Τίμπορ Ντέρι

Βιογραφία

Γεννήθηκε στη Βουδαπέστη στις 18 Οκτωβρίου 1894. Προερχόταν από μια αστική οικογένεια εβραϊκής καταγωγής. Λόγω της αυστριακής καταγωγής της μητέρας του, θα περίμενε κανείς ότι στην οικογένεια του μιλούσαν στα γερμανικά. Ωστόσο ο Ντέρι μεγάλωσε σε ένα ουγγαρόφωνο περιβάλλον και συνεπώς έγραψε εξαρχής στα ουγγρικά. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στο εμπόριο, έζησε την περίοδο 1911–1912 στη Σουηδία.
Από το 1913 έως το 1918 εργάστηκε στο πριονιστήριο ενός θείου του. Καθώς ήταν Κομμουνιστής έλαβε μέρος στην εξέγερση του 1919 και υποστήριξε την Ουγγρική Δημοκρατία των Σοβιέτ. Μετά τη διάλυση του κράτους των Σοβιέτ, έζησε εξόριστος, αρχικά στην Αυστρία, όπου στη Βιέννη συνεργάστηκε με τα περιοδικά «Bécsi Újság Magyar» (Ουγγρική Βιεννέζικη εφημερίδα) και «Ma» (Σήμερα). Στη συνέχεια πήγε στη Γαλλία όπου πέρασε την περίοδο 1924-1926, και από το 1929 έως 1935 έζησε σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Γερμανίας. Το 1933, έζησε για λίγο στο Ντουμπρόβνικ, και την περίοδο των Χριστουγέννων επέστρεψε στη Βιέννη, όπου ενίσχυσε τους Σοσιαλδημοκράτες αλλά και τον Ερυθρό Σταυρό. Το Φεβρουάριο του 1934 συμμετείχε στον εμφύλιο πόλεμο στο πλευρό των Σοσιαλδημοκρατών, μετά την ήττα των οποίων αναγκάστηκε να καταφύγει στη Μαγιόρκα. Την περίοδο αυτή συνεργάστηκε με την εφημερίδα «Dokumentum». Στο Βερολίνο, ήρθε σε επαφή με τον Βάλντεν Χέρβαρθ και την εφημερίδα του, που τιτλοφορούνταν «Sturm». Μέχρι τότε, είχε γράψει μόνο μερικά ποιήματα και σουρεαλιστικά μυθιστορήματα. Εξέδιδε επίσης την κομμουνιστική εφημερίδα «Gondolat» (Ιδέα), η οποία αργότερα κυκλοφόρησε νόμιμα. Το 1938, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Χόρτυ, φυλακίστηκε επειδή μετέφρασε το βιβλίο «Επιστροφή από την ΕΣΣΔ» του Αντρέ Ζιντ. Το 1939 ταξίδεψε στη Ρουμανία και την περίοδο 1940-1941 έζησε στην παρανομία.
Μετά το 1945, υποστήριξε την κομμουνιστική κατάληψη της εξουσίας, αλλά σύντομα ήρθε σε σύγκρουση με το σταλινισμό. Το 1947 διετέλεσε εκδότης του περιοδικού «Csillag» (Αστέρι). Το 1948 ήταν ο πρώτος που έλαβε το πλέον σημαντικό βραβείο της Ουγγαρίας σήμερα, το Βραβείο Κοσούθ. Ως ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του παράνομου κομμουνιστικό κινήματος, απήλαυσε  μεγάλο κύρος. Το 1952, όμως, συγκρούστηκε με τον Υπουργό Πολιτισμού Τζόσεφ Ρεβέ, ο οποίος αποτελούσε τον μοναδικό ηγεμόνα της ουγγρικής πολιτιστικής ζωής. Ο Ρεβέ επέκρινε το δεύτερο τόμο του μυθιστορήματος «Felelet» (Απάντηση) του Ντερί, και κατηγόρησε το συγγραφέα για το «Abweichlertum».
Μαζί με άλλους αριστερούς διανοουμένους, όπως ο Γκέοργκ Λούκατς, ο Ντερί υπήρξε ένας από τους πρωτοπόρους της πνευματικής εξέγερσης του 1956. Υποστήριξε το κίνημα του Ίμρε Νάγκυ και έλαβε ενεργό μέρος στην επανάσταση. Οι συγγραφείς Γκίλα Ιλιές και Ιστβάν Ορκένι ήταν ομοϊδεάτες του. Μετά την αποτυχία της επανάστασης του 1957, καταδικάστηκε σε εννέα χρόνια φυλάκιση, απελευθερώθηκε όμως το 1960. Μέχρι το 1962 τα έργα του ήταν απαγορευμένα. Την περίοδο αυτή μετέφρασε έργα Γερμανών συγγραφέων, όπως «Ο Αιμίλιος και ο ντετέκτιβ» του Έριχ Καίστνερ το 1957 και «Οι αλεπούδες στο αμπέλι» του Λιόν Φοιχτβάνγκερ το 1963. Μετά από ένα  σύγγραμμα αυτοκριτικής, το οποίο ήταν υποχρεωμένος να γράψει, ανέκτησε και πάλι τη φήμη του στην Ουγγαρία, όπου πλέον  τα έργα του μπορούσαν να τυπωθούν εκ νέου.
Πέθανε στη Βουδαπέστη στις 18 Αυγούστου 1977. Από το 1984 απονέμεται στη μνήμη του το «βραβείο Τίμπορ Ντέρι».