Διάγγελμα δεκατεσσάρων σημείων

Το "Διάγγελμα του προέδρου των ΗΠΑ Ουΐλσον (1918)" , γνωστότερο και ως "Διάγγελμα των 14 σημείων", ή "Διάγγελμα των 14 όρων", ή απλούστερα "Δεκατέσσερα Σημεία", (Fourteen Points), ή "Δεκατέσσερις όροι", ήταν ένα ιστορικό και ιδιαίτερα βαρυσήμαντο ραδιοφωνικό διάγγελμα που εκφώνησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Γούντροου Ουίλσον στις 8 Ιανουαρίου του 1918, κατά τη διάρκεια  του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, που βασιζόμενο σε αρχές δικαίου εισήγαγε νέες αρχές σε διεθνές επίπεδο για την μεταπολεμική ειρήνη, επηρεάζοντας ιδιαίτερα αμφότερες τις τότε αντιμαχόμενες συμμαχίες.
 
Το Διάγγελμα αυτό αποτελεί ουσιαστικά και την μοναδική ρητή δήλωση διεθνούς επιπέδου που έγινε στον Α' Π.Π.

Ιστορικό

Από την αρχή όταν ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ο πρόεδρος Ουΐλσον απέφυγε να εμπλέξει τις ΗΠΑ στις ένοπλες εντάσεις και διαμάχες μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Ως γνωστό οι ΗΠΑ εισήλθαν τελικά στον πόλεμο, προσχωρώντας  στη συμμαχία της Αντάντ, εναντίον των Κεντρικών Δυνάμεων στις 6 Απριλίου του 1917 με αφορμή τη βύθιση του υπερωκεάνιου ΛΟΥΖΙΤΑΝΙΑ, κατά τον γερμανικό υποβρυχιακό πόλεμο  εναντίον εμπορικών πλοίων της ανταντικής συμμαχίας.
 
Ωστόσο, ο πρόεδρος Ουΐλσον, περίπου ένα χρόνο πριν, στις 18 Δεκεμβρίου του 1916 είχε απευθυνθεί με διακοίνωση στους εμπόλεμους της Ευρώπης με την οποία ζητούσε να λάβει γνώση των σκοπών που κάθε μία χώρα επεδίωκε εξακολουθώντας τις εχθροπραξίες. Η προσπάθειά του όμως εκείνη απέτυχε θεωρώντας (κατ'  αμερικανική εκτίμηση) ότι η Γερμανία ή και άλλες χώρες - δυνάμεις δεν ήθελαν να επιτρέψουν στις ΗΠΑ ένα ρόλο διαιτητού τουλάχιστον στο νέο εδαφικό καθεστώς που δημιουργούσε ο πόλεμος.
Έτσι κατόπιν των παραπάνω ο πρόεδρος Ουΐλσον, συγκαλώντας μια ιδιαίτερα πολυμελή εξεταστική επιτροπή, γνωστή ως "Επιτροπή Έντουαρντ Χάουζ", που συγκροτούνταν από περίπου 150 μέλη, (ιστορικούς, εθνολόγους, νομικούς, αλλά και άλλους διακεκριμένους επιστήμονες), ζήτησε να του υποβάλει μια εμπεριστατωμένη μελέτη με σχετικές προτάσεις επί ηθικών αξιών ικανών που να εδραιώνουν την ειρήνη μεταξύ των χωρών αποδεσμεύοντας εθνικιστικές διαφορές, πάθη ή φιλοδοξίες. Με βάση την έκθεση που υποβλήθηκε, μετά από σχετικές έρευνες, προσδιορίστηκαν και συντάχθηκαν τα 14 βασικά σημεία του διαγγέλματος ως σημεία αφετηρίας ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Ελληνική αντίδραση

Από το εν λόγω διάγγελμα τις ελληνικές προσδοκίες αφορούσαν τα σημεία 11 και 12, τα οποία και έτυχαν ευνοϊκής αποδοχής, πλην όμως η μη αναφορά στη Βουλγαρία και τα θέματα διεκδικήσεων που σχετίζονταν μ'  αυτή, είχε εγείρει ιδιαίτερες επιφυλάξεις. Παρόμοιες επιφυλάξεις είχαν δημιουργηθεί και σε άλλες χώρες της Βαλκανικής καθώς και στην Ιταλία γεγονός που εξανάγκασε τον πρόεδρο Ουίλσον, ένα μήνα αργότερα, στις 11 Φεβρουαρίου (1918), να αποσαφηνίσει τη στάση του έναντι εθνικών εν γένει διεκδικήσεων δηλώνοντας σχετικά: "όλες οι σαφώς καθορισμένες εθνικές βλέψεις θα πρέπει να λάβουν την πληρέστερη δυνατή ικανοποίηση, άνευ εισαγωγής νέων ή διαιώνιση παλαιότερων στοιχείων διχόνοιας και ανταγωνισμού ικανές να διαρρήξουν αργότερα την ειρήνη στην Ευρώπη και συνεπώς του κόσμου όλου".

Δύο μήνες αργότερα της παραπάνω αποσαφήνισης, στις 20 Απριλίου (1918) ο πρόεδρος Ουίλσον απηύθυνε ιδιαίτερο διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό διαβεβαιώνοντας ότι: "θα παράσχει την πλήρη του υποστήριξη για την υπεράσπιση των δικαίων του κατά τις διαπραγματεύσεις της ειρήνης". Παρά ταύτα ένα χρόνο αργότερα στη Σύνοδο Ειρήνης των Παρισίων (1919) φερόταν σε πολλά σημεία να είχε υπαναχωρήσει.