Ελληνο-Ιταλικές σχέσεις

Ιστορικό

Η Ελλάδα (η οποία είχε κερδίσει την ανεξαρτησία της το 1832) και την Ιταλία εγκατέστησαν διπλωματικές σχέσεις το 1861, αμέσως μετά την Ιταλική ενοποίηση.
Στις αρχές του 1912, κατά τη διάρκεια του Ιταλοτουρκικού Πολέμου, η Ιταλία κατέλαβε τα Δωδεκάνησα του Αιγαίου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αν και το 1919 η συμφωνία του Βενιζέλου και Τιττόνι συμφωνία υποσχέθηκε να τους παραχωρήσει στην Ελλάδα, η Ιταλία αθέτησε την υπόσχεσή του. Όταν οι Ιταλοί βρήκαν ότι η Ελλάδα είχε υποσχεθεί γη της Ανατολίας κατά τη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού το 1919, για την ενίσχυση στην ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η ιταλική αντιπροσωπεία αποχώρησε από τη διάσκεψη για αρκετούς μήνες. Η Ιταλία κατέλαβε μέρη της Ανατολίας, το οποίο απείλησε την ελληνική ζώνη κατοχής και της πόλης της Σμύρνης. Τα ελληνικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν και ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος (1919-22) ξεκίνησε με ελληνικά στρατεύματα που εισέβαλαν στη Μικρά Ασία. Οι τουρκικές δυνάμεις τελικά νίκησαν τους Έλληνες και, με την Ιταλική βοήθεια, ανακτήθηκε το χαμένο έδαφος, συμπεριλαμβανομένης της Σμύρνης. Το 1923, ο νέος Ιταλός Πρωθυπουργός Μπενίτο Μουσολίνι χρησιμοποίησε το φόνο ενός Ιταλού στρατηγού στα Ελληνο-Αλβανικά σύνορα ως πρόσχημα για να Ιταλική εισβολή στην Κέρκυρα, το πιο σημαντικό από τα Νησιά του Ιονίου.
Ο Έλληνας στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, που κυβέρνησε την Ελλάδα ως δικτάτορας κατά την περίοδο 1925-26, ζήτησε να αναθεωρηθεί η συνθήκη της Λωζάνης του 1923 και να ξεκινήσει έναν ρεβανσιστικό πόλεμο εναντίον της Τουρκίας. Για το σκοπό αυτό, ο Πάγκαλος ζήτησε ιταλική διπλωματική υποστήριξη, καθώς η Ιταλία είχε ακόμα φιλοδοξίες στην Ανατολία, αλλά και στην περίπτωση, τίποτα δεν ήρθε από τα ανοίγματα του Μουσολίνι. Μετά την πτώση του Πάγκαλου και την αποκατάσταση της σχετικής πολιτικής σταθερότητας το 1926, αναλήφθηκαν έντονες προσπάθειες για την εξομάλυνση των σχέσεων με τις γειτονικές χώρες της Ελλάδας. Για το σκοπό αυτό, η ελληνική κυβέρνηση, ιδιαίτερα ο Υπουργός Εξωτερικών Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, έθεσε εκ νέου έμφαση στη βελτίωση των σχέσεων με την Ιταλία, με αποτέλεσμα την υπογραφή μιας εμπορικής συμφωνίας τον Νοέμβριο του 1926. Η Ιταλό-Ελληνική προσέγγιση είχε θετική επίδραση στις ελληνικές σχέσεις με τις άλλες χώρες των Βαλκανίων, και μετά το 1928 συνεχίστηκε από τη νέα κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου, με αποκορύφωμα τη συνθήκη φιλίας που υπογράφηκε από τον Βενιζέλο στη Ρώμη στις 23 Σεπτεμβρίου του 1928. ο Μουσολίνι ευνόησε αυτή τη συνθήκη, καθώς βοήθησε στις προσπάθειές του να απομονώσει διπλωματικά τη Γιουγκοσλαβία από πιθανές Βαλκανικούς συμμάχους. Μια προσφορά της συμμαχίας μεταξύ των δύο χωρών απορρίφθηκε από τον Βενιζέλο, αλλά κατά τη διάρκεια των συνομιλιών ο Μουσολίνι προσωπικά προσέφερε "για να εγγυηθεί την ελληνική κυριαρχία" στη Μακεδονία και διαβεβαίωσε τον Βενιζέλο, ότι σε περίπτωση εξωτερικής επίθεσης στη Θεσσαλονίκη από τη Γιουγκοσλαβία, η Ιταλία θα ενταχθεί στην Ελλάδα.
Κατά τα τέλη του 1920 και στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο Μουσολίνι ζήτησε διπλωματικά για να δημιουργήσει "ένας Ιταλικής κυριαρχίας Βαλκανικός συνασπισμός που θα συνδέει την Τουρκία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία". Ο Βενιζέλος αντιμετώπισε τη πολιτική με διπλωματικές συμφωνίες μεταξύ ελληνικών γείτονων και καθιέρωσε ένα "ετήσιο Βαλκανικό συνέδριο... για τη μελέτη θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος, ιδίως οικονομικής φύσης, με απώτερο στόχο την καθιέρωση κάποιου είδους περιφερειακής ένωσης". Αυτές οι αυξημένες διπλωματικές σχέσεις και από το 1934 ήταν ανθεκτικές σε όλες τις μορφές του εδαφικού ρεβιζιονισμού". Ο Βενιζέλος επιδέξια διατήρησε την αρχή μιας "ανοικτής διπλωματίας" και ήταν προσεκτικός να μην αποξενώσει παραδοσιακούς ελληνικούς προστάτες στη Βρετανία και τη Γαλλία. Το Ελληνο-Ιταλικό σύμφωνο φιλίας έληξε την ελληνική διπλωματική απομόνωση και ξεκίνησε μια σειρά από διμερείς συμφωνίες, κυρίως την Ελληνο-Τουρκική Σύμβαση Φιλίας του 1930. Αυτή η διαδικασία κορυφώθηκε με την υπογραφή του Βαλκανικού Συμφώνου μεταξύ της Ελλάδας, της Γιουγκοσλαβίας, της Τουρκίας και της Ρουμανίας, η οποία ήταν αντίθετη σε βουλγαρικό ρεβιζιονισμό.
Η Ιταλία, ως μια δύναμη του Άξονα, εισέβαλε στην Ελλάδα κατά τον Ελληνο-Ιταλικό Πόλεμο του 1940-41, αλλά μόνο με την γερμανική παρέμβαση ότι ο Άξονας κατάφερε να ελέγχει την Ελλάδα. Οι Ιταλικές δυνάμεις πήραν μέρος στην κατοχή της Ελλάδας.
Η Ιταλία παραχώρησε τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα, ως μέρος της συνθήκης ειρήνης μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο το 1947.
Σήμερα, εξακολουθούν να υπάρχουν ιστορικές ελληνικές κοινότητες στην Ιταλία που χρονολογείται από την αρχαιότητα, και ιταλικές κοινοτήτες στην Ελλάδα, που χρονολογούνται από το Μεσαίωνα.

Διμερείς σχέσεις και συνεργασία

Η Ελλάδα είναι μία από τους βασικούς οικονομικούς εταίρους της Ιταλίας και συνεργάζονται σε πολλούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών, επιστημονικών και εκπαιδευτικών, και την ανάπτυξη του τουρισμού, ένα σημαντικό τομέα στις δύο χώρες. Υπάρχουν τακτικές επισκέψεις υψηλού επιπέδου μεταξύ των δύο χωρών, όπως η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά στην Ιταλία τον Ιούλιο του 2014, και υπάρχουν συχνές επαφές μεταξύ των δύο χωρών, σε επίπεδο υπουργών, για διάφορα θέματα που αφορούν επιμέρους τομείς.
Τρέχοντα έργα μεταξύ των δύο χώρες περιλαμβάνουν τον αγωγό Ελλάδας-Ιταλίας (ως τμήμα του διασυνδετήριου αγωγού Τουρκίας-Ελλάδας-Ιταλίας), και τον Διαδριατικό Αγωγό Φυσικού Αερίου TAP, που αποτελεί τμήμα του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου.

Στρατιωτική συνεργασία

Η Ελλάδα και η Ιταλία είναι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ και διατηρούν μια στενή στρατιωτική συνεργασία. Η άσκηση "Italic Weld", το οποίο ήταν ένα συνδυασμός άσκησης αεροπορικής-ναυτικού-εδάφους στη βόρεια Ιταλία που αφορούν τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιταλία, την Τουρκία και την Ελλάδα, φαίνεται να ήταν μια από τις πρώτες ασκήσεις στις οποίες δοκιμάστηκε ο προσανατολισμός του νέου ιταλικού στρατού.
Οι δύο χώρες, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, επίσης, συμμετέχουν σε μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις που διεξάγονται σε ετήσια βάση από ένα μη-μέλος του ΝΑΤΟ, το Ισραήλ, το οποίο είναι με την κωδική ονομασία "Γαλάζια Σημαία", και τα οποία λαμβάνουν χώρα στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.
Στις 27 Μαρτίου του 2017, η Ιταλία συμμετείχε στη στρατιωτική άσκηση "Ηνίοχος 2017", η οποία διοργανώνεται ετησίως από την Ελλάδα, μαζί με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Πολυμερείς οργανισμοί

Και οι δύο χώρες είναι πλήρη μέλη σε πολλούς διεθνείς οργανισμούς, όπως το ΝΑΤΟ, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο της Ευρώπης, του ΟΟΣΑ και του ΠΟΕ. Η Ελλάδα και η Ιταλία ήταν, επίσης, μέρος του Προγράμματος Ευρωπαϊκής Εδαφικής Συνεργασίας (2007-2013), για την ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας στην Μεσόγειο Θάλασσα.

Πολιτιστική αλληλεπίδραση

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών άνοιξε στη Βενετία το 1951, παρέχοντας την μελέτη της Βυζαντινής και μεταβυζαντινής ιστορίας στην Ιταλία.
Το Istituto Italiano di Cultura di Atene στην Αθήνα είναι υπεύθυνο για την προώθηση της Ιταλικής κουλτούρας στην Ελλάδα.
Τον Ιούλιο του 2014, μια επίσημη καλλιτεχνική έκθεση με τίτλο "Ιταλία – Ελλάδα: μια φάτσα, μια ράτσα" εγκαινιάστηκε στη Ρώμη, με αφορμή το πέρασμα της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Ελλάδα στην Ιταλία. Ο τίτλος της έκθεσης αναφέρεται σε ένα ρητό, "μια φάτσα μια ράτσα" (ιταλικά: "una faccia, una razza"), που χρησιμοποιείται συχνά στην Ελλάδα για να εκφράσει την αντίληψη των στενών πολιτισμικών δεσμών μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών.

Εθνοτικές μειονότητες

Οι Έλληνες έχουν ζήσει στη νότια Ιταλία για αιώνες, και ονομάζονται Γκρίκο. Υπάρχουν επίσης Ιταλοί στην Κέρκυρα.

Διπλωματικές αποστολές

Η Ελλάδα έχει πρεσβεία στην Ρώμη, γενικά προξενεία στο Μιλάνο και τη Νάπολη, προξενείο στη Βενετία, και επίτιμα προξενεία στην Τεργέστη (Γενικό), Τορίνο (Γενικό), Ανκόνα, Κατάνια, Λιβόρνο, Μπάρι, Μπολόνια, Μπρίντιζι, Φλωρεντία, Παλέρμο, Περούτζια και ένα Προξενικό Λιμάνι στη Γένοβα.
Η Ιταλία έχει πρεσβεία στην Αθήνα, και επίτιμα προξενεία στην Αλεξανδρούπολη, Κεφαλονιά, Χανιά, Χίο, Κέρκυρα, Κόρινθο, Ιωάννινα, Ηράκλειο, Καβάλα, Λάρισα, Πάτρα, Ρόδο, Θεσσαλονίκη, Σαντορίνη, και το Βόλο.

Μεταφορά

Τα ιταλικά λιμάνια του Μπάρι, Μπρίντιζι, Ανκόνα, Βενετία και Τεργέστη στις ιταλικές ακτές της Αδριατικής Θάλασσας έχουν καθημερινά επιβατικά και φορτηγά πλοία προς τα ελληνικά λιμάνια της Κέρκυρας, της Πάτρας, της Ηγουμενίτσας και Καλαμάτας, αποφεύγοντας διά ξηράς τη διαμετακόμιση μέσω της Βαλκανικής Χερσονήσου.