Μαυροσκούφης (πτηνό)

Ονοματολογία

Η επιστημονική ονομασία του γένους sylvia συνδέεται με τη λατινική λέξη silva ή sylva «δάσος», «ξύλο», και, επομένως, παραπέμπει στο ενδιαίτημα του πτηνού. Μάλιστα, ή ίδια η λέξη sylvia σημαίνει «ξωτικό (του δάσους)» 
Η επιστημονική ονομασία του είδους atricapilla είναι, επίσης, λατινική και προέρχεται από τις επί μέρους λέξεις ater «μαύρος» και capilla «κόμη, μαλλιά».
Τόσο η λαϊκή ελληνική ονομασία του πτηνού, όσο και η αγγλική Blackcap, παραπέμπουν στο χαρακτηριστικό μαύρο στέμμα (κορυφή κεφαλιού) του αρσενικού.

Συστηματική ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά, το 1758, από τον Λινναίο στη Σουηδία ως Motacilla atricapilla, Απολιθώματα που σχετίζονται με το πτηνό έχουν βρεθεί σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όπως αυτά στη Βουλγαρία 1.2-1.0 εκατομμύρια χρόνια πριν, από το Πρώιμο Πλειστόκαινο. Επίσης, απολιθώματα από τη Γαλλία δείχνουν ότι το γένος χρονολογείται τουλάχιστον 20 εκατομμύρια χρόνια πριν. 
Η ταξινομική του είδους είναι αρκετά ξεκάθαρη. Ο μαυροσκούφης μαζί με τον κοντινότερο συγγενή του, τον κηποτσιροβάκο (Sylvia borin) απαρτίζουν ένα «αρχαίο» ζεύγος, που διαχωρίστηκε πολύ νωρίς από τα υπόλοιπα είδη του γένους Sylvia, περίπου 12 με 16 εκατομμύρια χρόνια πριν. Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης, τα δύο είδη διαχωρίστηκαν μεταξύ τους και, μάλιστα, κάποιοι ερευνητές τα τοποθετούν σε ξεχωριστά υπογένη (subgenera), τον μαυροσκούφη στο Sylvia και τον κηποτσιροβάκο στο Epilais. Οι στενότεροι συγγενείς του ζεύγους αυτού, πιστεύεται ότι είναι τα Pseudoalcippe abyssinica και το Horizorhinus dohrni, για τα οποία, κάποιοι ερευνητές θεωρούν  ότι θα πρέπει μάλλον να τοποθετηθούν στο γένος Sylvia. Οι διαφορές μεταξύ των υποειδών είναι μικρές, καθιστώντας τον προσδιορισμό τους αρκετά δύσκολο.
Περίπου το 2% των αρσενικών του υποείδους S. a. heineken (βλ. Γεωγραφική κατανομή) είναι μελανιστικής μορφής, με μαύρο φτέρωμα σε όλο το κεφάλι και το πάνω μέρος του στήθους. Τα θηλυκά εμφανίζουν μελανισμό σε μικρότερο ποσοστό και χαρακτηρίζονται από γκρι-καφέ κάτω επιφάνεια σώματος. Αυτές οι μελανιστικές μορφές έχουν επίσης καταγραφεί από τα Κανάρια Νησιά, αλλά όχι από το Πράσινο Ακρωτήριο. Στο παρελθόν, μερικές φορές, αυτές οι μορφές θεωρούντο ως ξεχωριστό υποείδος, το S. a. obscura.

Μεταναστευτική συμπεριφορά

Η ηπειρωτική αναπαραγωγική επικράτεια του είδους βρίσκεται μεταξύ των ισοθερμικών 14-30° (Ιούλιος), και καταλαμβάνεται κυρίως από το υποείδος 1 (βλ. ανωτέρω), ενώ οι άλλοι πληθυσμοί περιορίζονται σε νησιά ή περιοχές στον Καύκασο και την Ανατολική Ιβηρική. Τα πουλιά της Μεσογείου και των νησιών του Ατλαντικού, όπως και στα -ηπιότερα- δυτικά και νότια της Ευρασίας, είναι καθιστικά το χειμώνα στην περιοχή φωλιάσματος, αλλά οι πληθυσμοί αλλού είναι αποδημητικοί.
Ο μαυροσκούφης είναι ένας «μετανάστης-άλματος» ή «μετανάστης με άλμα-βατράχου» (frog-jump migratορ), όπως ονομάζονται χαρακτηριστικά τα είδη των πτηνών που δεν ακολουθούν κάποιους κανόνες στις διανυόμενες αποστάσεις που τούς αναλογούν. Δηλαδή, ενώ θα έπρεπε οι βόρειοι πληθυσμοί να μεταναστεύουν νοτιότερα μέχρι τη θέση των νοτίων πληθυσμών, οι δε νότιοι να μεταναστεύουν ακόμη νοτιότερα, συμβαίνει το εξής: οι βόρειοι πληθυσμοί φθάνουν και ξεπερνούν τους μεσογειακούς, οδεύοντας βαθιά στην Αφρική, ενώ οι μεσογειακοί κατεβαίνουν λίγο νοτιότερα μέχρι τις βορειοαφρικανικές επικράτειες.
Βέβαια, οι περιοχές διαχείμασης των περισσοτέρων πληθυσμών αλληλοεπικαλύπτονται με τις περιοχές αναπαραγωγής άλλων πληθυσμών, αλλά περιλαμβάνουν επίσης εκτεταμένες περιοχές στη Δ. και Α. Αφρική, νότια μέχρι τη λίμνη Μαλάουι, ή και βορειότερα στην Αιθιοπία, το Νότιο Σουδάν και την Ερυθραία. Πάντως η μεγάλη πλειονότητα των πληθυσμών που ξεχειμωνιάζουν στην Α. Αφρική ανήκουν στο υποείδος S. a. dammholzi.
Υπάρχει ένα μεταναστευτικό «κενό» στην Ευρώπη σε γεωγραφικό μήκος 10-11° E. Οι πληθυσμοί στα δυτικά αυτής της γραμμής κατευθύνονται στα νοτιοδυτικά προς την Ιβηρική ή τη Δ. Αφρική, ενώ οι πληθυσμοι στα ανατολικά της γραμμής μεταναστεύουν στην Α. Μεσόγειο και στην Α. Αφρική. Διασταυρωμένα πτηνά σε αιχμαλωσία, από τον μόνιμο πληθυσμό στα Κανάρια με μεταναστευτικά πουλιά από τη Γερμανία, έδειξε ότι η «ανάγκη» προς μετανάστευση ελέγχεται γενετικά, οι δε απόγονοι εμφανίζουν ενδιάμεση συμπεριφορά όσον αφορά στην έξαρση κατά τη στιγμή της μετανάστευσης. Παρόμοια πειράματα με πουλιά από τη Ν. Γερμανία και την Α. Αυστρία, στις αντίθετες πλευρές του μεταναστευτικού «κενού», έδειξε ότι, η κατεύθυνση της μετανάστευσης επίσης καθορίζεται από γενετικούς παράγοντες. Η κλιματική αλλαγή φαίνεται να επηρεάζει το μεταναστευτικό σχήμα, τόσο του μαυροσκούφη, όσο και του κηποτσιροβάκου. Και οι δύο φθάνουν στην Ευρώπη νωρίτερα από ό, τι στο παρελθόν, ενώ οι ενήλικες μαυροσκούφηδες και οι νεαροί κηποτσιροβάκοι (αλλά όχι οι ενήλικες) αναχωρούν σχεδόν δύο εβδομάδες αργότερα από ό, τι στη δεκαετία του 1980. Τα άτομα και των δύο ειδών είναι ελαφρύτερα και με μακρύτερες πτέρυγες από ό, τι στο παρελθόν, γεγονός που υποδηλώνει μια μεγαλύτερη σε απόσταση μετανάστευση, διότι η επικράτεια αναπαραγωγής επεκτείνεται προς βορράν.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, σημαντικός αριθμός πουλιών από την Κ. Ευρώπη ξεχειμωνιάζει σε κήπους στο Ηνωμένο Βασίλειο και, σε μικρότερο βαθμό, στην Ιρλανδία, εκεί όπου στο παρελθόν υπήρχαν μόνο καλοκαιρινοί επισκέπτες. Παρά το γεγονός ότι η το βρετανικό κλίμα δεν είναι και το καλύτερο, αντισταθμιστικοί παράγοντες που περιλαμβάνουν άμεση διαθεσιμότητα τροφής (ιδιαίτερα από τις ταΐστρες), μικρότερη απόσταση μετανάστευσης αλλά και αποφυγή των Άλπεων και της ερήμου της Σαχάρας, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Αυτά τα διαχειμάζοντα πουλιά προέρχονται κυρίως από τη Γερμανία, και η χημική ανάλυση ισοτόπων (που επιτρέπει τον προσδιορισμό των θέσεων διαχείμασης) έδειξε ότι τα πουλιά της Γερμανίας που ξεχειμωνιάζουν στη Βρετανία τείνουν να ζευγαρώνουν μόνο μεταξύ τους και, συνήθως, δεν διασταυρώνονται με εκείνα που ξεχειμωνιάζουν στη Μεσόγειο ή τη Δ. Αφρική. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι «βρετανοί» μετανάστες έρχονται πίσω στις θέσεις αναπαραγωγής νωρίτερα από τα πουλιά που ξεχειμωνιάζουν γύρω από τη Μεσόγειο, και τα ζευγάρια σχηματίζονται προτού φθάσουν τα πουλιά του νότου. Τα μικτά ζευγάρια δεν ευνοούνται, επίσης, επειδή το υβρίδια που θα προκύψουν, θα τείνουν να μεταναστεύσουν προς μια ενδιάμεση κατεύθυνση, η οποία θα τους φέρει στον Βισκαϊκό Κόλπο.
Τυχαίοι, περιπλανώμενοι επισκέπτες έχουν αναφερθεί μεταξύ άλλων από το Καμερούν, το Τσαντ, τη Ρουάντα αλλά και τη Νότια Αφρική, τις Σεϋχέλλες, τη Μογγολία, αλλά και από τη Γροιλανδία.
Στην Ελλάδα, ο μαυροσκούφης βρίσκεται σε όλες τις καταστάσεις μετακίνησης, δηλαδή  είναι τόσο επιδημητικό είδος, κυρίως στη βόρεια και κεντρική χώρα, αλλά σημαντικός αριθμός έρχεται μόνο το καλοκαίρι για να αναπαραχθεί στα βόρεια, είτε -κυρίως- το χειμώνα για να διαχειμάσει, στο μεγαλύτερο ποσοστό της κεντρικής Ελλάδας και σε όλη τη νότια χώρα. Αλλά και στην Κύπρο, το εκεί υποείδος απαντά ως διαβατικό πτηνό ή χειμερινός επισκέπτης.

Αναπαραγωγική περίοδος

Ο κύριος βιότοπος αναπαραγωγής του είδους είναι τα ώριμα φυλλοβόλα δάση, με παχύ υπόστρωμα κάτω από τα δέντρα και θάμνους όπως τα ροδόδενδρα. Άλλα ενδιαιτήματα, όπως πάρκα, μεγάλοι κήποι και κατάφυτοι φράκτες, χρησιμοποιούνται μόνον εφ' όσον πληρούν τις βασικές απαιτήσεις της ύπαρξης ψηλών δέντρων (για το τραγούδι) και του παχέος υποστρώματος. Σε περίπτωση που, άλλα είδη τσιροβάκων υπάρχουν στην περιοχή, οι μαυροσκούφηδες τείνουν να χρησιμοποιούν ψηλότερα δέντρα από τους συγγενείς τους, κατά προτίμηση αυτα με ικανό θόλο, όπως η βελανιδιά Quercus robur. Σε ιδανικό οικότοπο, η πυκνότητα των αναπαραγομένων ατόμων φθάνει τα 100-200 ζεύγη ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στη Β. Ευρώπη, και 500-900 ζεύγη ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στην Ιταλία. Οι πυκνότητες είναι πολύ χαμηλότερες, όμως, στα πτωχότερα ενδιαιτήματα, όπως δάση κωνοφόρων (κυρίως ερυθρελάτης). Στην Ευρώπη, οι περιοχές αναπαραγωγής μπορεί να βρίσκονται μέχρι και τα 2.200 μέτρα.

Μη αναπαραγωγική περίοδος

Τα προτιμώμενα ενδιαιτήματα του χειμώνα γύρω από τη Μεσόγειο είναι οι θάμνοι, οι ελαιώνες και τα περιβόλια, όπου η πυκνότητα των πληθυσμών προσεγγίζει τα επίπεδα των καλύτερων περιοχών αναπαραγωγής. Οι βρετανικοί διαχειμάζοντες πληθυσμοί βρίσκονται σε κήπους (95%), ως επί το πλείστον σε πόλεις με υψόμετρο κάτω των 100 μ. Το είδος θεωρείται αρκετά ανθεκτικό στις χαμηλές θερμοκρασίες.
Στην Αφρική, οι οικότοποι διαχείμασης περιλαμβάνουν καλλιεργούμενες εκτάσεις, θαμνότοπους με ακακίες, αλλά και δάση μανγκροβίων στις ακτές, ωστόσο οι μαυροσκούφηδες μπορούν να «ανεβούν» έως τα 3.600 μ. στα ανατολικά της ηπείρου. Οι διαχειμάζοντες πληθυσμοί περιπλανώνται σε αναζήτηση καλής τροφής (φρούτα), και μένουν συχνά σε ευνοϊκές περιοχές σίτισης, επιστρέφοντας εκεί στους επόμενους χειμώνες. Επίσης, μπορεί να διαχειμάζουν σε θέσεις με καλαμιές ή φτέρες, αλλά η κύρια προτίμησή τους παραμένουν οι θαμνότοποι.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο η στατιστική ανάλυση των 5 πρώτων προτιμητέων οικοσυστημάτων, δίνει τα εξής αποτελέσματα: Πλατύφυλλα δένδρα, Χωριά, Πόλεις, Θαμνότοποι και Λιβάδια.
Στην Ελλάδα ο μαυροσκούφης ανευρίσκεται τα καλοκαίρια σε μικτά και κωνοφόρα δάση, ξέφωτα δασών, φράχτες, συστάδες αγριοβατομουριών και αιγοκλημάτων  και, το χειμώνα, σε χαμόκλαδα με διάσπαρτα δένδρα, θάμνους, άλση και κήπους  Ε

Μορφολογία

Όπως όλοι σχεδόν οι τσιροβάκοι, ο μαυροσκούφης εμφανίζει διμορφισμό, με το αρσενικό να ξεχωρίζει, με το χαρακτηριστικό μαύρο στέμμα (κορυφή κεφαλιού), που εκτείνεται μέχρι την γραμμή των οφθαλμών, αλλά χωρίς να κατεβαίνει κάτω από αυτήν. Η ίδια περιοχή είναι κοκκινοκάστανη στο θυλυκό. Και μόνον αυτά τα χαρακτηριστικά κάνουν τον αρσενικό μαυροσκούφη ένα από τα ευκόλως αναγνωρίσιμα πουλιά στο πεδίο.
Κατά τα άλλα, ο γενικός χρωματισμός του πτερώματος, τόσο του αρσενικού όσο και του θηλυκού είναι το γκρι, με το ενήλικο αρσενικό να έχει γκριζοπράσινη άνω επιφάνεια και ανοικτόχρωμο γκρι αυχένα. Τα κάτω μέρος του είναι, επίσης, ανοικτό γκρι, πιο ασημί-άσπρο στο πηγούνι, το λαιμό και το πάνω μέρος του στήθους. Η ουρά είναι σκούρα γκρι, με λαδί απόχρωση ελιάς στην άκρη του κάθε πηδαλιώδους φτερού, ενώ δεν έχει καθόλου άσπρο χρώμα. Το ράμφος και τα μακριά πόδια είναι γκρίζα και η ίριδα των οφθαλμών είναι κοκκινωπή-καφέ. Οι πτέρυγες εκτείνονται το πολύ μέχρι το μέσο της ουράς, ενώ το πρώτο ερετικό (Ρ1), προέχει λίγο από τα μεγάλα πρόσθια στέγαστρα. Το δεύτερο πρωτεύον (Ρ2), έχει μήκος μεταξύ των μηκών του Ρ5 και Ρ6.
Το θηλυκό μοιάζει με το αρσενικό, -πάντοτε εκτός από το κοκκινωπό στέμμα- αλλά με έναν ελαφρώς καφετί τόνο στην γκρίζα άνω επιφάνεια του σώματος.
Τα νεαρά άτομα είναι παρόμοια με το θηλυκό, αλλά η άνω επιφάνεια έχει κάποια ερυθροκίτρινη χροιά, ενώ το στήθος και οι πλευρές έχουν μια πιο λαδί απόχρωση. Τα νεαρά αρσενικά έχουν πιο σκούρο καφέ στέμμα από τα νεαρά θηλυκά.
Το είδος υποβάλλεται σε πλήρη έκδυση (moult) στις περιοχές αναπαραγωγής του, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο πριν από τη μετανάστευση. Ορισμένα πτηνά, συνήθως αυτά που μεταναστεύουν σε μεγαλύτερες αποστάσεις, έχουν περαιτέρω μερική έκδυση μεταξύ Δεκεμβρίου και Μαρτίου. Τα νεαρά άτομα αντικαθιστούν τα χαλαρά δομημένα φτερά του σώματός τους με τα φτερά του ενήλικα, νωρίτερα από ό, τι οι ενήλικες, αλλά η έκδυση παίρνει περισσότερο χρόνο για να ολοκληρωθεί. Οι πληθυσμοί αναπαραγωγής στα βόρεια της επικράτειας έχουν πρωιμότερη και μικρότερη σε διάρκεια μετά-νεανική έκδυση από εκείνη των πληθυσμών νοτιότερα, και η διασταύρωση των πτηνών σε αιχμαλωσία δείχνει ότι η χρονική στιγμή είναι γενετικά ελεγχόμενη (βλ. και Μεταναστευτική συμπεριφορά).
(Πηγές:)

Τροφή

Ο μαυροσκούφης τρέφεται κυρίως με έντομα κατά τη διάρκεια της περιόδου αναπαραγωγής, ενώ στη συνέχεια στρέφεται στα φρούτα στα τέλη του καλοκαιριού, αλλαγή που προκαλείται από εσωτερικό βιολογικό ρυθμό. Εκτός από τους καρπούς (κυρίως αγριοβατόμουρα) τρώει γύρη και νέκταρ, ιδιαίτερα αν δεν υπάρχουν επαρκή διαθέσιμα έντομα. Τα έντομα, που είναι η κύρια λεία του, συλλαμβάνονται από το φύλλωμα και τα κλαδιά, αλλά μερικές φορές αυτό μπορεί να γίνεται είτε από επίθεση -από στάση ή αιώρηση- είτε στο έδαφος. Τρώει θηράματα από ένα ευρύ φάσμα ασπόνδυλων, όπως αφίδες -ιδιαίτερα σημαντικές στην αρχή της σεζόν-, μύγες, σκαθάρια, αράχνες και κάμπιες. Τα μικρά σαλιγκάρια καταπίνονται ολόκληρα, δεδομένου ότι το κέλυφος είναι πηγή ασβεστίου για τα αυγά του πουλιού. Οι νεοσσοί τρέφονται κυρίως με μαλακά έντομα, με τα φρούτα να συμπεριλαμβάνονται μόνον υπό την προϋπόθεση, ότι τα ασπόνδυλα είναι λιγοστά.
Κατά τον Ιούλιο, η διατροφή αλλάζει σταδιακά όλο και περισσότερο προς τα φρούτα. Η πρωτεΐνη που απαιτείτο για την ωοτοκία και για τους νεοσσούς, αντικαθίσταται από σάκχαρα φρούτων που βοηθάει τα πουλιά να παχύνουν πριν τη μετανάστευση. Οι αφίδες συνεχίζουν να συλλαμβάνονται, εάν είναι διαθέσιμες, δεδομένου ότι συχνά περιέχουν σάκχαρα από το χυμό των φυτών με τα οποία τρέφονται. Οι μαυροσκούφηδες τρώνε μικρά φρούτα από ένα ευρύ φάσμα, ενώ αφαιρούν τα σπέρματα πριν από την κατανάλωση του πολτού. Αυτή η τεχνική, τούς έχει αναγάγει σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διασποράς του ιξού (Viscum album). Η τσαρτσάρα η οποία ευνοεί, επίσης, τη διασπορά του συγκεκριμένου φυτού, είναι λιγότερο επωφελής δεδομένου ότι, τείνει να συνθλίβει και όχι να απορρίπτει τα σπέρματα. Αν και οποιοδήποτε κατάλληλο φρούτο μπορεί να καταναλωθεί, ορισμένα έχουν εποχική ή τοπική σημασία. Για παράδειγμα, τα σπέρματα του σαμπούκου (Sambucus niger) αποτελούν μεγάλο μέρος της διατροφής των βορείων πληθυσμών στην προετοιμασία τους για τη μετανάστευση, ενώ οι πλούσιοι σε ενέργεια καρποί της ελιάς και του σχίνου (Pistacia lentiscus) προτιμώνται από τους πληθυσμούς που ξεχειμωνιάζουν στη Μεσόγειο.
Τα πουλιά που έρχονται από τη Γερμανία για να ξεχειμωνιάσουν στους βρετανικούς κήπους στηρίζονται σε «τεχνητή» τροφή, εκείνη δηλαδή που παρέχεται στις ταΐστρες (κυρίως ψωμί και λιπαρές τροφές) και συνιστά περίπου το 20% της διατροφής τους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός (1) μαυροσκούφη που επέζησε όλο το χειμώνα μόνο με κέικ. Καρποί, επίσης, καταναλώνονται, ιδίως του γένους Cotoneaster (41% των φρούτων), αλλά και του κισσού (Hedera helix) και του αγιοκλήματος (Lonicera sp.), ενώ καταναλώνονται και μήλα, εάν είναι διαθέσιμα. Μερικά πουλιά έχουν μάθει να παίρνουν φυστίκια από περαστικούς. Οι μαυροσκούφηδες υπερασπίζονται τις αποδοτικές πηγές τροφής το χειμώνα στην άγρια φύση, ενώ στις ταΐστρες, απωθούν ογκωδέστερους ανταγωνιστές, όπως ψαρόνια και κοτσύφια. Υπάρχουν, μάλιστα, άτομα που κατά καιρούς γίνονται αρκετά ήμερα και τρέφονται από το χέρι των ανθρώπων.

Ηθολογία

Παρά την κρυπτική του συμπεριφορά, ο μαυροσκούφης δεν είναι τόσο «ντροπαλός» όσο ο κηποτσιροβάκος και, μπορεί να εμφανίζεται στην κορυφή των φυλλωμάτων, αν και κελαηδάει από το μέσον περίπου του φυλλώματος. Είναι υπερκινητικός και μετακινείται με συνεχή μικρά πηδήματα από κλαδί σε κλαδί, ενώ σπάνια κατεβαίνει στο έδαφος.

Ζωτικός χώρος

Όταν τα αρσενικά επιστρέφουν στις περιοχές αναπαραγωγής τους, κατοχυρώνουν τον χώρο τους. Οι ενήλικες που είχαν μεγαλώσει στο παρελθόν σε συγκεκριμένη περιοχή, επιστρέφουν σ’ αυτήν, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με τις περιοχές που είχαν χρησιμοποιηθεί σε προηγούμενα καλοκαίρια. Αρκετά άτομα χωρίς «εμπειρία» περιπλανώνται μέχρι να βρουν κατάλληλο χώρο, ή δημιουργούν ένα πολύ μεγάλο αρχικό έδαφος που, αναπόφευκτα, βρίσκεται συνεχώς υπό πίεση από τους γείτονες. Τα εδαφικά όρια «χαράσσονται» αρχικά με έντονο τραγούδι, που πραγματοποιείται με τα αρσενικά να ανορθώνουν τα φτερά του στέμματος, ανοίγοντας την ουρά σε σχήμα βεντάλιας και κτυπώντας αργά τις πτέρυγες. Αυτή η επίδειξη ακολουθείται, εάν χρειαστεί, με κυνηγητό, που συχνά οδηγεί σε «καυγά». Το τυπικό μέγεθος του ζωτικού χώρου, σε μια γαλλική μελέτη, ήταν 1,12 εκτάρια (2.8 στρέμματα), αλλά σε περιοχές μακίας υψηλής βλάστησης πλούσιες σε έντομα, στο Γιβραλτάρ, ο μέσος όρος ήταν μόλις 0,16 εκτάρια (0.4 στρέμματα). Τα θηλυκά αναζητούν την τροφή τους μέσα σε ένα χώρο σίτισης, ο οποίος μπορεί να επικαλύπτει άλλα κατεχόμενα εδάφη, και φθάνει έως έξι φορές την έκταση του ζωτικού χώρου.

Θηρευτές

Οι κυριότεροι θηρευτές του μαυροσκούφη είναι το ξεφτέρι στις περιοχές αναπαραγωγής και ο μαυροπετρίτης κατά τη μετανάστευση. Η κίσσα και η καρακάξα επιτίθενται στη φωλιά με τα αβγά και στους νεοσσούς, κάτι που κάνουν και θηλαστικά, όπως νυφίτσες και σκίουροι. Ωστόσο, λόγω της εγγύτητας των οικοτόπων του με τις αστικές περιοχές, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι οι οικιακές γάτες, που φονεύουν το 10% από το συνολικό πληθυσμό μιας περιοχής.

Παρασιτισμός

Το είδος ανήκει σε ένα από τα πολλά, τα οποία παρασιτεί ο κούκος, θεωρούμενο ως ξενιστής. Το επίπεδο του παρασιτισμού, ωστόσο, είναι χαμηλό, επειδή τα αβγά του κούκου συχνά απορρίπτονται. Οι γονείς μαυροσκούφηδες έχουν εξελίξει προσαρμογές που καθιστούν δύσκολη την επιτυχία των κούκων, παρά την τάση των τελευταίων να γεννούν αβγά που μοιάζουν πολύ με τα δικά τους. Οι γονείς είναι πολύ «καλοί» στην επισήμανση των ξένων αβγών, παρά την ομοιότητα. Επίσης, είναι πιθανόν κάθε ωοτοκία του μαυροσκούφη να διαφέρει στη μορφή των αβγών, καθιστώντας δυσκολότερο για τους κούκους να τα μιμηθούν πειστικά.

Κατάσταση πληθυσμού

To είδος θεωρείται από τα πλέον επιτυχημένα, έχοντας επεκτείνει την επικράτεια αναπαραγωγής του, παρά το -παντελώς αδικαιολόγητο- κυνήγι από λαθροθήρες και αξιολογείται ως Ελαχίστης Ανησυχίας (LC).
Τους μεγαλύτερους καταγεγραμμένους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς στην Ευρώπη, διαθέτουν η Ρωσία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία και η Πολωνία, ενώ τους μικρότερους, οι Σκανδιναβικές χώρες.

Άλλες ονομασίες

Ο Μαυροσκούφης απαντάται στον ελλαδικό χώρο και με τις ονομασίες Σταφιδοτσιροβάκος, Τιρτιλί  και Μαυροσκουφοσύλβια , Αμπελοπούλι (Κύπρος)