Ούγος Δ΄ της Κύπρου

Αναφορά Μαχαιρά

Ο Ούγος Δ΄ δεν είχε απευθείας δικαιώματα στο θρόνο της Κύπρου επειδή ο πατέρας του δεν ήταν βασιλιάς αλλά ο θείος του Ερρίκος Β΄ πέθανε άτεκνος (1324). Από αναφορά του Λεόντιου Μαχαιρά προκύπτει ότι ο Ούγος Δ΄ έστεψε βασιλιά της Κύπρου τον γιο του Πέτρο Α΄ ένα χρόνο πριν πεθάνει.
Ο ίδιος ιστορικός γράφει στην συνέχεια ότι η στέψη του Πέτρου έγινε στις 24 Νοεμβρίου 1359, δεν ευσταθεί συνεπώς η άποψη ότι ο Ούγος Δ΄ παραιτήθηκε, πιθανότατα τον όρισε διάδοχο επειδή υπήρχαν και άλλοι διεκδικητές (1358).

Ο Σταυρός της Τόχνης

Στα 35 χρόνια της βασιλείας του ο Λεόντιος Μαχαιράς απαριθμεί πολλά τραγικά γεγονότα : τον Νοέμβρη του 1330 πλημμύρισε ο Πεδιαίος ποταμός προκαλώντας μεγάλες καταστροφές στην Λευκωσία με πολλά θύματα, ακολούθησε πλημμύρα με χιλιάδες νεκρούς στη Λεμεσό. Επιδημίες (1348, 1363) προκάλεσαν χιλιάδες θύματα, επιδημία ακρίδων (1351) έφερε μεγάλες καταστροφές. Οι οχυρώσεις της Λευκωσίας ενισχύθηκαν με νέα τείχη.
Ο Μαχαίρας σε μια άλλη αναφορά σχετίζει τον Ούγο Δ΄ με τον θαυματουργό Σταυρό της Τόχνης που είχε αφήσει η Αγία Ελένη στην Κύπρο τον 4ο αιώνα. Ο σταυρός κλάπηκε από Λατίνο ιερωμένο (1318) και βρέθηκε από έναν νεαρό βοσκό τον Γεώργιο (1340), αυτό προκάλεσε μεγάλη αίσθηση στον βασιλιά που τον κράτησε στα ανάκτορα 11 μέρες. Ο Ούγος Δ΄ επέστρεψε τον σταυρό στον Γεώργιο χάρη σε ένα συγκλονιστικό όνειρο και του επέτρεψε να τον περιφέρει δημόσια για προσκύνημα, ο Γεώργιος έγινε μοναχός με το όνομα "Γαβριήλ".
Η φήμη του σταυρού εξαπλώθηκε, ένας Λατίνος επίσκοπος ο Μαρά αμφισβήτησε τις θαυματουργικές του ιδιότητες. Ακολούθησε μια δοκιμασία στα ανάκτορα παρουσία του βασιλιά και της βασίλισσας : ο ξύλινος σταυρός ρίχτηκε από τον επίσκοπο σε ισχυρή φωτιά, χωρίς να καεί. Ακολούθησε ένα θαύμα: η βασίλισσα Αλίκη που είχε χάσει τη φωνή της επειδή είχε ασεβήσει σε επίσκεψή της στο μοναστήρι του Μαχαιρά, ξαναβρήκε τη λαλιά της και φώναξε για την πίστη της ότι ο ξύλινος σταυρός ήταν πράγματι ιερός. Ο Ούγος Δ΄ επέτρεψε στον νεαρό βοσκό-μοναχό να διακινείται ελεύθερα με το σταυρό σ' ολόκληρη την Κύπρο. Όταν ζητήθηκε από τη Μαρία ντ' Ιμπελίν η άδεια να κτίσει ένα ναό για το σταυρό ο βασιλιάς την έδωσε αμέσως και η εκκλησία κτίστηκε στον Άγιο Δομέτιο με γενναία συνεισφορά και της βασίλισσας Αλίκης.

Απονομή δικαιοσύνης

Από άλλες αναφορές του Μαχαιρά προκύπτει ότι ο Ούγος Δ΄ ήταν σκληρός στην απονομή δικαιοσύνης. Όταν οι δυο γιοι του Πέτρος και Ιωάννης έφυγαν για να γνωρίσουν την Ευρώπη χωρίς την άδεια του συνέλαβε τον άνθρωπο που τους βοήθησε, τον φυλάκισε, τον βασάνισε, του έκοψε το ένα χέρι και το ένα πόδι και τον εκτέλεσε τον Απρίλιο του 1349 με απαγχονισμό. Όταν επέστρεψαν οι γιοι του τους έριξε στη φυλακή ενώ ο ίδιος θρηνούσε απ' έξω.
Ο Ούγος Δ΄ ήταν πολύ μορφωμένος με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στα γράμματα, τις τέχνες και την δικαιοσύνη.

Θερινή κατοικία

Στην θερινή του κατοικία στην Λάπηθο οργάνωνε φιλοσοφικές συγκεντρώσεις στις οποίες συμμετείχε ο Κύπριος λόγιος Γεώργιος Λαπήθης, ο Ούγος ήταν καλός γνώστης της Λατινικής φιλοσοφίας. Ο Βοκκάκιος κάνει συχνές αναφορές για τον ίδιο στο Δεκαήμερο, του αφιέρωσε και το έργο του "Γενεαλογία των Θεών". Ο βασιλιάς περιστοιχιζόταν πάντοτε από πολλούς Λατίνους σοφούς με τους οποίους ο Λαπήθης έκανε φιλοσοφικούς διαλόγους.

Στέψη

Η στέψη του Ούγου Δ΄ σαν βασιλιάς της Κύπρου έγινε στην Λευκωσία (15 Απριλίου 1324), η στέψη του σαν βασιλιά των Ιεροσολύμων έγινε στην Αμμόχωστο (13 Μαΐου 1324). Ο Ούγος υπέγραψε συνθήκη με τη Βενετία που καθόριζε τις δραστηριότητες των Βενετών εμπόρων στην Κύπρο, οι Γενουάτες  ανταγωνιστές των Βενετών αντέδρασαν έντονα αλλά ο Ούγος υπέγραψε και μαζί τους νέα συνθήκη (1329). Η Γένοβα του ζήτησε να ξοφλήσει τα τεράστια χρέη του θείου του Ερρίκου Β΄, ο Ούγος συμφώνησε.

Τα προβλήματα της βασιλείας του

Υπήρχαν έντονα προβλήματα από τη δράση πειρατών στην θάλασσα της Κύπρου, ο στόλος του Ούγου ετοιμάστηκε να τους αντιμετωπίσει. Η Κώρυκος του πρότεινε να τον βοηθήσει με αντάλλαγμα την προστασία της από τους Τούρκους αλλά ο φιλοειρηνικός Ούγος το αρνήθηκε. Ο Λεόντιος Μαχαιράς σημειώνει ότι αρνήθηκε την προσφορά επειδή η Κώρυκος ανήκε στην Αρμενία που την κυβερνούσε ο συγγενής του Λέων Δ΄ της Αρμενίας, ο Ούγος δεν ήθελε να δυσαρεστήσει τον Λέων που δεν μπορούσε να υπερασπίσει τις κτήσεις του.

Εκστρατεία κατά των Τούρκων

Ο Μαχαιράς μας πληροφορεί ότι ο Ούγος δαπάνησε την τεράστια περιουσία του σε προετοιμασίες για εκστρατεία κατά των Τούρκων στη Μικρά Ασία. Η εκστρατεία δεν έγινε ποτέ λόγω των επιδημιών που έπληξαν την Κύπρο και αποδεκάτισαν τον πληθυσμό της, σποραδικές επιχειρήσεις κατά των Τούρκων έγιναν όταν ο Ούγος συμμάχησε με τον πάπα και τους Ιωαννίτες Ιππότες. Ο Ούγος είχε εισφορά στον αγώνα με τέσσερα καράβια, ακολούθησε η κατάληψη της Σμύρνης (1334). Η μεγαλύτερη εκστρατεία κατά των Τούρκων έγινε αργότερα από τον γιο του Πέτρο Α΄.