Αλεξάντρ Ντανίλοβιτς Μένσικοφ

Πρώτα χρόνια

Η ακριβής ημερομηνία και το έτος γέννησεώς του μας είναι άγνωστα, σίγουρα όμως τοποθετείται μεταξύ 1670 και 1673. Πιθανά ήταν απόγονος κάποιας ελάσσονος αριστοκρατικής οικογένειας, αν και οι αντίπαλοί του διέδιδαν αργότερα πως ο πατέρας του ήταν μαουνιέρης ή ιπποκόμος. Σε ηλικία είκοσι ετών τον βρίσκουμε να πουλά πιροσκί στους δρόμους της Μόσχας. H ομορφιά και η ευστροφία του εντυπωσίασαν τον ελβετό Φραντς Λεφόρτ, ευνοούμενο και ιδιαίτερο γραμματέα του Πέτρου, ο οποίος τον προσέλαβε στην υπηρεσία του. Συμμετείχε στη Μεγάλη Πρεσβεία, την περιήγηση του Πέτρου στη Δυτική Ευρώπη, και μετά το θάνατο του Λεφόρτ (1699) ανέλαβε το πόστο του ιδιαιτέρου γραμματέα του τσάρου.
Κατά το Μεγάλο Βόρειο Πόλεμο διακρίθηκε ιδιαίτερα στην απόκρουση της εκστρατείας του Καρόλου ΙΒ' στην Ουκρανία (1708-9). Κατανίκησε το σουηδικό σώμα ανεφοδιασμού στη Λέσναγια, αφήνοντας τον κύριο όγκο του σουηδικού στρατού χωρίς εφόδια στο έλεος του χειμώνα. Επίσης εξανάγκασε τους κοζάκους του φιλοσουηδού ουκρανού αταμάνου(αρχηγού) Μαζέπα σε αποχώρηση λίγο πριν τη Μάχη της Πολτάβα, η οποία θα αποδεικνυόταν το σημείο καμπής ολόκληρου του πολέμου. Μετά την Πολτάβα έλαβε το βαθμό του στρατάρχη.
Ο Μέγας Πρίγκηπας Μένσικοφ,ο ισχυρότερος σατράπης της αυτοκρατορίας του Μεγάλου Πέτρου,ο άνθρωπος τον οποίο αγαπούσε περισσότερο από κάθε άλλον  μετά τήν Αικατερίνη,ο μόνος άνθρωπος που μπορούσε αναμφισβήτητα νά μιλά γιά λογαριασμό τού Τσάρου,εκτός από στρατάρχης έγινε Πρώτος Γερουσιαστής,Αυτού Γαληνοτάτη Υψηλότητα και Πρίγκηπας της Ρωσίας,καθώς και πρίγκηπας της Αγίας Ρωμαικής Γερμανικής Αυτοκρατορίας.

Σκάνδαλα και διαφθορά

Με τον πόλεμο να κλίνει οριστικά προς τη μεριά της Ρωσίας, ο Μένσικοφ διορίσθηκε γενικός κυβερνήτης της Ίνγκριας, δηλ. της επαρχίας όπου ανεγειρόταν η νέα πρωτεύουσα Αγία Πετρούπολη. Αυτή τη θέση, που του παρείχε τεράστια κονδύλια και δύναμη, την έλαβε χάρη στην απεριόριστη εμπιστοσύνη του Πέτρου, ο οποίος τον χρησιμοποίησε ως δεξί χέρι του για να περάσει τις μεταρρυθμίσεις που θα έφερναν τη Ρωσία πιο κοντά στη Δύση. Όμως ο Μένσικοφ χρησιμοποίησε το νέο αξίωμα για να προσπορίσει προσωπικά οφέλη, γεγονός που πολλές φορές προκάλεσε την αγανάκτηση του τσάρου.
Μετά από πολλά μικρά περιστατικά που αντιπαρήλθε χωρίς συνέπειες, το 1712 ο Πέτρος ανακάλυψε πως ο ευνοούμενός του έκανε τα στραβά μάτια σε παράνομες συναλλαγές ακόμα και μέσα στο ίδιο το κυβερνείο. Αν και τον προειδοποίησε «για τελευταία φορά» να αλλάξει συμπεριφορά, την επόμενη χρονιά ήλθε νέο κτύπημα: αποδείχθηκε ότι ο Μένσικοφ βρισκόταν στο κέντρο μιας απάτης 100.000 ρουβλίων εις βάρος του δημόσιου ταμείου. Ο μοναδικός λόγος που γλίτωσε την εκτέλεση ήταν η ξαφνική ασθένεια του Πέτρου - όταν ανέρρωσε, η οργή του είχε καταλαγιάσει και είχαν υπερισχύσει τα συναισθήματα συγχώρεσης προς τον καλό του φίλο. Εξάλλου ο πόλεμος με τη Σουηδία συνεχιζόταν ακόμα και ο τσάρος είχε ανάγκη από έναν έμπιστο άνθρωπο, έστω και διεφθαρμένο, για να διοικεί την πρωτεύουσα όσο έλειπε σε εκστρατείες.
Τον τελευταίο χρόνο του Πέτρου (1724) βγήκαν στο φως νέες απάτες και ο Μένσικοφ κατέφυγε για προστασία στην Αικατερίνη. Ανταπέδωσε όμως την εύνοιά της το 1725, όταν υπήρξε εγγυητής της ανέλιξής της στο θρόνο μετά το θάνατο του συζύγου της. Σε μεγάλο βαθμό βέβαια η παραμονή του «συστήματος Πέτρου» στην εξουσία αποτελούσε όρο επιβίωσης, όχι μόνο πολιτικής αλλά και βιολογικής, αφού εξασφάλιζε συνέχιση της ασυλίας για τις απάτες του.

Παντοδυναμία και δυσμένεια

Με την ενθρόνιση της Αικατερίνης ως αυτοκράτειρας, ο Μένσικοφ ουσιαστικά έγινε ο απόλυτος άρχοντας της Ρωσίας. Έπεισε την Αικατερίνη να του απονείμει το στρατιωτικό βαθμό του «Generalissimo» που δεν είχε ξαναδοθεί ποτέ στη ρωσική ιστορία και ήταν ανώτερος και από του στρατάρχη. Επίσης ανακηρύχθηκε δούκας (ο μοναδικός στη χώρα) και έκτισε ένα υπερπολυτελές παλάτι στις όχθες του Νέβα, το οποίο σήμερα είναι ενωμένο με το Ερμιτάζ. Τέλος, σκόπευε να μετατρέψει τις εκτάσεις που κατείχε στο Οράνιενμπαουμ σε πρωτεύουσα ενός δικού του δουκάτου. Για την ισχύ και τη μεγαλομανία του, ο Πούσκιν τον περιγράφει σε ένα ποίημα ως «ημιτσάρο».
Μετά το θάνατο της Αικατερίνης (Μάιος 1727), ο Μένσικοφ προώθησε τον ανήλικο Πέτρο Β΄ αντί της Ελισάβετ, με σκοπό να αναλάβει επίτροπός του. Το σχέδιο πέτυχε μόνο στο πρώτο σκέλος. Οι υπόλοιπες αριστοκρατικές οικογένειες συνεργάσθηκαν εναντίον του και ο Μένσικοφ όχι μόνο δεν ανέλαβε επίτροπος του Πέτρου Β', αλλά καθαιρέθηκε από όλα τα πολιτικά και στρατιωτικά αξιώματα και εκτοπίσθηκε με την οικογένειά του στο Μπεριόζοφ της δυτικής Σιβηρίας (στη σημερινή Χαντιμανσία), η δε περιουσία του δημεύθηκε. Εκεί πέθανε δύο χρόνια αργότερα, στις 12 Νοεμβρίου 1729.