Ιερά Μητρόπολις Παροναξίας

Ιστορικά στοιχεία

Η Μητρόπολη Παροναξίας θεωρείται από τις αρχαιότερες Μητροπόλεις όχι μόνο της Ελλάδος αλλά και του Χριστιανισμού. Κατά την χριστιανική παράδοση στη Νάξο ήλθε και δίδαξε τον χριστιανισμό ο μαθητής του Ιωάννη του θεολόγου, όταν εκείνος βρίσκονταν στη Πάτμο, ο Άγιος Πολύκαρπος που αργότερα ως επίσκοπος μαρτύρησε στη Σμύρνη. Εκ του γεγονότος αυτού υπάρχουν στη Νάξο εκκλησίες αφιερωμένες στον Άγιο Πολύκαρπο, στα χωριά Αγγίδια, Σαγκρί, Φιλώτι καθώς και του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Κεραμωτή (ενοριακή), στη θέση «γύρουλας» στο Σαγκρί, που οικοδομήθηκε πάνω στον αρχαίο ναό της θεάς Δήμητρας, καθώς και δεκάδες άλλα βυζαντινά ξωκλήσια.
Επίσης στις Οικουμενικές Συνόδους φέρονται να συμμετείχαν και επίσκοποι Νάξου και Πάρου, όπως ο Βάραχος Επίσκοπος Νάξου που συμμετείχε στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (το 451 μ.Χ.), ο Αθανάσιος Α΄ Επίσκοπος Πάρου που συμμετείχε στη Γ΄ (το 431) και Δ΄ (το 451) Οικουμενικές Συνόδους, οι Γεώργιος Επίσκοπος Νάξου και Στέφανος Επίσκοπος Πάρου που συμμετείχαν στην ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Εκ των παραπάνω διαφαίνεται ότι επί 7 αιώνες της 1ης μ.Χ. χιλιετίας η Νάξος και η Πάρος αποτελούσαν Επισκοπές.
Αλλά και ο μοναχισμός που εκδηλώθηκε στη περιφέρεια της Μητρόπολης Παροναξίας φέρεται να ήταν από τις αρχαιότερες οργανωμένες μορφές του στον ελλαδικό χώρο πλην όμως παραμένει άγνωστη χρονικά η εγκαθίδρυσή του. Το πλέον πιθανό είναι ότι οι πρώτες μοναστικές αυτές κινήσεις να εμφανίστηκαν στη Νάξο τον 5ο με 6ο αιώνα αφού πολλά θρησκευτικά μνημεία (εκκλησίες, μοναστήρια κ.λπ.) της Νάξου και Πάρου ανάγονται  στη περίοδο του 6ου με 7ου αιώνα.
Αργότερα όλα τα νησιά του Αιγαίου υπάχθηκαν εκκλησιαστικά στην επισκοπή Ρόδου κατά την βυζαντινή διοικητική διαίρεση των θεμάτων. Όμως το 1083 με χρυσόβουλο λόγο του Αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού και επί Πατριάρχου Ευστρατίου, του επικαλούμενου Γαριδά, τα νησιά Νάξος, Πάρος και Αντίπαρος αποκόπηκαν από την Μητρόπολη Ρόδου, προβιβαζόμενα σε Μητρόπολη τη μέχρι σήμερα καλούμενη Ιερά Μητρόπολη Παροναξίας. Αρχικά ο Μητροπολίτης Παροναξίας έφερε τον τίτλο του "Υπερτίμου και Εξάρχου παντός Αιγαίου Πελάγους", σύμφωνα με χρυσόβουλο του 1087 του ίδιου Αυτοκράτορα.

Φραγκοκρατία (1207-1537 μ.Χ.)

Επί Λατινοκρατίας η Μητρόπολη Παροναξίας έπαψε να υφίσταται τουλάχιστον ενεργή αφού καταλήφθηκε από Καθολικό ιεράρχη. Όταν επήλθαν στις νήσους οι Τούρκοι, το 1537, η Μητρόπολη Παροναξίας επανασυντάχθηκε, στην οποία και υπάχθηκαν τότε και οι νήσοι Μήλος και Μύκονος. Η μεν Μήλος παρέμεινε μέχρι το 1600, οπότε και προάχθηκε σε Επισκοπή, η δε Μύκονος μέχρι το 1646, οπότε και αποτέλεσε μέρος της Αρχιεπισκοπής Σίφνου, η οποία αργότερα μετονομάστηκε Μητρόπολη Σύρου, με έδρα τη Σύρο. Σημειώνεται ότι σ΄ όλες τις παραπάνω περιόδους ακόμη και εκείνης επί Φραγκοκρατίας, η Μητρόπολη Παροναξίας ήταν πλουσιότατη, διαιρούμενη σε πολλά εκκλησιαστικά τμήματα στα οποία προΐστατο συνήθως χωροεπίσκοποι.

Ενορίες, Ναοί και Μονές

Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητρόπολης Παροναξίας υφίστανται 44 Ενοριακοί ναοί, 206 Παρεκκλήσια, 570 Εξωκλήσια, 18 Ναοί κοιμητηρίων, 20 Μοναστηριακοί ναοί και 9 Μετόχια που διακονούνται από 35 περίπου κληρικούς.
Επίσης στη Νάξο υπάρχει η Μονή Φανερωμένης Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η Μονή Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου και το ιερό προσκύνημα της Ζωοδόχου Πηγής ή Παναγίας της Αργοκοιλιώτισσας. Στην Πάρο το σημαντικότερο ιερό προσκύνημα είναι ο Ναός της Παναγίας Εκατονταπυλιανής.

Τοπικοί Άγιοι και Εορτές

Τοπικοί άγιοι στη Νάξο είναι ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο Άγιος Αρσένιος ο Πάριος και ο Άγιος Νικόλαος Πλανάς, ιερέας σύγχρονος Άγιος, ενώ επιπρόσθετα στην Πάρο τιμώνται ο Άγιος Αθανάσιος ο Πάριος και η Αγία Θεοκτίστη. Ακόμη κάθε Σεπτέμβριο τιμάται ο Άγιος Χρυσόστομος Σμύρνης και οι Μικρασιάτες Νεομάρτυρες στο μικρασιατικό Άσπρο Χωριό της Πάρου.