Λουδοβίκος Β´ της Βαυαρίας

Παιδικά και εφηβικά χρόνια

Ο Λουδοβίκος ήταν ο μεγαλύτερος γιος του τότε πρίγκιπα της Βαυαρίας, Μαξιμιλιανού Β΄, και της γυναίκας του Μαρίας της Πρωσίας. Παππούς του από τη μεριά του πατέρα του ήταν ο βασιλιάς της Βαυαρίας Λουδοβίκος Α΄, πατέρας του Όθωνα της Ελλάδας.
Ο Λουδοβίκος γεννήθηκε στο Παλάτι Νύμφενμπουργκ (σήμερα στα προάστια του Μονάχου), στις 25 Αυγούστου 1845. Αρχικά οι γονείς του σκόπευαν να τον ονομάσουν Όθωνα, αλλά ο παππούς του και βασιλιάς της Βαυαρίας, επέμεινε να του δώσουν το όνομα αυτό, καθώς είχαν κοινή ημερομηνία γεννήσεως, ημέρα που τιμάται ο Άγιος Λουδοβίκος, προστάτης άγιος της Βαυαρίας. Ο νεότερος κατά τρία χρόνια αδελφός του, ονομάστηκε τελικά Όθωνας.
Ο πατέρας του επιθυμούσε να μάθει και στους δύο του γιους τις βασιλικές ευθύνες από μικρή ηλικία. Ο Λουδοβίκος ελεγχόταν αυστηρά από τους δασκάλους του τόσο στη μελέτη, όσο και στην άσκηση. Μερικοί μελετητές μάλιστα υποστηρίζουν ότι αυτή η αυστηρή διαπαιδαγώγηση και τα άγχη της βασιλικής οικογένειας οδήγησαν το Λουδοβίκο στην εκκεντρική του συμπεριφορά ως ενήλικας. Ο ίδιος δεν ήταν κοντά σε κανέναν από τους δύο του γονείς. Αργότερα, ο ίδιος αναφερόταν στη μητέρα του με τη φράση «η σύζυγος του προκατόχου μου».
Παρά την αυστηρή ζωή του ο Λουδοβίκος συνέχιζε να είναι ρομαντικός. Στην ηλικία των 15 ετών παρακολούθησε την όπερα Λόενγκριν του Βάγκνερ. Μεγάλο μέρος της παιδικής και εφηβικής ζωής του ο Λουδοβίκος το πέρασε στο κάστρο Χοενσβάνγκαου, κοντά στο Φύσεν. Ως έφηβος δέθηκε φιλικά με τον Πρίγκιπα Παύλο, γόνο της πλούσιας βαυαρικής οικογένειας Τουρν ουντ Τάξις. Μαζί ίππευαν, διάβαζαν ποίηση φωναχτά και ανέβαζαν σκηνές από όπερες του Βάγκνερ. Σε λίγο μεγαλύτερη ηλικία συνδέθηκε φιλικά με την Ελισάβετ της Βαυαρίας, μετέπειτα Αυτοκράτειρα της Αυστρίας, με την οποία άλλωστε είχαν συγγένεια.

Πρωτα χρόνια

Ο Λουδοβίκος στέφθηκε βασιλιάς της Βαυαρίας στις 10 Μαρτίου του 1864, ύστερα από το θάνατο του πατέρα του από ασθένεια. Δεν θεωρούνταν έτοιμος για ανώτατα αξιώματα, ενώ η ανθρωπιστική του παιδεία δεν τον είχε προετοιμάσει για τα καθήκοντα του βασιλιά. Μολαταύτα ήταν αγαπητός στο λαό της Βαυαρίας και αλλού. Ο Λουδοβίκος ζούσε σε μια εποχή, όπου οι πολίτες επεδίωκαν από καιρό ένα πιο δημοκρατικό τρόπο διακυβέρνησης, αλλά ο ίδιος ονειρευόταν την Απολυταρχία, όπως την είχε καθιερώσει ο Γάλλος βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΔ΄.
Λίγες μόλις εβδομάδες μετά την στέψη του κάλεσε τον Βάγκνερ στο Μόναχο.
Τα μεγαλύτερα άγχη του νέου βασιλιά, τουλάχιστον στα πρώτα χρόνια της βασιλείας του, ήταν η απόκτηση ενός διαδόχου και η σχέσεις με την ιμπεριαλιστική Πρωσία. Για το πρώτο αρραβωνιάστηκε στις 22 Ιανουαρίου 1867 τη Δούκισσα Σοφία της Βαυαρίας, τη νεότερη αδελφή της φίλης του Ελισάβετ της Βαυαρίας. Ωστόσο ανέβαλε διαρκώς την ημερομηνία των γάμων τους και τελικά με ένα γράμμα τον Οκτώβριο του ίδιου έτους της ανακοίνωσε την απόφασή του να μην παντρευτούν. Άρχισε να κρατά ημερολόγιο, το οποίο όμως χάθηκε κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στο οποίο φαίνεται να έγραφε τις προσωπικές του σκέψεις σχετικά με τον σεξουαλικό του προσανατολισμό και τη θέλησή του να μείνει σωστός Καθολικός.
Στον πόλεμο μεταξύ της Αυστριακής Αυτοκρατορίας και της Πρωσίας, ο οποίος ξέσπασε το 1866, το Βασίλειο της Βαυαρίας τάχθηκε υπέρ της πρώτης, όπως πολλά άλλα γερμανικά κράτη. Ο πόλεμος έληξε με νίκη των Πρώσων και των συμμάχων τους κι έτσι ο Λουδοβίκος υπέγραψε αμυντική συνθήκη με τον Γουλιέλμο Α'. Κατά τον Γαλλοπρωσικό πόλεμο (1870-1871) η Βαυαρία πήρε μέρος στο πλευρό της Πρωσίας, η οποία με τη νίκη της κατάφερε να ενώσει όλα τα γερμανικά κρατίδια. Το Δεκέμβριο του 1870 ο Λουδοβίκος δωροδοκήθηκε μυστικά από τον Μπίσμαρκ, ώστε να συμφωνήσει στην είσοδο της Βαυαρίας στην Γερμανική Αυτοκρατορία. Με τον τρόπο αυτό το βαυαρικό βασίλειο έχασε τη σπουδαιότητά του, αν και διατήρησε ορισμένα προνόμια. Ο Λουδοβίκος προσπάθησε να διαμαρτυρηθεί για τις αλλαγές αυτές και έτσι αρνήθηκε να παρευρεθεί στην τελετή στέψης του Γουλιέλμου Α'.

Απομάκρυνση από την πολιτική

Μετά την ίδρυση της ενιαίας Γερμανίας ο Λουδοβίκος απομακρυνόταν από την πολιτική όλο και περισσότερο. Κατασκεύασε τρεις επιβλητικούς πύργους με ανάμεικτους αρχιτεκτονικούς ρυθμούς και μετέτρεψε το εσωτερικό τους σε έναν ερμητικά κλειστό κόσμο πολυτέλειας και υπερβολής. Το πρώτο κάστρο ήταν το Νοϊσβάνσταϊν, πάνω στα βαυαρικά βουνά. Ακολούθησε το Παλάτι Χέρενκιμζεε, το οποίο σχεδιάστηκε στα πρότυπα του Παλατιού των Βερσαλλιών. Το 1869 ολοκληρώθηκε η κατασκευή του Χειμερινού Κήπου στην ταράτσα του Παλατιού του Μονάχου, που χρησιμοποιούσαν προγενέστεροι ηγεμόνες της Βαυαρίας. Ο Κήπος είχε ξεκινήσει το 1867 ως μια αρκετά μικρή κατασκευή, αλλά με προσθήκες τα έτη 1868 και 1871 οι διαστάσεις του μεγάλωσαν κατά πολύ. Τα σχέδιά του για ένα χώρο φεστιβάλ στην πόλη του Μονάχου, μονάχα για τον Βάγκνερ, ματαιώθηκαν κι έτσι την τετραετία 1872-1876 υποστήριξε την κατασκευή του Festspielhaus στο Μπαϊρόιτ. Σε αυτό το χώρο παρακολούθησε το 1876 την πρόβα και την τρίτη δημόσια εκτέλεση του πλήρους κύκλου του έργου Το Δαχτυλίδι των Νιμπελούνγκεν. Είναι χαρακτηριστικό πως ο Λουδοβίκος ανάμεσα στο 1872 και το 1885 παρακολούθησε 209 ιδιωτικές παραστάσεις (μόνος του ή με κάποιον καλεσμένο), το συνολικό κόστος των οποίων ανερχόταν στα 97.300 μάρκα.
Το 1878 αποπερατώθηκε το Παλάτι Λίντερχοφ κοντά στην πόλη Όμπεραμμεργκαου, το μοναδικό κάστρο που ο βασιλιάς πρόφτασε να δει ολοκληρωμένο. Τη δεκαετία του 1880 ο Λουδοβίκος συνέχισε τα σχέδιά του, τα οποία όμως έμειναν στα χαρτιά: επιθυμούσε την κατασκευή του κάστρου Φάλκενσταϊν κοντά στην μικρή πόλη Πφρόντεν, ενός παλατιού βυζαντινού τύπου και ενός κινέζικου θερινού παλατιού στο Τιρόλο.

Εκθρόνιση

Όλα τα μεγαλόπνοα έργα του Λουδοβίκου χρηματοδοτούνταν από το προσωπικό του κεφάλαιο, αλλά κάτι τέτοιο δε σταμάτησε την οικονομική πτώση της Βαυαρίας. Οι Υπουργοί του τον συμβούλευαν να κάνει οικονομία, αλλά αυτός συνέχισε τις ρομαντικές του φαντασιώσεις. Αποφάσισε να αντικαταστήσει τους Υπουργούς του, αλλά αυτοί έδρασαν πρώτοι.
Αναζητώντας μια αιτία για να καθαιρέσουν το βασιλιά, με συνταγματικό ωστόσο τρόπο, αποφάσισαν να στηρίξουν ότι ήταν ψυχικά άρρωστος και δεν μπορούσε να κυβερνήσει. Ζήτησαν από το θείο του Λουδοβίκου και αντιβασιλέα της Βαυαρίας Λεοπόλδο να τον αντικαταστήσει. Ο Λεοπόλδος δέχτηκε, εφόσον οι συνωμότες παρουσίαζαν αξιόπιστη απόδειξη ότι ο βασιλιάς ήταν παρανοϊκός.
Συντάχθηκε μια λίστα με παράξενες συνήθειες του Λουδοβίκου, βασισμένη σε μαρτυρίες και παράπονα υπηρετών του. Δεν είναι γνωστό, αν όλα όσα περιλαμβάνονταν στη λίστα ήταν αληθή, αλλά αυτό ήταν αρκετό. Στις αρχές Ιουνίου του 1886 τέσσερις ψυχίατροι με επικεφαλής τον Μπέρνχαρντ φον Γκούντεν ολοκλήρωσαν την αναφορά τους, καταλήγοντας ότι ο βασιλιάς πάσχει από παράνοια. Στις 12 Ιουνίου μεταφέρθηκε στο Κάστρο Μπεργκ δίπλα στη λίμνη Στάρνμπεργκερ, νότια του Μονάχου.

Θάνατος

Στις 13 Ιουνίου, γύρω στις εφτά παρά τέταρτο το απόγευμα, ο Λουδοβίκος Β΄ ζήτησε από τον φον Γκούντεν να τον συνοδεύσει σε μια βόλτα στις όχθες της κοντινής λίμνης. Υποτίθεται ότι θα επέστρεφαν στις οκτώ, αλλά κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Μετά από πολύωρες έρευνες τα πτώματα των δύο ανδρών βρέθηκαν περίπου στις έντεκα το βράδυ στα νερά της λίμνης, μόλις λίγα μέτρα το ένα από το άλλο. Δύο αστυνομικοί που περιπολούσαν σε σχετικά κοντινή απόσταση, ισχυρίστηκαν πως ούτε άκουσαν ούτε είδαν τίποτε ύποπτο. Το ρολόι του βασιλιά είχε σταματήσει στις εφτά, το οποίο μαζί με την ακαμψία των μελών του, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι εκείνη την ώρα πέθανε. Αντιθέτως το ρολόι του φον Γκούντεν είχε σταματήσει λίγο μετά τις οχτώ.

Σχετικές θεωρίες

Δεν υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες και άρα το πιθανότερο είναι ότι δε θα γίνει ποτέ γνωστό τι ακριβώς συνέβη. Επίσημα ο Λουδοβίκος Β΄ αυτοκτόνησε με πνιγμό, αλλά κάτι τέτοιο αμφισβητείται έντονα, εφόσον μάλιστα δε βρέθηκε νερό στους πνεύμονές του. Επιπλέον η θεωρία αυτοκτονίας του Λουδοβίκου δεν εξηγεί το θάνατο του φον Γκούντεν: βρέθηκε στραγγαλισμένος και υπήρχαν ίχνη πάλης, κάτι που οδηγεί στην υποψία ότι ο Λουδοβίκος Β΄ σκότωσε τον ψυχίατρο.
Σύμφωνα με μια αρκετά αποδεκτή θεωρία, ο βασιλιάς δολοφονήθηκε και μάλιστα με πυροβολισμό. Ηθικοί αυτουργοί θεωρούνται είτε οι συνωμότες Υπουργοί του, είτε κάποια μέλη της οικογενείας του, ώστε να μη διαταραχθεί το νέο καθεστώς. Το γεγονός όμως ότι ο Λουδοβίκος Β΄ ήταν πολιτικά ακίνδυνος και επομένως κανείς από τους προαναφερθέντες δεν είχε λόγο να διατάξει τη δολοφονία του, στηρίζει την πρώτη θεωρία.

Προσφορά στην τέχνη

Ο Λουδοβίκος είχε ιδιαίτερη αδυναμία προς τους αρχαίους τευτονικούς μύθους, κάτι που ενίσχυε ο Ρίχαρντ Βάγκνερ. Στην πραγματικότητα τον θαύμαζε από νεαρή ηλικία, ενώ θεωρείται αυτός που διέσωσε την καριέρα του Γερμανού συνθέτη. Πιθανώς χωρίς την υποστήριξη του Λουδοβίκου τα τελευταία έργα του Βάγκνερ να μην είχαν γραφτεί, ενώ του δόθηκε σημαντική ώθηση με το ανέβασμα αυτών των έργων στην αναγνωρισμένου κύρους Εθνική Όπερα του Μονάχου (Nationaltheater München). Αγαπούσε ιδιαίτερα την όπερα Λόενγκριν, κάτι που μαρτυρούν τόσο το όνομα του πύργου Νοϊσβάνσταϊν (Βράχος του Νέου Κύκνου), όσο και οι πήλινοι διακοσμητικοί κύκνοι του. Ο Λουδοβίκος έχτισε επίσης την Όπερα του Μπαϊρόιτ, αποκλειστικά για έργα του Βάγκνερ.
Επιπλέον ο Λουδοβίκος έχτισε την όπερα Staatstheater am Gärtnerplatz, τη δεύτερη όπερα της πόλης. Εκεί παρουσίασαν τα έργα τους πολλοί δημιουργοί, ανάμεσά τους ο Βάγκνερ, ο Γκλουκ, ο Μότσαρτ, ο Ίψεν και ο Βέμπερ. Εκτός αυτών, εκεί παρουσιάστηκαν έργα του Σαίξπηρ, του Μολιέρου και του Κορνέιγ.