Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών

Ιστορικό

Ορισμένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδιαίτερα τα γερμανικά Länder ασκούσαν πιέσεις για να αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στα ευρωπαϊκά πράγματα. Οι πιέσεις αυτές κατέληξαν στη δημιουργία, με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, της Επιτροπής των Περιφερειών και στην καθιέρωση της δυνατότητας των κρατών μελών να εκπροσωπούνται στο Συμβούλιο της ΕΕ από υπουργούς των περιφερειακών τους κυβερνήσεων.

Αρχές

Στον πυρήνα των εργασιών της ΕτΠ βρίσκονται τρεις βασικές αρχές:

Επικουρικότητα

Η αρχή αυτή, η οποία εγγράφηκε στις Συνθήκες ταυτόχρονα με τη δημιουργία της ΕτΠ, σημαίνει ότι οι αποφάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να λαμβάνονται σε επίπεδο όσο το δυνατόν εγγύτερο στους πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, συνεπώς, δεν θα πρέπει να αναλαμβάνει καθήκοντα που θα μπορούσαν να εκτελεστούν καλύτερα από τις εθνικές, τις περιφερειακές ή τις τοπικές διοικητικές αρχές.

Εγγύτητα

Όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης πρέπει να προσπαθούν να είναι «κοντά στον πολίτη», ιδίως οργανώνοντας τις εργασίες τους με διαφανή τρόπο, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν ποιος είναι αρμόδιος για τι και πού πρέπει να απευθυνθούν για να ακουστούν οι απόψεις τους.

Εταιρική σχέση

Χρηστή ευρωπαϊκή διακυβέρνηση σημαίνει συνεργασία των ευρωπαϊκών, των εθνικών, των περιφερειακών και των τοπικών αρχών —και τα τέσσερα αυτά διοικητικά επίπεδα είναι απολύτως απαραίτητα και πρέπει να συμμετέχουν σε όλη τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, σε πλαίσιο «πολυεπίπεδης διακυβέρνησης».

Αρμοδιότητες

Σύμφωνα με τις Συνθήκες, η  Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεούνται να διαβουλευθούν με την Επιτροπή των Περιφερειών όποτε υποβάλλονται νέες προτάσεις σε πεδία που έχουν επιπτώσεις στο περιφερειακό ή στο τοπικό επίπεδο. Πέραν των πεδίων αυτών, η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο  μπορούν να διαβουλευθούν προαιρετικά με την ΕτΠ για συγκεκριμένα θέματα, όταν κρίνουν ότι μία πρόταση έχει σημαντικές περιφερειακές ή τοπικές επιπτώσεις. Η ΕτΠ μπορεί επίσης να καταρτίζει γνωμοδοτήσεις με δική της πρωτοβουλία, πράγμα που της δίνει τη δυνατότητα να εντάξει συγκεκριμένα θέματα στο πρόγραμμα εργασίας της ΕΕ.
Με την έναρξη ισχύος της συνθήκης της Λισσαβώνας μετά την επικύρωσή της από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, η ΕτΠ απέκτησε το (προνομιακό) δικαίωμα της προσφυγής στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Πρωτόκολλο αριθ. 2 σχετικά με την εφαρμογή των αρχών της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, άρθρο 8).

Εργασίες

Γνωμοδοτήσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο Υπουργών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητούν τη γνώμη της ΕτΠ όταν καταρτίζουν νομοθετικά κείμενα (οδηγίες, κανονισμούς, κλπ.) σε τομείς που έχουν σημασία για τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές. Οι νομοθετικές προτάσεις διαβιβάζονται στην αρμόδια επιτροπή της ΕτΠ. Στη συνέχεια, ορίζεται εισηγητής για την κατάρτιση της γνωμοδότησης της ΕτΠ. Το σχέδιο γνωμοδότησης πρέπει να υιοθετηθεί από την αρμόδια επιτροπή της ΕτΠ πριν συζητηθεί στη σύνοδο ολομέλειας. Αφού εγκριθεί από την Ολομέλεια, η επίσημη γνωμοδότηση διαβιβάζεται σε όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ.
Ψηφίσματα
Τα ψηφίσματα παρέχουν τη δυνατότητα στην ΕτΠ να εκφράζει την άποψή της για σημαντικά και επίκαιρα ζητήματα. Οι πολιτικές ομάδες της ΕτΠ μπορούν επίσης να εκδίδουν ψηφίσματα.
Μελέτες και άλλες δημοσιεύσεις
Η ΕτΠ εκπονεί μελέτες για διάφορες πτυχές της περιφερειακής και της τοπικής διάστασης της ΕΕ (εκπαίδευση, μεταφορές, κοινωνικά θέματα, διεύρυνση, κλπ). Τα έγγραφα αυτά συντάσσονται με τη βοήθεια εξωτερικών εμπειρογνωμόνων. Η ΕτΠ δημοσιεύει επίσης έγγραφα τόσο για το ευρύ κοινό όσο και για τους περιφερειακούς και τους τοπικούς φορείς, με στόχο την εξήγηση των δραστηριοτήτων της και την περιγραφή των τρεχουσών πολιτικών εξελίξεων.
Εκδηλώσεις
Η ΕτΠ, ως χώρος συνάντησης των δήμων και των περιφερειών, διοργανώνει διασκέψεις, σεμινάρια και εκθέσεις σε συνεργασία με τοπικούς και περιφερειακούς εταίρους και άλλα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μία φορά το χρόνο, κατά τη διάρκεια της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας των Περιφερειών και των Δήμων (OPEN DAYS), η ΕτΠ υποδέχεται στην έδρα της χιλιάδες επισκέπτες που συμμετέχουν σε ενδιαφέρουσες συζητήσεις ή αναζητούν εταίρους για συνεργασία επί κοινών σχεδίων.

Ιστορική αναδρομή

1992: Συνθήκη του Μάαστριχτ 
Οι ηγέτες της ΕΕ αποφασίζουν την ίδρυση της Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) ως συμβουλευτικής συνέλευσης όπου οι περιφέρειες και οι δήμοι θα μπορούν να εκφράζουν τη γνώμη τους κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ και να δρουν ως άμεσος σύνδεσμος μεταξύ Βρυξελλών και πολιτών. Η Συνθήκη καθιστά υποχρεωτική τη διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου Υπουργών με την ΕτΠ για σημαντικά θέματα περιφερειακού ενδιαφέροντος. Τα μέλη της ΕτΠ διορίζονται από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών για τετραετή θητεία. Η ΕτΠ διεξάγει την πρώτη της σύνοδο ολομέλειας στις Βρυξέλλες τον Μάρτιο του 1994.
1995: Διεύρυνση της EΕ 
Με την προσχώρηση της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, τα μέλη της ΕτΠ αυξάνονται από 189 σε 222.
1997: Συνθήκη του Άμστερνταμ 
Επεκτείνει τις αρμοδιότητες της ΕτΠ, ούτως ώστε να καλύπτουν τα δύο τρίτα περίπου των νομοθετικών προτάσεων της ΕΕ. Η Συνθήκη προβλέπει επίσης τη διαβούλευση της ΕτΠ με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
2001: Συνθήκη της Νίκαιας 
Υπογραμμίζει τη δημοκρατική νομιμοποίηση της ΕτΠ, καθιερώνοντας την υποχρέωση να είναι τα μέλη της είτε αιρετοί εκπρόσωποι είτε πολιτικώς υπόλογοι ενώπιον μιας εκλεγμένης τοπικής ή περιφερειακής συνέλευσης. Καθορίζει, επίσης, τον μέγιστο δυνατό αριθμό των μελών της ΕτΠ σε 350.
2002-2003: Συνέλευση για το μέλλον της ΕΕ 
Μέλη της ΕτΠ συμμετέχουν στη Συνέλευση που είχε αναλάβει να καταρτίσει σχέδιο Συντάγματος για την ΕΕ. Το κείμενο αναγνωρίζει ρητά τον ρόλο και τις εξουσίες των τοπικών και των περιφερειακών αρχών. Παρέχει επίσης στην ΕτΠ δικαίωμα να προσφεύγει στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εναντίον νόμων της ΕΕ που δεν συνάδουν με την αρχή της επικουρικότητας.
Μάιος 2004: Διεύρυνση της ΕΕ 
Ο αριθμός των μελών της ΕτΠ αυξάνεται από 222 σε 317, μετά την ένταξη 10 νέων κρατών μελών.
Φεβρουάριος 2006: Νέα θητεία 
Αρχίζει νέα τετραετής θητεία της ΕτΠ. Στις πολιτικές της προτεραιότητες συγκαταλέγονται η ενίσχυση του ρόλου των αυτοδιοικητικών αρχών σύμφωνα με τη στρατηγική της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και την απασχόληση, η αύξηση της συνοχής και της αλληλεγγύης και η δρομολόγηση της εκστρατείας «Παρουσίαση της Ευρώπης στους πολίτες – Τοπική δράση» που έχει σκοπό να φέρει την ΕΕ πιο κοντά στους πολίτες της.
Ιανουάριος 2007: Διεύρυνση της ΕΕ 
Με την ένταξη της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, ο αριθμός των μελών της ΕτΠ αυξάνεται από 317 σε 344.
Δεκέμβριος 2007: Συνθήκη της Λισσαβώνας 
Η Συνθήκη της Λισσαβώνας επιβεβαιώνει το δικαίωμα της ΕτΠ να προσφεύγει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου να προασπίσει τα προνόμιά της και την αρχή της επικουρικότητας, δικαίωμα που είχε ήδη αναγνωριστεί από τη Συνέλευση για το μέλλον της ΕΕ. Αυτό το νέο δικαίωμα θα ενισχύσει τον πολιτικό ρόλο της ΕτΠ, παρέχοντάς της τη δυνατότητα να δρα πιο αποτελεσματικά στο πλαίσιο της ΕΕ προς όφελος των περιφερειακών και των τοπικών αρχών. Η Συνθήκη της Λισσαβώνας υποχρεώνει επίσης το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ζητά τη γνώμη της ΕτΠ και επεκτείνει την διάρκεια της θητείας των μελών της ΕτΠ από τέσσερα σε πέντε έτη.
Ιούλιος 2013: Διεύρυνση της ΕΕ 
Με την ένταξη της Κροατίας, ο αριθμός των μελών της ΕτΠ αυξάνεται από 344 σε 353 (θα μειωθεί αργότερα σε 350).