Επανάσταση της Ηπείρου (1854)

Τόσο στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας όσο και στην ιστορία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με την ονομασία Επανάσταση της Ηπείρου του 1854 φέρεται η εξέγερση των ελληνόφωνων Χριστιανών που σημειώθηκε στη γεωγραφική περιφέρεια της Ηπείρου, το 1854, που παρέμενε ακόμα υπό τουρκικό ζυγό. Η εξέγερση αυτή σημειώθηκε λίγους μήνες μετά την έναρξη του Κριμαϊκού πολέμου και παράλληλα με την επανάσταση της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας.

Γενικά

Η Επανάσταση της Ηπείρου του 1854 δεν υποκινήθηκε από την Ελλάδα, πλην όμως υποστηρίχθηκε έντονα από αυτή με προεξέχοντες τους Βασιλείς και την τότε ελληνική κυβέρνηση. Τους εξεγερθέντες έσπευσαν να συνδράμουν εθελοντικά πολλοί παλαιοί Έλληνες αγωνιστές και καπεταναίοι του απελευθερωτικού αγώνα του 1821, οι οποίοι και τέθηκαν επικεφαλής των ομάδων των εξεγερθέντων. Μεταξύ αυτών ήταν ο Σπυρίδων Καραϊσκάκης, ο Θεοδωράκης Γρίβας, ο Κίτσος Τζαβέλας, ο Ιωάννης Ράγκος κ.ά.

Μετά από κάποιες επιτυχίες, όπου πλέον η κατάσταση είχε γίνει κρίσιμη, η Υψηλή Πύλη έστειλε εναντίον των εξεγερθέντων στρατιωτική δύναμη από 10.000 άνδρες με αναγκαίο πυροβολικό οι οποίοι και κατέστειλαν και τις τρεις εξεγέρσεις (Ηπείρου, Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας), μέσα σε τέσσερις μήνες από την εκδήλωσή τους

Επικρατούσα κατάσταση

Την εποχή εκείνη η γεωγραφική περιφέρεια της Ηπείρου καθώς και της Θεσσαλίας υπάγονταν διοικητικά στο Εγιαλέτι των Ιωαννίνων που αποτελούσε την ιστορική συνέχεια του άλλοτε Πασαλικίου των Ιωαννίνων, που καταργήθηκε αμέσως μετά το θάνατο του Αλή Πασά (1822). Το Εγιαλέτι των Ιωαννίνων, που περιελάμβανε τέσσερα σαντζάκια, ήταν η διοικητική περιφέρεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που συνόρευε με το Βασίλειο της Ελλάδος σε όλο το μήκος των χερσαίων συνόρων του. Έτσι η εν λόγω επανάσταση του 1854 εκδηλώθηκε αρχικά σ΄ αυτό το Εγιαλέτι που όμως επεκτάθηκε ταχύτατα και βορειότερα, στο Εγιαλέτι του Μοναστηρίου (καλούμενου και Μπίτολα).
Μετά το θάνατο του Αλή Πασά η περιφέρεια αυτή βυθίσθηκε σ΄ ένα χάος δεινής αναρχίας όταν αλβανικά στίφη υπό διάφορους αρχηγούς, μεταξύ των οποίων και ο περιβόητος Σαλιχτάρ Μπόττας, διέτρεχαν διάφορες περιοχές προβαίνοντας σε στάσεις, λεηλασίες ακόμα και συγκρούσεις με τον οθωμανικό τακτικό στρατό που κατάφερε τελικά υπό τον Σερασκέρη Μεχμέτ Ρεσίτ πασά, τον Κουταχή να επαναφέρει την τάξη μετά από πολλές μάχες, το 1829 - 1830. Το δε καθεστώς των αυτόνομων περιοχών καθώς και τα διάφορα σουλτανικά προνόμια που ίσχυαν στην περιοχή παλαιότερα, τα οποία είχε καταργήσει ο Αλή πασάς, δεν επανήλθαν. Οι δε ελληνόφωνες χριστιανικές κοινότητες της περιοχής, που υπερτερούσαν πληθυσμιακά των άλλων, συνέχισαν τον εσωτερικό βίο τους ρυθμιζόμενο από τους κατά τόπους μητροπολίτες και τις κοινοτικές τους αρχές, θεωρώντας πλέον κέντρο της εθνικής τους πολιτικής το νεοσύστατο όμορο, ομόεθνο και ομόγλωσσο, ελληνικό κράτος .

Εξέγερση του 1854

Όταν ο Σουλτάνος Αμπντούλ Μετζίτ Α΄, υποκινούμενος από την Αγγλία και Γαλλία, στις 22 Σεπτεμβρίου (π.ημ.) \ 4 Οκτωβρίου (ν.ημ) του 1853 κήρυξε τον πόλεμο με την Ρωσία, τούτο όπως ήταν φυσικό, προκάλεσε μια μεγάλη αναστάτωση στους χριστιανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και κυρίως των περιοχών της Βαλκανικής για συστράτευση ενάντια της προστάτιδας και ομόθρησκης δύναμης, της Ρωσίας. Η δε Αυστρία φοβούμενη μια δυναμική εξέγερση των χριστιανικών πληθυσμών άρχισε να συγκεντρώνει στρατιωτικές δυνάμεις στα νότια σύνορά της. Μετά δε την ιστορική ναυμαχία της Σινώπης, (30 Νοεμβρίου 1853), όπου καταστράφηκε ο τουρκικός στόλος που ναυλοχούσε εκεί, άρχισαν να εκδηλώνονται γενικευμένες βιαιοπραγίες εκ μέρους των Μουσουλμάνων κατά των Χριστιανών με συνέπεια οι τελευταίοι να προσανατολίζονται για εθνικές ανεξαρτησίες .

Ειδικότερα από τα τέλη του 1853 στις περιοχές Ηπείρου και Θεσσαλίας, όπου η παρουσία του τακτικού τουρκικού στρατού είχε ελαττωθεί, λόγω πολέμου, άρχισαν να συγκροτούνται μουσουλμανικές ομάδες και να προβαίνουν σε εκτεταμένα επεισόδια διαρπαγών σε βάρος των ελληνόφωνων χριστιανικών πληθυσμών όπως στην Άρτα, την Πρέβεζα μέχρι και το Αργυρόκαστρο. Τα επεισόδια αυτά που μέρα με τη μέρα εντείνονταν όλο και περισσότερο, συνένωσαν τους Έλληνες πρόκριτους και οπλαρχηγούς των περιοχών σε κοινή επαναστατική δράση, κατά των Τούρκων, δημιουργώντας παράλληλα εύλογη ανησυχία και στους Έλληνες, του Βασιλείου της Ελλάδος, και πρωτίστως σ΄ εκείνους που κατάγονταν από τις περιοχές αυτές.