Τζαν Τσιάν

Οι Αποστολές του Τζαν Τσιάν

Ο Τζαν Τσιάν γεννήθηκε στην περιοχή Τσένγκου ανατολικά του Χάνζονγκ στην βόρεια-κεντρική επαρχία Σαανσί, Κίνα. Εισήλθε στην πρωτεύουσα, Τσανγκάν, το σημερινό Σιάν, μεταξύ 140 π.Χ-134 π. Χ. ως Ευγενής (郎), που υπηρετεί τον Αυτοκράτορα Γου της Δυναστείας των Χαν. Εκείνη την περίοδο οι  νομαδικές φυλές Σιόνγκνου κατείχαν ότι είναι τώρα η Εσωτερική Μογγολία και κυβερνούσαν τις Δυτικές Περιοχές, Σιγιού (西域), που ήταν γειτονικές στην επικράτεια της Δυναστείας των Χαν. Ο αυτοκράτορας των Χαν ενδιαφερόταν για τη δημιουργία εμπορικών δεσμών με μακρινές χώρες αλλά οι εξωτερικές επαφές παρεμποδίζονταν από τους εχθρικούς Σιόνγκνου.
Η αυλή των Χαν απέστειλε τον Τζαν Τσιάν, έναν αξιωματικό του στρατού που ήταν εξοικειωμένος με τους Σιόνγκνου, στις Δυτικές Περιοχές το 138 π.Χ. με μια ομάδα από ενενήντα εννέα άντρες για να κάνει επαφή και να οικοδομήσει μια συμμαχία με τους Γιουεζί κατά των Σιόνγκνου. Συνοδευόταν από έναν οδηγό με το όνομα Γκανφού (甘父), έναν Σιόνγκνου που αιχμαλωτίστηκε στον πόλεμο. Ο στόχος της πρώτης αποστολής του Τζαν Τσιάν ήταν να επιδιώξει στρατιωτική συμμαχία με τους Γιουεζί, στο σημερινό Τατζικιστάν. Ωστόσο, για να φτάσει στην επικράτεια των Γιουεζί έπρεπε να περάσει μέσα από περιοχές που ελέγχονταν από τους Σιόνγκνου, οι οποίοι τον συνέλαβαν (και τον Γκανφού) και τον κράτησαν για δέκα χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου παντρεύτηκε μια γυναίκα των Σιόνγκνου, με την οποία απέκτησε ένα γιο, και κέρδισε την εμπιστοσύνη του αρχηγού των Σιόνγκνου.
Ο Τζαν (μαζί με τη γυναίκα του και το γιό του) και ο Γκανφού κατάφεραν τελικά να ξεφύγουν και, περνώντας από το Λοπ Νορ και μετά από το βόρειο άκρο της Λεκάνης Ταρίμ, γύρω από τα Όρη Κουνλούν και μέσα από μικρές οχυρωμένες περιοχές μεταξύ των οάσεων όπου βρίσκεται τώρα  το Σιντσιάνγκ, μέχρι που έφτασαν στο Νταγιουάν και, τελικά, στη γη των Γιουεζί. Οι Γιουεζί ήταν αγρότες που είχαν αναπτύξει δυνατά άλογα και πολλές άγνωστες καλλιέργειες όπως τη μηδική για  ζωοτροφή. Ωστόσο, οι Γιουεζί ήταν πολύ προκατειλημμένοι σε φιλοπόλεμη διάθεση για τους Σιόνγκνου. Ο Τζαν πέρασε ένα χρόνο στο Γιουεζί και στην γειτονική Βακτριανή περιοχή, καταγράφοντας τον πολιτισμό, τον τρόπο ζωής και την οικονομία τους, προτού ξεκινήσει το ταξίδι επιστροφής του στην Κίνα, αυτή τη φορά μέσα από το νότιο άκρο της Λεκάνης Ταρίμ.
Στο δρόμο τον έπιασαν και πάλι οι Σιόνγκνου, οι οποίοι και πάλι του χάρισαν τη ζωή, επειδή εκτίμησαν σε αυτόν την αίσθηση του καθήκοντος και την ηρεμία στο πρόσωπο του θανάτου. Δύο χρόνια αργότερα, ο αρχηγός των Σιόνγκνου πέθανε και εν μέσω του χάους και ων εσωτερικών ερίδων ο Τζαν Τσιάν δραπέτευσε. Από την αρχική αποστολή των περισσότερων από εκατό αντρών, μόνο ο Τζαν Τσιάν και ο Γκανφού κατάφεραβ να επιστρέψουν στην Κίνα.
Ο Τζαν Τσιάν επέστρεψε το 125 π.Χ. με λεπτομερείς ειδήσεις για τον Αυτοκράτορα, δείχνοντας ότι υπάρχουν εξελιγμένοι πολιτισμοί στα Δυτικά, με τους οποίους η Κίνα θα μπορούσε να αναπτύξει επωφελείς σχέσεις. Το Σιτζί αναφέρει ότι «ο Αυτοκράτορας έμαθε για τους Νταγιουάν (大宛), τους Ντάσια (大夏), τους Ανσί (安息), και άλλους, όλες τις μεγάλες πολιτείες πλούσιες σε ασυνήθιστα προϊόντα των οποίων οι άνθρωποι καλλιεργούσαν τη γη και ζούσαν με τον ίδιο τρόπο όπως και οι Κινέζοι. Όλες αυτές οι πολιτείες, όπως του ήπαν, ήταν στρατιωτικά αδύναμες και εκτιμούσαν τα αγαθά και την ευημερία των Χαν». Με την επιστροφή του στην Κίνα ο Τζαν Τσιάν τιμήθηκε με μία θέση ως σύμβουλος του παλατιού. Αν και δεν μπόρεσε να αναπτύξει εμπορικές σχέσεις μεταξύ της Κίνας και αυτών των μακρινών περιοχών, οι προσπάθειές του τελικά κατέληξαν σε εμπορική αποστολή προς τους ανθρώπους του Γουσουν το 119 π.Χ. που οδήγησε στο εμπόριο μεταξύ της Κίνας και της Περσίας.
Στην αποστολή του ο Τζαν Τσιάν είχε προσέξει τα προϊόντα από μια περιοχή που είναι τώρα γνωστή ως βόρεια Ινδία. Ωστόσο, η δουλειά του ήταν να βρει μια εμπορική διαδρομή προς την Ινδία που να μην παρεμποδίζεται από τους Σιόνγκνου. Ο Τζαν Τσιάν ξεκίνησε μια δεύτερη αποστολή για να ανοίξει μια διαδρομή από την Κίνα προς την Ινδία μέσω του Σιτσουάν, αλλά παρά τις πολλές προσπάθειες απέτυχε. Το 119-115 π.Χ. ο Τζαν Τσιάν στάλθηκε σε μια τρίτη αποστολή από τον αυτοκράτορα, για να αναπτύξει δεσμούς με τους ανθρώπους του Γουσουν (烏孫).

Οι αναφορές του Τζαν Τσιάν

Οι εκθέσεις από τα ταξίδια του Τζαν Τσιάν αναφέρονται εκτενώς στα 1ου αιώνα π.Χ. Κινέζικα ιστορικά χρονικά "Εκθέσεις του Μεγάλου Ιστορικού" (Σιτζι) από τον Σίμα Τσιεν. Ο Τζαν Τσιάν επισκέφθηκε απευθείας το βασίλειο των Νταγιουάν (大宛) στη Φεργκάνα, την επικράτεια των Γιουεζί (月氏) στην Υπερωξιανή, τη Βακτριανή χώρα των Ντασια (大夏) με τα απομεινάρια της Ελληνο-βακτριανής βασιλείας, και τους Κανγκτζου. Επίσης ανέφερε ορισμένες γειτονικές χώρες που δεν επισκέφθηκε, όπως τους Ανσί (安息) (Αρσακίδεια επικράτεια), τους Τιαοζί (條支/条支) (Αυτοκρατορία των Σελευκιδών στη Μεσοποταμία), τους Σεντού (身毒) (Πακιστάν) και τους Γουσούν (烏孫).

Θάνατος

Το Σιτζι αναφέρει ότι ο Τζαν Τσιάν επέστρεψε από την τελική αποστολή του στο Γουσούν το 115 π.Χ. Κατόπιν της επιστροφής του  «τιμήθηκε με τη θέση του μεγάλου αγγελιοφόρου, που τον έκανε έναν από τους εννέα ανώτατους υπουργούς της κυβέρνησης. Ένα χρόνο αργότερα πέθανε.»

Άλλα επιτεύγματα

Από τις αποστολές του έφερε πίσω πολλά σημαντικά πράγματα, με τα πιο σημαντικά να είναι οι σπόροι μηδικής (για την καλλιέργεια σανού για τα άλογα), δυνατά άλογα με σκληρές οπλές, και γνώσεις για την εκτεταμένη ύπαρξη νέων προϊόντων, των ανθρώπων και της τεχνολογίας του εξωτερικού κόσμου. Πέθανε το 114 π.Χ. αφού πέρασε είκοσι πέντε χρόνια ταξιδεύοντας σε αυτές τις επικίνδυνες και στρατηγικές αποστολές. Μολονότι μια φορά στη ζωή του θεωρήθηκε με ντροπή για την ήττα του από τους Σιόνγκνου, μέχρι τη στιγμή του θανάτου του είχαν απονεμηθεί μεγάλες τιμές από τον αυτοκράτορα.
Τα ταξίδια του Τζαν Τσιάν είχαν προωθήσει μια μεγάλη ποικιλία οικονομικών και πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ της Δυναστείας των Χαν και των Δυτικών Περιοχών. Επειδή το μετάξι έγινε το κύριο προϊόν που εμπορευόταν η Κίνα, αυτή η μεγάλη εμπορική διαδρομή αργότερα έγινε γνωστή ως Ο Δρόμος του Μεταξιού.