Λογική και ευαισθησία

Τίτλος

Η Τζέην Ώστεν έγραψε το πρώτο προσχέδιο του μυθιστορήματος με τη μορφή επιστολών (επιστολική μορφή) γύρω στο 1795, όταν ήταν περίπου 19 χρόνων και του έδωσε τον τίτλο, Έληνορ και Μάριαν. Αργότερα άλλαξε τη μορφή σε αφηγηματική και τον τίτλο σε Λογική και Ευαισθησία. Αλλάζοντας τον τίτλο, η Ώστεν πρόσθεσε "φιλοσοφικό βάθος" στο ότι άρχισε ως σκίτσο των δύο χαρακτήρων. Ο τίτλος του βιβλίου και αυτός του επομένου της δημοσιευμένου μυθιστορήματος, της Περηφάνιας και Προκατάληψης (1813), ίσως είναι υποδηλωτικοί των πολιτικών συγκρούσεων της δεκαετίας του 1790.

Φιλοσοφική ανάλυση

Η βιογράφος της Ώστεν, η Κλερ Τομάλιν, υποστηρίζει ότι η Λογική και Ευαισθησία έχει μία "ταλάντευση στην προσέγγισή της," η οποία αναπτύχθηκε επειδή η Ώστεν, κατά τη διάρκεια της συγγραφής του μυθιστορήματος, σταδιακά έγινε λιγότερο σίγουρη για το αν θα έπρεπε να θριαμβεύσει ή λογική ή η ευαισθησία. Η Ώστεν χαρακτηρίζει τη Μάριαν ως μία γλυκιά λαίδη με ελκυστικά χαρακτηριστικά: εξυπνάδα, μουσικό ταλέντο, παρρησία και την ικανότητα να αγαπά βαθέως. Επίσης αναγνωρίζει ότι ο Γουίλλομπυ, με όλα τα σφάλματά του, συνεχίζει να αγαπά και, ως ένα βαθμό, εκτιμά τη Μάριαν. Για αυτούς του λόγους, κάποιοι αναγνώστες βρίσκουν τον τελικό γάμο της Μάριαν με το Συνταγματάρχη Μπράντον μη ικανοποιητικό τέλος.

Περίληψη πλοκής

Όταν ο Κος. Ντάσγουντ πεθαίνει, η περιουσία του, το Νόρλαντ Παρκ, περνά κατευθείαν στον μόνο του γιο Τζων, το παιδί τής πρώτης του συζύγου. Η δεύτερή του σύζυγος, η Κα. Ντάσγουντ και οι κόρες τους, η Έληνορ, η Μάριαν και η Μάργκαρετ, αφήνονται μόνο με ένα μικρό εισόδημα. Στην επιθανάτιό του κλίνη, ο Κος. Ντάσγουντ αποσπά μία υπόσχεση από το γιο του, ότι θα φροντίζει τις ετεροθαλείς-αδελφές του· ωστόσο, η εγωίστρια και άπληστη σύζυγος τού Τζων, η Φάννυ, σύντομα τον πείθει να παραβεί την υπόσχεση. Ο Τζων και η Φάννυ αμέσως αναλαμβάνουν τη θέση τους ως οι νέοι ιδιοκτήτες τού Νόρλαντ, ενώ οι γυναίκες Ντάσγουντ μειώνονται στη θέση των ανεπιθύμητων επισκεπτών. Η Κα. Ντάσγουντ αρχίζει να αναζητά κάπου αλλού για να ζήσουν.
Εν τω μεταξύ ο αδελφός τής Φάννυ, ο Έντουαρντ Φέρραρς, ένας ευχάριστος, μετριόφρων, νοήμων αλλά επιφυλακτικός νεαρός άνδρας, επισκέπτεται το Νόρλαντ και σύντομα συνδέεται με την Έληνορ. Η Φάννυ αποδοκιμάζει το ταίριασμα και προσβάλλει την Κα. Ντάσγουντ με τον υπαινιγμό ότι η Έληνορ ωθείται από τα χρήματα αντί της αγάπης. Η Κα. Ντάσγουντ αγανακτισμένα επιταχύνει την έρευνά της για ένα νέο σπίτι.
Η Κα. Ντάσγουντ μετακομίζει με τις κόρες της στο αγροτικό Μπάρτον στο Ντέβονσάιρ, κοντά στο σπίτι τού εξαδέλφου της, του Σερ Τζων Μίντλετον. Το νέο τους σπίτι στερείται πολλές από τις ανέσεις που είχαν συνηθίσει, ωστόσο γίνονται ευνοϊκά δεκτές από τον Σερ Τζων και καλωσορίζονται στην τοπική κοινωνία, συναντώντας τη σύζυγό του Λαίδη Μίντλετον, την πεθερά του την Κα. Τζένιγκς και τον φίλο του, τον σοβαρό, ήσυχο και ευγενή Συνταγματάρχη Μπράντον. Σύντομα γίνεται φανερό ότι ο συνταγματάρχης Μπράντον προσελκύεται από την Μάριαν και η Κα. Τζένιγκς τους πειράζει γι' αυτό. Η Μάριαν δεν είναι ευχαριστημένη, καθώς θεωρεί τον συνταγματάρχη Μπράντον, στα τριάντα-πέντε του, ότι είναι ένας ηλικιωμένος εργένης, ανίκανoς να ερωτευτεί ή να εμπνεύσει αγάπη σε οποιονδήποτε άλλο.
Τη Μάριαν, που είναι έξω για μία βόλτα, την πιάνει βροχή, γλιστρά και στραμπουλίζει τον αστράγαλό της. Ο τολμηρός, όμορφος Τζων Γουίλλομπυ βλέπει το ατύχημα και την βοηθά. Η Μάριαν γρήγορα θαυμάζει το καλό του παρουσιαστικό και τις ειλικρινείς του απόψεις για την ποίηση, τη μουσική, την τέχνη και την αγάπη. Οι φιλοφρονήσεις τού Κου. Γουίλλομπυ είναι τόσο φανερές, που η Έληνορ και η Κα. Ντάσγουντ αρχίζουν να υποψιάζονται ότι το ζευγάρι είναι κρυφά αρραβωνιασμένο. Η Έληνορ προειδοποιεί την Μάριαν κατά της αφύλακτής της συμπεριφοράς, αλλά η Μάριαν αρνείται να ελέγξει τα συναισθήματά της, πιστεύοντας ότι αυτό είναι ψέμα. Απροσδόκητα μία μέρα ο Κος. Γουίλλομπυ πληροφορεί τις Ντάσγουντ, ότι η θεία του τον στέλνει στο Λονδίνο για επαγγελματικούς λόγους, επ' αόριστον. Η Μάριαν απελπίζεται και παραδίνεται στη λύπη της.
Ο Έντουαρντ Φέρραρς τότε προσφέρει μία μικρή επίσκεψη στο αγροτικό Μπάρτον, αλλά φαίνεται δυστυχής και εκτός κλίματος. Η Έληνορ φοβάται ότι δεν έχει πια αισθήματα γι' αυτήν, αλλά αισθάνεται υποχρεωμένη, από μία αίσθηση χρέους, να προστατέψει την οικογένειά της από το να γνωρίζει τη στενοχώρια της. Σύντομα, αφού ο Έντουαρντ φεύγει, η Άννα και η Λούσυ Στηλ, οι χυδαίες και αμόρφωτες εξαδέλφες της Λαίδης Μίντλετον, έρχονται να μείνουν στο Μπάρτον Παρκ. Η Λούση πληροφορεί την Έληνορ για τον μυστικό της, τεσσάρων ετών, αρραβώνα με τον Έντουαρντ Φέρραρς, εκθέτοντας αποδείξεις της φιλαλήθειάς της. Η Έληνορ καταλαβαίνει τις ασυνέπειες της συμπεριφοράς του Έντουαρντ προς την ίδια και τον αθωώνει από την ευθύνη. Είναι φιλάνθρωπη αρκετά για να ευσπλαχνίζεται τον Έντουαρντ, που κρατιέται σε έναν άστοργο αρραβώνα από την ευγενή του τιμή.
Καθώς ο χειμώνας πλησιάζει, η Έληνορ και η Μάριαν συνοδεύουν την Κα. Τζένιγκς στο Λονδίνο. Όταν φθάνουν εκεί, η Μάριαν γράφει μία σειρά από επιστολές στον Κο. Γουίλλομπυ, οι οποίες μένουν αναπάντητες. Όταν τελικά συναντιούνται, ο Κος. Γουίλλομπυ χαιρετά την Μάριαν απρόθυμα και ψυχρά, προς μεγάλη της θλίψη. Σύντομα η Μάριαν λαμβάνει μία απότομη επιστολή του, στην οποία ο Κος Γουίλλομπυ επισυνάπτει την πρώην τους αλληλογραφία και τις ενδείξεις αγάπης, συμπεριλαμβανομένης μίας τούφας μαλλιών της και πληροφορώντας την για τον αρραβώνα του με μία νεαρή λαίδη μεγάλης περιουσίας. Η Μάριαν είναι καταρρακωμένη και παραδέχεται στην Έληνορ ότι αυτή και ο Γουίλλομπυ δεν αρραβωνιάστηκαν ποτέ, αλλά τον αγάπησε και την έκανε να πιστεύει ότι την αγάπησε. Σε συμπάθεια για την Μάριαν, και για να διαφωτίσει τον χαρακτήρα του, ο Συνταγματάρχης Μπράντον αποκαλύπτει στην Έληνορ ότι ο Κος. Γουίλλομπυ είχε αποπλανήσει την δεκαπενταετή κηδεμονευόμενη τού Μπράντον και την εγκατέλειψε όταν έμεινε έγκυος.
Εν τω μεταξύ οι αδερφές Στηλ έχουν έλθει στο Λονδίνο ως επισκέπτες του Τζων και της Φάννυ Ντάσγουντ. Η Λούσυ βλέπει την πρόσκλησή της στους Ντάσγουντ ως προσωπικό κομπλιμέντο, αντί αυτού που είναι, μία παραμέληση προς την Έληνορ. Στην εσφαλμένη εμπιστοσύνη της δημοτικότητάς τους, η Άννα Στηλ αποκαλύπτει το μυστικό τής Λούσυ. Ως εκ τούτου οι δεσποινίδες Στηλ διώχνονται από το σπίτι και ο Έντουαρντ ικετεύεται να σπάσει τον αρραβώνα υπό την απειλή της αποκλήρωσης. Ο Έντουαρντ, τίμια, αρνείται να συμμορφωθεί και αμέσως αποκληρώνεται προς όφελος του αδελφού του, κερδίζοντας για ευγενή του συμπεριφορά μεγάλο σεβασμό και συμπάθεια από την Έληνορ και την Μάριαν, οι οποίες καταλαβαίνουν πόσα έχει θυσιάσει.
Από τη θλίψη της για τον γάμο του Κου. Γουίλλομπυ, η Μάριαν παραμελεί την υγεία της και γίνεται επικίνδυνα άρρωστη. Πληγωμένος από τις φήμες του επικείμενού της θανάτου, ο Κος. Γουίλλομπυ φτάνει για να μετανοήσει και αποκαλύπτει στην Έληνορ ότι η αγάπη του για την Μάριαν ήταν αληθινή. Απειλούμενος με αποκλήρωση λόγω της ανήθικής του συμπεριφοράς, ένιωσε ότι έπρεπε να παντρευτεί για τα χρήματα και όχι για την αγάπη, αλλά αποσπά την ευσπλαχνία της Έληνορ, επειδή η επιλογή του τον έχει κάνει δυστυχή.
Όταν η Μάριαν αναρρώνει, η Έληνορ της λέει για την επίσκεψη του Κου. Γουίλλομπυ. Η Μάριαν εκτιμά πως ό,τι έχει περάσει με τη λογική είναι προτιμότερο από τη συγκίνηση και καταλαβαίνει ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι ευτυχισμένη με την ανήθικη και ακριβή φύση του Κου Γουίλλομπυ. Εκτιμά τη συμπεριφορά της Έληνορ σε μία παρόμοια κατάσταση και αποφασίζει να προπλάσει τον εαυτό της μετά το κουράγιο και την καλή λογική της Έληνορ.
Μόλις μαθαίνει ότι η Λούσυ έχει παντρευτεί τον Κο. Φέρραρς, η Έληνορ θλίβεται, μέχρι ο Έντουαρντ να φτάσει ο ίδιος για να αποκαλύψει ότι η Λούσυ τον έχει κυνηγήσει προς όφελος του πλούσιού του αδελφού, του Ρόμπερτ Φέρραρς. Ο Έντουαρντ και η Έληνορ σύντομα παντρεύονται και σε πολύ λίγα χρόνια η Μάριαν παντρεύεται τον Συνταγματάρχη Μπράντον.

Έκδοση

Το 1811, ο Τόμας Έγκερτον από τον εκδοτικό οίκο Στρατιωτική Βιβλιοθήκη στο Λονδίνο αποδέχτηκε το χειρόγραφο για έκδοση, σε τρεις τόμους. Η Ώστεν πλήρωσε για το βιβλίο ώστε να δημοσιευτεί και πλήρωσε τον εκδότη μία προμήθεια επί των πωλήσεων. Το κόστος της έκδοσης ήταν περισσότερο από το ένα τρίτο του ετήσιου οικιακού εισοδήματος της Ώστεν των £460 (περίπου £15,000 στο νόμισμα του 2008). Έβγαλε ένα κέρδος των £140 (σχεδόν £5,000 στο νόμισμα του 2008) στην πρώτη έκδοση, το οποίο πούλησε όλα τα 750 έντυπα αντίγραφα μέχρι τον Ιούλιο του 1813. Μία δεύτερη έκδοση διαφημίστηκε τον Οκτώβριο του 1813.

Προσαρμογές

Το βιβλίο έχει προσαρμοστεί για ταινία και την τηλεόραση πολλές φορές, συμπεριλαμβανομένης μίας σειράς για την τηλεόραση του 1981 σκηνοθετημένη από τον Ρόντνεϊ Μπένετ· μία ταινία του 1995 προσαρμοσμένη από την Έμμα Τόμσον και σκηνοθετημένη από τον Ανγκ Λι· μία έκδοση στα Ταμίλ αποκαλούμενη Kandukondain Kandukondain, που κυκλοφόρησε το 2000· και μία τηλεοπτική σειρά του στο BBC προσαρμοσμένη από τον Άντριου Ντέιβις και σκηνοθετημένη από τον Τζον Αλεξάντερ.