Σύμφωνο των Κιτριών

Το επιλεγόμενο Σύμφωνο των Κιτριών είναι το σύμφωνο συμφιλίωσης των μεγάλων οικογενειών των Μανιατών που συνομολογήθηκε στις Κιτριές Μεσσηνίας το 1819

Γενικά

Κατά την προπαρασκευή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 από την Φιλική Εταιρεία ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη συμβολή των Μανιατών στον Αγώνα. Σημειώνεται ότι η Μάνη επί τουρκοκρατίας ήταν η μοναδική εδαφικά ανεξάρτητη, αλλά και εμπειροπόλεμη εθνική δύναμη ικανή να βοηθήσει στον ελληνικό εθνικό ξεσηκωμό. Έτσι κάθε σχέδιο επαναστάσεως ως τόπο πρώτης εκτέλεσης όριζε τη Μάνη. Για το σκοπό αυτό μια ομάδα αποστόλων - απεσταλμένων της Φιλικής Εταιρείας, μεταξύ των οποίων ο Χ. Περραιβός, ο Η. Χρυσοσπάθης, ο Κ. Καμαρηνός κ.ά., ανέλαβε εξ αρχής από το 1818 την προπαρασκευή, την κατήχηση και τη μύηση των σημαντικότερων οικογενειών της περιοχής.
Την περίοδο εκείνη οι ισχυρότερες γενιές - οικογένειες της Μάνης ήταν αυτές από τις οποίες είχαν εκλεγεί οι μπέηδες της περιοχής. Αυτές ήταν οι Γρηγοράκηδες ή Γρηγοριάνοι, οι Μαυρομιχάληδες, ή Μαυρομιχαλαίοι και οι Τρουπάκηδες που ουσιαστικά αποτελούσαν και τους κύριους πολιτικοστρατιωτικούς παράγοντες στην περιοχή, οι πρώτοι στην ανατολική Μάνη, οι δεύτεροι στη μέσα Μάνη και οι τρίτοι κυρίως στη δυτική Μάνη. Εκ της διαδοχής όμως των τίτλων είχε δημιουργηθεί μεταξύ τους μια αντιπαλότητα που έφτανε στα όρια της έχθρας. Αυτήν την έχθρα ανέλαβε να κάμψει ο Χριστόφορος Περραιβός προκειμένου κάτω από μια αδελφική σύμπνοια και συνεργασία οι δυνάμεις τους να εξασφαλίσουν μια συμπαγή και υπολογίσιμη καταδρομική δύναμη στον επικείμενο Αγώνα.
Έτσι μετά την κατήχηση και τη μύηση στο μεγάλο σκοπό οι αρχηγοί των οικογενειών αυτών, ορκισμένοι πλέον Φιλικοί, δέχθηκαν πρόθυμα τις προτάσεις του Χ. Περραιβού στη συνομολόγηση σχετικής μεταξύ τους επίσημης συμφωνίας ομόνοιας, σύμπνοιας και δικαιοσύνης προς το συμφέρον και μόνο της πατρίδας. Η πατριωτική αυτή συμφωνία συμφιλίωσης, εμπνευστής της οποίας φέρεται να ήταν ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε', υπεγράφη στις 1 Οκτωβρίου του 1819 στην κατοικία του Πετρόμπεη, στις Κιτριές, σε τέσσερα αντίτυπα το ένα εκ των οποίων έλαβε ο Χ. Περραιβός και μετέφερε στη Φιλική Εταιρεία, η οποία με τη σειρά της χαιρέτησε το γεγονός θεωρώντας το ως τη σημαντικότερη προσφορά στον προπαρασκευαζόμενο Αγώνα.

Παρατηρήσεις

Βασικό ρόλο στη συμφωνία αυτή έπαιξε η "εξάρσιμη στάση" του γεροντότερου από τους παραπάνω αρχηγούς και προγενέστερου Ηγεμόνα της Μάνης του Αντωνόμπεη Γρηγοράκη, από τη γενιά του οποίου και υπήρξαν τρεις ηγεμόνες και δύο εθνομάρτυρες. Ο Αντωνόμπεης Γρηγοράκης ήταν θείος των περισσοτέρων παραπάνω της συμφωνίας καθώς και του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη εκ μητρός Γρηγοράκηδων, τον οποίο επί ηγεμονίας του είχε ορίσει "Μπας-Καπετάνιο".

Κατά το στάδιο των συνομιλιών της συμφωνίας, όταν έφθασε η στιγμή να καθοριστεί ο ηγέτης δήλωσε με παρρησία ότι χάρη στην αγάπη και την ομόνοια επιβάλλεται μέχρι την επανάσταση να παραμείνει ηγεμόνας ο Πετρόμπεης. Μετά τη σύστασή του αυτή ως πρώτος ομιλητής κανείς δεν τόλμησε να διατυπώσει αντίθετη άποψη, αντίθετα μάλιστα ανέλαβαν όλοι τη ρητή υποχρέωση σε περίπτωση υπόδειξης αλλαγής Ηγεμόνα (Μπέη), είτε από τους καπεταναίους είτε από την Υψηλή Πύλη (τον Σουλτάνο), να αρνηθούν το αξίωμα ή και αυτή ακόμα την υπόδειξη υποστηρίζοντας το αμετάβλητο «με ήσυχους, επιτηδείους και φοβεριστικούς τρόπους. Ειδέ... με τα άρματα εις χείρας» (κατά την αυτή συμφωνία< παράγραφος Γ).
Το πλέον αξιοσημείωτο της συμφωνίας αυτής δεν είναι τόσο ο υποσχετικός όρκος της σύμπνοιας μεταξύ των οικογενειών που ασφαλώς και υπήρξε καθοριστικός στην άρση του φόβου της φιλοπρωτίας των αρχηγών και των εξ αυτού κάποιων επιφυλάξεων εκ μέρους της Φιλικής Εταιρείας, όσο κυρίως στην προετοιμασία και ρύθμιση εθνικών γεγονότων που αναμένονταν με συνέπεια να διαμορφώνεται ένα νέο διοικητικό σύστημα στη Μάνη. Πράγματι από το 1819 μέχρι την έναρξη της επανάστασης το Μπεηλίκι της Μάνης υπήρξε κατά τους τύπους. Οι υπογράψαντες το εν λόγω σύμφωνο αρχηγοί των όπλων απετέλεσαν στη ουσία το νέο κυβερνητικό συμβούλιο διαχείρισης θεμάτων επί της εθνικής παλιγγενεσίας παράλληλα με τα τοπικά θέματα. Ο δε Ηγεμόνας ήταν μέλος αυτού του Συμβουλίου διατηρώντας τυπικά τον τίτλο του Μπέη για την έξωθι μαρτυρία ότι τίποτα δεν άλλαξε και τίποτε δεν σχεδιάζεται συγκαλύπτοντας έτσι όλο το παρασκήνιο της προετοιμασίας και ετοιμότητας. Βέβαια αυτό που συνέβαλε στην επιτυχία αυτή μπρος σε μια αβέβαιης έκβασης επανάσταση και ακαθόριστου χρόνου εκδήλωσης ήταν αναμφίβολα ο πατριωτισμός των Μανιατών και το όραμα της ανεξαρτησίας, παρότι η Μάνη παρέμενε αυτοδιοικούμενη και σχετικά ελεύθερη. Το πατριωτικό όραμά τους αυτό κατάφερε και μετρίασε τους "μανιάτικους" εγωισμούς, συμφιλίωσε διαστάσεις και το σημαντικότερο πρόσφερε θυσία το αίμα τους.