Αχονδρίτης

Οι αχονδρίτες (achondrites) είναι η μία από τις δύο υποκατηγορίες των λιθωδών (μη μεταλλικών) μετεωριτών ή λιθομετεωριτών. Οι αχονδρίτες είναι διαφοροποιημένοι μετεωρίτες, δηλαδή έχουν αλλοιωθεί από τήξη και επανακρυστάλλωση, ή άλλες γεωλογικές-χημικές διεργασίες, κατά την παραμονή τους σε ένα ουράνιο σώμα. Για τον λόγο αυτόν θεωρείται ότι προέρχονται από κάποιον πλανήτη, πλανήτη νάνο ή πολύ μεγάλο αστεροειδή. Πήραν την ονομασία τους εξ αντιδιαστολής με την άλλη υποκατηγορία των λιθομετεωριτών, που είναι οι χονδρίτες και προέρχονται συνήθως από μικρούς αστεροειδείς. Χαρακτηριστικό δηλαδή ενός αχονδρίτη είναι η απουσία μικρών σφαιροειδών κόκκων, που ονομάζονται χόνδροι, στο υλικό του. Το πέτρωμά του είναι παρόμοιο με εκείνο του γήινου βασάλτη ή άλλου μαγματογενούς πετρώματος. Περί το 8% του συνόλου των μετεωριτών που έχουν καταγραφεί είναι αχονδρίτες.

Σεληνιακοί και αρειανοί μετεωρίτες

Οι αχονδρίτες με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι βέβαια αυτοί που αποτελούν θραύσματα από την επιφάνεια άλλων πλανητών ή της Σελήνης. Αυτοί εκτινάχθηκαν κατά τις πτώσεις μικρών αστεροειδών σε αυτούς και, αφού περιπλανήθηκαν στο διάστημα ως μετεωροειδείς πλέον, έτυχε να πέσουν στη Γη. Προκειμένου να αναγνωρισθούν με ακρίβεια οι σεληνιακοί μετεωρίτες, έπρεπε πρώτα να φέρουν οι αστροναύτες πετρώματα από την ίδια τη Σελήνη: το 1982 ο Τζων Σουτ (John Schutt) βρήκε στην Ανταρκτική έναν ασυνήθιστο μετεωρίτη, τον Allan Hills 81005, τον οποίο ο γεωχημικός του Ινστιτούτου Σμιθσόνιαν Μπράιαν Μέισον, αφού επιβεβαίωσε ότι δεν έμοιαζε με κανέναν γνωστό μετεωρίτη, αναγνώρισε ότι είχε ομοιότητες με σεληνιακά δείγματα που είχαν προσκομίσει οι αστροναύτες του προγράμματος Απόλλων, όπως και η μη επανδρωμένη σοβιετική αποστολή «Λουνά 16». Αρκετά χρόνια αργότερα, Ιάπωνες επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι είχαν επίσης συλλέξει έναν σεληνιακό μετεωρίτη από την Ανταρκτική, το 1979. Μέχρι τον Αύγουστο του 2017, περίπου 306 σεληνιακοί μετεωρίτες έχουν ανακαλυφθεί, που προήλθαν από περίπου τριάντα διαφορετικές πτώσεις μετεώρων. Τα ίχνη από την έκθεση στις κοσμικές ακτίνες του διαστήματος, που διακριβώνονται από ισοτοπικές μετρήσεις των ιχνών ευγενών αερίων, υποδεικνύουν ότι όλοι οι γνωστοί σεληνιακοί μετεωρίτες εκτινάχθηκαν από τη Σελήνη τα τελευταία 20 εκατομμύρια έτη και οι περισσότεροι τις τελευταίες 100 χιλιάδες έτη. Οι περισσότεροι τέτοιοι μετεωροειδείς συνέχισαν να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη μετά την εκτίναξή τους.
Με τον ίδιο τρόπο έχουν προσγειωθεί στον πλανήτη μας αρειανοί λίθοι. Ο λόγος που αντιλαμβανόμαστε ότι οι συγκεκριμένοι λιθομετεωρίτες, του τύπου SNC (προφέρεται «σνικ»), προέρχονται από τον πλανήτη Άρη, είναι ακριβώς η διαφοροποίηση που παρουσιάζει το υλικό τους. Η χημική επίδραση ψυχρού, αλμυρού νερού ή θερμότερων, «υδροθερμικών», υδατικών διαλυμάτων επάνω τους είναι προφανής. Η γενική ονομασία SNC, προφερόμενη συνήθως ως «σνικ», προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων σεργοτίτης-ναχλίτης-σασινίτης, που υποδηλώνουν τις υποομάδες τους από ομώνυμες περιοχές στις οποίες βρέθηκαν δείγματα: Σεργκάτι (Sherghati) της βόρειας Ινδίας, Νάχλα (Nakhla) της Αιγύπτου και Σασινύ (Chassigny) της Γαλλίας. Μέχρι τον Ιανουάριο του 2019 υπήρχαν 224 μετεωρίτες που είχαν ταυτοποιηθεί ως αρειανοί. Τον Οκτώβριο του 2013 η NASA επιβεβαίωσε με βάση αναλύσεις των ισοτόπων του αργού στην αρειανή ατμόσφαιρα από την αποστολή «Curiosity», ότι πράγματι μερικοί από αυτούς προήλθαν από τον Άρη.
Μεγάλη δημοσιότητα είχε λάβει το 1997 ο μετεωρίτης Allan Hills 84001 (ALH 84001), όταν ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον Ντέιβιντ Σ. Μακκέυ είχε ανακοινώσει 5 διαφορετικά σημάδια μέσα στον μετεωρίτη για την ύπαρξη μικροβιακής ζωής στον Άρη, έστω πριν από δισεκατομμύρια έτη: σφαιρίδια ανθρακικών αλάτων μέσα στον όγκο του ηφαιστειακού πετρώματος του μετεωρίτη, ασυνήθιστους μικροσκοπικούς κρυστάλλους μαγνητίτη που είναι ακριβώς οι ίδιοι με κρυστάλλους παραγόμενους από γήινα βακτήρια για το μαγνητικό τους προσανατολισμό (ίσως το πλέον εντυπωσιακό δεδομένο), φαινομενικά ασύμβατα ορυκτά του σιδήρου, των οποίων η εύρεση στο ίδιο σημείο θα υπονοούσε οργανική δράση αν το υλικό προερχόταν από τη Γη, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAHs), και τέλος μορφές σαν απολιθωμένα βακτήρια, οι οποίες όμως ήταν υπερβολικά μικρές («νανοβακτήρια»). Τα δύο τελευταία δεδομένα ήταν τα ασθενέστερα (PAHs υπάρχουν ακόμα και σε αλλογενείς μετεωρίτες), τα σφαιρίδια αλάτων που υποδηλώνουν την ύπαρξη νερού ανευρίσκονται και σε άλλους αρειανούς μετεωρίτες, ενώ τα δύο υπόλοιπα εξακολουθούν να προβληματίζουν την επιστημονική κοινότητα. Στη γραμμή των ορυκτολογικών ενδείξεων για την ύπαρξη υγρού νερού, με τη μελέτη των λεγόμενων εβαποριτών (ορυκτών από την εξάτμιση λιμνών ή θαλασσών), κινούνται αρκετοί ερευνητές, μεταξύ των οποίων, εδώ και τριάντα χρόνια συγκαταλέγεται και ο αναπληρωτής καθηγητής ορυκτολογίας-πετρολογίας στο ΕΜΠ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης με την ομάδα του. Σε τέτοια ορυκτά αναζητώνται «βιοϋπογραφές» από τον μεταβολισμό ζωντανών οργανισμών.