Φιλαΐδες

Ονομασία

Ο δήμος πήρε το όνομά του  από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Φίλαιο. Στον δήμο αυτό ανήκε η Βραυρών, από την οποία κατάγονταν οι Πεισιστρατίδες. Ο Φίλαιος ήταν γενάρχης των Φιλαϊδών, στους οποίους ανήκαν ο Μιλτιάδης, ο φιλόσοφος Επίκουρος και άλλοι. Οι Φιλαΐδες είχαν συγγενικούς δεσμούς με τους Κυψελίδες, με διάφορες οικογένειες της αρχαίας Θράκης και με τον Κροίσο.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος των Φιλαϊδών, ήταν δήμος της Παραλίας ή των Μεσογείων. και βρίσκεται στη τοποθεσία «Kήποι», στην περιοχή ανάμεσα στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας του Δήμου Μαρκόπουλου Μεσογαίας και την Αρτέμιδα (γνωστή και ως Λούτσα) του Δήμου Σπάτων - Αρτέμιδας, πολύ κοντά στην Βραυρώνα, νότια του μικρού ποταμού Ερασινού, ο οποίος εκβάλλει στη θάλασσα της Βραυρώνος. Σύμφωνα με τον John S. Traill το κέντρο αυτού του δήμου βρίσκεται 400 μέτρα δυτικά της χριστιανικής βασιλικής.
Από τις έρευνες του αρχαιολόγου Ιωάννη Κ. Παπαδημητρίου προκύπτει ότι: «O πλησιέστερος δήμος των Φιλαϊδών ωνομάσθη εκ του ενταύθα εκ Σαλαμίνος μετοικήσαντος υιού του Aίαντος Φιλαίου, εξ ού κατήγοντο και ο Πεισίστρατος και ο Mιλτιάδης. Λείψανα του δήμου τούτου διεσώθησαν μέχρι σήμερον επί του δυτικώς της προϊστορικής ακροπόλεως λόφου παρά την σημερινήν τοποθεσίαν «Kήποι», νοτίως του μικρού ρεύματος, του εκβάλλοντος εις την θάλασσαν της Bραυρώνος». Ο αρχαιολόγος επικεφαλής των ανασκαφών της Βραυρώνας εκτιμά, ότι : «H ακριβής θέσις της αρχαίας προϊστορικής πόλεως (της Bραυρώνος) καθορίζεται εκ της υπό του Στράβωνος (1 X 398) αριθμήσεως των ανατολικών δήμων της Aττικής: «Σούνιον, Θορικός, Ποταμός, Πρασιά, Στειριά, Bραυρών, Aλαί Aραφηνίδες...» εξ ού εξάγεται ότι η Bραυρών έκειτο βορειότερον μεν των Πρασιών, του σημερινού Πρασά, και της Στειριάς περί τον σημερινόν λιμένα του Πόρτο- Pάφτη, νοτιώτερον δε των Aλών Aραφηνίδων, παρά την σημερινήν Aλυκήν της Λούτσας, νοτίως της Pαφήνας». Δεδομένου ότι η ονομασία προέρχεται από τον Φίλαιο, γιο του Αίαντα  τουΤελαμώνιου, ο οποίος είχε μετακομίσει από τη Σαλαμίνα στην Βραυρώνα, είναι πιθανό ότι ο δήμος των Φιλαϊδών, ήταν πιο κοντά στην τελευταία.
Παλαιότεροι ερευνητές τοποθετούσαν τον δήμο κοντά στο χωριό Φιλιάτι Αττικής (ή Φιλιάτη) το οποίο σήμερα δεν ταυτίζεται με τον αρχαίο δήμο, καθώς το χωριό αυτό ήταν πρώην αρβανίτικος οικισμός, ο οποίος είχε αναπτυχθεί δίπλα σε βυζαντινό προγενέστερο, ο οποίος ήταν με τη σειρά του συνέχεια οικισμού του αρχαίου δήμου του Σφηττού. Ο οικισμός αυτός καταστράφηκε κατά τον έκτο ενετοτουρκικό πόλεμο (1684-1699)  και είναι σήμερα τοποθεσία ευρισκόμενη δυτικά της πόλης του Κορωπίου.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Αιγηίδας φυλής, συμμετείχε με 3 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 3 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι των Φιλαϊδών

Ο δημότης των αρχαίων Φιλαϊδών ονομαζόταν Φιλαΐδης. Στον δήμο ήταν ισχυρή η παρουσία της οικογένειας των απογόνων του  Φιλαίου, των Φιλαϊδών, από την οποία κατάγονταν επίσης ο Μιλτιάδης και ο Κίμωνας. Καθώς το μεγαλύτερο τμήμα αυτής της οικογένειας ήταν στις Λακιάδες, κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα γιατί ο Κλεισθένης έδωσε αυτό το όνομα στον δήμο. Υπήρξαν διάφορες θεωρίες, σύμφωνα με τις οποίες πιστευόταν ότι  η οικογένεια των Φιλαϊδών στεγαζόταν σε δύο κέντρα, ένα αγροτικό και ένα αστικό (όπως οι Αλκμεωνίδες), ένα για τη συνήθη διαμονή και ένα για να μένουν σε περίπτωση εξορίας, ή ότι αυτή η στρατηγική της διαίρεσης είχε σχεδιαστεί για να μειώσει την εδαφική δύναμη σε μια από τις πιο ισχυρές οικογένειες.