Θεόδωρος Μακρίδης (αρχαιολόγος)

Βίος - σπουδές

Ο Θεόδωρος Μακρίδης (που αναφερόταν και ως Θεόδωρος Μακρίδης Μπέης, Theodore Makridi Bey),  γεννήθηκε το 1872, μεγάλωσε και σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, που τότε ήταν πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν μέλος της ακμάζουσας, στις αρχές του 20ου αιώνα, ρωμέικης κοινότητας σε ένα από τα πιο γνωστά προάστια της Κωνσταντινούπολης, που βρισκόταν στη θέση του βυζαντινού Εβδόμου (προάστιο επτά μίλια δυτικά του κέντρου της Πόλης) και το οποίο μετά την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ονομαζόταν "Μακρόν Χωρίον" ή Μακροχώρι (Makri-Keuy, Μακρίκιοϊ το έλεγαν οι Τούρκοι, ως το 1923, όταν η Τουρκική Δημοκρατία το παρονόμασε σε Bakir-Kӧy). Ο Θεόδωρος ήταν γιος του στρατιωτικού ιατρού Κωνσταντίνου Μακρίδη Πασά και σπούδασε στο Λύκειο Γαλατασαράι. Εργάστηκε ως αρχαιολόγος για 38 χρόνια στην Υπηρεσία του Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινούπολης. Μετά τη συνταξιοδότησή του το 1930 μετακόμισε στην Αθήνα και από 1931 ανέλαβε τη διεύθυνση του Μουσείου Μπενάκη. Απεβίωσε το Δεκέμβριο του 1940, μετά από σύντομη ασθένεια, στην Κωνσταντινούπολη.

Σταδιοδρομία - δραστηριότητες

Την 1η Απριλίου 1892, ο Θεόδωρος Μακρίδη-Μπέης εισήλθε στην υπηρεσία του νεοσύστατου Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινούπολης, που είχε επικεφαλής τον Οσμάν Χαμντί Μπέη (Osman Hamdi Bey, 1842-1910, 1ος διευθυντής του Μουσείου, μεταξύ 1891–1910). Πρώτα εργάσθηκε ως γραμματέας υπεύθυνος για τους Γάλλους αρχαιολόγους.  Παρέμεινε εκεί για 38 χρόνια και εργάστηκε επίσης υπό τις οδηγίες του διαδόχου του Οσμάν Χαμντί Μπέη, του Χαλίλ Ετέμ Μπέη, (Halil Edhem Eldem 1851-1938, 2ος  διευθυντής του Μουσείου, μεταξύ 1910–1931). Από το 1923 ο Θεόδωρος Μακρίδη-Μπέης ήταν υποδιευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου Κωνσταντινούπολης  (τότε ονομαζόταν “Οθωμανικό Αυτοκρατορικό Μουσείο”) . 
Το 1931 Θεόδωρος Μακρίδης ανέλαβε τη διεύθυνση του Μουσείου Μπενάκη.

Ανασκαφικό έργο

Ανάμεσα στο ποικίλο ανασκαφικό έργο,  ξεχωρίζουν οι πρώτες ανασκαφές στην πρωτεύουσα των Χετταίων, την Χαττούσα (αγγλικά: Hattusas). Έκαμε επίσης τις ανασκαφές του βυζαντινού “Εβδόμου” και δημοσίευσε επίσης τα ευρήματά του. Υπό την ιδιότητά του, ως Επιτρόπου του Οθωμανικού Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, συμμετείχε γενικώς ή εν μέρει, στις ανασκαφές των Αυστριακών αρχαιολόγων στην Έφεσο (1897-1898, 1902-1903, 1905-1906), καθώς επίσης στις γερμανικές ανασκαφές στο Μπάαλμπεκ (1900 έως 1902) και τη Σιδώνα (1902).  Οι συμμετοχές του σ’ αυτές τις ανασκαφές, έκαναν γνωστό στον κόσμο της εποχής εκείνης τον Μακρίδη, αλλά εξαιρετικά δημοφιλή τον έκανε κυρίως η συμμετοχή του, ως συνεργάτη του Χούγκο Βίνκλερ, στις ανασκαφές μεταξύ των ετών 1906-1907 και 1911-1912 στην πρωτεύουσα πόλη της Αυτοκρατορίας των Χετταίων, την Χαττούσα, κοντά στο σημερινό Μπογιάζκιοϊ (Bogazkoy) της Τουρκίας.  Ο ίδιος διακρίθηκε και σε άλλες ανασκαφές στις οποίες συμμετείχε για λογαριασμό του Μουσείου Κωνσταντινούπολης, ιδιαίτερα λόγω του οργανωτικού του ταλέντου και χάρη στην ικανότητά του στις σχετικές συνεννοήσεις με τους κατά τόπους γαιοκτήμονες, καθώς και στην ανεύρεση αρμόδιου εργατικού προσωπικού για τις ανασκαφές.  Η συνεργασία του με τον Χούγκο Βίνκλερ, ο οποίος συχνά περιγραφόταν “ως δύσκολος στις σχέσεις του”, θεωρείται γενικά θετική. 
Ο Θεόδωρος Μακρίδης, διηύθυνε επίσης και δικές του ανασκαφές, μεταξύ άλλων, στην Κλάρο (1904) και στο Νότιον, (1907), πόλεις-κράτη της Μικράς Ασίας κοντά στον Κολοφώνα της Ιωνίας.

1899: Ανασκαφές στην "Τούμπα της Θεσσαλονίκης" ή "Τούμπα της Καλαμαριάς"

Το 1899, διενήργησε ανασκαφή για να αποκαλύψει τον τάφο, που πιθανολογούσε ότι υπάρχει κάτω από την "Τούμπα της Θεσσαλονίκης", γνωστή επίσης και ως "Τούμπα της Καλαμαριάς", γιατί βρισκόταν εκτός των τειχών της πόλης. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους που συνεχίζουν σήμερα τις ανασκαφές στην Τούμπα της Θεσσαλονίκης: «Γρήγορα ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι ο επιβλητικός ελλειψοειδής λόφος στα ανατολικά της πόλης είχε δημιουργηθεί από τα αλλεπάλληλα στρώματα μιας μακρόχρονης εγκατάστασης στο συγκεκριμένο σημείο, που ξεκινούσε από τα προϊστορικά και συνέχιζε μέχρι και τα ιστορικά χρόνια». «Έγινε δηλαδή κατανοητό ότι επρόκειτο για μια αρχαιολογική θέση παρόμοια με τα γνωστά «tell», που είχαν αρχίσει τον 19ο αι. να ανασκάπτονται στη Μικρά Ασία και στη Μέση Ανατολή. Μια διάσημη, μεγαλύτερη αλλά παρόμοιου τύπου θέση είναι αυτή της Τροίας».

1906-1907 και 1911-1912: Ανασκαφές στην Χαττούσα

Τις ανασκαφές στην Χαττούσα έκανε μαζί με τον Γερμανό αρχαιολόγο Χούγκο Βίνκλερ (αγγλικά: Hugo Winckler, 1863-1913), μεταξύ των ετών 1906-1907 και 1911-1912, υπό την αιγίδα της Γερμανικής Εταιρείας της Ανατολής.  
Η αρχική ανακάλυψη της Χαττούσας είχε γίνει τυχαία από τον Ιρλανδό ιεραπόστολο Ουίλιαμ Ράιτ (1837-1899) όταν ανακάλυψε στο τουρκικό χωριό Μπογιάζκιοϊ, 150 χιλιόμετρα ανατολικότερα της Άγκυρας, μνημείο με ιερογλυφικά όμοια με αυτά, που έχουν εμφανιστεί στις αρχαιολογικές έρευνες στο Χαλέπι της Συρίας, όπου και ζούσε. 
Οι δυο αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το βασιλικό αρχείο της πόλης με 10.000 πινακίδες σε σφηνοειδή ακκαδική γραφή, σε μια γλώσσα άγνωστη τότε, αλλά όμοια με εκείνη του λαού των Kheta στις αιγυπτιακές επιστολές.
Ο Θεόδωρος Μακρίδης, αργότερα, φέρεται να κατηγορήθηκε, ότι ήταν “μη ικανός στον έλεγχο των ανασκαφών” και ότι “δεν μπόρεσε να αποτρέψει την κλοπή των αρχαιολογικών ευρημάτων, που βρέθηκαν”.
Συνέχισε πάντως, να εργάζεται ως κρατικός υπάλληλος και να επιδιώκει αρχαιολογικές ανασκαφές και μετά την ανακήρυξη της Τουρκικής Δημοκρατίας.

1909: Ανασκαφές στην Πέργαμο

Το 1909 συμμετείχε στις ανασκαφές, οι οποίες έγιναν στην Πέργαμο και οι οποίες τελούσαν, υπό την εποπτεία του Γερμανού καθηγητή Βίλελμ Ντέρπφελντ (γεμανικά: Wilhelm Dörpfeld) στις οποίες πήρε μέρος, ανάμεσα σε άλλους, ο Αθηναίος αρχιτέκτονας Παναγιώτης Σούρσος. Ο Θεόδωρος Μακρίδης, ήταν τότε επιθεωρητής των αρχαιοτήτων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στις ανασκαφές αυτές βρέθηκε βωμός και ναός της θεάς Δήμητρας.

1912: Ανασκαφές στη Λητή Θεσσαλονίκης

Λίγο πριν από την απελευθέρωση της Μακεδονίας, το 1912, ο Θεόδωρος Μακρίδης ανέσκαψε έναν από τους μακεδονικούς τάφους της Λητής, του νομού Θεσσαλονίκης, κοντά στο Δερβένι. Ο τάφος είναι τυπικός μακεδονικός, δίχωρος, καμαροσκέπαστος, με ιωνική πρόσοψη, μίμησης ναού και ονομάστηκε "Τάφος του Λαγκαδά", ενώ σήμερα λέγεται “Μακεδονικός Τάφος Μακρίδη Μπέη”, προς τιμή του πρώτου ερευνητή.