Χωρυγόσκαλα

Ονομασία

Η τοποθεσία οφείλει το όνομά² της στο γεγονός ότι η περιοχή αποτελείται από ασβεστολιθικές πέτρες και στον ελικοειδή δρόμο ο οποίος είχε έξι στροφές. Επισημαίνεται ότι στα χωριά αυτά, το ασβέστι λέγεται και χωρύγι. Δηλαδή Χωρύγι + σκάλα = Χωρυγόσκαλα. Η άποψη αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι λίγες εκατοντάδες μέτρα πιο κάτω κοντά στου Λαγού το Χάνι λειτουργούσε ασβεστοκάμινο τα ερείπια του οποίου σώζονται ακόμα. Αλλά και οι πέτρες από τις οποίες ήταν χτισμένο το ιστορικό χάνι του Λαγού (Ηλιόπουλου), μετά τη διάνοιξη του αμαξωτού δρόμου προς τη Νέδουσα πουλήθηκαν σε ασβεστοκάμινο. 
Θεωρούμε επίσης σκόπιμο να αναφέρουμε ότι ο βράχος από τον οποίον πήδηξαν στο χάος οι γυναίκες αυτές μας είναι άγνωστος. Το γεγονός όμως αυτό θεωρείται ήσσονος σημασίας, γιατί αξία έχει ο ηρωισμός και η θυσία τους και όχι ποιός ακριβώς ήταν ο βράχος από τον οποίον πήδηξαν στο χάος. Άλλωστε, μετά από 200 περίπου χρόνια, είναι αδύνατον να υπάρχουν ευρήματα που να μας οδηγήσουν σε ασφαλές συμπέρασμα. Μόνο εικασίες μπορούμε να κάνουμε από τη μελέτη του εδάφους. Η εκτίμηση μας είναι ότι , πρέπει να πήδηξαν απο κάποιο βράχο πριν  από το ασκηταριό της Μεγάλης Αναστάσοβας. [2]

Ιστορικά Γεγονότα.

Με την είσοδο των Τουρκοαιγυπτίων το Μάϊο του 1826 στον κάμπο της Καρύταινας οι άμαχοι και οι περισσότεροι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής, έντρομοι διασκορπίστηκαν στα γύρω βουνά παίρνοντας το δρόμο για τα Πισινά χωριά, προκειμένου να σωθούν.
Ο Ιμπραήμ αφού ολοκλήρωσε την καταστροφή στον κάμπο της Καρύταινας και αξιολόγησε την όλη κατάσταση, ξεκίνησε οργανωμένα για τα Μεσσηνιακά Φρούρια, χωρίζοντας το στράτευμα του σε δύο Σώματα . 
Το πρώτο Σώμα με αιχμαλώτους, λάφυρα και τους δυσκίνητους σχηματισμούς ακολουθεί το δρόμο που περνάει από τα Δερβένια του Λεονταρίου, Άγιο Φλώρο και καταλήγει στο Νησί (Μεσσήνη) , με μικρές απώλειες από τον κλεφτοπόλεμο που του έκαναν οι Έλληνες .
Το Δεύτερο Σώμα ακολουθεί το ρέμα του Ξερίλα. Αφού περνά από το Λεοντάρι, την Ποταμιά και την Καμάρα φθάνει στους Γιανναίους, καίγοντας τα πάντα στο διάβα τους. 
Στους Γιανναίους, το σώμα αυτό χωρίζεται σε δύο μεγάλες φάλαγγες. Η πρώτη φάλαγγα κατευθύνεται προς τον Άκοβο, Πολιανή, ενώ η δεύτερη προς Δυρράχι. Οι Ελληνικές εμπροσθοφυλακές, βλέποντας φωτιές στα Σαμπάζικα και στο Δυρράχι συμπεραίνουν ότι οι εχθρικές δυνάμεις κινούνται προς το Μυστρά και τα Πισινά Χωριά και ενημερώνουν το Θ. Κολοκοτρώνη .
Η Φάλαγγα που κατευθύνεται προς τα Σαμπάζικα δεν περνά ανενόχλητη . Οι κάτοικοι που έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους και κατευθύνονται προς τα Πισινά Χωριά, έχοντας σύμμαχο την άγρια φύση, ξεμοναχιάζουν μικρά τμήματα Τουρκοαιγυπτίων και τα χτυπούν αλύπητα και αποτελεσματικά. Η μεγαλύτερη επιτυχία είναι αυτή της εξόντωσης 26 Αραπάδων από 10 μόλις Ακοβίτες . Αλλά και άλλοι Έλληνες οι οποίοι έχουν πάρει τα βουνά, με τις φαμελιές τους χτυπούν τους Αιγύπτιους . Γνωστός μας είναι ο αγωνιστής Αναστάσης Κουρούσης από του Κατζαρού, ο οποίος σκότωσε 4 αραπάδες .
Από όλους αυτούς τους ανθρώπους που κατευθύνονταν προς τα Πισινά Χωριά για να σωθούν, συγκλονιστικό είναι το δράμα είκοσι ανώνυμων γυναικών με τα παιδιά τους οι οποίες αφού πέρασαν το εξωκλήσι του Αγίου Νικήτα Δυρραχίου, φτάνοντας στην τοποθεσία Χωρυγόσκαλα (Χορηγόσκαλα) κρύφτηκαν πάνω από το ημιονικό μονοπάτι, για να γλυτώσουν από τους Τουρκοαιγύπτιους που τις κατεδίωκαν και κόντευαν να τις φθάσουν. Όταν  ανακαλύφθηκε το κρησφύγετο τους άρχισαν να κυλάνε πέτρες προσπαθώντας να συντρίψουν τους αραπάδες που τις είχαν προσπεράσει και κατέβαιναν τον ελικοειδή δρόμο . Όσες κινδύνευαν να πιαστούν αιχμάλωτες, έκαναν το προαποφασισμένο πήδημα στα βράχια και το χάος προτιμώντας τον έντιμο θάνατο από τα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Με την πράξη τους αυτή, πέταξαν προς την αιώνια ελευθερία υπογράφοντας με το αίμα τους το συμβόλαιο της μεγάλης αναγέννησης του Ελληνισμού.
Το Δυστύχημα είναι ότι η ακριβής καταγωγή και τα ονοματεπώνυμα των γυναικών αυτών, σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα υπάρχοντα στοιχεία, παραμένουν άγνωστα .Το βέβαιο είναι ότι δεν πρόκειται για γυναίκες καταγόμενες από τα Πισινά χωριά του Μυστρά. 
Την 1 Ιουνίου ο Θ. Κολοκοτρώνης από τα Δερβένια υποβάλει λεπτομερή αναφορά  προς τη Διοικητική Επιτροπή στο Ναύπλιο .Το έγγραφο αυτό είναι μια έκθεση των γεγονότων, από την 21 μέχρι το τέλος Μαΐου και παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον .
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης και τα φύλλα της Γενικής Εφημερίδας της Ελλάδας  στην οποία δημοσιεύονταν εκτός των άλλων, όλες οι εγχώριες ειδήσεις, μετά από μελέτη των αναφορών των διαφόρων Οπλαρχηγών, οι οποίες αποστέλλονταν προς την Διοικητική Επιτροπή .[2]
Η επιστολή και τα ΦΓΕΕ δημοσιεύονται ακολούθως.

Τα συμβάντα το 1826 σύμφωνα με το Ν. Σπηλιάδη.

Η μάχη κατά του Ιμπραήμ το 1826 και η αυτοθυσία των Ελληνίδων  γυναικών του Μοριά , αναφέρεται και  στα Απομνημονεύματα του Σπηλιάδη:
«Ο Ιµπραχίμ µεσούντος του Μαΐου εξεκίνησε δια την Μεσσηνίαν. Εις τα στενά του Λεονταρίου εύρεν αντίστασιν και εβιάσθη να οπισθοδρομίση εις Τριπολιτσάν. Την 18, καιτην  19  παραλαβών και άλλους στρατιώτας, απήλθεν εις την πεδιάδα της Καρυταίνης , και εδοκίµασε να περάσει από τα στενά της Πολιανής. Εις το ∆υρράχι ευρέθη τυχαίως ο Νικηταράς, και τον αντέκρουσε, και τον εβίασε να οπισθοδρομήση. Αφήσας δ' εις την ειρηµένην πεδιάδα τα ήµισυ στρατεύµατα, εστράτευσε με τα λοιπά  εις την Επαρχίαν του  Φαναρίου. ∆ιευθύνθη δε εις Ανδρίτσαιναναπό τρία μέρη, από τον Αγιοθανάση, από τας Καρυάς, και από τον Κράμποβον. αύτοθι ευρίσκοντο ως πεντακόσιοι Έλληνες, και μη δυνάμενοι ν' αντισταθώσιν εις δυνάμεις πολύ ανωτέρας εχθρών, αφού εφόνευσον εξήντα εξ αυτών και απεχώρησαν εις τα υψηλά.  Εισέβαλον λοιπόν οι Τούρκοι εις την πόλιν εκείνην, εφόνευσαν τρεις γυναίκας και πέντε άνδρας, ηχµαλώτισαν  ως διακοσίους εβδομήντα αόπλους, έκαυσαν τινάς οικίας , επήραν όσα ζώα επέτυχον και ανεχώρησαν εις τα οπίσω. 
Μετά ταύτα εκινήθησαν εις την Μεγάλην Αναστάσοβαν, όπου ηχμαλώτισαν τινάς αδυνάτους , και απήρχοντο εις Μεσσηνίαν. 
Εις Άκοβον διαβαίνοντας είχον αποκλείσει οι κάτοικοι είκοσι έξ Τούρκους, εφόνευσαν τους οκτώ  και συνέλαβον τους δέκα οκτώ παραδοθέντας αλλά τους εφόνευσαν και αυτούς, επειδή καταδιώκοντο υπ' άλλων Τούρκων. Πολλαί γυναίκες εκινδύνευον να ζωγρηθώσιν εις την λεγοµένην Χορηγόσκαλαν. Τινές εξ αυτών κατεκριµνήσθησαν εις τα βάραθρα και απώλυντο. άλλαι δε ήρχισαν να κυλίωσι λίθους μεγάλους εναντίον των εχθρών εφόνευσαν και επλήγωσάν τινάς, και εσώθησαν. Οι διεσκορπισμένοι εις τα όρη ένοπλοι Έλληνες εκτύπησαν  εις διάφορα μέρη τους Τούρκους, και που μεν πέντε, που δέκα και αλλού πλειοτέρους, εφόνευσαν ουκ ολίγους. Ούτως ο εχθρός μετέβη τέλος εις την Μεσσηνίαν.».

Επιστολή Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης σε επιστολή του προς τη Διοικούσα επιτροπή στο Ναύπλιο γράφει τα εξής: (ΓΑΚ/Αρχ. Βλαχογιάννη / Κατ.
Α΄ / Φ.20 / Ε. 44)
Προς την Σεβαστήν Διοικητικήν Επιτροπήν
Περί την ιαν ώραν της νυκτός (11 μ. μ.) των 25 ήδη λήγοντος ,
αναφερόμενος ειδοποίουν την Διοίκησιν την απόφασιν μου και το κίνημα μου δια το
αλμυρόν διά να ανταμώσω εκεί τους σπαρτιάτας Καπεταναίους . Αλλ’ επειδή εις
αυτήν μου την αναφοράν έλεγον , ότι ακολούθως θέλει ειδοποιήσω την Διοίκησιν
τον τρόπον καθ’ ον έγινεν η κατάβασις των εχθρών εις τα Μεσσηνιακά φρούρια
σπεύδω να το εκπληρώσω ήδη με την επιστροφήν μου δια της παρούσης μου .
Οιεχθροί περί την 21 ην του λήξαντος ασηκώθησαν από τον κάμπονΚαρύταινας, και εξακολουθούντες την οδόν ήτις έδειχνε την πορείαν των
καταφευγόντων προς τα Πισινά Χωρία Καρυτινών και άλλων , επροχώρησαν έως την Μεγάλην
Αναστάσοβαν. Καθ’ οδόν εις το χωρίον Άκοβον ,
τυχόντες δέκα Ακοβίται έκλεισαν εις εν μέρος είκοσιέξ εχθρούς . Εξ αυτών τους
μεν οκτώ εφόνευσαν , τους δε 18 εζώγρησαν , εν οις και ένα επίσιμον οφφικιάλον
, τους οποίους κυνηγούμενοι από άλλους εχθρούς , εφόνευσαν . Οι εχθροί
αιχμαλωτίσαντες ολίγας αδυνάτους ψυχάς κατ’ εκείνα τα μέρη , διευθύνοντο τας
προς τα φρούρια της Μεσσηνίας οδούς .
Καιοι εν όρεσι ευρισκόμενοι με τας φαμιλίας των Έλληνες έπεσαν κατά πόδας των, καιπου μεν τρείς που δε δύο , που τέσσαρας και που δέκα εφόνευον ώστε έναςΑναστάσης Κουρούσης ονομαζόμενος από του Κατζαρού εφόνευσε τέσσαρας και είκοσιπερίπου γυναίκες με τα παιδία των και παρθένοι , θεωρούσαι εις εν μέρος
ονομαζόμενον Χορηγόσκαλαν ότι ήσαν εις κίνδυνον να ζωγρηθώσιν από τους εχθρούς
, αι μεν προτιμήσασαι τον έντιμον θάνατον από την άτιμον δουλείαν έπεσαν από
τους κρημνούς , άλλαι δε κυλίουσε πέτρας εφόνευσαν εκ των εχθρών , και ούτω
διέφυγον επαξίως της ελληνικής γενναιοφροσύνης την αιχμαλωσίαν των , και
εξέπληξαν τους θεωρούντας την απόφασίν των Έλληνας και εχθρούς ,
οι οποίοι ύστερον δια της Καλαμάτας και Νησίου υπήγαν εις τα φρούρια όπου και
διατρίβουν . Όλα δε ταύτα μαρτυρούσι τα πτώματα των εχθρών και τα τουφέκια και
μπαγιονέτες των , τας οποίας επήραν οι Έλληνες . και όλη η φθορά των εχθρών ,
είναι επέκεινα των πεντακοσίων , οι οποίοι επλήρωσαν ακριβά την αιχμαλωσίαν άλλων
τόσων αδυνάτων ψυχών , όπου εις την παρούσαν από Πάτρας εκστρατείαν των έκαμαν
. Και ταύτα μεν περί των εχθρών .
Εγώ δε την τετράδην προς την μεσημβρίαν έφθασα εις
Αλμυρόν . Αμέσως δεν έλειψα να προσκαλέσω τους στρατηγούς Ιω. Μαυρομιχάλην ,
Μούρτζινον και λοιπούς οπλαρχηγούς της Σπάρτης . Και ο μεν Μούρτζινος με τον
Κουμουντουράκην και με άλλους Σπαρτιάτας καπεταναίους ήλθον την πέμπτην .Ο δε
Μαυρομιχάλης ευρισκόμενος εις Λιμένη και εμποδιζόμενος από εναντίους ανέμους ,
δεν είχε φθάσει έως προχθές την Κυριακήν . Ότε βιαζόμενος να επιστρέψω εις το
γεν. στρατόπεδον , προς μεν τους παρευρεθέντας Μούρτζινον , Κουμουντουράκην ,
Καπετανάκην και λοιπούς ωμίλησα όσα ενόμισα ικανά να τους προσκαλέσουν εις την
ένωσιν και απόφασιν να εκκινήσουν , οίτινες και πεισθέντες μου έδωσαν πλήρη
υπόσχεσιν ότι εντός ολίγου θέλει εκστρατεύσουν άφευκτα , και να συγκροτήσουν προς
το παρόν το Σπαρτιατικόν στρατόπεδον εις Αλμυρόν , και να συναγροικούνται και
με ημάς .
Προς δε τον στρ. Ιω. Μαυρομιχάλην και λοιπούς μη
παρευρεθέντας καπετανέους Σπαρτιάτας έγραψα όσα εγνώρισα αναγκαία να τους
πείσουν εις την αυτήν απόφασιν, το οποίον ελπίζω ν’ ακολουθήσουν όλοι συμφώνως
. Και ούτως ανεχώρησα εκείθεν μετά των στρ. Νικηταρά , Π. Γιατράκου ελθόντος
την ώραν του αναχωρισμού μου , Γεροπέτροβα και Κρίντζαλη . Και ημείς μεν
εφθάσαμεν χθές ενταύθα , ο δε Γεροπέτροβας και Κρίντζαλης υπήγαν εις τας
επαρχίας των και σήμερον έρχονται και αυτοί , δια να συσκεφθώμεν και διορίσωμεν
την θέσιν όπου έκαστος πρέπει να καταλάβη .
Το εδώ ευρισκόμενον στράτευμα , κατά την γενομένην
παρά του στρατηγού Κολιόπουλου χθεσινήν καταμέτρησιν , συμποσούται περίπου των
πέντε χιλιάδων . Ο στρ. Θεοχαρόπουλος και κυρ. Δ. Δεληγιάννης δεν έφθασαν
εισέτι εδώ . Εβιάσθησαν παραπολύ παρά του στρ. Κολιόπουλου και Γενναίου , και
ελπίζω να φθάσωσι σήμερον ή αύριον . Και εγώ δε , άμα φθάσας , δεν έλειψα να
βιάσω και πάλιν και αυτούς και τας λοιπάς επαρχίας όλας να φθάσωσι .Προσπαθώ
ακουράστως , δεν λείπω διόλου αφ’ ό’τι γνωρίζω ότι δύναται να συντελέση προς
εμψύχωσιν των Ελλήνων και βλάβην του εχθρού , και εύχομαι να μην αποβούν και οι
τωρινοί κόποι μου εις μάτην.
Προσπαθώ περιπλέον να εκκινήσουν διά τ’ αυτόσε ζώα
να μας μετακομίσωσι τροφάς , αλλά κυρίως πρέπει και η Διοίκησις να φροντίση
αυτόθεν να μας στείλη διά να μην έχωμεν πολέμιον και την έλλειψιν αυτών , ήτις
επαπειλεί καθημέραν την λιποταξίαν των στρατιωτών . Ας μας σταλθώσιν ομοίως και
πολεμοφόδια , διότι πενήντα περίπου αιχμάλωτοι γυναίκες , όπου έφυγαν από τους
εχθρούς , όλαι μας πληροφορούν ότι ο εχθρός κατ’ αυτάς σκοπεί να κάμη το κίνημα
του , και να μην ήθελεν ευρεθώμεν ελλιπείς από αυτά .
Οι κύριοι Πραστίωται , Αγιοπετρίται και Κρανιδιώται
ούτε εκινήθησαν , ούτε έχουν ίσως σκοπόν να κινηθούν , ενόσω δεν βλέπουν να
τους εκκινήση εκτελεστική δύναμις , και εμέ να είμαι πλησίον των . Η Διοίκησις
, εις απόκρισιν των περί τούτων αναφορών μου , δεν με ειδοποίησε τίποτε , και αν
και τώρα δεν εισακουσθώ να τοις σταλή μία ικανή εκτελεστική δύναμις δια τους
στείλη εδώ , είμαι αναγκασμένος να υπάγω ό ίδιος να κάμω προς αυτούς το χρέος
μου .
Προσμένω την απάντησιν της Διοικήσεως και μένω
ευσεβάστως . Ας μας σταλθή , με τον παρόντα , και ένα ρέσμον χαρτί , διότι δεν
έχομεν .
Τη α΄  Ιουνίου
1826 .
Ντερβένια
Ο ευπειθής πατριώτης
Θ. Κολοκοτρώνης .[2]

Γενική Εφημερίς της Ελλάδος

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ . (ΓΕΕ. / Φ.1 / αριθ. 59 / σελ.  233 στήλη β΄ & 234 στήλη α΄ / 22-5-1826)
ΓΕΝΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΕΝ ΝΑΥΠΛΙΩ , ΣΑΒΒΑΤΩ , 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 1826
ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ
Εγχώριοι Ειδήσεις
Από Ναυπλίου
Περί την 21 του παρελθόντος μηνός , σηκωθέντες οι εχθροί εκ του κάμπου της Καρυταίνης εξηκολούθησαν την οδόν , ήτις έφερε προς τα Πισινά Χωρία  όπου κατέφυγον πολλοί Καρυτινοί και άλλοι και επροχώρησαν έως εις την Μεγάλην Αναστάσοβαν . Καθ’ οδόν , εις το χωρίον Άκοβον , τυχόντες δέκα Ακοβίται , έκλεισαν εις εν μέρος εικοσιέξ
εχθρούς , εκ των οποίων τους μεν οκτώ εφόνευσαν , τους δε δεκαοκτώ εζώγρησαν ,
εν οις και ένα σημαντικόν αξιωματικόν , τους οποίους διωκώμενοι έπειτα παρ’
άλλων εχθρών εφόνευσαν . Οι εχθροί αιχμαλωτίσαντες ολίγους τινάς αδυνάτους κατ’
εκείνα τα μέρη διευθύνοντο προς τας εις τα φρούρια της Μεσσηνίας φερούσας οδούς
. και οι εν όρεσι μετά των οικογενειών των ευρισκόμενοι Έλληνες έπεσαν κατά
πόδας , και που μεν δύο , που δε τρείς και τέσσαρας και που δέκα και
περισσότερους εφόνευον .και τις ΑναστάσιοςΚουρούσης ονομαζόμενος από Κατζαρού
εφόνευσε τέσσαρας . και είκοσι περίπου γυναίκες μετά των παιδίων των , και
παρθένοι , θεωρούσε εις εν μέρος , ονομαζόμενον Χορηγόσκαλα , ότι ήσαν εις κίνδυνον να ζωγρηθώσι παρά των εχθρών ,
αι μεν αυτών , προτιμήσασαι το έντιμον θάνατον παρά την άτιμον δουλείαν ,
έπεσαν κατά κρημνών , άλλαι δε κυλίουσαι πέτρας κατά των εχθρών εφόνευσαν εξ
αυτών ικανούς , και ούτω διέφυγον επαξίως της Ελληνικής γενναιοφροσύνης την
αιχμαλωσίαν , και εξέπληξαν τους θεωρούντας την απόφασιν των Έλληνας και
εχθρούς . Ούτοι δε οι ύστεροι διαπεράσαντες διά Καλαμάτας και Νησίου υπήγαν εις
τα φρούρια όπου και διατρίβουν . Όλα δε ταύτα μαρτυρούσι τα πτώματα των εχθρών
, τα τουφέκια και αι λόγχαι , τα οποία επήραν οι Έλληνες . Και η όλη φθορά των
εχθρών είναι επέκεινα των πεντακοσίων . Και ούτως επλήρωσαν ακριβά τον φόνον
και την αιχμαλωσίαν των αδυνάτων , τα οποία έκαμαν εις την από Πατρών
εκστρατείαν των .
Ο γενικός αρχηγός Θ.
Κολοκοτρώνης υπήγεν εις Αρμυρόν , και προσκαλέσας εκεί τους στρατηγούς Ι.
Μαυρομιχάλην , Δ. Μούρτζινον , Κουμουντουράκην , Καπετανάκην και λοιπούς
οπλαρχηγούς της Σπάρτης , ωμίλησε προς αυτούς όσα η φρόνησις υπαγόρευε ,
παρακινών και προτρέπων αυτούς εις ένωσιν , και απόφασιν να εκκινήσωσι τους
Σπαρτιάτας κατά του κοινού εχθρού , οίτινες και πεισθέντες έδωκαν υπόσχεσιν ,
ότι εντός ολίγων ημερών θέλουσιν εκστρατεύσει αφεύκτως , και θέλουσι συγροτήσει
προς το παρόν το Σπαρτιατικόν στρατόπεδον εις Αρμυρόν , και εκείθεν θέλουσι
συνενωθήσθαι μετά του γενικού αρχηγού , και των λοιπών οπλαρχηγών εις τα κατά
του εχθρού κινήματα . Ούτω παρουσιάζονται πάλιν εις το θέατρον του πολέμου και
οι Σπαρτιάται , και ούτως αποβάλλουσιν αφ’ εαυτών την κατηγορίαν των λοιπών
αδελφών των , ότι αδιαφορούσιν εις τον κοινόν υπέρ πίστεως και πατρίδος πόλεμον
.
Το εις Δερβένια της Μεσσηνίας
ευρισκόμενον στρατόπεδον συμποσούται , κατά την παρά του στρατηγού Κολιόπουλου
γενομένην κατά την 31 Μαϊου καταμέτρησιν εις 5.000 . Επεριμένοντο προσέτι εκεί
και ο στρατηγός Θεοχαρόπουλος και ο Κ. Δ. Δεληγιάννης . Ο γενικός αρχηγός , και
οι λοιποί οπλαρχηγοί δεικνύουσι μεγίστην προθυμίαν εις την ταχυτέραν
στρατολογίαν , και ο λαός τρέχει ευχαρίστως εις τα όπλα . ώστε εντός ολίγων
ημερών καθίσταται ικανόν το εις Δερβένια στρατόπεδον ν’ απαντήση εις παν κίνημα
του εχθρού , εάν ούτος ήθελεν κινηθή .[2]
…………………………………………………………………………………..
ΕΝ ΤΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΩΣ

Ο Θρύλος για τις Γκρεμισμένες Γυναίκες

Εκτός από αυτό το γεγονός, υπάρχουν και προφορικές μαρτυρίες που αναφέρουν τουλάχιστον άλλη μία παρόμοια περίπτωση, η οποία διαδραματίστηκε ένα χρόνο πριν , μετα την πτώση της Καλαμάτας τελος Μαϊου του 1825 , την οποία καταγράφει ο Αντώνιος Μασουρίδης στο βιβλίο του "Αλαγονιακά":
.΄Ωσαύτως άναφέρεται , ότι παρά την παλαιάν ήμιονικήν οδόν την άγουσαν είς Καλάμας και άνω της Στράκοβας πρό της θέσεως Μπονάση ρέμα συνεκρούσθη μεγάλη έκ  Τουρκοαιγυπτίων ομάς προς μικράν τοιαύτην έξ Αλαγονίων  (1) συνοδευομένων και ύπό τινών γυναικών . Η σύγκρουσις , ως ήτο επόμενον ,άπέβη μετά τον φόνον αρκετών πολεμίων,  κατά των ΄Αλαγονίων(1) , αί  γυναίκες των όποίων , ίνα μη αίχμαλωτισθώσι και ατιμασθώσι  έκρήμνισαν εαυτάς κάτω των προς την δεξιάν όχθην του Νέδοντος ποταμού άποκρήμνων βράχων . Τοιαύτη και τοσαύτη ‘υπήρξεν η φιλοπατρία των άνδρών και η εντιμότης των γυναικών της Άλαγονίας (1)  , της υπό της πολιτείας και ιστορίας ατυχώς αγνοηθείσης , αί ‘οποίαι , ως  αί Σουλιώτισσαι έκ του Ζαλόγγου , έκρήμνισαν έαυτάς χάριν της τιμής των και της έλευθερίας των .Έκτοτε δε το μέρος τούτο όνομάζεται μέχρι σήμερον  « Γκρεμισμέναις γυναίκες.».Του συμβάντος τούτου άγγελθέντος ύπό τινός διαφυγόντος , οί Αλαγόνιοι  (Πισινοχωρίται ) ,συγκεντρωθέντες έν σπουδή  επετέθησαν κατά των προς την Μεγ. Άναστάσοβα όδευόντων πολεμίων , τους όποίους έκτός όλίγων παραδοθέντων κατέκοψαν .
1Άλαγονίαν λέγοντες ένοούμεν πανταχού του βιβλίου τούτου τά έξ χωρία του τέως δήμου Αλαγωνίων και όχι την άδικον , άπροσδιόνυσον και έμπριστικην της ήσυχίας των Αλαγωνίων μετονομασίαν του χωρίου Σίτσοβα εις Αλαγονία.