Ηλιούπολη Θεσσαλονίκης

Τοπωνυμία

Για το πως πήρε η Ηλιούπολη Θεσσαλονίκης το όνομά της δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για το πότε προέκυψε και πως. Ο λόφος της Άνω Ηλιούπολης ήταν γνωστός με το τουρκικό τοπωνύμιο Ταουσάν τεπέ (κορυφή ή λόφος του λαγού). Πριν την ανταλλαγή πληθυσμών κάποιοι αγόρασαν από τους μουσουλμάνους αγροτεμάχια στην περιοχή του κτήματος Ρέτσου και τον συνεταιρισμό Κυψέλη. Τα αγροτεμάχια αυτά είχαν χωριστεί σε οικόπεδα και πουλιόταν σε ανυποψίαστους πολίτες χωρίς να υπάρχει καμία εγγραφή στο υποθηκοφυλακείο από το δημόσιο αλλά ούτε καμία ενημέρωση άλλων οργανισμών του δημοσίου ακόμα και αυτών των δήμων. Έτσι στην περιοχή γύρω από το σημερινό ναό Κωνσταντίνου και Ελένης προέκυψε ο πρώτος συνοικισμός που έφερε το όνομα του συνεταιρισμού και ονομάστηκε Κυψέλη. Τη δεκαετία του 50 η σημερινή Ηλιούπολη αποτελούνταν από το συνοικισμό Κυψέλης, που αριθμούσε γύρω στα 15 χαμόσπιτα και τη βίλα του Ρέτσου. Κατά τη δεκαετία του 60 οι περιοχές γεμίζουν με σπίτια που είναι εντελώς άναρχα δομημένα εκτός των ορίων αρχικών-προϋπαρχόντων οικισμών, λόγω της εσωτερικής μετανάστευσης. Μάλλον τότε αρχίζει να εμφανίζεται και το τοπωνύμιο "Ηλιούπολη", όταν δηλαδή προκύπτει ανάγκη να αποκτήσουν ονομασία αυτές οι περιοχές. Ο Χοσέ Ροντρίκες στο περιοδικό Δημότης (αρ. 12, Νοέμβριος 1996) αποδίδει την ονομασία στο γεγονός πως η περιοχή δέχεται σε σχέση με άλλες γειτονιές τις πρώτες ακτίνες του ήλιου. Αυτό όμως μάλλον αποτελεί λαϊκή ετυμολογία. Πιο πιθανό είναι να συνδέεται η ονοματοδοσία με το βιομήχανο Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη ιδιοκτήτη της Μακεδονικής Μεταξοϋφαντουργίας ΗΛΙΟΣ Κ.Σ. Όταν ο ΟΑΣΘ έπρεπε να ονοματοδοτήσει τη γραμμή 32 έδωσε πιθανότατα στην περιοχή το όνομα Ηλιούπολη μια και ο Κωνσταντινίδης ήταν χορηγός της κατασκευής του ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης.

Ιστορία

Η Ηλιούπολη είναι συνοικισμός της Θεσσαλονίκης που οι πρώτοι κάτοικοι του εγκαταστάθηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της παλιάς Ηλιούπολης η γειτνίαση από Ανατολικά με τον Δενδροπόταμο, που όταν δεν ήταν χείμαρρος, ήταν ο αποχετευτικός αγωγός της Σταυρούπολης και του Ωραιοκάστρου (Παλαιόκαστρο). Από Δυτικά τα σύνορα της Ηλιούπολης (του τμηματος του Δημου Σταυρουπολης) είναι η οδός Ακρίτα του Δήμου Ευόσμου η οποία είναι παράλληλη με την οδό Νίκης. Μετά την οδό Ακρίτα και μεχρι την Ολυμπιάδος ξεκινάει η Κάτω Ηλιούπολη του Δήμου Ευόσμου. Από την οδό (Νίκης) αρχίζει η συνοικία της Κάτω Ηλιούπολης.  Προς το Νότο τα σύνορα της Ηλιούπολης είναι πάλι ο Δενδροπόταμος (η σημερινή διπλής κατεύθυνσης οδός που περνάει πίσω από το στρατόπεδο ΠΑΥΠ). Προς Βορρά τα σύνορα της Ηλιούπολης τελείωναν εκεί ακριβώς που είναι το σημερινό γήπεδο και τα Σχολεία της Άνω Ηλιούπολης.Από εκεί και πάνω και μέχρι τον περιφερειακό είναι η Άνω Ηλιούπολη.
Ο Ο.Α.Σ.Θ. δρομολόγησε αστικό λεωφορείο στην Ηλιούπολη γύρω στα 1965 τη γραμμή 32, η οποία ξεκινά με αφετηρία από τον Εύοσμο, διασχίζει την Ηλιούπολη μέσω της κεντρικής οδού Καραολή & Δημητρίου εξυπηρετεί μια πλευρά του Δήμου Αμπελοκήπων (πλατεία Επταλόφου) και καταλήγει στην πλατεία Αριστοτέλους. Η Άνω Ηλιούπολη έχει τη γραμμή 34 που δρομολογήθηκε αρκετά αργότερα γύρω στο 1973. Η γραμμή αυτή ξεκινά με αφετηρία την περιοχή της Νικόπολης, εξυπηρετεί την Άνω Ηλιούπολη και ένας μέρος του Δήμου Αμπελοκήπων και καταλήγει στην πλατεία Αριστοτέλους.  
Από αφηγήσεις παλαιοτέρων μαθαίνουμε ότι η περιοχή ήταν τόπος κυνηγιού για τους κυνηγούς της Θεσσαλονίκης. Σαν συνοικισμός συνέδεσε την ιστορία του με την ήδη υπάρχουσα Κοινότητα της Σταυρούπολης, κομμάτι της οποίας αποτελεί και σήμερα. Σήμερα ανήκει σε δύο Δήμους. Το μεγαλύτερο κομμάτι στο Δήμο Σταυρούπολης και το υπόλοιπο στο Δήμο Ευόσμου.  Στη συνοικία της Ηλιούπολης ανήκουν οι ενορίες των Αγίων Κωνσταντίνου & Ελένης (Κάτω Ηλιούπολη) , Του Προφήτη Ηλία (Άνω Ηλιούπολη) , της Αγίας Φωτεινής (Κάτω Κυψέλη-Κατω Ηλιουπολη Ευοσμου) και Αγίου Λουκά (Άνω Ηλιούπολη).
Στην Ηλιούπολη δραστηριοποιήθηκαν κατά καιρούς αθλητικά σωματεία με κυριότερο τον ΟΡΦΕΑ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ με ποδοσφαιρικό τμήμα από το 1961 , τμήμα μπάσκετ από το 1982 και τμήμα βόλευ από το 1983.
Επίσης σημαντικό ρόλο στα αθλητικά και πολιτιστικά δρώμενα της Ηλιούπολης έπαιξε την δεκαετία του 1970-80 ο Όμιλος Σκακιστών Ηλιούπολης Θεσσαλονίκης (ΟΣΗΘ) συμμετέχοντας στο πρωτάθλημα Α' Εθνικής κατηγορίας για αρκετά χρόνια. Μετά την μεταπολίτευση (το 1975) ο ΟΣΗΘ μετονομάστηκε σε Εκπολιτιστικός Σκακιστικός Όμιλος Ηλιούπολης (ΕΣΟΗ), διευρύνοντας έτσι τις δραστηριότητές του εκτός από το σκάκι και σε δραστηριότητες πολιτιστικές.

Βοτανικός Κήπος

Στην περιοχή της Άνω Ηλιούπολης εγκαινιάστηκε το 2002 ο Βοτανικός Κήπος Σταυρούπολης. Η περιοχή, όπου παλαιότερα αναπτυσσόταν ένα ρέμα, διαμορφώθηκε κατάλληλα με διαδρομές και φυτεύσεις ώστε να αποτελέσει πνεύμονα πρασίνου στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης. Έχει έκταση 5 στρεμμάτων και περικλείεται από τις οδούς Κ. Κωνσταντινίδη – Ολύμπου – Περικλέους. Φιλοξενεί 1000 είδη χλωρίδας, ενώ μέσα στον Κήπο δημιουργήθηκαν αμφιθέατρο, αναψυκτήριο, γήπεδα και παιδικές χαρές.