Δίκαιο του εδάφους

Το Δίκαιο του εδάφους, ή Jus soli (Γιους σόλι) είναι το δικαίωμα οποιουδήποτε που γεννιέται στην επικράτεια ενός κράτους σε ιθαγένεια ή υπηκοότητα (αυτού του κράτους). Ως χωρίς όρους βάση ιθαγένειας είναι το κυρίαρχο σύστημα στην ήπειρο της Αμερικής, αλλά σπάνιο αλλού. Μετά την Εικοστή Έβδομη Τροποποίηση του Συντάγματος της Ιρλανδίας που ίσχυσε το 2004, καμία Ευρωπαϊκή χώρα αυτή τη στιγμή δεν παρέχει ιθαγένεια χωρίς όρους βάση του δίκαιου του εδάφους. Μια μελέτη του 2010 βρήκε ότι μόνο 30 από τις 194 χώρες του κόσμου παραχωρούν ιθαγένεια με τη γέννηση σε παιδιά από ξένους κατοίκους χωρίς χαρτιά, αν και βέβαιες πληροφορίες δεν ήταν διαθέσιμες για 19 χώρες.
Σχεδόν όλες οι χώρες στην Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Ωκεανία παρέχουν ιθαγένεια από τη γέννηση βάση της αρχής του Δικαίου της καταγωγής, (ή δίκαιο του αίματος, jus sanguinis), με την οποία η ιθαγένεια «κληρονομείται» από τους γονείς όχι μέσω του τόπου γέννησης, ή μιας περιορισμένης μορφής του δικαίου του εδάφους όπου η ιθαγένεια από τον τόπο γέννησης είναι αυτόματη μόνο για τα παιδιά συγκεκριμένων μεταναστών. Οι χώρες που έχουν κυρώσει τη Συνθήκη για τη Μείωση της Ανιθαγένειας του 1961, παραχωρούν ιθαγένεια σε ανιθαγενή άτομα που δεν θα μπορούσαν να πάρουν καμία άλλη ιθαγένεια και που γεννήθηκαν στην επικράτειά τους, ή πλοίο ή αεροπλάνο με τη σημαία τους.    
Το Δίκαιο του εδάφους είναι συνδεδεμένο με παραχωρητικά πολιτικά δικαιώματα. Οι περισσότερες χώρες με χωρίς όρους δίκαιο του εδάφους παρέχουν επίσης υπηκοότητα (και ιθαγένεια) βάση του δικαίου της καταγωγής, αλλά οι κανονισμοί τείνουν να είναι πιο αυστηροί από τις χώρες που χρησιμοποιούν το δίκαιο της καταγωγής ως την κυριότερη βάση ιθαγένειας.

Ιστορία

Μια πρώιμη μορφή Δικαίου του εδάφους είναι από την εποχή των μεταρρυθμίσεων του Κλεισθένη στον αρχαίο Αθηναϊκό νόμο τον 6ο αιώνα π.Χ. εξελίχθηκε παραπέρα στο Ρωμαϊκό κόσμο με το Έδικτο του Καρακάλλα του 212 μΧ., το οποίο καθιστούσε νομικά Ρωμαίους πολίτες όλους τους ελεύθερους κατοίκους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Πολύ αργότερα, η ανεξαρτησία των Αγγλικών αποικιών στην Αμερική και η Γαλλική Επανάσταση στα τέλη του 18ου αιώνα, έθεσαν τα θεμέλια για το Δίκαιο του εδάφους. Με την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη του 19ου και 20ου αιώνα, και τις μαζικές μεταναστεύσεις στη Αμερική και την Δυτική Ευρώπη, το Δίκαιο του εδάφους επεκτάθηκε σε όλο και περισσότερες χώρες.
Στην τέλος του 19ου αιώνα, τα εθνικά κράτη διαχωρίζονταν διακριτά σε αυτά που παραχωρούσαν ιθαγένεια βάσει του δικαίου του εδάφους (π.χ. η Γαλλία), και σε αυτά που παραχωρούσαν βάσει του δίκαιου της καταγωγής, jus sanguinis (π.χ. η Γερμανία πριν το 1990). Όμως, από το 2007 και μετά, η Ευρωπαϊκή μεταναστευτική κρίση έστρεψε την προσοχή σε αυτές τις δύο αντικρουόμενες βάσεις παραχώρησης  ιθαγένειας.

Εθνικοί νόμοι

Ο Lex soli (λεξ σόλι, νόμος εδάφους) είναι ένας νόμος που καθορίζει στην πράξη ποιος και με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να δικαιούται να εφαρμοστεί σ’ αυτόν το δίκαιο του εδάφους. Οι περισσότερες χώρες έχουν τέτοιους συγκεκριμένους νόμους που αντιστοιχούν στην εφαρμογή των αντίστοιχων νόμων του δίκαιου του εδάφους της χώρας, και αυτοί οι νόμοι είναι και ο πιο συνηθισμένος τρόπος κτήσης ιθαγένειας. Μια συχνή εξαίρεση στο lex soli είναι η περίπτωση που τέκνο γεννιέται σε μια χώρα  από γονείς σε πρεσβεία  ή προξενική αρχή, ή γενικά σε διπλωματική αποστολή ξένης χώρας, που υπηρετούν στην εν λόγω χώρα.