Γεωγραφία της Σλοβακίας

Τοποθεσία και περιοχή

Η Σλοβακία είναι μια ηπειρωτική χώρα που βρίσκεται στην κεντρική Ευρώπη στο βόρειο και ανατολικό ημισφαίριο. Η γωνιώδης απόσταση μεταξύ του άκρου ανατολικού και του άκρου δυτικού σημείου, ίση με 5 ° 44', καλύπτεται από τον Ήλιο στο πέρασμα του από τη Γη σε 23 λεπτά.

Έκταση

Η Σλοβακία έχει έκταση 49.035 τ.χλμ., και βρίσκεται στην 27η θέση στην Ευρώπη και στην 126η παγκόσμια. Είναι σχεδόν ίση με τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και την Εσθονία. Από τη συνολική έκταση, η γεωργική γη είναι το 49% που αναλογεί σε 24.016,93 τ.χλμ. (με αρόσιμη γη: 14 131,29 τ.χλμ.), οι δασικές εκτάσεις είναι το 41% που αναλογεί σε 20.153,68τ.χλμ. και οι λοιποί τύποι εδάφους είναι το 10% που ισοδυναμεί με 4.860,7τ.χλμ.

Γεωλογική Δομή

Το μεγαλύτερο μέρος της Σλοβακικής επικράτειας καταλαμβάνεται από τα Δυτικά Καρπάθια, μια οροσειρά με ξεχωριστή δομή νάππας, που αποτελεί μέρος του αλπικού-ιμαλαϊκού συστήματος.  Τα εξωτερικά δυτικά Καρπάθια (που βρίσκονται στην εξωτερική - βόρεια πλευρά του Καρπαθίου τόξου) πτυχώθηκαν στο τέλος της Παλαιόγενούς και στη Νεογενή περίοδο, σχηματίζοντας τη ζώνη φλύσχης . Η γεωλογικά περίπλοκη απόκρημνη ζώνη σχηματίζει το εξωτερικό σύνορο των κεντρικών Δυτικών Καρπαθίων, και περιλαμβάνει τις περιοχές Φάτρα-Τάτρα, Βέπορ και Γκέμερ.  Στα εσωτερικά Δυτικά Καρπάθια σχηματίστηκε η ζώνη Μελιάτα (Σλάνσκι) που βρίσκεται στο νοτιότερο μέρος της Σλοβακίας .
Οι ορογενετικές μεταβολές επηρέασαν τα Δυτικά Καρπάθια κατά την Ύστερη Ιουράσια, τη Μεσαία Κρητιδική και τη Μειόκαινη περίοδο. Μετά το πέρας των κύριων ορογενετικών διεργασιών των αλπικών πτυχώσεων, εμφανίστηκαν ρήγματα κατά την παλαιογενή και τη νεογενή περίοδο, που οδήγησαν στον σχηματισμό των παλαιογενών και νεογενών λεκανών. Στην κεντρική και την ανατολική Σλοβακία σχηματίστηκαν ηφαιστειογενή πετρώματα, και από την αρχή της τεταρτογενούς περιόδου η ηφαιστειότητα σταδιακά εξασθένησε. Κατά τη διάρκεια της παγετώδους περιόδου σχηματίστηκαν ορεινοί παγετώνες. Από τα τέλη του 3ου αιώνα, εμφανίστηκαν τα σημάδια διάβρωσης και μεταφοράς από την επίδραση των ανέμων και των ποταμών όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Μεταλλεύματα

Η εξόρυξη μεταλλευμάτων και τα λατομεία είναι θεμελιώδη για την μεταλλουργεία, τις χημικές και κατασκευαστικές βιομηχανίες, με σημαντική επιρροή σε όλες γενικά τις βιομηχανίες. Το 2009 η παραγωγή τους ανήλθε στα € 329,59 εκατ., που αντιστοιχούσε στο 0,52% του ΑΕΠ.  Από τους φυσικούς ενεργειακούς πόρους, εξορύσσονται πετρέλαιο, φυσικό αέριο και φαιάνθρακας. Η εξόρυξη πετρελαίου καλύπτει μόνο το ~1% και η εξόρυξη φυσικού αερίου το ~3% της εγχώριας κατανάλωσης. Η εξόρυξη φαιάνθρακα αντιπροσωπεύει το 80% της εγχώριας κατανάλωσης. Άλλες ενεργειακές πρώτες ύλες, όπως ο ανθρακίτης, ο ασφαλτούχος σχιστόλιθος και τα μη ενεργειακά αέρια, δεν είναι προσοδοφόρα με τις τρέχουσες τιμές. Αποθέσεις ουρανίου με οικονομικό ενδιαφέρον βρίσκονται σε κοιτάσματα, όπως στο κοίτασμα Košice-Jahodná, αλλά δεν έχουν ακόμη εξορυχθεί. Από τα ορυκτά, μόνο τα σιδηρομεταλλεύματα (σιδηρίτης) εξορύσσονταν στη Σλοβακία μέχρι το 2008, καλύπτοντας το 11% της εγχώριας κατανάλωσης μαζί με τα μεταλλεύματα αντιμονίου .
Η χώρα διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα βιομηχανικών ορυκτών, με σημαντικότερο το μαγνησίτη που είναι εξαγόμενο αγαθό και αντιπροσωπεύει το ~6% της παγκόσμιας παραγωγής. Επίσης περλίτη, ζεόλιθο και τάλκη. Βαρύτη, μπεντονίτη, καολίνη (καλύπτει το ~26% της εγχώριας κατανάλωσης), κεραμικές άργιλους, τετηγμένο  βασάλτη, δολομίτη, ασβεστόλιθο, αλίτη (καλύπτει το ~20% της εγχώριας κατανάλωσης), ανυδρίτη ( καλύπτει το ~45% της εγχώριας κατανάλωσης), άστριους, άμμους χαλαζία και πληθώρα άλλων. Στο παρελθόν, η χώρα ήταν σημαντικός παραγωγός χρυσού, αργύρου, χαλκού και άλλων μεταλλευμάτων.

Χλωρίδα

Η βλάστηση διαφέρει ανά υψόμετρο και γεωγραφική θέση. Οι ριζικές κλιματικές μεταβολές της τεταρτογενούς περιόδου είχαν σημαντικό αντίκτυπο στη φυτική σύσταση, και με την σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας ευνοήθηκε η θερμόφιλη χλωρίδα. Επί του παρόντος, το ήπιο κλίμα και το υπέδαφος δύνανται να φιλοξενήσουν αρκετούς διαφορετικούς βιότοπους σε σχετικά μικρή έκταση. Κυρίαρχα είναι τα φυλλοβόλα και τα είδη μικτών δασών της εύκρατης ζώνης, τα καρπαθιακά ορεινά είδη και τα θερμόφιλα πεδινά φυτά. Μολονότι η Σλοβακική φύση έχει υποστεί μεγάλο αριθμό ανθρώπινων παρεμβάσεων, υπάρχουν φυτά που προστατεύτηκαν.
Οι δασικές εκτάσεις καλύπτουν σήμερα το 44,3% του εδάφους της χώρας (2,17 εκατομμύρια εκτάρια) , εκ των οποίων το 60% είναι φυλλοβόλα και το 40% κωνοφόρα. Κοινά δέντρα είναι η οξιά, η ερυθρελάτη και η βελανιδιά. Με αύξηση του υψομέτρου αλλάζει η σύσταση της βλάστησης.

Ενδημικότητα

Το ιδιαίτερο Σλοβακικό φυσικό περιβάλλον προσφέρει τις ιδανικές συνθήκες για 40 ενδημικά είδη, στα οποία περιλαμβάνονται τα: Cyclamen fatrense, Daphne arbuscula, Pulsatilla slavica, Ρ. Subslavica, Saxifraga wahlenbergii, Soldanella carpatica, Thlaspi jankae και ερύσιμα του Wahlenbergs.

Καλλιεργήσιμα είδη

Οι πεδινές και ορεινές περιοχές με εύφορο έδαφος είναι κατάλληλες για την καλλιέργεια πιο απαιτητικών θερμοφιλικών ειδών, όπως τα ζαχαρότευτλα, οι ηλίανθοι και οι ραίβες (Brassica rapa subsp. oleifera). Στις ήπιες κλιματικά λεκάνες καλλιεργούνται σιτάρι, σίκαλη, βρώμη, κριθή (hordeum), αραβόσιτος, και πατάτες στα μεγαλύτερα υψόμετρα.

Χερσαία ζώα

Στους Σλοβακικούς οικότοπους ζουν ευρωπαϊκοί λαγοί, φασιανοί (Phasianus colchicus), αλεπούδες, αγριόχοιροι, κόκκινα ελάφια, ζαρκάδια, λύγκες, λύκοι και καφέ αρκούδες. Στα μεγαλύτερα υψόμετρα με πευκώδη φυτά, βρίσκονται τα τατρικά σαμούα (Rupicapra rupicapra tatrica) και οι αλπικές μαρμότες . Στα πτηνά περιλαμβάνονται οι ευρασιατικοί μπούφοι, οι αγριόκουρκοι, οι μαυροπελαργοί και οι χρυσαετοί .

Υδρόβια ζώα

Στο δίκτυο ποταμών, με τις δεξαμενές νερού και τους φυσικούς υγροβιότοπους ζει μια μεγάλη ποικιλία ψαριών, αμφιβίων και πτηνών, με συμπεριλαμβανόμενα: γουλιανούς, γριβάδια, πέστροφες, έσοξ, σολομοί του Δούναβη, αλλά και καραβίδες, βάτραχοι και χελώνια. Στα ορεινά ρέματα βρίσκονται κιτρινομπομπίνες, ορεινές και κοινές σαλαμάνδρες, καρπαθικοί τρίτονες (Lissotriton montandoni), σταχτοσουσουράδες, αλκυόνες, λευκοσουσουράδες, ευρωπαϊκές ενυδρίδες, μοσχοπόντικες και νερόφιδα.
Τα υδατικά περιβάλλοντα είναι ιδανικές συνθήκες για να χτίσουν τις φωλιές τους ορισμένα μεγάλα είδη πουλιών, όπως οι φαλαρίδες, οι πρασινοκέφαλες πάπιες, οι σαρσέλα, οι σταχτόχηνες, οι ερωδιοί, οι λευκοπελαργοί και οι βουβόκυκνοι. Στις θερμότερες πεδινές περιοχές ζει η στικτή νεροχελώνα .

Οικόσιτα ζώα

Λιγότερο στις πόλεις, και κυρίως στις αγροτικές περιοχές, προτιμώνται οι γάτες και τα σκυλιά για ζώα συντροφιάς. Στα χωριά, συνηθίζεται να εκτρέφονται όρνιθες, πάπιες, χήνες, γαλοπούλες και κουνέλια, και λιγότερο συχνά οικόσιτοι χοίροι, πρόβατα, βοοειδή, κατσίκες και μέλισσες.

Ενδημικά είδη

Υπάρχουν 769 ενδημικά της Σλοβακίας είδη ζώων που προστατεύονται. Περιλαμβάνονται οι φατρικοί γυμνοσάλιαγκες, τα έντομα ζύγαινες (vretienka), οι τατρικές μαρμότες και τα τατρικά σαμούα . Αυστηρά προστατευόμενα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση, είναι οι αγριόγαλοι, οι χρυσαετοί, οι ευρασιατικοί λύγκες και οι ευρωπαϊκοί βίσονες.

Προστασία της φύσης

Η Σλοβακική φύση με τα ανάγλυφα του εδάφους, τα ορεινά τοπία και τις διατηρημένες σπάνιες περιοχές των Καρπαθίων προστατεύεται. Διαθέτει 9 εθνικά πάρκα και 15 προστατευόμενες περιοχές που καλύπτουν το 22,8% της επικράτειας.  Το μεγαλύτερο και παλαιότερο εθνικό πάρκο είναι τα Όρη Τάτρα με έκταση 738 τ.χλμ. από το 1949, και η Οροσειρά Στιαβνίτσε με έκταση 776,3 τ.χλμ. που είναι προστατευόμενο μνημείο φυσικής κληρονομιάς από το 1979. Τα πρώτα αρχεία για την προστασία της φύσης ήταν του 1234 και του 1250 και αφορούσαν την προστασία του ευρωπαϊκού βίσονα. Το πάρκο Κβετνίτσα στην κοιλάδα Βελίκα έγινε η πρώτη προστατευόμενη περιοχή το 1876, και η Πέτρινη Θάλασσα κοντά στο χωριό Βύχνε έγινε το πρώτο αναγνωρισμένο μνημείο φυσικής κληρονομιάς το 1923. Οι πρώτες περιοχές που χαρακτηρίστηκαν ως φυσικά αποθέματα ήταν το 1895 το Πόνικα ντουμπράβα και το Πρίμποι.  Συνολικά, στη Σλοβακία έχουν δηλωθεί 1082 προστατευόμενες περιοχές μικρής κλίμακας , 382 περιοχές κοινοτικής σημασίας  και 38 προστατευόμενες περιοχές πτηνών.  Η συνολική έκταση των προστατευόμενων περιοχών (2ος - 5ος βαθμός προστασίας στη Σλοβακία ανέρχεται σε 1.144.750,333 εκτάρια, που αντιπροσωπεύει το 23,3% της επικράτειας.

Natura 2000

Η προστασία των φυσικών οικοτόπων, της άγριας πανίδας και χλωρίδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διέπεται από την Οδηγία των Οικοτόπων (92/43/ΕΟΚ). Το Σλοβακικό Υπουργείο Περιβάλλοντος εκδίδει έναν εθνικό κατάλογο με περιοχές ευρωπαϊκής σημασίας, τον οποίο διατηρεί ενημερωμένο.   Αυτές οι περιοχές σχηματίζουν το οικολογικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Το σύστημα βασίζεται στην Οδηγία για τα πουλιά (79/409/ΕΟΚ) και την Οδηγία των Οικοτόπων (92/43/ΕΟΚ) και οι περιοχές ενδιαφέροντος αναφέρονται στον εθνικό κατάλογο των προτεινόμενων ζωνών προστατευόμενων πτηνών και στον εθνικό κατάλογο των προτεινόμενων περιοχών κοινοτικής σημασίας .

Υγροβιότοποι

Στη Σλοβακική επικράτεια υπάρχουν 14 υγροβιότοποι διεθνούς σημασίας που είναι καταχωρημένοι στον κατάλογο της σύμβασης Ραμσάρ. Η Σλοβακική Δημοκρατιά υπέγραψε τη Σύμβαση την 2η Ιουλίου 1990, και από την 1η Ιανουαρίου 1993, πληρεί τις υποχρεώσεις της ως ανεξάρτητο κράτος μέλος. Στη χώρα υπάρχουν αρκετές καλά διατηρημένες βιόσφαιρες για είδη που μεταναστεύουν και αναπαράγονται. Το Κέντρο Χαρτογράφησης Υγροβιότοπων έχει συμπεριλάβει 22 διεθνούς, 72 εθνικής, 467 περιφερειακής και 1.050 τοπικής σημασίας υγροβιότοπους. 
Στον κατάλογο με τους Σλοβακικούς υγροβιότοπους  περιλαμβάνονται επί του παρόντος οι Λίμνες Σενιάνσκε, το Έλος Παρίζσκυ, το φυσικό απόθεμα του Σουρ, οι Δουνάβειες πλημμυρικές περιοχές, το εθνικό πάρκο Τσιτσόβσκε, ο ποταμός Λατόριτσα, το Νίβα Μοράβη, το αλλουβιανό Ρουντάβυ, οι υγρότοποι Τούρκα, ο ποταμός Ιπέλ, οι υγρότοποι της λεκάνης Οράβσκα, ο ποταμός Οράβα με τους παραπόταμούς του, το Σπήλαιο Ντομίτσα, το Σπήλαιο Μπαράντλα, ο αλλουβιανός Τίσα και τα Σπήλαια της κοιλάδας Ντεμανόβσκα.

Θερμοκρασία

Μακροπρόθεσμα, ο Ιούλιος είναι ο θερμότερος μήνας κατά τον οποίο οι μέσες θερμοκρασίες φτάνουν τους 20 °C στις πιο ζεστές περιοχές και τους 4 °C στα Τάτρα. Η μέγιστη θερμοκρασία των 40,3 °C μετρήθηκε την 20η Ιουλίου 2007 στο Χουρμπάνοβο, όπου η μέγιστη μέση ετήσια θερμοκρασία των 12,1 °C καταγράφηκε το 2000.  Οι θερινές μέρες (με θερμοκρασίες άνω των 25 ° C) φτάνουν τις 70 στα πεδινά, και οι τροπικές μέρες (με ημερήσιες κορυφές άνω των 30 °C) φτάνουν τις 15 - 20 στις πιο ζεστές περιοχές. Στα υψόμετρα άνω των 1.500 μ. οι θερινές ημέρες σπανίζουν. Η χαμηλότερη θερμοκρασία στη Σλοβακία των -41 °C καταγράφηκε την 11η Φεβρουαρίου 1929 στο Πστρους κοντά στο Ζβόλεν. Η μέση θερμοκρασία κυμαίνεται από -1 °C τον Ιανουάριο στις Δουνάβειες πεδιάδες ως -11 ° C στις υψηλότερες κορυφές των Τάτρα. Οι παγετώδεις ημέρες φτάνουν τις 70 στις Δουνάβειες πεδιάδες, τις 160 στο Πόπραντ και τις 280 στην κορυφή Λομνίκυ . Οι παγωμένες ημέρες (όταν η θερμοκρασία δεν ξεπερνά τους 0 °C) είναι κατά μέσο όρο 30 - 40 στα πεδινά και 190 στις κορυφές των Τάτρα και οι αρκτικές ημέρες (με θερμοκρασίες που δεν ξεπερνούν τους -10 °C) είναι μόνο 1,4 στα πεδινά και φτάνουν τις 30 στην κορυφή Λομνίκυ.

Βροχοπτώσεις

Οι λιγότερες βροχοπτώσεις παρατηρούνται στις πεδιάδες του Δούναβη στην Γκαλάντα (ετήσιος μέσος όρος 483 χλστ.), και οι περισσότερες στα ψηλά βουνά όπου φτάνουν τα 2.000 χλστ. ( στο ορεινό καταφύγιο Ζβοζνίκα χατά στα Υψηλά Τάτρα φτάνουν τα 2.130 χλστ.).  Η υψηλότερη ημερήσια βροχόπτωση ίση με 231,9 χλστ. καταγράφηκε την 13η Ιουλίου 1957 στο Σάλκε, ενώ η χαμηλότερη ετήσια συνολική ποσότητα βροχοπτώσεων ίση με 262 χλστ. καταγράφηκε το 2011 στο Μαλέ Κοσίχ. Οι χιονοπτώσεις ισοδυναμούν με το ~20% των ετήσιων συνολικών βροχοπτώσεων (με αυξανόμενο υψόμετρο το ποσοστό αυξάνεται φτάνοντας έως και το 70% στις κορυφές των Τάτρα) και η χιονοκάλυψη διαρκεί από 40 ημέρες στις πεδιάδες του Δούναβη έως και πάνω από 200 ημέρες στα υψηλότερα Τάτρα.

Ύδατα

Στη Σλοβακία υπάρχουν οι πηγές πολλών ποταμών. Οι παροχές τους κορυφώνονται τον Μάρτιο και τον Απρίλιο με το λιώσιμο των χιονιών, ελαχιστοποιούνται το καλοκαίρι και αυξάνονται εκ νέου με τις φθινοπωρινές καταιγίδες και τις έντονες βροχοπτώσεις. Ο Δούναβης έχει μεγαλύτερη παροχή το καλοκαίρι, όταν λιώνουν οι πάγοι και τα χιόνια των υψηλότερων Άλπεων. Ο Δούναβης απορρέει στη Μαύρη Θάλασσα, αποστραγγίζοντας το 96% της επικράτειας, μέσω των παραπόταμων Μοράβας, Βαχ, Χρον και Ιπέλ. Οι ποταμοί Σλανά, Μποντβά, Χορνάντ και Μποντρόγκ συμβάλλονται με το Δούναβη μέσω του ποταμού Τίσα. Το 4% της επικράτειας αποστραγγίζεται από τον ποταμό Πόπραντ και ορισμένους παραποτάμους του Δούναβη μέσω του Βιστούλα απορρέοντας στη Βαλτική Θάλασσα.

Ποταμοί

Το δίκτυο των Σλοβακικών ποταμών έχει συνολικό μήκος 49.775 χλμ.. Ο μεγαλύτερος υδάτινος δρόμος της χώρας είναι ο Δούναβης με μέση ετήσια παροχή 2.025 κ.μ./ δευ., ενώ ο ποταμός Τίσα έχει παροχή 378 κ.μ./ δευ.. Και τα δύο ποτάμια αποτελούν φυσικά εθνικά σύνορα με την Ουγγαρία (ο Δούναβης 142 χλμ., ο Τίσα 5,6 χλμ.), και επίσης, 140 χλμ. του Ιπέλ, 19 χλμ. του Χορνάντ και 13,5 χλμ. του Ρονάβα .  Στα συνοριακά ποτάμια περιλαμβάνονται ο Μοράβας (71 χλμ. με την Αυστρία και 48 χλμ. με την Τσεχική Δημοκρατία ), ο Πόπραντ (31 χλμ.) και ο Ντουνατζέκ (17 χλμ. με την Πολωνία).
Ο ποταμός Βαχ έχει μήκος 403 χλμ., παροχή 1963 κ.μ./ δευ.και απορρέει σε λεκάνη απορροής εμβαδού 19.728 τ.χλμ. μέσω πληθώρας υδατικών δρόμων. Ένα σύστημα υδραυλικών έργων με 22 φράγματα και υδροηλεκτρικά εργοστάσια αξιοποιούν τον ποταμό παράγοντας ~ 2.000 GWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως. Άλλες ενδεικτικές λεκάνες απορροής είναι του ποταμού Μποντρόγκ (7.216,6 τ.χλμ.), του Χρον (5.464.5 τ.χλμ.) και του Νίτρα (5.140,6 τ.χλμ.). Όσον αφορά το μήκος, σημαντικοί είναι οι ποταμοί Μοράβας (329 χλμ., εκ των οποίων τα 114χλμ. στη Σλοβακική επικράτεια), Χρον (298 χλμ.), Ιπέλ (232,5 χλμ.), Νίτρα (196,7 χλμ.) και Χορνάντ (193 χλμ.), με μεγαλύτερες παροχές του Μοράβα (120 κ.μ./ δευ.), του Μποντρόγκ (115 κ.μ./ δευ.) και του Χρον (56 κ.μ./ δευ.). Ενδιαφέρουσα είναι η ροή του Μικρού Δούναβη (στο παρελθόν ήταν η κύρια κοίτη του ποταμού), που στη Μπρατισλάβα χωρίζεται από το κύριο ρεύμα σχηματίζοντας το μεγαλύτερο ποτάμιο νησί της Ευρώπης, το Νησί της Σίκαλης (1.900 τ.χλμ.).

Υδατικά σώματα

Στα Σλοβακικά υδάτινα σώματα περιλαμβάνονται οι φυσικές λίμνες, οι παγετώδεις λίμνες, οι τεχνητές λίμνες και οι λιμνούλες. Από τις φυσικές λίμνες, η μεγαλύτερη είναι η Τάζβα, με έκταση 27,36 εκτάρια (0,27 τ.χλμ.), ενώ οι μεγαλύτερες τατρικές λίμνες είναι η Βελκέ Χίνκοβο ( 20,08 εκτάρια) και η Στρμπσκέ πλέσο (19,76 εκτάρια). Στα παγωμένα βουνά Τάτρα υπάρχουν πάνω από 200 παγετώδεις λίμνες. Η λίμνη Μπαράνιε πλιέσκο που βρίσκεται σε υψόμετρο 2.207 μ. στην Μικρή Κρύα Κοιλάδα (Σλοβακικά: Malá Studená dolina) είναι ασταθής, ενώ κάπως χαμηλότερα, σε υψόμετρο 2.192 μ., στην ίδια κοιλάδα βρίσκεται η ακίνητη Γαλάζια Λίμνη.
Στις τεχνητές λίμνες από φράγματα περιλαμβάνονται οι Γκαμσίκοβο-Νάγκυμαρος (46 τ.χλμ., ποταμού Δούναβη), του φράγματος Οράβα (35 τ.χλμ., ποταμού Οράβα ), η Ζεμπλίνσκα σιράβα (33 τ.χλμ., ποταμού Λαμπορέκ ), η Λιπτόβσκα Μάρα (27 τ.χλμ., ποταμού Βαχ ) και η Βελκά ντομάσα (14,22 τ.χλμ., ποταμού Οντάβα). Οι λίμνες Χρυσή Άμμος, Ηλιόλουστη Λίμνη (Slnečné jazerá),  Πράσινο Νερό (Zelená voda) και οι λίμνες Σενιάνσκε προσφέρονται για εκδρομές αναψυχής. Στα σημαντικά υδραυλικά έργα περιλαμβάνεται το Tajchy (Λίμνη), ένα σύστημα τεχνητών λιμνών που κατασκευάστηκε τον 18ο αιώνα για παροχή ενέργειας στα ορυχεία αργύρου του Μπάνσκα Στιάβνιτσα. Το μερικά υποβρύχιο σύστημα ύδρευσης Τούρτσεκοβ είναι έργο του 16ου αιώνα για παραγωγή ενέργειας από την ροή του ποταμού Τούριετς προς τον Χρον . Άλλο σημαντικό έργο είναι ο  καταρράκτης Βάζσκα, που περιλαμβάνει ένα σύστημα 22 υδραυλικών έργων με εφαρμογές υδροηλεκτρικής παραγωγής ενέργειας, αντιπλημμυρικές δράσεις, διαχείρισης των υδάτων και ψυχαγωγίας.