Συμεών Α΄ της Βουλγαρίας

Αντι-ουγγρική εκστρατεία και πόλεμοι με το Βυζάντιο

Έχοντας αντιμετωπίσει προσωρινά την πίεση των Ούγγρων και των Βυζαντινών, ο Συμέων ήταν ελεύθερος να σχεδιάσει τιμωρητική εκστρατεία κατά των Ούγγρων. Διαπραγματεύτηκε με τους ανατολικούς γείτονες των Ούγγρων, τους Πετσενέγους, και φυλάκισε τον Βυζαντινό απεσταλμένο Λέοντα Χοιροσφάκτη για να καθυστερήσει την απελευθέρωση των αιχμαλώτων. Αυτό θα του επέτρεπε να επαναδιαπραγματευτεί τους όρους ειρήνης υπέρ του. Σε ανταλλαγή επιστολών, ο Συμεών αρνήθηκε να απελευθερώσει τους αιχμαλώτους και χλεύασε τις αστρολογικές ικανότες του Λέοντα Στ΄.
Χρησιμοποιώντας την ουγγρική επίθεση στους Σλάβους γείτονες τους, το 896, ως αφορμή πολέμου, ο Συμεών επιτέθηκε κατά των Ούγγρων με τη βοήθεια των Πετσενέγων και τους κατατρόπωσε στη Μάχη του Νοτίου Μπουγκ (νυν Ουκρανία). Οι Ούγγροι υποχρεώθηκαν να φύγουν για πάντα από το Ετελκιόζ και να εγκασταθούν στην Παννονία. Μετά τη νίκη κατά των Ούγγρων, ο Συμεών απελευθέρωσε τους Βυζαντινούς αιχμαλώτους τους οποίους είχε φυλακίσει το 895.
Το καλοκαίρι του 896 ο Συμεών εισέβαλε στο Βυζάντιο και επιτέθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Ο στρατός του συνάντησε αντίσταση στη Θράκη από τους Βυζαντινούς, αλλά ο Συμεών τους εκμηδένισε στη μάχη του Αρτεσκού (στο σημερινό Μπαμπάεσκι, της Τουρκίας). Χάρη στη βοήθεια των Αράβων αιχμαλώτων, τους οποίος όπλισαν οι Βυζαντινοί, ο Λέων κατάφερε να αποκρούσε την επίθεση των Βουλγάρων στην Κωνσταντινούπολη. Ο πόλεμος έληξε με συνθήκη ειρήνης μεταξύ Βουλγάρων και Βυζαντινών, η οποία τηρήθηκε μέχρι το θάνατο του Λέοντα Στ΄, το 912, και βάσει της οποίας οι Βυζαντινοί υποχρεώνονταν να πληρώνουν ετήσιο φόρο. Σύμφωνα με τη συνθήκη αυτή οι Βυζαντινοί παραχώρησαν εδάφη από τον Εύξεινο Πόντο μέχρι την οροσειρά της Στράντζας στη βουλγαρική ηγεμονία. Εν τω μεταξύ, ο Συμεών επέκτεινε την εξουσία του στη Σερβία, όπου την ηγεσία ανέλαβε ο Πέτρος Γκοϊνίκοβιτς.
Ο Συμεών συχνά παραβιάζε τη συνθήκη με τους Βυζαντινούς, επιτιθέμενος επανειλημμένα σε βυζαντινά εδάφη, όπως το 904, όταν οι βουλγαρικές επιδρομές έδωσαν την ευκαιρία στους Άραβες, υπό την ηγεσία του Λέοντα Τριπολίτη, να επιτεθεί από θαλάσσης στη Θεσσαλονίκη. Μετά την αραβική λεηλασία, η Θεσσαλονίκη θα γινόταν εύκολος στόχος για τους Βουλγάρους και τους Σλάβους γείτονές τους, και ο Λέων Στ΄ αναγκάστηκε να κάνει περαιτέρω εδαφικές παραχωρήσεις προς τους Βουλγάρους στην περιοχή της σημερινής Μακεδονίας. Κατά τους όρους της συνθήκης του 904 όλες οι κατοικημένες από Σλάβους περιοχές της νότιας Μακεδονίας και της νότιας Αλβανίας έγιναν εδάφη της Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας.

Αναγνώρισή του ως αυτοκράτορα

Ο θάνατος του Λέοντα Στ΄, στις 11 Μαΐου 912, και η διαδοχή του από τον γιο του Κωνσταντίνο, υπό την καθοδήγηση του θείου του Αλέξανδρου, ο οποίος έδιωξε την Ζωή από το αυτοκρατορικό παλάτι, έδωσαν στον Συμεών νέα ευκαιρία να επιτεθεί στην Κωνσταντινούπολη, η κατάληψη της οποίας αποτελούσε το όνειρό του. Την άνοιξη του 913 οι απεσταλμένοι του Συμεών έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη για να ανανεώσουν την ειρήνη του 896, αλλά ο Αλέξανδρος αρνήθηκε να πληρώνει ετήσιο φόρο, προτρέποντας τον Συμεών να ετοιμαστεί για πόλεμο.
Προτού όμως ξεκινήσει ο Συμεών την επίθεση, ο Αλέξανδρος πέθανε στις 6 Ιουνίου 913, και την εξουσία ανέλαβε συμβούλιο αντιβασιλείας με επικεφαλής τον πατριάρχη Νικόλαο Μυστικό. Πολλοί από τους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης δεν αναγνώρισαν τον νεαρό αυτοκράτορα και υποστήριξαν τον ανταπαιτητή Κωνσταντίνο Δούκα. Οι εξεγέρσεις στη Νότια Ιταλία καθώς και η σχεδιαζόμενη αραβική εισβολή στην ανατολική Μικρά Ασία έδιναν το πλεονέκτημα στον Συμεών. Ο Νικόλαος Μυστικός απεγνωσμένα ζητούσε σε μακρά σειρά επιστολών ειρήνη από τον Συμεών, αλλά ο Βούλγαρος ηγέτης εκστράτευσε στα τέλη Ιουλίου ή Αυγούστου του 913, επιτέθηκε με πολλές δυνάμεις και έφθασε στην Κωνσταντινούπολη χωρίς να αντιμετωπίσει σοβαρή αντίσταση. Ωστόσο η αναρχία στη βυζαντινή πρωτεύουσα έπαψε μετά τη δολοφονία του Κωνσταντίνου Δούκα και την ανάδειξη νέας κυβερνητικής ομάδας με επικεφαλής τον πατριάρχη Νικόλαο. Αυτό έκανε τον Συμεών να σταματήσει την πολιορκία και να κλείσει ειρήνη. Σύμφωνα με αυτή τη συμφωνία, ο Κωνσταντίνος Ζ΄ έπρεπε να παντρευτεί μία από τις κόρες του Συμεών και ο Συμεών αναγνωρίστηκε επίσημα ως αυτοκράτορας από τον πατριάρχη Νικόλαο στο παλάτι των Βλαχερνών.
Λίγο μετά την επίσκεψη του Συμεών στην Κωνσταντινούπολη, η Ζωή, μητέρα του Κωνσταντίνου, επέστρεψε στο παλάτι και ανέλαβε την εξουσία, αφού κατάργησε την εξουσία του πατριάρχη Νικόλαου, τον Φεβρουάριο του 914. Η Ζωή δεν αναγνώρισε τον Συμεών ως αυτοκράτορα και αρνήθηκε να παντρέψει τον γιο της με κόρη του. Το καλοκαίρι του 914 ο Συμεών εισέβαλε στη Θράκη και κατέλαβε την Αδριανούπολη. Η Ζωή του έστειλε πολλά δώρα για να τον καλοπιάσει και κατάφερε να τον κάνει να αφήσει την Αδριανούπολη και να αποσύρει τα στρατεύματά του. Τα επόμενα χρόνια ο Συμεών ήταν απασχολημένος με τον πόλεμο στο Δυρράχιο και στη Θεσσαλονίκη, και γι' αυτό δεν επιτέθηκε στη βυζαντινή πρωτεύουσα.

Νίκη στην Αγχίαλο και ήττα στους Κατασύρτες

Το 917 ο Συμεών ετοίμασε ακόμα ένα πόλεμο εναντίον του Βυζαντίου. Προσπάθησε να συνάψει συμμαχία με τους Πετσενέγους, αλλά δεν τα κατάφερε, καθώς οι Βυζαντινοί δωροδόκησαν με περισσότερα χρήματα τους Πετσενέγους. Οι Βυζαντινοί ετοίμασαν μεγάλο στρατό για επίθεση κατά της Βουλγαρίας, και προσπάθησαν να πείσουν τον ηγέτη της Σερβίας Πέτρο Γκοϊνίκοβιτς να επιτεθεί κατά της Βουλγαρίας μαζί με τους Ούγγρους.
Το 917 ισχυρός βυζαντινός στρατός υπό την ηγεσία του δομέστικου των Σχολών Λέοντα Φωκά, γιου του Νικηφόρου Φωκά, επιτέθηκε στη Βουλγαρία μαζί με τον βυζαντινό στόλο, υπό την ηγεσία του Ρωμανού Λακαπηνού, ο οποίος έπλευσε στα βουλγαρικά λιμάνια στον Εύξεινο Πόντο. Στον δρόμο για την Μεσημβρία (σημερινήΝέσεμπαρ), όπου έπρεπε να συναντηθούν ο στρατός και ο στόλος, οι δυνάμεις του Φωκά σταμάτησαν στον ποταμό Αχελώο, κοντά στην Αγχίαλο της Βουλγαρίας. Μόλις έμαθε για τη βυζαντινή επίθεση, ο Συμεών αποφάσισε να τους αντιμετωπίσει και τους επιτέθηκαν, καθώς αυτοί χαλάρωναν. Στη μάχη της Αγχιάλου της 20ης Αυγούστου του 917, μία από τις μεγαλύτερες μάχες της μεσαιωνικής ιστορίας, οι Βούλγαροι κατέσφαξαν τους Βυζαντινούς. Έπεσαν πολλοί διοικητές του στρατού, αλλά ο Φωκάς κατάφερε να ξεφύγει στη Μεσημβρία. Δεκαετίες αργότερα ο Λέων ο Διάκονος έγραψε: «Ακόμα και σήμερα, τα οστά των Βυζαντινών κοιτούνται στην Αγχίαλο, όπου κατακόπηκε ο στρατός των Ρωμαίων».
Η επίθεση των Πετσενέγων επίσης απέτυχε, λόγω διαφωνίας τους με τον ναύαρχο Ρωμανό Λακαπηνό, ο οποίος αρνήθηκε να τους μεταφέρει από τον Δούναβη για να βοηθήσουν τους Βυζαντινούς. Οι Βυζαντινοί δεν έλαβαν τη βοήθεια των Σέρβων και των Ούγγρων: οι Ούγγροι κατευθύνθηκαν στη Δυτική Ευρώπη, ως συμμάχοι των Φράγκων, ενώ οι Σέρβοι αρνήθηκαν να επιτεθούν στη Βουλγαρία.
Ο στρατός του Συμεών, με αναπτερωμένο ηθικό μετά τη νίκη στην Αγχίαλο, διέσχισε τη Θράκη και προχώρησε νοτιότερα. Οι Βούλγαροι έφθασαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου στα περίχωρά της, στην τοποθεσία Κατασύρτες διεξήχθη μάχη. Αρχηγός των Βυζαντινών ήταν ο Λέων Φωκάς. Οι Βυζαντινοί απέκρουσαν με επιτυχία επανειλημμένες επιθέσεις των Βουλγάρων,  και εκείνοι αποσύρθηκαν στη Βουλγαρία.

Καταστολή της σερβικής αναταραχής και οι μετέπειτα πόλεμοι με το Βυζάντιο

Αμέσως μετά την εκστρατεία ο Συμεών αποφάσισε να τιμωρήσει τον Σέρβο ηγέτη Πέτρο Γκοϊνίκοβιτς για την προδοσία του και τη συμμαχία που επιχείρησε να κάνει με τους Βυζαντινούς. Έστειλε στρατό υπό την ηγεσία του Θεόδωρου Σιγρίτζη και του Μαρμαή στη Σερβία. Αυτοί οι δύο έπεισαν τον Πέτρο να παραστεί σε προσωπική συνάντηση μαζί τους, στη διάρκεια της οποίας τον συνέλαβαν και τον απήγαγαν στη Βουλγαρία, όπου βρήκε το θάνατοστη φυλακή. Ο Συμεών διόρισε διοικητή της Σερβίας τον Παύλο Μπρανόβιτς, αποκαθιστώντας τη βουλγαρική εξουσία στη Σερβία.
Εν τω μεταξύ οι αποτυχίες των Βυζαντινών στα πεδία των μαχών έφεραν αλλαγές στα όργανα διακυβέρνησης: ο ναύαρχος Ρωμανός Λακαπηνός αντικατέστηκε τη Ζωή και έγινε αντιβασιλέας του νεαρού Κωνσταντίνου Ζ΄ το 919, στέλνοντας τη Ζωή σε μοναστήρι. Ο Ρωμανός αρραβώνιασε την κόρη του Ελένη Λακαπηνή με τον Κωνσταντίνο Ζ΄ και ανήλθε στην εξουσία ως συναυτοκράτορας τον Δεκέμβριο του 920. Η ανάληψη της εξουσίας από τον Ρωμανό έβαζε τέλος σε ένα ακραία φιλόδοξο όνειρο του Συμεών, να υποκαταστήσει εκείνος τους κηδεμόνες του ανήλικου αυτοκράτορα και να ενώσει υπό το σκήπτρο του τις δύο επικράτειες.
Αφού δεν κατάφερε να ανεβεί στον βυζαντινό θρόνο με διπλωματικό τρόπο, ο Συμεών αποφάσισε να επιβάλλει με πόλεμο τη θέλησή του. Μεταξύ 920 και 922 επιτέθηκε στο Βυζάντιο, εκστρατεύοντας αφενός στη δύση, και φτάνοντας μέχρι τη δυτική Θεσσαλία και μέχρι τον Ισθμό της Κορίνθου, και αφετέρου στην ανατολική Θράκη, όπου διέσχισε τον Ελλήσποντο και πολιόρκησε την πόλη της Λάμψακου. Τα στρατεύματα του Συμεών έφθασαν κοντά στη βυζαντινή πρωτεύουσα το 921, οπότε κατέλαβαν την Αδριανούπολη (και έδωσαν την ευκαιρία στον Συμεών να απαιτήσει την καθαίρεση του Ρωμανού), και το 922, όταν νίκησαν στις Πηγές, κατέκαψαν μεγάλο μέρος του Κεράτιου κόλπου και κατέστρεψαν τη Βιζύη. Εν τω μεταξύ, οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να πείσουν τους Σέρβους να κινηθούν κατά της Βουλγαρίας, αλλά ο Συμεών αντικατέστησε τον Παύλο με τον Ζαχαρία Πριμπισάβλιεβιτς, που είχε κάποτε καταφύγει στην αυλή της Κωνσταντινούπολης αλλά τώρα βρισκόταν υποχείριός του.
Επιμένοντας στην εκπλήρωση του ονείρου του να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη, ο Συμεών ετοίμαζε μεγάλη εκστρατεία το 924 και έστειλε απεσταλμένους στον Ουμπαΐντ Αλλάχ αλ-Μαχντί Μπιλλάχ, χαλίφη των Φατιμιδών, ο οποίος κατείχε ισχυρό στόλο, τον οποίο χρειαζόταν ο Συμεών. Ο χαλίφης συμφώνησε και έστειλε τους εκπροσώπους του να συνάψουν συμμαχία με τους Βούλγαρους. Ωστόσο οι απεσταλμένοι του χαλίφη συνελήφθησαν από τους Βυζαντινούς στη Καλαβρία. Ο Ρωμανός πρότεινε ειρήνη στους Άραβες, συμπληρώνοντας τις προτάσεις του με άφθονα δώρα, και συνέτριψε κάθε ελπίδα συμμαχίας των Αράβων με τους Βουλγάρους.
Στη Σερβία οι Βυζαντινοί υποκινούσαν τον Ζαχαρία να επαναστατήσει κατά του Συμεών. Ο Ζαχαρίας δέχτηκε την υποστήριξη πολλών Βούλγαρων, οι οποίοι ένιωθαν εξαντλημένοι από τις εκστρατείες του Συμεών εναντίον του Βυζαντίου. Ο Συμεών έστειλε στρατεύματα με αρχηγούς τον Σιγρίτζη και τον Μαρμαή, αλλά αυτά κατατροπώθηκαν και οι διοικητές αποκεφαλίστηκαν. Αυτό υποχρέωσε τον Συμεών να ζητήσει ειρήνη από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα. Λίγο αργότερα, πάντα την ίδια χρονιά (924), ο Συμεών έστειλε στρατό υπό τη διοίκηση του Τσάσλάβ Κλονιμίροβιτς για ν' αντιμετωπίσει τον Ζαχαρία, ο οποίος αναγκάστηκε να διαφύγει στην Κροατία. Μετά από αυτή τη νίκη, η Σερβία ενσωματώθηκε στη Βουλγαρία.
Το καλοκαίρι του 924 ο Συμεών έφθασε στην Κωνσταντινούπολη για να συναντήσει τον Πατριάρχη και τον αυτοκράτορα. Συναντήθηκε με τον Ρωμανό στις 9 Σεπτεμβρίου 924, και σύναψε συμφωνία με την οποία το Βυζάντιο θα πλήρωνε ετήσιο φόρο στη Βουλγαρία, αλλά η Βουλγαρία θα παραχωρούσε κάποια από τα εδάφη της στον Εύξεινο Πόντο. Κατά τη διάρκεια της συζήτησης των δύο ηγεμόνων, στον ουρανό εμφανίστηκαν δύο αετοί, ο ένας από τους οποίους έδειχνε στην Κωνσταντινούπολη, ενώ ο άλλος στη Θράκη, ως ένδειξη του ασυμβίβαστου των δύο ηγεσιών. Στην περιγραφή του γι' αυτή τη συνάντηση, ο Συνεχιστής του Θεοφάνη αναφέρει πως «οι δύο βασιλείς συζητούσαν», έκφραση που ίσως υπονοεί την αναγνώριση των αυτοκρατορικών αξιώσεων του Συμεών από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα.

Κληρονομιά

Ο τσάρος Συμεών Α΄ παραμένει μια από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της Βουλγαρίας. Απόδειξη ότι ένα δημοφιλές τηλεοπτικό πρόγραμμα στη Βουλγαρία Μεγάλοι Βούλγαροι (βουλ. Великите българи), τον Φεβρουάριο του 2007, μετά από ψηφοφορία, τοποθέτησε τον Συμεών Α΄ στη 4 θέση των πιο σημαντικών προσωπικοτήτων της Βουλγαρίας σε όλη την ιστορία της χώρας. Ο τελευταίος Βουλγάρος μονάρχης, ο Συμεών Σάξεν-Κόμπουργκ και Γκότα πήρε το όνομα του προς τιμήν του Συμεών Α΄. Μια ποτοποιία που κατασκευάζει ρακή, η Car Simeon Veliki, έλαβε επίσης το όνομα της από αυτόν, όπως και μια κορυφή στο Νησί Λίβινγκστον της Ανταρκτικής.
Ο Βούλγαρος εθνικός συγγραφές Ιβάν Βάζοφ έγραψε ένα παιδικό πατριωτικό ποίημα προς τιμή του Συμεών Α΄, ενώ αργότερα έγραψε το τραγούδι "Kraj Bosfora šum se vdiga" ("Κραυγές υψώονονται από το Βόσπορο"). Το 1984 κυκλοφόρησε η ταινία Zlatnijat vek (Χρυσός Αιώνας), η οποία επαναλαμβάνει την ιστορία της βασιλείας του Συμεών. Τον Συμεών υποδυόταν ο Μαριούς Ντόνκιν. Τον Δεκέμβριο του 2006 κυκλοφόρησε το δράμα Car Simeon — Zlatnijat vek, όπου τον Συμεών υποδύθηκε ο Ιβάν Σαμοκόβλιεφ.