Ανταγωνισμός

Μονοπώλιο

Το μονοπώλιο χρησιμοποιείται ως το αντίθετο του ανταγωνισμού. Μονοπώλιο έχουμε, όταν μόνο μια επιχείρηση δραστηριοποιείται στην αγορά ως πωλητής (όταν είναι μοναδικός αγοραστής, ονομάζεται μονοψώνιο). Η φυσική τάση όλων των επιχειρήσεων είναι να αυξήσουν το κέρδος τους. Ο μονοπωλιακός προμηθευτής αυξάνει το κέρδος του μειώνοντας την παραγωγή και αυξάνοντας τις τιμές. Στην αγορά κυκλοφορούν λιγότερα αγαθά και ο καταναλωτής τα πληρώνει ακριβά

Τέλειος Ανταγωνισμός

Τέλειο ανταγωνισμό έχουμε, όταν στην αγορά υπάρχουν πολλοί πωλητές (πολυπώλιο) και δεν υπάρχουν περιορισμοί, οικονομικοί ή νομικοί, στην είσοδο και έξοδο από την αγορά για οποιονδήποτε θέλει να δραστηριοποιηθεί ως πωλητής. Κανείς από τους πωλητές δεν έχει επίδραση στις τιμές, επειδή υπάρχουν πολλοί πωλητές και ο καταναλωτής έχει αναρίθμητες εναλλακτικές επιλογές. Οι καταναλωτές δεν παρατηρούν κάποια σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των προϊόντων, άρα μία αύξηση των τιμών από έναν πωλητή θα ζημιώσει μόνο τον ίδιο, αφού θα οδηγήσει τους καταναλωτές στους άλλους πωλητές. Στην πράξη το μοντέλο αυτό δεν υπάρχει, αφού πάντα υπάρχουν ατέλειες στην αγορά.

Συμπεράσματα

O αγρότης συλλέγοντας πλέον όλες τις πληροφορίες, υπολογίζει πόσο προϊόν πρέπει να παράγει για να μεγιστοποιήσει το κέρδος του ή να ελαχιστοποιήσει τις ζημιές του. Όπως φαίνεται στον πίνακα 2 και στο διάγραμμα 2, η ποσότητα του προϊόντος θα είναι 80.000 κιλά (σημείο Ε). Αν η αγροτική επιχείρηση βρίσκεται αριστερά του σημείου Ε, τη συμφέρει να αυξήσει την παραγωγή, γιατί κάθε πρόσθετο κιλό σιταριού αποφέρει οριακό έσοδο μεγαλύτερο από το οριακό κόστος (MR>MC), άρα αυξάνει τα κέρδη της. Αν η επιχείρηση βρίσκεται στο σημείο Α που είναι και αυτό σημείο τομής των δύο καμπυλών MC και MR, θα ήταν προς το συμφέρον της να αυξήσει την παραγωγή, γιατί το MC είναι κατερχόμενο σε αυτό το στάδιο και κάθε πρόσθετο κιλό το κάνει μικρότερο από το MR. Αν η αγροτική επιχείρηση βρίσκεται δεξιά του σημείου Ε, τη συμφέρει να μειώσει την παραγωγή, γιατί κάθε πρόσθετο κιλό σιταριού αποφέρει οριακό έσοδο μικρότερο από το οριακό κόστος (MR<MC), άρα μειώνονται τα κέρδη της.
Για να εξακριβώσει τελικά ο αγρότης αν έχει κέρδη ή ζημιές, πρέπει να υπολογίσει το μέσο συνολικό κόστος του σιταριού και μετά να το συγκρίνει με την τιμή του.

Συμπεράσματα

Τελικά, το μόνο σημείο στο οποίο ο αγρότης μεγιστοποιεί τα κέρδη του, είναι το σημείο ισορροπίας Ε.Στο σημείο Ε αντιστοιχεί ποσότητα Q=80.000 κιλά η οποία αποφέρει τα μεγαλύτερα κέρδη(κέρδος=24.000€). Το κέρδος αυτό είναι ίσο με το γινόμενο του κέρδους ανά κιλό (διαφορά μεταξύ της τιμής και μέσου κόστους) και της άριστης ποσότητας παραγωγής.Δηλαδή Κ=0,3€*80.000→Κ=24.000€ Αυτή η ποσότητα παραγωγής δεν αποφέρει όμως και το μεγαλύτερο μέσο κέρδος.(μέσο κέρδος=0,30€ το κιλό). Το μεγαλύτερο μέσο κέρδος αποφέρει, αν προσέξουμε τον πίνακα 3, ποσότητα Q=20.000 κιλά (σημείο Δ) γιατί η καμπύλη του οριακού κόστους(με το κόκκινο χρώμα), σε αυτό το επίπεδο παραγωγής τέμνει την καμπύλη του μέσου κόστους στο κατώτατο σημείο της,(μέσο κέρδος=0,5€ το κιλό).
Κατά συνέπεια: Βραχυχρόνια, έχουμε δύο άριστα επίπεδα παραγωγής: Στο ένα επίπεδο(Q=20.000κιλά) ελαχιστοποιείται το κατά μονάδα κόστος και μεγιστοποιείται το κατά μονάδα κέρδος και σε ένα άλλο επίπεδο παραγωγής(Q=80.000) μεγιστοποιείται το συνολικό κέρδος.
Προσφορά της ανταγωνιστικής επιχείρησης Ο αγρότης θέλει να γνωρίζει και τις διάφορες ποσότητες που μπορεί να προσφέρει σε διάφορες τιμές, με άλλα λόγια, την καμπύλη προσφοράς της επιχείρησης του.
Διάγραμμα 4
Το ανερχόμενο τμήμα της καμπύλης του οριακού κόστους αποτελεί την καμπύλη προσφοράς της ανταγωνιστικής επιχείρησης.Αν υποθέσουμε ότι η αγοραία τιμή ανεβαίνει από 1,5€ σε 2€, αυτό που ενδιαφέρει τον αγρότη είναι αν η αύξηση της παραγωγής είναι κερδοφόρα. Για να είναι κερδοφόρα όμως, το οριακό έσοδο πρέπει να είναι μεγαλύτερο από το οριακό κόστος της πρόσθετης παραγωγής.Επομένως, όταν η τιμή αυξάνεται από 1,5€ σε 2€, θα αυξηθεί η παραγωγή καλαμποκιού άρα και η προσφορά, από 20.000 κιλά σε 80.000 κιλά αφού επιφέρει στον αγρότη πρόσθετο κέρδος 14.000€ (24.000€-10.000€). Το σημείο Β στο οποίο θα βρεθεί η παραγωγή προσδιορίζεται από την τομή της καμπύλης του οριακού κόστους με την νέα τιμή.

Είσοδος και έξοδος στον κλάδο

Τα κέρδη που πραγματοποιεί ο αγρότης στο παράδειγμα μας , αποτελούν πόλο έλξης και για άλλες μικρές αγροτικές επιχειρήσεις αλλά και για άλλους επιχειρηματίες, που εγκαταλείπουν άλλους κλάδους για να μετακινηθούν στον κερδοφόρο κλάδο του αγρότη. Με την είσοδο στον κλάδο νέων επιχειρήσεων, η παραγωγή του σιταριού θα αυξηθεί. Η προσφορά του προϊόντος θα είναι πλέον μεγαλύτερη, γεγονός που θα προκαλέσει μείωση της τιμής του. Μέχρι πότε θα εισρέουν νέοι ανταγωνιστές στον κλάδο; Ώσπου να εξαντληθούν τα περιθώρια κέρδους. Αν η τιμή πέσει κάτω από την καμπύλη του μέσου κόστους πλέον όχι μόνο κέρδη δεν υπάρχουν, αλλά παρουσιάζονται ζημιές. Μια τέτοια εξέλιξη όχι μόνο θα αποθαρρύνει νέες επιχειρήσεις να εισρεύσουν στον κλάδο αλλά και τις υφιστάμενες να ακολουθήσουν το δρόμο της εξόδου. Η έξοδος επιχειρήσεων από τον κλάδο θα μειώσει την παραγωγή του σιταριού και θα επιφέρει αύξηση της τιμής του. Η διαδικασία μπορεί να μην ολοκληρωθεί γρήγορα, όμως η έξοδος μερικών επιχειρήσεων θα επιφέρει την αναγκαία αναπροσαρμογή.

Μακροχρόνια ισορροπία

Μακροχρόνια, η ισορροπία μιας πλήρους ανταγωνιστικής επιχείρησης επιτυγχάνεται, όταν η επιχείρηση παράγει τέτοια ποσότητα προϊόντος που να εξισώνει το ανερχόμενο οριακό κόστος με το οριακό έσοδο-τιμή αλλά και με το ελάχιστο μέσο κόστος. Αν ισχύουν τα παραπάνω, όλα τα υπερκέρδη και οι ζημιές έχουν εξαφανιστεί. Όταν ισορροπεί μακροχρόνια η μεμονωμένη επιχείρηση, δεν έχει κίνητρο να αυξομειώσει την παραγωγή της αφού το οριακό κόστος είναι ίσο με το οριακό έσοδο και δεν υπάρχει κίνητρο εισόδου ή εξόδου άλλων επιχειρήσεων αφού το μέσο κόστος είναι ίσο με την τιμή. Τελικά, για να παραμείνει η επιχείρηση στην αγορά μακροχρόνια πρέπει να καλύπτει οπωσδήποτε τα έξοδα της (σταθερό και μεταβλητό κόστος)

Φορολογία και τέλειος ανταγωνισμός

Ποιες είναι οι επιδράσεις των φόρων που επιβάλλονται στις πωλήσεις μιας επιχείρησης που λειτουργεί κάτω από συνθήκες τέλειου ανταγωνισμού; Οι φόροι μεταβάλλουν το σημείο αριστοποίησης της παραγωγικής δραστηριότητας της επιχείρησης, επομένως μεταβάλλουν την προσφορά τόσο της επιχείρησης όσο και του κλάδου.
Μια περίπτωση φορολογίας μπορεί να είναι η επιβολή φόρου t Ευρώ ανά μονάδα προϊόντος.
Ο φόρος αποτελεί ένα επιπλέον στοιχείο κόστους.Επομένως η συνάρτηση κόστους της επιχείρησης είναι:
TC = F(q)+FC+tq
όπου ΤC=συνολικό κόστος
F(q)=Μεταβλητό κόστος
FC= Σταθερό κόστος
q=μονάδες παραγόμενου προϊόντος
p=τιμή
q=παραγόμενο προϊόν
Η επιχείρηση μεγιστοποιεί τα κέρδη της, στο επίπεδο εκείνο της παραγωγής, όπου το οριακό κόστος αυξανόμενο ισούται με το οριακό έσοδο, το οποίο όπως είπαμε, είναι ίσο με την δεδομένη και σταθερή τιμή (P) του αγαθού.
Αν παραγωγίσουμε τη συνάρτηση κόστους ως προς q προκύπτει:
ΤC΄=F(q)΄+FC΄+(Tq)΄ =p →TC΄= F(q)΄+ t=p
→ F(q)΄=ΜC=p-t

Tι σημαίνει η παραπάνω εξίσωση;

Η επιχείρηση εξισώνει το οριακό κόστος με την τιμή του προϊόντος μειωμένη κατά το ποσό του φόρου, με αποτέλεσμα η άριστη παραγόμενη ποσότητα από την επιχείρηση να μειώνεται μετά την επιβολή του φόρου. Η συνολική προσφορά του κλάδου είναι συνάρτηση της τιμής (P-t) που εισπράττει o παραγωγός. Επομένως η καμπύλη προσφοράς του μετατοπίζεται προς τα πάνω κατά το ποσό του φόρου Τ ανά μονάδα προϊόντος. Αυτό σημαίνει ότι οι ποσότητες που προσφέρονται στην αγορά σε κάθε επίπεδο τιμής είναι τώρα μικρότερες.
Δείτε το παρακάτω διάγραμμα:
Διάγραμμα 5
H μετατόπιση της συνάρτησης προσφοράς S1 στη θέση S2 απεικονίζει την επίδραση του φόρου (ΑΒ). Η ποσότητα είναι μειωμένη από q1 σε q2 και η τιμή αυξημένη από p1 σε p2. Διαπιστώνουμε ότι η τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής είναι μεγαλύτερη και η τιμή που εισπράττει ο παραγωγός μικρότερη. Πόσο θα επηρεάσει ο ειδικός αυτός φόρος τον καταναλωτή ή τον παραγωγό εξαρτάται από την ελαστικότητα της ζήτησης και της προσφοράς. Μια άλλη περίπτωση φορολογίας μπορεί να είναι η επιβολή φόρου πωλήσεων που εκφράζεται ως ποσοστό της τιμής πώλησης του προϊόντος. Στην περίπτωση αυτή η προσφορά του κλάδου είναι συνάρτηση της καθαρής τιμής που εισπράττει ο παραγωγός. Αυτός ο φόρος συνεπάγεται μετατόπιση της καμπύλης προσφοράς ανάλογα με την τιμή του προϊόντος.

Μειονεκτήματα του Ανταγωνισμού

Ο ανταγωνισμός έχει όμως και μειονεκτήματα. Αν δεν υπάρχει απολύτως κανένας περιορισμός στην αγορά και όλοι μπορούν να παράγουν όλα τα αγαθά, οι επιχειρήσεις δεν έχουν κίνητρο να βελτιώσουν την ποιότητα. Η βελτίωση των προϊόντων κοστίζει και απαιτεί επενδύσεις σε έρευνα και τεχνολογία, σε έρευνα αγοράς, σε προώθησή τους. Αν οι ανταγωνιστές μπορούν να αντιγράψουν τα προϊόντα των άλλων χωρίς περιορισμούς, η ανάπτυξη νέων δημιουργεί μόνο κόστος σ’ αυτόν που τα δημιουργεί χωρίς να του αποδίδει κέρδος, αφού όλοι οι ανταγωνιστές θα επωφεληθούν από αυτά. Αποτέλεσμα είναι ότι κανείς δεν καινοτομεί, αφού γνωρίζει ότι δε θα ωφεληθεί από την καινοτομία. Για να βελτιώσει προϊόντα και υπηρεσίες, χρειάζεται να ξέρει, ότι ο καταναλωτής θα μπορεί να εξατομικεύσει τα προϊόντα του και να τα ταυτίσει με αυτόν ή ότι αυτός θα είναι ο μόνος που θα μπορεί να τα παράγει. Έτσι δημιουργείται ένα είδος περιορισμού στη δράση των άλλων επιχειρήσεων, αφού δεν τους επιτρέπεται να αντιγράψουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες του ανταγωνιστή τους. Με το δικαίωμα στο σήμα ο καταναλωτής μπορεί να ταυτίσει το προϊόν με τον παραγωγό, ενώ το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εξασφαλίζει στον κάτοχό του ότι, για όσο διαρκεί, οι ανταγωνιστές δε θα μπορούν να αντιγράψουν την καινοτομία του.
Μπορεί όμως και με το δικαίωμα στο σήμα και στην ευρεσιτεχνία πάλι ο ανταγωνισμός να γίνεται μόνο για τις τιμές, αν τα προϊόντα είναι από τη φύση τους ομογενοποιημένα και δεν επιδέχονται διαφοροποίηση. Παράδειγμα είναι το γάλα. Του καταναλωτή τού είναι αδιάφορο από ποιον κτηνοτρόφο προέρχεται, αφού όλοι προσφέρουν το ίδιο προϊόν, και το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η τιμή. Ο κτηνοτρόφος έχει ως μόνο όπλο την τιμή, επειδή ο καταναλωτής συνήθως δεν είναι διατεθειμένος να πληρώσει περισσότερο π.χ. για καλύτερη ποιότητα, αφού οι διαφορές στην ποιότητα δεν του είναι αντιληπτές και το κύριο κριτήριό του είναι η τιμή. Έτσι ο αγώνας στην αγορά του γάλακτος γίνεται μόνο για τις τιμές. Όσο ο κτηνοτρόφος πρέπει να ρίξει τις τιμές, τόσο προσπαθεί να εξοικονομήσει κόστος μειώνοντας την ποιότητα του προϊόντος του (φθηνότερες ζωοτροφές, χειρότερες συνθήκες εκτροφής των ζώων). Ο ανταγωνισμός είναι τότε καταστροφικός και οδηγεί σε διαρκή χειροτέρευση του προϊόντος (race to the bottom).