Βίλχελμ Λιστ

Πρώτα χρόνια

Ο Βίλχελμ Λιστ γεννήθηκε στις 14 Μαΐου 1880 στο χωριό Ομπερκίχμπεργκ (Oberkirchberg) κοντά στο Ουλμ της νότιας Γερμανίας (σήμερα τμήμα της πόλης του Ιλερκίρχμπεργκ, Illerkirchberg), γόνος οικογένειας καθολικών (ο παππούς του, από τον οποίο πήρε το όνομα, ήταν μάλιστα ιερέας). Ήταν γιος του ιατρού Βάλτερ Λιστ (Walter List, 1853-1909) και της κατά οκτώ χρόνια μεγαλύτερής του Κριστίνε Σορν (Christine Schorn, 1845-1937), κόρης εμπόρου και γαιοκτήμονα από το Λαμ πλησίον του Κόμπουργκ. Το 1890 οι γονείς του μετοίκησαν στο Μόναχο, όπου ο Λιστ εισήλθε στο Γυμνάσιο «Λούιτπολντ», και παρακολούθησε ανθρωπιστικές σπουδές ως το 1898. Μετά την αποφοίτησή του, ο δεκαοκτάχρονος Λιστ κατετάγη ως διετής εθελοντής, Avantageur (με τον όρο αυτό έγιναν γνωστοί οι δόκιμοι αξιωματικοί που εισέρχονταν σε στρατιωτική μονάδα χωρίς να έχουν φοιτήσει σε Σχολή Δοκίμων) στο Βαυαρικό Απόσπασμα Μηχανικού (αργότερα 1ο βαυαρικό Σύνταγμα Μηχανικού) στο Μόναχο στις 18 Ιουλίου 1898. Εκεί έγινε Ανθυπασπιστής στις 8 Φεβρουαρίου 1899 και Ανθυπολοχαγός στις 7 Μαρτίου 1900. Την 21η Μαρτίου 1900 μετατέθηκε στο 3ο Τάγμα Μηχανικού και από την 1η Οκτωβρίου 1902 ως τις 30 Σεπτεμβρίου 1904 φοίτησε στη Βασιλική Βαυαρική Σχολή Πυροβολικού και Μηχανικού, ενώ μετά την αποφοίτησή του έγινε ο Υπασπιστής του Τάγματος (1908 Υπολοχαγός). Από την 1η Οκτωβρίου 1908 και για τα επόμενα τρία χρόνια φοίτησε στην Πολεμική Ακαδημία του Μονάχου, πετυχαίνοντας στην εκπαίδευση για τη σταδιοδρομία του επιτελικού αξιωματικού.  Την ίδια χρονιά (1911) νυμφεύθηκε στο Κίτσινγκεν τη Χέντβιχ Κλάινσροτ (Hedwig Kleinschroth, 1886-1971), κόρη οικονομικού συμβούλου και ζυθοποιού, με την οποία θα αποκτούσε ένα γιο και δύο κόρες.
Από τις 30 Σεπτεμβρίου 1911 και για τον επόμενο χρόνο παρέμεινε στο 1ο βαυαρικό Σύνταγμα Πεζικού König (Βασιλιάς) όπου έγινε διοικητής διμοιρίας, και στις «Οχυρώσεις Ίνγκολστατ». Κατόπιν αποσπάστηκε στο Κεντρικό Γραφείο του Βαυαρικού Γενικού Επιτελείου, στο οποίο εισήλθε επίσημα στις 19 Μαρτίου 1914, έχοντας προαχθεί σε Λοχαγό στις 22 Μαρτίου 1913.

Α' Παγκόσμιος Πόλεμος

Στις 2 Αυγούστου 1914 τέσσερις ημέρες μετά την επίσημη έναρξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου , ο Λιστ μετατέθηκε ως 4ος Αξιωματικός Γενικού Επιτελείου (Λογιστικής) στο Επιτελείο του ΙΙ Βαυαρικού Σώματος Στρατού. Με αυτό συμμετείχε στις μάχες στη Λοθαριγγία, στο Σομ,  στην Υπρ, στη Φλάνδρα, το Λα Μπασέ και την Αμιένη, πριν ασθενήσει βαριά τον χειμώνα του 1915 και αποσυρθεί για να εγχειριστεί. Για σύντομο χρονικό διάστημα (31 Μαΐου –21 Αυγούστου 1916) υπηρέτησε στο Υπουργείο Πολέμου της Βαυαρίας, πριν γίνει Ib (Αξιωματικός Προμηθειών) στο Γενικό Επιτελείου του Αποσπάσματος Στρατιάς «φον Στραντς». Στις 8 Φεβρουαρίου 1917 έγινε ο Ia (Αξιωματικός Επιχειρήσεων) της 8ης Βαυαρικής Εφεδρικής Μεραρχίας (Τρανσυλβανία και Φλάνδρα),  και τελικά ξανά στο Βαυαρικό Υπουργείο Πολέμου (18 Μαρτίου 1918) όπου προήχθη σε Λοχαγό στις 26 Σεπτεμβρίου 1919 και παρέμεινε μέχρι την συνθηκολόγηση του Γερμανικού Ράιχ και τη λήξη του πολέμου.
Για τις υπηρεσίες του και στα δύο μέτωπα του πολέμου (Δυτικό και Ανατολικό) ο Λιστ εξήλθε του πολέμου παρασημοφορημένος με πολυάριθμες διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένων και των δύο τάξεων του Σιδηρού Σταυρού, του Μελανού Εμβλήματος Τραυμάτων και του Σταυρού των Ιπποτών του Βασιλικού Τάγματος του Οίκου των Χόεντσολερν με διεμβολή Ξιφών.

Μεσοπόλεμος

Ο πολυπαρασημοφορημένος επιτελικός αξιωματικός βρήκε μια θέση στον νέο «Στρατό των 100.000 ανδρών» (Ράιχσβερ). Ως αξιωματικός του «Αρχηγού του Πεζικού» (Στρατιωτικής Περιφέρειας) VII, μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Λιστ κατετάγη στα Φράικορπς του διοικητή της περιφέρειας Φραντς Ρίττερ φον Έπ και συμμετείχε στις μάχες κατά των Γερμανών κομμουνιστών στη Βαυαρία, συμπεριλαμβανομένης και της διάλυσης της «Σοβιετικής Δημοκρατίας της Βαυαρίας», από τις 26 Σεπτεμβρίου 1919 πλέον ως Λοχαγός. Ως την 1η Απριλίου 1923 βρισκόταν στο επιτελείο του 19ου Συντάγματος Πεζικού, ενώ ως τον Οκτώβριο του επόμενου χρόνου ήταν διοικητής του ΙΙΙ Τάγματος Ελαφρού Πεζικού (Jäger) του Συντάγματος στο Κέμπτεν (1η Οκτωβρίου 1923 Αντισυνταγματάρχης). Σε αυτή την θέση έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των γερμανικών Ορεινών Στρατευμάτων (Gebirgstruppe), όντας λάτρης των ορεινών αθλημάτων και θερμός υποστηρικτής του κλάδου αυτού, που βρισκόταν ως τότε σε εμβρυϊκό στάδιο. Παράλληλα έλαβε μέρος στην κατάπνιξη του Πραξικοπήματος της Μπιραρίας του Χίτλερ στο Μόναχο (1924).
Τα επόμενα χρόνια και ως την άνοδο των Ναζί στην εξουσία (1933) ο Λιστ υπηρέτησε σε διάφορους τομείς της εκπαίδευσης επιτελικών αξιωματικών. Λόγω του ότι κάτι τέτοιο είχε απαγορευθεί από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, τα εν λόγω προγράμματα εκπαίδευσης διενεργούνταν μυστικά, με παραπλανητικά ονόματα όπως Führergehilfenausbildung («Εκπαίδευση Βοηθών Αρχηγού», «Αρχηγός» ονομαζόταν μια στρατιωτική περιφέρεια, όπως για παράδειγμα «Αρχηγός του Πεζικού I» αντί «Στρατιωτική Περιφέρεια Ι»). Από την 1η Οκτωβρίου 1924 ως την 1η Σεπτεμβρίου 1926 κρατούσε τη θέση του Αξιωματικού Επιχειρήσεων (Ιa) στην 7η Μεραρχία της Ράιχσβερ και παράλληλα ήταν διοικητής της επιτελικής εκπαίδευσης στον «Αρχηγό του Πεζικού VII» (Μόναχο). Για τα επόμενα τέσσερα χρόνια υπηρετούσε στο Υπουργείο της Ράιχσβερ στο Βερολίνο, και συγκεκριμένα στο τμήμα Τ4 (Εκπαίδευσης του Στρατού), θέση στην οποία προήχθη σε Συνταγματάρχη την 1η Μαρτίου 1927. Εκεί ο Λιστ δημιούργησε ισχυρές διασυνδέσεις με τους κατοπινούς στρατάρχες Βέρνερ φον Μπλόμπεργκ και Βάλτερ φον Μπράουχιτς.
Την 1η Φεβρουαρίου 1930 οι ανώτεροί του εμπιστεύθηκαν στον Λιστ την ηγεσία της μοναδικής τότε Πολεμικής Σχολής της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, αυτής της Δρέσδης. Λίγους μήνες αργότερα εισήλθε στις τάξεις των ανώτατων αξιωματικών με την προαγωγή του σε Υποστράτηγο (1 Νοεμβρίου 1930) και Αντιστράτηγο (1 Οκτωβρίου 1932). Ο πολλά υποσχόμενος αξιωματικός ηγήθηκε πολλών αποστολών στο εξωτερικό – για παράδειγμα στη Σοβιετική Ένωση και στην Ελβετία. Με την άνοδο των Ναζί στην εξουσία ανέλαβε τη θέση του διοικητή της 4ης Μεραρχίας και της Στρατιωτικής Περιφέρειας IV (Δρέσδη). Την 1η Οκτωβρίου 1935 έφτασε το βαθμό του Στρατηγού του Πεζικού και ονομάστηκε Διοικών Στρατηγός του IV Σώματος Στρατού. Εκεί παρέμεινε για μια τετραετία και στις 4 Φεβρουαρίου έγινε διοικητής της Διοίκησης Ομάδας 2 (Κάσσελ) και, μετά το Άνσλους, την 1η Απριλίου 1938 της νεοσύστατης Διοίκησης Ομάδας 5 με έδρα τη Βιέννη. Ως ο στρατιωτικός με τον υψηλότερο βαθμό στην Αυστρία («Όστμαρκ» από την ενσωμάτωσή της στη Ναζιστική Γερμανία) ανέλαβε να εκπαιδεύσει τον στρατό κατά τα γερμανικά πρότυπα, ώστε να επιτευχθεί η ομαλή ενσωμάτωσή του στις νέες ένοπλες δυνάμεις της Γερμανίας (Βέρμαχτ). Σε αυτή τη θέση έγινε Αρχιστράτηγος (20 Απριλίου 1939).

Πολωνία και Γαλλία (1939-1940)

Την 25η Αυγούστου, με την διπλωματική κρίση στην Ευρώπη να έχει κορυφωθεί, ο Λιστ ανέλαβε την ηγεσία της 14ης Στρατιάς. Εφορμώντας από την ανατολική Σλοβακία, η 14η Στρατιά προωθήθηκε πέρα από το Λβοφ, σημειώνοντας μεγάλες επιτυχίες εναντίον του πολωνικού στρατού και αιχμαλωτίζοντας 64.000 περίπου στρατιώτες. Για την επιτυχημένη του ηγεσία κατά την Πολωνική Εκστρατεία τιμήθηκε από τους πρώτους στρατηγούς της Βέρμαχτ με τον Σταυρό των Ιπποτών του Σιδηρού Σταυρού στις 30 Σεπτεμβρίου 1939. Στις 25 Οκτωβρίου 1939 του ανατέθηκε η ηγεσία της 12ης Στρατιάς.
Κατά την Πολωνική εκστρατεία, ο Λιστ έγινε αποδέκτης πλήθους παραπόνων που αφορούσαν την δράση των SS και  των Einsatzgruppen κατά των Πολωνών πολιτών και των Εβραίων. Προφανώς ο Λιστ αντιτίθετο στην  δολοφονία αμάχων και κατά τις 20 Σεπτεμβρίου έδωσε λευκή επιταγή στα στρατεύματά του να εμποδίζουν τέτοιες πράξεις, αλλά παράλληλα υπενθύμιζε πως οι Πολωνοί ήταν εχθροί του Γερμανικού λαού και ισχυρίστηκε πως οι αναφορές για ακρότητες ήταν υπερβολικές.
Στις 10 Μαΐου 1941 ξεκίνησε η μάχη της Γαλλίας. Η 12η Στρατιά επιτέθηκε στο Λουξεμβούργο και, διασπώντας τη γαλλική αμυντική γραμμή στις Αρδέννες, και ως τις 15 Μαΐου είχε καταβάλει την άμυνα των υπερασπιστών της Γραμμής Μαζινό, φτάνοντας ως την Αιν (20 Μαΐου), περιοχή στην οποία διεξήγαγε με επιτυχία αμυντικές μάχες ως τις αρχές του Ιουνίου. Τελικά η στρατιά έφτασε ως το Πονταρλιέ και ο Λιστ έφτασε, σε αναγνώριση του ρόλου του στη συντριβή του γαλλικού στρατού, τον υπέρτατο βαθμό του αξιωματικού των Ενόπλων Δυνάμεων: αυτόν του Στρατάρχη, στις 19 Ιουλίου 1940.

Ανώτατος Διοικητής Νοτιοανατολικής Ευρώπης (1941)

Μετά την κατάληψη της νήσου, ο Χίτλερ διόρισε τον Λιστ, στις 9 Ιουνίου, Ανώτατο Διοικητή Νοτιοανατολικής [Ευρώπης] (Oberbefehlshaber Südost) με έδρα την Αθήνα. Η αποστολή του, σε γενικές γραμμές, προέβλεπε την διατήρηση της τάξης στις κατεχόμενες από τους Γερμανούς περιοχές και στη διασφάλιση της συνεργασίας με τα ιταλικά και τα βουλγαρικά στρατεύματα. Στην θέση αυτή υπαγόταν άμεσα η διοίκηση Σερβίας, Βόρειας και Νότιας Ελλάδας.
Την αυταρχική γερμανική κατοχή στα Βαλκάνια διαδέχτηκε σχεδόν αμέσως η οργάνωση αντάρτικων κινημάτων, κατά βάση κομμουνιστικής ιδεολογίας. Το μεγαλύτερο πρόβλημα όσον αφορούσε τους αντάρτες ήταν το γεγονός ότι δεν έφεραν στολή, κατά παράβαση του Διεθνούς Δικαίου, και επομένως μπορούσαν ανά πάσα στιγμή μπορούσαν να  κρύβονται ανάμεσα στον πληθυσμό. Για τον λόγο αυτό και ελλείψει πολιτικής στο θέμα της καταπολέμησης των ανταρτών, ο Στρατάρχης φον Βάιχς εξέδωσε, τον Απρίλιο του 1941 διαταγή, σύμφωνα με την οποία θα έπρεπε να πυροβολούνται όλοι οι άρρενες άμαχοι σε κοντινή ακτίνα από το σημείο που οι αντάρτες διενέργησαν επίθεση. Στο πνεύμα αυτό κινήθηκε και ο Λιστ, ο οποίος διέταξε, τον Σεπτέμβριο του 1941, την καταστροφή των χωριών Άνω και Κάτω Κερδύλλιο στη Μακεδονία και την εκτέλεση των κατοίκων τους σε αντίποινα για μια αντάρτικη επίθεση. Κατά τον ιστορικό Μαρκ Μαζάουερ ο Λιστ δεν μπορούσε να θεωρηθεί πιστός ναζί, και επιπλέον
…ήταν καλλιεργημένο και θρησκευόμενο άτομο, ενώ είχε επίσης και οικογενειακούς δεσμούς με την Ελλάδα. [η ανιψιά του ήταν νυμφευμένη με τον Κωνσταντίνο Λογοθετόπουλο]  Κι όμως […] δεν δίστασε να εφαρμόσει τις πιο ωμές τακτικές ενάντια σε κάθε μορφή ένοπλης αντίστασης.
Τέτοιες ήταν οι τακτικές που εφάρμοζε ο Λιστ το διάστημα που υπηρετούσε ως Ανώτατος Διοικητής Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Ο ίδιος όμως δεν είχε πολλούς λόγους να είναι ευχαριστημένος με τη νέα του θέση, η οποία δεν προσέφερε καμία δυνατότητα ανέλιξης. Η ευκαιρία του δόθηκε όταν, στις 15 Οκτωβρίου 1941 αναγκάστηκε να γυρίσει στη Γερμανία για μια εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας. Έτσι, την άνοιξη του 1942 στάλθηκε στη Νορβηγία και τη Βόρεια Φινλανδία για να διασφαλίσει την χώρα εναντίον μιας ενδεχόμενης βρετανικής απόβασης.