Κλίμακες αξιολόγησης της κατάστασης υγείας: επιπέδου λειτουργικότητας

Κλίμακες

Παρακάτω γίνεται αναφορά σε γενικές κλίμακες αξιολόγησης του επιπέδου λειτουργικότητας και της κατάστασης της υγείας, οι οποίες δεν επικεντρώνονται σε κάποια συγκεκριμένη ασθένεια ή ηλικιακή ομάδα.

Short-Form-36 Health Survey- Rand-36

Πρόκειται για γενικό δείκτη αξιολόγησης της κατάστασης της υγείας, που προορίζεται για χρήση σε πληθυσμιακές έρευνες και μελέτες αξιολόγησης της υγειονομικής πολιτικής. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με κλίμακες για συγκεκριμένες ασθένειες, για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων στην κλινική πράξη και έρευνα . Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να συγκριθεί η κατάστασης της υγείας ασθενών με διαφορετικές παθήσεις και με το γενικό πληθυσμό . Η έκδοση Rand-36 διαφέρει από την SF-36 μόνο στον τρόπο βαθμολόγησης  και παρέχεται δωρεάν μέσω διαδικτύου . Περιέχει 36 θέματα που αξιολογούν 8 διαστάσεις: σωματική λειτουργικότητα, περιορισμοί ρόλου λόγω σωματικών προβλημάτων υγείας, σωματικός πόνος, κοινωνική λειτουργικότητα, γενική ψυχική υγεία, ψυχολογική δυσφορία και ευημερία, περιορισμοί ρόλου λόγω συναισθηματικών προβλημάτων, ζωτικότητα, ενέργεια ή κόπωση και αντιλήψεις για τη γενική υγεία. Συμπληρώνεται από τον ίδιο τον ασθενή σε διάρκεια 5-10 λεπτών, ή από άλλο πρόσωπο, όπως γιατρό ή νοσηλευτή . Η τυποποιημένη μορφή της αναφέρεται στις προηγούμενες 4 εβδομάδες, ενώ υπάρχει και έκδοση που αναφέρεται στην προηγούμενη μια εβδομάδα (“acute form”) και χορηγείται επαναλαμβανόμενα σε εβδομαδιαία βάση. Είναι κατάλληλη για άτομα άνω των 14 ετών . Επιπλέον, έχει μεταφραστεί και στην ελληνική γλώσσα .
Όσον αφορά τους περιορισμούς της, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κατάλληλο εργαλείο για ατομική χρήση με ασθενείς, λόγω του ότι παρουσιάζει χαμηλή δυνατότητα ανίχνευσης της αλλαγής και συγκεκριμένα της επιδείνωσης. Ακόμη, περιέχει ακατάλληλες ερωτήσεις για ηλικιωμένους, όπως ερωτήσεις που αναφέρονται στην εκτέλεση έντονων δραστηριοτήτων (π.χ. τρέξιμο) ή εργασίας .

SF-12

Αποτελεί συντομευμένη μορφή του SF-36 και χρησιμοποιείται σε έρευνες μεγάλης κλίμακας, καθώς αποτελεί ευρείας έκτασης κλίμακα αλλά αρκετά σύντομη για πρακτική χρήση. Αξιολογεί δύο διαστάσεις, τη σωματική και την ψυχική υγεία. Συμπληρώνεται από τον ασθενή σε λιγότερο από 2 λεπτά. Περιορισμό αποτελεί το ότι δεν είναι κατάλληλη για χρήση σε ηλικιωμένους, καθώς δεν περιέχει ερωτήσεις σχετικά με τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία . Ακόμη, η κλίμακα αυτή έχει μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα .

Nottingham Health Profile (NHP)

Πρόκειται για μια κλίμακα που χρησιμοποιείται στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, σε επιδημιολογικές μελέτες, σε έρευνες που αξιολογούν την ανάγκη για περίθαλψη και σε κλινικές δοκιμές, για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων. Αξιολογεί τα αντιλαμβανόμενα σωματικά, κοινωνικά και συναισθηματικά προβλήματα υγείας. Πιο συγκεκριμένα, αξιολογεί την αλλαγή στην κατάσταση της υγείας με το πέρασμα του χρόνου και διερευνά τις αποκλίσεις από την φυσιολογική λειτουργικότητα, λόγω της επίδρασης της ασθένειας. Χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελείται από 38 θέματα που ομαδοποιούνται σε 6 τμήματα: σωματικές ικανότητες, πόνος, ύπνος, κοινωνική απομόνωση, συναισθηματικές αντιδράσεις, επίπεδο ενέργειας. Το δεύτερο μέρος περιέχει θέματα που αξιολογούν την επίδραση των προβλημάτων υγείας στην εργασία, τις δουλειές του σπιτιού, τις προσωπικές σχέσεις, τη κοινωνική ζωή, τη σεξουαλική ζωή, τα χόμπι και τις διακοπές. Το δεύτερο μέρος είναι προαιρετικό επειδή κάποιες ερωτήσεις, που αναφέρονται στην εργασία ή τη σεξουαλική ζωή, μπορεί να μην ισχύουν για όλα τα άτομα. Συμπληρώνεται από τον ασθενή σε δέκα περίπου λεπτά και οι απαντήσεις είναι της μορφής «ναι-όχι» . Η κλίμακα έχει μεταφραστεί σε αρκετές γλώσσες, κατάλογος των οποίων είναι διαθέσιμος στο διαδίκτυο , ανάμεσα στις οποίες και η ελληνική .
Ανάμεσα στα πλεονεκτήματα της είναι η απλότητα της, η ευρεία κάλυψη και το γεγονός ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να συγκριθεί η επίδραση μιας ασθένειας με την επίδραση άλλων ασθενειών ή με τον γενικό πληθυσμό . Όσον αφορά τους περιορισμούς, θεωρείται υπερβολικά μεγάλη ως εργαλείο ανίχνευσης δυσλειτουργίας  και ακατάλληλη για έρευνες και για ανθρώπους με ήπιες δυσλειτουργίες , καθώς παρουσιάζει το «φαινόμενο οροφής» (“ceiling effect”) . Λόγω αυτού του φαινομένου θεωρείται περισσότερο κατάλληλη κλίμακα για πληθυσμούς που είναι πιθανό να υπάρχουν άτομα με σοβαρή δυσλειτουργία (π.χ. ηλικιωμένοι). Ακόμη, η κλίμακα αυτή είναι λιγότερο ευαίσθητη στην ανίχνευση αλλαγής σε σχέση με άλλα εργαλεία .

Sickness Impact Profile (SIP)

Η κλίμακα αυτή χρησιμοποιείται για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων της θεραπείας, σε έρευνες για την υγεία, στο σχεδιασμό προγραμμάτων και στη διαμόρφωση πολιτικής για την υγεία, καθώς και για την παρακολούθηση της προόδου των ασθενών και σημειώνει τις αλλαγές στη συμπεριφορά ενός ατόμου λόγω της ασθένειας. Περιέχει 136 θέματα και αξιολογεί τρεις διαστάσεις σε 12 κατηγορίες. Η πρώτη διάσταση είναι η σωματική λειτουργικότητα και αξιολογείται η βάδιση, η κινητικότητα και η φροντίδα του σώματος. Η δεύτερη διάσταση είναι η ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα, στην οποία αξιολογείται η επικοινωνία, η συμπεριφορά εγρήγορσης, η συναισθηματική συμπεριφορά και η κοινωνική αλληλεπίδραση. Η τρίτη διάσταση αφορά ανεξάρτητες κατηγορίες που αναφέρονται στον ύπνο και την ξεκούραση, στο φαγητό, στην εργασία, στη διαχείριση του νοικοκυριού και στην αναψυχή .
Επίσης, υπάρχει συντομευμένη μορφή της κλίμακας, SIP-68, η οποία αξιολογεί έξι διαστάσεις: σωματική αυτονομία, έλεγχο κινητικότητας, επικοινωνία, κοινωνική συμπεριφορά, συναισθηματική σταθερότητα και εύρος κινητικότητας .
Συμπληρώνεται από τον ασθενή και απαιτούνται 20-30 λεπτά για την ολοκληρωμένη έκδοση, ενώ 15-20 λεπτά για τη συντομευμένη. Οι ασθενείς επιλέγουν τα θέματα που τους αντιπροσωπεύουν, αναφερόμενοι στο σήμερα. Πλεονέκτημα για τη συγκεκριμένη κλίμακα είναι το ότι επικεντρώνεται στη συμπεριφορά , η οποία σε αντίθεση με τα συναισθήματα είναι παρατηρήσιμη και μπορεί να μετρηθεί αντικειμενικά και η μέτρηση της επηρεάζεται λιγότερο από πολιτισμικές προκαταλήψεις. Έτσι, η κλίμακα αυτή είναι εφαρμόσιμη σε πολιτισμούς με διαφορετική κουλτούρα. Ένας από τους περιορισμούς της κλίμακας είναι ότι είναι χρονοβόρα. Επιπλέον, η έμφαση στη συμπεριφορά μπορεί να περιορίσει την ευαισθησία της κλίμακας στην αλλαγή, καθώς η συμπεριφορά δεν είναι ευαίσθητη σε μικρές αλλαγές . Ακόμη εστιάζει σε σοβαρά επίπεδα δυσλειτουργίας και λόγω του φαινομένου οροφής είναι λιγότερο ικανή σε σχέση με άλλα εργαλεία να αποδείξει βελτίωση στη λειτουργικότητα και να εντοπίσει ήπια επίπεδα δυσλειτουργίας . Περισσότερα στοιχεία για την κλίμακα είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο .