Σκοτίνα Πιερίας

Ετυμολογία Ονόματος

Η ονομασία, σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή , οφείλεται στα σκουτιά (μάλλινα υφάσματα, σκουτιά), τα οποία φτιάχνονταν στην περιοχή και από τα οποία γίνονταν οι κάπες ή πανιά για τα Ιστιοφόρα πλοία της εποχής [1]. Όταν έγινε η μεταφορά στη Σκοτίνα (κύριος οικισμός) το παλιό χωριό ονομάστηκε Άνω ή Παλιά Σκοτίνα. Η Παραλία Σκοτίνας ονομαζόταν Γιαλός ή Σκάλα Σκοτίνας. Σε πίνακα του πληθυσμού της Υποδιοικήσεως Κατερίνης του 1913 η Σκοτίνα αναφέρεται με την ονομασία Σκοτείνη και με πληθυσμό Ορθοδόξων 584 συνολικά και 120 οικίες. Ανήκε τότε στο Δήμο Λιτοχώρου.

Γεωγραφία

Το χωρίο Σκοτίνα είναι χτισμένο στις ΝΑ παρυφές του Ολύμπου 32 km από την πόλη της Κατερίνης, στη νοτιοανατολική Πιερία. Συνδιάζει απόλυτα τον Όλυμπο με τον ΘερμαΪκό κόλπο και το Αιγαίο Πέλαγος. Προς τον Θερμαϊκό κόλπο (αριστερά) και το Αιγαίο Πέλαγος (δεξιά) βρίσκεται μια μεγάλη αμμουδερή παραλία. Ανάμεσα στη Σκοτίνα και τη Λεπτοκαρυά διέρχεται ο Ποταμός Ζυλιάνα (ο αρχαίος Σύς). Άλλα ρέματα της Σκοτίνας είναι το Ρέμα Αγίου Νικολάου, το Ρέμα Αγίου Γεωργίου και το Ρέμα Παπά μεταξύ Σκοτίνας και Αγίου Παντελεήμονα.
Η Σκοτίνα απέχει 7 km απο τη Λεπτοκαρυά,1 km από την Παραλία Σκοτίνας, 3 km απο το Νέο Παντελεήμονα και 7 km από την Άνω ή Παλιά Σκοτίνα. Διαθέτει ξενοδοχειακές μονάδες, εστιατόρια (Βασίλα), καφετέριες, ιατρείο, φαρμακείο, και ενδείκνυται για στιγμές χαλάρωσης μιας και βρίσκεται πλησίον της πολύβουης Παραλίας Σκοτίνας της Λεπτοκαρυάς και του Πλαταμώνα.
Από το 1950, οι γειτονικοί οικισμοί Αγία Τριάδα Πιερίας, Άγιος Νικόλαος Πιερίας και Βασίλα συνενώθηκαν σε ένα οικισμό με την Σκοτίνα. Άλλες γειτονιές της Σκοτίνας είναι η Καστανιά η Κάναλος και τα Μανιάτικα.

Ιστορία και Εξέλιξη

Όπως μαρτυρούν αρχαία λείψανα και οι παραδόσεις, η μετακίνηση και η σύμπτυξη σε ένα χωριό προήλθε ένεκα τον ληστρικών επιδρομών κατά της εποχή των βυζαντινών χρόνων αφού απείχε λίγες μόνο εκατοντάδες μέτρα από το μυχό του Θερμαϊκού κατά τον 14ο -18ο αιώνα. 
Η Άνω Σκοτίνα ήταν καταφύγιο του χριστιανικού πληθυσμού ενώ ο κάμπος έδινε την εντύπωση της εγκατάλειψης. Αυτό το κεφαλοχώρι άρχισε να ευημερεί και απόρροια αυτής της ευημερίας είναι τα αξιόλογα μνημεία αυτής της εποχής που διατηρούνται μέχρι και σήμερα όπως ο Άγιος Αθανάσιος και ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (Χριστός) στην τοποθεσία Κότρες που στην επιγραφή πάνω αναγράφεται η χρονολογία ανέγερσης (το έτος 1618). Ο δεύτερος δέχτηκε τη συντήρηση από τους αρχαιολόγους της ζ΄ εφορίας βυζαντινών αρχαιοτήτων.
Η Σκοτίνα αναφέρεται το 1649. Μετά από 30 χρόνια στις 17 Μαΐου του 1670 ,μετέπειτα υπάρχει πληθώρα αναφορών για την Σκοτίνα και τους κατοίκους της και τη συμμετοχή τους στα επαναστατικά κινήματα εναντίον τον Οθωμανών. 
Ο αείμνηστος πατριάρχης Καλλίνικος το 1861 παρότρυνε τους συχωριανούς του να μετατοπιστεί το χωριό από το δυσπρόσιτο ύψος των 750μ στην σημερινή τοποθεσία της Σκοτίνας πλησίον του αρχαίου πολιτισμού των Λείβηθρων κοντά στα κτήματά τους. Δεν συμμερίστηκαν το σκεπτικό όμως για να μην εγκαταλείψουν τον καθαρότατο αέρα και τα κρυστάλλινα νερά. Το χωριό αριθμούσε τότε περί τους 400 κατοίκους αλλά πιεζόμενοι μετανάστευσαν σε διάφορα αστικά κέντρα. 
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας υπήρξε κεφαλοχώρι και στις αρχές του 20ού αιώνα είχε 500 Χριστιανούς Ορθοδόξους.Μεγάλη μορφή,ευεργέτης και καμάρι της Σκοτίνας αποτελεί ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας κ.κ. Καλλίνικος ο οποίος έχτισε την Εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου αγόρασε το χωριό από τους Τούρκους- γι' αυτό υπήρξε κεφαλοχώρι- έκτισε το Σχολείο το 1860 και άφησε κληροδότημα στην Ι.Μ. Αγίου Διονυσίου του Λιτοχώρου για τη συντήρησή του και τη μισθοδοσία των δασκάλων. Αξίζει να μνημονεύσουμε και τη συμμετοχή του χωριού στην επανάσταση του Ολύμπου με εκπρόσωπους που απέστειλε στην Επαναστατική Επιτροπή του Ευάγγελου Κοροβάγγου. (Η Χριστιανική Αδελφότητα της Κατερίνης και ο Επίσκοπος Κίτρους Νικόλαος Λούσης, μνημονεύει ως ενεργά μέλη  της επαναστατικής επίτροπής της επανάστασης του Ολύμπου  τους ιατρό Δημήτριος Σακελλαρίδη και Νικόλαο Μήτσιο από τη Σκοτίνα). Η Σκοτίνα πήρε επίσης μέρος και στην επανάσταση του 1878. Οι επαναστατικές δυνάμεις της Σκοτίνας, της Ραψάνης, της Καλλιπεύκης, της Κρανιάς, του Πυργετού, της Καρυάς της Σκαμνιάς, της Πολυάνης, και της Αιγάνης με επικεφαλής τον οπλαρχηγό Γιώργο Τζαχείλα, από τη Ραψάνη, τον εισαγγελέα Αποστολίδη και τον επίσκοπο Πλαταμώνος Αμβρώσιο Κασσάρα, είχαν οχυρωθεί πρόχειρα στις τοποθεσίες Προφήτης Ηλίας και Σελιό. 
Ισχυρότατες όμως τουρκικές δυνάμεις ανέτρεψαν την αντίσταση των επαναστατών στις 20 Φεβρουαρίου και λεηλάτησαν και έκαψαν τη Ραψάνη. Από τα 800 σπίτια της, ελάχιστα διασώθηκαν. Έκτοτε η Σκοτίνα αποτέλεσε καταφύγιο για τους επαναστατημένους.
Μετά την παρέλευση μιας εκατονταετίας δέχτηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό όπως προέβλεψε ο αείμνηστος Καλλίνικος και να εγκατασταθούν στην σημερινή τοποθεσία της Σκοτίνας κοντά στα κτήματά τους. Η αρχή έγινε το 1890 από 10 περίπου οικογένειες και το 1930 κατήλθαν εκ νέου 60.Η Σκοτίνα σήμερα παρουσιάζει τουριστική κίνηση κατά τους καλοκαιρινούς μήνες αν και οι δυνατότητες του χωριού και της ευρύτερης περιοχής για μεγαλύτερη τουριστική ανάπτυξη είναι μεγάλη. 
Έως τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο η Σκοτίνα ήταν το εμπορικό κέντρο της περιοχής στην οποία οι κάτοικοί της επιδίδονταν στην επεξεργασία του Μεταξιού συμμετέχοντας ενεργά κατά των 19ον αιώνα στην κοινοπραξία των χωριών της περιοχής με επίκεντρο τα ιστορικά Αμπελάκια της Θεσσαλίας. 
Στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής αρκετοί κάτοικοι συμμετείχαν στο κομιτάτο των Πόρρων που ιδρύθηκε στους Πόρους το 1941 προβάλλοντας έτσι σθεναρή αντίσταση στους Γερμανούς. 
Στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, η Σκοτίνα υπήρξε ορμητήριο ανταρτών και οι κάτοικοι της Παλιάς Σκοτίνας εγκατέλειψαν το χωριό και κατέφυγαν στο Λιτόχωρο Πιερίας,στην Καλλιθέα Πιερίας στη Θεσσαλονίκη και αλλού. Επιστρέφοντας, μετακίνησαν το χωριό προς τη θάλασσα.
Στη δεκαετία του ' 30 διέθετε δύο Δημοτικά Σχολεία είχε 3 δασκάλους και 144 παιδιά.
Έτσι τα τελευταία χρόνια έχει γίνει μια αξιόλογη προσπάθεια να αναπτυχθούν οι τεράστιες φυσικές δυνατότητές της. Η Άνω Σκοτίνα χαρακτηρίστηκε παραδοσιακός οικισμός και τα έργα αξιοποίησης περιμένουν την υλοποίησή τους. Στις τελευταίες τέσσερις απογραφές η Σκοτίνα είχε 1.200 (1981), 1.096 (1991), 957 (2001) και 883 (2011) κατοίκους.
Στην περιοχή της Σκοτίνας βρισκόταν η αρχαία πόλη Λείβηθρα και εικάζεται ότι βρίσκονταν οι αρχαίες πόλεις Πίμπλεια και Λείδηρα, πόλεις που συνδέθηκαν με τη ζωή και το θάνατο του Ορφέα.

Εκκλησιαστικά

Ο κεντρικός ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο, ενώ υπάρχει ο Άγιος Αθανάσιος, ναός του 14ου αιώνα με ξυλόγλυπτο τέμπλο στην Παλιά Σκοτίνα. Σύμφωνα με την 9η Εφορεία Αρχαιοτήτων η συγκεκριμένη εκκλησία αποτελεί μοναδικό δείγμα κατασκευής από ευτελή υλικά και συγχρόνως η αριστουργηματική αγιογραφία στο εσωτερικό της παγκοσμίως έχει βραβευθεί από την ΕΕ. Στην Παλιά Σκοτίνα υπάρχει επίσης η  Κοίμηση της Θεοτόκου που ανάγεται στα 1862 και κτίσθηκε στα ερείπια παλαιάς εκκλησίας. Χαρακτηριστική είναι η χαμηλή πόρτα της εκκλησίας για την αποφυγή βεβήλωσης με άλογα. Μία ακόμη εκκλησία με πολύ αξιόλογες αγιογραφίες του 17ου αιώνα είναι η Μεταμόρφωση του Σωτήρος (Χριστός) στην περιοχή Κότρες. Στο χωριό υπάρχουν άλλες 11 εκκλησίες.

Εκκλησιαστική Υπαγωγή του χωριού Σκοτίνας

Η ενορία της Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκοτίνας (Άνω Σκοτίνα σήμερα) υπαγόταν από ιδρύσεώς της στην Επισκοπή Πλαταμώνος Λυκοστομίου και Αμπελακίων της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης μέχρι διαλύσεώς της. Έκτοτε υπήχθη στην Επισκοπή Κίτρους και Κατερίνης μέχρι το 1972 οπότε το χωριό μετεγκαταστάθηκε στη σημερινή Σκοτίνα. Σήμερα η ενορία του Αγίου Γεωργίου Σκοτίνας υπάγεται στη Μητρόπολη Κίτρους-Κατερίνης και Πλαταμώνος.

Έθιμα

Σημείο σταθμός όλων των εκδηλώσεων αποτελεί η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στης 15 Αυγούστου εκάστου έτους όπου λαμβάνει χώρα ο εορτασμός της εκκλησίας στην Άνω Σκοτίνα με μουσικοχορευτικές και άλλες εκδηλώσεις κατά την  ημέρα μετά τον εκκλησιασμό. Ανήμερα βράδυ όλες οι ψησταριές και ταβέρνες του χωριού Σκοτίνας φιλοξενούν παραδοσιακά όργανα και ακολουθεί γλέντι μέχρι πρωίας.
Την εβδομάδα πριν την Κυριακή της Αποκριάς οι κάτοικοι του χωριού ντύνονταν καρναβάλια και γύριζαν παρέες-παρέες τα βράδια στα φιλικά σπίτια και στα καφενεία του χωριού με σκοπό να διασκεδάσουν χωρίς ν’ αποκαλύψουν τα πρόσωπά τους. Στις παρέες αυτές συμμετείχαν άτομα κάθε ηλικίας και οι δρόμοι και οι γειτονιές γέμιζαν κόσμο, φωνές και γέλια.
Την Κυριακή της Αποκριάς , μόλις έπεφτε το σούρουπο, γινόταν το κάψιμο των κέδρων ή της ΄τσαγκάλας΄ όπως λέγεται στο χωριό.
Παλιότερα η κάθε γειτονιά είχε την ΄τσαγκάλα΄ της. Τα τελευταία είκοσι χρόνια όμως υπάρχει μια ΄τσαγκάλα΄ στην αυλή του σχολείου , γύρω από την οποία χορεύουν, ενώ αυτή καίγεται , ντόπιοι και επισκέπτες. Προσφέρονται άφθονο κρασί, ψητή σαρδέλα και πίτες.
Το μεσημέρι της Καθαρής Δευτέρας γινόταν το μεγάλο γλέντι στην πλατεία του χωριού. Η κάθε γειτονιά ή παρέα προσπαθούσε να ετοιμάσει το καλύτερο θέμα για το καρναβάλι. Ο χορός και τα τραγούδια κρατούσαν μέχρι αργά το απόγευμα .             
Μετά το κάψιμο των κέδρων πήγαιναν για συγχώρεση στους μεγαλύτερους της οικογένειας. Στους γάμους υπήρχε το έθιμο του φλάμπουρου και διαρκούσε μία εβδομάδα. Στους νιόπαντρους έδιναν συμβολικά χαλβά, ένα κουτάλι, ένα πιρούνι κι ένα πιάτο για το ξεκίνημα του νέου νοικοκυριού. Τέλος στις κηδείες κατά την έξοδο του νεκρού από το σπίτι ομάδα ανδρών πυροβολούν στον αέρα γιατί νομίζουν ότι ξεπροβοδούν έτσι την ψυχή του. Με τον ίδιο τρόπο ξεπροβοδούν τη νύφη όταν φεύγει από το πατρικό της για την εκκλησία, όπως και τον παλιό χρόνο την πρωτοχρονιά,  'αποχαιρετώντας' τον κατά την αλλαγή.

Πρόσβαση-Μεταφορές

Η Σκοτίνα βρίσκεται πλησίον της Εθνικής οδού Α 75 (Αθηνών-Θεσσαλονίκης). Ο οικισμός απέχει από την ανωτέρω οδό 1χλμ και εξυπηρετείται με τακτά δρομολόγια από το ΚΤΕΛ Πιερίας συνδέοντας έτσι την Σκοτίνα με την Κατερίνη το Λιτόχωρο την Λεπτοκαρυά και τα γύρω όμορα χωριά όπως του Νέου Παντελεήμονα, του Πλαταμώνα και των Νέων Πόρων καθ´όλη τη διάρκεια της ημέρας, είτε μέσω τις παραπάνω εθνικής οδού είτε μέσω της επαρχιακής οδού Λεπτοκαρυάς Σκοτίνας η της Παραλιακής Οδού Παραλίας Αγίου Παντελεήμονα (Κάστρο) με τη Σκοτίνα.                                         
Επίσης το χωριό διατρέχει και η σιδηροδρομική γραμμή (Αθηνών - Θεσσαλονίκης) όπου υπάρχει μικρός σιδηροδρομικός σταθμός. Επίσης μελετάται και στην Σκοτίνα να κάνει στάση και ο Προαστιακός Σιδηρόδρομος Θεσ/νικης-Λάρισας για την Εξυπηρέτηση τους Θερινούς μήνες των τουριστών.
Η πρόσβαση στην Παλαιά Σκοτίνα, το παλιό χωριό (Άνω Σκοτίνα ή Απαλνή Σκοτίνα) είναι πια εύκολη μέσω ασφαλτοστρωμένης οδού από το χωριό Άγιος Παντελεήμονας ενώ επίκειται και η ασφαλτόστρωση της οδού Σκοτίνας-Άνω Σκοτίνας.

Κλίμα

Το κλίμα του Δημοτικού Διαμερίσματος Σκοτίνας είναι μεσογειακό και υγρό σε ποσοστό 60% στα παράλια και στα πεδινά και ξηρό στα ορεινά (Άνω Σκοτίνα). Γενικότερα πάντως, η Σκοτίνα απολαμβάνει αρκετές ηλιόλουστες μέρες κατά τη διάρκεια του έτους. Η μεγαλύτερη θερμοκρασία που έχει σημειωθεί είναι τον Ιούλιο, που έφτασε τους 43ο C και η χαμηλότερη κατά τους χειμερινούς μήνες στους -8ο C. Κατά το υπόλοιπο, το κλίμα είναι ήπιο και η μέση ετήσια θερμοκρασία της, φτάνει τους 19ο C.

Οικονομία

Η οικονομία του χωριού βασίζεται στον πρωτογενή τομέα και στον τουρισμό. Στη Σκοτίνα καλλιεργούνται σημαντικά γεωργικά προϊόντα, όπως δημητριακά, κτηνοτροφικά φυτά, σταφύλια, κεράσια, ελιές, κάστανα και καπνός. Ειδικότερα, τα καπνά ποικιλίας «Σαμψούς Κατερίνης» απορροφούνται από τις διεθνείς αγορές και είναι από τα καλύτερα σε ποιότητα στην Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό επίσης ότι η συμβολή του καπνού στη διαμόρφωση του υψηλού σχετικά εισοδήματος της περιοχής της Σκοτίνας και γενικότερα του νομού Πιερίας είναι μεγαλύτερη από ό,τι σε κάθε άλλη περιοχή της Ελλάδας.
Πολύ αναπτυγμένη είναι και η κτηνοτροφία. Στον Όλυμπο γίνεται εκτροφή κοπαδιών από αιγοπρόβατα χοίροι και βοοειδή. Εξάλλου, υπάρχουν αξιόλογες βιομηχανικές μονάδες. Τα πυκνά δάση της περιοχής προσφέρουν ξυλεία, πρώτες ύλες για την κατασκευή επίπλων και ξυλοκάρβουνο. Αξίζει να αναφερθεί ότι το πρώτο Κρατικό Εργοστάσιο ξυλείας ιδρύθηκε το έτος 1937 και τέθηκε υπό την εποπτεία του Δασαρχείου της Καλλιπεύκης. Επίσης παράγεται ελαιόλαδο και προϊόντα απόσταξης (ούζο-τσίπουρο).
Διαθέτει ακόμη και ιχθυοτροφείο με πέστροφες.

Υποδομή

Υπάρχουν ξενοδοχειακές μονάδες, εστιατόρια και ταβέρνες, ιατρείο, Φαρμακείο, Δημοτικό Γήπεδο ποδοσφαίρου, Μετεωρολογικός Σταθμός, τετραθέσιο Δημοτικό Σχολείο και μονοθέσιο νηπιαγωγείο στο ίδιο κτήριο, όμως ο αριθμός των μαθητών και μαθητριών φαίνεται να μειώνεται αισθητά. Το 2007 άρχισαν να λειτουργούν σε συνεργασία με το τμήμα της Νομαρχιακής Λαϊκής Επιμόρφωσης της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης του Νομού Πιερίας και τμήματα Λαϊκής Επιμόρφωσης.

Δημοτική Σχολή (Παλαιό Δημοτικό Σχολείο) Άνω Σκοτίνας

Το 1862 κατά την επίσκεψη του στη γενέτειρα του ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας κ.κ. Καλλίνικος ενδιαφέρθηκε για την εκπαίδευση των συγχωριανών του αλλά και των γύρω χωριών και έκτισε για αυτόν τον σκοπό Δημοτική Σχολή συστήνοντας για αυτό τον λόγο Κληροδότημα ύψους 30.000 οθωμανικών λιρών τα οποία άφησε για ασφάλεια στην Ιερά Μονή Διονυσίου του Ολύμπου έπειτα σύστησε εφορία δια την διαχείριση του ποσού από τους τόκους του οποίου θα ΄καλύπτονταν τα λειτουργικά έξοδα της εν λόγω Σχολής. Από το έτος 1862 έως και το 1912 χρόνια απελευθέρωσης της Περιοχής από τους Τούρκους η Σχολή συντηρούταν από τους τόκους του ποσού που είχε κληροδοτήσει για αυτήν ο Πατριάρχης Καλλίνικος. Έπειτα μετά την απελευθέρωση και την ανάληψη των λειτουργικών εξόδων από το Ελληνικό κράτος το κληροδότημα χρησιμοποιήθηκε για την ενίσχυση του Δημοτικού Σχολείου της Άνω Σκοτίνας έως και την δεκαετία του 1930-1940 οπότε και το εν λόγω κληροδότημα χάθηκε. Το εν λόγω σχολείο υφίστατο κτιριακά έως και την δεκαετία του 1990 οπότε και κατέρρευσε στην θέση του σήμερα ο επισκέπτης θα συναντήσει την προτομή του Πατριάρχου Αλεξανδρείας

Αθλητισμός

Από αθλητική άποψη, υφίσταται ο Αθλητικός Όμιλος Σκοτίνας του οποίου η ποδοσφαιρική ομάδα αγωνίζεται στο Β΄ερασιτεχνικό πρωτάθλημα Πιερίας.
Ο πρώτος λαϊκός αγώνας δρόμου 15 χιλιομέτρων διοργανώθηκε το Σεπτέμβριο του 2007 στο Δήμο Ανατολικού Ολύμπου με αφετηρία την αρχαία πόλη των Λειβήθρων που βρίσκεται μεταξύ Λεπτοκαρυάς και Σκοτίνας, στους πρόποδες του Ολύμπου,έκτοτε κατέστη θεσμός για τα αθλητικά δρώμενα τις περιοχής

Γαστρονομία

Παραδοσιακό έδεσμα της περιοχής αποτελεί το γλυκό κάστανο. Το γλυκό κάστανο είναι σιροπιαστό γλύκισμα με βάση το κάστανο.

Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας

Από τον Ιούλιο του 2007 εκδίδεται στα πλαίσια του Δήμου Ανατολικού Ολύμπου η 15ήμερη τοπική εφημερίδα με τίτλο η "Η Φωνή του Ανατολικού Ολύμπου" με νέα και γεγονότα από τη Σκοτίνα τη Λεπτοκαρυά τον Πλαταμώνα, το Παντελεήμονα και τους Πόρους.