Συγγενικά δικαιώματα

Συγγενικό δικαίωμα παραγωγών

Ο νόμος προβλέπει δύο είδη παραγωγών υλικών φορέων: τους παραγωγούς φωνογραφημάτων (υλικών φορέων ήχου) και τους παραγωγούς οπτικοακουστικών έργων(υλικών φορέων εικόνας ή ήχου και εικόνας). Παραγωγοί και των των δύο ειδών υλικών φορέων μπορεί να είναι φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Παραγωγός φωνογραφήματος είναι εκείνος που έχει την πρωτοβουλία και την ευθύνη της πρώτης εγγραφής σειράς ήχων μόνο. Παραγωγός οπτικοακουστικού έργου είναι εκείνος που έχει την πρωτοβουλία και την ευθύνη της πρώτης εγγραφής σειράς εικόνων, με ή χωρίς ήχο.(βλ. αρθρ. 47 παρ. 3 ν.2121).
α.Οι παραγωγοί φωνογραφημάτων έχουν το δικαίωμα (εξουσία) να απαγορεύουν ή επιτρέπουν:
i.την άμεση ή έμμεση, προσωρινή ή μόνιμη αναπαραγωγή των φωνογραφημάτων του
ii.τη διανομή στο κοινό των φωνογραφημάτων τους με πώληση ή με άλλο τρόπο
iii.την εκμίσθωση ή το δημόσιο δανεισμό των φωνογραφημάτων τους
iv.τη διάθεσή τους στο κοινό κατ΄ αίτηση
v.την εισαγωγή των φωνογραφημάτων εαν παρήχθησαν στο εξωτερικό χωρίς την συναίνεσή τους ή από τρίτες χώρες αν ο παραγωγός είχε διατηρήσει συμβατικά το δικαίωμα εισαγωγής στην Ελλάδα (αρθρ. 47 παρ. 1 ν 2121) .Πρόκειται για αποκλειστική απαρίθμηση.
β.Οι παραγωγοί οπτικοακουστικών έχουν το δικαίωμα (εξουσία) να απαγορεύουν ή επιτρέπουν:
i.την άμεση ή έμμεση, προσωρινή ή μόνιμη αναπαραγωγή του πρωτότυπου ή του αντίγραφου των ταινιών τους.
ii.τη διανομή των υλικών φορέων στο κοινό με πώληση ή με άλλο τρόπο
iii.την εκμίσθωση ή το δημόσιο δανεισμό τους
iv.τη διάθεσή των ταινιών  τους στο κοινό κατ΄ αίτηση
v.την εισαγωγή των υλικών φορέων (οπτικοακουστικών έργων) που παρήχθησαν στο εξωτερικό χωρίς την συναίνεσή τους ή από τρίτες χώρες αν ο παραγωγός είχε διατηρήσει συμβατικά το δικαίωμα εισαγωγής στην Ελλάδα και
vi.τη ραδιοτηλεοπτική μετάδοση με οποιοδήποτε τρόπο συμπεριλαμβανομένης της δορυφορικής μετάδοσης ή καλωδιακής αναμετάδοσής τους και παρουσίασής τους στο κοινό (αρθρ. 47 παρ.2). Πρόκειται για αποκλειστική απαρίθμηση.
Οι παραγωγοί και των δύο κατηγοριών δεν έχουν ηθικό δικαίωμα στα προστατευόμενα αντικείμενα.

Συγγενικό δικαίωμα ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών

α. Οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί έχουν το δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν:
i.την αναμετάδοση των εκπομπών του με οποιονδήποτε τρόπο, όπως ηλεκτρομαγνητικά κύματα, δορυφόροι ,καλώδια
ii.την παρουσίαση στο κοινό των εκπομπών τους σε χώρους όπου η είσοδος επιτρέπεται με εισιτήριο
iii.την εγγραφή των εκπομπών τους σε υλικούς φορείς ήχους ή εικόνας ή ήχου και εικόνας, είτε οι εκπομπές αυτές μεταδίδονται ενσυρμάτως είτε ασύρματα, συμπεριλαμβανομένης της καλωδιακής ή δορυφορικής μετάδοσης
iv.την άμεση ή έμμεση ,προσωρινή ή μόνιμη αναπαραγωγή της υλικής ενσωμάτωσης των εκπομπών τους που μεταδίδονται ενσυρμάτως ή ασυρμάτως, συμπεριλαμβανομένης της καλωδιακής ή δορυφορικής μετάδοσης
v.τη διανομή στο κοινό των υλικών φορέων με την εγγραφή των εκπομπών τους μέσω πώλησης ή άλλως πως
vi.την εκμίσθωση και το δημόσιο δανεισμό του υλικού φορέα με την εγγραφή των εκπομπών τους
vii.τη διάθεση στο κοινό κατ΄ αίτηση ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση στην υλική ενσωμάτωση των εκπομπών τους, όπου και όταν ο ίδιος επιλέγει(αρθρ. 48) .Πρόκειται για αποκλειστική απαρίθμηση.
β.Οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί δεν έχουν το δικαίωμα που προβλέπεται παραπάνω υπό iii) την εγγραφή των εκπομπών τους, όταν αναμεταδίδουν απλώς μέσω καλωδίου εκπομπές ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών.
γ.Η διάθεση , η χρήση και η κατοχή με σκοπό χρήσης ή διάθεσης συσκευών αποκωδικοποίησης απαγορεύεται χωρίς την άδεια του ραδιοτηλεοπτικού σταθμού που μεταδίδει προγράμματα κωδικοποιημένα με ηλεκτρομαγνητικά κύματα ή με καλώδια ή με άλλους υλικούς αγωγούς ή με άλλο τρόπο παράλληλα προς την επιφάνεια της γης ή μέσω δορυφόρου (αρθρ.62 ν.2121).
δ.Οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί δεν έχουν ηθικό δικαίωμα στα προστατευόμενα αντικείμενα.

Δικαίωμα εύλογης αμοιβής για ραδιοτηλεοπτική αναμετάδοση

α.Όταν υλικός φορέας ήχου, που έχει νόμιμα εγγραφεί ,χρησιμοποιείται για ραδιοτηλεοπτική μετάδοση με οποιονδήποτε τρόπο, όπως ηλεκτρομαγνητικά κύματα , δορυφόροι , καλώδια, ή για παρουσίαση στο κοινό ,ο χρήστης οφείλει εύλογη και ενιαία σμοιβή στους ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες , των οποίων η ερμηνεία ή η εκτέλεση έχει εγγραφεί στον υλικό φορέα, και στους παραγωγούς των υλικών αυτών φορέων. Η αμοιβή αυτή καταβάλλεται υποχρεωτικά σε οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης των σχετικών δικαιωμάτων , που διαπραγματεύονται με τους χρήστες και συμφωνούν τις αμοιβές. Σε περίπτωση διαφωνίας η εύλογη αμοιβή και οι όροι πληρωμής καθορίζονται κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων και οριστικά αποφαίνεται το αρμόδιο δικαστήριο.
β.Το δικαίωμα αυτό εύλογης αμοιβής ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών είναι ανεκχώρητο, με την επιφύλαξη όμως της υποχρεωτικής ανάθεσης της είσπραξης και διαχείρισης στους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης.
γ.Οι εισπραττόμενες αμοιβές κατανέμονται εξ ημισείας μεταξύ ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών και παραγωγών των υλικών φορέων , κατά τα ειδικότερα στο νόμο οριζόμενα.
δ.Οι ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες έχουν δικαίωμα εύλογης αμοιβής για τη ραδιοτηλεοπτική αναμετάδοση της ερμηνείας ή εκτέλεσής τους που μεταδίδεται ραδιοτηλεοπτικά. Το δικαίωμα αυτό εύλογης αμοιβής είανι ανεκχώρητο και είναι δυνατή μόνο η ανάθεση της είσπραξης και διαχείρισης στους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης.
ε. Όταν υλικό φορέας εικόνας ή ήχου και εικόνας, που έχει εγγραφεί νόμιμα, χρησιμοποιείται για ραδιοτηλεοπτική μετάδοση με οποιονδήποτε τρόπο, όπως ηλεκτρομαγνητικά κύματα , δορυφόροι , καλώδια, ή για παρουσίαση στο κοινό ο χρήστης οφείλει εύλογη αμοιβή στους ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες, των οποίων η ερμηνεία ή η εκτέλεση έχει εγγραφεί στους υλικούς φορείς. Ως προς τον τρόπο καθορισμού της αμοιβής, το ανεκχώρητο δικαιώματος εύλογης αμοιβής και το δικαίωμα των ερμηνευτών ή εκτελεστών σε εύλογη αμοιβή για ραδιοτηλεοπτική μετάδοση και το ανεκχώρητο αυτού ,ισχύουν τα ως άνω υπό α,β και δ.

Συγγενικό δικαίωμα εκδοτών (γραμμικό δικαίωμα)

α. Εκδότες εντύπων έχουν το δικαίωμα να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν την αναπαραγωγή , με φωτοτυπικές , ηλεκτρονικές ή όποιες άλλες μεθόδους, για σκοπούς εκμετάλλευσης, της στοιχειοθεσίας και της σελιδοποίησης των έργων που έχουν εκδοθεί (γραμμικά δικαιώματα).
β.Σε περίπτωση εκμίσθωσης-δανεισμού αντιτύπου η αμοιβή για την παροχή της αναγκαίας άδειας κατανέμεται σε ίσα μέρη ανάμεσα στο δημιουργό και στον εκδότη( αρθρ.33 παρ.4).
γ. Η αμοιβή που εισπράττεται- σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 18 λόγω αναπαραγωγής για ιδιωτική χρήση -από την εισαγωγή ή την αναπαραγωγή φωτοτυπικών μηχανημάτων χαρτιού κατάλληλου για φωτοτυπίες, αποθηκευτικών μέσων (usb) κάτω των 100 εκ. ψηφίων και σαρωτών (4%) κατανέμεται εξ ημισείας μεταξύ των πνευματικών δημιουργών και των εκδοτών εντύπων.
δ. Με τη διάταξη του αρθρ. 51 εισήχθη στο δίκαιό μας ένα νέο πρωτοποριακό συγγενικό δικαίωμα υπέρ των εκδοτών εντύπων (φυσικού ή νομικού προσώπου) που δεν προβλέπεται στη Διεθνή Σύμβαση της Ρώμης. Πρόκειται γι αδικαίωμα περιορισμένου περιεχομένου που αφορά μόνο την  "άδεια αναπαραγωγής της στοιχειοθεσίας και της σελιδοποίησης" των έργων που έχουν εκδοθεί, δηλαδή στηρίζεται στην άρρηκτη συνάρτηση της τυπογραφικής διάταξης με συγκεκριμένο ήδη εκδοθέν έργο. Το δικαίωμα των εκδοτών είναι αυτοτελές με την έννοια ότι προστατεύεται όσο διαρκεί η προστασία του, ανεξάρτητα αν το εκδοθέν "έργο" προστατεύεται ή όχι ή έγινε κοινό κτήμα. Οι εκδότες δεν έχουν ηθικό δικαίωμα σε σχέση με το προστατευόμενο αντικείμενο.

Συγγενικό δικαίωμα Δικαιούχων πρότερων αδημοσίευτων έργων (μεταθανάτιων)

α.Στα συγγενικά δικαιώματα ο νόμος κατατάσσει το δικαίωμα για την πρώτη δημοσίευση (editio princeps) ή την παρουσίαση στο κοινό έργου προηγουμένως αδημοσίευτου, του οποίου η διάρκεια προστασίας έχει λήξει. Πρόκειται γι ατην περίπτωση "μεταθανάτιων έργων" που δεν δημοσιεύτηκαν ούτε κατά τη διάρκεια ζωής του δημιουργού ούτε κατά τη διάρκεια προστασίας του έργου μετά το θάνατό του.
β. Ο Νόμος αναγνωρίζει σε αυτόν που για πρώτη φορά δημοσιεύει τέτοιο έργο μόνον ανάλογη προστασία με το περιουσιακό δικαίωμα του δημιουργού μικρής διάρκειας, 25 ετών από την πρώτη νόμιμη δημοσίευση ή παρουσίαση στο κοινό. Ως περιουσιακής φύσεως το δικαίωμα είναι μεταβιβαστό εν ζωή ή αιτία θανάτου. Δεν αναγνωρίζονται στον δικαιούχο ηθικά δικαιώματα αφού δεν υπάρχει προσωπικός δεσμός με το έργο. Ο σκοπός του Νόμου είναι σαφής. Πρώτον, αναγνωρίζεται η προσπάθεια εκείνου που ανέσυρε το έργο, αναγνώρισε την αξία του και το δημοσίευσε, και δεύτερον, αμείβεται εκείνος που δεν στερεί από τον πολιτισμό έργα αποθανόντων, που διαφορετικά θα έμεναν για πάντα άγνωστα, και ενθαρρύνονται οι κάτοχοι τέτοιων έργων να τα δημοσιεύσουν.
γ.Προϋποθέσεις προστασίας είναι:
1. Να πρόκειται για έργο με την έννοια του άρθρου 2 του Ν. 2121 , ανεξάρτητα αν είναι λογοτεχνικό ή μουσικό ή εικαστικό.
2. Να είναι αδημοσίευτο. Αδημοσίευτο, κατά διορθωτική ερμηνεία , πρέπει να θεωρείται όχι μόνο όταν δεν έχει "δημοσιευτεί", αλλά και όταν δεν έχει παρουσιαστεί προηγουμένως στο κοινό, ανεξάρτητα αν είναι στην ημεδαπή ή στην αλλοδαπή. Η πρότερη παρουσίαση στο κοινό αναιρεί το χαρακτήρα του έργου ως αδημοσίευτου.
δ. Η προστασία του δικαιώματος της πνευματικής ιδιοκτησίας λήγει γενικά με την παρέλευση της διάρκειας (άρθρ. 29 επ.) .Προς τα έργα των οποίων η διάρκεια έχει λήξει πρέπει να εξομοιωθούν για την εφαρμογή του άρθρου 51 Α και τα έργα που ποτέ δεν προστατεύθηκαν, όπως αδημοσίευτα παραμύθια, λαϊκά τραγούδια, λαϊκοί χοροί, των οποίων ο δημιουργός ήταν άγνωστος και είχαν παρέλθει οι προθεσμίες διάρκειας προστασίας και ουδέποτε είχαν υπάρξει δικαίωμα.
ε. Πρώτη δημοσίευση ή παρουσίαση στο κοινό, με την έννοια ότι καθίσταται το έργο προσιτό στο κοινό με ενσώματη μορφή κατά τρόπο και σε αριθμό που να ικανοποιεί τις εύλογες ανάγκες του κοινού (άρθρ. 3 παρ. 3 Διεθνούς Σύμβασης Βέρνης) ή παρουσιάζεται στο κοινό με ασώματη μορφή (αρθρ. 2 παρ. 1 περ. έ).
στ. Το "νόμιμο" της δημοσίευσης ή της παρουσίασης στο κοινό δεν εμπίπτει στο χώρο της πνευματικής ιδιοκτησίας αφού η διάρκεια προστασίας έχει λήξει. Ως "νόμιμη" θεωρείται εκείνη που δεν αντίκειται σε άλλες διατάξεις του νόμου, π.χ. προσβολή δικαιώματος κυριότητας ή νομής χειρογράφων που ανήκουν σε τρίτο.
ζ. Η 25ετής διάρκεια αρχίζει από την 1η Ιανουαρίου του έτους που έπεται της πρώτης δημοσίευσης ή παρουσίασης στο κοινό.

Τα Συγγενικά Δικαιώματα στην Κύπρο

Στην Κύπρο τα συγγενικά δικαιώματα ρυθμίζονται από τον Νόμο περί του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων του 1976 όπως ισχύει σήμερα, μετά τις αναγκαίες τροποποιήσεις για την εναρμόνιση με το κοινοτικό δίκαιο.
Τα συγγενικά δικαιώματα στην Κύπρο για ερμηνευτές, μουσικούς (εκτελεστές) διαχειρίζεται και προστατεύει η εταιρεία CNR (Cyprus Neighbouring Rights Management)