Osmoderma eremita

Βιολογία

Η Osmoderma eremita ζει σε κουφάλες δέντρων, και πολλές φορές δεν βγαίνει από αυτές σε όλη την διάρκεια της ζωής της. Η παρουσία της γίνεται αντιληπτή από τη μυρωδιά που παράγεται από τα αρσενικά για να προσελκύσουν τα θηλυκά. Η μυρωδιά περιγράφεται σαν αυτή του δέρματος Ρωσσίας (αγγλικά Russia leather, γερμανικά Juchtenleder) ή του βερίκοκου. Όποιος κατά τύχη βρίσκει το έντομο και συγχρόνως διακρίνει τη μυρωδιά αυτή του εντόμου, δεν την ξεχνάει ποτέ.
Τα αρσενικά τις ζεστές μέρες, κάθονται στο άνοιγμα της κουφάλας έτσι ώστε να εξατμίζεται η ουσία που παράγει τη χαρακτηριστική μυρωδιά, που γίνεται αντιληπτή από τα θηλυκά σε απόσταση μέχρι και 1.000 μέτρων. Η σύζευξη γίνεται στην κουφάλα. 
Το θηλυκό τοποθετεί 20 μέχρι 80 αυγά στο ιδιαίτερο χούμο που δημιουργείται στα δέντρα από το σάπιο ξύλο με την βοήθεια μυκήτων μούχλας και λέγεται μαύρος χούμος (wood mould, Schwarzer Mull). Τα αυγά αρχικά είναι θαμπά άσπρα, μετά κιτρινίζουν και αυξάνουν στο μέγεθός τους οπότε και φτάνουν μέχρι πέντε χιλιοστά διάμετρο. Στο πρώτο προνυμφικό στάδιο οι προνύμφες έχουν μήκος 6 χιλιοστών. Ζουν στα κατώτερα υγρά στρώματα του χούμου, και τρώνε από αυτόν κοντά στο τοίχωμα της κουφάλας, μεγαλώνοντάς το με αυτήν την ενέργεια. Μαζί με τον χούμο τρώνε την μούχλα και με αυτό τον τρόπο, πιθανόν βελτιώνουν τις συνθήκες ζωής για το δέντρο. 
Στο τρίτο και τελευταίο προνυμφικό στάδιο (Εικόνα 8) οι προνύμφες μπορεί να φτάνουν τα 75 χιλιοστά μήκος και τα 12 γραμμάρια βάρος. Κατά το τέλος της προνυμφιακής ζωής που στις Βόρειες χώρες μπορεί να έχει διάρκεια τεσσάρων χρόνων, το φθινόπωρο η προνύμφη κολλάει χούμο με τα περιττώματά της δημιουργώντας έτσι ένα κουκούλι, που από μέσα είναι λείο. Σε αυτό το κουκούλι παραμένει το χειμώνα. Μπορεί να αντέξει μέχρι 8 βαθμούς κάτω από το μηδέν. Την άνοιξη βγαίνει η πλαγγόνα,  και λίγο μετά με την τελευταία έκδυση βγαίνει το ακμαίο (εικόνες από την προνύμφη, το κουκούλι και το κόπρο.
Εξαρτάται από τον αριθμό κολεοπτέρων και την ποσότητα διαθέσιμου χούμου το αν τα ακμαία μείνουν στη κουφάλα ή μεταναστεύσουν σε άλλη κουφάλα, κάτι που συμβαίνει σε περίπου 15 τις εκατό των ζώων. Εάν υπάρχει αρκετός χούμος, μερικές εκατοντάδες από τα έντομα μπορούν να ζουν στο ίδιο δένδρο. Σε περίπτωση σχετικά πολλών ζώων παρατηρείται και κανιβαλισμός στις προνύμφες. Τα κολεόπτερα στην κουφάλα κινούνται στην επιφάνεια ή μέσα στο χούμο. Είναι ενεργά από το πρωί μέχρι την νύχτα, κυρίως όταν κάνει ζέστη. Σχετικά με το ρυθμό ενεργητικότητας πιθανόν υπάρχει διαφοροποίηση ανάλογα με τις περιοχές όπου συναντούμε το έντομο. 
Η αναλογία του αριθμού αρσενικών και θηλυκών είναι περίπου 1:1, αλλά έξω από την κουφάλα συναντούμε περισσότερα θηλυκά. Πετάνε μόνο όταν κάνει πολλή ζέστη, και τότε δεν βρίσκονται μόνο κοντά στη κουφάλα, αλλά και σε άνθη λουλουδιών στη γειτονιά. Συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις, απέχουν το πολύ 200 μέτρα από την κουφάλα. Υποτίθεται πως σε ανάγκη καινούργιας κουφάλας μπορούν να καλύψουν μια απόσταση, μέχρι δυο χιλιόμετρα. Πετάνε από το Μάιο μέχρι τον Αύγουστο, ιδιαίτερα τον Ιούλιο. Τα αρσενικά ενήλικα ζουν μόνο δυο με τρεις εβδομάδες, τα θηλυκά μέχρι τρεις μήνες. Η κατανάλωση τροφής σε αυτό το διάστημα δεν είναι αναγκαία και γίνεται μόνο κατ´ εξαίρεση.

Βιότοπος και εξάπλωση

H Osmoderma αποδέχεται κάθε κατάλληλη κουφάλα. Σημασία δεν έχει το είδος δέντρου, αλλά η ποσότητα χούμου. Τέτοιες κουφάλες βρίσκονται κυρίως σε φυλλοφόρα δέντρα, και ιδιαίτερα στα είδη που εύκολα χάνουν τα κλαδιά τους, πράγμα που διευκολύνει το σχηματισμό κουφάλων. Τέτοια δέντρα είναι λ.χ. η βελανιδιά ή ο πλάτανος. Αλλά και σε αείφυλλα δέντρα μπορούμε να συναντήσουμε το κολεόπτερο, λ.χ. στα έλατα  (Abies cephalonica) και στον ίταμο (μαυρέλατο, Taxus baccata). Επίσης σε περίπτωση εισαγωγής δέντρων που είναι ξένα στη περιοχή όπου συναντάμε το έντομο, τα έντομα αποδέχονται κουφάλες και σε αυτά τα δέντρα. Προτιμούνε κουφάλες με περισσότερα από 50 λίτρα χούμο, ο οποίος πρέπει να έχει αρκετή υγρασία, αλλά απαγορεύεται να γίνεται γλιστερή. Τα ζώα προτιμούν  κουφάλες σε ύψος μεταξύ 6 και 12 μέτρων. Αν για κάποιο λόγο (ηλικία, κακοκαιρία, κόψιμο) το δέντρο πέσει και η κουφάλα βρίσκεται κοντά στο έδαφος, οι προνύμφες μπορούν να ολοκληρώσουν τη μεταμόρφωση τους, αλλά το είδος γρήγορα χάνεται και άλλα είδη εισβάλουν στη κουφάλα. 
Είναι αυτονόητο, πως για τέτοιες κουφάλες τα δέντρα πρέπει να έχουν μεγάλη διάμετρο και επομένως μεγάλη ηλικία. Για την ηλικία σημειώνονται 150 μέχρι 200 έτη και για τη διάμετρο του κορμού 50 μέχρι 100 εκατοστά. Αυτά τα νούμερα βέβαια εξαρτώνται από τα διαθέσιμα δέντρα. Στην Ελλάδα συναντούμε το έντομο σε πλάτανους με πολύ μεγαλύτερη διάμετρο. Αναφέρονται όμως και ευρήματα του εντόμου σε δέντρα με μικρότερη διάμετρο (Εικόνες  από δέντρα ξενιστές).
Ένα καλό δέντρο ξενιστής, μπορεί να φιλοξενεί το κολεόπτερο για δεκάδες χρόνια, μπορεί και πάνω από εκατό. Το σύνολο του ζώου σε ένα δέντρο λέγεται populatio (πληθυσμός), το σύνολο του κολεοπτέρου σε μια περιοχή εξαπλώσεως λέγεται metapopulatio (μεταπληθυσμός). Ο αριθμός του populatio μπορεί να κυμαίνεται πολύ από χρόνο σε χρόνο, ο αριθμός του metapopulatio παραμένει σχετικά σταθερός.
Τουλάχιστον στη Μέση Ευρώπη το κολεόπτερο αρχικά ζούσε στα δάση κοντά στα ποτάμια. Με αυτά η εξάπλωση του κάλυπτε μια μεγάλη και ενιαία περιοχή. Με την ανθρώπινη δραστηριότητα αυτή η περιοχή άρχισε να κόβεται σε ξεχωριστές περιοχές και μεταμορφώθηκε βασικά, έτσι ώστε το έντομο αναγκάστηκε να ζει στους κήπους όπου υπάρχουν ακόμα παλιά δέντρα. Τέτοιοι τόποι είναι λ.χ. οι κήποι που ανήκουν σε κάποια ανάκτορα και σήμερα κατά κανόνα είναι απομονωμένες περιοχές. Εξ αιτίας του ενδιαφέροντος του κολεοπτέρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο αυτά τα μέρη παρακολουθούνται κατά ένα σχετικά καλό επίπεδο. Σκοπός της ιστοσελίδας Eremit-Net  είναι να δημοσιευτούν όλα τα επίκαιρα στοιχεία για τη Osmoderma eremita.  
Συναντάμε το γένος Osmoderma στην Ευρώπη, στην Ασία και στην ανατολή της Βόρειας Αμερικής, το είδος O. eremita μόνο στην Ευρώπη. Η παρουσία του δε θεωρείται να είναι κάπου κοινή και οι περιοχές όπου το συναντούμε είναι αρκετά απομονωμένες και περιορισμένες σε επέκταση. Στην Ελλάδα το έντομο αυτό βρέθηκε στην Πελοπόννησο, στην Κατάρα, στα βουνά Όσσα και Όλυμπο, σε ύψος 100 μέχρι 1.700 μέτρα, ιδιαίτερα σε δάση βουνών με οξιές, καστανιές και έλατα. Σίγουρα υπάρχει και αλλού, αλλά και εδώ τα κατάλληλα δέντρα γίνονται όλο και σπανιότερα.