Νίκαια Αττικής

Ιστορία

Με τη μικρασιατική καταστροφή και τον ερχομό 1.500.000 μικρασιατών προσφύγων, δημιουργούνται νέοι συνοικισμοί ανά διάφορες περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ αυτών και στον Πειραιά, για την εγκατάσταση τους. Έπειτα από απόφαση της Ελληνικής κυβέρνησης το 1922, απαλλοτριώνονται οικόπεδα για τη δημιουργία συνοικισμών και στις 18 Μαρτίου 1923 το Ταμείο Περιθάλψεως Προσφύγων εγκαινίασε τον συνοικισμό της Νέας Κοκκινιάς, σε ακατοίκητη προηγουμένως περιοχή όπου άνηκε στον Δήμο Πειραιώς. Οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στον συνοικισμό ήταν καταγόμενοι από διάφορα μέρη της Μικράς Ασίας όπως Σμύρνη, Μαγνησία, Βιθυνία, Μούγλα, Τραπεζούντα, Ικόνιο , εξ' αυτών κατά πλειοψηφία ήταν ελληνικής καταγωγής, ωστόσο όμως σε εξίσου μεγάλο βαθμό ήταν και αρμενικής καταγωγής. 
Ανατέθηκε στον μηχανικό Διονύσιο Κόκκινο να ετοιμάσει τα σχέδια του προσφυγικού συνοικισμού, ενώ από το 1924 το έργο ανέλαβε να αποπερατώσει η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων. Σε έκταση 750.000m² ανεγέρθηκαν περί τις 1000 οικίες διώροφες ή μονοκατοικίες που σε αυτές αμέσως στεγάστηκαν 50.000 πρόσφυγες. Για την κατασκευή των κατοικιών στα τοιχία χρησιμοποιήθηκαν λίθοι, μπετόν αρμέ για τα πατώματα και κεραμίδια γαλλικού τύπου για τις σκεπές. Η αξία της κάθε οικίας ανέρχεται στις 70.000 δρχ και όποιος πρόσφυγας επιθυμούσε κατέβαλε 7.000 δρχ και είχε την δυνατότητα να το αποπληρώσει σε 15 έτη. Για την δημιουργία του συνοικισμού δαπανήθηκαν 80,279,302 δρχ και στο αρχικό σχέδιο προβλεπόταν δημόσια κτίρια όπως νοσοκομείο, αστυνομία, εκκλησία κτλ τα οποία κατασκευάστηκαν σε δεύτερη φάση με άλλο δάνειο. 
Στους δρόμους του νεοσύστατου συνοικισμού δόθηκαν ονόματα πόλεων και οικισμών της Μικράς Ασίας και του Πόντου όπως Προύσσα, Καισάρεια, Λαοδίκεια, Μαγνησία, Έφεσος, Ιωνία, Κυδωνιών (από το 1939 Πέτρου Ράλλη), Μαινεμένη, Βιθυνία, Νικομήδεια, Αττάλεια, Ταρσός, Φρυγία κ.α., ενώ σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, η κεντρική οδός του συνοικισμού έλαβε το όνομα του Προέδρου του Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων Επαμεινώνδα Χαρίλαου, ενώ έτερη κεντρική οδός του Προέδρου της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων Χένρυ Μοργκεντάου (σήμερα Κώστα Γέμελου).
Από το 1926 στο συνοικισμό λειτουργούσε Χαμάμ, με ονομασία "Μικρά Ασία", του οποίου η διαδικασία της ανέγερσης ξεκίνησε μόλις το 1923, από τον Αρμένιο αρχιτέκτονα Αρτίν Παλατζιάν. Επίσης, από τα πρώτα κιόλας χρόνια, στον συνοικισμό υπήρξε πλήθος κινηματογράφων όπως οι κινηματογράφοι "Απόλλων", "Έσπερος", "Ορφέας", "Αλκαζάρ", "Κρυστάλ" (αργότερα "Παλλάς"), "Ήλιος" (μετέπειτα "Απόλλων") και "Εκλαίρ". Το 1926 με πρωτοβουλία της φιλανθρωπικής οργάνωσης των “Aμερικανίδων Κυριών’’ στήθηκε νοσοκομείο, το οποίο παρά τις βασικές ελλείψεις, λειτούργησε μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του '30.
Ο προσφυγικός συνοικισμός της Νέας Κοκκινιάς μέχρι και το 1933 υπαγόταν διοικητικά στο Δήμο Πειραιά, όταν τον Ιανουάριο του 1934 διαχωρίστηκε και δημιουργήθηκε ο αυτόνομος Δήμος Νέας Κοκκινιάς. Τον Φεβρουάριο του 1934 διεξήχθησαν δημοτικές εκλογές και στη Νέα Κοκκινιά υπήρξαν 5 υποψήφιοι: Κοραής, Κυριακίδης, Σκλήρης, Αμοιραδάκης και Παυλόγλου. Στις εκλογές οι υποψήφιοι δεν έπιασαν τη βάση και έτσι την 1η Απριλίου διεξήχθησαν επαναληπτικές εκλογές και πρώτος δήμαρχος του νεοσύστατου Δήμου της Νέας Κοκκινιάς εκλέχθηκε ο Στυλιανός Κοραής. Τον Σεπτέμβριο του 1940 η πόλη μετονομάστηκε σε Νίκαια και κατόπιν ο δήμος σε Δήμο Νίκαιας. Για τη μετονομασία, ο Δήμος επί δημαρχίας τότε Ιωάννου Μήλιου, είχε προκηρύξει από τον Οκτώβριο του 1939, πανελλήνιο διαγωνισμό με χρηματικά έπαθλα, με τον όρο όμως τα προταθέντα ονόματα να είναι από ιστορικές περιοχές της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Θράκης. Στον διαγωνισμό συμμετείχαν 415 πολίτες απ' όλη την Ελλάδα, ακόμα και ομογενείς οι οποίοι έστειλαν την πρότασή τους. Μερικά από τα προταθέντα ονόματα  ήταν τα Τροία, Φρυγία, Βασιλειάς, Φοινίκη, Ανατολή, Τραπεζούντα κ.α.. Τελικά υπερίσχυσε το Νίκαια, σε ανάμνηση της Νίκαιας της Βιθυνίας στη Μικρά Ασία, το οποίο είχαν προτείνει 56 άτομα, μεταξύ των οποίων ο Ιωάννης Μελάς (δικηγόρος, ερευνητής-συγγραφέας και μετέπειτα βουλευτής Πειραιά, δήμαρχος Νίκαιας και υπουργός Οικονομίας). 
Από τα πρώτα χρόνια και πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στον προσφυγικό συνοικισμό της Νέας Κοκκινιάς λειτουργούσαν εργοστάσια ταπητουργίας, πλινθο-κεραμοποιίας, χρωματουργίας και διάφορα ασβεστουργεία,  βαμβακουργεία, υποδηματοποιεία, υφαντουργεία, πλεκτήρια, κουφετοποιεία, κ.ά., όπου εργάζονταν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού των προσφύγων. Στο συνοικισμό λειτούργησαν καταστήματα όπως εμποροραφεία, κουρεία,  πηλοποιεία, οινοζυθοπωλεία, χαλβατζίδικα, μαγειρεία, παντοπωλεία, κρεοπωλεία, εστιατόρια, ταβέρνες, καταστήματα λευκών ειδών, κ.λ.π.. 
Κατα τη διάρκεια της Κατοχής της Ελλάδας η Νίκαια, γνώρισε την βαρβαρότητα και μισαλλοδοξία των Γερμανών κατακτητών. Αρχικά, τον Μάρτιο του 1944, δέχθηκε επίθεση, με την αντίσταση της προσφυγικής πόλης να χαρακτηρίζεται «Μάχη της Κοκκινιάς» και λίγο αργότερα, στις 17 Αυγούστου 1944 ακολούθησε ως αντίποινα της ηρωϊκής αυτής αντίστασης, η εκτέλεση δεκάδων πολιτών στη μάντρα ενός ανενεργού ταπητουργείου πίσω από την Οσία Ξένη και σε διάφορα άλλα σημεία της πόλης και χαρακτηρίστηκε «Μπλόκο της Κοκκινιάς». 
Μεταπολεμικά η Νίκαια άρχισε να αστικοποιείται και να αναπτύσσεται ολοένα και περισσότερο. Στις βορειότερες περιοχές της πόλης, από τη δεκαετία του '50 και του '60, έδρευσαν σε ιδιόκτητα εδάφη, λατομεία, αυτά του Σελεπίτσαρι και του Καραμπίνη. Τα εδάφη αυτά, πολύ αργότερα και ενώ τα λατομεία ήταν πλέον ανενεργά, ο δήμος τα αγόρασε και οικοδόμησε αθλητικούς και πολιτιστικούς χώρους.

Ναοί

Τέλος, στη Νίκαια επίσης υπάρχει πλήθος ορθόδοξων εκκλησιών, καθώς και η Ιερή Μητρόπολη, μια εκ των Μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδας. Πιο σημαντικές εκκλησίες είναι ο Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Νικολάου και ο Ιερός Ναός Οσίας Ξένης στο κέντρο της πόλης και ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, οι οποίες είναι και οι παλαιότερες εκκλησίες της Νίκαιας. Ακόμα υπάρχουν και ο Ιερός Ναός Γεννήσεως Θεοτόκου (Παναγίτσα), ο Ιερός Ναός Ευαγγελίστριας, ο Ιερός Ναός Αγίας Τριάδας, ο Ιερός Ναός Τριών Ιεραρχών κ.α.. Επίσης υπάρχει και αρμενική ορθόδοξη εκκλησία, ο εμβληματικός Ιερός Ναός Αγίου Ιακώβου ("Σουρπ Αγκόπ"), η οποία είναι από τις παλαιότερες στην Ελλάδα.

Συγκοινωνία

Η Νίκαια εξυπηρετείται από αρκετές αστικές γραμμές λεωφορείων ΟΑΣΑ που τη συνδέουν με το κέντρο της Αθήνας και τον Πειραιά. Πιο συγκεκριμένα εξυπηρετείται απο τις γραμμές Β18 Ομόνοια - Πέραμα (Μέσω Πέτρου Ράλλη), Γ18 Ομόνοια - Πέραμα (Μέσω Γρ. Λαμπράκη), 703 Πειραιάς - Αγ. Ανάργυροι - Αγ. Ελευθέριος (Μέσω Θηβών), 750 Αττικό Νοσοκομείο - Στ. Μετρό Αιγάλεω - Νίκαια, 801 Πειραιάς - Παλάσκα (Χαϊδάρι), 802 Πειραιάς - Δάσος Α' (Μέσω Λεωφόρου Αθηνών), 803 Πειραιάς - Δάσος Β' (Μέσω Ιεράς Οδού), 804 Πειραιάς - Δαφνί, 809 Σχιστό - Κορυδαλλός - Πειραιάς Α', 810 Σχιστό - Κορυδαλλός - Πειραιάς Β', 814 Σχιστό - Καραβάς - Πειραιάς, 820 Κερατσίνι - Στ. Μετρό Αιγάλεω, 827 Πειραιάς - Γ' Νεκροτ. - Άσπρα Χώματα, 828 Πειραιάς - Άσπρα Χώματα - Γ' Νεκροτ., 830 Αγία Βαρβάρα - Πειραιάς, 831 Πειραιάς - Αιγάλεω, 845 Πειραιάς - Ελευσίνα, 860 Παλ. Φάληρο - Κρατ. Νίκαιας -Σχιστό Κερατσινίου, 909 Αγ. Βασίλειος - Αγ. Σοφιά - Κρατ. Νίκαιας, 800 Νίκαια - Πειραιάς, 846 Νεάπολη - Πειραιάς Α', 847 Νεάπολη - Πειραιάς Β', 848 Νεάπολη - Χαραυγή, 852 Νεάπολη - Στ. Μετρό Αιγάλεω, 824 Νεάπολη - Αγ. Αντώνιος - Πειραιάς Α', 825 Νεάπολη - Αγ. Αντώνιος - Πειραιάς Β' και της γραμμής 21 Νίκαια - Πέτρου Ράλλη - Ομόνοια του τρόλλεϋ. 
Το 2012, ξεκίνησαν έργα στο ιστορικό κέντρο της πόλης για την εγκατάσταση σταθμού Μετρό της Νίκαιας, επί της πλατείας Ελευθερίου Βενιζέλου, έναντι Μητροπολίτικου Ναού Αγίου Νικολάου, ως επέκταση της Γραμμής 3 (Δημοτικό θέατρο - Αεροδρόμιο).