Βιομηχανικό σχέδιο

Καταχώρηση βιομηχανικών σχεδίων

Στην Ελλάδα ο οργανισμός, που έχει την αρμοδιότητα της καταχώρησης σχεδίων είναι ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (Ο.Β.Ι.), που εκδίδει σχετικό «Πιστοποιητικό καταχώρησης βιομηχανικού σχεδίου και υποδείγματος». H καταχώρηση του σχεδίου και η χορήγηση του πιστοποιητικού γίνεται μετά την κατάθεση αίτησης στον οργανισμό. Η αίτηση περιλαμβάνει αφενός τα στοιχεία του καταθέτη και του δημιουργού του σχεδίου και αφετέρου τον προσδιορισμό του αντικειμένου ή των αντικειμένων στα οποία το σχέδιο ή το υπόδειγμα προορίζεται να ενσωματωθεί. Επίσης, η αίτηση πρέπει απαραίτητα να περιλαμβάνει γραφική ή φωτογραφική παράσταση του σχεδίου, ενώ μπορεί ακόμα να περιέχει κατάλογο με τα προϊόντα στα οποία θα ενσωματωθεί ή επί των οποίων πρόκειται να εφαρμοσθεί το σχέδιο, και σύντομη περιγραφή, έως 100 λέξεις, των χαρακτηριστικών στοιχείων του σχεδίου. Η περιγραφή αναφέρεται στα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το σχέδιο και δεν αφορά τεχνικές λεπτομέρειες που σχετίζονται με την λειτουργία του αντικειμένου στο οποίο ενσωματώνονται. Μία αίτηση μπορεί να περιλάβει έως και 50 σχέδια, εφόσον τα σχέδια πρόκειται να ενσωματωθούν σε προϊόντα, που ανήκουν όλα στην ίδια υποκατηγορία ή στο ίδιο σύνολο ή την ίδια σύνθεση στοιχείων.
Η καταχώρηση του σχεδίου και η χορήγηση του σχετικού πιστοποιητικού από τον Ο.Β.Ι. γίνεται μετά από την τυπική εξέταση της αίτησης και δεν εξαρτάται από την ικανοποίηση των ουσιαστικών προϋποθέσεων, για την εκχώρηση των δικαιωμάτων. Δηλαδή, εφόσον η αίτηση πληροί τις απαιτούμενες τυπικές προϋποθέσεις, το πιστοποιητικό χορηγείται και ο κάτοχος του μπορεί να χρησιμοποιήσει το δικαιώματα του. Αν κάποιος τρίτος θεωρήσει, ότι το σχέδιο δεν ικανοποιεί τις ουσιαστικές προϋποθέσεις του νόμου, που απαιτείται να συντρέχουν για την προστασία του, μπορεί να προσφύγει στο αρμόδιο δικαστήριο, το οποίο θα εξετάσει τους ισχυρισμούς του. Το δικαστήριο θα αποφασίσει, τελικά, αν το πιστοποιητικό θα εξακολουθήσει να ισχύει ή αν θα ακυρωθεί, αναδρομικά από την ημερομηνία χορήγησης του.
Εντός διαστήματος 4 μηνών από την κατάθεση της σχετικής αίτησης, ο Ο.Β.Ι. εκδίδει πιστοποιητικό καταχώρησης του κατατεθέντος βιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος. Η ευθύνη ότι πληρούνται οι δύο παραπάνω προϋποθέσεις, ανήκει στον καταθέτη.

Ισχύς πιστοποιητικού καταχώρησης

Η διάρκεια ισχύος του βιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος είναι 5 έτη από την ημερομηνία κατάθεσης της σχετικής αίτησης στον Ο.Β.Ι., με δυνατότητα ανανέωσης ανά πενταετία, μέχρι τη συμπλήρωση 25 ετών. Αντίστοιχα η προστασία παύει με την παραίτηση του δικαιούχου από το σχετικό σχέδιο ή με την πάροδο του χρόνου ισχύος του σχεδίου ή υποδείγματος. Η ισχύς ενός πιστοποιητικού καταχώρησης βιομηχανικού σχεδίου ή υποδείγματος προϋποθέτει επίσης και την πληρωμή τελών ανανέωσης. Για τα πιστοποιητικά που χορηγεί ο Ο.Β.Ι., τα τέλη πληρώνονται ανά 5ετία από την ημερομηνία κατάθεσης της σχετικής αίτησης.
Εκτός από τα εθνικά σχέδια, για τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να χορηγηθεί ένα πιστοποιητικό, που ισχύει ταυτόχρονα σε όλα τα κράτη της Ε.Ε. χωρίς να απαιτούνται διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο. Το πιστοποιητικό αυτό, χορηγείται από το Γραφείο Εναρμόνισης Εσωτερικής Αγοράς, που εδρεύει στο Alicante, μετά από ουσιαστική εξέταση της σχετικής αίτησης. Για τη διεθνή προστασία υπάρχει και η δυνατότητα χορήγησης διεθνούς πιστοποιητικού από τον WIPO, που ισχύει σε κράτη, μέλη της Συνθήκη της Χάγης, που αφορά τη διεθνή κατάθεση βιομηχανικών σχεδίων, και στην οποία το 2007 είχαν προσχωρήσει, 47 κράτη. Και το διεθνές πιστοποιητικό χορηγείται μετά από ουσιαστική εξέταση της σχετικής αίτησης.
Για όλο το παραπάνω χρονικό διάστημα και αμέσως μετά την καταχώρηση, ο δικαιούχος έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να χρησιμοποιεί το βιομηχανικό σχέδιο ή υπόδειγμα και να απαγορεύει σε οποιονδήποτε τρίτο τη χρήση του. Ιδίως δικαιούται να κατασκευάζει, να προσφέρει, να διαθέτει στην αγορά, να εισάγει να εξάγει και να χρησιμοποιεί το προϊόν στο οποίο έχει ενσωματωθεί ή εφαρμοστεί το σχέδιο ή το υπόδειγμα, ή να το αποθηκεύει.

Δικαίωμα καταχώρησης βιομηχανικού σχεδίου

Σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία, ένα σχέδιο προστατεύεται αν είναι νέο και έχει ατομικό χαρακτήρα. Ένα σχέδιο θεωρείται νέο εάν, μέχρι το χρόνο της κατάθεσης της αίτησης για καταχώρηση δεν έχει διατεθεί στο κοινό κανένα πανομοιότυπο σχέδιο, δηλαδή σχέδιο με χαρακτηριστικά που διαφέρουν μόνον ως προς επουσιώδεις λεπτομέρειες. Επίσης ένα σχέδιο θεωρείται ότι έχει ατομικό χαρακτήρα αν η όλη εντύπωση που προκαλεί στον ενημερωμένο χρήστη διαφέρει από εκείνη που προκαλείται στον ίδιο χρήστη από οποιοδήποτε άλλο σχέδιο το οποίο έχει καταστεί προσιτό στο κοινό, δηλαδή από οποιοδήποτε σχέδιο, που έχει δημοσιευθεί, εκτεθεί, κυκλοφορήσει ή γνωστοποιηθεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο, πριν από την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης για καταχώρηση. Όμως σύμφωνα με κοινοτική νομοθετική ρύθμιση – Οδηγία 98/71/EC – σχέδιο που κυκλοφορεί έως ένα χρόνο πριν την κατάθεση της σχετική αίτησης δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον του σχεδίου της αίτησης, εφόσον κυκλοφόρησε από τον καταθέτη. Η περίοδος του ενός έτους, ονομάζεται περίοδος χάριτος - grace period.

Δικαιούχοι

Σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, δικαίωμα καταχώρισης σχεδίου ή υποδείγματος έχει ο δημιουργός ή ο καθολικός ή ειδικός διάδοχός του. Αν δύο ή περισσότεροι δημιούργησαν ένα σχέδιο ή υπόδειγμα με κοινή δημιουργική προσπάθεια, εφόσον δεν υπάρχει διαφορετική συμφωνία, το δικαίωμα στο σχέδιο ή υπόδειγμα ανήκει σε όλους εξ αδιαιρέτου κατά ίσα μέρη. Κάθε συνδικαιούχος μπορεί να μεταβιβάζει ελεύθερα το μερίδιό του και να επιμελείται την προστασία του κοινού καταχωρημένου σχεδίου ή υποδείγματος. Στην περίπτωση, που δύο ή περισσότεροι δημιούργησαν ουσιωδώς όμοια σχέδια ή υποδείγματα ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, το δικαίωμα ανήκει σ’ εκείνον που κατέθεσε πρώτος την αίτηση για καταχώριση σχεδίου ή υποδείγματος.
Στην περίπτωση που το σχέδιο ή υπόδειγμα δημιουργήθηκε από εργαζόμενο εφαρμόζονται ανάλογα οι παράγραφοι 4, 5, 6 και 7, του άρθρου 6 του ν. 1733/1987 (ΦΕΚ, 171, Α’), δηλαδή των σχετικών διατάξεων, που διέπουν τις εφευρέσεις και που παρουσιάζονται εκτενώς στην επόμενη ενότητα.
Πολλά από τα σχέδια που δημιουργούνται τα τελευταία χρόνια, είναι αποτέλεσμα χρήσης λογισμικού σε υπολογιστές, και το ερώτημα που ανακύπτει είναι, ποιος είναι ο δημιουργός του σχεδίου. Σύμφωνα με τη βρετανική νομοθεσία, στην περίπτωση αυτή, ο δημιουργός είναι αυτός που ανέλαβε τις απαραίτητες διαδικασίες για τη δημιουργία του σχεδίου, δηλαδή όποιος δημιούργησε το σχέδιο χρησιμοποιώντας το λογισμικό.