Αΐνσα

Τοποθεσία

Βρίσκεται στα άνω Πυρηναία της Ουέσκας, στην περιφέρεια του Σοβράρμπε. Αποτελεί μαζί με την Βολτάνια, την ιστορική κεφαλή της παλιάς κομητείας της Σοβράρβης.
Μέρος του δήμου καταλαμβάνει το Φυσικό πάρκο της οροσειράς και των φαραγγιών της Γουάρα (Sierra y Cañones de Guara).

Οικιστική γεωγραφία

Ο κύριος αστικός πυρήνας της παλιάς πόλης, η οποία είναι χτισμένη πάνω σε ένα βραχώδες ακρωτήρι με θέα στη συμβολή των ποταμών Σίνκα και Άρα, διαμορφώνεται μέσα από δύο σχεδόν παράλληλους δρόμους, την Calle Mayor και την Calle Santa Cruz, οι οποίοι οδηγούν προς την πλατεία plaza Mayor, η οποία βρίσκεται σε ένα πλάτωμα ως συνέχεια του κάστρου. Η πλατεία βρίσκεται κοντά στο παρεκκλήσι Cruz Cubierta, ένα κιόσκι όπου σύμφωνα με τον μύθο έγινε το θαύμα της εμφάνισης του σταυρού του πυρός σε μια βαλανιδιά, που έδωσε τη νίκη στους χριστιανούς στρατιώτες, υπό τις διαταγές του βασιλιά Γκαρσί Χιμένεθ.
Έχοντας σαφή μεσαιωνική οικιστική κατανομή, το ιστορικό κέντρο της Αΐνσας έχει κηρυχθεί  από το 1965 ως «Ιστορικό-Καλλιτεχνικό σύνολο». Σήμερα αποτελεί τουριστικό κέντρο της συναφούς εποχής για όλη την Ισπανία.

Κοινότητες που απαρτίζουν το δήμο

Υπό την ονομασία Αΐνσα-Σοβράρμπε ενσωματώνονται σχεδόν όλες οι μικρές κοινότητες που περιβάλλουν το χωριό. Ο κύριος πυρήνας του δήμου είναι η πόλη Αΐνσα, με 1.671 κατοίκους σύμφωνα με την απογραφή στις αρχές του 2011, με το οποίο συσχετίζονται  τα οικιστικά κέντρα των Arcusa, Arro, Banastón, Bruello, Las Bellostas, Camporrotuno, Castejón de Sobrarbe, Castellazo, Coscojuela de Sobrarbe, El Coscollar, Gerbe, Griébal, Guaso, Jabierre de Olsón, Latorre, Latorrecilla, Mondot, Morillo de Tou, Olsón, La Pardina, La Ripa, Paúles de Sarsa, Santa María de Buil, Sarratillo, Sarsa de Surta και Urriales, με συνολικά 561 κατοίκους από την 1η Ιανουαρίου του 2011.
Υπάρχουν ακόμα χωριά ή οικισμοί που κατοικούνται σποραδικά όπως: Casa Almunia, Molino López, Molino Villacampa, Molino Jabierre, Sarratiás, Sarrato, Coronillas, Pelegrin και Gabardilla. Επίσης υπάρχουν και κάποια δυστυχώς ακατοίκητα χωριά, όπως: Bagüeste, Pacinias, Cerollar, Casa Sierra, Casa Linás, Escapa, La Lecina, Linés, La Capana και Puibayeta.

Ιστορία

Παρόλο που ο μύθος τοποθετεί τη γέννηση της Αΐνσας να συμπίπτει με την κατάληψη του μέρους από τα στρατεύματα του βασιλιά Γκαρσί Χιμένεθ το έτος 724, λόγω του θαύματος του σταυρού του πυρός (από τον 16ο αιώνα υπάρχει ένας σταυρός στο μέρος που υποτίθεται ότι συνέβη αυτό), ωστόσο οι ιστορικές πηγές αναφέρουν πως οι μουσουλμάνοι δεν ήρθαν ποτέ να εγκατασταθούν σε αυτά τα εδάφη.

Κάστρο

Το κάστρο της Αΐνσας, που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα, αποτελούσε μέρος της αμυντικής γραμμής των χριστιανικών εδαφών (γραμμή που εκτείνονταν μέχρι την Abizanda). Το κάστρο αποτέλεσε την αρχή του οικισμού, ο οποίος την εποχή του Μεσαίωνα ήταν οχυρωμένος, και εξελίχθηκε στη πρωτεύουσα της κομητείας της Σοβράρβης (ισπανικά: Σοβράρμπε), που ανήκε στο βασίλειο της Νάχερα-Παμπλόνα (πριν δώσει τη θέση του στο βασίλειο της Ναβάρρας) και ο οποίος αργότερα ενσωματώθηκε στο βασίλειο της Αραγωνίας.
Σε 1124 ο βασιλιάς Αλφόνσος Α´ «ο Μαχητής»  χορήγησε τον καταστατικό χάρτη της πόλης, με τον οποίο επωφελήθηκαν οι κάτοικοι της από τους νόμους και τα δικαιώματα του Φουέρο της Χάκας.
Η μεγάλη σημασία της πλατείας οδήγησε στην οικοδόμηση της εκκλησίας της Σάντα Μαρία, η οποία έχει επίσης αμυντική αρχιτεκτονική, όπως φαίνεται από τις σχισμές για τα τόξα που υπάρχουν στον πύργο της.

20ος αιώνας

Με τα χρόνια η περιοχή του Σοβράρμπε έχασε την σπουδαιότητά της, οδηγώντας έτσι σε μια χαλάρωση των δραστηριοτήτων της Αΐνσας, η οποία παρέμενε σε μια κατάσταση επιβίωσης μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν και οι παραδοσιακές δραστηριότητες διαταράχθηκαν από τα σχέδια για την κατασκευή διάφορων φραγμάτων, δεξαμενών και άλλων υδραυλικών έργων, για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και την παροχή νερού στις πεδιάδες του Έβρου.
Η δραστηριότητα αυτή οδήγησε στην απαλλοτρίωση και την απώλεια των καλύτερων γεωργικών εκτάσεων στις κοιλάδες και τη μετανάστευση των ανθρώπων της περιοχής. Πολλά από τα γειτονικά χωριά είδαν τους κατοίκους τους να εξαφανίζονται ολοσχερώς, ενώ σε άλλα με όμοιο τρόπο, να μειώνονται δραστικά. Αυτό τα οδήγησε στο να εξαρτώνται τα χωριά αυτά από το δημαρχείο της Αΐνσας.
Ο περιορισμός των πόρων όλων των ειδών που ήρθε ως αποτέλεσμα  της χαμηλής πυκνότητας του πληθυσμού και του δύσκολου εδάφους, οδήγησε σε μια μεγάλη κρίση στα μέσα της δεκαετίας του 20oυ αιώνα. Αυτή η κρίση θα ξεπεραστεί μέσω των τουριστικών πόρων και με την άνθηση του αγροτουρισμού.
Η δημιουργία διάφορων φυσικών πάρκων, πρώτα αυτού της Ορδέσα και του Μόντε Περδίδο, ακολουθούμενο από άλλα, όπως αυτό της οροσειράς και των φαραγγιών της Γουάρα και η λατρεία για το βουνό και τα σπορ περιπέτειας, μετατόπισε την οικονομική δραστηριότητα προς πιο σχετικούς με αυτά τομείς.
Στη δεκαετία του 1960 η Αΐνσα απορροφά τους δήμους Castejón de Sobrarbe, Coscojuela de Sobrarbe, Gerbe y Griébal, Guaso, Sinués και μέρη των Sieste και Santa Maria de Buil.