Ρεϊνάλντο Αν

Βιογραφικά στοιχεία

Ο Ρεϊνάλντο Αν γεννήθηκε στο Καράκας της Βενεζουέλας το 1874 (ή 1875 ) και ήταν το νεότερο από τα, συνολικά, δώδεκα παιδιά της οικογένειας. Ο πατέρας του, Κάρλος (Carlos Hahn), ήταν ένας εύπορος μηχανικός, εφευρέτης και επιχειρηματίας, Γερμανο-εβραϊκής καταγωγής. Η μητέρα του, Έλενα (Helena María de Echenagucia-Ellis), ήταν Βενεζουελάνα με βασκικές ρίζες και, όπως οι πλουσιότερες οικογένειες στην χώρα, καταγόταν από ισπανούς αποίκους. Ο πατέρας του γνώριζε τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, Α. Μπλάνκο (Antonio Guzmán Blanco), αλλά η -όλο και πιο ασταθής- πολιτική ατμόσφαιρα κατά τη λήξη της πρώτης θητείας του, ανάγκασε τον πατέρα του να εγκαταλείψει την Βενεζουέλα, το 1878. 
Παρά το γεγονός ότι, αρχικά, έδειξε ενδιαφέρον για την παραδοσιακή μουσική τού Καράκας, η Γαλλία είναι αυτή που θα «καθορίσει την μουσική ταυτότητα τού Αν στην μετέπειτα ζωή του». Η Όπερα του Παρισιού, το Μπαλέτο της Όπερας του Παρισιού, η Όπερα Κομίκ (Comique), εκτός από τον ιστό των καλλιτεχνών και συγγραφέων, αποδείχθηκαν ιδανικό σκηνικό για τον νεαρό Ρεϊνάλντο. Παιδί-θαύμα, έκανε το ντεμπούτο του στα σαλόνια τής εκκεντρικής πριγκίπισσας Ματίλντε (Mathilde), ανιψιάς του Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Εκεί, συνόδευε τον εαυτό του στο πιάνο και τραγουδούσε άριες του Όφενμπαχ. Ήδη, σε ηλικία 8 ετών, ο Αν συνέθεσε τα πρώτα του τραγούδια.
Παρά την -παραδοσιακά- διαβόητη αντιπάθεια του Ωδείου του Παρισιού προς τα παιδιά-θαύματα (ήδη, ο Λιστ είχε απορριφθεί πολλά χρόνια πριν), ο Αν μπήκε στο Ωδείο σε ηλικία 10 ετών. Στους διάσημους καθηγητές του, περιλαμβάνονταν οι Μασνέ, Γκουνώ και Σαιν-Σανς, ενώ ο Ραβέλ υπήρξε συμφοιτητής του.

Εάν οι στίχοι μου είχαν φτερά

Το 1888, σε ηλικία 14 ετών, ο Αν συνέθεσε το τραγούδι Εάν οι στίχοι μου είχαν φτερά (Si mes vers avaient des ailes) σε ποίηση Βικτόρ Ουγκώ. Το τραγούδι έγινε αμέσως επιτυχία, όταν δημοσιεύθηκε από την Le Figaro. Μέσω αυτής της επιτυχίας, ο Αν ήρθε σε επαφή με πολλούς κορυφαίους καλλιτέχνες της γαλλικής πρωτεύουσας, εκτός από τις σχέσεις που είχε, ήδη, αναπτύξει στο Ωδείο. Η φημισμένη σοπράνο Σ. Σάντερσον (Sybil Sanderson) και ο συγγραφέας Αλφόνς Ντωντέ, προσκάλεσαν τον συνθέτη να συμμετάσχει στον κοινωνικό τους περίγυρο. Ο Αν διέθετε το «ιδιαίτερο χάρισμα» να προσελκύει «σημαντικούς ανθρώπους στο πλευρό του».  Όπως και σε πολλούς άλλους συνθέτες γαλλικών τραγουδιών της εποχής, ο Αν αρεσκόταν στην ποίηση του Ουγκώ. Πολλά από τα χαρακτηριστικά της μουσικής του είναι ήδη εμφανή στο συγκεκριμένο τραγούδι: η κυματιστή συνοδεία πιάνου, η γραμμή της φωνής που προέρχεται από τα πρότυπα και την οικειότητα του λόγου, τα αναπάντεχα μουσικά διαστήματα και οι πτώσεις, η έξυπνα τοποθετημένη mezza voce, η εκλέπτυνση και το βάθος των συναισθημάτων, όλα αυτά ακόμη πιο εντυπωσιακά, εάν ληφθεί υπ’ όψιν η ηλικία του συνθέτη. Ο Πολ Βερλαίν, ήταν ένας άλλος ποιητής του οποίου οι στίχοι ενέπνευσαν πολλά από τα τραγούδια του Αν.

Προσωπικές σχέσεις

Μέχρι την ηλικία των δεκαεννέα ετών, το 1894, ο Αν είχε γράψει πολλά ερωτικά τραγούδια. Ωστόσο, πίσω από αυτή την κοσμική του επιτήδευση, κρύβονταν επιμελώς τα προσωπικά του συναισθήματα. Είχε στενές φιλίες με διάφορες γυναίκες, οι οποίες ελκύονταν έντονα από τον γοητευτικό, νεαρό συνθέτη. Η Κλεοπάτρα ντε Μερόντ (Cléopatre-Diane de Merode), μια διάσημη καλλονή τής εποχής -και τρία χρόνια μεγαλύτερη από τον Αν-, τον ενέπνευσε να γράψει: «την λατρεύω ως ένα μεγάλο και τέλειο έργο τέχνης». Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, η αγάπη του γι’ αυτήν παρέμεινε πλατωνική για ολόκληρη τη ζωή του. Η φημισμένη εταίρα Liane de Pougy αναφέρεται στον Αν, στο ημερολόγιό της ως «η γλυκύτητα στη ζωή της». Αν και είχαν στενούς δεσμούς, η σχέση τους τελείωσε όταν η de Pougy παντρεύτηκε. Ο Αν, λέγεται ότι, τής είπε: «Αντίο, Lianon, μισώ τους παντρεμένους». Ωστόσο, ο συνθέτης θεωρείται ότι ήταν ομοφυλόφιλος, αν και σε προσωπικές του επιστολές κριτικάρει, συχνά, τόσο τους ομοφυλόφιλους όσο και την ομοφυλοφιλία.

Με τον Προυστ

Το 1894, αποδείχθηκε σημαδιακή χρονιά για τον Αν. Στο σπίτι της ζωγράφου Μ. Λεμαίρ (Madeleine Lemaire), συνάντησε έναν επίδοξο συγγραφέα τρία χρόνια μεγαλύτερο από αυτόν. Αυτός ο συγγραφέας ήταν ο -τότε ελάχιστα γνωστός-, Μαρσέλ Προυστ. Ο Προυστ και ο Αν μοιράζονταν, έκτοτε, την κοινή αγάπη τους για την ζωγραφική, την λογοτεχνία και την μουσική τού Φωρέ. Έγιναν εραστές  και, συχνά, ταξίδευαν μαζί και έκαναν διάφορα πλάνα. Ένα από αυτά, είχε ως αποτέλεσμα την σύνθεση Ζωγράφοι (Peintres, 1896), ένα έργο για απαγγελία με συνοδεία πιάνου.
Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου ο Αν εξάσκησε, επίσης, την γραφή του με αποτέλεσμα να γίνει ένας από τους καλύτερους μουσικοκριτικούς. Ωστόσο, σπάνια εκτιμούσε τους συγχρόνους του και θαύμαζε τους καλλιτέχνες του παρελθόντος. Το γράψιμό του, όπως και του Προυστ, χαρακτηρίζεται από μια επιδεξιότητα στην απεικόνιση μικρών λεπτομερειών. Στο ημιτελές αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του, Ζαν Σαντέιγ (Jean Santeuil), μεταθανάτια δημοσιευμένο, ο Προυστ απαθανατίζει τον Αν.  Δεν είναι τυχαίο ότι ο Προυστ, άρχισε να γράφει ένα χρόνο μετά την γνωριμία του με τον Αν και, παρόλο που έπαψαν να είναι εραστές, οι δύο καλλιτέχνες παρέμειναν φίλοι μέχρι τον θάνατό του, το 1922.

Οι δύο Πόλεμοι

Το 1909, ο Αν πολιτογραφήθηκε Γάλλος και, το 1914, στο ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, προσφέρθηκε εθελοντικά να υπηρετήσει στον γαλλικό στρατό. Παρά τα 40 του χρόνια, δηλαδή μεγαλύτερος από την επίσημη ηλικία στράτευσης, έγινε αποδεκτός και υπηρέτησε, αρχικά ως φαντάρος, φτάνοντας τελικά στον βαθμό του δεκανέα. Ενώ βρισκόταν στο μέτωπο συνέθεσε έναν κύκλο τραγουδιών σε ποίηση Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον.
Ως μαέστρος, ο Αν εξειδικεύτηκε στην διεύθυνση έργων του Μότσαρτ, διευθύνοντας τις αρχικές παραστάσεις του Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, μετά από πρόσκληση της διάσημης Λ. Λέμαν (Lilli Lehmann), όταν το φεστιβάλ αναβίωσε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Διετέλεσε, επίσης, στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 γενικός διευθυντής της Όπερας του Καζίνο των Καννών. Για πολλά χρόνια ήταν μουσικοκριτικός, με μεγάλη βαρύτητα γνώμης, στην παρισινή Le Figaro.
Ο Αν παρέλαβε τις παρτιτούρες τής περίφημης Συμφωνίας σε Ντο Μείζονα του Ζωρζ Μπιζέ, η οποία ήταν ακόμη ανεκτέλεστη, από την ίδια την χήρα του συνθέτη. Ο Αν, με τη σειρά του, τις κατέθεσε στην βιβλιοθήκη του Ωδείου του Παρισιού, όπου βρέθηκαν το 1933 και δόθηκε η πρώτη παράσταση του έργου, το 1935. Ο Αν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Παρίσι το 1940 κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής και επέστρεψε στο τέλος του πολέμου, το 1945, γαι να αναλάβει το πόστο τού διευθυντή της Όπερας του Παρισιού. Ωστόσο, πέθανε το 1947 από έναν όγκο στον εγκέφαλο, χωρίς να πραγματοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις για τις οποίες ήλπιζαν οι υποστηρικτές του.

Μουσικολογικές σημειώσεις

Ο Αν έγινε περιζήτητος για τα τραγούδια του, ωραιότατους κύκλους μελωδιών για φωνή και πιάνο. Επίσης, έγραψε έργα για το μουσικό θέατρο όπου ξεχωρίζουν οι οπερέτες του, πρότυπα μελωδικής και αρμονικής κομψότητας στην μορφή και στην μελοποίηση του λόγου, που τον ανέδειξαν στον σημαντικότερο, ίσως, συνεχιστή των έργων τού Όφενμπαχ και του Μεσαζέ (A. Messager).