Γεωγραφία της Κύπρου

Πώς σχηματίστηκε η Κύπρος

Η Ευρασιατική πλάκα (Ευρώπη και το μεγαλύτερο μέρος της Ασίας) μετακινείται προς το νότο, ενώ η Αφρικανική πλάκα (το μεγαλύτερο μέρος της Αφρικής) μετακινείται προς το βορρά και καταδύεται κάτω από την Ευρασιατική πλάκα, με αποτέλεσμα την άνοδο της περιοχής της Κύπρου και άλλων γειτονικών χωρών πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Η άνοδος αυτή συνεχίζεται και σήμερα.

Μορφολογικές περιφέρειες της Κύπρου

1. Ορεινά συμπλέγματα Τροόδους και Πενταδακτύλου.
2. Λοφώδης περιοχή γύρω από ορεινά συμπλέγματα.
3. Κεντρική πεδιάδα (Μόρφου, Λευκωσίας, Μεσαορίας) μήκους 55 μιλίων.
4. Παράκτιες περιοχές.

Οροσειρά του Τροόδους και οροσειρά του Πενταδακτύλου

Στα νοτιοδυτικά του νησιού δεσπόζει η οροσειρά Τρόοδος, ενώ στα βόρεια η οροσειρά του Πενταδάκτυλου ενώ 
ανάμεσά τους εκτείνεται η πεδιάδα της Μεσαορίας την οποία διασχίζουν δυο ποταμοί, ο Πεδιαίος κι ο Γιαλιάς. Η ψηλότερη κορυφή του Τροόδους είναι ο Όλυμπος (1951 μέτρα) του δε Πενταδακτύλου το Κυπαρισσόβουνο (1024 μέτρα). Τα πετρώματα του Τροόδους είναι ηφαιστειακά, ενώ του Πενταδακτύλου είναι ιζηματικά (ασβεστολιθικά) και μεταμορφωσιγενή. Το Τρόοδος διαθέτει ελάχιστες πηγές, ενώ ο Πενταδάκτυλος διαθέτει πολλές πηγές, όπως τα γνωστά κεφαλόβρυσα της Κυθρέας, της Λαπήθου και του Καραβά. Βουνοκορφές του Τροόδου: Χιονίστρα (ή Τρόοδος ή Όλυμπος), Μαδαρή, Παπούτσα, Μαχαιράς, Σταυροβούνι, Τρίπυλος, Κύκκος, Αδελφοί. Βουνοκορφές του Πενταδακτύλου: Κυπαρισσόβουνο, Κόρνος, Άγιος Ιλαρίωνας, Πενταδάκτυλος, Βουφαβέντο, Καντάρα, προφήτης Ηλίας. Η οροσειρά του Πενταδακτύλου έχει μήκος 100 χμ και πλάτος 8 χμ. Σπήλαια με σταλακτίτες και σταλαγμίτες υπάρχουν στον Πενταδάκτυλο και στα Στυλλάρκα της Ακανθού. Διάσελα και περάσματα στον Πενταδάκτυλο: Μύρτου, Αγύρτας, Ακανθούς.

Χερσόνησος του Ακάμα

Βρίσκεται στο ΒΔ τμήμα της Κύπρου και έχει έκταση περίπου 100 τετ. χμ. Είναι ο μεγαλύτερος φυσικός βιότοπος της Κύπρου. Παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία πετρωμάτων, βραχώδεις απόκρημνες, κυρίως αμμώδεις ακτές, φαράγγια (π.χ το φαράγγι του Άβακα), κλπ. Η βλάστηση του Ακάμα (μακκία) περιλαμβάνει πολλά είδη φυτών, όπως πεύκα, αόρατους, σχοινιές, σίστους (ξισταριές), κλπ. Στον Ακάμα υπάρχουν τουλάχιστο επτά είδη ενδημικών φυτών της Κύπρου, δηλαδή φυτών που ζουν μόνο στην Κύπρο, καθώς και άλλα είδη που μόνο στον Ακάμα βρίσκονται. Το χαμηλό δάσος (μακκία)του Ακάμα φτάνει μέχρι την ακτή, ενώ σε όλη σχεδόν της υπόλοιπη Κύπρο δεν υπάρχει μακκία βλάστηση μέχρι τις ακτές. Στις αμμώδεις παραλίες του Ακάμα γεννούν τα αυγά τους δυο είδη θαλάσσιων χελωνών (chelonia mydas και caretta caretta), ενώ στη χερσόνησο υπάρχουν και άλλα ενδιαφέροντα ζωικά είδη (γύπες, καβούρια του γλυκού νερού, περίπου 20 ειδη ερπετών, κλπ). Επειδή η χερσόνησος του Ακάμα κινδυνεύει από την αλόγιστη τουριστική αξιοποίηση  της περιοχής, άρχισε μια συστηματική προσπάθεια για να σωθεί η ομορφιά της περιοχής από τις διάφορες "αξιοποιήσεις".

Πεδιάδα της Μεσαορίας

Η εύφορη πεδιάδα της Μεσαορίας απλώνεται μεταξύ των βουνών Τροόδους και Πενταδακτύλου. Έχει μηκος 20 χμ και πλάτος που κυμαίνεται από 16 μέχρι 32 χμ.

Κοιλάδα των Κέδρων - Αγρινά

Η "κοιλάδα των κέδρων" βρίσκεται στο δάσος της Πάφου. Στο δάσος αυτό βρίσκονται και τα αγρινά (άγρια πρόβατα). Τα αρσενικά αγρινά είναι πιο σωματώδη και έχουν κέρατα, ενώ τα θηλυκά δεν έχουν ή έχουν πολύ μικρά κέρατα.

Ακτογραμμή

648 χλμ.

Ακρωτήρια

Στην κατεχόμενη Κύπρο: Αποστόλου Ανδρέα, Πλακωτής, Κορμακίτη, Ελαίας. 
Στην ελεύθερη Κύπρο: Πωμού, Αρναούτη (Ακάμα), Δρέπανο, Άσπρο, Ζευγάρι, Γάτας, Δολού, Πετούντα, Κιτίου, Πύλας, Γκρέκο (Πηδάλιο).

Κόλποι

Στην κατεχόμενη Κύπρο: Αμμοχώστου, Κερύνειας, Μόρφου.
Στην ελεύθερη Κύπρο: Χρυσοχούς, Κοραλλίων, Επισκοπής, Ακρωτηρίου (ή Λεμεσού), Λάρνακας.

Οροπέδια, καταρράκτες, νησίδες

1. Ορείτες. Είναι οροπέδιο κοντά στο χωριό Πισσούρι με αγριελιές και άγρια βλάστηση.
2. Καταρράκτης Καλυδωνίων. Βρίσκεται στο χωριό Πλάτρες.
3. Καταρράκτης Χαντάρας. Βρίσκεται στο χωριό Φοινί.
4. Νήσοι Κλείδες. Βρίσκονται απέναντι από το ακρωτήριο του Αποστόλου Ανδρέα. Εδώ υπάρχει και φάρος.
5. Κίλα. Είναι ένα νησάκι στη χερσόνησο της Καρπασίας κοντά στο χωριό Γαληνόπορνη.
6. Γερόνησος (ή Ιερά Νήσος ή Νησί του Αγίου Γεωργίου). Βρίσκεται κοντά στο ακρωτήριο Δρέπανο, στην περιοχή Αγίου Γεωργίου του χωριού Πέγειας, ΝΔ του Ακάμα.
7. Νήσος των Εχιδνών. Βρίσκεται κοντά στην ξηρά παρά τον Άγιο Γεώργιο της Κερύνειας (Γλυκιώτισσα).

Φράγματα

Η Κύπρος έχει 108 φράγματα και έρχεται πρώτη στην Ευρώπη αναφορικά με τον αριθμό και τη χωρητικότητα μεγάλων φραγμάτων σε σχέση με την έκταση της. Τα πέντε μεγαλύτερα φράγματα στην Κύπρο είναι το φράγμα Κούρρη στην επαρχία Λεμεσού (115 εκατομ. κυβ. μέτρα), το φράγμα του Ασπρόκρεμμου στην επαρχία Πάφου, το φράγμα της Ευρέτου στην επαρχία Πάφου, το φράγμα της  Κανναβιού στην επαρχία Πάφου και το φράγμα της Καλαβασού στην επαρχία Λάρνακας.

Αλυκές

Στην Κύπρο υπάρχουν δυο αλυκές, της "Λάρνακας" και της "Λεμεσού". Βρίσκονται χαμηλότερα από την επιφάνεια της θάλασσας. Το καλοκαίρι ξηραίνονται διότι η εξάτμιση ξεπερνά την ποσότητα νερού που λιμνάζει σε αυτές. Οι αλυκές έχουν μεγάλη τουριστική αξία και αποτελούν ξεχωριστούς βιότοπους, δηλαδή περιοχές με ειδικό περιβάλλον όπου ζουν ζώα και φυτά.

Ψηλότερο χωριό της Κύπρου

Είναι ο Πρόδρομος. Βρίσκεται σε ύψος 1400 μέτρων.

Κλίμα

Γενικά το κλίμα της Κύπρου είναι ήπιο μεσογειακό με άφθονη ηλιοφάνεια ακόμη και το χειμώνα και λιγοστή βροχόπτωση, Το καλοκαίρι είναι θερμό και ξηρό (χωρίς βροχές). Το χειμώνα το κλίμα είναι ήπιο (χωρίς πολλή ψύχρα) και βροχερό. Το κλίμα της Κύπρου επηρεάζεται από τη γεωγραφική θέση του νησιού, από τη μορφολογία του εδάφους του και από τη γενική κυκλοφορία των αέριων μαζών. 
Η μέση ετήσια βροχόπτωση στην Κύπρο είναι περίπου 500 χιλιοστόμετρα. Κυμαίνεται δε από 300 χιλιοστόμετρα στις κεντρικές πεδιάδες και στα νοτιοανατολικά παράλια μέχρι 1100 χιλιοστόμετρα στην οροσειρά του Τροόδου και 550 χιλιοστόμετρα στην οροσειρά του Πενταδακτύλου. Η ανομοιομορφία της βροχόπτωσης δεν είναι μόνο γεωγραφική αλλά και διαχρονική, συχνά δε παρατηρούνται συνεχείς ανομβρίες δυο-τριών χρόνων.

Χλωρίδα και Πανίδα

Η κυπριακή χλωρίδα είναι πολύ πλούσια σε θάμνους και εποχιακά άνθη. Από τα ενδημικά φυτά, 20 περίπου είδη περιλαμβάνονται στον κατάλογο των "Αυστηρά Προστατευομένων Ειδών Χλωρίδας της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη Διατήρηση της Ευρωπαϊκής Άγριας Ζωής και των Φυσικών Οικοτόπων". Μεταξύ της πανίδας το σπουδαιότερο ενδημικό είδος ζώου είναι το κυπριακό αγρινό που ζει στο δάσος Πάφου. Δασικές εκτάσεις στα δάση Τροόδου και Πάφου κηρύχτηκαν σε περιοχές προστασίας της χλωρίδας και πανίδας.

Υψομετρικές εξάρσεις

Χαμηλότερο σημείο: Μεσόγειος Θάλασσα 0μ
Ψηλότερο σημείο: Κορυφή του Ολύμπου 1953μ

Φυσικές απειλές

Μέτρια σεισμική δραστηριότητα, ξηρασία

Εθνικά δασικά πάρκα

Ορισμένες περιοχές κηρύχτηκαν σε Εθνικά Πάρκα με κύριο σκοπό την παροχή αναψυχής στο κοινό, όπως διάφορες δασικές εκτάσεις στο Τρόοδος, καθώς και τα δάση Αθαλάσσας, Παιδαγωγικής Ακαδημίας, Κάβο Γκρέκο, Ποταμού Λιοπετρίου και Πολεμιδίων.