Ανάλυση Κοσμοσυστημάτων

Υπόβαθρο

Ο Immanuel Wallerstein έχει αναπτύξει την πιο γνωστή εκδοχή της ανάλυσης κοσμοσυστημάτων, αρχίζοντας την δεκαετία του 70'. Ο Wallerstein εντοπίζει  την άνοδο της καπιταλιστικής κοσμοοικονομίας ήδη από τον 16ο αιώνα (περί 1450-1640). Η άνοδος του καπιταλισμού, κατά την άποψή του, ήταν ένα τυχαίο αποτέλεσμα της παρατεταμένης κρίσης της φεουδαρχίας (περί 1290-1450). Η Ευρώπη (Δύση) χρησιμοποίησε τα πλεονεκτήματά της, αποκτώντας τελικά τον έλεγχο πάνω στο μεγαλύτερο μέρος της κοσμοοικονομίας και προεδρεύοντας την ανάπτυξη και την εξάπλωση της εκβιομηχάνισης και της καπιταλιστικής οικονομίας, με έμμεσο αποτέλεσμα την άνιση ανάπτυξη.
Αν και άλλοι σχολιαστές αναφέρονται στο έργο του Wallerstein ως «Θεωρία» των κοσμοσυστημάτων, ο ίδιος απορρίπτει αυτό τον όρο. Για τον Wallerstein, η ανάλυση κοσμοσυστημάτων είναι ένας τρόπος ανάλυσης που έχει ως στόχο να υπερβεί τις δομές της γνώσης που κληρονόμησε από τον 19ο αιώνα, ειδικότερα τον ορισμό του καπιταλισμού, τις διαιρέσεις εντός των κοινωνικών επιστημών, καθώς και εκείνες μεταξύ των κοινωνικών επιστημών και της ιστορίας. Για τον Wallerstein λοιπόν, η ανάλυση κοσμοσυστημάτων είναι ένα «γνωστικό κίνημα» που επιδιώκει να διακρίνει το «σύνολο εκείνων που παρέλασαν υπό τις ετικέτες των... ανθρωπιστικών επιστημών και παρά πέρα». «Πρέπει να εφεύρουμε μια νέα γλώσσα», επιμένει ο Wallerstein, ώστε να ξεπεράσουμε τις αυταπάτες των «τριών δήθεν διακριτών αρένων» της κοινωνίας, της οικονομίας και της πολιτικής. Η τριαδική δομή της γνώσης στηρίζεται σε μία άλλη, ακόμα μεγαλύτερη, μοντερνιστική αρχιτεκτονική, της διάκρισης των βιοφυσικών κόσμων (συμπεριλαμβανομένων εκείνων εντός σωμάτων) από τα κοινωνικά: «Ένα ερώτημα, επομένως, είναι κατά πόσον θα είναι σε θέση να αιτιολογήσει κάτι που ονομάζεται κοινωνική επιστήμη στον εικοστό πρώτο αιώνα ως ξεχωριστή σφαίρα της γνώσης.» Πολλοί άλλοι μελετητές έχουν συμβάλει σημαντικά σε αυτό το «γνωστικό κίνημα».

Hμιπεριφερειακά κράτη

Τα ημιπεριφερειακά κράτη είναι αυτά που είναι στο μέσο της απόστασης μεταξύ του πυρήνα και της περιφέρειας. Έτσι, θα πρέπει διατηρήσουν την θέση τους από την πτώση στην κατηγορία των περιφερειακών κρατών και την ίδια στιγμή, να προσπαθούν να ενταχθούν στην κατηγορία των κρατών του πυρήνα. Ως εκ τούτου, τείνουν να εφαρμόζουν πολιτικές προστατευτισμού πιο επιθετικά από όλες τις άλλες κατηγορίες. Τείνουν να είναι χώρες που κινούνται προς την εκβιομηχάνιση και στις περισσότερο διαφοροποιημένες οικονομίες. Αυτές οι περιοχές συχνά έχουν σχετικά αναπτυγμένη και διαφοροποιημένη οικονομία, αλλά δεν κατέχουν δεσπόζουσα θέση στο διεθνές εμπόριο. Έχουν την τάση να εξάγουν περισσότερο στα περιφερειακά κράτη και να εισάγουν περισσότερο τα κράτη του πυρήνα. Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, όπως ο Chirot, δεν υπόκεινται σε εξωτερική χειραγώγηση όπως οι περιφερειακές κοινωνίες: αλλά σύμφωνα με άλλους (Barfield), έχουν σαν «περιφερειακές» σχέσεις με τον πυρήνα. Ανήκοντας στη σφαίρα επιρροής της ορισμένων κρατών του πυρήνα, οι ημιπεριφέρειες, τείνουν με τη σειρά τους να ασκούν δικό τους έλεγχο πάνω σε κάποιες περιφέρειες. Επιπλέον, οι ημιπεριφέρειες ενεργούν ως μεσολαβητές μεταξύ των πυρήνων και των περιφερειών και, συνεπώς, «...εν μέρει εκτρέπουν τις πολιτικές πιέσεις από ομάδες που βρίσκονται κατά κύριο λόγο στις περιφερειακές περιοχές οι οποίες θα μπορούσαν διαφορετικά να κινηθούν ενάντια στα κράτη του πυρήνα» και συνεπώς σταθεροποιούν το κοσμοσύστημα.
Οι ημιπεριφέρειες μπορούν να προκύψουν από τις αναπτυσσόμενες περιφέρειες και τα παρακμάζοντα κράτη του πυρήνα . Ιστορικά, δύο παραδείγματα ημιπεριφερειακών κρατών θα μπορούσαν να είναι η Ισπανία και η Πορτογαλία, η οποίες έχασαν την αρχική θέση τους στα κράτη του πυρήνα, αλλά και πάλι κατάφεραν να διατηρήσουν την επιρροή τους στη Λατινική Αμερική. Αυτές οι χώρες εισήγαγαν ασήμι και χρυσό από τις Αμερικανικές τους αποικίες, αλλά στη συνέχεια έπρεπε να τον χρησιμοποιήσουν για να πληρώσουν μεταποιημένα προϊόντα από χώρες του πυρήνα όπως η Αγγλία και η Γαλλία. Κατά τον 20ο αιώνα, τα κράτη όπως οι «settler colonies» της Αυστραλίας, του Καναδά και της Νέας Ζηλανδίας υπόκεινται σε μία ημιπεριφερειακή κατάσταση. Στον 21ο αιώνα, χώρες όπως η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία, το Ισραήλ, η Κίνα, η Νότια Κορέα και η Νότια Αφρική (BRICS) συνήθως θεωρούνται ως ημιπεριφερειακές.

Εξωτερικές περιοχές

Εξωτερικές περιοχές είναι αυτές που διατηρούν τον κοινωνικά αναγκαίο καταμερισμό της εργασίας ανεξάρτητα από την καπιταλιστική κοσμοοικονομία.