Λυκόφως (μυθιστόρημα)

Πλοκή

Η δεκαεπτάχρονη Μπέλα Σουάν μετακομίζει από το Φοίνιξ της Αριζόνα στο Φορκς, μια μικρή πόλη κοντά στην Ουάσιγκτον, για να ζήσει με τον πατέρα της, Τσάρλι. Η μητέρα της, Ρενέ, ταξιδεύει μαζί με τον καινούριο της σύζυγο, Φιλ, έναν νεαρό αθλητή του μπέιζμπολ. Η Μπέλα γράφεται στο Λύκειο του Φορκς, όπου γίνεται φίλη με αρκετούς από τους μαθητές εκεί. Ένα κάπως άπειρο και ντροπαλό κορίτσι, η Μπέλα φοβάται πως πολλά αγόρια ανταγωνίζονται για να κερδίσουν την προσοχή της.
Την πρώτη μέρα της στο σχολείο, καθώς η Μπέλα μπαίνει στην τάξη της, ένας ανεμιστήρας φυσάει τη μυρωδιά της προς έναν μυστηριώδη άντρα, τον Έντουαρντ Κάλεν. Η Μπέλα κάθεται δίπλα στον Έντουαρντ στο μάθημα της βιολογίας αλλά εκείνος δείχνει να απωθείται από εκείνη, κάτι που στην πορεία επηρεάζει τα συναισθήματά της. Ο Έντουαρτ εξαφανίζεται για λίγες μέρες, αλλά όταν επιστρέφει φαίνεται οι δυο τους να κάνουν μια νέα αρχή. Η καινούρια αυτή σχέση διακόπτεται όταν το φορτηγάκι του Τάιλερ παραλίγο να κτυπήσει την Μπέλα στο χώρο παρκαρίσματος του σχολείου. Ο Έντουαρντ, αψηφώντας τους νόμους της φύσης, τη σώζει σταματώντας το φορτηγάκι με τα χέρια του.
Η Μπέλα δεν μπορεί να καταλάβει το πώς ο Έντουαρντ σταμάτησε το φορτηγάκι με το χέρι του και του κάνει συνεχώς ερωτήσεις, αλλά οι απαντήσεις του δεν την καλύπτουν. Επιπλέον, ακούει διάφορους μύθους σχετικά με την οικογένεια Κάλεν όπως το ότι είναι βρικόλακες που όμως πίνουν αίμα ζώων και όχι ανθρώπων για να τραφούν. Εκτός από τους μύθους για την οικογένεια Κάλεν, ένας οικογενειακός φίλος, ο Τζέικομπ Μπλάκ, της διηγείται και τους μύθους της δικής του φυλής, Quileute. Διαταραγμένη και γεμάτη ερωτηματικά από επαναλαμβανόμενους εφιάλτες, η Μπέλα αρχίζει έρευνα για τους βρικόλακες. Συνειδητοποιεί πως ο Έντουαρντ δεν είχε έρθει στο σχολείο τη μέρα που θα καθόριζαν τις ομάδες αίματός τους και συγκρίνοντας τα χαρακτηριστικά των βρικολάκων στη μυθολογία με αυτά των Κάλεν, βρίσκει αρκετές ομοιότητες. Πεπεισμένη πως ο Έντουαρντ είναι βρικόλακας, βρίσκει να εαυτό της να είναι σε αμηχανία. Η Μπέλα σώζεται για ακόμα μία φορά από τον Έντουαρντ στο Πορτ Άντζελες όταν κάποιοι άγνωστοι της επιτίθενται. Οδηγώντας ένα ασημένιο Volvo, ο Έντουαρντ πηγαίνει την Μπέλα για δείπνο και έπειτα στο σπίτι. Καθώς οδηγεί, η Μπέλα του λέει για τις ιστορίες που έμαθε και το πως εκείνος είναι βρικόλακας. Ο Έντουαρντ λέει πως προσπάθησε να μείνει μακριά της επειδή βρίσκει το αίμα της υπερβολικά επιθυμητό. Με τον καιρό, οι δύο νέοι ερωτεύονται.
Η σχέση τους επηρεάζεται όταν μια ομάδα τριών νομάδων βρικολάκων φτάνει στο Φορκς. Η σχέση των Κάλεν με έναν άνθρωπο κεντρίζει το ενδιαφέρον του Τζέιμς, ο οποίος είναι ιχνηλάτης, και θέλει να κυνηγήσει την Μπέλα για να προσφέρει διασκέδαση στον εαυτό του. Οι Κάλεν προσπαθούν να χωρίσουν την Μπέλα και τον Έντουαρντ στέλνοντας τη Μπέλα στο Φοίνιξ και κρύβοντάς την σε ένα ξενοδοχείο. Ο Τζέιμς την καλεί στο τηλέφωνο και ισχυρίζεται πως κρατάει τη μητέρα της όμηρο. Η Μπέλα πάει να τον βρει για να σώσει τη μητέρα της κι εκείνος της επιτίθεται. Πριν προλάβει να την σκοτώσει, ο Έντουαρντ - αρχικά - και μετά όλη η οικογένεια Κάλεν, φτάνουν στο σημείο και σκοτώνουν τον Τζέιμς. Ο Τζέιμς όμως έχει ήδη δαγκώσει την Μπέλα και ο Έντουαρντ καταφέρνει να ρουφήξει το δηλητήριο αποτρέποντάς την από το να γίνει βρικόλακας. Η Μπέλα μεταφέρεται στο νοσοκομείο όπου δέχεται θεραπεία για τους υπόλοιπους τραυματισμούς της.
Μετά την επιστροφή τους στο Φορκς, η Μπέλα και ο Έντουαρντ πηγαίνουν μαζί στον χορό του σχολείου. Η Μπέλα του λέει πως θέλει να γίνει κι εκείνη βρικόλακας, αλλά ο Έντουαρντ αρνείται να κάνει την επιθυμία της πραγματικότητα.

Ανάπτυξη

Η Μέγιερ ισχυρίζεται πως η ιδέα για το Λυκόφως της ήρθε από ένα όνειρο που είχε στις 2 Ιουνίου 2003. Ονειρεύτηκε ένα θνητό κορίτσι και έναν βρικόλακα που την αγάπησε, αλλά ήθελε και το αίμα της. Εμπνευσμένη από το όνειρό της, η Μέγιερ έγραψε τότε ένα πρόχειρο, το οποίο τώρα αποτελεί το δέκατο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου. Τα πρώτα πρόχειρα για το βιβλίο ήταν κάτω από τον τίτλο Φορκς και όχι Λυκόφως, με τον εκδότη να επιμένει στην αλλαγή του τίτλου. Αρχικά, η Μέγιερ δεν είχε δώσει ονόματα στους δύο βασικούς της χαρακτήρες. Διάλεξε το όνομα Έντουαρντ επηρεασμένη από τον Έντουαρντ Ρότσεστερ του βιβλίου της Σαρλότ Μπροντέ, Τζέιν Έιρ και τον Έντουαρντ Φέρραρς από το βιβλίο της Τζέιν Όστεν, Λογική και ευαισθησία. Τον πρωταγωνιστικό γυναικείο χαρακτήρα τον ονόμασε Ιζαμπέλα, σκεπτόμενη πως αυτό θα διάλεγε και ως όνομα για την κόρη της. Ο Ρόζαλι και ο Τζάσπερ αρχικά ονομάζονταν "Κάρολ" και "Ρόναλντ".
Η Μέγιερ συνέχισε να γράφει τα κεφάλαια χρονολογικά, χωρίς να ανησυχεί για την προϊστορία των χαρακτήρων. Αρχικά έδινε γράμματα στα κεφάλαια αντί για αριθμούς, με το Κεφάλαιο 13 να είναι το Κεφάλαιο Ε. Το τελευταίο κεφάλαιο του πρώτου προχείρου γινόταν όλο και μεγαλύτερο κι έτσι έγραφε τον έναν επίλογο μετά τον άλλο. Ωστόσο, συνειδητοποίησε πως ήθελε να εξερευνήσει πολλά την προϊστορία των χαρακτήρων και τους λόγους πίσω από κάποια γεγονότα που συνέβαιναν στα κεφάλαια του παρόντος κι έτσι προγραμμάτισε να γράψει 5-6 έξτρα κεφάλαια πάνω σε αυτό. Αντ'αυτού, τα κεφάλαια αυτά κατέληξαν να είναι δώδεκα όταν ολοκλήρωσε όσα ήθελε να γράψει. Σε διάστημα τριών μηνών είχε ολοκληρώσει πια ένα μυθιστόρημα με το χειρόγραφο να τελειώνει στις 29 Αυγούστου 2003. Είπε πως έγραφε για τη δική της προσωπική ευχαρίστηση και δεν σκέφτηκε ποτέ να εκδώσει τη δουλειά της.
Το βιβλίο άρεσε στην αδελφή της, η οποία και ενθάρρυνε τη Μέγιερ να στείλει το χειρόγραφο σε λογοτεχνικά γραφεία. Από τις 15 επιστολές που έστειλε, οι πέντε έμειναν αναπάντητες, στις εννέα έλαβε αρνητική απάντηση και στην τελευταία θετική απάντηση από την Τζόντι Ρίμερ των Writers House. Η Μέγιερ απλά έστειλε επιστολές σε λογοτεχνικά γραφεία για να δει αν θα ενδιαφέρονταν για ένα χειρόγραφο 130,000 περίπου λέξεων με έφηβους βρικόλακες. Η τύχη είχε βοηθήσει. Μια άπειρη βοηθός στο Writers House είχε απαντήσει στην ερώτησή της, μη ξέροντας πως τα νεανικά βιβλία προβλέπονται να είναι περίπου 40-60,000 λέξεις. Εξαιτίας αυτού του λάθους, η Ρίμερ τελικά διάβασε το χειρόγραφο της Μέγιερ και την έκανε πελάτισσα του Writers House. Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας, ένα κεφάλαιο που αποτελούσε το 20ο κεφάλαιο αφαιρέθηκε από το χειρόγραφο μαζί με το συναπάντημα του Έμμετ με την αρκούδα που του επιτέθηκε, καθώς και μερικά κομμάτια από τον επίλογο.

Εξώφυλλο

Η Μέγιερ δήλωσε πως το μήλο στο εξώφυλλο αντιπροσωπεύει τον απαγορευμένο καρπό από το βιβλίο της Γένεσης και την απαγορευμένη αγάπη του Έντουαρντ και της Μπέλα, χρησιμοποιώντας ένα απόσπασμα από τη Γένεση 2:17 στην αρχή του βιβλίου. Αντιπροσωπεύει επίσης τη γνώση της Μπέλα για το Καλό και το Κακό και τις επιλογές που πρέπει να κάνει. Η Μέγιερ λέει: "Σε ρωτάει [το μήλο] αν πρόκειται να το δαγκώσεις και να ανακαλύψεις τις τρομακτικές πιθανότητες που θα βρεθούν γύρω σου ή αν θα αρνηθείς να το κάνεις ώστε να παραμείνεις ασφαλής στον άνετο κόσμο τον οποίο γνωρίζεις".
Ένα εναλλακτικό εξώφυλλο απεικονίζει την Κρίστεν Στιούαρτ και τον Ρόμπερτ Πάτινσον, τους ηθοποιούς που έπαιξαν τους πρωταγωνιστικούς ρόλους στην αντίστοιχη προσαρμογή του βιβλίου σε ταινία.

Δημοσίευση

Οι επιστολές της Μέγιερ απορρίφθηκαν αρχικά από 14 γραφεία. Οκτώ εκδότες διαγωνίστηκαν για τα δικαιώματα του βιβλίου Λυκόφως κατά τη διάρκεια μιας δημοπρασίας το 2003. Οι εκδόσεις Little, Brown and Company δημοπράτησαν αρχικά $300,000, αλλά ο ατζέντης της Μέγιερ ζήτησε $1 εκατομμύριο, με την εκδοτική να συμφωνεί τελικά στις $750,000 για τρία βιβλία. Το Λυκόφως εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2005 σε 75,000 αντίτυπα. Μέσα σε ένα μήνα από την κυκλοφορία του, έκανε το ντεμπούτο του στο νούμερο 5 της λίστας με τα πιο ευπώλητα βιβλία της New York Times και αργότερα έφτασε και στο νούμερο 1. Στο εξωτερικό, τα δικαιώματα του βιβλίου πωλήθηκαν σε περισσότερες από 26 χώρες.
Τον Οκτώβριο του 2008, το Λυκόφως ήταν στην 26η θέση της λίστας της USA Today με τα πιο ευπώλητα βιβλία των τελευταίων 15 ετών. Αργότερα, το βιβλίο έφτασε στο νούμερο 1 ως το πιο ευπώλητο βιβλίο του 2008 και στο νούμερο 2 για το 2009, πίσω από τη συνέχειά του, Νέα Σελήνη.
Για την 10η επέτειο κυκλοφορίας του βιβλίου, η Μέγιερ έγραψε και κυκλοφόρησε ένα νέο βιβλίο, το Ζωή και Θάνατος: Λυκόφως με νέα ματιά, μαζί με επανέκδοση του Λυκόφωτος. Το Ζωή και Θάνατος: Λυκόφως με νέα ματιά είναι μια νέα εκδοχή της ιστορίας του Έντουαρντ και της Μπέλα, αλλά με εναλλαγή των φύλων, όπου η κοπέλα με το όνομα Ίντιθ είναι η βρικόλακας και το αγόρι με το όνομα Μπο είναι ο θνητός αποτελούν τους βασικούς πρωταγωνιστές.
Στην Ελλάδα, το Λυκόφως εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2008 από τις εκδόσεις Πλατύπους. Η εκδοτική εταιρία διατηρούσε τα δικαιώματα του βιβλίου μέχρι και κλείσιμό της το 2014. Από το 2017, οι εκδόσεις Ψυχογιός απέκτησαν τα δικαιώματα του βιβλίου και το Λυκόφως επανακυκλοφόρησε στις 2 Μαρτίου 2017. Το επετειακό βιβλίο των δέκα χρόνων, Ζωή και Θάνατος: Λυκόφως με νέα ματιά, κυκλοφόρησε επίσης από τις εκδόσεις Ψυχογιός την ίδια μέρα με το Λυκόφως.

Κριτική αποδοχή

Οι πρώτες κριτικές για το Λυκόφως ήταν γενικά θετικές, με το περιοδικό Publishers Weekly να αποκαλεί τη Μέγιερ ως μία από τις πιο "υποσχόμενες νέες συγγραφείς του 2005". Η εφημερίδα The Times επαίνεσε το βιβλίο για το πώς συνέλαβε "τέλεια το συναίσθημα της ερωτικής έντασης και αποξένωσης στους εφήβους" και το Amazon.com χαιρέτισε το βιβλίο ως "βαθιά ρομαντικό και εξαιρετικά ενθουσιώδες". Ο Ηλίας Τζ. Μάρτιν από το περιοδικό School Library Journal δήλωσε: "Ρεαλιστικό, ευφυές, σαφές και εύκολο να το παρακολουθήσεις, το Λυκόφως θα κάνει τους αναγνώστες να πεθαίνουν να χώσουν τα δόντια τους σε αυτό" και η Νόρα Φίελ από το TeenReads έγραψε: "Το Λυκόφως είναι ένα συγκροτημένο μείγμα ρομαντισμού και τρόμου". Η κριτική από το περιοδικό Publishers Weekly περιγράφει το "πάθος της Μπέλα για τον ξένο Έντουαρντ", τη ριψοκίνδυνη σχέση τους και "την εσωτερική πάλη του Έντουαρντ" ως μια μεταφορά της σεξουαλικής απογοήτευσης που συνοδεύει την εφηβεία. Το Booklist έγραψε: "Υπάρχουν μερικά ψεγάδια - μια πλοκή που θα μπορούσε να είναι πιο δεμένη, μια υπερβολική εξάρτηση στα επίθετα και στα επιρρήματα για να υποστηρίξουν τον διάλογο - αλλά αυτή η σκοτεινή ρομαντική ιστορία διεισδεί μέσα στην ψυχή σου". Ο Κρίστοφερ Μίντλεντον της εφημερίδας The Daily Telegraph απεκάλεσε το βιβλίο ένα "σχολικό δράμα με μια αιματηρή στροφή ... δεν είναι μυστικό, φυσικά, σε ποιους στοχεύει το βιβλίο και, επίσης, χωρίς αμφιβολία έχει πετύχει τον στόχο του". Η Τζένιφερ Χόους από την εφημερίδα The Post and Courier είπε: "Το Λυκόφως, το πρώτο βιβλίο της σειράς της Στέφανι Μέγιερ, με άρπαξε τόσο έντονα που τηλεφώνησα στην πιο κοντινή έφηβο που ήξερα και την ικέτευσα να μου δώσει το δικό της βιβλίο για να ολοκληρώσω το διάβασμα, όταν δεν έβρισκα το δικό μου". Η Ρομπέρτα Γκόλι από το Suite101.com έδωσε στο βιβλίο θετική κριτική λέγοντας πως αν και "το πρώτο μισό πάσχει από έλλειψη δράσης", το γράψιμο "κυλάει" και η ιστορία "είναι ενδιαφέρον". Επαίνεσε επίσης το βάθος των συναισθημάτων που δείχνουν οι βασικοί χαρακτήρες εντοπίζοντας με ακρίβεια "την αγωνία της εφηβικής αγάπης". Η Τζάνα Ρέις σημείωσε την παρουσία των Μορμονικών θεμάτων στη σειρά του Λυκόφωτος, βλέποντας την πάλη του Έντουαρντ Κάλεν με τις σαρκικές επιθυμίες ως παράδειγμα ενός "φυσικού Μορμόνου άντρα".
Το περιοδικό κριτικών Kirkus έδωσε μια πιο μικτή κριτική σημειώνοντας: "[Το Λυκόφως] απέχει πολύ από το να είναι τέλειο. Η απεικόνιση του Έντουαρντ ως ενός τερατώδους τραγικού ήρωα είναι υπερβολικά Βυρωνική και η γοητεία της Μπέλα είναι βασισμένη σε μαγεία παρά σε χαρακτήρα. Μολαταύτα, η απεικόνιση των επικίνδυνων εραστών κτυπάει διάνα: οι θαυμαστές του σκοτεινού ρομαντισμού θα είναι δύσκολο να του αντισταθούν". Η κριτική στην εφημερίδα New York Times σημείωσε: "Η υπόθεση του Λυκόφωτος είναι ελκυστική και συναρπαστική - ποιος δεν έχει φαντασιωθεί μια εξωφρενική αγάπη με έναν όμορφο άγνωστο; - αλλά το βιβλίο υποφέρει σε κάποια σημεία από σοβαρό, ερασιτεχνικό γράψιμο. Λίγο περισσότερο "δείχνω" και πολύ λιγότερο "λέω" θα ήταν καλό, ειδικά μερικά κλαδέματα για να αφαιρεθούν οι συνεχείς αναφορές στη συντριπτική ομορφιά του Έντουαρντ και στην αθάνατη αγάπη της Μπέλα θα ήταν χρήσιμα". Αν και η εφημερίδα The Daily Telegraph περιέλαβε αργότερα το Λυκόφως στο νούμερο 32 της λίστας των "100 βιβλίων που καθόρισαν τη δεκαετία των '00s", για το βιβλίο είπε πως ήταν "καταπληκτικό, ειδικά στην ανικανότητα συγγραφής της Μέγιερ". Η Ελίζαμπεθ Χαντ είπε σε μια κριτική για την εφημερίδα The Washington Post: "Η συγγραφή της Μέγιερ σπανίως ξεπερνά αυτήν πέραν της χρησιμότητας και η πλοκή είναι ξύλινη".

Προκλήσεις

Το Λυκόφως βρισκόταν στην Top 10 λίστα του 2010 της Αμερικάνικης Ένωσης Βιβλιοθηκών με τα πιο συχνά προκληθέντα βιβλία, για το ότι το περιεχόμενό του περιείχε "θρησκευτικές απόψεις" και "βία". Η σειρά του Λυκόφωτος βρέθηκε στην ίδια λίστα το 2009 για το ότι ήταν "σεξουαλικά προκλητικό", "ακατάλληλο για κάποιες ηλικίες" και περιείχε "θρησκευτικές απόψεις". Μία ψυχολόγος προέβαλε θέματα που είδε στη σειρά και πώς αυτά συνδέονται με τις γυναίκες και τις προσδοκίες τους για μια υγιή σχέση σε σχέση με σχέσεις βασισμένες στην ψευδαίσθηση, μέσω της μικρού μήκους ταινίας της "Into The Twilight Haze".