Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 1897 στη Σινώπη του Πόντου και ήταν γιος του Ελευθερίου και της Αικατερίνης Βαπορτζή. Θείος του ήταν ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης Κύριλλος Μουμτζής. Αφού περάτωσε τις εγκύκλιες σπουδές στην πατρίδα του, εγγράφηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, από την οποία αποφοίτησε με επιτυχία. Χειροτονήθηκε διάκονος το 1918 και ιερέας το 1928.
Απεβίωσε το 1971 από οξεία βρογχοπνευμονία και πέθανε πάμπτωχος την Πρωτοχρονιά του 1972 στην Ελβετία. Η σορός του μεταφέρθηκε στη Κωνσταντινούπολη όπου και ετάφη με τιμές στο προαύλιο της πατριαρχικής  Μονής Ζωοδόχου Πηγής Μπαλουκλή.

Αρχιεροσύνη

Το 1930 εξελέγη Μητροπολίτης Φιλαδελφείας και το 1932 Μητροπολίτης Χαλκηδόνος. Κατά τη διάρκεια της αρχιεροσύνης του αυτής συνελήφθη από τις τουρκικές Αρχές και εκτοπίστηκε στη Προύσα για "λόγους ασφαλείας".
Μετά τον θάνατο του Πατριάρχη Φώτιου Β΄, το 1935, ο Μάξιμος υπήρξε ο επικρατέστερος διάδοχός του, πλην όμως, ύστερα από παρέμβαση των τουρκικών αρχών, το όνομά του αφαιρέθηκε από την λίστα υποψηφίων. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου συνελλήφθη δύο φορές από τις τουρκικές αρχές, ενώ την δεύτερη φορά εκτοπίστηκε για λίγους μήνες στην Προύσα.
Λόγω της μεγάλης ηλικίας του Πατριάρχη Βενιαμίν, ο Μάξιμος τον αντικαθιστούσε σε πλειάδα διοικητικών καθηκόντων, ενώ αποτελούσε μόνιμο μέλος της Πατριαρχικής Συνόδου.

Πατριάρχης

Τον Φεβρουάριο του 1946 ο Πατριάρχης Βενιαμίν απεβίωσε. Ύστερα από λίγες ημέρες, στις 20 Φεβρουαρίου, ο Μάξιμος εξελέγη από την πατριαρχική σύνοδο Οικουμενικός Πατριάρχης. Αξιοσημείωτο είναι ότι η τουρκική κυβέρνηση κράτησε ουδέτερη στάση χωρίς να δημιουργήσει προσκόμματα στην εκλογή του όπως την προηγούμενη φορά. Το κλίμα, άλλωστε, μεταξύ τουρκικών αρχών και Πατριαρχείου φαινόταν να έχει μεταβληθεί. Ενδεικτικό γεγονός της τότε βελτίωσης της κατάστασης υπήρξε η επίσκεψη του τότε προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας Ισμέτ Ινονού στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, όπου του επιφυλάχθηκε θερμή υποδοχή, από τον τότε διευθυντή, μητροπολίτη Νεοκαισαρείας και τους μαθητές.
Ήδη από τους πρώτους μήνες της πατριαρχίας του ο Μάξιμος συγκέντρωσε τα πυρά του τουρκικού τύπου λόγω των επαφών του με την ρωσική ορθόδοξη εκκλησία, οι οποίες ερμηνεύθηκαν ως έμμεση υποστήριξη προς τη Σοβιετική Ένωση.

Ασθένεια

Στα τέλη του 1946 ο Πατριάρχης άρχισε να εμφανίζει συμπτώματα μελαγχολίας ήπιας μορφής. Μετά από λίγο καιρό ο Πατριάρχης εκδήλωσε την πρόθεσή του να παραιτηθεί. Το ελληνικό υπουργείο εξωτερικών ενημερώθηκε από τον Έλληνα πρέσβη Περικλή Σκέφερη σχετικά με τις προθέσεις του Πατριάρχη, η δε ελληνική κυβέρνηση συνέστησε αναμονή.
Προκειμένου να αναρρώσει αποφασίστηκε η μεταφορά του Πατριάρχη στη Χάλκη και εν συνεχεία, τον Μάιο του 1946, στην Αθήνα. Έτσι συνοδευόμενος από τρία συνοδικά μέλη, τους Μητροπολίτες Σάρδεων Μάξιμο, Λαοδικείας Μάξιμο και Χαλδείας Κύριλλο, με σιδηροδρομική αμαξοστοιχία από τον σταθμό Σικερτζή έφθασε στο Πύθιο Έβρου, απ΄ όπου με αυτοκινητοπομπή κατευθύνθηκε στην Αλεξανδρούπολη όπου τον υποδέχθηκαν εκπροσωπώντας την Εκκλησία της Ελλάδος οι Μητροπολίτες Φθιώτιδας Αμβρόσιος και Αττικής και Μεγαρίδος Ιάκωβος. Στη συνέχεια επιβιβάστηκε μετά της ακολουθίας του στο ελληνικό αντιτορπιλικό ΚΡΗΤΗ με προορισμό τον Πειραιά, όπου και κατέπλευσε στις 01:30 της 21ης Μαΐου του 1947, μέσα σε μια φρενίτιδα σημαιοστολισμών, συριγμών ελλιμενισμένων πλοίων, χαρμόσυνων κωδωνοκρουσιών και επευφημιών του πειραϊκού λαού που είχε προσέλθει γύρω από τον λιμένα. Εκεί τον υποδέχτηκαν οι Αλέξανδρος Παπάγος, ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, το υπουργικό συμβούλιο κ.α. και στη συνέχεια κατευθύνθηκε στην Κηφισιά, όπου και εγκαταστάθηκε. Η φαρμακευτική αγωγή που ακολούθησε χαρακτηρίζεται ως πρόχειρη.
Τον Ιούλιο του ίδιου έτους επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη χωρίς να έχει ληφθεί κάποια απόφαση περί παραιτήσεως.

Διεργασίες

Η παρατεταμένη ασθένεια του Πατριάρχη και η έντονη παραφιλολογία περί αντικατάστασής του δημιούργησε συγκρουσιακό κλίμα στο Φανάρι. Η ελληνική κυβέρνηση, σε διαβούλευση με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, συνέχισε την αναζήτηση νέας «ισχυράς προσωπικότητας» με σαφή «αντιρωσικό» προσανατολισμό, που να μπορέσει να μεταβάλλει το Πατριαρχείο σε «αντικομουνιστικό προπύργιο». Εν τέλει η ελληνική κυβέρνηση κατέληξε στην υποψηφιότητα Αθηναγόρα, η οποία με τον καιρό συγκέντρωσε την υποστήριξη των ιεραρχών αλλά και των ξένων κυβερνήσεων. Η Άγκυρα και ο τουρκικός τύπος στήριξαν την πρόταση για τον Αθηναγόρα χαρακτηρίζοντάς τον μάλιστα «πιστό φίλο της Τουρκίας».
Οι αντιδράσεις, όμως, των Μητροπολιτών του Πατριαρχείου, όταν άρχισαν να γίνονται γνωστές οι κινήσεις των παραπάνω κυβερνήσεων, ήταν έντονες. Επικεφαλής των αντιδρώντων ιεραρχών που διέβλεπαν την έξωθι χειραγώγηση του Πατριαρχείου ήταν οι Μητροπολίτες Δέρκων Ιωακείμ, ο Λαοδικείας Μάξιμος, ο Νεοκαισαρείας Χρυσόστομος, ο Περγάμου Αδαμάντιος, ο Σάρδεων Μάξιμος και ο Χαλδείας Κύριλλος, οι οποίοι στις επισημάνσεις των εκπροσώπων της Αθήνας για την ανάγκη της αντικατάστασης του Πατριάρχη, λόγω ασθενείας, υπερασπιζόμενοι την ανεξαρτησία του Πατριαρχείου απαντούσαν  ότι πολλές φορές το Πατριαρχείο αντιμετώπισε στη μακρά ιστορία του παρόμοιες καταστάσεις τις οποίες  μόνο του κατάφερε να τις ξεπεράσει, συνεπώς δεν είχαν χρεία εξωγενών παραγόντων για εσωτερικές διευθετήσεις.
Παράλληλα οι πιέσεις από την ελληνική κυβέρνηση και κύκλους στο Φανάρι προκειμένου να παραιτηθεί ο Μάξιμος συνεχίστηκαν με αμείωτο ρυθμό.

Παραίτηση

Στις 18 Οκτωβρίου 1948 υπέβαλε την παραίτησή του και αφού οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ, της Ελλάδας και της Τουρκίας είχαν εξασφαλίσει την εκλογή του Αθηναγόρα στον πατριαρχικό θρόνο. Υποστηρίζεται ότι η ασθένειά του αποτέλεσε την πρόφαση για τον εξαναγκασμό του σε παραίτηση ενώ ο πραγματικός λόγος ήταν οι άδικες φήμες περί διασυνδέσεών του με την ρώσικη εκκλησία και κατ' επέκταση με την σοβιετική ένωση. 
Διατήρησε το τίτλο του Προέδρου Εφέσου, ο οποίος του είχε αποδοθεί από την πατριαρχική σύνοδο στις αρχές του 1948.