Διαστημικός σταθμός

Διαστημικός σταθμός ονομάζεται κάθε διαστημόπλοιο ικανό να φέρει πλήρωμα αστροναυτών και να παραμένει στο διάστημα για μεγάλες χρονικές περιόδους (συνήθως περισσότερο από ένα έτος), ενώ διαθέτει αποβάθρες από τις οποίες μπορούν να προσδεθούν και να αναχωρήσουν άλλα διαστημόπλοια. Προκειμένου να παραμένει στο διάστημα χωρίς δαπάνη καυσίμων, ο διαστημικός σταθμός πρέπει να βρίσκεται σε τροχιά γύρω από κάποιο ουράνιο σώμα, π.χ. τη Γη ή τον Ήλιο, και για τον λόγο αυτό αποκαλείται και τροχιακός σταθμός (orbital station). Μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα έχει κατορθώσει να δρομολογήσει διαστημικούς σταθμούς μόνο σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη (χαμηλή περιγήινη τροχιά, L.E.O.).
Οι διαστημικοί σταθμοί διακρίνονται από τα άλλα επανδρωμένα διαστημόπλοια από την έλλειψη ισχυρών προωθητικών μηχανισμών ή συστημάτων για προσεδάφιση: Φορτία και άνθρωποι μεταφέρονται προς και από τους σταθμούς με άλλα διαστημικά σκάφη. Από τον Απρίλιο του 2018, όταν κατέπεσε στη Γη ο πειραματικός κινεζικός διαστημικός σταθμός Τιάν-γκονγκ 1, δύο διαστημικοί σταθμοί βρίσκονται σε τροχιά: ο μεγάλος Διεθνής Διαστημικός Σταθμός, που είναι μόνιμα επανδρωμένος, και και ο Τιάν-γκονγκ 2 που εκτοξεύτηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2016 και δεν είναι μόνιμα επανδρωμένος. Προηγούμενοι ιστορικοί διαστημικοί σταθμοί υπήρξαν τα προγράμματα Σαλιούτ και Σκάιλαμπ, και μεταγενέστερα ο Μιρ.
Οι σύγχρονοι διαστημικοί σταθμοί είναι ερευνητικές βάσεις που χρησιμοποιούνται για να μελετηθούν οι επιπτώσεις της μακρόχρονης παραμονής στο διάστημα πάνω στο ανθρώπινο σώμα, να διεξαχθούν περισσότερα και πιο μακρόχρονα επιστημονικά πειράματα από όσα μπορούν να γίνουν μέσα σε άλλα διαστημικά σκάφη και τέλος να αποτελέσουν εξέδρες για την κατασκευή και εκτόξευση επανδρωμένων σκαφών προς άλλους πλανήτες. Μέχρι σήμερα, όλοι οι σταθμοί έχουν σχεδιασθεί έτσι ώστε να μπορούν να εναλλάσσονται στο εσωτερικό τους διαφορετικά πληρώματα, με το καθένα μέλος πληρώματος να παραμένει εκεί επί αρκετές εβδομάδες ή μήνες, σπανίως όμως περισσότερο από ένα γήινο έτος. Οι μεγαλύτερες επιδόσεις συνεχούς παραμονής ανθρώπου στο διάστημα έχουν όλες επιτευχθεί μέσα σε σοβιετικούς ή ρωσικούς διαστημικούς σταθμούς. Η μέγιστη διάρκεια παραμονής στο διάστημα σε μία μόνο αποστολή είναι 437,7 ημέρες (24ωρα) και επιτεύχθηκε από τον Βαλερί Πολιακόφ πάνω στον διαστημικό σταθμό Μιρ το 1994-1995. Μέχρι σήμερα, τρεις αστροναύτες έχουν ολοκληρώσει μεμονωμένες αποστολές με διάρκεια μεγαλύτερη του ενός γήινου έτους, όλοι πάνω στον Μιρ.
Διαστημικοί σταθμοί έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς σκοπούς. Ο τελευταίος τέτοιος σταθμός ήταν ο Σαλιούτ 5, που χρησιμοποιήθηκε από το πρόγραμμα Αλμάζ της ΕΣΣΔ το 1976 και το 1977.

Πρώτοι οραματισμοί

Οι διαστημικοί σταθμοί υπήρξαν το αντικείμενο οραματισμών ήδη από το 1869, όταν ο Αμερικανός πάστορας Έντουαρντ Ε. Χέιλ (Edward Everett Hale) δημοσίευσε το διήγημα The Brick Moon (= Το τούβλινο φεγγάρι). Ο πρώτος άνθρωπος που ασχολήθηκε επιστημονικά με το θέμα υπήρξε ο Ρώσος Κονσταντίν Τσιολκόφσκι περί το 1900. Ακολούθησε ο Γερμανός Χέρμαν Όμπερτ σχεδόν δύο δεκαετίες αργότερα. Το 1929 ο Χέρμαν Ποτότσνικ δημοσίευσε τη μελέτη του Το πρόβλημα του διαστημικού ταξιδιού, όπου αναφέρεται για πρώτη φορά η ιδέα ενός διαστημικού σταθμού σε σχήμα περιστρεφόμενου τροχού για τη δημιουργία τεχνητής βαρύτητας.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Γερμανοί επιστήμονες διερεύνησαν τη θεωρητική ιδέα ενός τροχιακού όπλου ευρισκόμενου πάνω σε ένα διαστημικό σταθμό. Το λεγόμενο «όπλο του ήλιου» θα ήταν βασισμένο επάνω σε ένα σταθμό-εξέδρα που θα περιφερόταν γύρω από τη Γη σε ύψος 8200 χιλιομέτρων και θα χρησιμοποιούσε την ηλιακή ενέργεια.
Το 1951 ο Βέρνερ φον Μπράουν δημοσιοποίησε το σχέδιό του για ένα διαστημικό σταθμό σε σχήμα τροχού, σύμφωνα με την ιδέα του «περιστρεφόμενου τροχού» που είχε προταθεί για πρώτη φορά από τον Ποτότσνικ – ωστόσο, αυτός ο σχεδιασμός δεν θα έφθανε ποτέ στο στάδιο της κατασκευής μέσα στον 20ό αιώνα.
Περίπου την ίδια εποχή τα σοβιετικά σχεδιαστικά γραφεία, κυρίως το OKB-52 του Βλαντίμιρ Τσελομέι, σχεδίαζαν πάνω στις ιδέες του Τσιολκόφσκι για τους διαστημικούς σταθμούς. Η δουλειά του OKB-52 οδήγησε στο Πρόγραμμα Αλμάζ και (μαζί με το OKB-1) στον πρώτο διαστημικό σταθμό: τον Σαλιούτ 1. Ο εξοπλισμός που αναπτύχθηκε έστρωσε τον δρόμο για τους επόμενους Σαλιούτ και τον Μιρ, ακόμα και για τον σημερινό Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Μικροβιολογία

Είδη μούχλας που αναπτύσσονται σε διαστημικούς σταθμούς μπορούν να παράγουν οξέα που διαβρώνουν ή υποβαθμίζουν μέταλλα, γυαλί και ελαστικό.