε στο σπίτι του την Ωραία Ελένη, όταν την απήγαγε σε νεανική ηλικία ο Θησέας με τη βοήθεια του Πειρίθου και τη μετέφερε στις Αφίδνες προκειμένου να την κρύψει. Την Ελένη ανέλαβε να φροντίζει στις Αφίδνες, η μητέρα του Θησέα, η Αίθρα. Όταν οι αδελφοί της Ελένης, οι Διόσκουροι, εισέβαλαν στην Αττική για να απελευθερώσουν την αδελφή τους, οδηγήθηκαν στις Αφίδνες, κατά μια εκδοχή από τους κατοίκους της Δεκέλειας και τον ίδιο τον Δέκελο, ο οποίος είχε εκνευρισθεί από την υπεροψία του Θησέα, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ή κατά μια άλλη εκδοχή από τον Ακάδημο, σύμφωνα με τον Πλούταρχο. Κατάφεραν να εισβάλουν στο φρούριο των Αφιδνών, το ισοπέδωσαν και έφτασαν στο στόχο τους να απελευθερώσουν και να μεταφέρουν την αδελφή τους στην Σπάρτη   ενώ παράλληλα, ως αντεκδίκηση, απήγαγαν την μητέρα του Θησέα Αίθρα λαμβάνοντας της ως δούλη. Η Αίθρα θα συνοδεύσει την Ελένη αργότερα στην Τροία, από όπου και θα απελευθερωθεί, μετά από τον Τρωικό Πόλεμο, από τα εγγόνια της.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος των Αφιδνών, ήταν δήμος των Μεσογείων. Βρισκόταν σε απόσταση λίγο περισσότερη από120 στάδια από τον κύριο οικισμό της αρχαίας Αθήνας (περίπου 26 χιλιόμετρα ή 16 μίλια, στο ήμισυ της απόστασης από τον δήμο του Μαραθώνα και λίγο λιγότερο της απόστασης από τον δήμο της Δεκέλειας),  και ήταν μεταξύ των δήμων της Δεκέλειας και του Ραμνούντα. Το κέντρο του δήμου, δηλαδή η ακρόπολη των αρχαίων Αφιδνών, εστιάζεται από τους σύγχρονους ερευνητές στη θέση Κοτρώνι, ή λόφο Κοτρόνι, που βρίσκεται ανάμεσα στα σύγχρονα χωριά Καπανδρίτι, και Αφίδνες (γνωστές παλαιότερα και ως Κιούρκα), τα οποία ανήκουν και τα δυο διοικητικά στον Δήμο Ωρωπού.
Αναφορά για την ακρόπολη–φρούριο των Αφιδνών,  στην κορυφή του όρους Κοτρώνι, είχε κάνει κατά τον 19ο αιώνα, εκτός από τους ερευνητές της εποχής εκείνης  και ο Βρετανός, τοπογράφος, αρχαιολόγος και περιηγητής Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ, ο οποίος, σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, θεωρούσε ότι πιθανότατα ήταν κατά την αρχαιότητα οχυρωμένη θέση.

Ανασκαφές στο Κοτρώνι Καπανδριτίου

Οι ανασκαφές στο Κοτρώνι Καπανδριτίου, όπου πιθανολογείται ότι βρισκόταν η ακρόπολη των αρχαίων Αφιδνών, ξεκίνησαν το 2005, ως ερευνητικό πρόγραμμα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με διττό χαρακτήρα, εκπαιδευτικό και ερευνητικό, και συνεχίζονται ως σήμερα, σε συνεργασία και με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής. Στην περιοχή του Κοτρωνίου, βρέθηκε και νεκροταφείο, το οποίο χρονολογείται μεταξύ του 2.000 π.Χ. και του 1.600 π.Χ.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος αρχικά της Αιαντίδας φυλής, συμμετείχε με 16 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης από 16 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Πτολεμαΐδα φυλή με 16 βουλευτές. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Αδριανίδα φυλή με άγνωστο ο αριθμό βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι των Αφιδνών

Ο δημότης των αρχαίων Αφιδνών ονομαζόταν Αφιδναίος. Ο δήμος σύμφωνα με τους συγγραφείς Σκαρλάτο Βυζάντιο  και Ιάκωβο Ρίζο Ραγκαβή ανήκε είτε στην Αιαντίδα, είτε την Λεοντίδα φυλή, ενώ οι συγγραφείς Στέφανος Βυζάντιος και Δανιήλ ο Μάγνης, τον αναφέρουν μόνο ως δήμο της Λεοντίδας φυλής. Η εκτίμηση των σύγχρονων ερευνητών είναι ότι ο δήμος ανήκε αρχικά στην Αιαντίδα φυλή. Οι Αφίδνες βρισκόντουσαν στην αρχαία οδό προς το Αμφιαράειο και τον Ωρωπό.