Επιστήμη πληροφόρησης

Η προσέγγιση της επιστήμης πληροφόρησης

Η επιστήμη πληροφόρησης εστιάζει πρώτα στην κατανόηση των προβλημάτων από την προοπτική των εμπλεκόμενων φορέων, και στη συνέχεια, επεξεργάζεται τις πληροφορίες εφαρμόζοντας και τυχόν άλλες επιστήμες ή τεχνολογίες, αν και όπως απαιτείται. Με άλλα λόγια, αντιμετωπίζει συστημικά τα προβλήματα πρώτα και όχι απλά μεμονωμένα τα κομμάτια της επιστήμης και της τεχνολογίας στο πλαίσιο αυτού του συστήματος. Από αυτήν τη σκοπιά, η επιστήμη πληροφόρησης μπορεί να θεωρηθεί ως μια απάντηση στο λεγόμενο «τεχνολογικό ντετερμινισμό», δηλαδή στην πίστη ότι «η τεχνολογία αναπτύσσεται με τους δικούς της νόμους, ότι συνειδητοποιεί τις δυνατότητές τους, ότι περιορίζεται μόνο από το υλικό της, τους διαθέσιμους πόρους και την δημιουργικότητα των ανθρώπων που την αναπτύσσουν. Ότι δηλαδή πρέπει (η τεχνολογία) τελικά να θεωρείται ένα αυτόνομο σύστημα που ελέγχει και τελικά διαπερνά τα άλλα υποσυτήματα της κοινωνίας».
Πολλά πανεπιστήμια σ' ολόκληρο τον πλανήτη μας έχουν ολόκληρα κολλέγια, τμήματα ή σχολές αφιερωμένα στη μελέτη της επιστήμης πληροφόρησης, ενώ πολλοί μελετητές της μπορούν να βρουν απασχόληση σε θέματα όπως οι επικοινωνίες, η επιστήμη των υπολογιστών, στη βιβλιοθηκονομία, αλλά και ευρύτερα στην κοινωνία. Αρκετά ιδρύματα έχουν δημιουργηθεί ως «I-Schools», αλλά υπάρχουν παραδίπλα και άλλα που εστιάζουν στην ανάλυση της πληροφορίας.
Στη πλήροφορική, τα τελευταία χρόνια, η προσοχή έχει εστιαστεί στην αλληλεπίδραση ανθρώπου-υπολογιστή, στη δημιουγία συνεργατικών εργαλείων, στο σημασιολογικό ιστό, στην αξία του ευαίσθητου σχεδιασμού, στην επαναληπτική διαδικασία σχεδιασμού, και στη χρήση των τρόπων που οι άνθρωποι παράγουν, βρήσκουν και χρησιμοποιούν τις πληροφορίες.

Επιστήμονας πληροφόρησης

Ένας επιστήμονας πληροφόρησης είναι ένα άτομο, συνήθως με ένα πτυχίο σχετικού θέματος ή υψηλού επιπέδου γνώσης του αντικειμένου, παρέχοντας εστιασμένη πληροφόρηση για το επιστημονικό ή και το τεχνικό προσωπικό της έρευνας στη βιομηχανία, ένας ρόλος αρκετά διαφορετικός αλλά και συμπληρωματικός σε σχέση με ένα βιβλιοθηκάριο. Ο τίτλος «επιστήμονας πληροφόρησης» ισχύει επίσης και για ένα άτομο που διεξάγει ανεξάρτητη έρευνα στον κλάδο.

Εξέλιξη της επιστήμης πληροφόρησης

Η επιστήμη πληροφόρησης, με την έννοια της μελέτης της συλλογής, της ταξινόμισης, της διαχείρισης, της αποθήκευσης, της ανάκτησης και της διανομής της πληροφορίας έχει τις ρίζες της στο κοινό απόθεμα γνώσης της ανθρωπότητας. Η ανάλυση της πληροφορίας γινόταν από μελετητές τουλάχιστον από την εποχή της Αβυσσιανής Αυτοκρατορίας και η καταγραφή της άρχησε να γίνεται με τη μορφή των βιβλιοθηκών και των αρχείων. Ιδρυτικά, η επιστήμη πληροφόρησης ξεχώρισε το 19ο αιώνα ανάμεσα σε πολλές άλλες επιστημονικές ενασχολήσεις. Ως επιστήμη, ωστόσο, βρίσκει τις ρίζες της στην ιστορία της επιστήμης, αρχίζοντας με τη δημοσίευση των πρώτων θεμάτων των Φιλοσοφικών Συναλλαγών (Philosophical Transactions), που θεωρείται το πρώτο επιστημονικό περιοδικό, αρχίζοντας το 1665, από τη «Βασιλική Κοινωνία» (Royal Society) του Λονδίνου.
Η βιομηχανοποίηση της επιστήμης συνέβηκε κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα. Το 1731, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος (Benjamin Franklin) ίδρυσε τη «Library Company of Philadelphia» (Εταιρεία - Βιβλιοθήκη της Φιλαδέλφειας), την πρώτη βιβλιοθήκη που ανήκε σε μια ομάδα κοινών πολιτών, που γρήγορα επεκτάθηκε πέρα από το «βασίλειο» των βιβλίων και έγινε ένα κέντρο επιστημονικού πειραματισμού και φιλοξενούσε δημόσιες επιδείξεις επιστημονικών πειραμάτων. Ο Βενιαμίν Φραγκλίνος επένδυσε σε μια κωμόπολη της Μασαχουσέτης μια συλλογή βιβλίων που το δημοτικό της συμβούλιο ψήφισε να γίνει διαθέσιμη δωρεάν, για να γίνει η πρώτη δημόσια βιβλιοθήκη. Η «Académie nationale de chirurgie» (Εθνική Ακαδημία Χειρουργικής) στο Παρίσι δημοσίευσε το 1736 το σύγγραμμα «Memoires pour les Chirurgiens» (δηλαδή «απομνημονεύματα των χειρουργών»), που θεωρείται το πρώτο ιατρικό περιοδικό. Η Αμερικανική Φιλοσοφική Κοινωνία (American Philosophical Society), στα χνάρια της Βασιλικής Κοινωνίας του Λονδίνου, ιδρύθηκε στη Φιλαδέλφεια το 1743. Πολλά άλλα επιστημονικά περιοδικά και «κοινωνίες» ιδρύθηκαν, κατόπιν, ενώ ο Αλόις Σενεδέλντερ (Alois Senefelder) ανέπτυξε την έννοια της λιθογραφίας για χρήση στην εργασία της μαζικής εκτύπωσης, στη Γερμανία το 1796.

19ος αιώνας

Μέχρι το 19ο αιώνα, τα πρώτα σημάδια της επιστήμης πληροφόρησης αναδείχθηκαν (σταδιακά) ως διακριτά ξεχωριστή από τις άλλες επιστήμες, φυσικές και κοινωνικές, αλλά σε συνδυασμό με την επικοινωνία και τον υπολογισμό. Το 1801, ο Τζόζεφ Μαρί Τζακουάρ (Joseph Marie Jacquard εφεύρε ένα σύστημα διάτρητων καρτών για να ελέγχει (αυτόματα) τις διεργασίες σε ένα (μηχανικό) αργαλειό ύφανσης ρουχισμού, στη Γαλλία. Ήταν η πρώτη χρήση ενός «συστήματος αποθήκευσης σχεδίων». Καθώς τα περιοδικά χημείας αναδύθηκαν κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1820 και του 1830, ο Τσαρλς Μπάμπατζ (Charles Babbage) ανέπτυξε το 1822 τη «διαφορική μηχανή» του, το πρώτο βήμα προς το σύγχρονο ηλεκτρονικό υπολογιστή, ενώ το 1834 προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, κατασκευάζοντας την «αναλυτική μηχανή» του. Το 1843 ο Ρίτσαρντ Μαρτς Χόε (Richard March Hoe) ανέπτυξε την «περιστροφική πρέσα» και το 1844 ο Σάμιουελ Μορς (Samuel Mors) έστειλε το πρώτο δημόσιο τηλεγραφικό μήνυμα. Το 1848 ο Γουΐλλιαμ Φρέντερικ Πουλ (William Frederick Poole) άρχησε τον «Κατάλογο της Περιοδικής βιβλιογραφίας» (Index to Periodical Literature), τον πρώτο κατάλογο του είδους στις ΗΠΑ.
Το 1854 ο Τζορτζ Μπουλ (George Boole) δημοσίευσε το σύγγραμμα «An Investigation into Laws of Thought» (δηλαδή «Μια έρευνα στους νόμους της σκέψης»), που θεωρείται ένα από τα θεμέλεια της αποκαλούμενης «Μπούλιας Άλγεβρας», που αργότερα χρησιμοποιήθηκε στην ανάκτηση πληροφοριών. Το 1860 έγινε ένα συνέδρειο στο Κολέγιο Τεχνολογίας της Καρλσρούης (Karlsruhe Technische Hochschule) για να συζητηθεί η ίδρυση μιας συστηματικής και λογικής ονοματολογίας για τη χημεία. Το συνέδριο δεν έφτασε σε ολοκληρωμένα αποτελέσματα, αλλά αρκετοί βασικοί συμμετέχοντες επέστρεψαν στο σπίτι τους με το (σχετικό) περίγραμμα (του 1858) του Στανισλάο Κανιτζάρο (Stanislao Cannizzaro), που τελικά τους έπεισε για την εγκυρότητα της μεθόδου του για τον υπολογισμό των ατομικών βαρών.
Μέχρι το 1865, το Σμιθόνιο Ίδρυμα (Smithsonian Institution) άρχησε έναν κατάλογο των (τότε) κυκλοφορούντων επιστημονικών εντύπων, που έγινε ο «Διεθνής Κατάλογος των Επιστημονικών Εντύπων» (International Catalogue of Scientific Papers) το 1902. Το επόμενο χρόνο, η Βασιλική Κοινωνία (Royal Society) άρχησε τη δημοσίευση του «Κατάλογου των εντύπων ου Λονδίνου» (Catalogue of Papers in London). Το 1868, ο Κρίστοφερ Λάθαμ Σολς (Christopher Latham Sholes), ο Κάρλος Γκλίντεν (Carlos Glidden) και ο Σάμουελ Γ. Σουλ (Samuel W. Soule) έφτιαξαν την πρώτη πρακτική γραφομηχανή. Το 1872 ο Ουίλιαμ Τόμσον (Lord Kelvin) επινόησε έναμ αναλογικό υπολογιστή για να προβλέψει τις παλίρροιες, ενώ μέχρι το 1875 ο Φρανκ Στήφεν Μπάλντγουϊν (Frank Stephen Baldwin) κέρδησε την πρώτη πατέντα στις ΗΠΑ για μια πρακτική υπολογιστική μηχανή που μπορούσε να εκτελέσει τις τέσσερεις (4) βασικές αριθμητικές πράξεις. Ο Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ (Alexander Graham Bell) και ο Τόμας Έντισον (Thomas Edison) ανακάλυψαν (αντίστοιχα) το τηλέφωνο (1876) και το φωνογράφο (1877), ενώ ιδρύθηκε ο «Αμερικανικός Σύνδεσμος Βιβλιοθήκης» (American Library Association στη Φιλαδέλφεια (των ΗΠΑ). Το 1879 ο Ιατρικός Κατάλογος (Index Medicus) εκδόθηκε για πρώτη φορά από τη «Βιβλιοθήκη των Γενικών Χειρουργών»(Library of the Surgeon General), το στρατό των ΗΠΑ (United States Army), μαζί με τον Τζον Σάου Μπίλλινγκς (John Shaw Billings), ως βιβλιοθηκάριο, ενώ αργότερα η βιβλιοθήκη δημοσίευσε το «Εατάλογο ευρετηρίων» (Index Catalogue), που πέτυχε τη διεθνή φήμη ως ο πιο πλήρης κατάλογος της ιατρικής βιβλιογραφίας.