Συμβάσεις της Χάγης του 1899 και του 1907

Οι Συμβάσεις της Χάγης του 1899 και του 1907 είναι σειρά διεθνών συνθηκών και δηλώσεων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε δύο διεθνείς ειρηνευτικές διασκέψεις στη Χάγη της Ολλανδίας. Μαζί με τις Συμβάσεις της Γενεύης, οι Συμβάσεις της Χάγης συγκαταλέγονται στις πρώτες επίσημες ανακοινώσεις των νόμων του πολέμου και των εγκλημάτων πολέμου στο σώμα του κοσμικού διεθνούς δικαίου. Μια τρίτη διάσκεψη είχε σχεδιαστεί για το 1914 και αργότερα επαναπρογραμματίστηκε για το 1915, αλλά δεν έλαβε χώρα λόγω της έναρξης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ιστορικά στοιχεία

Οι Συμβάσεις της Χάγης του 1899 και του 1907 ήταν οι πρώτες πολυμερείς συνθήκες που αφορούσαν τη διεξαγωγή πολέμου και βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στον κώδικα Λίμπερ, ο οποίος υπογράφηκε και εκδόθηκε από τον Αμερικανό πρόεδρο Αβραάμ Λίνκολν προς τις δυνάμεις της Ένωσης στις 24 Απριλίου 1863, κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. Ο κώδικας Λίμπερ ήταν ο πρώτος επίσημος περιεκτικός κωδικοποιημένος νόμος που θέσπισε κανονισμούς για τη συμπεριφορά σε περιόδους επιβολής στρατιωτικού νόμου. Αφορούσε την προστασία των πολιτών και της ιδιοκτησίας και την τιμωρία των εγκλημάτων, τους λιποτάκτες, τους αιχμάλωτους πολέμου, τους ομήρους και τις λεηλασίες, τους αντάρτες, τους κατασκόπους, τις εκεχειρίες και τις ανταλλαγές κρατουμένων, την απαγόρευση των πρώην επαναστατικών στρατευμάτων, τις συνθήκες οποιασδήποτε ανακωχής και τον σεβασμό της ανθρώπινης ζωής, τη δολοφονία και τη δολοφονία στρατιωτών ή πολιτών σε εχθρικό έδαφος και το καθεστώς των ατόμων που εμπλέκονται σε κατάσταση εμφυλίου πολέμου ενάντια στην κυβέρνηση. Ως εκ τούτου, ο κώδικας θεωρήθηκε ευρέως ως η καλύτερη σύνοψη των πρώτων νόμων και εθίμων του πολέμου τον 19ο αιώνα και έγινε ευπρόσδεκτος και υιοθετήθηκε από στρατιωτικά ιδρύματα άλλων εθνών. Η Δήλωση των Βρυξελλών του 1874 (η οποία δεν υιοθετήθηκε ποτέ από όλα τα μεγάλα έθνη) απαριθμεί 56 άρθρα που αντλούν το περιεχόμενο τους από τον κώδικα Λίμπερ. Πολλοί από τους κανονισμούς των Συμβάσεων της Χάγης δανείστηκαν σε μεγάλο βαθμό μέρος από τον κώδικα Λίμπερ.

Περιεχόμενο

Και οι δύο διασκέψεις περιλάμβαναν διαπραγματεύσεις σχετικά με τον αφοπλισμό, τους νόμους του πολέμου και τα εγκλήματα πολέμου. Μια σημαντική προσπάθεια και στις δύο διασκέψεις ήταν η δημιουργία ενός δεσμευτικού διεθνούς δικαστηρίου για την υποχρεωτική διαιτησία για την επίλυση διεθνών διαφορών, που κρίθηκε απαραίτητο για την αντικατάσταση του θεσμού του πολέμου. Η προσπάθεια αυτή, ωστόσο, απέτυχε και στις δύο διασκέψεις. Αντίθετα, δημιουργήθηκε ένα εθελοντικό φόρουμ διαιτησίας, το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο. Οι περισσότερες από τις παρούσες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ρωσίας, της Γαλλίας, της Κίνας και της Περσίας, ήταν υπέρ μιας διαδικασίας δεσμευτικής διεθνούς διαιτησίας, αλλά η διάταξη απαξιώθηκε από μερικές χώρες, όπως η Γερμανία.

Συμμετέχοντες

Η αντιπροσωπεία της Βραζιλίας ήταν υπό την ηγεσία του Ρούι Μπαρμπόσα, του οποίου οι συνεισφορές θεωρούνται σήμερα από ορισμένους αναλυτές ως ουσιώδεις για την υπεράσπιση της αρχής της ισότητας των εθνών. Η βρετανική αντιπροσωπεία περιελάμβανε τον Σερ Έντουαρντ Φράι, τον Σερ Έρνεστ Σάτοου, τον 11ο Λόρδο Ρέι (Ντόναλντ Τζέιμς Μακέι) και τον Σερ Χένρι Χάουαρντ ως αντιπροσώπους και τον Έιρ Κρόου ως τεχνικό εκπρόσωπο. Η ρωσική αντιπροσωπεία ήταν υπό την ηγεσία του Φρίντριχ Μάρτενς. Η αντιπροσωπεία της Ουρουγουάης ήταν υπό την ηγεσία του Χοσέ Μπατλέ ι Ορντόνιεζ, υπερασπιστή της ιδέας της υποχρεωτικής διαιτησίας. Μαζί με τον Λουί Ρενώ και τον Λεό Μπουρζουά, ο Πωλ Ανρί ντ'Εστουρνέλ ντε Κονστάντ ήταν μέλος της γαλλικής αντιπροσωπείας τόσο το 1899 όσο και το 1907. Αργότερα, το 1909, του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης για τις προσπάθειές του.

Πρωτόκολλο της Γενεύης στις Συμβάσεις της Χάγης

Παρόλο που δεν διεξήχθη διαπραγμάτευση στη Χάγη, το Πρωτόκολλο της Γενεύης στις Συμβάσεις της Χάγης θεωρείται προσθήκη στις συμβάσεις. Το Πρωτόκολλο υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου 1925 και τέθηκε σε ισχύ στις 8 Φεβρουαρίου 1928, και το μοναδικό του άρθρο απαγορεύει μόνιμα τη χρήση όλων των μορφών χημικού και βιολογικού πολέμου. Το πρωτόκολλο προέκυψε από την αυξανόμενη δημόσια κατακραυγή εναντίον του χημικού πολέμου μετά τη χρήση αερίου μουστάρδας και παρόμοιων μέσων στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τους φόβους ότι ο χημικός και βιολογικός πόλεμος θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε τρομακτικές συνέπειες σε οποιονδήποτε μελλοντικό πόλεμο. Το πρωτόκολλο ενισχύθηκε από τη Σύμβαση για τα Βιολογικά Όπλα (1972) και τη Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα (1993).

Κληρονομιά

Πολλοί από τους κανόνες που θεσπίστηκαν στις συμβάσεις της Χάγης παραβιάστηκαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η γερμανική εισβολή στο Βέλγιο, για παράδειγμα, ήταν παραβίαση της Σύμβασης (III) του 1907, σύμφωνα με την οποία οι εχθροπραξίες δεν πρέπει να ξεκινούν χωρίς ρητή προειδοποίηση. Τα δηλητηριώδη αέρια εισήχθησαν και χρησιμοποιήθηκαν από όλους τις μεγάλες δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου, κατά παράβαση της Διακήρυξης (IV, 2) του 1899 και της Σύμβασης (IV) του 1907, η οποία ρητά απαγόρευσε τη χρήση «δηλητηρίων ή δηλητηριασμένων όπλων».
Γράφοντας το 1918, ο Γερμανός ερευνητής του διεθνούς δικαίου και νεοκαντιανός πασιφιστής Βάλτερ Σούκινγκ αποκάλεσε τις συνελεύσεις ως «διεθνή ένωση των διασκέψεων της Χάγης». Ο Σούκινγκ θεώρησε τα συνέδρια της Χάγης ως πυρήνα μιας μελλοντικής διεθνούς ομοσπονδίας που επρόκειτο να συνεδριάζει σε τακτά χρονικά διαστήματα για να διαχειρίζεται τη δικαιοσύνη και να αναπτύσσει διαδικασίες διεθνούς δικαίου για την ειρηνική επίλυση των διαφορών, υποστηρίζοντας ότι «μια συγκεκριμένη πολιτική ένωση των κρατών του κόσμου δημιουργήθηκε με την πρώτη και τη δεύτερη διάσκεψη».
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι δικαστές του στρατιωτικού δικαστηρίου της δίκης των Γερμανών εγκληματιών πολέμου στη Νυρεμβέργη διαπίστωσαν ότι μέχρι το 1939 οι κανόνες της σύμβασης της Χάγης του 1907 αναγνωρίστηκαν από όλα τα πολιτισμένα έθνη και θεωρήθηκαν ως δηλωτικοί των νόμων και τα εθίμων του πολέμου. Σύμφωνα με αυτή τη μεταπολεμική απόφαση, μια χώρα δεν είχε την υποχρέωση να επικυρώσει τη Σύμβαση της Χάγης του 1907 για να δεσμευτεί από αυτή.
Αν και το περιεχόμενό τους έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από άλλες συνθήκες, οι Συμβάσεις της Χάγης του 1899 και του 1907 εξακολουθούν να αποτελούν σύμβολα της ανάγκης περιορισμού του πολέμου και της σκοπιμότητας αυτού να αποφευχθεί. Από το 2000, η σύμβαση (I) του 1907 για την επίλυση των διεθνών διαφορών στο πλαίσιο του ειρηνικού καθεστώτος επικυρώθηκε από 20 επιπλέον κράτη.