Δυσεντερία

Η δυσεντερία είναι φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, κυρίως του παχέος εντέρου, η οποία πάντα οδηγεί σε σοβαρή διάρροια και κοιλιακούς πόνους. Άλλα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν τον πυρετό και τοαίσθημα ατελούς αφόδευσης. Η ασθένεια προκαλείται από διάφορα είδη μολυσματικών παθογόνων, όπως βακτήρια, ιοί και παράσιτα.

Σημάδια και συμπτώματα

Η πιο κοινή μορφή της δυσεντερίας είναι η βακτηριακή δυσεντερία, η οποία είναι συνήθως μια ήπια ασθένεια, προκαλώντας συμπτώματα που συνήθως αποτελείται από ήπιους πόνους εντέρου και συχνή διέλευση κοπράνων ή διάρροιας. Τα συμπτώματα συνήθως παρουσιάζονται μετά από 1-3 ημέρες, και συνήθως σταματούν εντός 7 ημερών. Η συχνότητα των προτροπών αφόδευσης, ο μεγάλος όγκος των υγρών κοπράνων που εκτινάσσονται, και η παρουσία αίματος, βλέννας ή πύου εξαρτάται από το παθογόνο που προκαλεί την ασθένεια. Επίσης μπορεί να προκύψει και προσωρινή δυσανεξία στη λακτόζη. Σε καυστικές περιπτώσεις οι σοβαρές κοιλιακές κράμπες, ο πυρετός, το σοκ και το παραλήρημα μπορούν να είναι συμπτώματα.
Σε ακραίες περιπτώσεις, οι ασθενείς με δυσεντερία μπορεί να αφοδεύσουν πάνω από ένα λίτρο υγρού ανά ώρα. Πιο συχνά, τα άτομα παραπονούνται για έντονο κοιλιακό άλγος και σοβαρή διάρροια με αίμα ή βλέννα, συνοδευόμενη μεταξύ άλλων και από πυρετό χαμηλού βαθμού. Μερικές φορές, η ταχεία απώλεια βάρους και οι γενικευμένες συνοδεύουν τη δυσεντερία, ενώ η ναυτία και ο εμετός είναι σπάνιος. Σε σπάνιες περιπτώσεις, το αμοιβαδικό παράσιτο θα εισβάλλει  στον οργανισμό μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και θα εξαπλωθεί πέρα από τα έντερα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μπορεί να μολύνει σοβαρά όργανα όπως ο εγκέφαλος, οι πνεύμονες, και πιο συχνά το συκώτι.

Μηχανισμός

Η δυσεντερία είναι αποτέλεσμα ιογενών, βακτηριακών ή παρασιτικών λοιμόξεων. Αυτά τα παθογόνα φθάνουν συνήθως στο παχύ έντερο μετά την είσοδό τους από το στόμα, μέσα από την κατάποση μολυσμένων τροφίμων ή νερού, την επαφή με μολυσμένα αντικείμενα ή χέρια και ούτω καθεξής.
Κάθε συγκεκριμένο παθογόνο έχει το δικό του μηχανισμό ή παθογένεια, αλλά σε γενικές γραμμές, το αποτέλεσμα είναι η βλάβη των εντερικών επενδύσεων, με αποτέλεσμα την φλεγμονώδη ανοσολογική απόκριση. Αυτό μπορεί να προκαλέσει αυξημένη σωματική θερμοκρασία, επώδυνες μυϊκές των εντερικών μυών (κράμπες), οίδημα που οφείλεται σε διαρροή υγρού από τα τριχοειδή του εντέρου (οίδημα) και περαιτέρω βλάβη των ιστών από τα ανοσοποιητικά κύτταρα και χημικές ουσίες του σώματος που ονομάζονται κυτοκίνες, οι οποίες απελευθερώνονται για να καταπολεμήσουν τη λοίμωξη. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μειωμένη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, οι υπερβολικές απώλειες νερού και μετάλλων από τα κόπρανα, λόγω της βλάβης των μηχανισμών ελέγχου στον εντερικό ιστό που κανονικά αφαιρούν το νερό από τα κόπρανα, και σε σοβαρές περιπτώσεις, την είσοδο παθογόνων οργανισμών στην κυκλοφορία του αίματος. Η αναιμία μπορεί επίσης να προκύψει λόγω της απώλειας αίματος μέσω διάρροιας.
Οι βακτηριακές λοιμώξεις που προκαλούν διάρροια με αίμα ταξινομούνται συνήθως ως επεμβατικές ή τοξογενικές. Τα χωροκατακτητικά είδη προκαλούν ζημιές απευθείας από την εισβολή στο βλεννογόνο. Τα τοξογενικά είδη δεν προσβάλλουν, αλλά προκαλούν κυτταρική βλάβη με την έκκριση των τοξινών, δίνοντας αιματηρή διάρροια. Αυτό βρίσκεται επίσης σε αντίθεση με τις τοξίνες που προκαλούν υδαρή διάρροια, η οποία συνήθως δεν προκαλεί κυτταρική βλάβη, αλλά μάλλον θα καταλάβει κυτταρικό μηχανισμό για ένα τμήμα της ζωής των κυττάρων.
Μερικοί μικροοργανισμοί – για παράδειγμα, τα βακτήρια του γένους Σιγκέλα – εκκρίνουν ουσίες που είναι γνωστές ως κυτοτοξίνες, που σκοτώνουν και προκαλούν ζημιά στον εντερικό ιστό με τον οποίο έρχονται σε επαφή. Τα Σιγκέλα μπορεί να προκαλέσουν αιμορραγία που οφείλεται σε εισβολή και όχι τοξίνη, επειδή ακόμη και τα μη-τοξογενικά στελέχη μπορεί να προκαλέσουν δυσεντερία, αλλά ο E. coli με τοξίνες παρόμοιες με τις σίγκα δεν εισβάλλουν στον εντερικό βλεννογόνο, και ως εκ τούτου η τοξίνη εξαρτάται. Οι ιοί επιτίθενται άμεσα στα εντερικά κύτταρα, καταλαμβάνοντας τον μεταβολικό μηχανισμό τους για να κάνουν αντίγραφα του εαυτού τους, οδηγώντας σε κυτταρικό θάνατο.
Οι ορισμοί της δυσεντερίας μπορεί να διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και ανάλογα με τη ιατρική ειδικότητα. Τα Αμερικανικά Κέντρα για τον Έλεγχο και Πρόληψη Ασθενειών περιορίζει τον ορισμό της σε "διάρροια με αίμα". Άλλοι ορίζουν τον όρο πιο γενικότερα. Αυτές οι διαφορές στον ορισμό πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό των μηχανισμών. Για παράδειγμα, χρησιμοποιώντας τον ορισμό των Αμερικανικών Κέντρων, στον εντερικό ιστό πρέπει να υπάρξει τόσο μεγάλη ζημιά, όπου τα αιμοφόρα αγγεία θα έχουν σπάσει, επιτρέποντας στις ορατές ποσότητες να αίματος που χάνεται με την αφόδευση. Άλλοι ορισμοί απαιτούν λιγότερο συγκεκριμένη βλάβη.

Αμοιβαδική δυσεντερία

Η Αμοιβάδωση, επίσης γνωστή ως αμοιβαδική δυσεντερία, προκαλείται από λοίμωξη με την αμοιβάδα Entamoeba histolytica, η οποία συναντάται κυρίως σε τροπικές περιοχές. Η σωστή θεραπεία της υποκείμενης λοίμωξης της αμοιβαδικής δυσεντερίας είναι σημαντική, καθώς η ανεπαρκώς θεραπευμένη αμοιβάδωση μπορεί να παραμένει αδρανής για χρόνια και στη συνέχεια να οδηγήσει σε σοβαρές, δυνητικά θανατηφόρες επιπλοκές.
Όταν οι αμοιβάδες μέσα στο έντερο ενός μολυσμένου ατόμου ετοιμάζονται να φύγουν από το σώμα, ενώνονται μαζί και σχηματίζουν ένα κέλυφος που τις περιβάλλει και τις προστατεύει. Αυτή η ομάδα αμοιβάδων ονομάζεται κύστη, η οποία στη συνέχεια περνά έξω έξω από το σώμα του ατόμου στα κόπρανα και μπορεί να επιβιώσει έξω από το σώμα. Αν τα πρότυπα υγιεινής είναι κακά — για παράδειγμα, αν το άτομο δεν αφοδεύει τα περιττώματα σύμφωνα με τους κανόνες υγιεινής — τότε μπορεί να μολύνει το περιβάλλον, όπως το φαγητό και νερό σε κοντινή απόσταση. Αν στη συνέχεια κάποιο άλλο άτομο τρώει ή πίνει τρόφιμα ή νερό που έχει μολυνθεί με κόπρανα που περιέχουν κύστη, τότε το άτομο θα μολυνθεί με αμοιβάδωση. Η αμοιβαδική δυσεντερία είναι ιδιαίτερα συχνή σε μέρη του κόσμου όπου τα ανθρώπινα περιττώματα χρησιμοποιούνται ως λίπασμα. Μετά την είσοδό στο σώμα του ατόμου μέσα από το στόμα, η κύστη ταξιδεύει κάτω στο στομάχι. Οι αμοιβάδες μέσα στην κύστη προστατεύονται από το στομαχικό οξύ. Από το στομάχι, η κύστη ταξιδεύει στο έντερο, όπου ανοίγει και απελευθερώνει τις αμοιβάδες, προκαλώντας τη μόλυνση. Οι αμοιβάδες μπορεί να τρυπώσουν μέσα στα τοιχώματα των εντέρων και να προκαλέσουν σχηματισμό μικρών αποστημάτων και ελκών. Στη συνέχεια ο κύκλος ξαναρχίζει.

Βακτηριακή δυσεντερία

Η δυσεντερία μπορεί επίσης να προκληθεί από σιγκέλωση, λοίμωξη από βακτήρια του γένους Σιγκέλα, και στη συνέχεια να προκύψει βακτηριακή δυσεντερία (ή σύνδρομο του Μάρλοου). Ετυμολογικά, ο όρος βακτηριακή δυσεντερία μπορεί να φαίνεται να αναφέρεται σε οποιαδήποτε δυσεντερία που προκαλείται από κάποιο βακτηριόμορφο βακτήριο, αλλά η σημασία της περιορίζεται από την σύμβαση για τη δυσεντερία Σιγκέλα.

Άλλα είδη βακτηριακής διάρροιας

Ορισμένα στελέχη του Escherichia coli προκαλούναιματηρή διάρροια. Ο τυπικός ένοχος είναι ο εντεροαιμορραγικός <i id="mwWg">Escherichia coli</i>, του οποίου το στέλεχος O157:H7 είναι το πιο γνωστό.

Διάγνωση

Η κλινική διάγνωση μπορεί να γίνει με τον έλεγχο ιστορικού και τη διεξαγωγή σύντομης εξέτασης. Η θεραπεία ξεκινά συνήθως χωρίς ή πριν από την επιβεβαίωση με εργαστηριακή ανάλυση.

Φυσική εξέταση

Το στόμα, το δέρμα και τα χείλη μπορεί να ξηραθούν λόγω αφυδάτωσης. Η ευαισθησία στη κάτω κοιλιά μπορεί επίσης να εμφανιστεί.

Εξετάσεις αίματος

Οι καλλιέργειες δειγμάτων κοπράνων εξετάζονται για να προσδιορίσουν τον οργανισμό που προκαλεί δυσεντερία. Συνήθως, πρέπει να λαμβάνονται διάφορα δείγματα επειδή ο αριθμός των αμοιβάδων αλλάζει καθημερινώς. Οιεξετάσεις αίματος μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να μετρήσουν ανωμαλίες στα επίπεδα των βασικών μετάλλων και αλάτων.

Θεραπεία

Η δυσεντερία διαχειρίζεται με τη διατήρηση υγρών χρησιμοποιώντας στοματική θεραπεία ενυδάτωσης. Αν αυτή η θεραπεία δεν μπορεί να διατηρηθεί λόγω εμέτου ή διάρροιας, τότε μπορεί να απαιτηθεί εισαγωγή στο νοσοκομείο για ενδοφλέβια αναπλήρωση υγρών. Σε ιδανικές καταστάσεις, η αντιμικροβιακή θεραπεία πρέπει να χορηγηθεί μέχρι να καθοριστεί η συγκεκριμένη εμπλεκόμενη λοίμωξη από τις μελέτες μικροβιολογικής μικροσκοπίας και καλλιέργειας. Όταν οι εργαστηριακές υπηρεσίες δεν είναι διαθέσιμες, μπορεί να χρειαστεί η διαχείριση ενός συνδυασμού φαρμάκων, όπως ένα αμοιβαδικό φάρμακο για να σκοτώσει το παράσιτο και αντιβιοτικό για τη θεραπεία τυχόν συνδεδεμένης βακτηριακής λοίμωξης.
Αν υπάρχει υποψία για εμφάνιση σιγκέλωσης και δεν είναι πολύ σοβαρή, μπορεί να της επιτραπεί να ακολουθήσει την διαδρομή της, συνήθως για διάστημα λιγότερο από μία εβδομάδα. Αν η περίπτωση είναι σοβαρή, αντιβιοτικά όπως η σιπροφλοξασίνη ή το TMP-SMX μπορεί να είναι χρήσιμα. Ωστόσο, πολλά στελέχη της σιγκέλα γίνονται ανθεκτικά στα κοινά αντιβιοτικά και τα αποτελεσματικά φάρμακα διατίθονται σε ανεπαρκείς ποσότητες σε αναπτυσσόμενες χώρες. Εάν είναι απαραίτητο, ένας γιατρός μπορεί να κάνει κράτηση για αντιβιοτικά για όσους διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο για θάνατο, συμπεριλαμβανομένων μικρών παιδιών, ατόμων άνω των 50, και ατόμων που υποφέρουν από αφυδάτωση ή υποσιτισμό.
Η αμοιβαδική δυσεντερία συχνά αντιμετωπίζεται με δύο αντιμικροβιακά φάρμακα όπως η μετρονιδαζόλη και παρονομικίνη ή ιοδοκινόλη.
Οι σπόροι, φύλλα και φλοιός του δέντρου καπόκ έχουν χρησιμοποιηθεί στην παραδοσιακή ιατρική από τους ιθαγενείς των τροπικών δασών στην Αμερική, τη δυτικοκεντρική Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία για τη θεραπεία αυτής της ασθένειας. Ο Bacillus subtilis ήταν στο εμπόριο σε όλη την Αμερική και την Ευρώπη από το 1946 ως ανοσοδιεγερτική ενίσχυση στη θεραπεία ασθενειών του εντέρου και του ουροποιητικού συστήματος όπως ο ροταϊός και η σιγκέλα, αλλά μειώθηκε σε δημοτικότητα μετά την εισαγωγή των καταναλωτικών αντιβιοτικών.

Πρόγνωση

Με τη σωστή θεραπεία, οι περισσότερες περιπτώσεις αμοιβαδικής και βακτηριακής δυσεντερίας υποχωρούν μέσα σε 10 ημέρες, και τα περισσότερα άτομα επιτυγχάνουν πλήρη ανάρρωση μέσα σε δύο έως τέσσερις εβδομάδες μετά από την έναρξη της κατάλληλης θεραπείας. Αν η νόσος αφεθεί χωρίς θεραπεία, η πρόγνωση ποικίλλει ανάλογα με την ανοσολογική κατάσταση του κάθε ασθενή και τη σοβαρότητα της νόσου. Η ακραία αφυδάτωση μπορεί να καθυστερήσει την ανάκαμψη και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για σοβαρές επιπλοκές.

Επιδημιολογία

Υπάρχουν ανεπαρκή δεδομένα, αλλά η Σιγκέλα εκτιμάται ότι προκαλεί το θάνατο 34.000 παιδιών κάτω από την ηλικία των πέντε ετών το 2013 και 40.000 θανάτους σε άτομα άνω των πέντε ετών. Η αμοιβάδωση μολύνει πάνω από 50 εκατομμύρια άτομα κάθε χρόνο, εκ των οποίων τα 50.000 πεθαίνουν.

Έρευνα

Αν και προς το παρόν δεν υπάρχει εμβόλιο που προστατεύει από τη λοίμωξη Σιγκέλα, αρκετά είναι σε εξέλιξη. Ο εμβολιασμός μπορεί να γίνει τελικά κρίσιμο μέρος της στρατηγικής για να μειώσει τη συχνότητα και τη σοβαρότητα της διάρροιας, ιδιαίτερα μεταξύ των παιδιών περιοχές με χαμηλό εισόδημα. Για παράδειγμα, η Σιγκέλα είναι μακροχρόνιος στόχος της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) για την ανάπτυξη εμβολίων και απότομες πτώσεις σε ηλικιακές τιμές προσβολής από διάρροιας/δυσεντερία. Η ανάπτυξη των εμβολίων ενάντια σε αυτούς τους τύπους των λοιμώξεων παρεμποδίζεται από τεχνικούς περιορισμούς, όπως η ανεπαρκής υποστήριξη συντονισμού και έλλειψη των δυνάμεων της αγοράς για την έρευνα και την ανάπτυξη. Οι περισσότερες προσπάθειες εμβολιασμού γίνονται στο δημόσιο τομέα, είτε ως ερευνητικά προγράμματα εντός των εταιρειών βιοτεχνολογίας.