Αρέτσο

Γεωγραφική θέση

Το Αρέτσο είναι κτισμένο σε σχετικά απότομο λόφο, ο οποίος δεσπόζει στην προσχωσιγενή πεδιάδα του ποταμού Άρνου. Στο ανώτερο τμήμα της πόλης βρίσκονται ο καθεδρικός ναός, το κάστρο των Μεδίκων (Fortezza Medicea) και το Δημαρχείο. Από αυτό το σημείο ξεκινούν οι δρόμοι που καταλήγουν στο κατώτερο τμήμα της πόλης, ως τις πύλες των τειχών. Η πόλη περιβάλλεται από πολυάριθμα μικρά χωριά.

Ιστορία

Το Αρέτσο είναι από τις παλαιότερες ιταλικές πόλεις. Η ευρύτερη περιοχή ήταν κατοικημένη ήδη από την Παλαιολιθική εποχή, όπως καταδεικνύουν τα πέτρινα εργαλεία της εποχής αυτής και ιδιαίτερα η ανακάλυψη του περίφημου "ανθρώπου του Όλμο", (uomo dell'Olmo) που βρέθηκε στο μικρό χωριό του Όλμο, σε μικρή απόσταση στα νοτιοδυτικά του Αρέτσο.
Η πρώτη εγκατάσταση φαίνεται ότι έγινε από πληθυσμούς των Ουμβρίων. Η τότε πόλη αποτέλεσε εμπορικό κέντρο της περιοχής. Τα μπρούτζινα αγάλματα του Aratore, της Minerva και της Χίμαιρας (το τελευταίο φυλάσσεται στην Φλωρεντία) χρονολογούνται από αυτή την εποχή. Tην εποχή των Ετρούσκων ονομαζόταν "Arretium" και ήταν, πιθανότατα, μια από τις δώδεκα πόλεις της ετρουσκικής Δωδεκάπολης, ενώ ήταν μια από τις πόλεις της βασιλικής διαμονής (Lucumonia). Οι Ρωμαίοι κατέλαβαν την πόλη ύστερα από τη νίκη τους στην Ροζέλλε, το 295 π.Χ., επί των συνασπισμένων στρατευμάτων του Αρέτσο, της Βολτέρρα και της Περούτζια και εγκατέστησαν εκεί φρουρά. 
Το 283 π.Χ. οι Ετρούσκοι με συμμάχους τους Γαλάτες της βόρειας Ιταλίας πολιόρκησαν το Αρέτιο. Σε βοήθειά του έσπευσε ρωμαϊκό στράτευμα υπό τον Ύπατο Καικίλιο Μέτελλο (Caecilius Metellus). Σήμερα στην περιοχή υπάρχει ένα μονοπάτι με το όνομά του, το οποίο οδηγεί από την πόλη στο σημείο κοντά στον ποταμό Άρνο, όπου βρέθηκε νεκρός ο Ύπατος. Οι Ρωμαίοι υπέστησαν τρομακτική ήττα, χάνοντας 13.000 άνδρες και τον ίδιο τον Μέτελλο. Επανήλθαν, όμως, τον ίδιο χρόνο με στράτευμα υπό τον Κορνέλιους Ντολαμπέλλα (P. Cornelius Dolabella) και στην μάχη της λίμνης Valdimone εκμηδένισαν τους Ετρούσκους και τους συμμάχους τους, οι οποίοι ύστερα από σύντομο χρονικό διάστημα αναγκάστηκαν να αποσυρθούν ολοσχερώς από τη βόρεια Ιταλία.
Η πόλη, λόγω της θέσης της επί της Ρωμαϊκής Κασσίας οδού (Via Cassia) σύντομα εξελίχθηκε σε κέντρο της περιοχής και φαίνεται ότι εμπορευόταν αγγεία από την Ελλάδα. Το αρχικό εμπόριο των αγγείων έδωσε στην πόλη τη δυνατότητα να κατασκευάσει πλέον η ίδια αγγεία και έγινε διάσημη για τα περίφημα αγγεία της από ερυθρή άργιλο με λαμπερό κοραλί χρώμα, για τα οποία ο Πλίνιος αναφέρει ότι «ήταν εξίσου καλά με τα αγγεία της Σάμου και του Σαγούνδου» (Saguntum, σημερινό Σαγούντο (Sagunto) στην Ισπανία)
Κατά τη διάρκεια των ρωμαϊκών εμφυλίων πολέμων, η πόλη συντάχθηκε με τον Μάριο. Όταν ο Σύλλας επικράτησε, εγκατέστησε μια «αποικία» για τους παλαιμάχους του στρατεύματός του στην ήδη μισοκατεστραμμένη πόλη, την οποία ονόμασε «Αrretium Fidens» (το «πιστό Αρέτιουμ»), χωρίς ωστόσο να καταστρέψει τον κοινωνικό της ιστό, που αποτελούνταν κυρίως από Ετρουσκικής καταγωγής κατοίκους, ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Γάιος Μαικήνας. Η πόλη ανοικοδομήθηκε και, χάρη στο εμπόριο αγγείων, επανήλθε σχεδόν στην παλαιά της αίγλη, επονομαζόμενη πλέον "Arretium Vetus" (παλαιό Αρέτιο).
Η παρακμή του Αρέτιου κατά τη ρωμαϊκή περίοδο αρχίζει όταν οι Ρωμαίοι κατασκεύασαν τη Νέα Κασσία Οδό (Cassia Nova), η οποία δεν διερχόταν πλέον από την πόλη, αλλά συνέδεε με τη Ρώμη άλλα κέντρα, όπως η Σιένα και η Φλωρεντία. Επιπλέον, το εμπόριο των αγγείων δεν ήταν πλέον προσοδοφόρο. Με την παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το Αρέτιο αρχίζει να δέχεται επιδρομές βορειότερων λαών, γεγονός που οδηγεί στη δημιουργία τειχών και οχυρών για την προστασία της πόλης και των κατοίκων της.
Το 261 μ.Χ. αναλαμβάνει ως Ύπατος του Αρέτσο ο Λούκιους Βολουσιάνους (Lucius Petronius Taurus Volusianus), ο οποίος μνημονεύεται στα πρακτικά του Συμβουλίου της πόλης, απ' όπου φαίνεται να διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα πολιτικά και, κυρίως, στα στρατιωτικά πράγματα του Αρέτσο. Αυτή είναι και η μοναδική γραπτή ένδειξη περί του συγκεκριμένου προσώπου στη θέση αυτή.
Με την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το Αρέτσο εμφάνισε σημαντική μείωση πληθυσμού και παρήκμασε. Κατά τον 3ο και 4ο αιώνα, οι Επίσκοποι ήταν οι "κυβερνήτες" του Αρέτσο, υπό τη μορφή φεουδαρχικής κυριαρχίας. Η κατάσταση αυτή παρέμεινε σε γενικές γραμμές αμετάβλητη μέχρι την έλευση του Καρλομάγνου, ο οποίος επιδίωξε να βελτιώσει τις σχέσεις του με την Επισκοπή, χωρίς να αναμιχθεί στα πολιτικά πράγματα της πόλης. Κατά την περίοδο αυτή, υπό την αιγίδα του Επισκόπου της πόλης, αναπτύχθηκαν πολλές μονές, οι οποίες συνέβαλαν στην αναδόμηση και την σταθεροποίηση του εμπορίου αλλά και στην πολιτιστική ανάπτυξη του Αρέτσο, που συντελέστηκε κυρίως χάρη σε ένα από τα επιφανέστερα "τέκνα" του, τον Μοναχό Γκουίντο, γνωστό ως Γκουίντο ντ' Αρέτσο, ο οποίος επινόησε το σύγχρονο σύστημα μουσικής σημειογραφίας και επινόησε τα τετράγραμμα (πρόγονο των πενταγράμμων).
Η πραγματική αναγέννηση της πόλης, όμως, έγινε το 1098, όταν στην πόλη εγκαταστάθηκε ο πρώτος "ύπατος" (consul) στο συμβούλιο του Αρέτσο, ενώ την ίδια περίοδο δημιουργήθηκε ένα από τα πρώτα πανεπιστήμια παγκοσμίως. Το Αρέτσο γίνεται ισχυρό πολιτιστικό κέντρο, οι ευγενείς έρχονται να εγκατασταθούν σε αυτήν κατασκευάζοντας τις οχυρωμένες κατοικίες - πύργους τους και η πόλη έχει περίπου 20.000 κατοίκους. Χωρίζεται σε τέσσερις "συνοικίες", ανάλογα με την γειτνίασή τους με τις αντίστοιχες πύλες των τειχών: "Porta Crucifera", "Porta San Andrea", "Porta del Foro" και "Porta del Borgo". Γύρω στα 1200, καθώς δημιουργούνται αδελφότητες και εταιρείες (με την έννοια των λεσχών), κατασκευάζονται τα πιο όμορφα κτίσματα στην πόλη, όπως ο Καθεδρικός ναός της, οι ναοί της Santa Maria delle Pieve, του Σαν Ντομένικο, του Σαν Φραντσέσκο, το Ανάκτορο του Συμβουλίου μαζί με τον πύργο του. Παράλληλα, το Αρέτσο άρχισε να ανταγωνίζεται τις γειτονικές πόλεις και ιδιαίτερα την Σιένα και την Φλωρεντία, με αποτέλεσμα οι δύο αυτές πόλεις να συνασπιστούν, το 1288, και να πολιορκήσουν το Αρέτσο. Η πόλη όχι μόνον αντιστάθηκε, αλλά κατάφερε να παγιδεύσει τα στρατεύματα της Σιένα στην τοποθεσία "Pieve al Toppo" και να καταγάγει σημαντική νίκη. Το επόμενο έτος η Φλωρεντία δημιούργησε συνασπισμό με τους Γουέλφους της Τοσκάνης και στην μάχη του Καμπαλντίνο (Campaldino) τα στρατεύματα του Αρέτσο ηττήθηκαν. Στο σημείο αυτό, όμως, παρενέβη ο Επίσκοπος Γκουίντο Ταρλάτι (Guido Tarlati), άνθρωπος με σημαντικές πολιτικές ικανότητες, για να απαλύνει τις επιπτώσεις αυτής της ήττας. Ο Ταρλάτι έγινε ισόβιος Κυβερνήτης της πόλης και αποτέλεσε ένα από τα προπύργια της Τοσκάνης των Γιβελλίνων. Με τον θάνατο του Ταρλάτι, το Αρέτσο άρχισε να παρακμάζει, κύρια λόγω της εσωτερικής διαμάχης μεταξύ των ευγενών του και του υπόλοιπου πληθυσμού και της διαμάχης Γουέλφων και Γιβελλίνων. Επακολούθησαν σφαγές από μισθοφορικά στρατεύματα και το Αρέτσο, εξαντλημένο πλέον, περιήλθε στα χέρια τις Φλωρεντίας, η οποία το αγόρασε, το 1384, έναντι 40.000 φιορινίων. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσει μέρος της ταυτότητάς του, καθώς η φλωρεντινή ιστορία, πολιτική και πολιτιστική επίδραση ήταν έντονη στην πόλη. Κυρίαρχη οικογένεια ήταν οι Μέδικοι, μέλη της οποίας διοικούσαν το Αρέτσο. Αυτή την περίοδο ο Πιέρο ντέλλα Φραντσέσκα δημιουργεί τις περίφημες νωπογραφίες του στον ιερό ναό του Σαν Φραντσέσκο ντι Αρέτσο.
Κατά τον 18ο αιώνα η περιοχή των βάλτων της Βαλ ντι Κιάνα (Val di Chiana) αποστραγγίστηκε, εξαλείφοντας έτσι τις επιδημίες ελονοσίας που έπλητταν ως τότε την πόλη. Η δυναστεία των Αψβούργων - Λοθαριγγίας (Habsburg-Lothringen) που είχε την επικυριαρχία στην περιοχή δημιούργησε, λόγω της μεταρρύθμισης των λατιφουντίων ένα δυσάρεστο κλίμα ανάμεσα στους κατοίκους. Αυτό όμως δεν ήταν το μοναδικό τους πρόβλημα: Η πόλη επλήγη από ισχυρές σεισμικές δονήσεις, οι οποίες επέφεραν μεγάλες καταστροφές.
Κατά τα τέλη του 18ου αιώνα, οι Γάλλοι εισέβαλαν στην Ιταλία και τα στρατεύματα του Ναπολέοντα κατέλαβαν το Αρέτσο. Στην πόλη, όμως, δημιουργήθηκε, υπό την επωνυμία "Viva Maria" ένα αντιστασιακό κίνημα κατά των Γάλλων εισβολέων, κάνοντάς την το κέντρο της αντίστασης σε ολόκληρη την περιοχή. Όταν το 1860 πραγματοποιήθηκε η ενοποίηση της Ιταλίας, το Αρέτσο έγινε τμήμα του ιταλικού Βασιλείου, μαζί με το Μεγάλο Δουκάτο της Τοσκάνης (Granducato di Toscana).
Το Αρέτσο υπέστη σημαντικές καταστροφές κατά την διάρκεια και των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Στα μέσα του 20ού αιώνα η πόλη γνώρισε, χάρη στις βιομηχανίες επεξεργασίας χρυσού, σημαντική οικονομική άνθηση.

Οικονομία

Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο η οικονομία της πόλης βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην καλλιέργεια της γύρω υπαίθρου, και ιδιαίτερα στους τομείς που σχετίζονταν με τις αγοραπωλησίες και την εμπορία των γεωργικών προϊόντων από τις τέσσερις κοιλάδες που την περιβάλλουν. Εκείνη την εποχή δημιουργήθηκε και αγορά ζωικού κεφαλαίου για ζώα όπως οι αγελάδες ράτσας Chianina. Αυτός ο τύπος δραστηριότητας δεν έχει σήμερα εντελώς εγκαταλειφθεί, παρόλο που έχει αποκτήσει πλέον δευτερεύουσα σημασία.
Στην ίδια μεταπολεμική περίοδο η ευνοϊκή θέση του Αρέτσο λόγω των οδικών αξόνων που βρίσκεται άρχισε να ενισχύεται με την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Ρώμης - Φλωρεντίας αλλά και τριών περιφερειακών σιδηροδρομικών γραμμών μικρότερης σημασίας: Αρέτσο - Fossato di Vico, Αρέτσο - Στία και Αρέτσο -  Sinalunga-Be. Η πρώτη μεγάλη βιομηχανία, η Sacfem, εγκαθίσταται αυτή την εποχή στην περιοχή και ασχολείται με την παραγωγή τροχαίου σιδηροδρομικού υλικού.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο η βιομηχανία της πόλης άλλαξε προσανατολισμό: Από την κατασκευή τροχαίου υλικού μετατοπίζεται στην επεξεργασία πολύτιμων μετάλλων. Εκατοντάδες μικρές και μεσαίου μεγέθους εταιρείες με αυτή τη δραστηριότητα - αλλά και μεγαλύτερες, όπως η UnoAErre εγκαθίστανται στην περιοχή. Σήμερα το Αρέτσο είναι το κέντρο ευρύτερης περιοχής στην οποία εδρεύουν εταιρείες που ειδικεύονται σε αυτή τη δραστηριότητα και κάθε χρόνο πραγματοποιείται στην πόλη διεθνής έκθεση σχετική με τα προϊόντα επεξεργασίας χρυσού, η έκθεση OroArezzo. 
Μέχρι το 1980 η περιοχή ήταν, επίσης, βιομηχανικό κέντρο επιχειρήσεων κατασκευής ρουχισμού, αν και σήμερα η δραστηριότητα αυτή είναι σχετικά περιορισμένη. Ωστόσο ορισμένες εταιρείες, που κατασκευάζουν ρούχα έχοντας παράλληλα δραστηριότητα στην κατασκευή κοσμημάτων, όπως η Lebole παραμένουν στην πόλη.
Η πόλη είναι, επίσης, η έδρα της Τράπεζας "Banca Etruria" και του τμήματος της Τοσκάνης της εταιρείας τηλεπικοινωνιών Eutelia
Λόγω των δραστηριοτήτων αυτών, η πόλη εμφανίζει συχνά προβλήματα ανεργίας, καθώς στις περιόδους οικονομικής στενότητας ή κρίσης οι επαγγελματικοί τομείς ενασχόλησης των κατοίκων είναι οι πρώτοι που πλήττονται.