Άνδρος (πόλη)

Φραγκοκρατία

Σε αντίθεση με την δυτική και κεντρική Άνδρο που κατοικείται από την αρχαιότητα, η χερσόνησος της Χώρας άρχισε να κατοικείται κατά τον 13ο αιώνα. Εκείνη την εποχή το νησί βρισκόταν υπό φραγκική κατοχή και στη νησίδα, στην άκρη του ακρωτηρίου, χτίστηκε το 1207 το Ενετικό κάστρο (ή Κάτω Κάστρο) το οποίο χρησίμευε ως ορμητήριο αλλά και ως κατοικία του Μαρίνο Ντάντολο, ανιψιός του αφέντη της Άνδρου Ενρίκο Ντάντολο. Κατά το 16ο αιώνα η Χώρα ήταν ένας μικρός αλλά πυκνοδομημένος οικισμός χτισμένος στην άκρη του ακρωτηρίου, περιφραγμένος από τείχη. Όλες οι κατοικίες βρίσκονταν εντός των τειχών. αφήνοντας τις πεδιάδες εκατέρωθεν του ακρωτηρίου για καλλιέργειες. Το 1674 η Χώρα καταστράφηκε και εγκαταλήφθηκε μέχρι το 1750 όπου άρχισε και πάλι να κατοικείται.

Οικιστική ανάπτυξη

Το 19ο αιώνα η Άνδρος στρέφεται στη ναυτιλία και γνωρίζει οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Έτσι η Χώρα, όντας εμπορικό και οικονομικό κέντρο του νησιού, επεκτείνεται κατά μήκος της χερσονήσου. Στην πυκνοκατοικημένη περιοχή της Ρίβας και της Πλακούρας, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή χτίζονται αρχοντικά και νεοκλασικά σπίτια από τις οικογένειες των εφοπλιστών. Παράλληλα χτίζονται σπίτια και υπηρεσίες με δωρεές των εύπορων οικογενειών, στις ακατοίκητες περιοχές της χερσονήσου, όπως το Εμπειρίκειο Γηροκομείο και Νοσοκομείο από την οικογένεια Εμπειρίκου. Το 1901, κατασκευάστηκε ο πεζόδρομος της Αγοράς από τον δήμαρχο Γεώργιο Εμπειρίκο, ο οποίος είναι ο πρώτος πεζόδρομος που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα και αποτελεί μέχρι και σήμερα τον κύριο εμπορικό δρόμο της Χώρας με πληθώρα καταστημάτων. Ξεκινάει από το ύψος του Γηροκομείου και καταλήγει στην πλατεία Καΐρη, στην οποία ο Θεόφιλος Καΐρης ξεκίνησε την Ελληνική επανάσταση στο νησί, και στη συνέχεια μέσω της παλιάς πόλης στην πλατεία του αφανή ναύτη, στην άκρη του ακρωτηρίου.
Παράλληλα εκείνη την εποχή αναπτύσσεται και το λιμάνι στην Πλακούρα, που υποδέχεται ανθρώπους και εμπορεύματα μέσω βαρκών, αφού τα πλοία παρέμεναν στον κόλπο βόρεια του ακρωτηρίου. Πάνω από το λιμάνι χτίζονται αρχοντικά αλλά και το ξενοδοχείο "Ξενία" του ΕΟΤ.

Σύγχρονη εποχή

Στις 23 Σεπτεμβρίου 1943 κι ενώ η Άνδρος ήταν υπό ιταλική κατοχή, οι Γερμανοί βομβαρδίζουν μέσω θαλάσσης τη Χώρα για να αναγκαστεί η ιταλική φρουρά να παραδοθεί σε αυτούς, καθώς η Ιταλία είχε συνθηκολογήσει. Αποτέλεσμα του βομβαρδισμού ήταν η καταστροφή των αρχοντικών των Εμπειρίκων στη περιοχή Ρίβα, του Ενετικού Κάστρου και του φάρου Τουρλίτη. Το 1958, στη Ρίβα κατασκευάστηκε η πλατεία του αφανή ναύτη με το άγαλμα στη μνήμη των 
ανδριωτών ναυτικών.
Μετά τον πόλεμο χτίστηκαν αρκετές κατοικίες, κυρίως εξοχικές αλλά και τουριστικές, προς την βόρεια πλευρά του ακρωτηρίου. Έτσι, η παραλία του Νειμποριού εξελίχθηκε σε τουριστικό κέντρο με αρκετά καταστήματα και ξενοδοχεία δίπλα στην θάλασσα.

Αξιοθέατα

Η πόλη διαθέτει τέσσερα μουσεία, Αρχαιολογικό, Σύγχρονης Τέχνης, Ναυτικό και Λαογραφικό.
Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης εγκαινιάστηκε το 1979 και ήταν δωρεά του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή. Έχει φιλοξενήσει έργα πολύ σημαντικών Ελλήνων και ξένων ζωγράφων όπως του Τσαρούχη και του Μόραλη. Άλλα αξιοθέατα της πόλης είναι το βενετικό κάστρο με το γεφύρι που συνδέει τμήμα του με την πόλη και το άγαλμα του αφανούς ναύτη στο λιμάνι.

Ο φάρος Τουρλίτης

Χτισμένος το 1887 πάνω σε έναν βράχο με ύψος 7 μ. (ο πύργος) και 36 μ. (μαζί με τον βράχο), ο φάρος Τουρλίτης είναι ένα από τα καλύτερα αξιοθέατα στην πόλη. Κατά την κατασκευή του, ο βράχος είχε ραγίσει με κίνδυνο ο φάρος να καταρρεύσει κι έτσι χρειάστηκε να ενισχύσουν τον βράχο. Ο φάρος  είχε μεγάλες καταστροφές από το βομβαρδισμό της Χώρας από τους Γερμανούς το 1943. Το 1950 κατασκευάστηκε νέος φάρος στα ερείπια του παλιού. Το 1994 με δωρεά της οικογένειας Γουλανδρή ο φάρος κατασκευάστηκε πάλι όπως ήταν στην αρχική του μορφή. Είναι ο μόνος φάρος που έχει κατασκευαστεί στη θάλασσα. Λειτούργησε για πρώτη φορά την 1η Ιανουαρίου 1897    .