Ρουμπέν Νταρίο

Γέννηση και παιδική ηλικία

Ο Ρουμπέν Νταρίο γεννήθηκε στις 18 Ιανουαρίου του 1867 στην πόλη Μετάπα (σήμερα "Σιουδάδ Νταρίο", Ciudad Darío). Οι γονείς του, Μανουέλ Γκαρσία και Ρόσα Σαρμιέντο, αφού είχαν λάβει την κατάλληλη εκκλησιαστική άδεια λόγω του γεγονότος ότι ήταν δεύτερα ξαδέλφια είχαν παντρευτεί στην πόλη Λεόν της Νικαράγουας. Λίγο καιρό μετά τον γάμο τους του η μητέρα του εγκατέλειψε τον σύζυγό της, αντιδρώντας στην μποεμική του συμπεριφορά και την έντονη τάση του προς τις γυναίκες και το αλκοόλ και πήγε να ζήσει στην πόλη όπου τελικά γεννήθηκε ο μελλοντικός ποιητής. Ως αποτέλεσμα της πρόσκαιρης συμφιλίωσης του ζεύγους γεννήθηκε και η πρώτη του αδερφή, που πέθανε ωστόσο λίγες μέρες μετά.
Μετά τον οριστικό χωρισμό των γονιών του, κατέφυγαν στην οικογένεια της μητέρας του στην ίδια πόλη της Λεόν, όπου και μεγάλωσε έχοντας ως κατά τρόπον τινά θετούς γονείς του τους θείους του Φέλιξ και Μπερνάντα. Η μητέρα του σύντομα γνώρισε έναν άλλον άντρα και μετακόμισε στην Ονδούρα ενώ με τον πατέρα του δεν διατηρούσε παρά μια πολύ αραιή επαφή και τον φώνταζε "θείο Μανουέλ". Σύντομα υιοθέτησε το επίθετο "Νταρίο", που αποτελούσε παραδοσιακό παρατσούκλι της πατρικής του οικογένειας και που χρησιμοποιούταν εδώ και δυο γενιές ως κανονικό επίθετο.
Από μικρός θεωρήθηκε παιδί-θαύμα. Ο ίδιος αναφέρει ότι από τριών ήξερε να διαβάζει ενώ δημοσίευσε το πρώτο του σονέτο στα δεκατρία. Οι πρώτες του λογοτεχνικές επιρροές αποτέλεσαν οι Ισπανοί ποιητές της εποχής (Χοσέ Θορρίγια, Ραμόν ντε Καμποαμόρ, Γκασπάρ Νούνιεθ ντε Άρθε) και ο Βίκτωρ Ουγκώ. Η πρώτη του δημοσιογραφική απόπειρα έλαβε χώρα στο περιοδικό της φιλελεύθερης αντιπολίτευσης La verdad, όπου προσπάθησε να μιμηθεί το στυλ του εκουαδοριανού δημοσιογράφου και δοκιμιογράφου, Χουάν Μοντάλβο. Στο πλαίσιο αυτό και έχοντας ήδη περάσει δύο χρόνια σε Ιησουιτικό σχολείο, και παρόλη την παιδική του σχέση με την θρησκεία, ανέπτυξε μια αντικληρικαλιστική τάση που στη συνέχεια θα δημιουργούσε εμπόδια στην σταδιοδρομία του. Από νωρίς λοιπόν έγινε γνωστός στην δημόσια ζωή της Νικαράγουας ως το παιδί-ποιητής.

Πρώτα ταξίδια

Αποτέλεσμα της φήμης που απέκτησε ήταν η πρόσκλησή του στην πρωτεύουσα, Μανάγουα και η προσπάθεια μερικών φιλελεύθερων πολιτικών να τον στείλουν με κρατική υποστήριξη για σπουδές στη Γαλλία. Ο αντικληρικαλισμός των στίχων του δεν ήχησε θετικά στα αφτιά του συντηρητικού προέδρου της χώρας με αποτέλεσμα να του προταθεί αντί για την Ευρώπη, να σπουδάσει στην Γρανάδα. Απαρνούμενος την πρόταση αυτή λόγω της αντιπαλότητας μεταξύ της μητρικής του Λεόν και της Γρανάδα, παρέμεινε για έξι μήνες στην πρωτεύουσα αρθρογραφώντας σε δύο εφημερίδες, El Ferrocarril και El Porvenir και εμβαθύνοντας στην γνώση των ισπανικών γραμμάτων. Τότε γνώρισε και μια από τις μελλοντικές του γυναίκες, Ροσάριο Μουρίγιο.
Τον Αύγουστο του 1882 μέσω του λιμανιού του Κορίντο φτάνει στο Ελ Σαλβαδόρ όπου διέμεινε για έναν χρόνο. Εκεί τέθηκε υπό την προστασία του προέδρου της χώρας και ήρθε σε επαφή με την γαλλική ποίηση μέσω του ντόπιου ποιητή Φρανσίσκο Γκαβίδια. Τότε θρυλείται ότι προσάρμοσε τον αλεξανδρινό στίχο για πρώτη φορά στην ισπανική μετρική. Επέστρεψε στην Νικαράγουα το 1883 όπου έμεινε μέχρι τον Ιούνιο του 1886, οπότε και έφυγε για τη Χιλή μετά από προτροπή του διπλωμάτη κι επιχειρηματία Χουάν Κάνιας.
Στη Χιλή πέρασε δύσκολα χρόνια. Έφτασε σε σημείο να ζήσει την ρατσιστική αντιμετώπιση που έτρεφαν οι αριστοκράτες Χιλιανοί προς τους Κεντροαμερικανούς γενικά και προς τον ίδιο ειδικά, λόγω της μέτριας εικόνας που παρουσίαζε και στην οποία τον καταδίκαζε η ισχνή οικονομική του κατάσταση. Γνώρισε ωστόσο σημαντικές προσωπικότητες των χιλιανών γραμμάτων, όπως τον ποιητή Πέδρο Μπαλμασέδα (Pedro Balmaceda). Πέρασε από διάφορα επαγγέλματα (συνεργάτης εφημεριδών, υπάλληλος σε τελωνείο) και το 1888 δημοσίευσε το έργο του "Azul...", συλλογή με ποιήματα και πεζά κείμενα που απετέλεσε σημείο σταθμό στην ιστορία του ισπανοαμερικανικού μοδερνίσμο.
Το έργο του "Azul..." προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Με την έκδοσή του, πέρα από το να εδραιώσει την φήμη του ως αξιοπρόσεκτη μορφή στα ισπανικά γράμματα της Αμερικής, προσέλκυσε και τις ματιές από την άλλη πλευρά του Ατλαντινού. Ο Χουάν Βαλέρα του αφιέρωσε δύο γράμματα αν και κατέκρινε την υπερβολική επιρροή του από τα γαλλικά γράμματα. Η φήμη του τον καθιέρωσε ως έναν από του κύριους απεσταλμένους της μεγαλύτερης σε κυκλοφορία ισπανοαμερικανικής εφημερίδας της εποχής, της αργεντινικής La Nación.

Επιστροφή στην Κεντρική Αμερική και ταξίδια

Η επιστροφή στην πατρίδα του ήταν αναπόφευκτη και πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 1889. Παρά την λαμπρή υποδοχή, έφυγε για το Ελ Σαλβαδόρ όπου ανέλαβε διευθυντής στην εφημερίδα La Unión. Εκεί παντρεύτηκε την Ραφαέλα Κοντρέρας, εν μέσω εντάσεων μεταξύ των κρατών της Κεντρικής Αμερικής. Μετακινήθηκε στην Γουατεμάλα κι έπειτα στην Κόστα Ρίκα, όπου και γεννήθηκε ο πρώτος του γιος και μελλοντικός κληρονόμος του, Ρουβέν Νταρίο Κοντρέρας στις 12 Νοεμβρίου του 1891.
Χωρίς να το περιμένει, με την επιστροφή του στην Νικαράγουα η κυβέρνηση τον διόρισε εκπρόσωπο της χώρας στις εκδηλώσεις για τα 400 χρόνια από την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Κολόμβο που θα λάμβαναν χώρα στην Ισπανία.). Στο ταξίδι είχε την ευκαιρία να γνωρίσει μια έτερη μορφή του μοδερνίσμο, τον κουβανό Χουλιάν ντελ Κασάλ. Στην Ισπανία συναναστράφηκε με την αφρόκρεμα της μαδριλένικης κοινωνίας, έχοντας επαφές τόσο με πολιτικούς όπως τον Αντόνιο Κάνοβας ντελ Καστίγιο, όσο και με τους λογοτέχνες όπως τον Γκασπάρ Νούνιεθ ντε Άρθε και την Εμίλια Πάρδο Μπαθάν.
Κατά την επιστροφή του πεθαίνει η σύζυγός του. Ωστόσο επανακτά την σχέση του με την Ροσάριο Μουρίγιο και την παντρεύεται. Αποδέχεται την προσφορά του Κολομβιανού προέδρου Χοσέ Κάρο για να αναλάβει τον ρόλο του πρόξενου της Κολομβίας στην Αργεντινή και ξεκινάει ένα ταξίδι που θα τον φέρει σε γνωριμία με τον Χοσέ Μαρτί, την Νέα Υόρκη και το Παρίσι. Στην γαλλική πρωτεύουσα θα συναντήσει τον Πολ Βερλαίν.

Αργεντινή και Ισπανία

Ως γενικός πρόξενος της Κολομβίας στο Μπουένος Άιρες έκανε μια κατεξοχήν μποεμική ζωή. Συνεργάστηκε με τις κύριες εφημερίδες της χώρας και από τα συγκεντρωμένα άρθρα του στην La Nación έκδοσε μια συλλογή με αφανής συγγραφείς και ποιητές της εποχής με το όνομα Los Raros ("οι περίεργοι" ή "οι σπάνιοι") το 1896. Παράλληλα δούλευε υλικό που θα εμφανιζόταν μετέπειτα στο έργο του Prosas profanas το οποίο και αποτέλεσε το δεύτερο μεγάλο βήμα για την καθιέρωση του μοδερνίσμο παρά τον αρχικό σάλο που προκάλεσε, κυρίως από τους ακολούθους των παραδοσιακών μοντέλων στη λογοτεχνία. Η ίδρυση του περιοδικού Revista de América και ο κύκλος που δημιουργήθηκε τότε στο Ατενέο του Μπουένος Άιρες συμπληρώνουν την δραστηριότητά του. Η επαφή του με τον κόσμο των απόκρυφων επιστημών τότε βρίσκεται επίσης σε έξαρση.
Με τον Ισπανο-αμερικανικό πόλεμο του 1898 αποστάλθηκε ως απεσταλμένος της La Nación στην Ισπανία, από όπου επισκέφτηκε και την Έκθεση του Παρισιού το 1900. Από το δημοσιογραφικό του έργο εκείνη την περίοδο προέκυψε το 1901 βιβλίο του España Contemporánea. Crónicas y retratos literarios.
Στην Ισπανία συναναστράφηκε με μεγάλες φιγούρες των ισπανικών γραμμάτων και προκάλεσε την συμπάθεια και τον θαυμασμό πολλών προς το κίνημα του μοδερνισμού. Εκεί γνώρισε την Φρανθίσκα Σάντσεθ ντελ Πόθο με την οποία απέκτησε μια κόρη που πέθανε χωρίς αυτός να τη γνωρίσει. Το 1903 μετακόμισε στο Παρίσι και ανέλαβε την θέση του γενικού πρόξενου της Νικαράγουα στη Γαλλία. Τότε ταξίδεψε στην Ιταλία, την Μεγάλη Βρετανία, το Βέλγιο, την Αυστρία και την Γερμανία.
Το συμμετείχε σε μια επιτροπή για την διευθέτηση των συνόρων μεταξύ Ονδούρας και Νικαράγουας και δημοσίευσε ένα ακόμη μεγάλο έργο του, το Cantos de vida y esperanza, los cisnes y otros poemas, σε επιμέλεια του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ. Επίσης παρουσίασε και μερικά από τα πιο γνωστά του ποιήματα, το "Salutación del optimista" και "A Roosevelt". Το τελευταίο έκανε μεγάλη εντύπωση λόγω του στρατευμένου του χαρακτήρα εναντίον της Αμερικανικής στρατηγικής υποταγής της Λατινιής Αμερικής.
Συμμετείχε στο ΙΙΙ Παναμερικανικό συνέδριο στο Ρίο ντε Τζανέιρο και το 1907 επισκέπτηκε την Μαγιόρκα εν μέσω δικαστικών μαχών με την επίσημη σύζυγό του, Ροσάριο Μουρίγιο.

Τα τελευταία του χρόνια

Παραιτήθηκε από τη θέση του γενικού προξένου και από το Παρίσι προσπάθησε να επιμεληθεί και να εκδόσει νέα βιβλία. Εκείνη την εποχή υπέφερε από έντονο αλκοολισμό και ψυχολογικές διαταραχές. Το 1910, μετά την θριαμβική του επίσκεψε στο Μεξικό, προσπάθησε να αυτοκτονήσει βρισκόμενος στην Αβάνα .
Το 1912 αποδέχθηκε την προσφορά των νεόπλουτων επιχειρηματιών από την Ουρουγουάη, Ρουβέν και Αλφρέδο Γκίδο για να διευθύνει τα περιοδικά Mundial και Elegancia και δημοσίευσε την βιογραφία του μαζί με το έργο Historia de mis libros. Ξαναβρέθηκε στη Μαγιόρκα το 1913 κι έπειτα στη Βαρκελώνη όπου συνέθεσε το τελευταίο σημαντικό του έργο, Canto a la Argentina y otros poemas.
Με κατεστραμμένη την υγιεία του και με αφορμή του Α Παγκοσμίου Πολέμου αναλαμβάνει την διεξαγωγή μια γύρας στην Αμερική με σκοπό την διάδοση της ειρήνης. Επέστρεψε στην πατρίδα του το 1915 για να καταλήξει στην μητρική του πόλη, Λεόν, όπου και πέθανε στις 7 Ιανουαρίου 1916. Σήμερα βρίσκεται θαμμένος στον καθεδρικό ναό της πόλης και το αρχείο του ανήκει στο Πανεπιστήμιο Κομπλουτένσε της Μαδρίτης.