Πρακτόρευση Απαιτήσεων

Ιστορική εξέλιξη

Οι πρώτες µορφές πρακτορείας εµφανίσθηκαν κατά τον 15ο και 16ο αιώνα. Οι πρώτες επιχειρήσεις πρακτορείας δηµιουργήθηκαν από τους «del credere» που ήταν συνεργάτες των Άγγλων εξαγωγέων στις παλιές αµερικανικές αποικίες, στις οποίες εγκατέλειψαν τις προσπάθειες  είσπραξης των απαιτήσεων από τις πωλήσεις τους.  Στη σηµερινή της µορφή η πρακτορεία εµφανίσθηκε για πρώτη φόρα στις  ΗΠΑ κατά το τέλος του 19ου αιώνα,όταν ισχυροποιήθηκαν οι  βιοµήχανοι εξαιτίας της βιοµηχανικής και οικονοµικής ανάπτυξης των ΗΠΑ µε αποτέλεσµα να µην χρειάζονται πλέον τις υπηρεσίες των πρακτόρων και να  πραγµατοποιούν οι ίδιοι τις δραστηριότητες αυτές. Οι πράκτορες τότε  αναγκάστηκαν να  προσφέρουν νέες υπηρεσίες που δεν συνέφερε στους βιοµηχάνους να τις ασκούν µόνοι τους. Έτσι  δηµιουργήθηκε η σύγχρονη πρακτορεία.Ο κύκλος εργασιών της πρακτορείας παγκοσµίως για το 1998 έφθασε τα 630 δις δολάρια ΗΠΑ σε σύγκριση µε το 1984 που ήταν µόλις 70 δις δολάρια. Το 1998 λειτουργούσαν παγκοσμίως περισσότερες από 700 εταιρείες πρακτορείας των οποίων οι εργασίες κατά το μεγαλύτερο ποσοστό αφορούσαν την εγχώρια πρακτορεία και µόνο κατά 6% τη διεθνή πρακτορεία.
Στην Ευρώπη και μάλιστα πρώτα στις Σκανδιναβικές χώρες και κατόπιν στη Μεγάλη Βρετανία, η πρακτορεία πρωτοεµφανίστηκε  γύρω στο 1960 .  Ενδεικτικά στη Μεγάλη Βρετανία πραγµατοποιήθηκαν το 1978 εργασίες 1.335 εκατ. λιρών, εµφανίζοντας  αύξηση 38% από την προηγούµενη χρονιά. Το Association of British Factors ανέφερε ότι ο αριθµός των επιχειρήσεων που χρησιµοποίησαν το 1978 την πρακτορεία ήταν 30% µεγαλύτερος σε σχέση µε την προηγούµενη χρονιά . Τα επόµενα χρόνια η ζήτηση υπηρεσιών πρακτορείας αυξήθηκε ακόμα περισσότερο, µε αποτέλεσµα σήµερα η Μεγάλη Βρετανία να αποτελεί την µεγαλύτερη παγκόσµια αγορά πρακτορείας, µε κύκλο εργασιών περίπου 99 δις δολάρια, ενώ ακολουθεί η Ιταλία µε κύκλο εργασιών περίπου 89 δις δολάρια εξαιτίας  των θυγατρικών εταιρειών factoring που ίδρυσαν τα µεγάλα βιοµηχανικά συγκροτήµατα της Fiat,της Pirelli, της Benetton κλπ. 
Η έννοια της πρακτορείας ήταν σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα  µέχρι την προηγούµενη δεκαετία αν και ήταν γνωστές στη νοµοθεσία µας οι έννοιες της εκχώρησης και της αναδοχής χρέους. Η πρακτορεία ξεκίνησε από τις υφαντουργικές βιοµηχανίες ως αποτέλεσµα της µεγάλης πιστωτικής περιόδου που ζητούσαν οι αγοραστές των υφαντουργικών προϊόντων. Η εποχιακή φύση των πωλήσεων των ενδυµάτων και των άλλων υφαντουργικών προϊόντων απαιτεί αντίστοιχες βιοµηχανίες να παράγουν σε µεγάλες ποσότητες πολύ πριν από την περίοδο των πωλήσεων. Έτσι οι παραγωγοί υφαντουργικών προϊόντων στέλνουν συνήθως τα εµπορεύµατα στους αγοραστές τους µόλις τα παράγουν, αλλά δεν απαιτούν πληρωµή πριν αρχίσει η περίοδος των πωλήσεων τους. Με τον τρόπο αυτό κρατάνε υψηλά επίπεδα απαιτήσεων και προσφεύγουν στον πράκτορα ώστε να λάβουν το απαιτούµενο κεφάλαιο κίνησης.Τα τελευταία χρόνια,ωστόσο την πρακτορεία των απαιτήσεων εκµεταλλεύεται µεγάλος αριθµός επιχειρήσεων, όπως είναι π.χ. οι επιχειρήσεις εµπορίας µετάλλων, επίπλων γραφείου, χάρτου κ.τ.λ.
Στην Ελλάδα το προϊόν αυτό ήλθε το 1995 με την ίδρυση της ABC FACTORS, η οποία αποτελούσε κοινοπραξία μεταξύ της Alpha Bank και της Τράπεζας Κυπρου. Το 2002 η Τράπεζα Κύπρου αποχώρησε από την ABC και ίδρυσε την Κύπρου Factors.

Factoring χωρίς χρηματοδότηση (Maturity Factoring)

Το Factoring αυτής της μορφής καλύπτει όλες τις διοικητικές δραστηριότητες των πωλήσεων, την είσπραξη των τιμολογίων και την ασφάλιση του πιστωτικού κινδύνου, αλλά χωρίς να γίνεται  προπληρωμή του προμηθευτή από τον Factor. 
Οι πληρωμές του προμηθευτή από τις οφειλές του Factor γίνονται:
α) μετά από μια σταθερή περίοδο που εξαρτάται από τις αναμενόμενες πληρωμές του μέσου όρου της πιστωτικής περιόδου.
β) σύμφωνα με την ημερομηνία μεταφοράς των χρεών του Factor και της υποβολής αντιγράφου τιμολογίου, από τον προμηθευτή.
Το κόστος του προμηθευτή σε αυτή τη μορφή Factoring είναι γύρω στο  0,3 - 3%.
Το κόστος πιστωτικού κινδύνου, το οποίο δεν συμπεριλαμβάνεται στο κόστος προμήθειας, αλλά ακολουθεί άλλες διαδικασίες υπολογισμού, κυμαίνεται από 0,5 – 2%

Bulk Factoring

Εδώ ο  προμηθευτής χρηματοδοτείται στο ύψος των εισπρακτέων λογαριασμών, αλλά δεν υπάρχει  εγγύηση εξασφάλισης της είσπραξης των τιμολογίων. Ως εγγύηση χρησιμοποιούνται τα τιμολόγια.

Εμπιστευτικό

Το εμπιστευτικό Factoring λειτουργεί σαν ενεχυροδανειστήριο. Η συμφωνία μεταξύ Factor και προμηθευτή διατηρείται μυστική και δεν ανακοινώνεται στον πελάτη παρά μόνο αν αυτός δεν εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του. Αυτό γίνεται για να προστατευθεί ο Factor από πελάτες που έχουν υψηλό ρίσκο. Για αυτό οι Factors αναλαμβάνουν μόνο για μεγάλους εκχωρητές και αξιόπιστους πελάτες τους. Ο εκχωρητής αναλαμβάνει μόνος του την είσπραξη των τιμολογίων, ενώ ο factor αναλαμβάνει  τη διαχείρισή τους. Ο εκχωρητής  τώρα πρέπει  να πληρώσει την προμήθεια διαχείρισης  και τους τόκους. Ο Factor χρηματοδοτεί τον εκχωρητή κατά 90% συνήθως, αλλά όταν ο εκχωρητής τα εισπράξει τις απαιτήσεις πρέπει να επιστρέψει στον Factor την αξία των επιταγών και των τιμολογίων και μετά ο Factor του επιστρέφει το υπόλοιπο 10%.  Στο εμπιστευτικό Factoring δεν γίνεται αναγγελία στον αγοραστή για το ποιος είναι ο Factor. Στην ουσία αυτή η μορφή factoring  θα μπορούσε να θεωρηθεί παράνομη. Έτσι ο factor πραγματοποιεί ενδελεχείς ελέγχους  για την αξιοπιστία  των εκχωρητών και των αγοραστών. Αν ο εκχωρητής δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του προς τον Factor, τότε ο Factor κρατάει την προμήθεια  η οποία έχει προπληρωθεί  και ο εκχωρητής είναι υποχρεωμένος να δώσει στον factor το ύψος των τιμολογίων που δεν κάλυψε  και αυτός να τα χειριστεί όπως νομίζει.
Στην Ελλάδα είναι ελάχιστες οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν το εμπιστευτικό Factoring. Μία από αυτές είναι η «LIDL» γνωστή αλυσίδα super market. Φέρνει π.χ. στον Factor τα τιμολόγια που έχει προς είσπραξη. Ο Factor τα ελέγχει και  τα αξιολογεί και  χρηματοδοτεί την εταιρεία κατά 90% της αξίας τους. Όταν η «LIDL» εισπράξει από τους αγοραστές της το 100% το επιστρέφει στον Factor μαζί με τα αντίγραφα των πληρωμένων τιμολογίων και ο Factor του επιστρέφει από αυτά το υπόλοιπο  10% .

Μη εμπιστευτικό

Εδώ γνωστοποιείται η συμφωνία μεταξύ του προμηθευτή και του Factor. Συνήθως αναγράφεται πάνω στα τιμολόγια το όνομα του Factor στον οποίο έχουν εκχωρηθεί. 
Για παράδειγμα η  VIVARTIA  χρησιμοποιεί εμπιστευτικό και μη εμπιστευτικό Factoring ταυτοχρόνως: Η VIVARTIA λοιπόν φέρνει στον Factor το Μαρινόπουλο και τη Lidl. Ο Factor αφού κάνει τον απαραίτητο έλεγχο (Credit Control) τους δέχεται. Ο Μαρινόπουλος δέχεται την αναγγελία να πληρώνει στον Factor, η Lidl όμως αρνείται. Η VIVARTIA ωστόσο χρειάζεται ρευστότητα. Έτσι  υπογράφεται σύμβαση μη εμπιστευτικού Factoring για το Μαρινόπουλο και εμπιστευτικού για τη  Lidl. Ο Factor χρηματοδοτεί τη γαλακτοβιομηχανία κατά 90%  για κάθε αγοραστή. Για το Μαρινόπουλο, όταν ο Factor εισπράξει όλο το ποσό θα δώσει και το χρωστούμενο 10% στη VIVARTIA. Όσο για τη  Lidl η VIVARTIA θα πάρει και πάλι  το 90%, αλλά όταν τα εισπράξει επιστρέφει το σύνολο της αξίας τιμολογίων στον Factor και αυτός με τη σειρά του επιστρέφει το υπόλοιπο 10%.

Factoring τριμερούς συνεργασίας

Σε αυτή τη μορφή Factoring συμμετέχουν ο Factor, ο προμηθευτής, και η Τράπεζα. H τράπεζα χρηματοδοτεί απευθείας τον προμηθευτή, σύμφωνα με τις απαιτήσεις που έχουν εκχωρηθεί στον Factor, ο οποίος εξαιτίας της κεφαλαιακής επάρκειας ζητά τη στήπιξη της τράπεζας και αναλαμβάνει να παρέχει ότι προβλέπεται.
Αυτή η συμφωνία  συνήθως γίνεται  από εταιρείες που προμηθεύουν Δήμους, Νομαρχίες, Δημόσια Νοσοκομεία κ.α., όπου συνήθως υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση  στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών . Έτσι οι εκχωρητές ενεχυριάζουν τα τιμολόγιά τους στην τράπεζα, η οποία τους χρηματοδοτεί αλλά όχι στο 100%. Η τράπεζα για να εξασφαλιστεί τους ανοίγει ένα αλληλόχρεο λογαριασμό που τους χρεώνει τα λεφτά όταν αυτή τα εισπράξει. Επειδή όμως η τράπεζα αδυνατεί  να τα διαχειριστεί όλα αυτά, υπογράφει τριμερή σύμβαση κατά την οποία  ο εκχωρητής χρηματοδοτείται από την τράπεζα και  ο Factor αναλαμβάνει τη λογιστική διαχείριση των τιμολογίων αλλά και όλα όσα περιλαμβάνονται στις υποχρεώσεις του.

Διεθνές factoring

Κριτήριο γι αυτήτη διάκριση είναι το αν ο οφειλέτης της εκχωρούμενης απαίτησης βρίσκεται στο εξωτερικό ή στο εσωτερικό, οπότε ο πράκτορας πρέπει να επιχειρήσει εκέι την είσπραξή της.
Ως διεθνές χαρακτηρίζεται το factoring όταν οι απαιτήσεις προέρχονται από εξαγωγές αγαθών ή παροχή υπηρεσιών σε χώρα διαφορετική από εκείνη στην οποία είναι εγκατεστημένοι και ασκούν τη δραστηριότητά τους ο προμηθευτής και ο πράκτορας.

Καταναλωτικό Factoring

Το καταναλωτικό factoring αφορά εμπορικές επιχειρήσεις καταναλωτικών αγαθών, που θέλουν να προσφέρουν έναν εναλλακτικό  τρόπο μακροπρόθεσμης πίστωσης στους πελάτες τους, πέραν από τα  καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες κλπ. 
Έχει  μεγάλη αύξηση στην Ελλάδα αφού προσφέρει  χαμηλή επιβάρυνση χωρίς χρειάζεται καταναλωτές και έμποροι να εμπλέκονται σε χρονοβόρες διαδικασίες  έκδοσης πιστωτικής κάρτας ή  εγγύησης σε περίπτωση τραπεζικού δανεισμού.

Άλλες µορφές factoring

Εκτός από τις µορφές που αναφέραµε υπάρχουν και άλλες , µε διάφορες παραλλαγές, για πιο συγκεκριμένες ανάγκες,όπως το ληξιπρόθεσµο factoring ή το drop shipment factoring.

Θέτει υπό έλεγχο την πίστωση

Όταν η επιχείρηση προτίθεται να κάνει  µια  πώληση µε πίστωση, ζητά την έγκριση του πράκτορα. Αν ο πράκτορας δεν εγκρίνει την πώληση και δεν αγοράσει την απαίτηση, τότε η επιχείρηση πρέπει να διαλέξει µεταξύ της απόρριψης της παραγγελίας ή να της εκτέλεσης και ανάληψης της είσπραξης µε δική της ευθύνη.  Έτσι µια µικροµεσαία επιχείρηση αντιµετωπίζει συχνά το δίλημμα  µεταξύ του πράκτορα και της ενίσχυσης και  υποστήριξης του δικού της τµήµατος διαχείρισης πιστώσεων. Ο πράκτορας  διαβιβάζει συχνά στον πελάτη του, όλες τις αναγκαίες πληροφορίες  σχετικά µε τις  απαιτήσεις, δηλαδή ποια είναι τα ανείσπρακτα, τα ληξιπρόθεσµα και τα εξοφλούµενα τιµολόγια, τα υπόλοιπα κατά αγοραστή, την κίνηση λογ/µων κ.α.Η υπηρεσία ελέγχου της πίστωσης έχει  ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην περίπτωση εξαγωγών. Ο εξαγωγέας μπορεί  να προχωρήσει σε σύναψη εµπορικών συµφωνιών µε νέους πελάτες στηριζόµενος αποκλειστικά στην κάλυψη που του παρέχει ο πράκτορας του. Έτσι, εξαγωγέας δεν χρειάζεται να ζητήσει το άνοιγµα ενέγγυας πίστωσης για να εξασφαλίσει την εξόφληση των απαιτήσεών του.

Διαθέτει το χρηματικό κεφάλαιο πριν από την  πληρωμή του λογαριασμού

Ενώ η πώληση έχει γίνει µε πίστωση για µια ορισµένη χρονική περίοδο, ο πωλητής µπορεί να λάβει αµέσως την αξία των πωλήσεων από τον πράκτορα.Ειδικά  όταν γίνεται η συγκέντρωση όλων των λογαριασμών από έναν πράκτορα, μειώνονται οι ανάγκες της εταιρείας σε προσωπικό και άρα μειώνεται το κόστος  και αποδεσμεύονται  οι πωλητές από τον  ρόλο του εισπράκτορα.Παράλληλα, εξασφαλίζεται  περισσότερος χρόνος για τις πωλήσεις και μειώνεται  το  λειτουργικό κόστος της διαχείρισης και της λογιστικής παρακολούθησης των εµπορικών απαιτήσεων. Ακόμη συµβάλλει στη διαχείριση των αγοραστών σχετικά µε την τακτικότερη και αποτελεσµατικότερη αποπληρωµή των υποχρεώσεών τους.

Αναλαμβάνει τον πιστωτικό κίνδυνο

Ο πράκτορας άλλοτε αναλαμβάνει και άλλοτε όχι τον πιστωτικό κίνδυνο. Αν η πρακτορεία γίνεται µε δικαίωµα αναγωγής τότε  δεν υπάρχει ο κίνδυνος από τη µη εξόφληση του λογαριασµού. Στην πρακτορεία χωρίς δικαίωμα αναγωγής ο πράκτορας υφίσταται την ζημία από τις επισφαλείς απαιτήσεις.  Συνήθως το factoring  γίνεται χωρίς δικαίωμα αναγωγής.

Η λήξη της σύμβασης

Η σύμβαση συνάπτεται κατά κανόνα ως ορισμένου χρόνου. Συνήθης διάρκεια είναι 24 μήνες, με δυνατότητα σιωπηρής παράτασης αν δεν υπάρξει καταγγελία εκ μέρους κάποιου από τα συμβαλλόμενα μέρη, οπότε η σύμβαση καθίσταται αορίστου χρόνου.Όπως κάθε διαρκής σύμβαση, η σύμβαση factoring λήγει με την πάροδο του συμφωνηθέντος χρόνου ή με καταγγελία.Γίνεται δεκτό ότι λόγω της σχέσης εμπιστοσύνης που αναπτύσσεται μεταξύ των συμβαλλόμενων , απαιτείται η τήρηση ορισμένης προθεσμίας για την ενέργεια της καταγγελίας.