Ρώσοι

Εθνωνύμιο

Υπάρχουν δύο ρωσικές λέξεις οι οποίες συνήθως μεταφράζονται στα ελληνικά ως "Ρώσοι". Το ένα είναι "русские" (ρούσκιε), το οποίο πιο συχνά σημαίνει "εθνοτικοί Ρώσοι". Ένα άλλο είναι το "ροσιγιάνε" (ροσιγιάνε), που σημαίνει "πολίτες της Ρωσίας". Η πρώτη λέξη αναφέρεται σε εθνοτικούς Ρώσους, ασχέτως από την χώρα διαμονής τους και αν κατέχουν ή όχι ρωσική υπηκοότητα. Κάτω από ορισμένες συνθήκες, αυτός ο όρος μπορεί ή όχι να επεκτείνεται και να υποδηλώνει μέλη άλλων ρωσόφωνων εθνοτικών ομάδων από τη Ρωσία ή από την πρώην Σοβιετική Ένωση. Η τελευταία λέξη αναφέρεται σε όλους τους ανθρώπους που κατέχουν την ιθαγένεια της Ρωσίας, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους, και δεν περιλαμβάνει εθνοτικούς Ρώσους που ζουν εκτός Ρωσίας. Οι μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες συχνά δεν διακρίνουν αυτές τις δύο ομάδες.
Το όνομα των Ρώσων προέρχεται από τους Ρως (δήθεν τους Βάραγγες). Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη θεωρία, το όνομα Ρως, όπως και το φινλανδικό όνομα για τη Σουηδία (Ρουότσι), προέρχεται από έναν παλαιό νορβηγικό όρο για τους "άνδρες που έρχονται" καθώς η κωπηλασία ήταν η κύρια μέθοδος πλοήγησης στα ποτάμια της Ανατολικής Ευρώπης και ότι θα μπορούσε να συνδεθεί με τη σουηδική παράκτια περιοχή Ροσλάγκεν ή Ρόντεν, όπως ήταν γνωστό σε παλαιότερες εποχές. Το όνομα Ρως θα είχε τότε την ίδια προέλευση με τα φινλανδικά και εσθονικά ονόματα για τη Σουηδία: Ruotsi και Rootsi. Σύμφωνα με άλλες θεωρίες, το όνομα Ρως προέρχεται από το πρωτοσλαβικό roud-s-ь (από το *rъd-/*roud-/*rуd- ρίζα), που συνδέεται με το κόκκινο χρώμα (ή μαλλιά) ή από το Ινδοϊρανικό (ruxs/roxs — ανοιχτόχρωμος, φωτεινός).

Προέλευση

Οι σύγχρονοι Ρώσοι σχηματίστηκαν από δύο ομάδες ανατολικών σλαβικών φυλών: Βόρεια και Νότια. Οι εμπλεκόμενες φυλές περιελάμβαναν τους Κριβίτσες, τους Σλάβους Ιλμέν, του Ραντιμίχους, του Βιάθες και τους Σεβεριανούς. Οι γενετικές μελέτες δείχνουν ότι οι σύγχρονοι Ρώσοι δεν διαφέρουν σημαντικά από τους Λευκορώσους και τους Ουκρανούς. Κάποιοι εθνογράφοι, όπως ο Ζελένιν, ισχυρίζονται ότι οι Ρώσοι είναι πιο παρόμοιοι με τους Λευκορώσους και τους Ουκρανούς, από ό, τι οι νότιοι Ρώσοι με τους Βόρειους Ρώσους. Οι Ρώσοι στη βόρεια ευρωπαϊκή Ρωσία μοιράζονται μέτριες γενετικές ομοιότητες με τους ουραλικούς λαούς, οι οποίοι ζούσαν στη σύγχρονη βορειοευρωπαϊκή Ρωσία και εν μέρει αφομοιώθηκαν από τους Σλάβους καθώς οι Σλάβοι μετανάστευσαν βορειοανατολικά. Τέτοιοι ουραλικοί λαοί συμπεριέλαβαν τους Μέργια και τους Μουρομιανούς.
Εκτός από τα αρχαιολογικά ευρήματα, γενικά λίγα είναι γνωστά για τους προκάτοχους των Ρώσων πριν από το 859 μ.Χ. όταν ξεκίνησε το Βασικό Χρονικό. Θεωρείται ότι κατά το 600 μ.Χ. οι Σλάβοι είχαν χωριστεί γλωσσικά σε νότιους, δυτικούς και ανατολικούς κλάδους. Ο ανατολικός κλάδος εγκαταστάθηκε μεταξύ του Νότιου Μπουγκ και του ποταμού Δνείπερου στην σημερινή Ουκρανία. Από τον 1ο αιώνα μ.Χ. έως σχεδόν το τέλος της χιλιετίας, εξαπλώθηκαν ειρηνικά προς τα βόρεια στην περιοχή της Βαλτικής, σχηματίζοντας τις σλαβικές φυλές Ντρέγκοβιτς, Ράντιμιτς και Βιάτιτς στο βαλτικό υπόστρωμα και ως εκ τούτου βίωσαν αλλαγές στα γλωσσικά χαρακτηριστικά όπως τη φωνηεντική μετατροπή. Αργότερα, τόσο οι Λευκορώσοι όσο και οι Νότιοι Ρώσοι σχηματίστηκαν σε αυτό το εθνοτικό γλωσσικό έδαφος.
Από τον 6ο αιώνα και μετά, μια άλλη ομάδα Σλάβων κινήθηκε από την Πομερανία στα βορειοανατολικά της Βαλτικής Θάλασσας, όπου αντιμετώπισαν τους Βαράγγους του Χανάτου των Ρως και ίδρυσαν το σημαντικό περιφερειακό κέντρο του Νόβγκοροντ. Ο ίδιος σλαβικός πληθυσμός εγκαθίδρυσε επίσης την σημερινή περιοχή Τβερ και την περιοχή Μπελοόζερο. Με το ουραλικό υπόστρωμα, σχημάτισαν τις φυλές των Κρίβιτς και των Σλάβων Ιλμέν.

Πληθυσμός

Το 2010 ο παγκόσμιος ρωσικός πληθυσμός ανέρχεται σε 129 εκατομμύρια άτομα, εκ των οποίων το 86% ήταν στη Ρωσία, το 11,5% στις χώρες της ΚΑΚ και της Βαλτικής, ενώ το υπόλοιπο 2,5% ζουν σε άλλες χώρες.

Ρωσία

Περίπου 111 εκατομμύρια εθνοτικοί Ρώσοι ζουν στη Ρωσία, 80% των οποίων ζουν στο ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσίας και 20% στην ασιατική περιοχή της χώρας.

Διασπορά

Πολλοί εθνοτικοί Ρώσοι μεταναστεύουν ιστορικά σε ολόκληρη την περιοχή της πρώην ρωσικής αυτοκρατορίας και της Σοβιετικής Ένωσης, και μερικές φορές ενθαρρύνονταν να να επανεγκατασταθούν στα όρια της Τσαρικής και αργότερα της σοβιετικής κυβέρνησης. Σε μερικές περιπτώσεις οι εθνοτικές ρωσικές κοινότητες, όπως οι Λιποβάνοι που εγκαταστάθηκαν στο δέλτα του Δούναβη ή οι Δουκμπορς στον Καναδά, μετανάστευσαν ως θρησκευτικοί αντιφρονούντες που εγκατέλειψαν την κεντρική εξουσία.
Μετά τη ρωσική επανάσταση και τον ρωσικό εμφύλιο πόλεμο που ξεκίνησε το 1917, πολλοί Ρώσοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους από το μπολσεβίκικο καθεστώς και εκατομμύρια έγιναν πρόσφυγες. Πολλοί λευκοί εξόριστοι συμμετείχαν στο Λευκό Κίνημα, αν και ο όρος εφαρμόζεται ευρέως σε όποιον μπορεί να έχει εγκαταλείψει τη χώρα λόγω της αλλαγής του καθεστώτος.
 Σήμερα οι μεγαλύτερες εθνοτικές ρωσικές διασπορές εκτός Ρωσίας ζουν σε πρώην σοβιετικά κράτη όπως η Ουκρανία (περίπου 8 εκατομμύρια), το Καζακστάν (περίπου 3,8 εκατομμύρια), η Λευκορωσία (περίπου 785,000), η Λετονία (περίπου 520,000) με τον πιο ρωσικό οικισμό από τις χώρες της Βαλτικής που περιλαμβάνει τη Λιθουανία και την Εσθονία, το Ουζμπεκιστάν (περίπου 650.000) και το Κιργιζιστάν (περίπου 419.000).
Πάνω από ένα εκατομμύριο ρώσοι Εβραίοι μετανάστευσαν στο Ισραήλ κατά τη διάρκεια και μετά τα κινήματα του Οτκάζνικ. μερικοί από τους οποίους έφεραν μαζί τους εθνοτικούς Ρώσους συγγενείς. Πάνω από ένα εκατομμύριο ρωσόφωνοι μετανάστες ζουν στο Ισραήλ, από τους οποίους περίπου τα δύο τρίτα ήταν Εβραίοι. Υπάρχουν επίσης μικρές ρωσικές κοινότητες στα Βαλκάνια, συμπεριλαμβανομένων των Λιποβάνων στο Δέλτα του Δούναβη, σταα κράτη της Κεντρικής Ευρώπης όπως η Γερμανία και η Πολωνία. Επίσης Ρώσοι εγκαταστάθηκαν στην Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, το Μεξικό, τη Βραζιλία, την Αργεντινή και την Αυστραλία. Αυτές οι κοινότητες μπορούν να εντοπιστούν είτε ως Ρώσοι είτε ως πολίτες αυτών των χωρών, ή και τα δύο, σε διαφορετικό βαθμό.
Οι άνθρωποι που έφτασαν στη Λετονία και την Εσθονία κατά τη διάρκεια της σοβιετικής εποχής, συμπεριλαμβανομένων των απογόνων τους που γεννήθηκαν σε αυτές τις χώρες, κυρίως Ρώσοι, έμειναν απάτριστοι μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και τους δόθηκε μόνο η δυνατότητα να αποκτήσουν πολιτογραφημένη υπηκοότητα. Το θέμα της γλώσσας εξακολουθεί να είναι αμφισβητούμενο, ιδίως στη Λετονία, όπου οι εθνοτικοί Ρώσοι διαμαρτύρονται για σχέδια για την εκκαθάριση της εκπαίδευσης στις μειονοτικές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένων των Ρώσων. Από το 1992, η Εσθονία έχει πολιτογραφήσει περίπου 137.000 κατοίκους απροσδιόριστης ιθαγένειας, κυρίως εθνοτικούς Ρώσους. 136.000 ή το 10% του συνολικού πληθυσμού παραμένουν χωρίς ιθαγένεια. Τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και το Συμβούλιο της Ευρώπης, καθώς και η ρωσική κυβέρνηση, εξέφρασαν την ανησυχία τους κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 για τα δικαιώματα των μειονοτήτων σε πολλές χώρες, κυρίως στη Λετονία και την Εσθονία. Στη Μολδαβία, η περιοχή της Υπερδνειστερίας (όπου το 30,4% του πληθυσμού είναι ρώσοι) αποσχίστηκε από τον κυβερνητικό έλεγχο εν μέσω φόβων ότι η χώρα σύντομα θα επανενωθεί με τη Ρουμανία. Τον Ιούνιο του 2006, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν ανακοίνωσε το σχέδιο θέσπισης εθνικής πολιτικής με στόχο την ενθάρρυνση των εθνοτικών Ρώσων να μεταναστεύσουν στη Ρωσία.
Σημαντικός αριθμός Ρώσων μετανάστευσε στον Καναδά, την Αυστραλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Μπράιτον Μπιτς, το Μπρούκλιν και το Σάουθ Μπιτς, το Στάτεν Άιλαντ στη Νέα Υόρκη είναι ένα παράδειγμα μιας μεγάλης κοινότητας πρόσφατων Ρώσων και Εβραίων Ρώσων μεταναστών. Άλλα παραδείγματα είναι το Σάνι Άιλς Μπιτς, ένα βόρειο προάστιο του Μαϊάμι, και στο Δυτικό Χόλιγουντ της περιοχής του Λος Άντζελες.
Ταυτόχρονα, πολλοί εθνοτικοί Ρώσοι από πρώην σοβιετικά εδάφη έχουν μεταναστεύσει στη Ρωσία από τη δεκαετία του 1990. Πολλοί από αυτούς έγιναν πρόσφυγες από διάφορες πολιτείες της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου (καθώς και από την αποσχιστική Δημοκρατία της Τσετσενίας), αναγκασμένοι να φύγουν κατά τη διάρκεια πολιτικών αναταραχών και εχθροπραξιών προς τους Ρώσους.
Μετά τη ρωσική επανάσταση το 1917, πολλοί Ρώσοι που ταυτίζονται με το Λευκό Στρατό μετακόμισαν στην Κίνα - οι περισσότεροι από αυτούς εγκαταστάθηκαν στο Χαρμπίν και τη Σαγκάη. Την δεκαετία του 1930, το Χαρμπίν είχε 100.000 Ρώσους. Πολλοί από αυτούς τους Ρώσους έπρεπε να επιστρέψουν στη Σοβιετική Ένωση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα, μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων στη βόρεια Κίνα μπορεί ακόμα να μιλάει τα ρωσικά ως δεύτερη γλώσσα.
Οι Ρώσοι (ελουοσιζού) είναι μία από τις 56 εθνοτικές ομάδες που αναγνωρίζονται επίσημα από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ως Ρως). Υπάρχουν περίπου 15.600 Ρώσοι Κινέζοι που ζουν κυρίως στο βόρειο Σιντσιάνγκ, καθώς και στην Εσωτερική Μογγολία και το Χεϊλονγκτσιάνγκ.

Πολιτισμός

Η ρωσική κουλτούρα προήλθε από εκείνη των Ανατολικών Σλάβων, οι οποίοι ήταν σε μεγάλο βαθμό πολυθεϊστές και είχαν έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής στις δασικές περιοχές της Ανατολικής και Βόρειας Ευρώπης. Οι Σκανδιναβοί Βίκινγκς, ή οι Βαραγγίτες, συμμετείχαν επίσης στη διαμόρφωση της ρωσικής ταυτότητας και κατάστασης στην πρώιμη περίοδο των Ρώσων του Κιέβου του τέλους της 1ης χιλιετίας μ.Χ. Οι Ρώσοι αποδέχτηκε τον Χριστιανισμό από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία το 988 και αυτό όρισε κατά μεγάλο βαθμό τη ρωσική κουλτούρα για την επόμενη χιλιετία, δηλαδή ως σύνθεση των σλαβικών και βυζαντινών πολιτισμών. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453, η Ρωσία παρέμεινε το μεγαλύτερο ορθόδοξο έθνος στον κόσμο και ζήτησε διαδοχή στη βυζαντινή κληρονομιά με τη μορφή της ιδέας της Τρίτης Ρώμης. Σε διάφορα σημεία της ιστορίας της, η χώρα επηρεάστηκε έντονα από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό και από τις μεταρρυθμίσεις του Πέτρου του Μέγα οι Ρώσοι αναπτύχθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο πλαίσιο της Δυτικής κουλτούρας. Για το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, η μαρξιστική ιδεολογία διαμόρφωσε τον πολιτισμό της Σοβιετικής Ένωσης, όπου η Ρωσία, δηλαδή η Ρωσική ΣΟΣΔ, ήταν η μεγαλύτερη και σημαντικότερη δημοκρατία.
Ο ρωσικός πολιτισμός είναι ποικίλος και μοναδικός από πολλές απόψεις. Έχει πλούσια ιστορία και μακρά παράδοση σε όλες τις τέχνες, ιδιαίτερα στους τομείς της λογοτεχνίας και της φιλοσοφίας, της κλασικής μουσικής και του μπαλλέτου, την αρχιτεκτονική και ζωγραφική, τον κινηματογράφο και τα κινούμενα σχέδια, τα οποία όλα έχουν σημαντική επίδραση στον παγκόσμιο πολιτισμό.
Η ρωσική λογοτεχνία είναι γνωστή για αξιόλογους συγγραφείς όπως ο Αλεξάντερ Πούσκιν, ο Λέων Τολστόι, ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, ο Άντον Τσέχοφ, ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, ο Μπόρις Παστερνάκ, η Άννα Αχμάτοβα, ο Ιωσήφ Μπρόντσκι, ο Μαξίμ Γκόρκι, ο Βλάντιμιρ Νάμποκοφ, ο Μιχαήλ Σολόκοφ, ο Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, ο Αντρέι Πλάτωνοφ, ο Αλεξάντερ Σολζενίτσιν και τον Βαρλάμ Σαλάμοφ. Οι Ρώσοι έδωσαν επίσης στον κόσμο της κλασικής μουσικής μερικούς πολύ διάσημους συνθέτες, όπως ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι και τους σύγχρονούς του, την Ομάδα των Πέντε, συμπεριλαμβανομένου του Μόδεστου Μουσόργκσκι και του Νικολάι Ρίμσκι-Κορσάκοφ. Η ρωσική μουσική του 20ου αιώνα πιστώθηκε με τόσο σημαντικούς συνθέτες όπως ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς, ο Σεργκέι Προκόφιεφ, ο Σεργκέι Ραχμανινόφ, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι, ο Γκεόργκι Σβιρίντοφ και ο Άλφρεντ Σνίτκε.