Συντηρητική γλώσσα (γλωσσολογία)

Στη γλωσσολογία, μια συντηρητική μορφή, ποικιλία ή τρόπος είναι αυτή που έχει αλλάξει σχετικά λίγο κατά τη διάρκεια της ιστορίας της ή που είναι σχετικά ανθεκτική στις αλλαγές. Είναι το αντίθετο των καινοτόμων ή προηγμένων μορφών ή ποικιλιών, που έχουν υποστεί σχετικά μεγαλύτερες ή πιο πρόσφατες αλλαγές.
Μια συντηρητική γλωσσική μορφή, όπως μια λέξη, είναι αυτή που παραμένει πιο κοντά σε μια παλαιότερη μορφή από την οποία εξελίχθηκε, σε σχέση με συγγενείς μορφές από την ίδια πηγή. Για παράδειγμα, η ισπανική λέξη caro και η γαλλική λέξη cher εξελίχθηκαν από τη λατινική λέξη cārum. Η ισπανική λέξη, η οποία μοιάζει περισσότερο με τον κοινό πρόγονο της λέξης, είναι πιο συντηρητική από τον γαλλικό συγγενή της.
Μια γλωσσική ή γλωσσική ποικιλία λέγεται ότι είναι συντηρητική εάν έχει λιγότερες καινοτομίες (με άλλα λόγια πιο συντηρητικές μορφές) από ό, τι οι σχετικές ποικιλίες. Για παράδειγμα, τα Ισλανδικά είναι σε ορισμένες πτυχές περισσότερο παρόμοια με τα Παλαιά Νορβηγικά από άλλες γλώσσες που εξελίχθηκαν από τα παλαιά νορβηγικά, συμπεριλαμβανομένων των δανικών, νορβηγικών ή σουηδικών, ενώ τα Σαρδηνικά θεωρείται από πολλούς γλωσσολόγους ως η πιο συντηρητική Ρομανική γλώσσα. Στην πραγματικότητα, πρόσφατες μελέτες σχετικά με τη σταθερότητα της σύγχρονης ισλανδικής φαίνεται να επιβεβαιώνουν την ιδιότητά της ως "σταθερή". Έτσι, τα ισλανδικά και τα Σαρδηνιακά θεωρούνται σχετικά συντηρητικές γλώσσες. Επίσης, μερικές διάλεκτοι μιας γλώσσας μπορεί να είναι πιο συντηρητικές από άλλες. Τυποποιημένες ποικιλίες, για παράδειγμα, τείνουν να είναι πιο συντηρητικές από τις μη τυποποιημένες ποικιλίες, καθώς η εκπαίδευση και κωδικοποίηση στη γραφή τείνει να επιβραδύνουν την αλλαγή.
Η γραφή γενικά θεωρείται πιο συντηρητική από την ομιλία. Δηλαδή, οι γραπτές μορφές γενικά αλλάζουν πιο αργά από ό, τι κάνει η ομιλούμενη γλώσσα. Αυτό βοηθάει στην εξήγηση ασυνεπειών στα γραπτά συστήματα όπως εκείνα της αγγλικής γλώσσας. δεδομένου ότι η προφορική γλώσσα έχει αλλάξει σχετικά περισσότερο από την γραπτή γλώσσα. Έτσι η αντιστοιχία μεταξύ ορθογραφίας και προφοράς είναι ασυνεπής.
Μια γλώσσα μπορεί να είναι συντηρητική από τη μία πλευρά ενώ ταυτόχρονα είναι καινοτόμος σε άλλη. Η βουλγαρική και η σλαβομακεδονική, στενά σχετιζόμενες σλαβικές γλώσσες, είναι καινοτόμες στη γραμματική των ουσιαστικών τους, αφού απέβαλαν σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά του πολύπλοκου συστήματος πτώσεων της σλαβικής. Ταυτόχρονα, είναι πολύ συντηρητικοί στο ρηματικό τους σύστημα, το οποίο έχει απλουστευθεί σε μεγάλο βαθμό στις περισσότερες άλλες σλαβικές γλώσσες. Τα Αγγλικά, μια από τις πιο καινοτόμες γερμανικές γλώσσες στα περισσότερα χαρακτηριστικά (λεξιλόγιο, κλίση, φωνολογία φωνηέντων, συντακτικό), είναι όμως συντηρητική στη φωνολογία των φωνηέντων, διατηρώντας ήχους με πιο αξιοσημείωτους τους θ και ð (δ) που παραμένουν μόνο στα Αγγλικά, τα Ισλανδικά και τα Σκωτικά Αγγλικά.
Οι συντηρητικές γλώσσες θεωρούνται συχνά ως περισσότερο γραμματικά (ή τουλάχιστον μορφολογικά) πολύπλοκες από τις καινοτόμες γλώσσες. Αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό για τις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, όπου η γονική γλώσσα έχει εξαιρετικά πολύπλοκη μορφολογία και το κυρίαρχο πρότυπο της γλωσσικής αλλαγής έχει απλοποιηθεί. Από την άλλη πλευρά, ορισμένες αραβικές ποικιλίες που θεωρούνται συνήθως καινοτόμες, όπως τα Αιγυπτιακά Αραβικά, έχουν αναπτύξει ένα πολύπλοκο συγκολλητικό σύστημα λεκτικής μορφολογίας από το απλούστερο σύστημα της Κλασικής Αραβικής.
Τον 6ο αιώνα μ.Χ., τα Κλασικά Αραβικά ήταν μια συντηρητική Σημιτική γλώσσα σε σύγκριση με την Κλασσική Συριακή, η οποία ομιλούταν ταυτόχρονα. Τα Κλασικά Αραβικά μοιάζουν πολύ με την ανακατασκευασμένη Πρωτοσημιτική, ενώ τα Συριακά έχουν αλλάξει πολύ περισσότερο. Σε σύγκριση με τα στενά συνδεδεμένα σύγχρονα Βορειοανατολικά Νεοαραμαϊκά (που δεν προέρχονται κατ'ανάγκη άμεσα από αυτό), τα Κλασικά Συριακά εξακολουθούν να είναι μια εξαιρετικά αρχαϊκή γλώσσα. Τα Γεωργιανά έχουν αλλάξει αξιοσημείωτα ελάχιστα από την περίοδο των Παλαιών Γεωργιανών (από τον 4ο/5ο αιώνα μ.Χ.), αλλά μόνο σε σύγκριση με τις άσχετες γλώσσες, καθώς η γεωργιανή γλώσσα είναι η μοναδική γλώσσα της οικογένειάς της (Καρτβελιανή) που έχει μακρά λογοτεχνική παράδοση.