Νομάρχης (αρχαία Αίγυπτος)

Αξίωμα

Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε κάτι για τους νομάρχες για την πρώιμη περίοδο του Αρχαίου βασιλείου. Απ’ ό, τι μπορούμε να υποθέσουμε ήταν ανώτατοι αξιωματούχοι σταλμένοι από την βασιλική αυλή στις επαρχίες για τη διαχείρισή τους. Γνωρίζουμε γι’ αυτούς τους κυβερνήτες από τους τάφους τους και από τις νεκροπόλεις τους. Συχνά δεν υπάρχουν επιγραφές σ’ αυτούς τους τάφους, και γι’ αυτό γνωρίζουμε τόσα λίγα στοιχεία για αυτούς που ήταν θαμμένοι εκεί. Σ’ αυτούς τους τάφους συναντάμε τον τίτλο που κατείχαν κατά το Αρχαίο βασίλειο, ady-mer, «αυτός που ανοίγει τα κανάλια», μαζί με άλλους όπως «Αρχηγός της Γης (περιοχής)» ή «Επόπτης των Αποστολών», που συναντάμε στην Βαθμιδωτή Πυραμίδα του Ζοζέρ. 
Από το τέλος της 5ης Δυναστείας συναντάμε ένα μεγάλο αριθμό τάφων στους κεντρικούς νομούς στους οποίους υπάρχουν επιγραφές, και κατά την περίοδο της 6ης Δυναστείας εμφανίζεται ο τίτλος Hery-tep aa sepat, «πρίγκιπας της επαρχίας». Οι νομάρχες αυτοί είχαν τοπική καταγωγή, και απολάμβαναν, σε σχέση με τον Φαραώ, διοικητική, πολιτική, οικονομική και θρησκευτική αυτονομία, η οποία ποίκιλε ανάλογα με την δύναμη του εκάστοτε Φαραώ. Κατά την περίοδο της Πρώτης μεταβατικής περιόδου το αξίωμα φαίνεται ότι αρχίζει να γίνεται σε μεγάλο βαθμό κληρονομικό, και "διανθίζεται" με μεγαλόσχημους τίτλους, οι οποίοι όμως δεν ισχύουν στην πραγματικότητα, όπως αυτός που βρίσκουμε στον τάφο του Ankhtifi, νομάρχη (ady-mer) του δεύτερου και τρίτου νομού της Άνω Αιγύπτου κατά την 10η Δυναστεία: Ο Διάδοχος Πρίγκιπας, Πρώτος Σύμβουλος του Βασιλιά της Κάτω Αιγύπτου, Βασιλικός Σφραγιδοφύλακας, Μόνος Συνοδός, (του Φαραώ), Λόγιος-Ιερέας, Αρχηγός του Στρατού, Αρχηγός των Διερμηνέων, Κύριος των Ξένων Χωρών, Μεγάλος Αρχηγός των νομών του Έντφου και της Ηρακλεόπολης.
Κατά την Πρώτη μεταβατική περίοδο άρχισε να γίνεται σημαντικός ο τίτλος του χατί, (δήμαρχος), για να γίνει ο κύριος τίτλος κατά τη διάρκεια του Μέσου βασιλείου, κατά την 12η Δυναστεία, όταν και οι νομάρχες άρχισαν να έχουν έλεγχο στους ιερείς, κάτι που υπογραμμίζει το χαρακτήρα της ηγεσία τους ως επικεφαλής του ιερατείου. 
Ο Σέσωστρις Γ' περιόρισε την δύναμη των νομαρχών, με την αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης, και εξαλείφοντας το αποκεντρωτικό σύστημα της εξουσίας που είχαν επιβάλει οι τοπικοί ηγεμόνες, αν και επέτρεψε να διατηρηθεί η κληρονομική μορφή του. Η εξουσία τους μειώθηκε στο σημείο που ο τίτλος Hery-tep aa sepat έπαψε να υφίσταται, και μόνο οι δήμαρχοι μεγάλων πόλεων (κέντρων συγκεντρωτικής διοίκησης) είχαν το δικαίωμα να φέρουν το τίτλου του νομάρχη, υπό τον τύπο Δήμαρχος και Αρχηγός των Ιερέων, εγκαινιάζοντας μια σειρά από πλούσιους αξιωματούχους οι οποίοι μπορούσαν να χτίζουν για τους εαυτούς τους μεγαλόπρεπους τάφους. Η απόλυτη εξουσία ξαναπέρασε στον Φαραώ, και οι νομάρχες ήταν υπόλογοι στον βεζίρη.

Καθήκοντα

Τα καθήκοντα του νομάρχη ποίκιλαν, καθώς όντας ο αντιπρόσωπος του Φαραώ έπρεπε να τον αντικαθιστά σε διάφορα πεδία. Εκτός από τη συλλογή των φόρων και την διευθέτηση της γης, ήταν υπεύθυνος για την φύλαξη και διανομή των τροφίμων. 
Επέβλεπε επίσης τη λειτουργία των ναών, και μ’ αυτήν την ιδιότητα ήταν ο "Αρχηγός των Ιερέων ", και ο "Επόπτης του Οίκου του Θεού ", ενώ από την έκτη δυναστεία και μετά ήταν υπεύθυνος και για τη διαχείριση των προσφορών στους ναούς .