Avatar (ταινία, 2009)

Πλοκή

Μέχρι το έτος 2154, το ανθρώπινο γένος έχει εξαντλήσει τους φυσικούς πόρους της Γης και έχει καταστρέψει τα οικοσυστήματά της. Η Διοίκηση Ανάπτυξης Αποθεμάτων (ΔΑΑ) θέλει να εξορύξει ένα πολύτιμο ορυκτό, το ουνομπταίνιο, στην Πανδώρα, ένα πυκνά δασωμένο κατοικήσιμο φεγγάρι που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το γίγαντα Πολύφημο στο αστρικό σύστημα Άλφα Κενταύρου. Η Πανδώρα, της οποίας η ατμόσφαιρα είναι δηλητηριώδης για τους ανθρώπους, κατοικείται από τους Να'βι, ανθρωποειδή μπλε πλάσματα ύψους 3 μέτρων, οι οποίοι ζουν σε πλήρη αρμονία με τη φύση και λατρεύουν μια μητέρα θέα που ονομάζεται Έϊουα.
Για να εξερευνήσουν τη βιόσφαιρα της Πανδώρας, επιστήμονες χρησιμοποιούν υβρίδια ανθρώπων και Να'βι τα οποία αποκαλούν "avatar", τα οποία χειρίζονται ανθρώποι που ταιριάζουν γενετικά. Ο Τζέικ Σάλι, ένας παραπληγικός πρώην πεζοναύτης, αντικαθιστά τον πεθαμένο δίδυμο αδερφό του στον χειρισμό ενός Avatar. Η Δόκτωρ Γκρέις Ογκουστίν, επικεφαλής του Προγράμματος Avatar, θεωρεί τον Σάλι ανεπαρκή αντικαταστάτη, αλλά δέχεται τη συμμετοχή του ως σωματοφύλακα. Ενώ προστατεύει τα Avatar της Γκρέις και του επιστήμονα Νορμ Σπέλμαν καθώς συλλέγουν βιολογικές πληροφορίες, το avatar του Τζέικ δέχεται επίθεση από ένα θάνατορ και χάνεται μέσα στο δάσος όπου διασώζεται από τη Νεϊτίρι, μια νεαρή κοπέλα της φυλής των Να'βι. Βλέποντας ένα ευοίωνο προμήνυμα, τον πηγαίνει στη φυλή της όπου η μητέρα της, η Μο'ατ, πνευματικός αρχηγός της φυλής, διατάζει την κόρη της να μυήσει τον Τζέικ στην κοινωνία τους.
Ο Στρατηγός Μάιλς Κουάριτς, επικεφαλής της δύναμης ασφαλείας της ΔΑΑ, υπόσχεται στον Τζέικ ότι θα αποκαταστήσει τα πόδια του αν συγκεντρώσει πληροφορίες σχετικά με τους Να'βι και το χώρο συγκέντρωσής του, ένα γιγάντιο δενδρόβιο, που λέγεται Δεντρόσπιτο, σε εδάφη που περιέχουν τη μεγαλύτερη ποσότητα ουνομπταίνιου. Μετά από τρεις μήνες, ο Τζέικς έχει αρχίσει να συνηθίζει και να γοητεύεται με τη ζωή των ντόπιων. Αφού ο Τζέικ μυηθεί μέσα στη φυλή, μαζί με τη Νεϊτίρι γίνονται ζευγάρι και σύντομα, ο Τζέικ αλλάζει στρατόπεδο όταν επιχειρεί να σαμποτάρει μια μπουλντόζα που απειλεί να καταστρέψει έναν ιερό χώρο των Να'βι. Όταν ο Κουάριτς δείχνει ένα βίντεο με την επίθεση του Τζέικ στη μπουλντόζα στο Πάρκερ Σέλφριτζ και ένα άλλο βίντεο στο οποίο ο Τζέικ παραδέχεται ότι οι Να'βι δεν θα εγκαταλείψουν ποτέ το Δεντρόσπιτο, ο Σέλφριτζ διατάζει να καταστραφει το Δεντρόσπιτο
Παρά τη διαφωνία της Γκρέις ότι η καταστροφή του δέντρου θα βλάψει το βιολογικό δίκτυο της Πανδώρα, ο Σέλφριτζ δίνει μια τελευταία ευκαιρία στους Τζέικ και Γκρέις να πείσουν τους Να'βι να εκκενώσουν την περιοχή πριν ξεκινήσει η επίθεση. Ενώ προσπαθούν να προειδοποιήσουν τους Να'βι, ο Τζέικ ομολογεί ότι είναι κατάσκοπος και οι Να'βι πιάνουν αυτόν και την Γκρέις αιχμάλωτους. Οι άνδρες του Κουάριτς καταστρέφουν το Δεντρόσπιτο, σκοτώνοντας τον πατέρα της Νεϊτίρι καθώς και πολλούς άλλους. Η Μο'ατ ελευθερώνει τους Τζέικ και Γκρέις αλλά αποδεσμεύονται από τα Avatar τους, και ο Κουάριτς τους φυλακίζει. Η πιλότος Τρούντι Τσακόν, αηδιασμένη από την κτηνωδία του Κουάριτς, τους πηγαίνει στο πόστο της Γκρέις αλλά κατά τη διάρκεια της απόδρασής τους, δέχονται τα πυρά του Κουάριτς και η Γκρέις τραυματίζεται. Για να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη των Να'βι, ο Τζέικ συνδέει το μυαλό του με αυτό του Τορούκ, ένα αρπακτικό που μοιάζει με δράκο, το οποίο οι Να'βι φοβούνται και τιμούν. Ο Τζέικ βρίσκει τους Να'βι στο Ιερό Δέντρο των Ψυχών και παρακαλά τη Μο'ατ να γιατρέψει τη Γκρέις. Η φυλή προσπαθεί να μεταφέρει τη Γκρέις από το ανθρώπινο σώμα της στο Avatar με τη βοήθεια του Δέντρου των Ψυχών, αλλά πεθαίνει πριν η διαδικασία ολοκληρωθεί.
Με την υποστήριξη του καινούριου αρχηγού, του Τσου'τεϊ, ο Τζέικ μιλά για να ενώσει τη φυλή και τους λέει να συγκεντρωθούν και να πολεμήσουν εναντίον του ΔΑΑ. Ο Κουάριτς οργανώνει ένα προληπτικό χτύπημα εναντίον του Δέντρου των Ψυχών, πιστεύοντας ότι η καταστροφή του θα κάμψει το ηθικό των Να'βι. Την παραμονή της μάχης, ο Τζέικ προσεύχεται στην Έϊουα μέσω του Δέντρου των Ψυχών. Κατά τη διάρκεια της μάχης, οι Να'βι δέχονται μεγάλες απώλειες, συμπεριλαμβανομένων των Τσου'τεϊ και Τρούντι, αλλά διασώζονται όταν η άγρια ζωή της Πανδώρας απροσδόκητα παίρνει μέρος στην επίθεση και μαζί συντρίβουν τους ανθρώπους. Αφού ο Τζέικ καταστρέφει μια αυτοσχέδια βόμβα πριν φτάσει στο Δέντρο των Ψυχών, ο Κουάριτς ανοίγει το κουτί που περιέχει το ανθρώπινο σώμα του Τζέικ, εκθέτοντάς το στη δηλητηριώδη ατμόσφαιρα της Πανδώρας. Ο Κουάριτς ετοιμάζεται να κόψει το λαρύγγι του Τζέικ, αλλά η Νεϊτίρι σκοτώνει τον Κουάριτς και σώζει τον Τζέικ.
Με εξαίρεση τους Τζέικ, Μαξ, Νορμ και μερικούς άλλους επιστήμονες, όλοι οι άνθρωποι εκδιώκονται από την Πανδώρα και στέλνονται πίσω στη Γη, αφού ο Τζέικ μεταφέρεται μόνιμα στο Avatar του με τη βοήθεια του Δέντρου των Ψυχών.

Πρώτα στάδια

Το 1994, ο Τζέιμς Κάμερον έγραψε ένα 80σέλιδο προσχέδιο για το Avatar, αντλώντας έμπνευση από κάθε βιβλίο επιστημονικής φαντασίας που είχε διαβάσει στην παιδική του ηλικία καθώς και περιπετειώδη μυθιστορήματα των Έντγκαρ Ράις Μπάροουζ και Χένρι Ράιντερ Χάγκαρντ. Τον Αύγουστο του 1996, ο Κάμερον ανακοίνωσε ότι αφού ολοκληρώσει τις ταινίες Εξολοθρευτής 2: Μέρα Κρίσης (Terminator 2: Judgment Day) και ο  Τιτανικός (Titanic, 1997) θα σκηνοθετούσε το Avatar, το οποίο θα έκανε χρήση ηθοποιών δημιουργημένων εξ ολοκλήρου με τη χρήση υπολογιστή. Το πρότζεκτ θα κόστιζε 100 εκατομμύρια δολάρια και συμπεριλάμβανε τουλάχιστον έξι πρωταγωνιστικούς ρόλους οι οποίοι θα φαίνονταν να είναι πραγματικοί αλλά στην ουσία δεν υπήρχαν στο φυσικό κόσμο. Η εταιρία οπτικών εφέ Digital Domain, με την οποία συνεργάζεται ο Κάμερον, έλαβε μέρος στο πρότζεκτ, του οποίου η παραγωγή θα ξεκινούσε το καλοκαίρι του 1997 και θα κυκλοφορούσε στους κινηματογράφους το 1999. Ωστόσο, ο Κάμερον θεωρούσε ότι η τεχνολογία δεν είχε αναπτυχθεί αρκετά ώστε να επιτευχθεί το όραμα που είχε για την ταινία. Αποφάσισε να ασχοληθεί με άλλα πρότζεκτ και να περιμένει να αναπτυχθεί η τεχνολογία. Η 20th Century Fox έδωσε 10 εκατομμύρια δολάρια στον Κάμερον να γυρίσει ένα κλιπ του κόνσεπτ του Avatar,  το οποίο και έδειξε στα στελέχη της Fox τον Οκτώβριο του 2005.

Ανάπτυξη

Από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο του 2006, ο Κάμερον δούλευε στο σενάριο και ανέπτυξε την κουλτούρα των Να'βι. Η γλώσσα τους δημιουργήθηκε από τον Δόκτορα Πωλ Φρομερ, γλωσσολόγο του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια. Η Σιγκούρνι Γουίβερ και οι σχεδιαστές των σκηνικών συναντήθηκαν με την Τζόντι Σ. Χολτ, καθηγήτρια φυσιολογίας των φυτών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, για να μάθουν τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται από τους βοτανολόγους για να μελετούν και να δειγματοληπτούν τα φυτά. Από το 2005 μέχρι το 2007, ο Κάμερον εργάστηκε με αρκετούς σχεδιαστές, συμπεριλαμβανομένων και του διάσημου εικαστικού Γουέιν Μπάρλοου και του καλλιτέχνη Τζόρντου Σελ, για να διαμορφώσουν τη φυλή των Να'βι με ζωγραφιές και γλυπτά. Τον Ιούλιο του 2006, ο Κάμερον ανακοίνωσε ότι θα γύριζε το Avatar με σκοπό να κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους στα μέσα του 2008 και τα γυρίσματα θα ξεκινούσαν το Φεβρουάριο του 2007. Τον Αύγουστο, το στούντιο οπτικών εφέ Weta Digital συμφώνησε να βοηθήσει τον Κάμερον στην παραγωγή του Avatar. Ο Σταν Γουίνστον, που συνεργάστηκε στο παρελθόν με τον Κάμερον, συμμετείχε στο πρότζεκτ για να βοηθήσει στα σχέδια της ταινίας. Ο σχεδιασμός παραγωγής της ταινίας πήρε αρκετά χρόνια. Η ταινία είχε δύο διαφορετικούς σχεδιαστές παραγωγής και δύο ξεχωριστά τμήματα, το ένα εκ των οποίων είχε επικεντρωθεί στη χλωρίδα και την πανίδα της Πανδώρας και το άλλο στη δημιουργία ανθρώπινων μηχανών.
Η Fox ανησυχούσε εξαιτίας της οδυνηρής εμπειρίας της με υπερβάσεις του κόστους και καθυστερήσεις με την προηγούμενη ταινία του Κάμερον, Τιτανικός, παρ' όλο που ο Κάμερον ξανάγραψε το σενάριο του Avatar ώστε να συνδυάζει αρκετούς χαρακτήρες μαζί και προσφέρθηκε να μην πληρωθεί σε περίπτωση που η ταινία αποτύχει. Στα μέσα του 2006, η Fox είπε στον Κάμερον ότι δεν θα χρηματοδοτήσει την ταινία και έτσι ο σκηνοθέτης πήγε το πρότζεκτ σε άλλα στούντιο και έδειξε το δοκιμαστικό κλιπ του κόνσεπτ στον Ντικ Κουκ, τότε Πρόεδρος της Walt Disney Pictures. Ωστόσο, όταν η Disney έδειξε ενδιαφέρον, η Fox άσκησε το δικαίωμα προαίρεσης. Τον Οκτώβριο του 2006, η Fox συμφώνησε να δώσει το πράσινο φως στη δημιουργία του Avatar. Αφού η Fox συμφώνησε, ένα σκεπτικό στέλεχος του στούντιο κούνησε το κεφάλι του και είπε στον Κάμερον και στον παραγωγό Τζον Λαντάου: "Δεν ξέρω αν είμαστε τρελοί που σε αφήνουμε να κάνεις κάτι τέτοιο ή αν είσαι εσύ τρελός που πιστεύεις ότι μπορείς να το καταφέρεις".
Το Δεκέμβριο του 2006, ο Κάμερον περίεγραψε το Avatar ως "ένα φουτουριστικό παραμύθι που διαδραματίζεται σε ένα πλανήτη 200 χρόνια μπροστά... μια παλιομοδίτικη περιπέτεια της ζούγκλας με περιβαλλοντική συνείδηση που φιλοδοξεί να φτάσει ένα μυθικό επίπεδο της αφήγησης ιστοριών". Ο προϋπολογισμός της ταινίας υπολογίζεται στα 280 με 310 εκατομμύρια δολάρια. Εκπρόσωπος του στούντιο είπε ότι ο προϋπολογισμός της ταινίας ήταν 237 εκατομμύρια δολάρια, με 150 εκατομμύρια δολάρια να χρησιμοποιούνται για την προώθηση της ταινίας.

Box office

Το Avatar έκανε άνοιγμα τριημέρου στην 1η θέση με 77 εκατομμύρια δολάρια. Οι συνολικές εισπράξεις στο αμερικανικό box office έφτασαν τα 760,5 εκατομμύρια δολάρια και στον υπόλοιπο κόσμο συγκέντρωσε 2 δισεκατομμύρια δολάρια. Παγκοσμίως απέφερε 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια. Έγινε η πρώτη ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου που έφτασε τα 700 εκατομμύρια δολάρια στην Αμερική και τα 2 δισεκατομμύρια δολάρια σε εισπράξεις. Ήταν παρέμεινε η μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία στην Αμερική μέχρι που το ξεπέρασε το Star Wars: Η Δύναμη Ξυπνάει. Απο το 2009 εώς το 2019, κατείχε τον τίτλο της μεγαλύτερης εισπρακτικής επιτυχίας όλων των εποχών παγκοσμίως με διαφορά, όμως το Εκδικητές: Η Τελευταία Πράξη κατάφερε να το ξεπεράσει, καθιστώντας το την δεύτερη μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία.

Κριτική

Προσλαμβάνοντας ιδιαίτερα θετική κριτική για τον τρόπο με τον οποίο εκμεταλλεύτηκε την τεχνολογία ο σκηνοθέτης που κατόρθωσε να διαμορφώσει μια φαντασμαγορία με εφέ τριών διαστάσεων, εντούτοις θεωρήθηκε από άλλους άκρως ρατσιστική για την εικόνα των γηγενών που πρόβαλε, όπως επίσης και λυτρωτική για τις εξαιρετικά βίαιες αποικιστικές μνήμες των Ευρωπαίων που εξολόθρευσαν στην αποικιστική τους δραστηριότητα εκατομμύρια γηγενών σε όλες σχεδόν τις ηπείρους. Με τη σειρά της και με μια διαφορετική οπτική γωνία η εφημερίδα του Βατικανού και ο ραδιοφωνικός σταθμός του κατηγόρησαν την ταινία για "πνευματισμό που συνδέεται με τη λατρεία της φύσης".