Χαλκιδική

Η Χαλκιδική είναι περιοχή της Μακεδονίας και γεωγραφικά αποτελεί την απόληξη της Κεντρικής Μακεδονίας στο Αιγαίο πέλαγος, το οποίο εισχωρεί βαθιά μέσα σε αυτήν, σχηματίζοντας τρεις επιμήκεις χερσονήσους, που δίνουν στην περιοχή το χαρακτηριστικό της σχήμα («πόδια της Χαλκιδικής»). Βορειοανατολικά υπάρχει η χερσόνησος Μαρμάρι, ανάμεσα στον Ακάνθιο και τον Στρυμονικό κόλπο.
Η Χαλκιδική είναι μια μεγάλη χερσόνησος, αφού περιβρέχεται από το Αιγαίο πέλαγος και μόνο Β.ΒΔ. είναι ενωμένη με τον κορμό της Μακεδονίας διαμέσου της περιοχής της Θεσσαλονίκης. Στο νότιο τμήμα της Χαλκιδικής, σχηματίζονται τρεις χαρακτηριστικές επιμήκεις χερσόνησοι οι οποίες είναι από δυτικά προς ανατολικά: η χερσόνησος της Κασσάνδρας, η χερσόνησος της Σιθωνίας και η χερσόνησος του Άθω.
Πρωτεύουσα του Νομού Χαλκιδικής είναι ο Πολύγυρος με 6.121 κατοίκους. Διοικητικό κέντρο του Αγίου Όρους είναι οι Καρυές. Η χερσόνησος της Χαλκιδικής χωρίζεται διοικητικά στον νομό Χαλκιδικής και στην αυτόνομη μοναστική πολιτεία του Αγίου Όρους. Το βόρειο τμήμα της χερσονήσου ανήκει στον νομό Θεσσαλονίκης.

Οι Ρωμαίοι και η Χαλκιδική

Οι Ρωμαίοι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Χαλκιδική στη διάρκεια των δυο τελευταίων μακεδονικών πολέμων, με τη διεξαγωγή ναυτικών επιχειρήσεων στο Βόρειο Αιγαίο. Σύμφωνα με πληροφορία του  Τίτου Λίβιου, η πρώτη ναυτική τους δράση έλαβε χώρα το 200 π.Χ., όταν ο ρωμαϊκός στόλος  από τη Σκιάθο είχε πλεύσει στα παράλια της Χαλκιδικής με σκοπό την κατάληψη των κυριοτέρων πόλεών της. Αρχικά επιχείρησαν ανεπιτυχώς να καταλάβουν τις πόλεις Μένδη και Τορώνη, στη συνέχεια όμως κατέλαβαν την Άκανθο (σημ. Ιερισσό) και, αφού τη λεηλάτησαν, επέστρεψαν στη Σκιάθο. Το 169 π.Χ. έγινε η δεύτερη ναυτική επιχείρηση των Ρωμαίων στη Χαλκιδική, στα πλαίσια της οποίας, οι Ρωμαίοι λεηλάτησαν την Παλλήνη και την ύπαιθρο της Αίνειας και  Αντιγόνειας. Κύριος στόχος τους φαίνεται πως ήταν η Κασσάνδρεια, την οποία πολιόρκησαν και δόθηκαν αρκετές μάχες έξω από τα τείχη της. Ωστόσο, όταν η ισχυρή φρουρά που υπεράσπιζε την πόλη ενισχύθηκε και από Γαλάτες μισθοφόρους, οι Ρωμαίοι έλυσαν την πολιορκία και έπλευσαν στη Σιθωνία με σκοπό να καταλάβουν την Τορώνη. Διαπιστώνοντας όμως ότι και η πόλη αυτή προστατευόταν από ισχυρή φρουρά, παραιτήθηκαν από την προσπάθειά τους και έπλευσαν στο λιμάνι της Δημητριάδας (σημ. Βόλου). Για έναν περίπου αιώνα από την υποταγή  της Μακεδονίας στους Ρωμαίους (168 π.Χ.) δεν υπάρχει καμιά πληροφορία από τις αρχαίες πηγές για τη Χαλκιδική. Στο προσκήνιο επανεμφανίζεται αυτή μόνο τον 1ου π.Χ. αιώνα, όταν προσελκύει πάλι το ενδιαφέρον των Ρωμαίων, το οποίο τώρα εκδηλώνεται με την εγκατάσταση Ρωμαίων ιδιωτών-εμπόρων στην Άκανθο και την ίδρυση - από το επίσημο Ρωμαϊκό κράτος - αποικίας στην Κασσάνδρεια. Οι δυο αυτές ενέργειες των Ρωμαίων, που συνεπάγονταν τη δημογραφική και οικονομική διείσδυσή τους στη Χαλκιδική, αποτελούν πραγματικό ορόσημο στην ιστορία της.
Η εγκατάσταση Ρωμαίων (εμπόρων) στην Άκανθο (το 85-57 π.Χ.), που ήταν μια ιδιωτική πρωτοβουλία,  μας είναι γνωστή από επιγραφή  χαραγμένη στο βάθρο τιμητικού αγάλματος του Αύγουστου που βρέθηκε στην ακρόπολή της, στην οποία αναφέρονται οι «συνπραγματευόμενοι Ρωμαίοι» (negotiatores), οι οποίοι φαίνεται πως, στα αυτοκρατορικά τουλάχιστον χρόνια, ήταν οργανωμένοι σε συλλογικό σώμα, στο γνωστό «conventus civium Romanorum ». Το σπουδαιότερο κίνητρο για την εδώ εγκατάσταση των Ρωμαίων δεν ήταν τόσο το λιμάνι της όσο η επικράτειά της, που εκτεινόταν στη νοτιοανατολική Χαλκιδική  και διέθετε άφθονες πλουτοπαραγωγικές πηγές, πρόσφορες για εμπορική εκμετάλλευση, όπως ήταν τα πλούσια μεταλλεία της. 
Ωστόσο, η επίσημη ρωμαϊκή πολιτική εκφράζεται με την ίδρυση  (44-43 π.Χ.) - κατόπιν εντολής του Κάσσιου Βρούτου - ρωμαϊκής αποικίας στη σπουδαιότερη ελληνιστική πόλη της Χαλκιδικής, την Κασσάνδρεια. Στη συνέχεια η πόλη αποικίστηκε για δεύτερη φορά - με την εγκατάσταση απόμαχων του ρωμαϊκού στρατού και Ιταλών πολιτών πλάι στον πολυάριθμο ελληνικό πληθυσμό της - από τον Οκταβιανό Αύγουστο, μετά τη ναυμαχία του Άκτιου (31 π.Χ.), και για το λόγο αυτόν ονομάστηκε colonia Iulia Augusta Cassandrensis. Ο πρώτος αποικισμός είχε καθαρά στρατιωτικό χαρακτήρα, ενώ ο δεύτερος είχε κυρίως οικονομικό (αγροτικό) χαρακτήρα. Η εκτεταμένη επικράτεια (territorium) της αποικίας, που μετατράπηκε σε ager publicus και διανεμήθηκε σε κληρούχους αποίκους, περιλάμβανε ολόκληρη τη χερσόνησο Παλλήνη. Βόρεια τα όριά της έφταναν ως τους πρόποδες του Χολομώντα και ανατολικά ως τη σημερινή Νικήτη, όπου βρέθηκε το επιτύμβιο ενός Ρωμαίου άποικου.

Τουρκοκρατία

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Οι Τούρκοι κατέλαβαν περιοχές της Μακεδονίας στα τέλη του 14ου αιώνα και ολοκλήρωσαν την κατάκτηση της περιοχής το 1430 με την κατάληψη της Θεσσαλονίκης. Μπορούμε λοιπόν να θεωρήσουμε ότι η Τουρκοκρατία ξεκίνησε στη Χαλκιδική στις αρχές του 14ου αιώνα.
Κατά την περίοδο αυτή, μουσουλμάνοι έποικοι από τη Μικρά Ασία εγκαταστάθηκαν στις πλέον εύφορες περιοχές της Μακεδονίας όπως και στα αστικά κέντρα που είχαν λεηλατηθεί. Στη Χαλκιδική οι μουσουλμάνοι εγκαταστάθηκαν στις βόρειο-ανατολικές και βόρειο-δυτικές περιοχές, κοντά δηλαδή στη Θεσσαλονίκη. 
Από τις πρώτες ενέργειες των Οθωμανών ήταν να οργανώσουν τη συλλογή φόρων υιοθετώντας τις παλιές πρακτικές και δομές του Βυζαντίου, μία συνήθη τακτική τους όταν κατακτούσαν νέα εδάφη. 
Οι Οθωμανοί επέτρεπαν οι φόροι να συγκεντρώνονται και να καταβάλλονται συλλογικά από κάθε χωριό. Σε κάποια μέρη πλήρωναν με τοπικά προϊόντα όπως ασήμι από τα μεταλλεία της βόρειο-ανατολικής Χαλκιδικής. Έτσι ενθαρρυνόταν η τοπική αυτοδιαχείριση ενώ ενισχυόταν τα αισθήματα κοινότητας και ταυτότητας των κατοίκων. 
Το 1821, η Χαλκιδική ξεσηκώθηκε μαζί με τη νότια Ελλάδα και σύντομα οι επαναστάτες έφτασαν λίγες ώρες από τη Θεσσαλονίκη. Όμως η καλύτερη οργάνωση και εξοπλισμός των Οθωμανών υπερίσχυσαν και η επανάσταση καταστάληκε, ενώ πολλά χωριά κάηκαν σε αντίποινα. Δόθηκαν μάλιστα σημαντικές μάχες μεταξύ Ελλήνων Μακεδόνων Επαναστατών και του Οθωμανικού Στρατού, όπως η Μάχη της Ρεντίνας και η Μάχη των Βασιλικών Θεσσαλονίκης κατα το έτος 1821.

Η εγκατάσταση Θρακών και Μικρασιατών

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την υποχρεωτική Ανταλλαγή πληθυσμών τα έτη 1923-1924, στην Χαλκιδική εγκαθίστανται πολλές οικογένειες Ελλήνων προσφύγων από την Μικρά Ασία, την Ανατολική Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία και έτσι δημιουργούνται 27 καινούργιοι οικισμοί. Οι Μικρασιάτες εγκαταστάθηκαν κυρίως στα παράλια (καθώς προέρχονταν από παραθαλάσσιους οικισμούς της Μικράς Ασίας) και στα μετόχια του Aγίου Όρους. Σε πολλούς από τους οικισμούς δόθηκαν ονόματα σε ανάμνηση των αλησμόνητων πατρίδων από όπου προέρχονταν οι πρόσφυγες, όπως Σωζόπολη (από την Σωζόπολη της Ανατολικής Ρωμυλίας), Νέα Τρίγλια (από την Τρίγλια της Μικράς Ασίας), Νέα Ηράκλεια (από την Ηράκλεια της Ανατολικής Θράκης). Η συμβολή των προσφύγων στην οικονομική και πολιτιστική εξέλιξη της Χαλκιδικής ήταν καθοριστικής σημασίας.
Αρχείο:Χαλκιδική.JPG

Γεωλογία

Η Χαλκιδική είναι  μια πλούσια γεωλογικά και κοιτασματολογικά περιοχή αφού τα πετρώματα και τα μεταλλεύματα  που την απαρτίζουν δίνουν στους κατοίκους της ένα θαυμάσιο υλικό για να οικοδομήσουν και να στηρίξουν την οικονομική τους δραστηριότητα. Ο επισκέπτης, μπορεί να κάνει μια «μεταλλευτική» περιήγηση στη Χαλκιδική, μέσα από συγκεκριμένες γεωδιαδρομές όπου είναι διάσπαρτα τα ίχνη της εξορυκτικής  δραστηριότητας από το πρόσφατο παρελθόν και να δει χαρακτηριστικά γνωρίσματα από το πλούσιο υπέδαφός της.