Στεφαναετός

Ονοματολογία

Η λατινική ονομασία του γένους, Stephanoaetus, έχει ελληνική προέλευση, με προφανή ετυμολογία και σημασία, που παραπέμπει στο χαρακτηριστικό λοφίο του.
Το ίδιο ισχύει και για την επιστημονική ονομασία του είδους, coronatus «ο φέρων κορώνα/στέμμα, ο εστεμμένος», που λειτουργεί ως επιτατικό της ονομασίας του γένους. Άλλωστε, η λαϊκή αγγλική ονομασία του, Crowned Eagle,  έχει ακριβώς την ίδια σημασία.

Συστηματική Ταξινομική

Ο στεφαναετός αποτελεί μονοτυπικό γένος (Stephanoaetus) εντός της οικογενείας των Αετιδών (Accipitridae), δηλαδή δεν περιλαμβάνονται περαιτέρω είδη στην συγκεκριμένη ταξινομική μονάδα (taxon).
Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Λινναίο στην 12η και τελευταία έκδοση του Systema Naturae, ως Falco coronatus (Γουϊνέα, 1766). Αυτό συνέβη επειδή, πολλά πτηνά ταξινομήθηκαν σε μεγάλο βαθμό, από επιφανειακά χαρακτηριστικά εκείνη την εποχή. Κάποτε, το γένος Stephanoaetus θεωρήθηκε ως «εξειδικευμένη παρακλάδι» των γερακαετών (hawk-eagles) του γένους Spizaetus, με βάση μορφολογικά χαρακτηριστικά.  Aλληλουχίες DNA από ένα (1) μιτοχονδριακό και τρία πυρηνικά γονίδια έδειξαν ότι, ο στεφαναετός είναι αδελφικό  είδος με τους ασιατικούς γερακαετούς, οι οποίοι σήμερα συνηθίζεται να τοποθετούνται στο γένος, Nisaetus, ξεχωριστά από τους γερακαετούς της Νεοτροπικής οικοζώνης, που εξακολουθούν να διατηρούνται στο γένος Spizaetus.  Ωστόσο, άλλη πρόσφατη μελέτη, αυτή τη φορά αλληλουχιών από δύο μιτοχονδριακά και ένα (1) πυρηνικό, γονίδια, δεν συνηγορεί υπέρ μιας στενής σχέσης του στεφαναετού με οποιοδήποτε άλλο μέλος της οικογένειας Αετίδες, συμπεριλαμβανομένων των ειδών του γένους Nisaetus.  Βέβαια, βάσει της συγκλίνουσας εξέλιξης, η -πολύ βαρύτερη- άρπυια, η οποία τοποθετείται αρκετά μακριά, φυλογενετικά, έχει παρόμοια σκελετική μορφολογία με τον στεφαναετό. 
Δύο λιγότερο γνωστοί, ίσως μακρινά συγγενικοί αετοί, ο Nisaetus nipalensis και  Spizaetus Isidori, έχουν επίσης βρεθεί συγκρίσιμοι με τον στεφαναετό.  Ενώ και οι δύο είναι λεπτότεροι και μικρότεροι, ωστόσο, έχουν επίσης μεγάλο σώμα και ισχυρούς ταρσούς, εξελικτικά «παρακλάδια» των μεγάλων δασόβιων αετών που κατανέμονται στην Α. Ασία και τη Ν. Αμερική. Μάλιστα, ο ενήλικος στεφαναετός εμφανίζει ένα -κάπως ενδιάμεσο- παρουσιαστικό μεταξύ των προαναφερθέντων ειδών, με το μεταβλητό μοτίβο πτερώματος του πρώτου και κάποιους από τους χρωματισμούς τού δεύτερου.  Περίπου μέχρι το 1500, υπήρχε ένα ακόμη είδος στεφαναετού, ο στεφαναετός της Μαδαγασκάρης (Stephanoaetus mahery),  παρόμοιος σε μέγεθος και μορφή με τον σημερινό που, πιθανώς, πλήρωνε παρόμοια οικοθέση στην Μαδαγασκάρη. Προφανώς, εξαφανίστηκε λόγω της μείωσης των κυρίων θηραμάτων του (λεμούριοι) και την μετατροπή των ενδιαιτημάτων του, που χρεώνεται στον άνθρωπο.  
Μέχρι σήμερα, δεν έχουν αναγνωριστεί υποείδη στον στεφαναετό. Ωστόσο, ο εξειδικευμένος ερευνητής Σ. Τόμσετ (Simon Thomsett), από παρατηρήσεις στο πεδίο, κατέγραψε πιθανές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών που ζουν στα αραιά δάση της ανατολικής και νότιας Αφρικής, και εκείνων που ζουν στα πυκνότερα δυτικά αφρικανικά τροπικά δάση, περίπου στο κέντρο του φάσματος κατανομής του είδους. Παρατήρησε ότι, οι πληθυσμοί των δυτικών δασών περιελάμβαναν  μικρότερα σε μέγεθος άτομα, αλλά με σχετικά μεγαλύτερα πόδια και ευρύτερο θώρακα, ενώ φαίνεται να έχουν παχύτερα φρύδια από τα άτομα των άλλων περιοχών. Επίσης, όσον αφορά στην ηθολογία, οι δυτικοί πληθυσμοί φαίνεται να αρθρώνουν δυνατότερες κραυγές από τα άτομα των ανατολικών και νότιων πληθυσμών.

Γεωγραφική κατανομή

Ο στεφαναετός απαντά αποκλειστικά στην Αφρική, ως επιδημητικό πτηνό των περιοχών όπου κατανέμεται. Η εξάπλωσή του περιλαμβάνει πολλές περιοχές, από το κέντρο της ηπείρου και νοτιότερα, όπου η τροφή είναι άφθονη και το περιβάλλον ευνοϊκό. Στην Α. Αφρική, το φάσμα κατανομής εκτείνεται από την κεντρική Αιθιοπία, νότια στην Ουγκάντα, τις δασώδεις περιοχές της Κένυας και της Τανζανίας, φθάνοντας στην ανατολική Νότια Αφρική, με νότιο όριο την περιοχή κοντά στην πόλη Νάισνα (Knysna). 
Στην Δ. και Κ. Αφρική, οι στεφαναετοί απαντούν σε μεγάλο μέρος του -κάποτε- τεράστιου αφρικανικού τροπικού δάσους, από την Σενεγάλη, την Γκάμπια και την Σιέρα Λεόνε στα δυτικά, μέχρι τα πυκνά δάση βροχής στο Καμερούν και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό ανατολικότερα, ενώ προς νότον φθάνουν μέχρι την Ανγκόλα. Ωστόσο, παρά το ευρύ φάσμα κατανομής του, ο στεφαναετός είναι μόνον κατά τόπους κοινός, ενώ είναι πλέον σπάνιος σε πολλά μέρη της Δ. Αφρικής.

Βιότοπος

Ο στεφαναετός διαβιοί κυρίως στα πυκνά δάση, συμπεριλαμβανομένων των δασών της βροχής, αν και μερικές φορές μπορεί να βρεθεί σε δασικές συστάδες, κατάφυτους γκρεμούς, παρόχθιες ζώνες με ακακίες (Acacia spp. ), πυκνά δασωμένους λόφου και βραχώδεις εξάρσεις. Υψομετρικά, κινείται από το επίπεδο της θάλασσας, μέχρι και τα 3.000 μ. Λόγω της σημερινής έλλειψης κατάλληλων βιοτόπων, το εύρος του στεφαναετού είναι, συχνά, κάπως ασυνεχές. 
Στην Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό καταγράφονται οι μεγαλύτερες πυκνότητες των πληθυσμών του, σε προστατευόμενες περιοχές που διατηρούνται στα πρωτογενή, πυκνά τροπικά δάση.  Στην Κένυα, το 84% των στεφαναετών απαντούν στο ηπειρωτικό τροπικό δάσος, όπου το ετήσιο ύψος βροχής υπερβαίνει τα 150 εκ.  Στις περιοχές της Α. Αφρικής, όπου οι προστατευόμενες εκτάσεις, ως επί το πλείστον, αποτελούνται από ανοικτά ενδιαιτήματα, οι στεφαναετοί ζουν συνήθως σε δασικές θέσεις βραχωδών λόφων και στενές παραποτάμιες λωρίδες, ενώ σπανίως εισέρχονται στην σαβάνα.  Στην νότια Αφρική, οι οικότοποι του στεφαναετού έχουν μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό, δεδομένου ότι πολλές περιοχές εκεί, φαίνονται αφιλόξενες για ένα τόσο μεγάλο αρπακτικό, συχνά συνδεόμενο με τα πυκνά παρθένα δάση.  Η κατανομή του νότια του ποταμού Λιμπόπο συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με εκείνη των ορεινών δασών, αν και δεν περιορίζεται στον εν λόγω οικότοπο και μπορεί να κυμαίνεται δευτερευόντως σε φυτείες, συνήθως από ευκαλύπτους. 
Στην Νότια Αφρική, ο στεφαναετός εμφανίζεται τόσο σε πεδινά όσο και σε ορεινά αειθαλή, πυκνά δάση, σε δασωμένες χαράδρες και φαράγγια, αλλά και στην ανοικτή σαβάνα και θαμνότοπους.  Στην Ζιμπάμπουε μπορεί να βρεθεί σε αρκετά ανοικτά δάση με δέντρα Αδανσονίας, ενώ μπορεί περιστασιακά να αναζητά τροφή στην σαβάνα και στην δευτερογενή βλάστηση.  Στο Μαλάουι, οι στεφαναετοί αναζητούν τροφή στα ορεινά δάση τύπου μιόμπο (miombo) ενώ, χαμηλότερα, εμφανίζονται σε δάση φυλλοβόλων, στα λιγότερο κοινά στην περιοχή, μιόμπο, στα ψηλά παραποτάμια δάση και σε δασικά απομεινάρια κοντά σε καλλιέργειες. Στην περιοχή του Ζαμβέζη, τέλος, ο στεφαναετός εμφανίζεται στα αειθαλή δάση των ανατολικών υψιπέδων, σε τραχύ, λοφώδες ανάγλυφο πάνω από το κεντρικό πλατώ, σε λόφους και γκρεμούς στο νοτιοανατολικό τμήμα της κεντρικής λεκάνης απορροής του ποταμού, καθώς και στους παραποτάμιους βιοτόπους κατά μήκος των μεγαλυτέρων, πλην του Ζαμβέζη, ποταμών. 
Όπως όλα τα αρπακτικά πτηνά που αναπαράγονται στην Αφρική, ο στεφαναετός είναι μη-μεταναστευτικό και, σε μεγάλο βαθμό, καθιστικό είδος.  Ως ενήλικο άτομο απαντά, συνήθως, σε μια σταθερή περιοχή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Υπάρχουν ενδείξεις μικρών μετακινήσεων, όταν οι περιστάσεις το απαιτούν, για παράδειγμα, όταν τα πουλιά πρέπει να αλλάξουν συντρόφους σε απομονωμένες περιοχές αναπαραγωγής.  Οι μεγαλύτερες διανυόμενες αποστάσεις συνδέονται συνήθως με νεαρά άτομα, που περιφέρονται σε σχετικά μεγάλη ακτίνα από τις τοποθεσίες όπου γεννήθηκαν και, μέχρι να ωριμάσουν.  Σαράντα τέσσερα άτομα διαφόρων ηλικιών που δακτυλιώθηκαν στην Νότια Αφρική και ανακτήθηκαν, βρέθηκαν όλα κοντά στις περιοχές δακτυλίωσης.

Βάρος θηραμάτων

Μια εκτίμηση του μέσου, τυπικού βάρους λείας είναι 1-5 κιλά, με βάση την οικολογία των θηραμάτων που απαντούν στις δασικές ορεινές πλαγιές των οικοτόπων του πτηνού στην Κένυα. Αυτό το εύρος βάρους είναι περίπου το ίδιο που, συνήθως, αποδίδεται στους πολεμαετούς και στους αετούς του Βερώ (Aquila verreauxii).  Ίσως είναι σύμπτωση, ίσως όχι ότι, το συγκεκριμένο εύρος βάρους, συμπίπτει με εκείνο του ύρακα των βράχων (Procavia capensis), ενός θηλαστικού που αποτελεί από τα πλέον αγαπητά θηράματα των τριών αετών στην Α. Αφρική.  Σε μια μεγάλη συλλογή οστών από το Μουσείο Νότιας Αφρικής, διαπιστώθηκε ότι το 51,2% των οστών θηραμάτων που προέρχονταν από την Κοιλάδα της Φύσης (Nature’s Valley) στην Νότια Αφρική, ήταν από μικρά είδη κάτω των 2 κιλών, το 26,3% από μεσαίου μεγέθους είδη, 2 έως 20 κιλών, ενώ ποσοστό 22.5% ήταν από μεγάλα είδη βάρους άνω των 20 κιλών, όλα ενήλικα άτομα.  Στο δάσος βροχής του Εθνικού Πάρκου Τάι, στην Ακτή Ελεφαντοστού, ο μέσος όρος βάρους θηραμάτων ανεβαίνει στα 5,67 κιλά.  Το βάρος αυτό είναι τόσο μεγάλο που, από όλα τα αρτίγονα είδη αετών, μόνον η θηλυκή άρπυια της Νότιας Αμερικής το φθάνει ή το ξεπερνάει. 
Όλοι οι ημερόβιοι, ενήλικοι αφρικανικοί πίθηκοι ζυγίζουν πάνω από 2 κιλά.  Οι κερκοπίθηκοι, το αγαπημένο θήραμα των στεφαναετών, ζυγίζουν από 2,7 έως 4,26 κιλά οι θηλυκοί, ενώ οι αρσενικοί από 4,1 έως 6,9 κιλά, ανάλογα με το είδος.  Ωστόσο, κάθε πίθηκος με βάρος μέχρι 10 έως 15 κιλά μπορεί να θηρεύεται.  Συγκριτικά, το βαρύτερο πρωτεύον που είναι γνωστό ότι έχει θηρευτεί με επιτυχία από την άρπυια ήταν ένα κόκκινο αλουάτα της Βολιβίας (Alouatta sara), το οποίο ζύγιζε 6,5 κιλά.  Όμως, η διατροφή του στεφαναετού μπορεί να επεκταθεί σε νεαρά ή ακόμη -σπανιότερα- και σε ενήλικα θηλυκά άτομα μπαμπουίνων και μανδρίλλων, δηλαδή πρωτευόντων με σημαντικά μεγαλύτερο μέγεθος.  Βέβαια, οι συγκεκριμένοι πίθηκοι τείνουν να αποφεύγονται δεδομένου ότι, τα ενήλικα αρσενικά αυτών των ειδών, με το διπλάσιο βάρος από τα θηλυκά, είναι μάλλον αδύνατον να θηρευτούν και είναι «διαβόητοι» για τον οξύθυμο χαρακτήρα τους. Σε μια περίπτωση, ένας ελαιόχρωμος μπαμπουίνος κατέστρεψε την φωλιά ενός ζευγαριού στεφαναετών, επειδή ένας από τους αετούς σκότωσε ένα μωρό που ανήκε στην ομάδα του μπαμπουίνου.  Ο στεφαναετός θεωρείται, επίσης, πιθανός θηρευτής των μικρών του χιμπαντζή (Pan troglodytes) και του μπονόμπο (Ρ. paniscus), αν και αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Ανταγωνισμός με άλλους θηρευτές

Στο εσωτερικό του δάσους βροχής, ο στεφαναετός καταλαμβάνει μοναδική οικοθέση και είναι, μακράν, το μεγαλύτερο και κυρίαρχο αρπακτικό πτηνό. Άλλα μεγάλα αρπακτικά που μπορεί να κυνηγούν παρόμοια θηράματα στις ίδιες δασικές περιοχές είναι η λεοπάρδαλη, η αφρικανική χρυσή γάτα (Profelis aurata), ο κροκόδειλος του Νείλου, ο νάνος κροκόδειλος (Osteolaemus tetraspis), ο αφρικανικός πύθωνας των βράχων (Python sebae), αλλά και ο  χιμπαντζής μαζί με άλλους μεγαλύτερους πιθήκους, όπως μπαμπουίνους και μανδρίλλους.  Φυσικά, όλοι αυτοί οι ανταγωνιστές είναι μεγαλύτεροι και βαρύτεροι από τον στεφαναετό, από την αφρικανική χρυσή γάτα που ζυγίζει 10 κιλά, μέχρι τον κροκόδειλο του Νείλου που ζυγίζει 225 κιλά. Ενώ τα ερπετά συνήθως κυνηγούν στο έδαφος ή κοντά στο νερό, τα αιλουροειδή και οι πίθηκοι εύκολα μπορούν να αναρριχηθούν στα δέντρα και να «κλέψουν» την λεία των στεφαναετών. 
Σε συγκριτική μελέτη της διατροφής με κρέας πιθήκων, των στεφαναετών από την μία πλευρά και των λεοπαρδάλεων με τους χιμπαντζήδες από την άλλη, το μεγάλο αιλουροειδές εκτιμάται ότι προσλαμβάνει θηράματα βάρους 11,27 κιλών, κατά μέσον όρο, δηλαδή διπλάσιο από το αντίστοιχο μέσο εκτιμώμενο βάρος της λείας που προσλαμβάνουν οι στεφαναετοί στο ίδιο οικοσύστημα, ενώ οι χιμπαντζήδες προσλαμβάνουν 6,9 κιλά κρέατος, περίπου ένα κιλό περισσότερο από του στεφαναετού.  Στην Νότια Αφρική, έχει αναφερθεί ότι οι ύστρικες του Ακρωτηρίου (Hystrix africaeaustralis) και οι ποταμόχοιροι των θάμνων (Potamochoerus larvatus) έλκονται από τα δέντρα που χρησιμοποιούνται από τους στεφαναετούς για την κατανάλωση της λείας τους, ιδιαίτερα από τα υπολείμματα νεύρων και οστών που απορρίπτονται στο έδαφος.  
Στα πιο μικτά οικοσυστήματα των ανατολικών και νοτίων περιοχών του φάσματος κατανομής, η ποικιλομορφία των μεγάλων αρπακτικών ζώων είναι υψηλότερη και ο στεφαναετός παρά την ισχύ του, δεν «εξασφαλίζει» την κορυφή της τροφικής αλυσίδας στα πτηνά. Μεταξύ των ισχυροτέρων αρπακτικών, ο πολεμαετός και ο αετός του Βερώ, μπορούν να ζουν στον ίδιο βιότοπο με τον στεφαναετό και να μοιράζονται τα ίδια θηράματα (π.χ. ύρακες). Ενώ ο αετός του Βερώ έχει «εξειδικευθεί» στο κυνήγι του  ύρακα των βράχων  (Procavia capensis ), ο πολεμαετός έχει μιαν εξαιρετικά ευρεία γκάμα διατροφής, ίσως ακόμη περισσότερο από ό, τι ο στεφαναετός. Γενικά, αυτοί οι μεγάλοι αετοί, εύκολα κλέβουν ο ένας την λεία του άλλου.  Ωστόσο, οι προτιμήσεις των ενδιαιτημάτων τους και οι βασικές τεχνικές κυνηγιού τους, καθιστούν δυνατή την συμβίωση μεταξύ τους, καθώς και το επιτυχές φώλιασμα, λίγα χιλιόμετρα το ένα είδος από το άλλο. Έτσι, ενώ ο στεφαναετός διαβιοί στο πυκνό δάσος και προτιμάει το κυνήγι από θέση επόπτευσης (perch), ο πολεμαετός έχει την τάση να διαβιοί σε πιο ανοικτά ενδιαιτήματα, τύπου σαβάνας και προτιμάει να κυνηγάει με εναέρια καταδίωξη (χάρη στην εξαιρετική του όραση). Από την άλλη, ο αετός του Βερώ ζει σε απόκρημνα ορεινά ενδιαιτήματα και τείνει να κυνηγάει πετώντας παράλληλα με την γραμμή των βράχων, ψάχνοντας για θηράματα από σχετικά μικρό ύψος.

Θηρευτές και προσδόκιμο ζωής

Οι στεφαναετοί, δυνητικά, μπορούν να αποτελέσουν λεία μεγάλων σαρκοφάγων αρπακτικών. Από επιτόπια παρατήρηση, δύο άτομα που είχαν απελευθερωθεί στο φυσικό τους περιβάλλον, θανατώθηκαν στην θέση σίτισής τους, το ένα από μια λεοπάρδαλη και το άλλο από έναν κροκόδειλο κοντά στην άκρη του νερού.  Στην Κένυα, έχουν αναφερθεί περιπτώσεις θήρευσης σε νεοσσούς και νεαρά άτομα στεφαναετών από ασβούς του μελιού (Mellivora capensis) και κόμπρες.  Σε άλλη, επιβεβαιωμένη περίπτωση, ένας κερκοπίθηκος επιτέθηκε σε έναν ενήλικο θηλυκό στεφαναετό που προσπαθούσε να κυνηγήσει μέλη της ομάδας του, πηδώντας στην ράχη του ενώ πετούσε, και τον θανάτωσε με ισχυρό δάγκωμα.  
Tο μέσο προσδόκιμο ζωής των στεφαναετών είναι τα 14 έτη, περίπου.

Πτήση

Παρά τις εντυπωσιακές επιδείξεις ζωτικού χώρου και αναπαραγωγής (βλ. Ηθολογία), οι στεφαναετοί θεωρούνται αρκετά «αδέξιοι» όταν πετούν, στερούμενοι της χάρης και της ταχύτητας κάποιων άλλων αετών, ιδιαίτερα εκείνων του γένους Aquila .

Αναπαραγωγή

Οι στεφαναετοί έχουν από τους πιο παρατεταμένους κύκλους αναπαραγωγής στον κόσμο των πτηνών. Βέβαια, συνηθίζεται στα αρπακτικά που ζουν γύρω από τους τροπικούς να έχουν μια, σχετικά, μακρά περίοδο αναπαραγωγής,  αλλά οι στεφαναετοί αναπαράγονται μία (1) φορά κάθε δύο χρόνια, με τον αναπαραγωγικό κύκλο να διαρκεί 500 (!) ημέρες, περίπου.  Στα περισσότερα άλλα είδη αετών ο κύκλος  αναπαραγωγής ολοκληρώνεται σε λιγότερο από έξι μήνες, δηλαδή στο 35%, περίπου, του χρόνου που χρειάζεται ο στεφαναετός. Αυτή η μακρά περίοδος, δεν οφείλεται τόσο στα στάδια της επώασης και της παραμονής των νεοσσών στη φωλιά. Για παράδειγμα ο μαύρος φιδαετός, Circaetus pectoralis, που ζει και αυτός στα τροπικά δάση και με, περίπου, το μισό βάρος του στεφαναετού, έχει ίσης διάρκειας αντίστοιχα στάδια. Όμως, ο στεφαναετός έχει πολύ επιμηκυσμένη περίοδο μετά-πτέρωσης (post fledging),  διαρκείας 9-11 μηνών, που κάνει τον κύκλο αναπαραγωγής του τόσο μεγάλο.  Παρόμοιας διάρκειας αναπαραγωγικούς κύκλους φαίνεται να έχουν η άρπυια και ο αετός των Φιλιππίνων, παρόλο που οι συγκεκριμένοι αετοί δεν έχουν μελετηθεί διεξοδικά. 
Το φώλιασμα μπορεί να συμβεί σχεδόν όλο το χρόνο και σε όλο το εύρος κατανομής του πτηνού, αν και η ωοτοκία φαίνεται να κορυφώνεται γύρω στα τέλη της αφρικανικής υγρής περιόδου ή στις αρχές της ξηρής περιόδου, από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο.  Οι στεφαναετοί υπερασπίζονται έντονα τον ζωτικό τους χώρο. Στη Ζιμπάμπουε, αυτός ο χώρος ποικίλλει από 140 έως 200 χμ²,  αλλά στην Νότια Αφρική, κυμαίνεται, κατά μέσον όρο, μόνον στα 30 χμ².  Γενικότερα, στο νότιο τμήμα της αφρικανικής ηπείρου, η μέση απόσταση μεταξύ των ενεργών φωλιών μπορεί να κυμαίνεται από 2 έως 19,5 χλμ. 
Μετά τις τελετουργικές επιδείξεις, (βλ. Ηθολογία) το ζευγάρι συνεργάζεται για την κατασκευή της -πολύ μεγάλης- φωλιάς, στην διχάλα ενός μεγάλου δένδρου βαθιά στο δάσος, συνήθως 12-45 μ. πάνω από το έδαφος. Το θηλυκό φέρνει τα υλικά και το αρσενικό κατασκευάζει. Στην Α. Αφρική, πολλές φωλιές φαίνεται να είναι κοντά σε ένα δασικό ποτάμι.  Γενικά, οι στεφαναετοί φαίνεται να έλκονται από τα ψηλότερα δέντρα του δάσους.  Στο Μαλάουι, τα «αγαπημένα» δένδρα των στεφαναετών για τις φωλιές τους είναι τα είδη Aningeria adolfi-friedericii και Chrysophyllum gorungosanum,  ενώ στη Ζιμπάμπουε, το Newtonia buchananii φέρεται να είναι από τα πλέον χρησιμοποιούμενα είδη δένδρων για φώλιασμα.  Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, φωλιές έχουν παρατηρηθεί σε ορθοπλαγιές.  Στη νότια Αφρική, οι φωλιές κατασκευάζονται σε πιο ξηρά και απογυμνωμένα εδάφη, κυρίως με δένδρα τύπου αδανσονίας. Παρά τη σχετική σπανιότητα του οικοτόπου αυτού, αυτές οι περιοχές έχουν ποικίλη και «ανάμικτη» σύνθεση εδάφους, με βυθίσματα, σχισμές, κοιλάδες, ορθοπλαγιές και κρησφύγετα που επιτρέπουν στον στεφαναετό να εξασκήσει τις θηρευτικές του δεξιότητες. Στην Κένυα, τέτοια «σπασμένα» τοπία είναι τα ηφαιστειακά πεδία του Δυτικού Εθνικού Πάρκου Τσάβο, τα χαμηλά τμήματα των Λόφων Τσιούλου, η περιοχή του Κιμπουέζι και το Σοϊσάμπου. Εδώ κυριαρχούν διάσπαρτοι ογκόλιθοι που καλύπτονται από χαμηλή βλάστηση και -κατά το παρελθόν-, αρκετά ψηλά δέντρα. Ωστόσο, οι στεφαναετοί μπορεί να φωλιάσουν και σε ανεπτυγμένες περιοχές, ή και κοντά στον οικιστικό ιστό, αρκεί να υπάρχει αφθονία και πρόσβαση σε θηράματα. 
Μια φωλιά που κτίζεται από το μηδέν μπορεί να διαρκέσει μέχρι 5 μήνες για να ολοκληρωθεί, αλλά πολλές παλαιότερες φωλιές συχνά επισκευάζονται και επαναχρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια διαδοχικών εποχών αναπαραγωγής, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει έως και 3 μήνες.  Είναι τυπικό για ένα ζευγάρι στεφαναετών να χρησιμοποιεί την ίδια φωλιά για περισσότερα από πέντε χρόνια και, σε αντίθεση με άλλους αετούς, σπάνια κατασκευάζονται περισσότερες από μία (1) φωλιά για εναλλακτική χρήση.  Οι περισσότεροι μεγάλοι αετοί κατασκευάζουν πολύ μεγάλες φωλιές και ο στεφαναετός δεν αποτελεί εξαίρεση, καθώς χτίζει μία από τις μεγαλύτερες στον κόσμο των πτηνών. Κατά το πρώτο έτος, η φωλιά, μπορεί να φθάσει το 1,5 μ. σε μήκος και τα 50 εκ. σε βάθος. Ωστόσο, μετά από αρκετά χρόνια χρήσης και με την διαδοχική προσθήκη υλικών, η φωλιά μπορεί να γίνει μέχρι και 2,5 μ. σε μήκος και έως 3 μ. σε βάθος. Συνήθως, αποτελείται τόσο από φρέσκο, όσο και αποξηραμένο φυτικό υλικό και καλύπτεται από λίγα φύλλα ή/και ζωικό υλικό.  Το ζευγάρωμα λαμβάνει χώρα στη φωλιά, αρκετές φορές την ημέρα. 
Στην Νότια Αφρική τα αυγά εναποτίθενται Σεπτέμβριο με Οκτώβριο, στην Ζιμπάμπουε από Μάιο έως Οκτώβριο, στις περιοχές γύρω από τον ποταμό Κονγκό κοντά στον Οκτώβριο, στην Κένυα από τον Ιούνιο έως τον Νοέμβριο με κορύφωση από τον Αύγουστο μέχρι τον Οκτώβριο, στην Ουγκάντα από Δεκέμβριο μέχρι Ιούλιο και στην Δ. Αφρική η κορύφωση είναι τον Οκτώβριο.  
Η γέννα αποτελείται από 1 ή 2 αβγά και στην Α. Αφρική, μόνον ένα (1). Τα αβγά είναι συνήθως λευκά, αν και μερικές φορές μπορεί να επικαλύπτονται με αραιές κόκκινες-καφέ κηλίδες. Έχουν διαστάσεις 68,2 Χ 53,6 χιλιοστά (εύρος 60,9-75,5 Χ 50,8-57,9 χιλιοστά). Εάν απωλεσθεί η ωοτοκία, η αντικατάσταση μπορεί να γίνει μέσα σε 2 μήνες.  
Η επώαση διαρκεί περίπου 49 ημέρες και, σε ποσοστό 80-90%, πραγματοποιείται από το θηλυκό κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η τροφοδοσία της φωλιάς γίνεται αρχικά από το αρσενικό, κάθε 3-5 ημέρες, αν και μερικές φορές και τα δύο φύλα μπορεί να κυνηγούν. Μετά την ασύγχρονη εκκόλαψη οι νεοσσοί (αετιδείς) τείνουν να είναι αρκετά ήσυχοι. Όμως, αν εκκολαφθούν και οι δύο, ο νεότερος πεθαίνει λίγο αργότερα από πείνα, αφού ο γηραιότερος παίρνει όλη την τροφή ή μπορεί να τον θανατώσει ο ίδιος με το ράμφος του. Στις περιπτώσεις που ο γηραιότερος νεοσσός πεθάνει, ο νεότερος μπορεί να τροφοδοτείται πιο τακτικά και να επιβιώσει.  Σε άγρια κατάσταση δεν έχει καταγραφεί, επί του παρόντος, κάποια φωλιά με δύο ανεπτυγμένους αετιδείς. Αντίθετα, σε αιχμαλωσία, επιβιώνουν και οι δύο λόγω ανθρώπινης παρέμβασης (δίνεται τροφή στον νεότερο νεοσσό ή απομακρύνεται από την φωλιά). 
Μετά την εκκόλαψη, ο πατέρας αυξάνει την συχνότητα θήρευσης, σε 1,5 θανατώσεις ημερησίως. Η συμπεριφορά των αρσενικών όσο ανατρέφονται οι αετιδείς είναι πολύ μεταβλητή, με κάποια να είναι πολύ προσεκτικά με τα μικρά τους, ενώ άλλα αφήνουν σχεδόν όλα τα γονικά καθήκοντα στο θηλυκό. Μετά από 40 ημέρες, ο αετιδέας είναι ικανός να παίρνει μόνος την τροφή του (ενν. από το δάπεδο της φωλιάς), αν και συχνά εξακολουθεί να σιτίζεται από τους γονείς του. Τότε εμφανίζονται και τα πρώτα φτερά κάτω από το λευκό χνούδι και, στις 76 ημέρες περίπου, το επικαλύπτουν οριστικά. Η πτέρωση (fledging) πραγματοποιείται  σε 90-115 ημέρες (μέσος όρος 110,6 ημέρες), με κάθε χρονικό διάστημα μικρότερο από 100 ημέρες να θεωρείται ασυνήθιστο. Γενικά, οι αρσενικοί αετιδείς τείνουν να είναι πιο δραστήριοι από τους θηλυκούς και πετούν πρώτοι, περίπου 10 ημέρες νωρίτερα από ό, τι εκείνες.   
Μετά την πτέρωση, η μητέρα προσέχει τον αετιδέα κατά το 95% της διάρκειας της ημέρας και τον σιτίζει κατά 50-75%, με το ποσοστό να μειώνεται σταδιακά κάθε ημέρα. Επίσης, είναι αυτή που, κατά μεγάλο μέρος, συλλαμβάνει την λεία και οργανώνει την άμυνα της φωλιάς. Μετά την πτέρωση, ο αετιδέας παραμένει στην γειτονιά της φωλιάς και σιτίζεται κάθε 3 έως 5 ημέρες και από τους δύο γονείς για τις πρώτες 270-350 ημέρες της ζωής του. Ωστόσο, η πρώτη καταγεγραμμένη θανάτωση λείας από νεαρό στεφαναετό, ήταν μόλις 61 ημέρες μετά την γέννησή του, αν και αυτό θεωρείται εξαιρετικά πρώιμο για τις προδιαγραφές του συγκεκριμένου είδους. 
Οι πτήσεις των αετιδέων αυξάνουν σταδιακά εντός της, μετά-την-πτέρωση (post-fledging) περιόδου, αν και δεν φαίνεται να απασχολούνται ιδιαίτερα με την συγκεκριμένη διαδικασία, εφόσον δεν είναι ακόμη πλήρως ανεξάρτητοι. Η ανεξαρτησία φαίνεται να έρχεται σταδιακά και να «προκαλείται» από την αυξημένη αδιαφορία των γονέων για να φέρουν τροφή. Επίσης, λόγω της έντονης επικοινωνίας γονέων και αετιδέων με δυνατές φωνές, οι ενήλικες φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι οι απόγονοι τους επιδιώκουν να ανεξαρτητοποιηθούν, όταν επιστρέφουν στην περιοχή φωλιάσματος και δεν λαμβάνουν «ακουστική» απόκριση.  Συνολικά, ένας νεαρός στεφαναετός συνήθως παραμένει υπό την φροντίδα των γονέων του για, έως και 11 μήνες μετά την πτέρωσή του, περίοδο μεγαλύτερη από την αντίστοιχη σε οποιαδήποτε άλλο αρπακτικό πτηνό. Το πλεονέκτημα αυτής της παρατεταμένης πορείας προς την ανεξαρτησία είναι ότι, ανατρέφονται άτομα ισχυρότερα από, αντίστοιχης ηλικίας, αετιδείς άλλων ειδών. Το ποσοστό επιτυχίας μιας γέννας στεφαναετού μέχρι την πτέρωση είναι υψηλό και κυμαίνεται στο 83%, περίπου.  Οι παλαιότερες εκτιμήσεις ότι, χρειάζονται έως και 20 χρόνια για το είδος, μέχρι την ενηλικίωση, είναι εσφαλμένες και εκτιμάται ότι οι περισσότεροι στεφαναετοί θα φτάσουν σε  αναπαραγωγική ωριμότητα στα 5 χρόνια, περίπου, όπως συμβαίνει με πολλούς μεγάλους αετούς.

Κατάσταση πληθυσμού

Παρόλο που ο στεφαναετός είναι αρκετά κοινό είδος σε κατάλληλα ενδιαιτήματα, σε συνολικό επίπεδο πληθυσμού, οι αριθμοί του εμφανίζουν πτώση, κάτι που, πιθανότατα, συμβαδίζει με την αποψίλωση των δασών στις περιοχές όπου απαντά. Μάλιστα, αυτή η πτώση φαίνεται να είναι διαρκώς κλιμακούμενη λόγω του πυρετώδους ρυθμού υλοτόμησης.  Η κοπή των δένδρων, είναι από τους βασικούς στόχους όχι μόνον των εταιρειών ξυλείας, αλλά και γεωπόνων, καλλιεργητών φοινίκων για φοινικέλαιο και βιοκαύσιμα, καθώς και των εταιριών εκμετάλλευσης άνθρακα.
Επειδή οι πληθυσμοί του στεφαναετού έχουν μειωθεί αισθητά κατά την τελευταία δεκαετία, γι’ αυτό και η IUCN έχει κατατάξει το είδος στα Σχεδόν Απειλούμενα (Nearly Threatened).