Πέτρος Πικρός

Νεανικά χρόνια

Γεννήθηκε στο Παντείχιον της Μικράς Ασίας το 1894, στην περιφέρεια της Κωνσταντινούπολης. Μεγάλωσε κοντά στο θείο του, διπλωμάτη στην Ελβετία. Για τον εκτοπισμό του Αβραάμ Μπεναρόγια στην Ανάφη επέδωσε διαμαρτυρία στη Γενεύη μαζί με συμφοιτητές του στον Ελευθέριο Βενιζέλο.  Αφού σπούδασε ιατρική στη Γαλλία και στη Γερμανία, όπου επηρεάστηκε από τις σοσιαλιστικές ιδέες, ήρθε στην Ελλάδα το 1919 αρχικά στην Κρήτη (Χανιά) και στα τέλη του 1920 αναμειγνύεται ενεργά στο φοιτητικό και στο εργατικό κίνημα στην Αθήνα. Το 1921 έγινε μέλος της Ανεξάρτητης Κομμουνιστικής Νεολαίας της Αθήνας και της ΟΚΝΕ.  Συνελήφθη και φυλακίστηκε στις φυλακές Αβέρωφ και Συγγρού. Το 1926 ήταν υποψήφιος βουλευτής Ιωαννίνων με το ΚΚΕ.
Ως συγγραφέας εμφανίστηκε το 1921 με την πολιτική του μπροσούρα "Για το ψωμί και για τη λευτεριά", την οποία υπογράφει ως Γιάννης Γενάρ. Ασχολείται ευρέως με μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων  (Ντοστογιέφσκι, Nicolas Segur, Γκαμπριέλ Ντ Αννούντσιο, Μαξίμ Γκόρκι κ.ά.), ενώ δημοσιεύει ήδη κείμενά του και στο παιδικό περιοδικό "Παιδική Χαρά" (από το 1921 έως το 1936) με το ψευδώνυμο "Πέτρος Πικρός" και με άλλα ψευδώνυμα, και από το 1922 γράφει και στο νεανικό περιοδικό της Αριστεράς, "Νεολαία". Από τις 5-7-1923  έως 23-10-1924 αναλαμβάνει τη θέση του αρχισυντάκτη του "Ριζοσπάστη", στον οποίο και αργότερα συνεχίζει σποραδικά να δημοσιεύει έρευνες και άρθρα του. Παράλληλα εργάζεται ως δημοσιογράφος και σε "αστικές" εφημερίδες, όπως Δημοκρατία, Αθηναϊκή, Εσπέρα, Ελεύθερος Τύπος κ.ά. Από το Μάρτη του 1929 έως το Μάρτη του 1935 δημοσιογραφεί στην εφημερίδα "Πατρίς" καθιερώνοντας τα "ζωντανά ρεπορτάζ" του με το ψευδώνυμο "Ω" για τα κοινωνικά άρθρα και το "Κάθισμα 13" για τη θεατρική κριτική, ενώ δημοσιεύει και σειρά από λαϊκά μυθιστορήματά του σε συνέχειες ως Πέτρος Πικρός ή ως "Ω". Το «Πέτρος" μάλλον το επέλεξε για να τιμήσει τον πατέρα του που είχε αυτό το όνομα, ενώ το "Πικρός" αποτέλεσε αρχικά (1919) μέρος του πρώτου του ψευδωνύμου "Βάρδος Πικρός", όταν στην Κρήτη στιχουργούσε ποιήματα βαριάς απαισιοδοξίας. Αργότερα που ήρθε στην Αθήνα και ενεπλάκη στο κίνημα της Αριστεράς συνέδεσε το Πικρός με τον Γκόρκι, καθώς στα ρώσικα ο "πικρός" μεταφράζεται ως «γκόρκι» και ο Μαξίμ Γκόρκι ήταν ένας από τους αγαπημένους του συγγραφείς που τον επηρέασαν σημαντικά και του οποίου μετέφρασε έργα. Το 1935 εκμεταλλευόμενος το νόμο για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες επιτυγχάνει να το νομιμοποιήσει ως επίσημο όνομά του και να βγάλει ταυτότητα ως "Πέτρος Πικρός, του Πέτρου και της Αικατερίνης, γεννηθείς το 1895. Το 1936 νυμφεύεται τη νεαρή φιλόλογο, Αικατερίνη Σιδηροπούλου.
Μετά από έντονη παρουσία του στα λογοτεχνικά περιοδικά της Αριστεράς (Νέοι Βωμοί 1924, Λογοτεχνική Επιθεώρηση 1928), ξεκίνησε το 1930 να εκδίδει το νεανικό περιοδικό, "Πρωτοπόροι". Αλλά το Δεκέμβριο του 1931 συγκρούστηκε με τον νέο τότε Γεν. Γραμματέα του ΚΚΕ, Νίκο Ζαχαριάδη, για τον έλεγχο του περιοδικού. Η αντιπαράθεση ήταν σκληρή, με αποτέλεσμα την εκδίωξη του Π. Πικρού από το κόμμα, την ανταλλαγή ύβρεων εκατέρωθεν, το σταμάτημα της έκδοσης των "Πρωτοπόρων" από τον Πικρό μετά από ένα ακόμα τεύχος, και την έκδοση των "Νέων Πρωτοπόρων" από τον κομματικό μηχανισμό. Έκτοτε ο Πέτρος Πικρός υπήρξε μαύρο προβατο για την οργανωμένη Αριστερά και όποτε προσπάθησε να επανέλθει στους κόλπους της, η άρνηση του Ζαχαριάδη σταματούσε κάθε του απόπειρα. Αρχικά επιχείρησε να επανενταχθεί με δημόσια δήλωση μετανοίας - αυτοκριτική το 1933, δημοσιευμένη ως επιστολή στο Ριζοσπάστη, με την οποία να απολογείτο για την προηγούμενη «αντικομματική του πλάνη», πράγμα το οποίο έκανε σε βαθμό σχεδόν αυτοεξευτελιστικό, αλλά επειδή στο τέλος της επιστολής έγραψε τη λέξη «αυτά», θεωρήθηκε ότι ειρωνευόταν και δεν έγινε δεκτή η αίτησή του. Επανασυνδέθηκε με τους παλιούς του συντρόφους στο ΕΑΜ δημοσιογράφων και, μετά την κατοχή όσο ακόμα έλειπε ο Ζαχαριάδης στην ομηρεία, συνεργάστηκε με πολλούς από αυτούς στο περιοδικό του "Νέα Ζωή" το 1945, ενώ εξέδωσε και με τις πολιτικές βιογραφίες του Στάλιν και του Λένιν.  Άρκεσε μια απλή αποστροφή του Ζαχαριάδη, χωρίς καν να τον κατονομάσει, στην ολομέλεια που συγκάλεσε μόλις ήρθε στην Αθήνα, για να κλείσουν ερμητικά οι πόρτες του κόμματος, να εξαφανιστούν οι συνεργάτες του περιοδικού του (το οποίο επίσης σταμάτησε άμεσα να κυκλοφορεί) και να πέσουν σε αφάνεια οι δύο πολυσέλιδες βιογραφίες των ηγετών του παγκόσμιου εργατικού κινήματος, τις οποίες και ο ίδιος μέχρι το θάνατό του δεν τις ανέφερε πλέον στην εργογραφία του.
Απογοητευμένος στρέφεται σε νέα ενδιαφέροντα γύρω από την ψυχολογία του βάθους των Άντλερ και Γιουνγκ. Ακόμα και τα λογοτεχνικά του έργα κυρίως μετά τον πόλεμο, τα διηγήματά του στη Φιλολογική Πρωτοχρονιά και το κύκνειο άσμα του, το μυθιστόρημα "Η Λαμπηδόνα του βυθού" (1955), είναι εμπνευσμένα από την ψυχολογία του βάθους.

Ύστερη δράση

Τάχθηκε ενάντια στους τροτσκιστές του Παντελή Πουλιόπουλου.  
Το 1934 δεν έγινε δεκτός ως δημοσιογράφος κατά την επίσκεψη του Χέρμαν Γκαίρινγκ στην Ελλάδα.
Στην Κατοχή συμμετείχε στις τάξεις του ΕΑΜ (Λογοτεχνών). 
Μετά την απελευθέρωση άρχισε να εκδίδει το περιοδικό «Νέα Ζωή», στο οποίο συνεργάστηκε με σπουδαίους αριστερούς διανοούμενους και συγγραφείς της εποχής. 
Τουλάχιστον τα έτη 1950, 1951 1952,1955  ήταν συνεργάτης της Ε.Ι.Ρ. 
Κατά τα τελευταία του χρόνια διέμενε με τη σύζυγό του σε ιδιόκτητο σπίτι στη Φιλοθέη, στον οικισμό των δημοσιογράφων, σε διώροφο που το μισό ηταν κατοικία του Παύλου Νιρβάνα και το άλλο μισό του Π. Πικρού. Πέθανε από καρκίνο του στομάχου, στις 27 Ιουνιου 1956 στην κλινική Σμπαρούνη (βρισκόταν απέναντι από το σημερινό Χημείο του Πανεπιστημίου Αθηνών, στα Εξάρχεια.
Ήταν παντρεμένος με την Αικατερίνη Σιδηροπούλου - Πικρού, η οποία ήταν φιλόλογος. Πέθανε το 2001.