Vía Campesina

Η Vía Campesina (ισπανικά για: Η οδός του αγρότη) είναι ένα διεθνές κίνημα, το οποίο συντονίζει οργανώσεις αγροτών, μικρών και μεσαίων παραγωγών, αγροτισσών, αυτοχθόνων κοινοτήτων, μεταναστριών γεωργών, νέων και ημερομισθίων χωρίς γη.
Η Vía Campesina είναι ένας συνασπισμός από 164 οργανώσεις σε 73 χώρες και σε κάθε ήπειρο της υφηλείου, που προωθεί μια γεωργία βασισμένη στους πυλώνες της οικογένειας και της βιωσιμότητας. Αυτός ο συνασπισμός επινόησε την έννοια της "Διατροφικής Κυριαρχίας" (ή αλλιώς Επισιτιστικής Κυριαρχίας) ως το δικαίωμα των λαών να καθορίζουν τις γεωργικές πολιτικές και να παράγουν τρόφιμα σε τοπικό επίπεδο. Μέσω της οργάνωσης εκπροσωπούνται περίπου 200 εκατομμύριοι αγρότες.
Η διατροφική κυριαρχία δίνει προτεραιότητα στις τοπικές και εθνικές οικονομίες και αγορές και παραχωρεί στους αγρότες τη δυνατότητα διαχείρισης των πόρων, δίνοντας επίσης έμφαση στους τομείς της αλιείας και της παραδοσιακής κτηνοτροφίας. Τοποθετεί την αγροτική παραγωγή, διανομή και κατανάλωση πάνω στη βάση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, άλλα και των κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων των λαών.

Υπόβαθρο και Λόγοι Δημιουργίας

Η οργάνωση ιδρύθηκε το 1993 από αγροτικές οργανώσεις από την Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική, την Ασία, τη Βόρεια Αμερική και την Αφρική. Το ίδρυμα ακολούθησε τον Γύρο της Ουρουγουάης της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (GATT), όπου ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου υπέγραψε και ενέκρινε το Σύμφωνο για τη Γεωργία και τα Πνευματικά Δικαιώματα Ιδιοκτησίας σε θέματα Εμπορίου.  Οι συμφωνίες αυτές πυροδότησαν αντιδράσεις από πολλούς ανθρώπους ανά τον κόσμο για την εστίαση σε τεχνικά προβλήματα και όχι στο ανθρώπινο δικαίωμα πρόσβασης σε τροφή, ειδικά όσον αφορά σε εκείνους που ζουν στον Παγκόσμιο Νότο.  Η Παγκοσμιοποίηση ήταν σε εξέλιξη εκείνη τη στιγμή, επηρεάζοντας πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας. Η Vía Campesina έδωσε σε μικρούς παραγωγούς μια πλατφόρμα για να ακουστεί η φωνή τους σχετικά με το πώς αυτές οι αλλαγές επηρεάζουν τη ζωή τους. Το κίνημα έχει μεγαλώσει και είναι τώρα αναγνωρισμένο ως μέρος του παγκόσμιου διαλόγου για τα τρόφιμα και τη γεωργία, αφού υπήρξε παρόν στην Διεθνή Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ στο παρελθόν.

Έδρα

Η διεθνής γραμματεία αλλάζει την κεντρική του θέση κάθε 4 χρόνια με βάση την απόφαση του Διεθνούς Συνεδρίου. Παρελθούσες έδρες υπήρξαν στο Βέλγιο (1993-1996), στην Ονδούρα (1997-2004) και στην Ινδονησία (2005-2013).
Από το σεπτέμβριο του 2013, η γραμματεία έχει την έδρα της στο Χαράρε, Ζιμπάμπουε.  Η σημερινή Γενική Συντονίστρια είναι η Ελίζαμπεθ Μπόφου, η οποία εστιάζει στη βία κατά των γυναικών, στις φωνές της νεολαίας, και την παγκόσμια ελευθερία των σπόρων.

Κεντρικοί άξονες

Οι κύριοι στόχοι της Vía Campesina είναι η διατροφική κυριαρχία και η αγροτική μεταρρύθμιση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται  στη βιοποικιλότητα, στους γενετικούς πόρους, στην κατάσταση των ημερομισθίων γυναικών, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στην μετανάστευση, στους ανθρώπους της επαρχίας και στη βιώσιμη γεωργία.

Τι σημαίνει επισιτιστική κυριαρχία;

Η Vía Campesina εισήγαγε την έννοια της επισιτιστικής κυριαρχίας στην Παγκόσμια Διάσκεψη για τα Τρόφιμα του 1996. 
Η επισιτιστική κυριαρχία ορίζεται ως το δικαίωμα των λαών στην υγιεινή διατροφή και σε πολιτισμικά κατάλληλες τροφές, οι οποίες παράγονται με βιώσιμες μεθόδους, καθώς και ως το δικαίωμά τους να ορίζουν οι ίδιοι τις μεθόδους γεωργίας και τους τρόπους παραγωγής των τροφίμων. Με τον όρο πολισμικά κατάλληλες τροφές εννοείται η προώθηση παραγωγής και κατανάλωσης τροφών που ταιριάζουν στο πολιτισμικό υπόβαθρου του εκάστοτε λαού. Για παράδειγμα, σε χώρες όπου η διατροφή βασίζεται παραδοσιακά σε καλαμπόκι και σε τροφές με βάση το καλαμπόκι, όπως σε πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής (π.χ. Μεξικό), θα πρέπει να αποφευχθεί η μετατόπιση σε μια διατροφή βασισμένη στο επιδοτούμενο εισαγώμενο σιτάρι (κυρίως από τις ΗΠΑ, στο παράδειγμα της Λατινικής Αμερικής).

Ποιες είναι οι κύριες παράμετροι της και ποια η βάση υποστήριξής της;

Η διατροφική κυριαρχία εξελίσσει ένα μοντέλο βιώσιμης αγροτικής παραγωγής και ευνοεί τις κοινότητες και το περιβάλλον τους. Βάζει τις προσδοκίες, τις ανάγκες και τρόπους ζωής εκείνων που παράγουν, διανέμουν και καταναλώνουν τρόφιμα, στο επίκεντρο των συστημάτων επισιτισμού και των σχετικών πολιτικών, και ως εκ τούτου πάνω από τις απαιτήσεις των αγορών και των επιχειρήσεων. Η ιδέα άρχισε να αναπτύσσεται και πλέον αποτελεί ένα παγκόσμιο λαϊκό κίνημα που προωθείται από μια σειρά κοινωνικών τμημάτων, όπως οι φτωχοί στις μεγαλουπόλεις, από περιβαλλοντικές ομάδες, ομάδες καταναλωτών, ενώσεις γυναικών, αλιείς και βοσκούς, μεταξύ άλλων. Επιπλέον, έχει αναγνωριστεί από πολλά ιδρύματα και κυβερνήσεις.

Πού δίνει ιδιαίτερη έμφαση;

Η επισιτιστική κυριαρχία δίνει προτεραιότητα στην παραγωγή και την κατανάλωση τροφίμων σε τοπικό επίπεδο. Παραχωρεί στα κράτη το δικαίωμα να προστατεύσει τους τοπικούς παραγωγούς από φτηνές εισαγωγές και να επιβλέπει την παραγωγή. Αυτό εξασφαλίζει ότι τα δικαιώματα χρήσης και διαχείρισης της γης, των εδαφών, του νερού, των σπόρων, των ζώων και της βιοποικιλότητας είναι στα χέρια αυτών που παράγουν τα τρόφιμα και όχι των επιχειρήσεων. Έτσι, η εφαρμογή μιας αυθεντικής αγροτικής μεταρρύθμισης συγκαταλέγεται στις προτεραιότητες του  κινήματος.
Η επισιτιστική κυριαρχία, παρουσιάζεται σήμερα ως μία από τις πιο αποτελεσματικές απαντήσεις στις τρέχουσες επισιτιστικές, κοινωνικές και κλιματολογικές κρίσεις.
Το Φεβρουάριο του 2007 η Vía Campesina, μαζί με την Παγκόσμια Πορεία των Γυναικών, διοργάνωσε το Φόρουμ για τη διατροφική κυριαρχία στην Nyeleni, τοποθεσία στο Μάλι. Στόχος του ήταν "να φέρει εις πέρας μια συζήτηση στρατηγικής και προγραμματισμού σχετικά με το περιεχόμενο της έννοιας της επισιτιστικής κυριαρχίας από τη σκοπιά των κοινωνικών κινημάτων, καθώς επίσης και για το πώς αυτή μπορεί να πραγματωθεί μέσω συγκεκριμένων χειροπιαστών προτάσεων."

Οι γυναίκες στην Vía Campesina

Το φύλο δεν συνισστούσε σημαντικό παράγοντα στην αρχή του κινήματος. Στην υπογραφή της Διακήρυξης της Μανάγουα- του προδρόμου της Vía Campesina- όλοι οι 8 παρόντες ήταν άντρες.  Αγρότισσες άρχισαν να αναμειγνύονται και να προωθούν τα δικαιώματα τους στο Διεθνές Συνέδριο της Τλαξκάλα το 1996.  Σε αυτή τη συνάντηση, αποφάσισαν να συστήσουν μια επιτροπή για ζητήματα φύλου και για τα δικαιώματα των γυναικών, το οποίο εν τέλει οδήγησε στη δημιουργία της Επιτροπής Γυναικών της Vía Campesina.  Οι γυναίκες αυτές διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη σύνταξη του εγγράφου για την διατροφική κυριαρχία που παρουσιάστηκε στο Παγκόσμιο Συνέδριο Τροφής το 1996.  Μεταξύ άλλων έδωσαν βάση στην υγεία και την παραγωγή χωρίς χημικά, καθώς επίσης ως προς την κοινωνική παράμετρο και στη σημασία της συμμετοχής των γυναικών στη λήψη αποφάσεων, αφού αυτές παραδοσιακά δεν είχαν συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων πολιτικού περιεχομένου.  Γυναίκες συνεχίζουν να μάχονται στο πλαίσιο της Vía Campesina για καλύτερη συμμετοχή και αντιπροσώπευση, όπως επίσης και για μεγαλύτερη παρουσία σε θέσεις ηγεσίας.

Αποτίμηση

Σύμφωνα με τον Μένσερ (2008), η Vía Campesina είναι ένα παράδειγμα επιτυχίας και επέκτασης των υπερεθνικών κινημάτων αναφορικά στην συμμετοχική δημοκρατία χάρη στο μοντέλο οργάνωσης και προσαρμογής που εξασφαλίζει την δίκαιη αντιπροσώπευση.