Πρωτογενείς εγκεφαλικοί όγκοι

Με τον όρο «πρωτογενής όγκος» αναφερόμαστε στην αρχική ανατομική εντόπιση των εξαλλαγμένων κυττάρων ενώ με τον όρο «δευτερογενής» εννοούμε την μετανάστευση των κυττάρων του πρωτοπαθούς όγκου (όπου και αν βρίσκεται αυτός) σε κάποια άλλη ανατομική θέση. Θα πρέπει να τονισθεί ότι οι όγκοι που μεθίστανται (οι δευτεροπαθείς) είναι και κακοήθεις. Γενικά οι όγκοι του εγκεφάλου περιλαμβάνουν το 85% των όγκων του ΚΝΣ, ενώ το υπόλοιπο 15% εντοπίζονται στο νωτιαίο μυελό.
Επίσης στην κλινική πράξη πολλές φορές ανευρίσκονται πρώτα οι δευτεροπαθείς εστίες ενός όγκου, ενώ σε ένα μικρό ποσοστό δεν ανευρίσκεται ποτέ ο πρωτοπαθής όγκος.
Οι πρωτογενείς όγκοι του εγκεφάλου λοιπόν είναι αυτοί που αναπτύσσονται στον εγκέφαλο και μπορεί ή όχι να δώσουν δευτεροπαθή εστία σε άλλες ανατομικές θέσεις.

Επιδημιολογία

Επιδημιολογικά στοιχεία παγκοσμίως δείχνουν ότι δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στους όγκους του εγκεφάλου όσο αναφορά το φύλο,την ηλικία και τον ιστολογικό τύπο του όγκου.
Η επίπτωση των πρωτοπαθών εγκεφαλικών όγκων στην Αγγλία σε σύγκριση με όλους τους όγκους είναι 2%.
Στην Αμερική(πιθανόν και στην Ευρώπη-αλλά δεν υπάρχουν δεδομένα ακόμα για όλη την Ευρώπη) οι πρωτοπαθείς εγκεφαλικοί όγκοι αποτελούν την δεύτερη αιτία θανάτου από όγκο στα παιδιά ( με πρώτη τη Λευχαιμία ).
Αναμένεται να διαγνωσθούν περισσότερα από 4.030 καινούρια περιστατικά σε άτομα μικρότερα των είκοσι ετών για το 2010(Αμερική).
Ο συνολικός αριθμός πάντως είναι αρκετά μεγαλύτερος σε μεγαλύτερες ηλικίες συγκριτικά με τα 62.930 καινούρια περιστατικά πρωτοπαθών όγκων εγκεφάλου ανεξαρτήτου ηλικίας για το 2010 στην Αμερική.
Το παρήγορο πάντως είναι ότι 2/3 από αυτούς θα είναι καλοήθεις.
Τα γλοιώματα είναι πιο συχνά στους άνδρες, ενώ τα μηνιγγιώματα στις γυναίκες.

Ταξινόμηση

Η ταξινόμηση ενός όγκου είναι ίσως από τα πιο σημαντικά όσο αναφορά την πρόγνωση και την αντιμετώπιση ενός όγκου, ότι απομένει δηλαδή μετά την αναγνώριση ενός όγκου.(βλέπε Ογκολογία).
Η ΤΝΜ ταξινόμηση (βλ Ογκολογία) δεν χρησιμοποιείται στους όγκους κεφαλής μιας και σπάνια μεθίστανται.
Τον τελευταίο αιώνα έχουν προταθεί πολλές ταξινομήσεις των όγκων του κρανίου και του ΚΝΣ γενικότερα.
Όλες οι ταξινομήσεις έχουν ως άξονα την ιστική προέλευση , την ανατομική εντόπιση και την κλινική πορεία των όγκων .

Ανατομική Εντόπιση

Όπως ήδη αναφέρθηκε, ένας άλλος τρόπος προσδιορισμού ενός όγκου, είναι η θέση του σε σχέση με τις δομές του κρανίου.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εκδόσει την Διεθνή Ταξινόμηση Ογκολογικών Νόσων (ICD-O-3) International Classification of Diseases for Oncology με την τελευταία αναθεώρηση του το 2000.
Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την τρίτη αναθεώρηση (η οποία δεν άλλαξε την τοπογραφική εντόπιση σε σχέση με την δεύτερη) χωρίζει τους ενδοκρανιακούς όγκους σε Υπερσκηνίδιους( 85% ) και Υποσκηνίδιους .(Βλέπε Εγκέφαλος)
Οι Υπερσκηνίδιοι χωρίζονται παραπέρα σε ενδοπαρεγχυματικούς (παρέγχυμα=συμπαγής ιστός=εγκέφαλος) και εξωπαρεγχυματικούς. 
Από τους ενδοπαρεγχυματικούς συχνότεροι είναι το Πολύμορφο Γλοιοβλάστωμα και οι Δευτερογενείς εγκεφαλικοί όγκοι ενώ από τους εξωπαρεγχυματικούς το μηνιγγίωμα (Βλέπε Μήνιγγες).

Διάγνωση

Η διάγνωση πέρα από την κλινική εικόνα που δημιουργεί την κλινική υποψία, είναι κυρίως απεικονιστική και ιστολογική.
Η Αξονική τομογραφία με έγχυση σκιαστικής ουσίας είναι συνήθως η εξέταση που θέτει την διάγνωση ενός εγκεφαλικού όγκου, με την Μαγνητική τομογραφία με γαδολίνιο να μας παρέχει ακόμα περισσότερες πληροφορίες, χωρίς να είναι πάντα απαραίτητη μετά την αξονική τομογραφία.
Τα τελευταία χρόνια, καινούριες απεικονιστικές μέθοδοι, όπως η Τομογραφία μονοφωτονικής εκπομπής (SPECT) και η Τομογραφία Εκπομπής ποζιτρονίων ( PET ), κερδίζουν έδαφος και παρέχουν νέες πληροφορίες για τους όγκους.
Η ιστολογική επιβεβαίωση ιδεατά θα πρέπει να γίνεται σε όλους τους ασθενείς, είτε με την μέθοδο της στερεοτακτικής βιοψίας, είτε με κρανιοτομή και εξαίρεση του παθολογικού ιστού.

Θεραπεία

Η διαχείριση των ασθενών προϋποθέτει την αρμονική συνύπαρξη ιατρών με την ειδικότητα του Νευρολόγου, Νευροχειρουργού, Ογκολόγου (Νεύρο-ογκολόγου εάν είναι δυνατό) χωρίς να υποτιμάται και ο ρόλος του προσωπικού ιατρού, εάν υπάρχει, ο οποίος έχει περισσότερους συναισθηματικούς δεσμούς με τον ασθενή και την οικογένεια συνήθως.
Όπως γίνεται αντιληπτό, η θεραπεία ενός ογκολογικού ασθενούς εξαρτάται πάντα από την γενική κατάσταση του ασθενούς, την επιθυμία του, την δυνατότητα για θεραπεία αναλόγως της σταδιοποίησης - ταξινόμησης.
Στους πρωτογενείς εγκεφαλικούς όγκους, η συντηρητική αντιμετώπιση χαμηλής διαφοροποίησης αστροκυττωμάτων με αντιεπιληπτικά μόνο και τακτική παρακολούθηση μπορεί να έχει πολύ καλά αποτελέσματα.
Η χειρουργική εξαίρεση σε πιο επιθετικούς όγκους ή υποτροπιάζοντες είναι συνήθως η πρώτη επιλογή.
Η ακτινοθεραπεία είτε μόνη της είτε μετεχγειρητικά αποτελεί συχνή επιλογή για αρκετούς τύπους εγκεφαλικών όγκων. 
Η χημειοθεραπεία  στους εγκεφαλικούς όγκους συνήθως δεν χρησιμοποιείται σαν πρώτη επιλογή και έχει συνήθως θέση σε συγκεκριμένους εγκεφαλικούς όγκους, σε συνδυασμό με τις παραπάνω θεραπείες σε υποτροπιάζουσα νόσο.
Ο Αιματοεγκεφαλικός φραγμός αποτελεί ένα φυσικό εμπόδιο στα χημειοθεραπευτικά σχήματα και έτσι προτιμούνται λιπόφιλες ενώσεις.

Νέες Θεραπείες

Η χειρουργική νευροπλοήγηση με την απεικονιστική προβολή κατά την διάρκεια της επέμβασης, η χρήση φωτοενεργών κυτταροτοξικών παραγόντων (BCNU-Gliadel) 
η περαιτέρω ανάπτυξη της ακτινοθεραπείας και γονιδιακές θεραπείες ( ιδιαίτερο ενδιαφέρων παρουσιάζει η HSVtk/acyclovir suicide gene system )
αποτελούν μερικές από τις ελπίδες των επιστημόνων για την μελλοντική αντιμετώπιση των εγκεφαλικών όγκων.