Κτήριο της IG Farben

Η τοποθεσία

Το κτήριο της IG Farben ανεγέρθηκε σε γη που ήταν γνωστή με το όνομα Grüneburggelände στη συνοικία Βέστεντ (Westend) της Φρανκφούρτης. Το 1837, η ιδιοκτησία ανήκε στην Οικογένεια Ρότσιλντ. Το 1864, το ψυχιατρικό νοσοκομείο της πόλης, γνωστό με το όνομα Affenfelsen ή Affenstein, κατασκευάστηκε στην τοποθεσία αυτή. Το όνομα Affenstein προέρχεται από αρχείο Χριστιανικό μνημείο που κάποτε υπήρχε εκεί στο δρόμο έξω από τη Φρανκφούρτη. Ήταν γνωστό ως Avestein (Άβεσταϊν) όπως και Άβε Μαρία (Ave Maria), δηλαδή της Παναγίας, αλλά στην τοπική διάλεκτο της Φρανκφούρτης ονομαζόταν "Affe Stein". Εκεί, ο συγγραφέας Χάινριχ Χόφμαν προσέλαβε τον Αλόις Αλτσχάιμερ για να εργαστεί στο νοσοκομείο, όπου και οι δυο μαζί ερεύνησαν καινοτόμους τρόπους διαχείρισης των νοητικά ασυμβίβαστων ατόμων. Το Grüneburgpark (Γκρύνενμπουργκπαρκ) δημιουργήθηκε το 1880 στο μεγαλύτερο δυτικό μέρος της περιοχής.

Πρώιμη ιστορία

Η κοινοπραξία IG Farben αγόρασε την ιδιοκτησία της γης το 1927 για να τη χρησιμοποιήσει ως κεντρικά γραφεία. Τη δεκαετία του 1920, η IG Farben (από το Γερμανικό όνομα Interessen Gemeinschaft Farbenindustrie Aktiengesellschaft) ήταν η μεγαλύτερη κοινοπραξία εταιριών παγκοσμίως για φάρμακα, χημικά και χρώματα. Η Φρανκφούρτη επιλέχτηκε επειδή ήταν σε κεντρικό σημείο και εύκολα προσβάσιμη από αέρα και ξηρά.
Τον Αύγουστο του 1928, ο καθηγητής Χανς Πέλτσιγκ κέρδισε το διαγωνισμό σχεδιασμού του κτηρίου, με αντίπαλους πέντε άλλους αρχιτέκτονες, ο διασημότερος των οποίων ήταν ο Έρνστ Μέι, που τότε διατελούσε αρχηγός (Head) του οργανισμού χωροταξίας της Φρανκφούρτης (Urban Design for Frankfurt).
Οι εργασίες στα θεμέλια ξεκίνησαν στα τέλη του 1928, και το καλοκαίρι του 1929 άρχισε να χτίζεται ο ατσάλινος σκελετός. Η ανέγερση του κτηρίου τελείωσε το 1930 μετά από μόλις 24 μήνες, ένα επίτευγμα που πραγματοποιήθηκε με τσιμέντο ταχείας πήξεως, νέα υλικά κατασκευής και εργατικό δυναμικό που εργαζόταν όλες τις βάρδιες. Μετά, το 1930, ο διευθυντής Φυτοκομίας της Φρανκφούρτης Μαξ Μπρομ, και η ομάδα καλλιτεχνών Μπορνίμερ Κράις έφτιαξαν σχέδια για τα 14 εκτάρια ακάλυπτου χώρου που ήταν γύρω από το κτήριο. Τα θεμέλια, και το συγκρότημα γενικώς, ολοκληρώθηκαν το 1931 με συνολικό κόστος 24 εκατομμυρίων μάρκων (Reichsmark).

Ψυχρός πόλεμος

Από το 1945 ως το 1947 το κτήριο της IG Farben στέγαζε τα Ανώτατα Αρχηγεία των Συμμαχικών Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, και ήταν το αρχειγείο των Αμερικανικών κατοχικών δυνάμεων και του Στρατιωτικού Διοικητή. Στις 10 Μαϊου 1947 οι τελικές διαταγές προς το στρατιωτικό προσωπικό απαγόρεψαν περαιτέρω αναφορά στο κτήριο ως Κτήριο της IG Farben και απαίτησαν να ονομάζεται Το Κτήριο των Αρχηγείων της Ευρωπαϊκής Διοίκησης.
Ο Ανώτατος Διοικητής των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Γερμανία (HICOG) και το προσωπικό του χρησιμοποίησαν το κτήριο από το 1949 ως το 1952.
Μετά το 1952, το κτήριο χρησιμοποιήθηκε ως το Ευρωπαϊκό κέντρο για τις Αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και τα αρχηγεία του Πέμπτου Αμερικανικού Σώματος. Αργότερα έγινε το αρχηγείο της Διοίκησης Βορείων Περιοχών μέχρι το 1994. Το κτήριο της IG Farben επίσης ήταν το αρχηγείο της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ (CIA) στη Γερμανία και γι'αυτό έμεινε γνωστό και ως το πεντάγωνο της Ευρώπης. Στις 16 Απριλίου 1975, ο Αμερικανικός στρατός μετονόμασε το κτήριο σε General Creighton W. Abrams Building προς τιμήν του Αμερικανού στρατηγού. Η μετονομασία όμως δεν είχε απόλυτη νομιμότητα, επειδή τεχνικά οι ΗΠΑ είχαν νοικιάσει το κτήριο από τη Γερμανική κυβέρνηση και άρα δεν είχαν ιδιοκτησία επί αυτού.
Στις 11 Μαΐου 1972 μέρος του κτιριακού συγκροτήματος έγινε στόχος βομβιστικής επίθεσης της Φράξιας Κόκκινος Στρατός (Ομάδα Baader-Meinhof). Το κτήριο έγινε ξανά στόχος επιθέσεων της ίδιας ομάδας το 1976 και το 1982. Ως αποτέλεσμα, το πάρκο που ήταν δίπλα στο κτήριο το οποίο προηγουμένως ήταν ανοιχτό στο κοινό κλείστηκε και έγινε μέρος της στρατιωτικής ζώνης που περιελάμβανε στρατώνες και χώρους εργασίας στο πίσω μέρος του κτηρίου.

Πρόσφατη ιστορία

Μετά την Επανενοποίηση της Γερμανίας, η Αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε πως θα απομακρύνει όλους τους στρατιώτες της από τη Φρανκφούρτη μέχρι το 1995, και οτι θα παρέδιδε το κτήριο και τη γύρω περιοχή στη Γερμανική Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση. Υπήρξαν προτάσεις ότι το κτήριο θα μπορούσε να στεγάσει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Οι Βρετανοί, ωστόσο, ήθελαν να στεγαστεί η ΕΚΤ στο Λονδίνο, και κατάφεραν να σαμποτάρουν τη πρόταση λέγοντας πως το Ναζιστικό παρελθόν του κτηρίου θα δυσφημούσε την ΕΚΤ. Το 1996, η κυβέρνηση της Έσσης αγόρασε το κτήριο και τη γύρω περιοχή για λογαριασμό του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης. Τα κτήρια του συγκροτήματος ανακαινίστηκαν με κόστος 50 εκατομμύρια Γερμανικά Μάρκα (περίπου 25 εκατομμύρια Ευρώ), ένα έργο που ανέλαβε το αρχιτεκτονικό γραφείο Dissing+Weitling από τη Κοπεγχάγη της Δανίας και όταν ολοκληρώθηκε η ανακαίνιση το κτήριο Πέλτσιγκ παραδόθηκε στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Έτσι το κτήριο σήμερα στεγάζει τη Δυτική Πανεπιστημιούπολη του Πανεπιστημίου, η οποία έχει τα τμήματα φιλοσοφίας, ιστορίας, θεολογίας, κλασσικής φιλοσοφίας, τέχνης και μουσικής, σύγχρονων γλωσσών και γλωσσολογίας, πολιτιστικών μελετών, το Κέντρο Αμερικανικών Σπουδών, και το Ινστιτούτο Φριτζ-Μπάγερ.

Η διαμάχη της μετονομασίας

Όταν το πανεπιστήμιο πήρε το κτήριο, άρχισε μια μακρά διαμάχη για το όνομά του. Το θέμα ξεκίνησε με τον πρώην πρόεδρο του πανεπιστημίου, τον Βέρνερ Μέϊσνερ, που μετονόμασε το κτήριο σε Συγκρότημα Πέλτσιγκ. Για τον Μέϊσνερ η μετονομασία ελευθέρωνε το κτήριο από το Ναζιστικό του παρελθόν. Όμως ένας αριθμός φοιτητών, και κάποιοι καθηγητές, αντιστάθηκαν στη μετονομασία και ήθελαν να διατηρηθεί το όνομα «Κτήριο της IG Farben».
Ο μετέπειτα πρόεδρος, ο Ρούντολφ Στάινμπεργκ, συμφώνησε με τη τελική απόφαση του πανεπιστημίου να διατηρήσει το όνομα. Ωστόσο, ο Στάινμπεργκ δεν εφάρμοσε σταθερή ονομασία στη πανεπιστημιακή γραφειοκρατία. Μετά το άνοιγμα του κτηρίου το 2001, ο πρόεδρος της AstA, ο Βουλφίλα Βίλο Γουόλτερ, αντιτάχθηκε κατά της «λαθεμένης χρήσης του Χανς Πέλτσιγκ» [sic] και πρότεινε να διατηρηθεί το όνομα του κύριου κτηρίου, και να ονομαστεί το μικρό κτήριο του καζίνο «Καζίνο Πέλτσιγκ». Αυτή η πρόταση είχε πολύ μικρή υποστήριξη. Μέχρι το 2004 η πρόταση «Σύμπλεγμα Πέλτσιγκ» είχε γίνει πολύ αμφισβητήσιμη. Η συζήτηση εξελίχτηκε σε έντονη πολιτική διαμάχη για τη μορφή ενός μνημείου: Η αντιπρόεδρος Μπρίτα Ρανκ εγκατέστησε μια μόνιμη έκθεση στο εσωτερικό του κτηρίου και μια πλάκα μνήμης στο μπροστινό μέρος του κτηρίου για τους εργάτες-σκλάβους της IG Farben και αυτούς που δολοφονήθηκαν με το αέριο Κυκλώνας Β. Η Γερουσία του Πανεπιστημίου συμφώνησε με μια πρωτοβουλία του φοιτητή-γερουσιαστή του Πράσινου Κόμματος, Ντάβιντ Πρόφιτ, και της Ανγκέλικα Μαρξ, γερουσιαστή της United Services Union, να ονομαστεί ένα μέρος της νέας δυτικής πτέρυγας της πανεπιστημιούπολης προς τιμήν του πρώην σκλάβου εργάτη Νόρμπερτ Βόλχαϊμ.
Παρ' όλες τις μετονομασίες από το Πανεπιστήμιο και τον Αμερικανικό στρατό, το κτήριο σήμερα συνεχίζει να είναι γενικότερα γνωστό ως «κτήριο της IG Farben». Η σύνδεση του κτηρίου με το Ναζισμό είναι δύσκολο να ξεχαστεί, κυρίως λόγω της απόλυτης συνεργασίας της IG Farben με το Ναζιστικό καθεστώς (το οποίο βασίστηκε απόλυτα ως προς την πολεμική του παραγωγή σε αυτήν), αλλά επίσης και λόγω της επιβλητικής εμφάνισης του κτηρίου. Το Der Spiegel έγραψε για τη «μυρωδιά ενοχής» του κτηρίου. Μόνο με την έξοδο των Αμερικανών, τις ανακαινίσεις, και τη χρήση του κτηρίου από το πανεπιστήμιο μειώθηκε κάπως η σύνδεση του κτηρίου με το Τρίτο Ράιχ στη κοινή γνώμη. Στο χάρτη της πανεπιστημιούπολης του 2009 το κτήριο ονομάζεται IG Hochhaus, χωρίς να αναφέρονται οι λέξεις Farben ή Πέλτσιγκ.

Μέλλον

Η Έσση θέλει πίσω από το κτήριο της IG Farben να φτιάξει «την καλύτερη πανεπιστημιούπολη της Ευρώπης» για να στεγαστούν τα υπόλοιπα τμήματα του πανεπιστημίου που σήμερα είναι στη παλιά πανεπιστημιούπολη του Μπόκενχαϊμ: τη Νομική, τη Σχολή Επιχειρήσεων, των Κοινωνικών Επιστημών, της Παιδαγωγικής, και των Τεχνών. Τον Οκτώβριο του 2009 οι σχολές της Νομικής, των Επιχειρήσεων, των Οικονομικών και των Χρηματοπιστωτικών μεταφέρθηκαν σε νέα κτήρια στη καινούργια πανεπιστημιούπολη. Επίσης, εγκαταστάθηκαν πολλές νέες φοιτητικές εστίες. Η μετακόμιση θα ολοκληρωθεί το 2014. Το πανεπιστήμιο μετά θα εγκαταλείψει τη παλιά πανεπιστημιούπολη της Φρανκφούρτης - Μπόκενχαϊμ, η οποία σχεδιάστηκε από τον Φέρντιναντ Κράμερ τις δεκαετίες του 1950 και 1960.