Επισκοπή Ρέοντος - Πραστού

Ίδρυση

Το έτος ίδρυσης της Επισκοπής Ρέοντος & Πραστού είναι άγνωστο, αλλά πιθανόν ιδρύθηκε λίγο πριν την Φραγκική κατάκτηση, περί το 1200, όπως και άλλες Επισκοπές της Πελοποννήσου. Το αρχικό της όνομα, ήταν Επισκοπή Ρέοντος και πήρε το όνομά της από την μεσαιωνική πόλη του Οριόντα ή Ρέοντα, που ήταν η αρχική έδρα της Επισκοπής. Ο Οριόντας, άκμασε κατά την Βυζαντινή περίοδο μέχρι και τον 17ο αιώνα, οπότε και εγκαταλείφθηκε, με αποτέλεσμα να ακμάσει ο Πραστός. Η Επισκοπή, αναφέρεται για πρώτη φορά σε Χρυσόβουλλο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου το 1293 ή 1314, σύμφωνα με το οποίο προστίθεται με άλλες 4 επισκοπές ως υποκείμενη στην Μητρόπολη Μονεμβασίας.

Όρια της Επισκοπής

Σύμφωνα με το Χρυσόβουλλο του 1293, τα όρια της επισκοπής ήταν τα εξής: «Εἶτα ναός τοῦ Ἀγίου Λεωνίδου, μετά δέ τό τοῦ ἀγίου θείου τεμένους, τό καλούμενον Ἂστρος· ἐπαναβάντι δέ κώμη ἡ καλουμένη Κωνστάντζα· μετά δέ τούτην ἀπέρχεται εἰς ἐτέραν κώμην λεγόμενη Ζήτζινα· εἶτα εἰς ναόν τῷν Ἀγίων Ἀναργύρων». Σύμφωνα με αυτά, τα σύνορα της Επισκοπής ξεκινούσαν από τον ναό του Αγίου Λεωνίδα (στην περιοχή του Λεωνιδίου) και κατέληγαν στο Άστρος, ύστερα προς τα δυτικά περιλάμβανε την Κωνστάντζα (Καστάνιτσα Κυνουρίας) και έφτανε στο χωριό Τσίντζινα (Πολύδροσο Λακωνίας) και στην μονή των Αγίων Αναργύρων. Έτσι, η Επισκοπή καταλάμβανε μέρος της  Βόρειας Κυνουρίας, την Τσακωνιά, την Νότια Κυνουρία και μέρος της Λακωνίας. Στους επόμενους, όμως αιώνες, η επισκοπή περιορίστηκε σε 5 χωριά. 
Επί Μητροπολίτου Διονυσίου Παρδάλη, η επισκοπή είχε βόρειο όριο το έλος του Μουστού και το ποτάμι του Αγίου Ανδρέα (Βρασιάτης). Περιλάμβανε δε τους εξής οικισμούς: τον Πραστό, το Λεωνίδιο, τον Τυρό, τα Μέλανα και τον Άγιο Ανδρέα, το Κορακοβούνι και τα καλύβια του, την Καστάνιτσα και τη Σίταινα, τα Τσίντζινα, τα Ολυμποχώρια, τον Κοσμά, τα Κουνουποχώρια, την Κρεμαστή (στη Λακωνία σήμερα) με τα "εξαρτήματά" της, και κατέληγε πάλι στην θάλασσα αφού περιελάμβανε και το χωριό Χάρακας μαζί με το Μονύδριο των Αγ. Θεοδώρων [βλ. έγγραφο του Μητρ. Διονυσίου προς την Ι. Σύνοδο (ΓΑΚ/Φ.Μοναστηριακών)].

Έδρες της Επισκοπής

Αρχική έδρα της επισκοπής ήταν ο Οριόντας . Ο Οριόντας, αναφέρεται το 1293 και το 1431. Μετά την εγκατάλειψη της πόλης, ο Πραστός έγινε έδρα της Επισκοπής. Δεν είναι γνωστό πότε έγινε η μεταφορά, σίγουρα όμως πριν το 1431, οπότε και αναφέρεται για πρώτη φορά ως Επισκοπή Ρέοντος και Πραστού. Στον Πραστό, υπήρχε Επισκοπείο, μαζί με ναό της Αγίας Κυριακής. Ερείπια του σώζονται μέχρι σήμερα, ανατολικά του ναού του Αγίου Δημητρίου, καθώς και τάφοι αρχιερέων. Χειμερινή έδρα της Επισκοπής υπήρξε το Λεωνίδιο. Σύμφωνα με έγγραφο του 1634, υπήρχε τοπωνύμιο Στην Επισκοπή, στο Λεωνίδιο, άσχετο όμως με το Επισκοπείο του Λεωνιδίου το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα.

Προαγωγές της Επισκοπής

Η Επισκοπή, για κάποιο χρονικό διάστημα προήχθη σε Αρχιεπισκοπή (κατά πάσα πιθανότητα στις αρχές του ΙΗ΄ αιώνα).  Το 1720, η Αρχιεπισκοπή, υποβιβάζεται πάλι σε Επισκοπή υπό την Μητρόπολη Μονεμβασίας. Έπειτα, το 1812, η Επισκοπή προάγεται σε Μητρόπολη, και ο Μητροπολίτης φέρει τον τίτλο του "υπερτίμου και εξάρχου πάσης Λακωνικής".

Τελευταία χρόνια

Μετά την απελευθέρωση μέχρι το 1833, ο Μητροπολίτης Ρέοντος & Πραστού διατηρούσε τον τίτλο του. Το 1833, με τις αλλαγές που επέφεραν τα μέτρα της βαυαρικής αντιβασιλείας (Μάουρερ), η Επισκοπή καταργήθηκε και ιδρύθηκε η Επισκοπή Κυνουρίας, με περιορισμένα όρια. Το 1835 - 1836 πήρε την ονομασία Επισκοπή Πρασιών και από το 1836 - 1852, έλαβε και πάλι το όνομα Κυνουρίας. Η επισκοπή αυτή, είχε έδρα το Λεωνίδιο. Καταργήθηκε το 1852, όταν (μετά το θάνατο του μητρ. Διονυσίου) συγχωνεύτηκε στην Μητρόπολη Μαντινείας και Κυνουρίας, με έδρα την Τρίπολη Αρκαδίας.