Στρατιωτική εκμετάλλευση των παιδιών

Η στρατιωτική εκμετάλλευση των παιδιών προσλαμβάνει τρεις διαφορετικές μορφές: τα παιδιά μπορούν να λάβουν άμεσα μέρος στις εχθροπραξίες (παιδιά στρατιώτες). Μπορούν, επίσης, να χρησιμοποιηθούν σε ρόλους υποστήριξης ως αχθοφόροι, κατάσκοποι ή παρατηρητές ή μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολιτικό όφελος είτε ως ανθρώπινες ασπίδες ή/και ως προπαγάνδα, ενώ είναι συχνή η σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευσή τους.

Επισκόπηση

Σε όλη την ιστορία και σε πολλούς πολιτισμούς, τα παιδιά συμμετείχαν σε στρατιωτικές εκστρατείες, ακόμη και όταν οι πρακτικές αυτές ήταν ενάντιες στα κοινά ήθη. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Μεγάλη Βρετανία, 250.000 παιδιά κάτω των 18 ετών κατάφεραν να ενταχθούν στον στρατό. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα παιδιά στρατιώτες πολέμησαν σε όλη την Ευρώπη, στην εξέγερση της Βαρσοβίας,  στην εβραϊκή αντίσταση και στον σοβιετικό στρατό. 
Από τη δεκαετία του 1970 τέθηκαν σε ισχύ διεθνείς συμβάσεις που προσπαθούν να περιορίσουν τη συμμετοχή των παιδιών σε ένοπλες συγκρούσεις, ωστόσο, η μη κυβερνητική οργάνωση Child Soldiers International αναφέρει ότι η εκμετάλλευση των παιδιών σε στρατιωτικές δυνάμεις και η ενεργός συμμετοχή τους σε ένοπλες συγκρούσεις είναι ευρέως διαδεδομένη.
Σύμφωνα με τον Wessels (1997), "Η χρησιμοποίηση παιδιών σε ένοπλες συγκρούσεις είναι πρόβλημα παγκόσμιας εμβέλειας -πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα από ό,τι προτείνει η ελάχιστη προσοχή που έχει λάβει. Παιδιά στρατιώτες βρέθηκαν από την Κεντρική Αμερική έως την περιοχή των Μεγάλων Λιμνών της Κεντρικής Αφρικής και από το Μπέλφαστ στον Βορρά έως την Αγκόλα στον Νότο»(σελ. 2). Τα παιδιά είναι εύκολοι στόχοι για εκμετάλλευση σε στρατιωτικούς σκοπούς, εξαιτίας της ευπαθούς θέσης τους όσον αφορά στην εξωτερική επιρροή. Πολλά παιδιά απαγάγονται και στρατολογούνται με τη βία, ενώ άλλα καταφεύγουν στον στρατό για να ξεφύγουν από την πραγματικότητα και τις δύσκολες συνθήκες ζωής τους.
Για το ίδιο θέμα η Unicef σημειώνει ότι χιλιάδες παιδιά κάτω των 18 ετών εξακολουθούν να στρατολογούνται και να χρησιμοποιούνται σε συγκρούσεις σε όλον τον κόσμο. Μόνο στο Νότιο Σουδάν εκτιμάται ότι 16.000 παιδιά χρησιμοποιήθηκαν  από ένοπλες δυνάμεις και ομάδες από τον Δεκέμβριο του 2013, όπως συμβαίνει και στην παρούσα σύρραξη στην Υεμένη.

Οικογενειακή επανένωση/κοινοτικό δίκτυο

Το πρώτο βήμα για την επανένταξη των παιδιών στρατιωτών είναι η οικογενειακή επανένωση. Σε περίπτωση που αυτό δεν είναι δυνατό, το παιδί θα πρέπει να στηριχτεί από ανάδοχες οικογένειες ή να βοηθηθεί για την ανεξάρτητη διαβίωσή του. Στην Αγκόλα, για παράδειγμα υλοποιήθηκε «πρόγραμμα αυτοοικοδόμησης», που υποστηρίζεται από πρώην στρατιώτες παιδιά και τις οικογένειές τους για την κατασκευή κατοικίας των πρώην παιδιών στρατιωτών.
Τα κοινοτικά δίκτυα μπορούν, επίσης, να συμβάλλουν στην επανένωση των πρώην παιδιών στρατιωτών με τις οικογένειές τους και τις κοινότητές τους. Στην Αγκόλα, ένα κοινοτικό δίκτυο που ονομάζεται «Κατηχητής» συνεργάζεται με περίπου 200 εκκλησίες. Ο Κατηχητής θεωρήθηκε ουδέτερο δίκτυο, που τηρεί το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Το δίκτυο έγινε σεβαστό από την κοινότητα και έτσι ήταν σε θέση να παρέχει μόνιμη υποστήριξη στη διαδικασία επανένταξης.
Υπάρχουν, ωστόσο, αμφιβολίες ως προς το αν η οικογένεια θα δεχτεί το παιδί, αφού υπήρξε στρατιώτης. Στην Ουγκάντα η αποδοχή επιτεύχθηκε με τελετές καθαρισμού, που βοήθησαν στην απομάκρυνση της ψυχικής μόλυνσης του στιγματισμού.

Ψυχολογική υποστήριξη

Τα παιδιά στρατιώτες υποβάλλονται σε μια διαδικασία αποκοινωνικοποίησης ως μέρος της εκπαίδευσής τους και συνεπώς μπορεί να είναι ανθεκτικά σε οποιαδήποτε αλλαγή ταυτότητας από αυτήν του στρατιώτη παιδιού. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι ψυχοκοινωνικές προσεγγίσεις -ψυχολογική διαδικασία που λαμβάνει χώρα στην κοινότητα- είναι ευεργετικότερη από τη παραδοσιακή, που λειτουργεί με γνώμονα την επούλωση των τραυμάτων για να αντιμετωπιστούν οι ψυχολογικές πτυχές της επανένταξης Τέτοιες ψυχοκοινωνικές προσεγγίσεις υποστηρίζουν τη σωματική υγεία και δραστηριοτήτων, καθώς και τη γνωστική, συναισθηματική και ηθική ανάπτυξη. Τα προγράμματα επανένταξης τονίζουν την ευκαιρία σε πρώην παιδιά στρατιώτες να αναπτύξουν εμπιστοσύνη, συνεπείς σχέσεις με τους ενήλικες και την δημιουργία οικογενειακού περιβάλλοντος, στο οποίο να βασίζονται. Οι παραδοσιακές τελετουργίες και η διαμεσολάβηση της οικογένειας ή/και της κοινότητας είναι κεντρικής σημασίας για την αντιμετώπιση της μη κοινωνικής/επιθετικής συμπεριφοράς που πιθανώς έχει αναπτύξει το παιδί στρατιώτης και το βοηθά να απαλλαγεί από τις εντασιογόνες εμπειρίες του.

Η Ημέρα της Ερυθράς Χειρός

Η Ημέρα της Ερυθράς Χειρός είναι ημέρα μνήμης για την στρατιωτική εκμετάλλευση των παιδιών και καθιερώθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2002, βάσει του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού
σχετικά με την εμπλοκή των παιδιών σε ένοπλες συγκρούσεις. Βάσει της συνθήκης, τα κράτη συμφωνούν να απαγορεύουν την στρατολόγηση  παιδιών ηλικίας κάτω των 18 και να εξασφαλίζουν ότι οι στρατιωτικές εθελοντές ηλικίας κάτω των 18 εξαιρούνται από την άμεση εμπλοκή τους σε εχθροπραξίες. Όσον αφορά σε μη κρατικές οντότητες ή αντάρτικες ομάδες, απαγορεύεται η στρατολόγηση κάτω από την ηλικία των 18 ετών για οιονδήποτε σκοπό.
Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε τη συνθήκη ως συμπληρωματικό πρωτόκολλο της Συνθήκης για τα Δικαιώματα του Παιδιού με το ψήφισμα 54/263 της 25ης Μαΐου 2000. 165 κράτη έχουν υπογράψει τη συνθήκη μέχρι τον Μάιο του 216, ενώ 14 κράτη την υπέγραψαν αλλά δεν την επικύρωσαν. Η Ελλάδα επικύρωσε την συνθήκη στις 22 Οκτωβρίου 2003.