Νάσος Βαγενάς

Βιογραφία

Γεννήθηκε το 1945 στη Δράμα, όπου τελειώνει το Δημοτικό Σχολείο και τις τρεις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου. Το 1960, ύστερα από την χρεωκοπία της επιχείρησης του πατέρα του, η οικογένειά του εγκαθίσταται μόνιμα στην Αθήνα. Θα αποφοιτήσει από το Ε΄ Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών (Εξάρχεια) το 1963, και από το 1962 μέχρι το 1964 παίζει ποδόσφαιρο στον Εθνικό Πειραιώς. 
Σπούδασε Φιλολογία στη Φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1963-1968), Ιταλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης (1970-1972), Συγκριτική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Essex (1972-1973) και στο Cambridge, King’s College (1974-1979), όπου  εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή με θέμα την ποίηση και την ποιητική του Γιώργου Σεφέρη (Ο ποιητής και ο χορευτής: Μια εξέταση της ποιητικής και της ποίησης του Σεφέρη). 
Από το 1982 μέχρι το 1991 υπήρξε Καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Διηύθυνε τα ερευνητικά προγράμματα «Αρχείο Νεοελληνικής Μετρικής» και «Αρχείο Ελληνικής Πεζογραφίας (1830-1880)», ενώ το 1994 ανέλαβε τη διεύθυνση της σειράς «Θεωρία και Κριτική της λογοτεχνίας» από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης και τη σειρά «Η πεζογραφική μας παράδοση» από τις εκδόσεις Νεφέλη. 
Από το 1995 μέχρι το 2000 υπήρξε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Από το 1992 είναι Καθηγητής της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αρθρογραφεί στην εφημερίδα το Βήμα της Κυριακής.
Το 2012 υπήρξε ένας από τους 32 ανθρώπους της τέχνης και του πνεύματος που συνυπέγραψαν το περιβόητο κείμενο ''Τολμήστε'', ένα δείγμα γραφής μερικών διανοούμενων ανθρώπων της χώρας που υποστήριζε την αποδοχή του ελληνικού μνημονίου.
Στο δημοψήφισμα του 2015 τάχτηκε υπέρ του ''Ναι''.

Το ποιητικό του έργο

Είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ποίησης της «γενιάς του ’70». Πάγια θέματα της ποίησής του, είναι ο θάνατος, η φθορά και ο έρωτας, όχι ως αντιστάθμισμα του θανάτου αλλά υποκείμενος και αυτός στη φθορά και εντέλει στο θάνατο. 
Ο Στέλιος Βιρβιδάκης αναφέρει πως «[…] Ο θάνατος είναι το κυριότερο, το κεντρικό, θα λέγαμε, θέμα της ποίησης του Βαγενά, που τον απασχολεί από την πρώτη κιόλας συλλογή και κυριαρχεί στις συνθέσεις του μέχρι σήμερα. Θα τολμούσα να πω ότι αυτή η ποίηση στο σύνολο της αποτελεί μια «μελέτη θανάτου». 
Οι συλλογές του βρίθουν από ποιήματα ποιητικής και αρκετά συχνά δηλώνεται η διαρκής αγωνία και αδυναμία του ποιητικού υποκειμένου να βρει τις κατάλληλες λέξεις για να εκφραστεί. Ο λόγος του είναι συχνά ειρωνικός και σαρκαστικός (κυρίως στις πρώτες του συλλογές), ενώ στις τελευταίες, πιο πρόσφατες, συλλογές του γίνεται πιο παιγνιώδης.
Στο έργο του χρησιμοποιεί παραδοσιακές ποιητικές φόρμες τις οποίες ανατρέπει – όπως σονέτο, χαικού, μπαλλάντα, ωδή, επίγραμμα, παντούμ κτλ. – ώστε η αντίθεση που δημιουργείται ανάμεσα στην παλιά μορφή και το νέο περιεχόμενο στοιχειοθετεί την ειρωνεία που επιτυγχάνεται μέσω των ανομοιοτήτων και των αποκλίσεων. 
"Χάικου"
"Ω, να πεθαίναμε σαν τα πουλιά
που δεν αφήνουν πτώμα. 
Μόνο ένα πούπουλο στην αντηλιά
να κατεβαίνει αργά, χωρίς
ποτέ να φτάνει στο χώμα"
(Απο τη συλλογή Σκοτεινές Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα).

"Μπαλλάντα του Αβέβαιου εραστή"
"Γράφοντας τ' όνομά σου σε αχνισμένα τζάμια,
περιμένοντας σε στάσεις όπου περίμενες πολύ,
είναι κάτι που δεν βλάπτει, αλλά και δεν ωφελεί.

Γαλάζιος, προαιώνιος ήχος, βαθύ μύρο,
η φωνή σου λάμπει σαν δάκρυ των αγγέλων.
Η αγάπη μου είναι αγάπη των Οθέλλων.

Εκεί που με θερμαίνει, εκεί που με ναρκώνει, 
φρίττω καθώς βλέπω τον Ιάγο.
Λέω: Κράτα τους ιάμβους σου στον πάγο.

Το ποίημα είναι ένα πολύ λεπτό λουλούδι
που τρέφεται με την κατάλληλη θλίψη.
Η οργή μπορεί να το συντρίψει."
(Απο τη συλλογή Σκοτεινές Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα).

Θεματικά, ο ειρωνικός λόγος του Νάσου Βαγενά εκκινεί από τη στηλίτευση της εποχής του (δικτατορία και μεταπολίτευση) και καταλήγει σε μια διάχυτη υπαρξιακή αγωνία του υποκειμένου, στη μηδενιστική θεώρηση της ζωής και στη μεταμοντερνιστική παρώδηση.

Βραβεύσεις

Το 1980 του απονέμεται το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Μελέτης για το βιβλίο του Ο ποιητής και ο χορευτής, το οποίο αποποιείται. 
Έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου-Μελέτης το 1995 για το βιβλίο του Η Ειρωνική γλώσσα: Κριτικές μελέτες για τη νεοελληνική γραμματεία και με το Κρατικό Βραβείο ποίησης το 2005 για την ποιητική συλλογή Στέφανος, ενώ το 2009 του απονεμήθηκε το Μακεδονικό Βραβείο για το σύνολο του έργου του. 
Έχει επίσης λάβει το Διεθνές Βραβείο Ποίησης Circe Sabaudia για τη συλλογή του Σκοτεινές μπαλλάντες και άλλα ποιήματα, το Διεθνές Βραβείο Ποίησης Attiglio Bertolucci για το συνολικό ποιητικό του έργο, όπως και το Διεθνές Βραβείο Ποίησης Branko Radicevic. Το έργο του έχει μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες, στα αγγλικά, στα ιταλικά, στα ολλανδικά, στα ισπανικά, στα ρουμανικά κτλ.
Το 2013 ο Βαγενάς βραβεύθηκε «για το σύνολο του δοκιμιακού του έργου», από την Ακαδημία Αθηνών.

Δισκογραφία (σε στίχους του ποιητή)

Φίλυμνον Φάσμα. Τραγούδι και Μουσική: Σωτήρης Γεραλής (μελοποίηση των ποιημάτων: «Adagio», «Lento», από τη συλλογή Βάρβαρες Ωδές).