Πύλος

Τοποθεσία

Η Πύλος βρίσκεται περίπου 274 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από την Αθήνα (είναι πολύ εύκολη η πρόσβαση πλέον), 211 χιλιόμετρα νότια από την Πάτρα, 118 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από την Τρίπολη και περίπου 55,5 χιλιόμετρα προς τα νοτιοδυτικά της Καλαμάτας. Έχει υψόμετρο  από 0-14 μέτρα και βρίσκεται στις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Κοντά στην Πύλο βρίσκονται οι κωμοπόλεις της Κυπαρισσίας, των Φιλιατρών, των Γαργαλιάνων και της Χώρας, προς τα βόρειά της, σε αποστάσεις περίπου 52, 36, 25 και  22,5 χιλιομέτρων αντίστοιχα, ενώ προς τα νότιά της και τα νοτιανατολικά της βρίσκονται οι κωμοπόλεις της Μεθώνης και της Κορώνης, σε αποστάσεις περίπου 11 και 40 χιλιομέτρων αντίστοιχα. Σε κοντινές αποστάσεις βρίσκονται επίσης, προς τα νοτιοανατολικά της ο Κυνηγός, το Μεσοχώρι και η Πήδασος σε αποστάσεις 6,5, 7,5 και 8,5 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα, προς τα νότιά της το Καινούργιο Χωριό σε απόσταση 6,5 περίπου χιλιομέτρων, προς βορειοανατολικά της η Πύλα και η Ίκλαινα σε αποστάσεις 8 και 17 περίπου χιλιομέτρων, προς τα βόρειά της η Γιάλοβα και το  Κορυφάσιο σε αποστάσεις 7,5 και 15 περίπου χιλιομέτρων και προς τα βορειοδυτικά της το Πετροχώρι, ο Ρωμανός και η Τραγάνα σε αποστάσεις 15,5, 15 και 16 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα.

Κορυφάσιον & Πύλος

Σύμφωνα με την μυθολογία, η πρώτη και αρχαιότερη πόλη της Πύλου ιδρύθηκε στη νοτιοδυτική Αρχαία Μεσσηνία από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Πύλο ή Πύλα. Ο Πύλος, κατά μια πρώτη εκδοχή, η οποία αναφέρεται στο έργο «Βιβλιοθήκη Απολλοδώρου» (παλαιότερα αποδιδόταν ως έργο στον Απολλόδωρο, ενώ σήμερα αποδίδεται σε άγνωστο συγγραφέα αναφερόμενο ως Ψευδο-Απολλόδωρο) ήταν γιος του θεού Άρη και της Δημονίκης, κόρης του Αγήνορα και της Επικάστης, εγγονή του Αντήνορα και αδελφή του Πορθάονα. Η Δημονίκη και ο Άρης ήταν οι γονείς του Ευήνου, του Πύλου, του Θέστιου και του Μώλου. Κατά μια άλλη εκδοχή, την οποία αναφέρει ο Παυσανίας, στο έργο του «Ελλάδος περιήγησις - Μεσσηνιακά» (βιβλίο 4, στιχ. 36.1-36.2) ο επώνυμος ιδρυτής ταυτίζεται με τον Πύλα, ο οποίος ήταν βασιλιάς των Μεγάρων, γιος του Κλήσωνα και εγγονός του Λέλεγα. Ο Πύλαντας πήγε στην Πελοπόννησο επικεφαλής ομάδας Λελέγων και ίδρυσε την πρώτη ομώνυμη πόλη, γνωστή και ως την Πύλο της Μεσσηνίας, ενώ όταν αργότερα ο Νηλέας τον εξεδίωξε από αυτήν, ο Πύλαντας κατέφυγε στην Ήλιδα, όπου ίδρυσε και τη δεύτερη ομώνυμη πόλη, γνωστή και ως την Πύλο της Ήλίδας. Θυγατέρα του Πύλαντα ήταν η Πυλία.
Ο Παυσανίας αναφέρει επίσης ότι η πόλη ονομαζόταν και Κορυφάσιον, από το Ακρωτήριο Κορυφάσιον (ἄκρα Κορυφάσιον), πάνω στο οποίο είχε κτιστεί.  Εκεί κοντά υπήρχε και ο ναός της Κορυφασίας Αθηνάς  (πβ. το Κορυφάσιο Μεσσηνίας). Οι αρχαίοι Σπαρτιάτες, σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, την ανέφεραν επίσης ως Κορυφάσιον.

Πύλος & Νηλήιον

Προς τιμή του πατέρα του Νέστορα  Νηλέα η πόλη αναφερόταν και ως «Νηλήιον». Ο Νηλέας ήταν γιος της Τυρούς και του θεού Ποσειδώνα, δίδυμος αδελφός του Πελία και ετεροθαλής αδελφός του Αίσονα (γιου του Κρηθέα και της Τυρούς), του Φέρητα και του Αμυθάονα.
Ο Νηλέας και ο Πελίας φιλονίκησαν για τη βασιλεία της Ιωλκού. Ο Πελίας έδιωξε τον Νηλέα, όπως και τον Αίσονα, και έγινε βασιλιάς στην Ιωλκό της Θεσσαλίας, ενώ ο Νηλέας κατέφυγε στη Μεσσηνία, όπου σύμφωνα με μια εκδοχή ήταν αυτός που ίδρυσε την Πύλο. Εκεί πήρε ως σύζυγό του τη Χλωρίδα, κόρη του Αμφίονα και μαζί απέκτησαν μία κόρη, την Πηρώ, και πολλούς γιούς, μεταξύ των οποίων και οι Ταύρος, Αστέριος, Πυλάων, Δηίμαχος, Ευρύβιος, Περικλύμενος, ο μετέπειτα σοφός βασιλιάς Νέστορας, κ.ά. Το τέλος του Νηλέα επήλθε όταν ο Ηρακλής εξεστράτευσε εναντίον του με την αιτιολογία ότι ο Νηλέας αρνήθηκε να τον εξαγνίσει από τον φόνο του Ιφίτου. Τότε ο Νηλέας σκοτώθηκε μαζί με 11 από τους γιούς του ή, σύμφωνα με άλλη παράδοση, διασώθηκε και πέθανε από κάποια ασθένεια στην Κόρινθο όπου είχε καταφύγει, οπότε στη συνέχεια ενταφιάσθηκε εκεί. Οι απόγονοι του Νηλέα ονομάσθηκαν Νηλείδες. Οι Νηλείδες, διωγμένοι από τους Ηρακλείδες, σκορπίστηκαν σε διάφορους τόπους, σε μερικούς από τους οποίους και βασίλευσαν. Χρονικά κατατάσσονται στα τέλη του 12ου αι. π.Χ., αφού η μετακίνησή τους από την Πύλο προς την Αθήνα χρονολογείται το 1104 π.Χ..

Ονομασίες μέσων χρόνων

Η Πύλος διατήρησε το αρχαίο της όνομα στα πρώτα βυζαντινά χρόνια, αλλά εμφανίζεται, πιθανώς μετά τον 6ο αιώνα, που καταλήφθηκε από τους Αβάρους, ως και την κατάκτησή της από τους Φράγκους, τον 13ο αιώνα, με δυο ονόματα, ως "Ζόγκλος" και ως Αβαρίνο (Ναυαρίνο ή Ναβαρίνο).

Πύλος & Ζόγκλος (Port-de-Jonc ή Port-de-Junch)

Η ονομασία, ως "Ζόγκλος", προέρχεται από το γαλλικό όνομα "Port-de-Jonc" ("Rush Harbour")  ή "Port-de-Junch", με ορισμένες παραλλαγές και παράγωγα: Στα ιταλικά ως "Porto-Junco" ή "Zunchio" ή "Zonchio", στο μεσαιωνικά καταλανικά ως "Jonc ", στα λατινικά  Iuncum "Zonglon" ή "Zonglos" και στα ελληνικά ως το "Ζόγγον" ή ο "Ζόγγος", το "Ζόγκλον" ή ο "Ζόγκλος", κ.λπ. Το όνομα αυτό προερχόταν πιθανώς από τα έλη και τη βλάστηση που περιέβαλαν τον τόπο.

Αβαρίνο, Ναυαρίνο ή Ναβαρίνο (Avarin, Navarin, Navarino)

Η ονομασία ως ο Αβαρίνος ή το Αβαρίνο ή Αβαρήνο, προέκυψε σύμφωνα με μια εκδοχή, μετά την κατάληψη της πόλης από τους Αβάρους, τον 6ο αιώνα.  Αργότερα συντομεύθηκε σε Βαρίνος ή επιμηκύνθηκε σε Αναβαρίνος με επένθεση, η οποία μετεξελίχθηκε σε Ναυαρίνο ή Ναβαρίνο (Navarino) στα ιταλικά (πιθανώς με επανάταξη) και Ναβαρίν (Navarin) στα γαλλικά. Η ετυμολογία της λέξης πάντως δεν είναι βέβαιη. Μια άλλη εκδοχή θεωρεί ότι η ονομασία Ναυαρίνο προέρχεται εκ συνεκφοράς των λέξεων (νέου+Αβαρίνου ή του ναυς+Αβαρίνο). Με την ίδια ονομασία πάντως προσδιορίζονταν ολόκληρος ο κόλπος της Πυλίας με τα πέριξ φρούρια, κατ΄ έναντι των νήσων Πρώτη και Σαπιέντζα από τα οποία και ισαπέχει. Μια άλλη ετυμολογία, βασισμένη σε στοιχεία της παράδοσης, η οποία προτάθηκε από τον περιηγητή Nompar de Caumont στις αρχές του 15ου αιώνα και επαναλήφθηκε μεταγενέστερα σε έργα του Γερμανού ιστορικού Καρλ Χοπφ (Karl Hopf, 1832–1873), αποδίδει το όνομα Ναβαρίνο στη στρατιωτική μισθοφορική Εταιρεία των Ναβαρραίων, η οποία έδρασε τον 14ο αιώνα και στον Μοριά, αλλά αυτό είναι σαφώς λάθος, καθώς το όνομα χρησιμοποιήθηκε πολύ πριν την παρουσία τους στην Ελλάδα. Το 1830 ο ο Αυστριακός περιηγητής, πολιτικός και ιστορικός Γιάκομπ Φίλιπ Φαλμεράυερ (Jakob Philipp Fallmerayer, 1790–1861), πρότεινε ότι η ονομασία θα μπορούσε να προέρχεται από το όνομα των Αβάρων που εγκαταστάθηκαν εκεί, μια άποψη που υιοθετήθηκε από μερικούς μετέπειτα μελετητές, όπως ο Βρετανός ιστορικός Ουίλιαμ Μίλλερ (William Miller, 1864–1945). Η εκτίμηση πάντως των σύγχρονων ερευνητών, από την άλλη πλευρά, θεωρεί πιο πιθανό ότι η ονομασία είναι σλαβικής προέλευσης και σημαίνει "τόπος των σφενδάμων" ή  το "μέρος με τα σφεντάμια".
Η ονομασία Αβαρίνος - Ναβαρίνο (Avarinos/Navarino), αν και χρησιμοποιούταν πριν από τη Φραγκοκρατία, τέθηκε σε ευρεία χρήση και σύντομα υπερκέρασε την ονομασία Port-de-Jonc και των παραγώγων της, μόνο ύστερα από τον 15ο αιώνα, δηλαδή, μετά την κατάρρευση του φράγκικου Πριγκιπάτου της Αχαΐας (1205–1432).

Σπανοχώρι (Spanochori)

Στα τέλη του 14ου ή στις αρχές του 15ου αιώνα, όταν η περιοχή ελεγχόταν από την Εταιρεία των Ναβαρραίων, ήταν επίσης γνωστό ως Château Navarres και ονομαζόταν από τους ντόπιους Έλληνες ως Σπανοχώρι (Spanochori), δηλαδή χωριό των Ισπανών. Κατά τις περιόδους της [[Οθωμανική Προχωρημένο
Ειδικοί χαρακτήρες
Βοήθεια
Επικεφαλίδα
Μορφή
Εισαγωγή
{{Κωμόπολη χωριό
| όνομα =  Πύλος
| χάρτης = 
| εικόνα = Pylos-sfaktiria.JPG
| λεζάντα εικόνας = Άποψη της Πύλου.
| μέγεθος εικόνας = 
| γεωγραφικό διαμέρισμα = Πελοπόννησος| περιφέρεια = Αποκεντρωμένη Διοίκηση Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου
(Έδρα: Πάτρα)
Περιφέρεια Πελοποννήσου
(Έδρα: Τρίπολη)
| περιφερειακή ενότητα = Μεσσηνίας
(Έδρα: Καλαμάτα)
| νομός = Μεσσηνίας| δήμος = Πύλου - Νέστορος
(Έδρα: Πύλος)
| έδρα δήμου: Πύλος| δημοτική ενότητα = Πύλου
| δημοτική κοινότητα = Πύλου
| τοπική κοινότητα = 
| γεωγραφικός κωδικός Καλλικράτη = 4405010101
| πρώην δήμος = Αυτοκρατορία|οθωμανικής]] κατοχής (1498-1685 και 1715-1821), η τουρκική ονομασία ήταν Αναβαρίν (Anavarin [o]).

Νεόκαστρον & Παλαιόκαστρον

Μετά την κατασκευή, το 1571/2, του νέου οθωμανικού φρουρίου (Anavarin kalesi), στην τοποθεσία της σημερινής Πύλου, στα νοτιοδυτικά του κόλπου, το νέο φρούριο/κάστρο έγινε γνωστό ως το Νέοκαστρον (Νέο Κάστρο ή Νιόκαστρο, «νέο κάστρο»), ενώ το παλιό φραγκικό κάστρο στα βορειοδυτικά του κόλπου έγινε γνωστό, αναφερόμενο σε αντιδιαστολή, ως το Παλαιόκαστρον (Παλιόκαστρο ή Παλιόκαστρο , "παλιό κάστρο"). Με την ανάπτυξη στη συνέχεια, του οικισμού έξω από τα τείχη του Νιόκαστρου, ο οικισμός που έφερε επίσης το όνομα Νέοκαστρον, ήταν αυτός που μετεξελίχθηκε στη σημερινή κωμόπολη.

Ιστορία

Η Πύλος έχει μακρά ιστορία, η οποία συμβαδίζει με αυτήν της Πελοποννήσου. Το ξεκίνημά της χάνεται στα βάθη της προϊστορίας, αφού κατοικήθηκε από τη νεολιθική εποχή. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ιδρύθηκε από τον επώνυμο ήρωα Πύλο ή τον βασιλιά Νηλέα και αρχικά ονομαζόταν Κορυφάσιον, από το Ακρωτήριο Κορυφάσιον, πάνω στο οποίο είχε κτιστεί. Κατά τα ομηρικά χρόνια αναφέρεται από τον Όμηρο ως η πρωτεύουσα στο βασίλειο του Νέστορα, το οποίο ήταν ένα από τα σημαντικά βασίλεια της μυκηναϊκής Ελλάδας, σύμφωνα και με τα αρχαιολογικά ευρήματα του ανακτόρου που είναι γνωστό ως το Ανάκτορο του Νέστορα, το οποίο συνδέεται με τον Νέστορα, βασιλιά της Πύλου, όπως αναφέρεται στην Ιλιάδα του Ομήρου. Αργότερα η περιοχή υποδουλώθηκε στην Αρχαία Σπάρτη μαζί με την υπόλοιπη Αρχαία Μεσσηνία. Κατά την κλασική εποχή ο χώρος της αρχαίας μυκηναϊκής πόλης ήταν πλέον ακατοίκητος, αλλά στην περιοχή της έγινε η Ναυμαχία της Πύλου, το 425 π.Χ., κατά τη διάρκεια του  Πελοποννησιακού Πολέμου. Η Πύλος μόλις που αναφέρεται ιστορικά στη συνέχεια, κατά τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή εποχή και μέχρι τον 13ο αιώνα και τη Φραγκοκρατία, όταν η περιοχή της έγινε τμήμα του Πριγκιπάτου της Αχαΐας. Άρχισε να γίνεται πλέον γνωστή με τη γαλλική της ονομασία ως Port-de-Jonc ή την ιταλική της ονομασία ως Navarino, ενώ στη δεκαετία του 1280 οι Φράγκοι έχτισαν το παλαιό κάστρο του Ναυαρίνου στην περιοχή. Το Ναυαρίνο στη συνέχεια βρέθηκε υπό τον έλεγχο της Γαλληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, από το 1417 έως το 1500, όταν και κατακτήθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι Οθωμανοί χρησιμοποίησαν το Ναυαρίνο και τον κόλπο του ως ναυτική βάση και έχτισαν στο νοτιοδυτικό σημείο του το φρούριο του Νέου Ναυαρίνου. Η περιοχή του Παλαιού και Νέου Ναυαρίνου παρέμεινε υπό τον οθωμανικό έλεγχο, με εξαίρεση μια σύντομη ανανέωση της ενετικής κυριαρχίας, με το Βασίλειο του Μορέως το 1685-1715 και μια ρωσική κατοχή το 1770-71, μέχρι την ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821, η οποία οδήγησε στην απελευθέρωση της περιοχής. Ο Ιμπραήμ πασάς της Αιγύπτου ανακτά πρόσκαιρα το Ναυαρίνο για λογαριασμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το 1825, αλλά η ήττα του τουρκο-αιγυπτιακού στόλου στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, το 1827, ανάγκασε τον Ιμπραήμ να αποχωρήσει από την Πελοπόννησο και επιβεβαίωσε την ανεξαρτησία της Ελλάδας.

Αρχαιολογική έρευνα

Στην περιοχή της Πύλου έχουν ανακαλυφτεί αξιόλογοι αρχαιολογικοί θησαυροί. Αρχικά ήρθαν στο φως πέτρινοι τοίχοι, κομμάτια από τοιχογραφίες, δάπεδα, μυκηναϊκά αγγεία, πήλινες επιγραφές στον Επάνω Εγκλιανό. Οι πρώτες αυτές έρευνες έγιναν το 1912-26 απ' τον Καρλ Μπλέγκεν και τον Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη. Διακόπηκαν στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και ξανάρχισαν το 1952 από το Σπυρίδωνα Μαρινάτο. Στις 31 Δεκεμβρίου του 1957 ανακαλύφθηκε κυψελοειδής τάφος, ο επιλεγόμενος  του Νηλέως, από τον πατέρα του Νέστορα, μυθικό βασιλιά της Πύλου. Επίσης ανακαλύφθηκε και πτέρυγα του ανακτόρου ηλικίας 3.000 ετών. Το 1962 βρέθηκε πλήθος ευρημάτων στην περιοχή Περιστέρια Πύλου. Οι προσπάθειες στην Πύλο συνεχίστηκαν και μέχρι το 1964, οπότε ήρθε στο φως ολόκληρο σχεδόν το Ανάκτορο του Νέστορα. Το ανάκτορο αυτό χρονολογικά τοποθετείται γύρω στα 1300 και 1200 π.Χ. και καταστράφηκε με την κάθοδο των Δωριέων (1100 π.Χ.) Το κεντρικό κτίριο (50 x 32 μ.) περιλάμβανε το μέγαρο του βασιλιά και το μέγαρο της βασίλισσας ενώ υπάρχουν και άλλα κτίρια. Διάφοροι άλλοι βοηθητικοί χώροι, τάφοι και βωμός, ανακαλύφθηκαν στην περιοχή.

330-1204: Βυζαντινή εποχή

Λίγα είναι γνωστά κατά τη βυζαντινή εποχή για την Πύλο, η οποία διατηρούσε το αρχαίο όνομά της, εκτός από την αναφορά των επιδρομών στην περιοχή, των Αβάρων τον 6ο αιώνα και των Σαρακηνών από το Εμιράτο της Κρήτης περί το  872/3. Στα ύστερα βυζαντινά χρόνια και στις αρχές της Φραγκοκρατίας και της Α΄ Ενετοκρατίας η περιοχή και η πόλη αναφέρονταν ήδη και ως "Ζόγκλος".

1432-1460: Δεσποτάτο του Μυστρά

Για μικρό χρονικό διάστημα, 30 περίπου ετών, μετά την Φραγκοκρατία και την Α΄ Ενετοκρατία, διάφορα τμήματα της περιοχής του Ναβαρίνου ήλεγχε και το Δεσποτάτο του Μυστρά (1349-1460). Από το 1417-18 οι Βυζαντινοί είχαν κατορθώσει να απελευθερώσουν το μεγαλύτερο μέρος της Μεσσηνίας και της Ηλείας. Το 1427 ο Βυζαντινός στόλος καταφέρνει να νικήσει σε ναυμαχία στα νησάκια Εχινάδες, στην είσοδο του Πατραϊκού κόλπου, τον Παλατινό Κόμη Κεφαλληνίας και Ζακύνθου Κάρολο Α΄ Τόκκο και λίγο αργότερα οι Βυζαντινοί καταλαμβάνουν τη Γλαρέντζα στην Ηλεία. Το 1429 ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος καταλαμβάνει και την Πάτρα μετά από πολιορκία. Εκτός από την Μεθώνη, την Κορώνη το Ναύπλιο και το Άργος, τα οποία παρέμειναν στην κατοχή των Βενετών, ολόκληρη η υπόλοιπη Πελοπόννησος αναλαμβάνουν οι Παλαιολόγοι, με το Θεόδωρο να εξουσιάζει τον Μυστρά, το Θωμά τη Γλαρέντζα και τον Κωνσταντίνο τα Καλάβρυτα, λίγο πριν ο τελευταίος γίνει αυτοκράτορας. Όμως οι τουρκικές επιδρομές συνεχίστηκαν αμείωτες τα επόμενα χρόνια, καθώς ο σουλτάνος Μωάμεθ Β΄ ήθελε να εμποδίσει τους Θεόδωρο και Θωμά, οι οποίοι βρίσκονταν σε αντιπαράθεση μεταξύ τους, από το να αποστείλουν ενισχύσεις στην πολιορκούμενη πρωτεύουσα. Με αφορμή μία μεγάλη τουρκική επιδρομή ξέσπασε εξέγερση των κατοίκων, υπό τον Μανουήλ Κατακουζηνό, η οποία έληξε άδοξα με την επέμβαση του Τουραχάν ή Τουρχάν Μπέη. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 και ενώ τα δύο αδέλφια συνέχιζαν να συγκρούονται μεταξύ τους, οι Τούρκοι κατέλαβαν την Πάτρα το 1458 και το 1460 ο Μυστράς παρεδόθη αμαχητί στον Μωάμεθ Β΄ που έθεσε το τέλος στο δεσποτάτο. Η Βαρωνία της Αρκαδίας ήταν και το τελευταίο υπόλειμμα του Πριγκιπάτου της Αχαΐας που υπέκυψε, το 1432, στους Βυζαντινούς Δεσπότες του Μορέως. Μετά την κατάκτηση της Πάτρας και της Χαλανδρίτσας το 1429-1430, που σήμανε και την ντε φάκτο κατάλυση του Πριγκιπάτου, ο τελευταίος Πρίγκιπας, Κεντυρίων Β΄ Ζαχαρίας, κράτησε μόνο την Αρκαδία ως προσωπικό του φέουδο. Μετά το θάνατό του το 1432 όμως, ο Δεσπότης Θωμάς Παλαιολόγος, καίτοι γαμπρός του Ζαχαρία, κατέλαβε τη βαρωνία και φυλάκισε την χήρα του Ζαχαρία και πεθερά του, η οποία και πέθανε στη φυλακή.
Ήταν επίσης το λιμάνι του Ναυαρίνου, το σημείο από το οποίο, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος ξεκίνησε το 1437, για τη  Σύνοδο Φερράρας – Φλωρεντίας, αλλά και το σημείο από το οποίο, ο τελευταίος Δεσπότης του Μορέως Θωμάς Παλαιολόγος ξεκίνησε με την οικογένειά του για τη Δύση, το 1460, μετά την οθωμανική κατάκτηση του Δεσποτάτου του Μοριά.

Νεότερη ιστορία

Η σημερινή Πύλος οικοδομήθηκε εκ νέου, με σχεδιασμό σύγχρονης πόλης, ακριβώς έξω από τα τείχη του Νεοκάστρου και ουσιαστικά χτίστηκε από τα στρατεύματα του Γάλλου στρατηγού Νικολάου - Ιωσήφ Μαιζώνος κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Εκστρατείας στον Μοριά (Expédition de Morée), του 1828–1833, γύρω από το νέο κάστρο, που έχτισαν οι Οθωμανοί το 1573, για τον έλεγχο της νότιας εισόδου, στον όρμο του Ναυαρίνου. Η αποστολή του Γαλλικού εκστρατευτικού σώματος 13.000-15.000 ανδρών, υπό την αρχηγία του Νικολάου - Ιωσήφ Μαιζώνος στην Πελοπόννησο μεταξύ των ετών 1828 και 1833, είχε ως σκοπό την υλοποίηση της εφαρμογής της Συνθήκη του Λονδίνου του 1827, της συμφωνίας σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες θα μπορούσαν να έχουν κράτος. Μέρος της αποστολής αυτής ήταν και 17 επιστήμονες, η «επιστημονική αποστολή του Μοριά» (Mission scientifique de Morée), οι οποίοι χαρτογράφησαν την Πελοπόννησο και τα νησιά του Αιγαίου, μελέτησαν τα αρχαία μνημεία και περιέγραψαν τα αποτελέσματα των ερευνών τους σε βιβλία που δίνουν σημαντικές πληροφορίες για την εποχή. Σύμφωνα με αυτούς, η περιοχή της επαρχίας του Ναβαρίνου, με βάση την γαλλική απογραφή του 1829 είχε συνολικά 1.596 κατοίκους.
Το νέο κάστρο, το οποίο είχε ονομαστεί  Νεόκαστρο σε αντιδιαστολή με το Παλαιόκαστρο, το παλαιότερο φρούριο που έλεγχε την βόρεια είσοδο του όρμου. Νεόκαστρο (Νιόκαστρο) υπήρξε και το αρχικό όνομα του οικισμού. Το όνομα Πύλος αποδόθηκε στον σημερινό οικισμό μεταγενέστερα, μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, αποδόθηκε στο Νεόκαστρο το όνομα Πύλος, με το βασιλικό διάταγμα του 1833 και το 1835 ορίστηκε έδρα του Δήμου Πυλίων. Ο Δήμος Πυλίων σχηματίστηκε με το βασιλικό διάταγμα της 9ης Απριλίου 1835 και κατατάχθηκε στην Γ΄ τάξη των δήμων, με πληθυσμό 782 κατοίκους. Ο δημότης της Πύλου ονομάστηκε Πύλιος. Το 1844 η Πύλος αναφερόταν πάντως ακόμα και με την παλαιότερη ονομασία, ως Νεόκαστρον και Καλύβια. Η  Πύλος υπήρξε έδρα κοινότητας στο διάστημα μεταξύ 1912-1946 και έδρα του πρώην δήμου Πύλου στο διάστημα μεταξύ 1946-2010. Από το 2011 αποτελεί έδρα του νέου Δήμου Πύλου - Νέστορος.

Σύγχρονος οικισμός

Η σύγχρονη Πύλος έχει άριστη ρυμοτομία και διαθέτει όλες τις ανέσεις μιας σύγχρονης πόλης. Είναι παράλληλα τουριστικό, μεταφορικό και εμπορικό κέντρο. Το δυτικό άκρο της Εθνικής Οδού 82 αρχίζει από το κέντρο της Πύλου. Ο αυτοκινητόδρομος εκτείνεται από δυτικά προς τα ανατολικά και συνδέει την Πύλο με την Καλαμάτα και την Σπάρτη. Η περιοχή της έχει ευνοϊκό κλίμα, με ιδιαίτερα ήπιους χειμώνες.  Η σύγχρονη κωμόπολη σχεδιάστηκε μετά την Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827) από τους Γάλλους μηχανικούς του στρατηγού Mαιζόν και κατοικήθηκε από Mικρασιάτες, Eπτανήσιους και Μοραΐτες. Εκτός από το Νιόκαστρο και τον πευκώνα του, στην πόλη υπάρχουν και άλλα σημαντικά μνημεία, όπως το παλιό υδραγωγείο αλλά και το μνημείο της νίκης των τριών Ναυάρχων στην κεντρική πλατεία της δίπλα στα μεγάλα πλατάνια. Στην Πύλο υπάρχουν επίσης το Αρχαιολογικό Μουσείο της Πύλου και το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων, η οικία του ολυμπιονίκη Kωστή Tσικλητήρα, στην Πλατεία Νέστορος, όπου στεγάζεται η Συλλογή του φιλέλληνα Ρενέ Πιο, το Iνστιτούτο Aστροσωματιδιακής Φυσικής «Nέστωρ», του Εθνικού Αστεροσκοπείου, το οποίο φιλοξενείται στο παλαιό Γυμνάσιο της Πύλου και είναι υπεύθυνο για το Υποβρύχιο Τηλεσκόπιο Νετρίνων το Προγράμματος Νέστωρ - NESTOR Project (Neutrino Extended Submarine Telescope with Oceanographic Research Project), (Βλ. NESTOR Project & KM3NeT) και άλλα σημαντικά αξιοθέατα, ιστορικές τοποθεσίες, κάστρα, παραλίες και βιότοποι που μετατρέπουν την κωμόπολη αυτή της νοτιοδυτικής Μεσσηνίας σε σημαντικό τουριστικό κέντρο για εξορμήσεις και επισκέψεις στην ευρύτερη περιοχή της Πυλίας.

Παλαιός Δήμος Πύλου (1835–1912)

Η Πύλος προσαρτήθηκε το 1835, στον παλαιό Δήμο Πύλου, ή Δήμο Πυλίων, όπως αναφερόταν, όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος αυτός καταργήθηκε. Μαζί με την Πύλο, το 1835, προσαρτήθηκε και οικισμός Πύλα, ενώ 5 χρόνια αργότερα, το 1840, προσαρτήθηκαν στον παλαιό δήμο Πύλου οι οικισμοί Καντηλιοκέρι, Καραμανώλη, Κουκκουνάρα, Λέζαγα και Χανδρινός (οι οποίοι αποσπάσθηκαν από τον παλαιό Δήμο Αιγαλαίου), Αβαρινίτσα (που αποσπάσθηκε από τον παλαιό Δήμο Πηδάσσου), Γουβαλοβαρός, Ίκλενα, Ιχθυοτροφείον της Γιάλοβας, Μύλος του Καλέλη, Μύλος Καραμανώλη, Μύλος Πισπίσια, Οσμάναγα, Άνω Παπούλιον, Κάτω Παπούλιον, Πετροχώρι, Πλάτανος, Πισάσκι, Ρωμανός και Σχινόλακκα (που αποσπάσθηκαν από τον παλαιό Δήμο Κορυφασίου). Το 1845 προασαρτώνται στον παλαιό Δήμο Πυλίων ο νέος οικισμός Παπούλια και ο οικισμός Κυνηγός ((που αποσπάσθηκε από τον παλαιό Δήμο Μεθώνης), ενώ την ίδια περίοδο καταργήθηκαν οι οικισμοί Αποθήκη της Γιάλοβας, Ιχθυοτροφείον της Γιάλοβας, Μύλος του Καλέλη, Μύλος Καραμανώλη, Μύλος Πισπίσια, Μύλος Χουσεΐναγα, Νήσος Σφακτηρία, Άνω Παπούλιον και Κάτω Παπούλιον. Η Πύλος αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν «Πύλος (Νεόκαστρον) και Καλύβια», στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως «κωμόπολις έδρα» του Δήμου Πύλου της Επαρχίας Πυλίας με πληθυσμό 924 κατοίκων για την κωμόπολη και 3.017 κατοίκων για τον Δήμο Πύλου αντίστοιχα, με βάση την απογραφή του 1851.  Το 1889 προσαρτάται στον παλαιό Δήμο Πυλίων ο νέος οικισμός Παληονερό και καταργείται ο οικισμός Μονή του Αγίου Νικολάου, ενώ το 1908 προσαρτώνται στον παλαιό Δήμο Πυλίων οι νέοι οικισμοί Γιάλοβα, Μπαλοδημέϊκα και Σγράπα και επίσης καταργείται ο οικισμός Γουβαλοβαρός. Το 1912 ο παλαιός Δήμος Πυλίων καταργήθηκε και συστάθηκε η Κοινότητα της Πύλου (1912-1946).

Κοινότητα Πύλου (1912–1946)

Το 1912 η Πύλος αποσπάται από τον παλαιό Δήμο Πύλου, ο οποίος τότε καταργείται και γίνεται έδρα της Κοινότητας Πύλου. Η Πύλος παρέμεινε έδρα της ομώνυμης κοινότητας, από το 1912 ως το 1946, που αναγνωρίζεται επίσημα ξανά ο πρώην Δήμος Πύλου. Μαζί με την Πύλο στην Κοινότητα Πύλου προσαρτώνται και οι οικισμοί Γιάλοβα, Παληονερό και Πύλα, ενώ το 1919 προσαρτάται στην Κοινότητα Πύλου ο οικισμός Μπαλοδημέϊκα (αποσπάσθηκε από την Κοινότητα Χανδρινού), Σγράπα (αποσπάσθηκε από την Κοινότητα Ικλένης) και Σχινόλακκα (αποσπάσθηκε από την Κοινότητα Κουκκουνάρας). Το 1933 οι οικισμοί Πύλα και Μπαλοδημέϊκα αποσπώνται από την Κοινότητα Πύλου και προσαρτώνται στην Κοινότητα Πύλας, ενώ το 1940 η ονομασία του οικισμού Παληονερό διορθώνεται σε Παλαιόνερον και αναγνωρίζονται επίσης ως νέοι οικισμοί της Κοινότητας Πύλου η Σφακτηρία (νησίς) και Πύλος (νησίς). Στην απογραφή του 1940 η κωμόπολη της Πύλου αναφέρεται εκτός παρενθέσεως με το επίσημο όνομά της ως η Πύλος και εντός παρενθέσεως ως το Ναυαρίνον και ως το Νέον Κάστρον. Το 1946 η Κοινότητα της Πύλου αναγνωρίζεται στον πρώην Δήμο Πύλου (1946–2010).

Κτίρια

Εκτός από τις σύγχρονες κατοικίες, διατηρούνται και αρκετά από τα παλαιότερα πέτρινα σπίτια με ευρύχωρες αυλές, στέγες και μπαλκόνια, χτισμένα κυρίως ανάμεσα σε στενά δρομάκια, άλλα με πέτρινα καλντερίμια και άλλα με σκαλιά. Κοντά στην προκυμαία απλώνεται η κεντρική πλατεία της κωμόπολης, η πλατεία των Τριών Nαυάρχων (Κόδρινγκτον, Δεριγνύ
και Χέιδεν), ενώ γύρω από αυτήν δεσπόζουν τα τοξωτά ισόγεια των κεντρικών κτιρίων της αγοράς της Πύλου. Στην κεντρική πλατεία υπάρχουν επίσης φοίνικες και κυρίως πλούσια πλατάνια που προσφέρουν ίσκιο στους κατοίκους της Πύλου και τους επισκέπτες της, κατά τις ώρες αναψυχής στα παραδοσιακά καφε-ζαχαροπλαστεία της, ενώ προς τη βορειοδυτική πλευρά της Πύλου, μπροστά από το σύγχρονο λιμάνι βρίσκονται διάφορες ψαροταβέρνες. Στο λιμάνι δεσπόζει επίσης το Δημαρχείο και δίπλα του η ανακαινισμένη διώροφη οικία του ολυμπιονίκη Kωστή Tσικλητήρα, όπου θα στεγαστεί μελλοντικά η Βιβλιοθήκη και η Πινακοθήκη του Δήμου Πύλου. Στο διατηρητέο Παλιό Γυμνάσιο φιλοξενείται το Ινστιτούτο Aστροσωματιδιακής Φυσικής «Nέστωρ»  του Εθνικού Αστεροσκοπείου, το οποίο είναι υπέυθυνο για ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά πειράματα παγκοσμίως. Στην κωμόπολη λειτουργούν τραπεζικά υποκαταστήματα, ταχυδρομείο, διάφορα ιατρεία, Κέντρο Υγείας, δημοτικά σχολεία, καθώς και Γυμνάσιο και Λύκειο. Η πόλη είναι επίσης έδρα αρκετών πολιτιστικών και αναπτυξιακών σωματείων-φορέων.

Αγορά

Υπάρχουν και διάφορα άλλα εμπορικά καταστήματα, φαρμακεία, φούρνοι, παραδοσιακά καφενεία γύρω από την κεντρική πλατεία της και τους άλλους κεντρικούς δρόμους. Επίσης, καφέ, εστιατόρια, μπαρ, ταβέρνες, σουπερ-μάρκετ, βενζινάδικα, βουλκανιζατέρ κ.λπ. καταστήματα διαφόρων μηχανολογικών εφοδίων και αγροτικών εργαλείων, που βρίσκονται σε διάφορα κεντρικά σημεία και τις οδικές αρτηρίες της κωμόπολης.

Εκκλησίες

Ψηλά πάνω σε λόφο προς τα ανατολικά της κωμόπολης βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Kοιμήσεως της Θεοτόκου, ενώ στα δυτικά της, εντός του Νιόκαστρου, υπάρχει ο παλαιός Ιερός Ναός της Mεταμόρφωσης του Σωτήρος, ναοί οι οποίοι υπάγονται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας.

Το Λιμάνι της Πύλου

Το Λιμάνι της Πύλου, με τη σύγχρονη προβλήτα του, είναι ένα από τα ασφαλή σημεία προορισμού ή ενδιάμεσης στάθμευσης για τα πλοία που ταξιδεύουν στην Μεσόγειο. Σε συνέχεια του Λιμανιού, προς τα ανατολικά του, υπάρχει επίσης η Μαρίνα της Πύλου.

Τα «Ναυαρίνεια»

Στο Λιμάνι της Πύλου, με τη συμμετοχή του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, καθώς και εκπροσώπων ή/και πλοίων από τις τρεις συμμαχικές χώρες, αλλά και με διάφορες παράλληλες εκδηλώσεις, σε άλλα σημεία της κωμόπολης, διοργανώνονται κάθε χρόνο, τα «Ναυαρίνεια» σε απόδοση τιμών για την επέτειο της ιστορικής Ναυμαχίας του Ναυαρίνου.

Αξιοθέατα

Η Πύλος διαθέτει πολλά αξιοθέατα δίπλα της ή σε άλλες κοντινές περιοχές του Δήμο Πύλου - Νέστορος, με κέντρο αυτήν. Με ιστορικές τοποθεσίες, όπως το παλάτι του Νέστορα κοντά στη Χώρα και τα παλάτια στην Ίκλαινα, τα κάστρα της (Παλαιόκαστρο & Νεόκαστρο), το παλιό υδραγωγείο της, τις νησίδες Τσιχλι-μπαμπά ή Φανάρι και Χελωνήσι ή Χελωνάκι με τα μνημεία για τους Γάλλους κι Άγγλους πεσόντες της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, τις κοντινές παραλίες, όπως είναι η Βοϊδοκοιλιά, η Γιάλοβα και ο βιότοπος της Γιάλοβας:

Τα κάστρα του Ναυαρίνου

Τα δυο κάστρα του Ναυαρίνου είναι το φράγκικο Παλαιόκαστρο και το οθωμανικό Νιόκαστρο. Το πρώτο βρίσκεται στα βορειοανατολικά του κόλπου της Πύλου, βόρεια της νήσου Σφακτηρίας, ενώ το δεύτερο στα νοτιοδυτικά του κόλπου της Πύλου, δίπλα στο λιμάνι της Πύλου. Η θέα που προσφέρει το Παλαιόκαστρο προς το Ιόνιο Πέλαγος αλλά και τον εξαιρετικής ομορφιάς όρμο της Βοϊδοκοιλιάς, η οποία βρίσκεται στα βόρειά του και τη Λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας, η οποία βρίσκεται ανατολικά του, είναι πραγματικά μαγευτική. Ωστόσο η πρόσβαση σε αυτό λόγο της ερείπωσής του, συνοδεύεται από έντονες και επανειλημμένες προειδοποιήσεις που αφορούν στην ασφάλεια των επισκεπτών, καθώς ενδέχεται να κρύβει κινδύνους. Επίσης το Νιόκαστρο, το οποίο είναι σε καλύτερη κατάσταση, έχει εξαιρετική θέα προς τη νήσο Σφακτηρία, τον κόλπο, το λιμάνι και την κωμόπολη της Πύλου. Εξακολουθεί να είναι από τα ομορφότερα και πιο καλοδιατηρημένα κάστρα του ελλαδικού χώρου.

Το υδραγωγείο της Πύλου

Κατά την οθωμανική περίοδο της περιοχής της Πύλου, τον 16ο αιώνα, στη θέση «Παλαιό Νερό», δηλαδή την τοποθεσία του σημερινού χωριού Παλαιονέρου, κατασκευάστηκε η αφετηρία του παλαιότερου συστήματος μεταφοράς νερού, δηλαδή το πρώτο τμήμα του υδραγωγείου της Πύλου, το οποίο κατασκευάστηκε για την κάλυψη των αναγκών ύδρευσης του Νιόκαστρου. Το υδραγωγείο της Πύλου αποτελούνταν από δυο επιμέρους μικρότερα συστήματα τα οποία ενωνόντουσαν. Το πρώτο και παλαιότερο σύστημα ξεκινούσε από το Παλαιόνερο, νοτιοανατολικά του Νιόκαστρου και η μεταφορά του νερού γινόταν μέσα σε πήλινο αγωγό, ενώ το δεύτερο σύστημα, το οποίο κατασκευάστηκε μεταγενέστερα, μετέφερε το νερό από τις πηγές «Κουμπέ», 15 περίπου χιλιόμετρα βορειοανατολικά του κάστρου (κοντά στο χωριό Χανδρινός), μέσα σε κτιστή αύλακα και κατέληγε κοντά στην Πύλο στην θέση «Καμάρες». Στη συνέχεια, μέσω υπόγειας διασύνδεσης του υδραγωγείου, γινόταν η τροφοδότηση των πηγών που υπήρχαν εντός του Νιόκαστρου.

Παραλίες

Σε κοντινές αποστάσεις από την κωμόπολη της Πύλου βρίσκονται γνωστές παραλίες, όπως, η Παραλία της Γιάλοβας και στη συνέχειά της η Παραλία της Χρυσής Ακτής (Διβάρι), καθώς και η Παραλία της Βοϊδοκοιλιάς.

Χλωρίδα και πανίδα

Το έδαφος της περιοχής της Πύλου έχει συνήθως κόκκινο χρώμα και είναι γνωστό για την παραγωγή σε αυτό του φυτού Αγιοβασιλίτσα (επίσημες ονομασίες: Oυργινία η θαλάσσια, Urginea maritima και Drimia maritima), το οποίο χρησιμοποιείται γενικότερα σε παραδοσιακά έθιμα και την ιατρική. Τα βράχια τα οποία παρεμβάλονται προς κάθε κατεύθυνση ανάμεσα στα διάφορα τμήματα του πλούσιου εδάφους, είναι κυρίως από ασβεστολιθικά πετρώματα και προκαλούν την μειωμένη φυτική παραγωγικότητα, κυρίως γύρω από το Παλαιόκαστρο και τη Σφακτηρία. Η απουσία δέντρων εκεί αποκαθίσταται από την αφθονία των φασκόμηλων και διαφόρων θάμνων που φυτρώνουν μέσα στις κοιλότητες του ασβεστόλιθου. Επίσης στην κοντινή Γιάλοβα, η Λιμνοθάλασσά της, φιλοξενεί ποικίλα σπάνια είδη ζώων και πτηνών, τα οποία βρίσκονται στα όρια της εξαφάνισης, από ολόκληρη την Ευρώπη, όπως αυτό του αφρικανικού χαμαιλέοντα. Το παρατηρητήριο της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας επιτρέπει στους επισκέπτες να ανακαλύψουν περισσότερα και να παρακολουθήσουν τα ρηχά υφάλμυρα νερά της λίμνοθάλασσας και να περπατήσουν σε διαδρομές και μονοπάτια που περιγράφουν τα διαφορετικά οικοσυστήματα της Γιάλοβας.

Προστατευόμενη περιοχή Natura 2000

Η περιοχή της Λιμνοθάλασσας της Γιάλοβας, καθώς διακρίνεται για την πανίδα και τη χλωρίδα της έχει χαρακτηριστεί ως Ειδική Ζώνη Προστασίας του πανευρωπαϊκού δικτύου προστασίας των ειδών και των ενδιαιτημάτων τους, με το πρόγραμμα Natura.

Ενδεικτική βιβλιογραφία για την Πύλο

Παρακάτω αναφέρεται ενδεικτική βιβιογραφία που έχει σημεία αναφοράς για την Πύλο ή περιλαμβάνει εκδόσεις που έχουν πραγματοποιηθεί διαχρονικά στην Πύλο: