Νεροκότσυφας

Συστηματική Ταξινομική

O νεροκότσυφας περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Λινναίο το 1758 ως Sturnus cinclus (Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. - pp. [1-4], 1-824. Holmiæ. (Salvius). Ανήκει σε μονοτυπική οικογένεια, δηλαδή η οικογένεια Cinclidae, περιλαμβάνει μόνο το γένος Cinclus, το οποίο διακρίνεται σε 5 είδη που, από αυτά, τα δύο είναι ευρασιατικά.
Η φυλογενετική θέση της οικογένειας βρίσκεται ακόμη υπό έρευνα. Βάσει παλαιοτέρων μορφολογικών και ηθολογικών στοιχείων, είναι πιθανότερη η φυλογενετική σχέση με τις οικογένειες Τουρδίδες και Μιμίδες. Μέχρι και 20 υποείδη είχαν περιγραφεί στο παρελθόν, αλλά μετά την ενσωμάτωση αρκετών από αυτά, σήμερα υπάρχουν 14 υποείδη, από τα οποία μόνον ένα αμφισβητείται, το Cinclus cinclus olympicus. Σε γενικές γραμμές, διακρίνονται 2 μεγάλες συστηματικές ομάδες (groups): η ομάδα cinclus και η ομάδα leucogaster. Στην πρώτη, ανήκουν τα υποείδη της Ευρώπης, της Αφρικής και της ΝΔ. Ασίας, ενώ στη δεύτερη τα υποείδη της Κ. και Α. Ασίας (συμπεριλαμβανομένων της περιοχής των Ιμαλαΐων και της Δ. Κίνας). Οι διαφορές μεταξύ των ομάδων είναι σχετικά λίγες και, βασίζονται κυρίως στους χρωματισμούς, τη λευκή περιοχή στο στήθος του πτηνού και στο μέγεθος. Παρά ταύτα, υπάρχουν ακόμη διαφωνίες μεταξύ των ερευνητών και, είναι πιθανόν να υπάρξουν αλλαγές στη συστηματική ταξινομική του είδους στο άμεσο μέλλον.

Μεταναστευτική συμπεριφορά

Όπως προαναφέρθηκε, οι περισσότεροι πληθυσμοί του νεροκότσυφα είναι καθιστικοί και, υπομένουν ακόμη και σκληρούς χειμώνες στην περιοχή αναπαραγωγής τους, εκτός εάν παγώσουν τα νερά εκεί, οπότε αναγκάζονται να μεταναστεύσουν. Μάλιστα, τα θηλυκά φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη τάση να μετακινηθούν απ’ ό, τι τα αρσενικά. Όσοι πληθυσμοί μεταναστεύουν, κινούνται προς τις πλησιέστερες περιοχές με τις καλύτερες καιρικές συνθήκες και, αποφεύγουν τα μεγάλα ταξίδια (βλ. πίνακα).
Τα νεαρά άτομα, φεύγουν συνήθως από την περιοχή όπου γεννήθηκαν, αλλά και πάλι, προσπαθούν να δημιουργήσουν δική τους επικράτεια, σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων από εκεί. Μπορεί να εγκαθίστανται 50 χιλιόμετρα ή και περισσότερο από τις φωλιές τους, αλλά αυτό αποτελεί εξαίρεση.
Τυχαίοι, περιπλανώμενοι επισκέπτες έχουν αναφερθεί μεταξύ άλλων από τις Φεςρόες, τη Μάλτα και την Τυνησία 
Στην Ελλάδα, ο νεροκότσυφας απαντά όλο το έτος ως αναπαραγόμενο είδος, κυρίως από την κεντρική χώρα και βορειότερα, αλλά είναι τοπικά περιορισμένο διότι εξαρτάται άμεσα από την ύπαρξη καθαρών υδάτων συγκεκριμένης ροής (βλ. Βιότοπος).

Βιότοπος

Οι περιοχές αναπαραγωγής του νεροκότσυφα συνδέονται στενά με ρέοντα, καθαρά και πλούσια σε οξυγόνο νερά, ποταμών ή άλλων υδάτινων συστημάτων συνεχούς ροής. Αυτά, τις περισσότερες φορές απαντώνται σε ορεινούς όγκους αλλά ακόμη και σε λοφώδεις περιοχές. Σε ορισμένες περιοχές, είναι πολύ σπάνιο πουλί αναπαραγωγής, αλλά σε άλλες μπορεί να φθάσει σε υψηλές πληθυσμιακές πυκνότητες, όταν οι συνθήκες διαβίωσης είναι ευνοϊκές. Σε αρκετές περιπτώσεις μοιράζεται τα ίδια ενδιαιτήματα με τη Σταχτοσουσουράδα.
Σύμφωνα με το σύστημα κατάταξης των ποταμίων ευρωπαϊκών ζωνών (European river zonation)  τα προτιμώμενα ενδιαιτήματα αφορούν τη Ζώνη της Πέστροφας (Trout zone), η οποία χαρακτηρίζεται από απότομες κοίτες, με ρέοντα ύδατα υψηλής ταχύτητας και σχετικά χαμηλής θερμοκρασίας. Η ταχεία ροή των υδάτων δημιουργεί δίνες, οι οποίες συμβάλλουν στη σημαντική οξυγόνωσή τους. Επί πλέον, οι κοίτες των συστημάτων πρέπει να είναι ευρύτερες από 2 μέτρα και να έχουν ένα ελάχιστο όγκο απορροής 1 κυβικό μέτρο ανά δευτερόλεπτο (1m³/sec), και επιφανειακή ταχύτητα ροής, 12-20 μέτρα ανά δευτερόλεπτο (12-20m/sec).
Γενικά, τηρείται η παρουσία του στη συγκεκριμένη ποτάμια ζώνη και, μόνο κατ’ εξαίρεσιν, μπορεί να βρεθεί σε άλλες ζώνες. Τα νερά πρέπει να έχουν υπόστρωμα βραχώδες ή με βότσαλα και, τουλάχιστον εν μέρει, όχθες με πυκνούς θάμνους. Μικροί καταρράκτες, βράχια ή μεγάλες πέτρες στη ροή του ρεύματος και ρωγμές στις όχθες, είναι ευχαρίστως αποδεκτά στοιχεία. Σημαντικό παράγοντα αποτελεί, η κατά το δυνατόν ομοιογενής ροή των υδάτων και, χωρίς πάγο το χειμώνα. Η ποιότητα του νερού των συγκεκριμένων συστημάτων είναι συνήθως πολύ υψηλή, αλλά οι νεροκότσυφες μπορεί να αντέξουν και πιο υποβαθμισμένα ύδατα, εφόσον επιλέξουν την περιοχή. Ωστόσο, τα ύδατα αργής ροής, οι λίμνες ή τα κανάλια είναι ενδιαιτήματα που το πτηνό αποφεύγει, τουλάχιστον κατά την περίοδο αναπαραγωγής, ενώ η παρουσία του σε αυτά είναι πιο συχνή τον χειμώνα. Επίσης, όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές και, τα νερά αρκετά καθαρά, μπορεί να βρίσκεται ακόμη και σε αστικές περιοχές, όπως λ.χ. σε αρκετές βορειοευρωπαϊκές πόλεις που είναι κτισμένες σε ένα πυκνό δίκτυο καθαρών ρευμάτων. Κατά την διάρκεια του χειμώνα έχει παρατηρηθεί και κατά μήκος κάποιων ακτών, ιδιαίτερα άν τα γλυκά νερά όπου ζει έχουν παγώσει.
Το υψόμετρο όπου μπορεί να παρατηρηθεί ο νεροκότσυφας, εξαρτάται από την εποχή και το γεωγραφικό πλάτος. Έτσι, οι ασιατικοί πληθυσμοί είναι ικανοί να βρεθούν σε μεγάλα υψόμετρα, λόγω του αναγλύφου της περιοχής, μέχρι και πάνω από τα 4000 μέτρα, ειδικά τα υποείδη C. c. cashmeriensis και C. c. przewalski. Στην περιοχή των Ιμαλαΐων αναπαράγονται από τα 2590 μέτρα και πάνω, συνήθως στα 3500-4800 μέτρα. Το ευρωπαϊκό υποείδος C. c. aquaticus δεν φθάνει, βέβαια, σε τέτοια υψόμετρα, όμως έχει παρατηρηθεί να αναπαράγεται στην Ελβετία στα 2500 μέτρα, περίπου.
Στην Ελλάδα, ο νεροκότσυφας απαντά σε παρόμοια ενδιαιτήματα, αλλά οι προδιαγραφές της καθαρότητας του νερού είναι ακόμη υψηλότερες, πιθανότατα γιατί υπάρχει σημαντική όχληση σε πιο υποβαθμισμένες περιοχές. Ιδιαίτερα στα καθαρά νερά των ποταμών της Ηπείρου και της ανατολικής Μακεδονίας, μπορεί να βρεθεί σε σημαντικούς αριθμούς.

Μορφολογία

Ο νεροκότσυφας, σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα ενδιαιτήματά του, είναι από εκείνα τα είδη, που εύκολα ξεχωρίζουν στην ορνιθολογική παρατήρηση. Με τα απολύτως οριοθετημένα χρώματά του και το «στρουμπουλό» παρουσιαστικό του, κυρίως όμως με τη συνήθειά του να «βουτάει» για σύντομο διάστημα στο νερό, αποτελεί από τα πιο ευδιάκριτα είδη του ιπτάμενου βασιλείου. Το κεφάλι και ο τράχηλος έχουν ελαφρώς σκούρο καφέ χρώμα, ενώ το υπόλοιπο πάνω μέρος του σώματος μέχρι το ουροπύγιο, έχει ένα χαρακτηριστικό γκρίζο του σχιστόλιθου χρώμα (slate grey), που με τις σκουρότερες περιοχές δίνει την αίσθηση μιας χρωματικής κλιμάκωσης. Ο λαιμός, ό λάρυγγας και το στήθος έχουν συνήθως «απέριττο» λευκό χρώμα, αλλά ανάλογα με το υποείδος, μπορεί να εμπεριέχει και παλ αποχρώσεις. Το λευκό αυτό, οριοθετείται απότομα στο ύψος της κοιλιάς, όπου αρχίζει μια περιοχή σκούρου καστανού χρώματος, διαφορετικού από την κορυφή του κεφαλιού που, πάλι ανάλογα με το υποείδος, μπορεί να κυμαίνεται από το σκωριόχρωμο έως το κοκκινωπό καφέ. Το ουροπύγιο και η βάση των πηδαλιωδών φτερών της -κοντής και τετραγωνισμένης- ουράς είναι γκρι-καφέ.
Το ράμφος είναι κοντό και ισχυρό και, έχει χρώμα μαυριδερό, όπως οι επίσης ισχυροί ταρσοί και τα πόδια. Τα νύχια ξεχωρίζουν γιατί είναι εξαιρετικά μακριά, σε σχέση με το μέγεθος του πουλιού, και έχουν ένα ελαφρύ ασημόγκριζο χρώμα, ενώ η ίριδα είναι καστανή. Δεν εμφανίζεται φυλετικός διμορφισμός, όμως τα αρσενικά είναι ελαφρώς βαρύτερα, κατά μέσο όρο, από τα θηλυκά και έχουν λίγο μεγαλύτερες πτέρυγες.
Τα νεαρά πτηνά, ωστόσο, διαφέρουν αρκετά από τους ενήλικες. Έχουν πολύ πιο ανοικτούς χρωματισμούς στο πτέρωμά τους, μη καλώς οριοθετημένους, σε εναλλασσόμενες αποχρώσεις του γκρίζου και του λευκού που, ιδιαίτερα στο κάτω μέρος εμφανίζουν αλληλοεπικαλυπτόμενες «νιφάδες», όπως τα διατεταγμένα κεραμίδια μιας σκεπής. Συγκεκριμένα φέρουν σκοτεινές φολιδώσεις σε γκρι υπόστρωμα στην άνω επιφάνεια και, γκρίζες φολιδώσεις σε υπόλευκο υπόστρωμα στην κάτω επιφάνεια. Οι ταρσοί και τα πόδια τους έχουν ανοικτό γκρίζο χρώμα με ροζ απόχρωση. Συνήθως, μέχρι τον Οκτώβριο του έτους γέννησής τους, αλλάζουν αυτό το πτέρωμα (moult) και αποκτούν εκείνο των ενηλίκων. Η ίριδά τους είναι πιο σκούρα από εκείνη των ενηλίκων.

Τροφή

Οι νεροκότσυφες τρέφονται αποκλειστικά με ζωική ύλη και, όποιο φυτικό υλικό έχει εντοπιστεί στην ανάλυση τροφίμων είναι περιστασιακό, όπως και οι πέτρες που βρίσκονται συχνά στο στομαχικό περιεχόμενο και, που προέρχονται από την ταχεία κατάποση μαζί με τις διάφορες προνύμφες, που ζουν ανάμεσά τους.
Μεταξύ των θηραμάτων υπερέχουν τα τυπικά έντομα που ζουν στα ορμητικά νερά, ιδιαίτερα οι προνύμφες των Τριχοπτέρων, Εφημεροπτέρων, Πλεκοπτέρων και Διπτέρων. Λιγότερο σημαντικές είναι οι προνύμφες των κουνουπιών και τα διάφορα σκαθάρια του νερού. Άλλα ασπόνδυλα συμπεριλαμβάνουν σαλιγκάρια του γλυκού νερού, σκουλήκια, Αμφίποδα και Ισόποδα. Μερικές φορές καταναλώνονται μικρά ψάρια, γόνοι ψαριών και γυρίνοι. Ζωντανά χερσαία θηράματα, όπως σκαθάρια, μυρμήγκια, σαρανταποδαρούσες και αράχνες, επίσης μπορεί να καταναλώνονται ανά περίσταση. Η διατροφή των νεοσσών αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από προνύμφες Εφημεροπτέρων, ενώ αργότερα υπερτερούν οι προνύμφες Τριχοπτέρων, όπως και στους ενήλικες.
Οι νεροκότσυφες χρησιμοποιούν διαφορετικές στρατηγικές αναζήτηση τροφής. Η απλούστερη είναι το ράμφισμα του θηράματος από το έδαφος ή από την επιφάνεια των φύλλων που επιπλέουν. Περιστασιακά, μπορεί να αναποδογυρίζουν φύλλα ή πέτρες, ενώ μία προσφιλής μέθοδος είναι να κολυμπούν στην επιφάνεια του νερού και, έχοντας το κεφάλι κάτω από αυτήν, να εποπτεύουν το βυθό. Την ίδια μέθοδο μπορεί να υιοθετούν και από όρθια θέση, στεκόμενοι πάνω σε μία πέτρα ή ένα βράχο. Ωστόσο, η πιο κοινή και εξειδικευμένη μέθοδος ανάκτησης της τροφής, είναι η κατάδυση. Σπάνια, και μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις υπεραφθονίας, μπορεί να κυνηγάει στον αέρα διάφορα ιπτάμενα έντομα.

Πτήση

Σε ξηρό έδαφος, οι νεροκότσυφες κινούνται ακατάπαυστα περπατώντας, τρέχοντας ή με μικρά άλματα. Είναι εξαιρετικοί αναρριχητές και μπορούν να αναρριχώνται σε κλιμακωτές, σχεδόν κάθετες επιφάνειες, ενώ μερικές φορές μπορούν ακόμη και να μετακινούνται ανάποδα, με το κεφάλι προς τα κάτω. Πετάνε μόνον όταν πρέπει να διανύσουν μεγαλύτερες αποστάσεις και, αυτό γίνεται με γρήγορη, ευθεία πτήση σε χαμηλό ύψος που συνήθως ακολουθεί την πορεία του ποταμού, ανεβαίνει στα όρια της όχθης και επιστρέφει «τοξωτά» πίσω στη θέση αφετηρίας. Πετούν χωρίς ενδιάμεσες παύσεις ή αερολισθήσεις (glidings), ενώ μερικές φορές η πτήση τους μοιάζει με εκείνη του μυγοχάφτη. Πτήσεις μεγάλων αποστάσεων πραγματοποιούνται με ταχύτητα 50 χμ/ώρα σε ύψη μεταξύ 50 και 100 μέτρων, όπως για παράδειγμα, η διάσχιση θαλασσίων περιοχών, όπως είναι η Βαλτική Θάλασσα.

Δραστηριότητα

Η περίοδος δραστηριότητας του νεροκότσυφα αρχίζει πριν από την ανατολή του ήλιου και τελειώνει περίπου στο ηλιοβασίλεμα. Νωρίς το πρωί και αργά το απόγευμα, είναι οι ώρες που χρησιμοποιούνται πιο εκτεταμένα στην αναζήτηση τροφής. Στο ενδιάμεσο υπάρχει μια περίοδος για να ξεκουραστεί και να περιποιηθεί το πτέρωμά του (preening), γύρω στο μεσημέρι, αλλά αυτά μπορούν να πραγματοποιηθούν και κατά τη διάρκεια της αναζήτησης τροφής. Περνάει τη νύχτα του σε στεγασμένους χώρους, συχνά σε κόγχες, ρωγμές ή σπηλιές, ως επί το πλείστον στην άκρη του νερού και, όχι σε μια φωλιά.

Κίνηση στο νερό

Οι νεροκότσυφες είναι από τα ελάχιστα ωδικά πτηνά που έχουν μία συγκεκριμένη σχέση με το νερό: μπορούν να κολυμπούν και να καταδύονται. Αυτό οφείλεται, εκτός των άλλων, στη δομή του σώματός τους που, μπορεί να είναι «στρουμπουλό» (stocky), αλλά έχει υδροδυναμικό σχήμα. Στην πρώτη περίπτωση χρησιμοποιούν τα πόδια τους, όπως ακριβώς κάνουν οι κολυμβητές. Εάν τυχόν η πορεία τους είναι αντίθετη με τα -συνήθως ορμητικά- νερά, τότε τοποθετούν με κατάλληλο τρόπο την ουρά τους για να αντιστέκονται στο ρεύμα. Εάν χρειαστεί να κρατηθεί στον πυθμένα, τότε το σώμα του πουλιού «πιέζεται» στην κοίτη υιοθετώντας μια σκυφτή στάση και έτσι, μπορεί να παραμείνει για κάποιο χρονικό διάστημα, εξοικονομώντας ενέργεια για να ψάχνει περπατώντας την τροφή του. Συνήθως η πορεία του κάτω από το νερό «προδίδεται» από τις φυσαλίδες που αναδύονται στην επιφάνεια, παράλληλα με την πορεία του στο βυθό.
Η κατάδυση επιτυγχάνεται είτε με πτώση από στερεό έδαφος, είτε με βύθιση ενώ κολυμπάει στην επιφάνεια του νερού. Η υποβρύχια προώθηση επιτυγχάνεται αφ’ ενός με την κίνηση των ποδιών, αφ’ετέρου με τη χρήση των πτερύγων, που τις χρησιμοποιεί σαν κουπιά. Ο μέσος χρόνος κατάδυσής τους είναι 5-10 δευτερόλεπτα, αν και σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μπορούν να μείνουν κάτω από το νερό μέχρι και 30 δευτερόλεπτα.

Ζωτικός χώρος

Η πυκνότητα του εκάστοτε τοπικού πληθυσμού σχετίζεται με την αφθονία τροφής και, μπορεί να κυμαίνεται αναλόγως, από μερικές εκατοντάδες μέτρα νερού, μέχρι και αρκετά χιλιόμετρα ανά ζεύγος αναπαραγωγής. Ένα ζευγάρι χρειάζεται ζωτικό χώρο με εμβαδόν, περίπου 0,4 εκτάρια νερού, γι’ αυτό και οι ευνοϊκές περιοχές φωλιάσματος έχουν περίπου ένα ζευγάρι αναπαραγωγής ανά χιλιόμετρο ύδατος. Απόσταση μικρότερη από 100 μέτρα, ανάμεσα στα ζευγάρια, θα μπορούσε να είναι λόγος για διγυνία, δηλαδή ένα αρσενικό να ζευγαρώσει με περισσότερα του ενός θηλυκά.

Ζευγάρωμα

Η ηλικία που επιτυγχάνεται η σεξουαλική ωριμότητα του νεροκότσυφα είναι μικρή, ήδη από τον πρώτο χειμώνα της ζωής τους. Γι’ αυτό και τα νεαρά πουλιά προσπαθούν να βρούν ταίρι από το φθινόπωρο, αλλά λόγω ανισοκατανομής των δύο φύλων, πολλά αρσενικά συχνά δεν προσέρχονται κατά το 1ο έτος για να αναπαραχθούν. Σε κάθε περίπτωση, ο σχηματισμός των ζευγαριών έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χειμώνα. Οι νεροκότσυφες είναι κατά μεγάλο ποσοστό μονογαμικό είδος, ωστόσο έχει παρατηρηθεί αλλαγή συντρόφου μεταξύ πρώτης και δεύτερης γενιάς και η διγυνία δεν θα πρέπει να είναι σπάνια. Η μεγάλη συντροφικότητα των δύο εταίρων συχνά οδηγεί σε πολλαπλά ζευγαρώματα και, μάλιστα, περιστασιακά διά βίου. Στους περισσότερους πληθυσμούς συμβαίνουν τακτικά 2, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, 3 ωοτοκίες (broods)σε κάθε αναπαραγωγική περίοδο. Το τελετουργικό συμπεριλαμβάνει σκηνές ερωτοτροπίας από το αρσενικό, με χαρακτηριστικές φωνές και κελαηδίσματα και, επίδειξη του άσπρου στήθους του. Συνήθως ακολουθεί κατά πόδας το θηλυκό, μπορεί να ανεβαίνει πάνω σε δένδρα και να πραγματοποιεί εντυπωσιακές βουτιές στο νερό.

Κατάσταση πληθυσμού

Οι πληθυσμοί του είδους σε παγκόσμια κλίμακα, δεν φαίνεται να έχουν υποστεί μείωση κατά τα τελευταία χρόνια, όμως αυτό αφορά κυρίως στα ευρωπαϊκά υποείδη, διότι για τους πληθυσμούς της Β. Αφρικής και της Ασίας, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου αξιόπιστες μελέτες.
Ωστόσο, τα πράγματα δεν ήταν έτσι στο πρόσφατο παρελθόν, διότι οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί του νεροκότσυφα είχαν υποστεί σημαντική μείωση στις αρχές της δεκαετίας του '60. Κύριες αιτίες υπήρξαν τα αναχώματα, η διευθέτηση της ροής των ποταμών και άλλα τεχνικά μέτρα, εκτός από την ρύπανση των υδάτων και το κλείσιμο πολλών μικρών υδρόμυλων και άλλων μικρών δομών που λειτουργούσαν με βάση το νερό. Αλλά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, εκτεταμένες προσπάθειες και αυστηρά μέτρα προστασίας ανέσχεσαν αυτή την πτώση. Οι τοπικοί πληθυσμοί είχαν τη δυνατότητα να ανακάμψουν, έτσι ώστε σήμερα τα κατάλληλα ενδιαιτήματα του νεροκότσυφα να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της Κ. και Β. Ευρώπης. Γι’ αυτό, η IUCN θεωρεί ότι το πτηνό δεν διατρέχει άμεσο κίνδυνο και, κατατάσσεται στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (LC). Για την Ελλάδα τα στοιχεία είναι ανεπαρκή.

Απειλές

Οι κυριότεροι κίνδυνοι για το είδος είναι οι απώλειες από φυσικά αίτια, όπως τοπικές πλημμύρες κατά την περίοδο αναπαραγωγής, τα αρπακτικά ζώα (κυρίως νυφίτσες και ποντικοί), καθώς και οι πολύ βαρείς χειμώνες, που μπορούν να προκαλέσουν εκτεταμένο πάγωμα των υδάτων σε μια μεγάλη περιοχή. Σε σχέση με τον άνθρωπο, το είδος δεν φαίνεται να απειλείται ιδιαίτερα από τη λαθροθηρία, αλλά από την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων του, μέσω της ραγδαίας ανάπτυξης του οικοτουρισμού, που πρέπει να γίνεται πάντοτε με σεβασμό στις θέσεις αναπαραγωγής του.