Το νησί των θησαυρών

Πλοκή

Το μυθιστόρημα διαιρείται σε 6 μέρη και 34 κεφάλαια: Ο Τζιμ Χώκινς, είναι ο αφηγητής σε όλα εκτός από τα κεφάλαια 16 – 18, που διηγούνται από τον Δόκτωρα Λάιβζι. Η νουβέλα ξεκινά σε ένα παραλιακό χωριό στη νοτιοδυτική Αγγλία, στα μέσα του 18ου αιώνα. Ο αφηγητής, Τζέημς “Τζιμ” Χώκινς, είναι ο νεαρός μοναχογιός του ιδιοκτήτη του πανδοχείου “Ο Ναύαρχος Μπένμποου”. Ένας γέρος, μεθυσμένος θαλασσόλυκος, ονόματι Μπίλλυ Μπόουνς γίνεται μόνιμος θαμώνας στο πανδοχείο. Ο Τζιμ αντιλαμβάνεται ότι ο Μπόουνς κρύβεται. Μερικούς μήνες αργότερα, ο Μπόουνς δέχεται την επίσκεψη ενός μυστηριώδους ναυτικού που ονομάζεται Μαύρος Σκύλος. Η συνάντησή τους παίρνει βίαιη τροπή και ο Μαύρος Σκύλος εγκαταλείπει τη σκηνή, ενώ ο Μπόουνς παθαίνει εγκεφαλικό. Ενώ ο Τζιμ τον φροντίζει, ο Μπόουνς ομολογεί ότι κάποτε ήταν μέλος του πληρώματος του διαβόητου πειρατή, Κάπτεν Φλιντ και ότι οι παλιοί του σύντροφοι θέλουν το σεντούκι του. Λίγο αργότερα ένας τυφλός ονόματι Πιού, εμφανίζεται στο πανδοχείο και αναγκάζει με τη βία τον Τζιμ να τον οδηγήσει στον Μπόουνς και του δίνει ένα χαρτί. Αφότου φύγει, ο Μπόουνς ανοίγει το χαρτί, για να ανακαλύψει ότι είναι σημειωμένο με τη Μαύρη Βούλα, ένα πειρατικό τελεσίγραφο, με την προειδοποίηση ότι έχει ως τις δέκα η ώρα για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις τους. Ο Μπόουνς μένει ξερός στο σημείο από αποπληξία. Ο Τζιμ και η μητέρα του ανοίγουν το σεντούκι του Μπόουνς, για να μαζέψουν όσα τους όφειλε όλους αυτούς τους μήνες. Αλλά πριν προλάβουν να τα μετρήσουν, ακούνε τους πειρατές να πλησιάζουν και αναγκάζονται να κρυφτούν. Όχι όμως πριν ο Τζιμ προλάβει να πάρει από το σεντούκι ένα μυστηριώδες πέτσινο πακέτο. Οι πειρατές βρίσκουν το σεντούκι καθώς και τα χρήματα, αλλά κάνουν άνω κάτω το πανδοχείο καθώς δεν υπάρχει πουθενά ίχνος της “Γροθιάς του Φλιντ”. Καθώς έφιπποι τελωνειακοί πλησιάζουν, οι πειρατές το σκάνε για το σκάφος τους.
Ο Τζιμ πηγαίνει το μυστηριώδες πακέτο στον Δρ. Λάιβζι. Αυτός, ο Άρχων Τριλώνεϋ και ο Τζιμ Χώκινς το εξετάζουν, ανακαλύπτοντας ότι περιέχει ένα ημερολόγιο που περιγράφει τις πειρατείες του Κάπτεν Φλιντ και έναν λεπτομερή χάρτη ενός νησιού, με το ακριβές σημείο του θησαυρού του. Ο άρχοντας Τριλώνεϋ αμέσως ξεκινά τα σχέδια για τον εξοπλισμό ενός ιστιοφόρου για το κηνύγι του θησαυρού, με τη βοήθεια το Δρ. Λάιβζι και του Τζιμ. Ο Λάιβζι προειδοποιεί τον Τριλώνεϋ να μη του ξεφύγει τίποτε σχετικά με τον σκοπό του ταξιδιού τους. Πηγαίνοντας στο λιμάνι του Μπρίστολ, ο Τριλώνεϋ αγοράζει μία σκούνα με το όνομα Ισπανιόλα και προσλαμβάνει τον Κάπτεν Σμόλετ ως κυβερνήτη της και τον Λονγκ Τζον Σίλβερ, έναν τέως μάγειρα πλοίου και νυν ιδιοκτήτη της ταβέρνας “Το τηλεσκόπιο” στο λιμάνι του Μπρίστολ. Ο Σίλβερ είναι που βοηθά τον Τριλώνεϋ να βρει και άλλους άντρες. Όταν ο Τζιμ φτάνει στο Μπρίστολ και επισκέπτεται τον Σίλβερ στο “Τηλεσκόπιο” αρχίζει να υποψιάζεται: Ο Σίλβερ έχει ένα ξύλινο πόδι, όπως ο άντρας για τον οποίο τον είχε προειδοποιήσει ο Μπόουνς και ένας από τους θαμώνες της ταβέρνας είναι ο Μαύρος Σκύλος. Μόλις βλέπει τον Τζιμ το βάζει στα πόδια και ο Σίλβερ αρνείται ότι γνωρίζει τον φυγά τόσο πειστικά, που κερδίζει την εμπιστοσύνη του Τζιμ. Παρά τις αμφιβολίες του Κάπτεν Σμόλετ για την αποστολή και για το πλήρωμα που επέλεξε ο Σίλβερ, η Ισπανιόλα αποπλέει για την Καραϊβική.
Καθώς πλησιάζουν στον προορισμό τους, ο Τζιμ κρυφακούει τον Σίλβερ να μιλά με μερικά μέλη του πληρώματος. Ο Σίλβερ παραδέχεται ότι ήταν ναύκληρος του Κάπτεν Φλιντ, ότι αρκετοί άλλοι από το πλήρωμα ήταν κάποτε άντρες του και στρατολογεί και άλλους άντρες για να έρθουν με το μέρος τους. Αφού ανακαλυφθεί ο θησαυρός, ο Σίλβερ σκοπεύει να δολοφονήσει τους αξιωματικούς της Ισπανιόλα και να κρατήσει τα λάφυρα για τον ίδιο και τους άντρες του. Μόλις οι άντρες επιστρέψουν στις κουκέτες τους, ο Τζιμ προειδοποιεί τον Σμόλετ, τον Τριλώνεϋ και τον Λάιβζι για την επικείμενη ανταρσία. Με την άφιξη στο νησί, η πλειοψηφία των αντρών του Σίλβερ βγαίνουν στην ακτή. Αν και ο Τζιμ το αγνοεί, οι άντρες του Σίλβερ θέλουν να βάλουν στο χέρι το θησαυρό το συντομότερο δυνατόν, απορρίπτοντας το πιο προσεκτικό σχέδιο του Σίλβερ, για να εκδηλώσουν τις προθέσεις τους αφού βρεθεί ο θησαυρός και μεταφερθεί στο πλοίο. Ο Τζιμ βγαίνει στην ακτή μαζί με τους άντρες του Σίλβερ, αλλά στην πρώτη ευκαιρία τους ξεφεύγει. Κυνηγημένος και τρέχοντας για τη ζωή του, συναντά τον Μπεν Γκαν, ένα άλλο πρώην μέλος του πληρώματος του Φλιντ, που είχε εγκαταλειφθεί στο νησί για τρία χρόνια.
Στο μεταξύ ο Τριλώνεϋ, ο Λάιβζι και οι υπόλοιποι έντιμοι άντρες του πληρώματος αιφνιδιάζουν τους λίγους πειρατές που έχουν μείνει στην Ισπανιόλα. Έχοντας ξεφύγει από τους στασιαστές κωπηλατούν προς την ακτή και καταφεύγουν σε μία εγκαταλειμένη, οχυρωμένη καλύβα, όπου τους βρίσκει ο Τζιμ Χώκινς, που στο μεταξύ έχει αφήσει τον Μπεν Γκαν. Ο Σίλβερ πλησιάζει υπό λευκή σημαία και επιχειρεί να διαπραγματευτεί την παράδοση του Σμόλετ και των αντρών του. Ο Σμόλετ τον αποστομώνει, εξοργίζοντας τον Σίλβερ, που αποκαλύπτει το πραγματικό του πρόσωπο, υποσχόμενος να επιτεθεί: “Αυτοί που θα πεθάνουν θα είναι οι τυχεροί”, απειλεί καθώς αποχωρεί ωρυώμενος. Οι πειρατές επιτίθενται, αλλά μετά από μία σκληρή μάχη, με απώλειες και από τις δύο πλευρές, απωθούνται. Κατά τη διάρκεια της νύχτας ο Τζιμ φεύγει, παίρνει τη σχεδία του Μπεν Γκαν και πλησιάζει την Ισπανιόλα υπό την κάλυψη του σκότους. Κόβει τα σκοινιά με τα οποία το πλοίο είναι αγκυροβολημένο, αφήνοντας την παλίρροια να το παρασύρει στα ανοιχτά και μακρυά από τα χέρια των πειρατών που βρίσκονται στην ακτή. Μετά το ξημέρωμα, κατορθώνει να προσεγγίσει τη σκούνα. Από τους δύο πειρατές που είχαν μείνει πάνω στο πλοίο, μόνο ένας είναι ζωντανός: ο βαριά τραυματίας πηδαλιούχος, ο Ισραήλ Χεντς, που έχει δολοφονήσει το σύντροφό του, μετά από καυγά για ένα μπουκάλι ρούμι. Ο Χεντς συμφωνεί να βοηθήσει τον Τζιμ να οδηγήσει το πλοίο σε μία ασφαλή παραλία με αντάλλαγμα ιατρική βοήθεια και μπράντυ, αλλά μόλις το πλοίο πλησιάζει επιχειρεί να τον σκοτώσει. Ο Τζιμ σκαρφαλώνει στα ξάρτια και όταν ο Χεντς του πετά ένα μαχαίρι για να τον καρφώσει, ο Τζιμ τον πυροβολεί και τον σκοτώνει. Η Ισπανιόλα έχει εξωκείλει και ο Τζιμ υπό την κάλυψη της νύχτας επιστρέφει στην καλύβα. Λόγω του σκότους δεν καταλαβαίνει ότι έχει καταληφθεί από τους πειρατές και έτσι είναι πλέον αιχμάλωτός τους. Ο Σίλβερ, του οποίου η αρχηγία κρέμεται από μία λεπτή κλωστή, αρπάζει τον Τζιμ ως όμηρο και αρνείται στους εξαγριωμένους άντρες του τις απαιτήσεις τους για να τον σκοτώσουν ή να τον βασανίσουν για να αποσπάσουν πληροφορίες. Οι στασιαστές, που οδηγούνται από τον Τζωρτζ Μέρρυ, επιδίδουν στον Σίλβερ τη Μαύρη Βούλα και ψηφίζουν την αποπομπή του. Ο Σίλβερ καταφέρνει να ανατρέψει για την ώρα την απόφασή τους, παίζοντας με τις δεισιδαιμονίες τους και κατακεραυνώνοντάς τους για την καταστροφή μιας Βίβλου για να του επιδώσουν τη Μαύρη Βούλα. Τους αποκαλύπτει ότι έχει λάβει το χάρτη του θησαυρού από τον Δρ. Λάιβζι, επανακτώντας την εμπιστοσύνη τους. Την επόμενη οι πειρατές ξεκινούν τις έρευνες για το θησαυρό. Παρακολουθούνται από τον Μπεν Γκαν, ο οποίος με ψιθύρους και στοιχεία που έχει σκορπίσει ενισχύει τους φόβους τους για στοιχειώματα και κατάρες. Όμως, ο Σίλβερ δεν πτοείται και κρατώντας με νύχια και με δόντια την ψυχραιμία όλου του πληρώματος εντοπίζει το σημείο όπου είναι θαμμένος ο θησαυρός. Μόνο και μόνο για να βρεθεί αντιμέτωπος με τους εξοργισμένους πειρατές, μόλις αντιληφθούν ότι η κρυψώνα έχει σκαφεί και ο θησαυρός έχει κάνει φτερά.
Οι πειρατές, επιτίθενται στον Σίλβερ και στον Τζιμ, αλλά εμφανίζονται και τους επιτίθενται ο Μπεν Γκαν, ο Δρ. Λάιβζι και ο Αβραάμ Γκρέι, σκοτώνοντας άλλους δύο και διασκορπίζοντας τους υπόλοιπους. Ο Σίλβερ παραδίδεται στον Δρ. Λάιβζι. Πηγαίνουν στη σπηλιά του Μπεν Γκαν, όπου ο τελευταίος έχει μεταφέρει και κρύψει το θησαυρό εδώ και μήνες. Ο θησαυρός μοιράζεται ανάμεσα στον Τριλώνεϋ και τους άντρες του και ξεκινούν για την Αγγλία, εγκαταλείποντας τους υπόλοιπους επιζώντες πειρατές στο νησί. Ο Σίλβερ κατορθώνει να δραπετεύσει με μία λέμβο του πλοίου και ένα μικρό μέρος του θησαυρού. Ενθυμούμενος τον Σίλβερ, ο Τζιμ συνοψίζει ότι “... τολμώ να πιστεύω ότι συνάντησε την παλιά νέγρα γυναίκα του και ότι ζει άνετα μαζί της και με τον Κάπτεν Φλιντ (τον παπαγάλο του). Υποθέτω, ότι πρόκειται απλά για μια ελπίδα, καθώς οι πιθανότητες για να ευτυχήσει τέτοιος άνθρωπος σε έναν άλλο κόσμο θα ήταν πολύ μικρές”.

Ο Πειρατής Κάπτεν Φλίντ

Το νησί των Θησαυρών περιέχει αναφορές σε ιστορικά στοιχεία, που αποκαλύπτονται σταδιακά, ρίχνοντας φως στη κεντρική πλοκή. Αναφορές γίνονται στον πειρατή Κάπτεν Τζ. Φλιντ, “τον πιο αιμοδιψή μπουκανιέρο που έζησε ποτέ”, ο οποίος είναι νεκρός πριν από την έναρξη της ιστορίας. Ο Φλιντ ήταν καπετάνιος του Ιππόκαμπου, με μακρά θητεία στις Δυτικές Ινδίες και κατά μήκος των ακτών των αποικιών της Νοτίου Αμερικής. Το πλήρωμά του συμπεριελάμβανε μερικούς από τους χαρακτήρες που εμφανίζονται στην ιστορία: Ο κυβερνήτης του Φλιντ, ο Γουίλλιαμ (Μπίλλυ) Μπόουνς, ο ναύκληρός του Τζον Σίλβερ, ο πυροβολητής Ισραήλ Χεντς και μεταξύ άλλων ναυτών οι εξής: Τζωρτζ Μέρρυ, Τομ Μόργκαν, Πιού, ο “Μαύρος Σκύλος” και ο Άλλαρνταϊς (που έχει γίνει “δείκτης” του Φλιντ για το θησαυρό). Πολλά άλλα πρώην μέλη του πληρώματος του Φλιντ είχαν επιβιβαστεί και στην Ισπανιόλα αν και δεν είναι εφικτό να ταυτοποιηθούν ποιοι ήταν άντρες του Φλιντ και ποιοι συμφώνησαν αργότερα να μετέχουν στην ανταρσία, όπως ο λοστρόμος Ιώβ Άντερσον και ο στασιαστής “Τζον” που σκοτώθηκε από τα μουσκέτα του Δρ. Λαιβζι και του Αβραάμ Γκρέι, στο σημείο που ήταν θαμμένος ο θησαυρός. Ο Φλιντ και το πλήρωμά του ήταν αδίστακτοι, φοβεροί (“το πιο σκληροτράχηλο πλήρωμα της θάλασσας”) και ζάπλουτοι, αν μπορούσαν να βάλουν χέρι στα λάφυρα. Ο κύριος όγκος του θησαυρού του Φλιντ από την πειρατική του ζωή – χρυσός και ασημένιες πλάκες αξίας 700.000 αγγλικών λιρών, μαζί με ένα κρυφό οπλοστάσιο – είχε ταφεί σε ένα απόμακρο ερημονήσι της Καραϊβικής. Ο Φλιντ μετέφερε το θησαυρό στο νησί από τον Ιππόκαμπο με τη βοήθεια έξι ναυτών και κατασκεύασε μία οχυρή καλύβα στο νησί για άμυνα. Μόλις έθαψαν το θησαυρό, ο Φλιντ επέστρεψε μόνος του στο πλοίο – έχοντας δολοφονήσει και τους έξι ναύτες του. Τον χάρτη με την τοποθεσία του θησαυρού τον είχε κρατήσει για τον εαυτό του, μέχρι και τις τελευταίες του στιγμές.
Δε διευκρινίζεται η ακριβής πορεία του Φλιντ και του πληρώματός του μετά το θάψιμο του θησαυρού, αλλά είναι γνωστό ότι κατέληξαν στην πόλη Σαβάννα, στην πολιτεία της Τζόρτζια. Ο Φλιντ αρρώστησε. Δε βοήθησε στην αποκατάσταση της υγείας του το γεγονός ότι έπινε ρούμι χωρίς μέτρο. Έτσι παρέμεινε ως και το νεκροκρέβατό του, όπου σιγοτραγουδούσε το ναυτικό τραγούδι “Δεκαπέντε Άντρες”, ζητώντας ακατάπαυστα κι άλλο ρούμι, ώσπου το πρόσωπό του είχε γίνει μπλε. Οι τελευταίες του λέξεις ήταν “Ντάρμπυ Μακ Γκρω! Ντάρμπυ Μακ Γκρω!” και μετά από κάποια στερνή βρισιά “Φέρε το ρούμι, Ντάρμπυ”. Λίγο πριν ξεψυχήσει, έδωσε το χάρτη του θησαυρού στον κυβερνήτη του Ιππόκαμπου, τον Μπίλλυ Μπόουνς. Μετά το θάνατο του Φλιντ, το πλήρωμα σκόρπισε, με τους περισσότερους να επιστρέφουν στην Αγγλία. Όλοι ξόδεψαν τα χρήματα που προέκυψαν από τη μοιρασιά όσων χρημάτων απέμεναν στο πλοίο. Χαρακτηριστικά ο Τζον Σίλβερ κράτησε 2.000 λίρες Αγγλίας που κατέθεσε σε τράπεζες και έγινε ταβερνιάρης στο λιμάνι του Μπρίστολ. Ο Πιού ξόδεψε 1.200 λίρες μέσα σε ένα μόλις χρόνο και για τα επόμενα δύο έτη ζητιάνευε και ψωμολυσσούσε. Ο Μπεν Γκαν επέστρεψε στο Νησί των Θησαυρών με μερικούς άλλους άντρες του πληρώματος σε μία απέλπιδα προσπάθεια να βρει το θησαυρό χωρίς χάρτη. Καθώς δεν τα κατάφερε, οι σύντροφοί του, τον τιμώρησαν εγκαταλείποντάς τον στο νησί. Ο Μπόουνς, αντιλαμβανόμενος ότι είχε στοχοποιηθεί, εξαιτίας της κατοχής του χάρτη, αναζήτησε καταφύγιο σε ένα απόμακρο μέρος της Αγγλίας. Τα ταξίδια του τον έφεραν στην αγροτική, στο παραθαλάσσιο χωριό του Όρμου του Μαύρου Λόφου και τελικά στο πανδοχείο “Ναύαρχος Μπένμποου”.

Το "Χ" δείχνει το θησαυρό

Δεν έχουν βρεθεί αποδείξεις ότι κάποιος πειρατής είχε ή δημιούργησε χάρτη θησαυρού, σημειώνοντας το σημείο με X. Παρόλα αυτά φαντάζει λογικό ότι οποιοσδήποτε χάρτης ή γράφημα με κάποιο σημάδι θα λειτουργούσε ως βοήθημα για να οδηγήσει στην όποια κρυψώνα. Η έννοια ότι “Το Χ δείχνει και την κρυψώνα του θησαυρού” έχει συνδεθεί για πάντα με το πειρατικό φολκλόρ και φαίνεται ως επινόηση του Στίβενσον.

Πρωτότυπα χειρόγραφα

Τα μισά απο τα πρωτότυπα χειρόγραφα του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον έχουν χαθεί συμπεριλαμβανομένου και αυτού του Νησιού των Θησαυρών. Οι κληρονόμοι του Στίβενσον πούλησαν τα έγγραφά του κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και τα περισσότερα δημοπρατήθηκαν το 1918.