Ανεξάρτητη Μεραρχία

Συγκρότηση

Οι λόγοι συγκρότησης της Ανεξάρτητης Μεραρχίας ήταν η ανάγκη δημιουργίας ενός επίλεκτου, στρατιωτικού σχηματισμού, ο οποίος θα αναλάμβανε υψηλής σημασίας επιχειρήσεις και συγκεκριμένα την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως. Ο τίτλος Ανεξάρτητη Μεραρχία ήταν προσωρινός. Οι πιο πιθανοί οριστικοί τίτλοι ήταν «Μεραρχία Κωνσταντινουπόλεως» ή «Μεραρχία Παλαιολόγου», λόγω του ότι είχαν επιλεγεί για την στελέχωσή της επίλεκτοι αξιωματικοί, επικρατέστερος τίτλος ήταν και «Μεραρχία Επίλεκτων». 
Στις 29/06/1921 εξεδόθη, από το τότε Υπουργείο Στρατιωτικών, η υπ’ αρθ. Ε.Π.Ε. 235/29-06-1921 για την συγκρότηση της Μεραρχίας. Στις 6η Ιουλίου 1921 η Ανεξάρτητη Μεραρχία ήταν έτοιμη, υπαγόμενη στη Στρατιά Θράκης και αποτελούμενη κυρίως από οπλίτες κλάσεων 1912 - 1921 και μερικούς από τις κλάσεις 1903 - 1904. Πρώτος διοικητής ήταν ο υποστράτηγος Γ. Λεοναρδόπουλος.

Η Οπισθοχώρηση

Η Ανεξάρτητη Μεραρχία τον Αύγουστο του 1922 τέθηκε σε Νοτιοδυτική πορεία από το Ακ Ιν προς το Σιδηροδρομικό Σταθμό Τζεχιουρλέρ (Cehurler) για να κατευθυνθεί προς το Ντουμλού Πινάρ και να τεθεί στην διάθεση του Β΄ Σώματος Στρατού.  Σύμφωνα με την διαταγή η μεραρχία έφτασε στο Ακ Ολούκ και εγκαταστάθηκε βορειοανατολικά του χωριού.  Την επομένη ημέρα συνέχισε την πορεία προς τον σιδηροδρομικό σταθμό Τζεχιουρλέρ ο οποίος ήταν εγκαταλειμμένος, δείγμα του ότι η περιοχή είχε ήδη καταληφθεί από τις εχθρικές δυνάμεις, ωστόσο η πορεία συνεχίστηκε προς το Ντουμλού Πινάρ. Το βράδυ της ίδιας μέρας η Μεραρχία έφτασε στον σιδηροδρομικό σταθμό του Αλαγιούντ, κωμόπολη της Κουταχείας. Η μεραρχία ήταν πλέον απομονωμένη. Καθώς η επικοινωνία με τους άλλους στρατιωτικούς σχηματισμούς είχε διακοπή λόγω μεγάλης απόστασης μεταξύ τους η Μεραρχία ήταν αδύνατον να λάβει νέες διαταγές. Ωστόσο το πρωί της 18ης Αυγούστου έλαβε μια κρυπτογραφημένη διαταγή της Στρατιάς η οποία είχε ως εξής: «εάν μέχρι της αύριον 18 Αυγούστου 1922 δεν συνδεθείτε μετά του Α΄ ή Β΄ Σώματος Στρατού, κατέλθετε δια Γκεντίζ προς Ουσάκ». Η Διοίκηση της Ανεξάρτητης Μεραρχίας αποφάσισε να μην εκτελέσει την διαταγή καθώς υπέθεσε ότι η κίνηση προς Ούσακ θα ήταν αδύνατη δεδομένου ότι δεν ακουγόντουσαν κανονιοβολισμοί, δείγμα του ότι το Νότιο Συγκρότημα είχε οπισθοχωρήσει. Η απόφαση αυτή απέβη τελικά σωτήρια καθώς εάν συνέχιζε την πορεία της θα είχε καταστραφεί ολοκληρωτικά από εχθρικούς σχηματισμούς.

Νότια της Κιουταχείας

Έτσι λοιπόν ακολούθησε πορεία προς Κουταχεία, κατά την διάρκεια της πορείας τα τμήματα της πλαγιοφυλακής, της εμπροσθοφυλακής άλλα και το κυρίως σώμα της πορείας ενεπλάκησαν σε μάχες με εχθρικούς σχηματισμούς. Οι εκβάσεις  των μαχών αυτών ήταν αίσιες με μεγάλες όμως απώλειες. Τα τμήματα της Ανεξάρτητης Μεραρχίας κατάφεραν να συνεχίσουν την πορεία τους και να απελευθερώσουν Έλληνες οπλίτες και αξιωματικούς του 32ου Συντάγματος που είχε καταστραφεί ολοκληρωτικά. Η συγκρούσεις αυτές, με την Τούρκικη Μεραρχία Ιππικού και την Τούρκικη ΙΙΙ Μεραρχία Καυκάσου, καθυστέρησαν τους σχηματισμούς αυτούς που είχαν διαταγή να κινηθούν ταχύτατα προς την περιοχή του Ινονού και να ανακόψουν την υποχώρηση του Γ’ Σώματος Στρατού.

Γκεντίζ και Σιμάβ

Βασικό μέλημα της διοίκησης τώρα, ήταν η εγκατάσταση σε ασφαλής αμυντική τοποθεσία και η εύρεση πόσιμου νερού και τροφίμων. Κατά την διάρκεια της πορείας η Ανεξάρτητη Μεραρχία συναντούσε άνδρες του 32ου Συντάγματος που είχαν σκορπίσει τους οποίους ενέταξε σε ιδιαίτερο λόχο.  Τελικά η μεραρχία στάθμευσε βόρεια του χωριού Κινίκ Βεράν. Από τις πληροφορίες των ανδρών του 32ου Συντάγματος άλλα και από την σιγή των κανονιοβολισμών προέκυψε το συμπέρασμα ότι το Νότιο Συγκρότημα των Ελληνικών δυνάμεων είχε υποχωρήσει δυτικά του Ουσάκ. Από Ελληνικό Αεροπλάνο έγινε ρίψη μεταλλικού δοχείου με πληροφορίες για την θέση και την κατάσταση των Ελληνικών δυνάμεων άλλα και για τις κινήσεις του εχθρού που καταδίωκε το Νότιο Συγκρότημα. Η διοίκηση της μεραρχίας αποφάσισε πορεία προς Γκεντίζ, Σιμάβ, Σιντιργί, Κιρκαγάτς. Κατά την πορεία από την Είσοδο των Στενών Γκεντίζ έως και το Σιμάβ, η οπισθοφυλακή είχε εμπλακεί σε μάχες με προπομπό φάλαγγα τούρκικης μεραρχίας που σκόπευε να προλάβει την κατάληψη του Σιμάβ από τους Έλληνες. Οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν από Τούρκους στρατιώτες αιχμαλώτους άλλα και από Έλληνες διασωθέντες στρατιώτες ήταν ότι ο Ελληνικός στρατός είχε υποστεί πανωλεθρία στο Αφιόν Καραχισάρ και στο Ντουμλού Πινάρ. Παρ' όλα αυτά η Ανεξάρτητη Μεραρχία έφτασε στο Σιμάβ, όπου συντεταγμένη σε φάλαγγα προέλασε εντός της πόλης. Εκεί αποσπάστηκαν χρήσιμες πληροφορίες ότι οι Τούρκοι κατέλαβαν το Ουσάκ και προέλαυναν προς τη Φιλαδέλφεια (Αλασεχίρ). Επειδή αναμενόταν άφιξη ισχυρής τούρκικης δύναμης, ο Μέραρχος αποφάσισε να αναχωρήσει προς το χωριό Ορελάρ όπου και εγκαταστάθηκαν. Την επομένη και ενώ είχαν εσκεμμένα διαδώσει πληροφορίες ότι θα κινηθούν προς το Ντεμιρτζί η μεραρχία κινήθηκε προς το Μουτάκιοϊ όπου και καταύλισε στα περίχωρά του.

Σιντιργί και Γκελενμπέ

Την επομένη η πορεία συνεχίστηκε για να φτάσει τελικά, μετά από εμπλοκή σε μάχες με τμήματα του Τουρκικού στρατού, στο Σιντιργί. Η πόλη είχε πολλούς Έλληνες, οι οποίοι μέσω επιτροπής  εζήτησαν να ακολουθήσουν την μεραρχία. Αίτημα το οποίο απορρίφτηκε από την Διοίκηση ελπίζοντας ότι οι Τούρκοι κάτοικοι θα προστάτευαν τους συμπολίτες τους Έλληνες. Η θλίψη των αντρών της Μεραρχίας για την απόφαση αυτή ήταν μεγάλη. Τελικά οι κάτοικοι της πόλης θα σκοτώνονταν από την Τουρκική δύναμη που ακολουθούσε την Μεραρχία.  Για το επεισόδιο αυτό υπάρχει και η αντίθετη άποψη, ότι οι Έλληνες κάτοικοι, παρότι η Μεραρχία ήταν διατεθειμένη να τους συμπεριλάβει στα τμήματα της και να τους μεταφέρει στην Ελλάδα, δεν δέχτηκαν να αφήσουν την πόλη τους. 
Την επομένη τα τμήματα της Μεραρχίας κινήθηκαν προς το Γκελενμπέ. Καθ όλη την διάρκεια της πορείας άτακτες μονάδες του εχθρού έβαλαν την πορεία χωρίς όμως να καταφέρουν σημαντικά πλήγματα.  Στην πόλη Γκελενμπέ τα σπίτια των Ελλήνων είχαν λεηλατηθεί και καταστραφεί ενώ οι Τούρκοι κάτοικοι κατέφυγαν στα βουνά βλέποντας την μεραρχία να πλησιάζει.

Κιρκαγάτς

Μετά από μία μικρή ανάπαυση στην κωμόπολη συνεχίστηκε η πορεία προς Κιρκαγάτς. Καθ’ όλη την διάρκεια της πορείας μέχρι την πόλη, τόσο το τμήμα της οπισθοφυλακής άλλα και υπόλοιπα τμήματα που περιφρουρούσαν περιμετρικά την φάλαγγα, δεχόντουσαν συνεχείς επιδρομές και επιθέσεις από τμήματα Τούρκικου ιππικού άλλα και από το πυροβολικό της μεραρχίας  που κατεδίωκε πλέον την φάλαγγα. Τμήμα Τούρκικου ιππικού από το Κιρκαγάτς μη μπορώντας να αναγνωρίσει το βάθος της φάλαγγας και νομίζοντας ότι είχε να κάνει με άτακτο τμήμα Ελληνικού σχηματισμού, κινήθηκε προς αυτήν καλώντας τους Έλληνες στρατιώτες προς παράδοση. Το τμήμα δέχτηκε τα πυρά της Ανεξαρτήτου Μεραρχίας και τράπηκε σε φυγή. Κατά την είσοδο της μεραρχίας στην πόλη ο Τούρκος διοικητής διέταξε παράδοση των όπλων και η πόλη επιτάχτηκε από τα Ελληνικά στρατεύματα. Οι Έλληνες και Αρμένιοι κάτοικοι της πόλης αιτήθηκαν να ακολουθήσουν την Μεραρχία προκειμένου να γλυτώσουν. Αίτημα που τελικά έγινε δεκτό από την διοίκηση. 4.000 άμαχοι εντάχτηκαν στην δύναμη της φάλαγγας δωρίζοντας τα υπάρχοντα τους σε Τούρκους γείτονες τους. Μετά από επιβεβαίωση πληροφοριών ότι η Σμύρνη είχε καταστραφεί, το Αξάριο (Ακχισάρ) και η Μαγνησία είχαν καταληφθεί από Τούρκικές δυνάμεις και ότι ο Ελληνικός στρατός είχε επιβιβαστεί σε πλοία στον Τσεσμέ και τα Μουδανιά, η διοίκηση της μεραρχίας αποφάσισε να κινηθεί διαμέσου των πόλεων Σόμα, Κινίκ, και Πέργαμο, με προορισμό το Ντικιλί (Δεκελί), Νότια του Αϊβαλιού, ώστε να περάσουν απέναντι, στην Λέσβο. Οι Στρατιώτες της μεραρχίας περπατούσαν πλέον ξυπόλυτοι καθώς οι αρβύλες τους είχαν λιώσει. Παρ όλα αυτά κατάφεραν να φτάσουν στην Πέργαμο.  Κατά την διάρκεια της πορείας από το Κιρκαγάτς στις κωμοπόλεις και τα χωριά που πέρασαν αντίκριζαν σημαιοστολισμούς με τούρκικες σημαίες, δείγμα του ότι η περιοχή περίμενε την διέλευση Τουρκικών στρατευμάτων. Οι άμαχοι πρόσφυγες παρακινήθηκαν από τους Τούρκους περίοικους της Περγάμου να παραμείνουν στην πόλη με την υπόσχεση ότι θα τους προστάτευαν οι ίδιοι. Δυστυχώς, και παρά την αντίθετη άποψη της διοίκησης της Ανεξαρτήτου Μεραρχίας, οι άμαχοι έμεινα στην πόλη. Αργότερα έγινε γνωστό ότι σφαγιάστηκαν από Τσέτες.

Η Άφιξη και η εκκένωση του Ντικιλί (Δεκελή)

Απόσπασμα του ΙΙ/53ου Τάγματος με έναν ουλαμό ορεινού πυροβολικού, υπό την διοίκηση του Αντισυνταγματάρχη Τσίπουρα, προηγήθηκε και  ανακατέλαβε το Ντικιλί (Δεκελί) από ομάδα Τσετών και προετοίμασε το έδαφος για την άφιξη της Μεραρχίας. Στο Ντικιλί (Δεκελί) η κατάσταση ήταν αρκετά κακή, αφού τα άτακτα εχθρικά τμήματα είχαν λεηλατήσει την κωμόπολη. Αφού έγινε η ανακατάληψη της περιοχής και η αποκατάσταση της τάξης, το απόσπασμα πέρασε απέναντι στην Λέσβο και επίταξε τα ατμόπλοια «Ιωνία» και το «Αιτωλία», με τα οποία μπόρεσε να διαφύγει η Μεραρχία μαζί με 3.000 πρόσφυγες στην Ελλάδα. Καθ’ όλη την διάρκεια της αποχώρησης από την κωμόπολη τμήματα τακτικού ιππικού και ατάκτων Τσετών του εχθρού έβαλαν κατά της οπισθοφυλακής που είχε αναλάβει το δύσκολο έργο της άμυνας της περιοχής μέχρι να ολοκληρωθεί η μετάβαση τόσο της μεραρχίας όσο και των προσφύγων στην Λέσβο. Τελευταίοι επιβιβάστηκαν οι διοικητές των Συνταγμάτων Ι. Κωνσταντίνου και Ν. Τσίπουρας, ο Επιτελάρχης της Μεραρχίας Αντισυνταγματάρχης Γ. Μομφεράτος, ο διοικητής της οπισθοφυλακής Ταγματάρχης Α. Μπουντούρογλου και ο διορισμένος φρούραρχος του Ντικιλί Αντισυνταγματάρχης Σ. Μαυρογένους την 31η Σεπτεμβρίου του 1922.

Η Δράση της Μεραρχίας στην Ελλάδα

Στην Μυτιλήνη, η Ανεξάρτητος Μεραρχία ανέλαβε καθήκοντα για την αποκατάσταση της τάξης, την αφόπλιση των άτακτων τμημάτων του Ελληνικού Στρατού που είχαν καταλήξει στο νησί, άλλα και την αποκατάσταση της εύρυθμης και ομαλής λειτουργίας της πόλης. Την 4η Σεπτεμβρίου άρχισε η μεταφορά της μεραρχίας από την Λέσβο στην Θεσσαλονίκη όπου ανασυντάχθηκε και επανήλθε υπό την διοίκηση της το 52ο Σύνταγμα Πεζικού. Τελικός σταθμός της Ανεξαρτήτου Μεραρχίας ήταν η πόλη των Φερών όπου συνενώθηκε με τα εναπομείναντα τμήματα της ΧΙΙ Μεραρχίας και μετονομάστηκε σε ΧΙΙ Μεραρχία.