Βουλιαράτι

Ετυμολογία

Το πρώτο ντοκουμέντο που διατίθεται έως και σήμερα για την ονομασία του χωριού είναι η σφραγίδα της εκκλησίας του έτους 1502, όπου στον εξωτερικό της κύκλο γράφει: «ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΒΟΥΛΙΑΡΑΤΙΝΩΝ 1912». Το δεύτερο ντοκουμέντο είναι η πλάκα της εκκλησίας που χρονολογείται στο 1584 και πάνω στην οποία γίνεται αναφορά του χωριού σε διάφορες χρονολογίες υπό το όνομα «Βουλλιαράτες» και «Πουλλιαράτες». Στην ίδια πλάκα, το 1612, το χωριό αναφέρεται ως «Βουλλάρατες» ή «Βουλλαράτες» και το έτος 1832 ως «Μπουλλιαράτες».
Δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία για την ακριβή προέλευση του ονόματος Βουλιαράτι. Είναι πολύ πιθανό να απαιτείται ειδική γλωσσολογική ανάλυση. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες εκδοχές από παλαιές έρευνες λογίων του χωριού πάνω στην ονομασία Βουλιαράτι ή Βουλιαράτες ή στην κοινή καθομιλουμένη Μπουλιαράτι ή Μπουλιαράτες.
Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, το όνομα του χωριού προέρχεται από τη λέξη πώλος-πουλάρι, που σημαίνει νέος και βγαίνει το «Πουλαράτες», δηλαδή Νεοχώρι. Η εξήγηση αυτή δόθηκε διότι σε ορισμένες επιγραφές το χωριό αναφέρεται ως Πουλαράτες. Η δεύτερη εκδοχή προέρχεται από γέροντες χωριανούς, όπως ο Ζωγράφος, ο οποίος υποστήριζε πως η ονομασία Μπουλιαράτες προήλθε από τη λέξη Πορρύακες, εξαιτίας των πολλών ρυάκων που είχε το χωριό από τα παλαιά ήδη χρόνια. Η τρίτη εκδοχή αναφέρεται στο φυτό βούλιαρη που φυτρώνει στον κάμπο του χωριού. Φυσικά δεν πρέπει να συγχέεται η διαφορά στη συλλαβή «Μπου» αντί για «Βου», διότι αυτές οι αλλαγές επέρχονται στην ομιλία με το πέρασμα των ετών.
Τέλος, η τέταρτη εκδοχή διατυπώθηκε από τον Βουλιαρατινό δάσκαλο Στ. Παπαδόπουλο, ο οποίος επεσήμανε πως τα ονόματα των χωριών που τελειώνουν σε «-άτες», «-άτα» και «-άτι» είναι Ελληνικής καταγωγής και σημαίνει συνοικισμός. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κεφαλλονιά με τα χωριά Μεταξάτα και Ζερβάτα που σημαίνουν συνοικισμό ή κτήμα του Μεταξά και του Ζέρβα αντίστοιχα. Έτσι λοιπόν, βάσει της ερμηνείας του Παπαδόπουλου, στο χωριό κατοικούσε κάποιος γενάρχης με το όνομα Μπουλαράς κι έβοσκε τα μπουλάρια (μουλάρια) του. Κατά συνέπεια, όλη η περιοχή-συνοικισμός ονομάσθηκε Μπουλαράτι ή Μπουλαράτες. Η παχειά συλλαβή «λα» μετατράπηκε σε «λια» λόγω κάποιας παραφθοράς της λέξης κατά την ομιλία κι έτσι τελικώς έχουμε την ονομασία «Μπουλιαράτες».

Φυσική Διάπλαση

Το χωριό είναι κτισμένο στην ανατολική πλευρά του βουνού Κόζιακα. Από αυτόν κατεβαίνουν δύο λάκκοι ή αλλιώς χείμαρροι, αυτός της Κάναλης και αυτός της Μπιστερής. Η ενδιάμεση περιοχή ανθοφορεί κάθε έτος περί τα μέσα του Μάρτη και μπορεί κανείς να διακρίνει διάφορα είδη δέντρων, όπως συκιές, καρυδιές, αμυγδαλιές, κουμπουλιές, κουτσουπιές και πουρνάρια.
Στη βορεινή πλευρά του χωριού ξεπροβάλλει η ράχη του Μαριανού, το λεγόμενο από τους Βουλιαρατινούς Προσήλιο. Πάνω στη ράχη ανθούσαν ντούσκες, ασφάκες και φτέρες, ενώ στο σημείο αυτό βοσκούσαν οι ντόπιοι το βιος τους. Σήμερα πλέον η ράχη αυτή είναι ξεγυμνωμένη από την παλαιά βλάστηση. Στην κορυφή βρίσκεται το παρεκκλήσι του Άη Θανάση, απ’ όπου μπορεί κανείς να τραβήξει πανοραμικές λήψεις του Βουλιαρατιού, των απέναντι χωριών και του κάμπου της Δρόπολης. Τέλος, στο σημείο αυτό, μέχρι πριν 15-20 χρόνια λάμβαναν χώρα τα πανηγύρια του χωριού, τα οποία μεταφέρθηκαν στο καφενείο στο Μεσοχώρι (κέντρο του χωριού) και το 2012 στο σχολείο. Οι κάτοικοι επισκέπτονται το παρεκκλήσι του Άη Θανάση ανήμερα της Ζωοδόχου Πηγής.

Κλίμα

Το κλίμα του χωριού είναι ήπιο, με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια και χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα. Την εμφάνισή τους κάνουν επίσης και πολλές βροχές οι οποίες τρέφουν την έντονη για τα σημερινά δεδομένα βλάστηση, καθώς δε ζει μεγάλος αριθμός κατοίκων ώστε να τα φροντίζει. Η ύπαρξη αρκετών άγριων δέντρων, όπως πλατάνια, συκιές, καρυδιές και κουτσουπιές προσφέρει ίσκιο και δροσιά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Σπανίως πλέον παρουσιάζονται ισχυρές χιονοπτώσεις όπως παλαιότερα, με εξαίρεση τον Φλεβάρη του 2011 που χιόνι σκέπασε κάθε σημείο του χωριού με σταθερή θερμοκρασία κάτω του μηδενός και τα Χριστούγεννα του 2008, με θερμοκρασία έως -6° C. Η χιονόπτωση του 2008 δε διήρκησε πάνω από 2 μέρες, αφού τα σημάδια ήταν πολύ σύντομα εμφανή μόνο στις κορυφές των βουνών.
Το κλίμα που επικρατεί στην περιοχή ενίσχυε την γεωργία και την κτηνοτροφία που αποτελούσε σημαντικό στοιχείο των εισοδημάτων των κατοίκων, παρότι ήταν κατά βάση μεγάλο δασκαλοχώρι, παπαδοχώρι και διέθετε αρκετούς ιατρούς και νοσοκόμες.

Παράδοση

Η μουσική παράδοση είναι ίδια με αυτήν της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου, με ιδιαίτερη έμφαση στα μοιρολόγια, λόγω της μεγάλης μετανάστευσης των κατοίκων ολάκερης της Βορείου Ηπείρου. Κάθε χρόνο, την περίοδο του Αυγούστου, μπορεί όποιος επισκεφθεί την περιοχή να απολαύσει την μουσική στα πανηγύρια, η οποία στηρίζεται στο κλαρίνο, τα βιολιά, το λαούτο και το ντέφι που προσδίδει τον ρυθμό στους χορούς. Μεγάλος και πολύ σημαντικός κλαρινοπαίχτης του χωριού ήταν ο Γκίζας ενώ σήμερα στα πανηγύρια και γλέντια του χωριού εμφανίζεται ο Κώστας Βέρδης με την κομπανία του.
Οι Βουλιαρατινοί τηρούν με ευλάβεια όλα τα γνωστά έθιμα που ακολουθεί ο ελληνισμός, όπως τα κόκκινα αυγά την Μεγάλη Πέμπτη, την περιφορά του Επιταφίου την Μεγάλη Παρασκευή, την Αναστάσιμο Ακολουθία και τα τροπάρια της Μεγάλης Εβδομάδας. Τέλος, πραγματοποιείται και η λειτουργία τον Δεκαπενταύγουστο, η οποία είναι αυτή που συγκεντρώνει και τον περισσότερο κόσμο, καθώς οι κάτοικοι επιστρέφουν για τις καθιερωμένες τους καλοκαιρινές διακοπές.