Εργοθεραπεία

Η γέννηση της θεραπείας

Τα πρώτα στοιχεία χρήσης έργων ως θεραπευτικής μεθόδου ανάγονται στα αρχαία χρόνια. Το 100 π.Χ., ο Έλληνας ιατρός Ασκληπιός εισήγαγε την ανθρωπιστική μεταχείριση των ατόμων με ψυχικές ασθένειες χρησιμοποιώντας ιαματικά λουτρά, εντριβές, άσκηση και μουσική. Αργότερα, ο Κέλσος ενέταξε τη μουσική, τα ταξίδια, τη συνδιάλεξη και την άσκηση στις θεραπείες των θεραπευόμενών του. Ωστόσο, από την εποχή του Μεσαίωνα η έννοια της ανθρωπιστικής μεταχείρισης των ατόμων που θεωρούντο παράφρονες ήταν σπάνια, αν όχι ανύπαρκτη.
Στην Ευρώπη του 18ου αιώνα, επαναστάτες, όπως ο Philippe Pinel και ο Johann Christian Reil, μεταρρύθμισαν το σύστημα περίθαλψης. Αντί της χρήσης μεταλλικών αλυσίδων και άλλων εργαλείων χαλιναγώγησης, τα ιδρύματά τους χρησιμοποιούσαν αυστηρή εργασία και ψυχαγωγικές δραστηριότητες στα τέλη του 18ου αιώνα. Αν και ήταν ακμάζον στο εξωτερικό, το ενδιαφέρον για το μεταρρυθμιστικό κίνημα ήταν παρακμάζον στις Ηνωμένες Πολιτείες καθ' όλον τον 19ο αιώνα. Στο ξεκίνημα του 20ού αιώνα, καθώς οι γιατροί άρχισαν να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τις χρόνιες νόσους, ο ενθουσιασμός για τη μεταρρύθμιση του συστήματος ψυχικής υγείας αναβίωσε στις Ηνωμένες Πολιτείες διαμέσου της θεραπείας μέσω εργασίας (work therapy).

Επάγγελμα υγείας

Η Εργοθεραπεία ως επάγγελμα υγείας συνελήφθη στις αρχές της δεκαετίας του 1910. Δόθηκε έμφαση στην προώθηση της υγείας στους «αναπήρους». Οι πρώτοι επαγγελματίες συγχώνευσαν υψηλής αξίας ιδεώδη, όπως την ύπαρξη μιας ισχυρής εργασιακής ηθικής και τη σημασία της χειροτεχνίας, με επιστημονικές και ιατρικές αρχές. Οι πρώτοι πολέμιοι αυτής της άποψης θεώρησαν την ξυλογλυπτική και τη χειροτεχνία των ασθενών ασήμαντη.
Η εμφάνιση της Εργοθεραπείας αμφισβήτησε τις απόψεις της επικρατούσας επιστημονικής Ιατρικής. Αντί της εστίασης σε αμιγώς φυσικές αιτιολογίες, ισχυρίζονταν ότι ένας σύνθετος συνδυασμός των κοινωνικών, οικονομικών και βιολογικών λόγων προκαλούν δυσλειτουργία. Αρχές και τεχνικές αντλήθηκαν από πλήθος επιστημονικών κλάδων, συμπεριλαμβανομένων, δίχως περιορισμό, της νοσηλευτικής, της ψυχιατρικής, της αποκατάστασης, της αυτοβοήθειας, της ορθοπεδικής και της κοινωνικής εργασίας, για να εμπλουτίσουν το πεδίο εφαρμογής της ειδικότητας. Μεταξύ του 1900 και 1930, οι θεμελιωτές όρισαν τη σφαίρα της πρακτικής και ανέπτυξαν τις θεωρίες της πρακτικής. Στη σύντομη 20ετή διάρκεια, έπεισαν με επιτυχία το κοινό και τον ιατρικό κόσμο για την αξία της Εργοθεραπείας και καθιέρωσαν πρότυπα για την ειδικότητα.

Μια σημαντική έλλειψη πρωτογενών πηγών πληροφόρησης έχει αφήσει τους σημερινούς Εργοθεραπευτές με πολλές ερωτήσεις όσον αφορά τους θεμελιωτές του κλάδου. Πληροφορίες συλλέγονται από πρώιμης κατάρτισης ιδρύματα και νοσοκομεία, επιστημονικά κείμενα των επαγγελματιών, αρχεία κυβερνητικών υπηρεσιών του Πρώτου Παγκοσμίου Πόλεμου, άρθρα εφημερίδων και προσωπικές μαρτυρίες. 
Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ανάγκασε τη νέα ειδικότητα να αποσαφηνίσει το ρόλο της στον τομέα της ιατρικής και να καθιερώσει πρότυπα εκπαίδευσης και πρακτικής. Επιπλέον για να αποσαφηνίσει τη δημόσια εικόνα της, η Εργοθεραπεία καθιέρωσε επίσης κλινικές, εργαστήρια και επαγγελματικές σχολές σε εθνικό επίπεδο (στην Αμερική). Λόγω του μεγάλου αριθμού των εν καιρώ πολέμου τραυματισμών, «βοηθοί επανόρθωσης» (ένας γενικός όρος για φυσικοθεραπευτές και εργοθεραπευτές) είχαν προσληφθεί από τον Γενικό Χειρούργο (επικεφαλής του Εντεταλμένου Σώματος Δημόσιας Υπηρεσίας Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών). Μεταξύ του 1917 και 1920, περίπου 148.000 άνδρες τραυματίες εισήχθησαν σε νοσοκομεία μετά την επιστροφή τους από το μέτωπο. Αυτός ο αριθμός δεν λαμβάνει υπ' όψιν όσους τραυματίστηκαν όντες στο εξωτερικό. Η επιτυχία των βοηθών επανόρθωσης, αποτελούμενων σε μεγάλο βαθμό από γυναίκες που προσπαθούν να "κάνουν το καθήκον τους" για να βοηθήσουν την πολεμική προσπάθεια, ήταν ένα μεγάλο επίτευγμα. Μεταπολεμικώς, ωστόσο, δόθηκε αγώνας για να κρατηθούν οι άνθρωποι στην ειδικότητα. Η έμφαση μεταφέρθηκε από την αλτρουιστική εν καιρώ πολέμου νοοτροπία στην οικονομική, επαγγελματική και προσωπική ικανοποίηση που επέρχεται από το να είναι κάποιος θεραπευτής. Για να καταστεί η ειδικότητα περισσότερο ελκυστική, η πρακτική υπάχθηκε σε πρότυπα, ακριβώς όπως και το πρόγραμμα σπουδών. Θεσπίστηκαν κριτήρια εισόδου και εξόδου και ο Αμερικανικός Σύλλογος Εργοθεραπείας (AOTA) συνηγόρησαν υπέρ της μόνιμης απασχόλησης, των αξιοπρεπών αμοιβών και των δίκαιων εργασιακών συνθηκών. Μέσω αυτών των μεθόδων, η Εργοθεραπεία ζήτησε και έλαβε ιατρική νομιμότητα στη δεκαετία του 1920.

Παροχή δυνατότητας έργου

Η βέλτιστη πρακτική στην εργοθεραπεία επιδιώκει να προσφέρει αποτελεσματικές, πελατοκεντρικές υπηρεσίες οι οποίες παρέχουν τη δυνατότητα στους ανθρώπους να εμπλακούν σε έργα της ζωής. Το Καναδικό Μοντέλο της Πελατοκεντρικής Παροχής Δυνατότητας (Canadian Model of Client Centered Enablement - CMCE) ενστερνίζεται την παροχή δυνατότητας έργου ως την κύρια αρμοδιότητα της εργοθεραπείας και το Καναδικό Πλαίσιο Αναφοράς της Διαδικασίας Πρακτικής (Canadian Practice Process Framework - CPPF) ως την κύρια διαδικασία της παροχής δυνατότητας έργου.

Τομείς πρακτικής της Εργοθεραπείας

Ο ρόλος της Εργοθεραπείας επιτρέπει στους Εργοθεραπευτές να εργάζονται σε πλήθος διαφορετικών δομών, να συνεργάζονται με πολλούς διαφορετικούς πληθυσμούς και να αποκτούν μεγαλύτερη «εξειδίκευση». Ακριβώς αυτό το ευρύ φάσμα πρακτικής οδηγεί στη δυσκολία κατηγοριοποίησης των υφιστάμενων τομέων πρακτικής, ιδιαίτερα αν λάβουμε υπ' όψιν μας το πλήθος των χωρών και των διαφορετικών συστημάτων υγείας στο οποίο εφαρμόζεται. Σε αυτήν την ενότητα χρησιμοποιείται η κατηγοριοποίηση του Αμερικανικού Συλλόγου Εργοθεραπευτών. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι τρόποι κατηγοριοποίησης των τομέων πρακτικής της Εργοθεραπείας, όπως η φυσική (σωματική), η ψυχική και η πρακτική στην κοινότητα (AOTA, 2009). Αυτές οι κατηγορίες προκύπτουν όταν η εκάστοτε θεραπευτική δομή χαρακτηρίζεται από τον πληθυσμό τον οποίο εξυπηρετεί. Παραδείγματος χάριν, μονάδες εντατικής θεραπείας είτε φυσικής (σωματικής) είτε ψυχικής υγείας (π.χ.: νοσοκομεία), υποξείας νοσηλείας (π.χ.: γηροκομεία), εξωτερικά ιατρεία και δομές της κοινότητας.
Σε καθέναν από τους παρακάτω τομείς πρακτικής ο Εργοθεραπευτής μπορεί να εργαστεί με διαφορετικούς πληθυσμούς, διαγνωστικές κατηγορίες, ειδικότητες και σε διαφορετικές δομές.

Ταξιδιωτική Εργοθεραπεία

Λόγω της αυξανόμενης ανάγκης για Εργοθεραπευτές στις Η.Π.Α., πολλοί φορείς επιλέγουν ταξιδιωτικούς Εργοθεραπευτές—οι οποίοι είναι πρόθυμοι να ταξιδέψουν, συχνά εκτός πολιτείας, για να εργαστούν προσωρινά σε μια δομή. Οι συνεργασίες μπορούν να κυμαίνονται από 8 εβδομάδες έως 9 μήνες, αλλά συνήθως διαρκούν 13-26 εβδομάδες. Το 43% των ταξιδιωτικών Εργοθεραπευτών οι οποίοι εισέρχονται σε αυτήν την εργασία είναι ηλικίας 21–30 ετών.

Ανάλυση δραστηριότητας

Η ανάλυση δραστηριότητας έχει οριστεί ως μια διαδικασία κατάτμησης μιας δραστηριότητας στα συστατικά της μέρη και στις ακολουθίας εργασιών-βημάτων της, προκειμένου να εντοπιστούν οι εγγενείς ιδιότητές της και οι απαιτούμενες δεξιότητες για την εκτέλεσή της, επιτρέποντας έτσι στον θεραπευτή να αξιολογήσει τα θεραπευτικά δυναμικά της.

Θεωρητικά Πλαίσια Αναφοράς

Οι Εργοθεραπευτές χρησιμοποιούν μια πληθώρα θεωρητικών πλαισίων για να σχεδιάσουν την πρακτική τους. Επισημαίνεται ότι η ορολογία διέφερε μεταξύ των εκάστοτε μελετητών. Οι θεωρητικές βάσεις για τη διαμόρφωση ενός ανθρώπου και της ύπαρξής του ως έργοον (οντότητα έργου) είναι οι εξής:

Προκλήσεις για την Εργοθεραπεία

Μια βασική πρόκληση για την Εργοθεραπεία είναι να αναπτύξει και να διατηρήσει έναν ορισμό της φύσης και του πεδίου εφαρμογής της υποστηρίζοντας ότι ενώ αυτό αποτελεί πρόκληση, ταυτοχρόνως οδηγεί σε μια μοναδική ευελιξία η οποία επιτρέπει την πειθαρχία για να κινηθεί με τη ροή της κοινωνικής, πολιτιστικής και περιβαλλοντικής αλλαγής. Αυτή η δυσκολία στον ορισμό μπορεί να είναι μια αιτία χρόνιας καταπόνησης για επαγγελματίες και μπορεί επίσης να συμβάλει στην έλλειψη του ορισμού του ρόλου του εργοθεραπευτή και στην επακόλουθη σύγχυση.
Η πρόσφατη βιβλιογραφία έχει επίσης εγκαλέσει την εργοθεραπεία να αντιμετωπίσει την πολιτική φύση του ποιοι είναι οι εργοθεραπευτές και τι κάνουν (Kronenberg & Pollard, 2005). Επαγγελματικώς συγκεκριμένα μοντέλα της εργοθεραπεία έχουν επίσης δεχθεί δριμύ κριτική για το ότι είναι μεροληπτικά προς τη Δύση, αμπλεϊστικά (ableist) και γενικώς μη αντιπροσωπευτικά των πιο μειονεκτουσών σε έργα ομάδων (occupationally deprived groups).

Εργοθεραπεία και ICF

Η Διεθνής Ταξινόμηση της Λειτουργικότητας, Αναπηρίας και Υγείας (ICF) είναι ένα πλαίσιο για τη μέτρηση της υγείας και της ικανότητας εξηγώντας τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι συνιστώσες έχουν αντίκτυπο στη λειτουργιά κάποιου. Αυτό συνδέεται πολύ στενά με το Πλαίσιο Αναφοράς Πρακτικής της Εργοθεραπείας, καθότι αναφέρεται ότι, «Οι βασικές πεποιθήσεις του επαγγέλματος είναι η θετική σχέση μεταξύ του έργου και της υγείας και την άποψή της για τους ανθρώπους ως εργοόντα/όντα έργου (occupational beings)». Η ICF έχει επίσης εξελιχθεί με την 2η έκδοση του πλαισίου αναφοράς πρακτικής. Παραδείγματα δραστηριοτήτων και συμμετοχής της ICF επικαλύπτουν Τομείς του Έργου, Δεξιότητες Εκτέλεσης και Πατέντα/Πρότυπα Εκτέλεσης στο πλαίσιο αναφοράς. Η ICF περιλαμβάνει επίσης παράγοντες του ευρύτερου πλαισίου (περιβαλλοντικούς και προσωπικούς παράγοντες) που σχετίζονται με το γενικό πλαίσιο εντός του πλαισίου αναφοράς. Επιπλέον, οι λειτουργίες και οι δομές του σώματος οι οποίες ταξινομούνται στην ICF βοηθάνε στην περιγραφή των παραγόντων του πελάτη, όπως περιγράφονται στο πλαίσιο αναφοράς της Εργοθεραπείας.
Περαιτέρω διερεύνηση της σχέσης μεταξύ εργοθεραπείας και των συνιστωσών της ICIDH-2 (αναθεώρηση της αρχικής Διεθνούς Ταξινόμηση Δυσλειτουργιών, Ανικανοτήτων και Αναπηριών (ICIDH), η οποία μετέπειτα εξελίχθηκε στην ICF) διεξήχθη από την McLaughlin Gray. Πρώτον, η ICF είναι ένα διεθνές πλαίσιο και παρέχει την ευκαιρία στον κλάδο της εργοθεραπείας να γίνει ευρύτερα γνωστός ανά τον κόσμο. Δεύτερον, η ICF παρέχει στους εργοθεραπευτές μια παγκόσμια γλώσσα για να περιγράψουν την εμπειρογνωσία τους στην μεγαλύτερη διεθνή κοινότητα υγειονομικής περίθαλψης. Η ICF χρησιμοποιεί μια θετική, ολιστική γλώσσα τονίζοντας τις δεξιότητες, ικανότητες, και τις δυνάμεις ενός ατόμου αντί να επικεντρώνεται στα ελλείμματα και την αναπηρία του. Αυτό είναι παρόμοιο με τη θεώρηση των εργοθεραπευτών. Τρίτον, η ICF περιλαμβάνει περιβαλλοντικούς και προσωπικούς συναφείς παράγοντες, οι οποίοι είναι ενσωματωμένοι στη θεωρία της εργοθεραπείας. Είναι σημαντικό να ληφθούν υπ' όψιν οι προσωπικοί, περιβαλλοντικοί και επαγγελματικοί παράγοντες ενός ατόμου για την ανάπτυξη μιας αποτελεσματικής παρέμβασης. Η τελευταία αξιοσημείωτη εφαρμογή της ICF στην εργοθεραπεία είναι η αναγνώριση των πολιτιστικών προτύπων του έργου. Ο πολιτισμός έχει σημασία για τις δραστηριότητες και τη συμμετοχή ενός ατόμου και είναι σημαντικό να το έχουμε κατά νου κατά την διάρκεια της θεραπείας ενός ατόμου.
Παρότι η ICF μπορεί να είναι αρκετά χρήσιμη στους εργοθεραπευτές, στη βιβλιογραφία επισημαίνεται ότι οι εργοθεραπευτές θα πρέπει να χρησιμοποιούν συγκεκριμένο λεξιλόγιο εργοθεραπείας μαζί με την ICF, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ορθή επικοινωνία σχετικά με συγκεκριμένες έννοιες. Η ICF ίσως να στερείται ορισμένων κατηγοριών προκειμένου να περιγράψει αυτό που οι εργοθεραπευτές χρειάζονται να επικοινωνούν με τους εξυπηρετούμενους και τους συναδέλφους τους. Επίσης, μπορεί να μην είναι δυνατό να ταιριάξουν επακριβώς οι υποδηλώσεις των κατηγοριών της ICF με την ορολογία της εργοθεραπείας. Η ICF δεν είναι μια αξιολόγηση και επομένως η εξειδικευμένη ορολογία της εργοθεραπείας δεν θα πρέπει να αντικατασταθεί με αυτήν της ICF. Η ICF είναι ένα γενικό πλαίσιο για τις τρέχουσες πρακτικές της θεραπείας.

Παγκόσμια Ημέρα Εργοθεραπείας

Η 27η Οκτωβρίου έχει ανακηρυχθεί Παγκόσμια Ημέρα Εργοθεραπείας και κατά την ημέρα αυτή γιορτάζονται οι πολλοί διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους οι εργοθεραπευτές μπορούν να αλλάξουν τις ζωές των άλλων. Προς τιμήν της Παγκόσμιας Ημέρας Εργοθεραπείας, εργοθεραπευτές από όλον τον κόσμο συμμετέχουν σε μια Παγκόσμια Ημέρα Υπηρεσιών Εργοθεραπείας (Occupational Therapy Global Day of Service - OTGDS). Η εκδήλωση αυτή δίνει την ευκαιρία στους επαγγελματίες εργοθεραπευτές και στους φοιτητές εργοθεραπείας παγκοσμίως να προσφέρουν στις κοινότητές τους μέσω των υπηρεσιών τους και να προωθήσουν το επάγγελμα βοηθώντας τους άλλους. Μέσω των κοινωνικών μέσων, οι συμμετέχοντες έχουν επίσης τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν με την παγκόσμια κοινότητα της εργοθεραπείας για να συζητήσουν τις δραστηριότητές τους κατά την Παγκόσμια Ημέρα Υπηρεσιών Εργοθεραπείας και να μάθουν για το πώς άλλοι συνάδελφοί τους γιόρτασαν την Παγκόσμια Ημέρας Εργοθεραπείας. Η παροχή δωρεάν θεραπειών, ο εθελοντισμός σε τοπικές οργανώσεις και η συμμετοχή σε εκδηλώσεις της κοινότητας είναι μερικοί από τους τρόπους με τους οποίους οι εργοθεραπευτές γιορτάζουν την Παγκόσμια Ημέρα Υπηρεσιών Εργοθεραπείας και την Παγκόσμια Ημέρα Εργοθεραπείας.

Πανελλήνιος Σύλλογος Εργοθεραπευτών

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Εργοθεραπευτών (συντ. ΠΣΕ) είναι το Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (συντ. ΝΠΔΔ) που συστάθηκε στις 28 Μαρτίου 2017 με τα άρθρα 72 έως 88 του Νόμου 4461/2017 (ΦΕΚ Α 38/28-03-2017) και εποπτεύεται από το Υπουργείο Υγείας.  Η έδρα του βρίσκεται στην Αθήνα.