Παιδική λογοτεχνία

Ελλάδα

Η λογοτεχνία για παιδιά και νέους έχει πλέον αποκτήσει στην Ελλάδα καταξίωση και αναγνωρίζεται ως αυτόνομος επιστημονικός κλάδος στον κορμό της εθνικής λογοτεχνίας. Επιπλέον, δεν είναι λίγοι οι μελετητές που παρατηρούν ότι η παιδική λογοτεχνία έχει φτάσει στο σημείο να απολαμβάνει μια προνομιακή θέση κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Η άνθηση του παιδικού βιβλίου που καταγράφηκε τη δεκαετία του ’70 και κυρίως τα χρόνια που ακολούθησαν τη μεταπολίτευση έχει σήμερα παραχωρήσει τη θέση της σε μια κυριολεκτική «βιομηχανία παιδικού βιβλίου». Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία του ΕΚΕΒΙ για το 2006, το παιδικό βιβλίο αποτελεί το 25% της ελληνικής βιβλιοπαραγωγής και σημείωσε αύξηση 13.9% σε σύγκριση με το 2005 και 61.6% σε σύγκριση με το 2001.
Είναι προφανές, ότι ο χώρος της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους εξελίσσεται διαρκώς, ενώ ο ορίζοντας του παιδικού βιβλίου ολοένα και διευρύνεται, τόσο από πλευράς περιεχομένου όσο και από πλευράς μορφής. Αργά αλλά σταθερά έχει καταφέρει να απελευθερωθεί από τους παραδοσιακούς περιορισμούς και τους άκαμπτους ηθικούς κώδικες που το χαρακτήριζαν. Έτσι, οι συγγραφείς έχουν στη διάθεσή τους όχι μόνο μια μεγάλη γκάμα θεμάτων με τα οποία μπορούν να καταπιαστούν, έχουν επίσης πολύ μεγαλύτερη ελευθερία όσον αφορά τους πειραματισμούς τους με τη μορφή.
Ως απόρροια των παραπάνω, η φυσιογνωμία της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους είναι σήμερα περισσότερο σύνθετη, περισσότερο διφορούμενη, αλλά συγχρόνως, περισσότερο ελκυστική και ενδιαφέρουσα.
Στον τομέα της έρευνας, όμως, τα πράγματα δεν παρουσιάζουν την ίδια εικόνα. Ενώ η ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και νέους έχει πάνω από εκατόν πενήντα χρόνια ζωής, η εισαγωγή της ως μαθήματος στα παιδαγωγικά τμήματα της χώρας δεν έγινε πριν από το 1987.

Ευρώπη

Στο εξωτερικό και ιδιαίτερα στις χώρες του δυτικού κόσμου, η πορεία της παιδικής λογοτεχνίας εμφανίζεται συναφής με την εγχώρια, με τη διαφορά ότι προηγείται κάποιες δεκαετίες. Στην Ευρώπη, για παράδειγμα, η «χρυσή περίοδος» της παιδικής λογοτεχνίας, που αντιστοιχεί στην ελληνική άνθηση της δεκαετίας του ’70, τοποθετείται στα χρόνια του Μεσοπολέμου, οπότε και δημιουργείται ευνοϊκό κλίμα για το παιδί και το παιδικό βιβλίο. Τότε είναι που αρχίζει και αναγνωρίζεται η σπουδαιότητα της παιδικής ηλικίας και σημειώνεται ιδιαίτερος εκδοτικός οργασμός.
Το ερευνητικό ενδιαφέρον ακμάζει μεταπολεμικά, οπότε έχουμε την ίδρυση της ΙΒΒΥ, της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα το 1953, ενώ παράλληλα ιδρύονται πανεπιστημιακές έδρες και κέντρα μελέτης του παιδικού βιβλίου, διοργανώνονται παγκόσμια συνέδρια κλπ.

ΗΠΑ

Στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού, στην Αμερική, τα πράγματα ακολουθούν παράλληλη πορεία, δεδομένου ότι υπάρχει μια διαρκής πολιτισμική συνομιλία μεταξύ Αγγλίας και Αμερικής, δύο χωρών που μοιράζονται την ίδια γλώσσα, τις ίδιες παραδόσεις και τις ίδιες εκδοτικές πρακτικές.
Έτσι, το 1924 κυκλοφορεί το The Horn Book Magazine, το πρώτο περιοδικό που ασχολείται αποκλειστικά με την παιδική λογοτεχνία, ενώ το 1922 θεσπίζεται το Newbery Medal, βραβείο για συγγραφείς παιδικών βιβλίων. Παρόλο, όμως, που η περιρρέουσα ατμόσφαιρα είναι ευνοϊκή, με το παιδικό βιβλίο να κερδίζει αξιόλογους τίτλους και ταλαντούχους συγγραφείς, που αφιερώνονται εξ’ ολοκλήρου σ’ αυτό, το ενδιαφέρον παραμένει σε επίπεδο βιβλιοθηκών και μεμονωμένων φορέων μέχρι μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και κυρίως κατά τη δεκαετία του ’60, όπου αφυπνίζεται το ενδιαφέρον της ακαδημαϊκής κοινότητας και η παιδική λογοτεχνία γίνεται αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.