Ισαάκιος Κομνηνός της Κύπρου

Βιογραφία

Με τον θάνατο του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ιωάννη Β΄ Κομνηνού το 1143, ο θρόνος πέρασε όχι στον μεγαλύτερο εν ζωή γιο του Ισαάκιο Κομνηνό, αλλά στον νεαρότερο γιο του Μανουήλ Α΄ Κομνηνό, ο οποίος διεκδίκησε με επιτυχία τον θρόνο. Ο Ισαάκιος, παρ'όλα αυτά, υπηρέτησε καλοπροαίρετα ως σεβαστοκράτωρ, ενώ η πρώτη του σύζυγος, Θεοδώρα Καματηρά (π. 1144) του έκανε μία κόρη, την Ειρήνη Κομνηνή, καθώς και άλλους απογόνους. Η Ειρήνη Κομνηνή παντρεύτηκε ένα (αγνώστου ονόματος) μέλος της οικογένειας Δούκα Καματηρού, με το οποίο και απέκτησε τον Ισαάκιο Κομνηνό Καματηρό, περίπου το 1155. Τις πληροφορίες αυτές τις αναφέρει ο ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης.
Δεν θα πρέπει, ωστόσο, να συγχέεται ο Ισαάκιος με τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Ισαάκιο Α΄ Κομνηνό (1057–1059), θείο τού Αλέξιου Α΄ Κομνηνού και μεγάλο θείο τού Ιωάννη Β΄.

Κυβερνήτης και μετά αιχμάλωτος των Αρμενίων

Ο Ισαάκιος Κομνηνός νυμφεύτηκε μία Αρμένια πριγκίπισσα στην Κύπρο.  
Ο Αυτοκράτορας Μανουήλ Α΄ Κομνηνός όρισε τον Ισαάκιο κυβερνήτη της Ισαυρίας και της πόλης της Ταρσού (σημερινή Μερσίν της Τουρκίας)· ξεκίνησε πόλεμο ενάντια στη Μικρά Αρμενία (Κιλικία), αλλά οι αντίπαλοι στρατιώτες τον αιχμαλώτισαν. Όταν ο Αυτοκράτορας Μανουήλ Α΄ απεβίωσε το 1180, κανείς δεν ενδιαφέρθηκε για την τύχη του Ισαάκιου, του οποίου η μακρά περίοδος φυλάκισης φαίνεται να υποβάθμισε περαιτέρω την θέση του. Λόγω της αρμενικής, βασιλικής καταγωγής της συζύγου του, είναι πιθανό η περίοδος αιχμαλωσίας του να μην ήταν ιδιαίτερα επώδυνη.  
Τελικά η θεία του Θεοδώρα Κομνηνή, σύζυγος του Βαλδουίνου Γ΄ των Ανζού της Ιερουσαλήμ, στην διάρκεια συνάντησής της με τον νέο Ρωμαίο Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Α΄ Κομνηνό (1183–1185), έπεισε τον Αυτοκράτορα να συνεισφέρει στην καταβολή των λύτρων του. Ο Κωνσταντίνος Μακροδούκας, πιστός υποστηρικτής του Αυτοκράτορα και θείος του Ισαάκιου και ο Ανδρόνικος Δούκας, ένας συγγενής, παιδικός φίλος, σοδομίτης, καθώς και ακόλαστος και οι δυο τους συνεισέφεραν στην καταβολή του ποσού. Οι δύο αυτοί συγγενείς του, στάθηκαν προσωπικά εγγυητές της πίστης του Ισαάκιου Κομνηνού προς τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα. Οι Ναΐτες, τους οποίους ο Νικήτας Χωνιάτης αναφέρει ως "Φρέρους", περιέργως επίσης συνεισέφεραν στην καταβολή των λύτρων.

Από την φυλακή στην Κύπρο

Οι Αρμένιοι, το 1185, απελευθέρωσαν τον Ισαάκιο, καθώς ήταν αγανακτισμένοι με την Αυτοκρατορική κωλυσιεργία. Ο τελευταίος χρησιμοποίησε το υπόλοιπο των χρημάτων, προκειμένου να προσλάβει έναν στρατό μισθοφόρων και στην συνέχεια απέπλευσε για την Κύπρο. Εκεί παρουσίασε παραποιημένες Αυτοκρατορικές επιστολές, σύμφωνα με τις οποίες ο τοπικός πληθυσμός διατασσόταν να του είναι υπάκουος σε κάθε του απαίτηση, ενώ ο ίδιος αυτοανακηρύχθηκε κύριος του νησιού.  
 
Καθώς ο Ισαάκιος Κομνηνός αρνήθηκε να επανέλθει στην αυτοκρατορική υπηρεσία, ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός διέταξε την σύλληψη του Κωνσταντίνου Μακροδούκα και του Ανδρόνικου Δούκα για προδοσία, παρά το γεγονός ότι ο Κωνσταντίνος ήταν ανέκαθεν πιστός υποστηρικτής του αυτοκράτορα. Ο αυλικός Στέφανος Αγιοχριστοφορίτης πραγματοποίησε υδατομαντεία, η οποία έδωσε το γράμμα Ι (γιώτα) ως το αρχικό του ονόματος του διαδόχου αυτοκράτορα, με αποτέλεσμα ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Α΄ να πιστέψει πως Ισαάκιος επρόκειτο να επιχειρήσει να σφετεριστεί τον θρόνο. Όταν αξιωματούχοι της αυλής οδήγησαν τους φυλακισμένους από την φυλακή προς τον χώρο όπου θα δικάζονταν, ο Αγιοχριστοφορίτης ξεκίνησε να τους λιθοβολεί, υποχρεώνοντας, ταυτόχρονα, άλλα άτομα να ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Οι πέτρες φόνευσαν και τους δύο κρατούμενους εμπρός στο παλάτι των Μαγγάνων στις 30 Μαΐου του 1185.
Ένας άλλος χρησμός έδωσε την ημερομηνία έναρξης της βασιλείας του επόμενου Βυζαντινού Αυτοκράτορα, η οποία ωστόσο ήταν πολύ κοντινή ώστε να έχει ο Ισαάκιο τον χρόνο να αποπλεύσει από την Κύπρο, κάτι που προκάλεσε σημαντική ανακούφιση στον Ανδρόνικο Α΄.  
Εν τω μεταξύ, ο Ισαάκιος πήρε αριθμό Ρωμαίων στην υπηρεσία του. Όρισε έναν ανεξάρτητο Πατριάρχη Κύπρου, ο οποίος τον έστεψε ως αυτοκράτορα το 1185.  
Αφότου μία λαϊκή εξέγερση στην Κωνσταντινούπολη οδήγησε στον θάνατο του Βυζαντινού Αυτοκράτορα στις 12 Σεπτεμβρίου του 1185, ο Ισαάκιος Β΄ Άγγελος τον διαδέχτηκε στον Βυζαντινό θρόνο. Ετοίμασε στόλο αποτελούμενο από 70 πλοίου προκειμένου να ανακαταλάβει την Κύπρο. Ο στόλος αυτός βρισκόταν υπό την ηγεσία του Ιωάννη Κοντοστέφανου και του Αλέξιου Κομνηνού (π. 1188), έναν για καιρό εξόριστο ανιψιό του αυτοκράτορα. Ο Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός είχε διατάξει την τύφλωση του Αλέξιου κι ως εκ τούτου ούτε ο ίδιος ούτε ο αρκετά ηλικιωμένος Ιωάννης ήταν ικανοί για τον ρόλο αυτό.  
Ο στόλος κατέφθασε στην Κύπρο, ωστόσο, αφότου τα στρατεύματα εγκατέλειψαν τα πλοία, ο Μαργαριτόνε του Μπρίντιζι, πειρατής στην υπηρεσία του Βασιλέα Γουλιέλμου Β΄ της Σικελίας του Καλού αιχμαλώτισε τα πλοία. Ο Ισαάκιος ή πιθανότερα ο Μαργαριτόνε πέτυχε νίκη επί των βυζαντινών στρατευμάτων και συνέλαβε ως αιχμάλωτους τους αρχηγούς τους, τους οποίους και οδήγησε στην Σικελία, ενώ οι υπόλοιποι στρατιώτες που είχαν απομείνει στην Κύπρο έκαναν το καλύτερο δυνατό προκειμένου να επιζήσουν και να γλιτώσουν από τον εχθρό. "Μονάχα αρκετά αργότερα επέστρεψαν στα σπίτια τους, άμα δεν αφανίστηκαν στο σύνολό τους".

Ηγεμόνας της Κύπρου

Από την στιγμή της στέψης του, σύντομα ο Ισαάκιος άρχισε να λεηλατεί την Κύπρο, βιάζοντας γυναίκες, μιαίνοντας παρθένες, επιβάλλοντας ιδιαίτερα σκληρές ποινές για εγκλήματα και δεσμεύοντας τις περιουσίες των πολιτών. "Κύπριοι οι οποίοι έχαιραν μεγάλης εκτίμησης, με πλούτο αντίστοιχο εκείνου του Ιώβ, πλέον, βρίσκονταν επαίτες στους δρόμους, απογυμνωμένοι και πεινασμένοι, εφόσον δεν είχαν φονευτεί από τον οξύθυμο αυτό τύραννο". Επιπλέον, διέταξε την αξιοκαταφρόνητη πράξη του γδαρσίματος και του ακρωτηριασμού του ποδιού του Βασίλειου Πεντακηνού, πρώην δασκάλου του.  
Ο Νικήτας Χωνιάτης, εμφανώς μη αντικειμενικός απέναντι στον Ισαάκιο, τον περιγράφει ως έναν οξύθυμο και βίαιο άνθρωπο, ο οποίος "έβραζε από θυμό, όπως μία χύτρα στην φωτιά". Ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Α΄ Κομνηνός, παρ'όλα αυτά, έφερε ευθύνη για ακόμη μεγαλύτερες φρικαλεότητες. Μία, κατά τα φαινόμενα, συμμαχία του με τον Γουλιέλμο Β΄ της Σικελίας, ο οποίος αποτελούσε ισχυρό αγκάθι στα πλευρά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, βοήθησε τον Ισαάκιο να διατηρήσει υπό την κατοχή του το νησί για την διάρκεια της βασιλείας του, ενώ διατηρούσε, ταυτόχρονα, στενές σχέσεις με τον Σαλαντίν, Σουλτάνο της Αιγύπτου και της Συρίας.

Η Γ΄ Σταυροφορία

Ο Βασιλέας Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος, καθώς και άλλοι ηγεμόνες συμμετείχαν στην Γ΄ Σταυροφορία το 1189.  Στις αρχές του 1191, η Βερεγγάρια της Ναβάρρας και η Ιωάννα της Αγγλίας, η αρραβωνιασμένη και η αδερφή του Βασιλέα Ριχάρδου, αντίστοιχα, ταξίδευσαν μαζί και ναυάγησαν στην Κύπρο. Εκεί, ο Ισαάκιος Κομνηνός τις κράτησε αιχμάλωτες. Ως αντίποινα, ο Βασιλέα Ριχάρδος κατέλαβε το νησί, ενώ κατευθυνόταν προς την Τύρο του Λιβάνου. Οι Άγγλοι έπιασαν αιχμάλωτο τον Ισαάκιο κοντά στο Ακρωτήριο Αποστόλου Ανδρέα στην Καρπασία, το βορειότερο άκρο του νησιού. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ριχάρδος υποσχέθηκε να μην του περάσει ασημένια δεσμά, έτσι, όταν φυλακίστηκε, τα δεσμά που τον έδεναν ήταν χρυσά. Οι Άγγλοι παρέδωσαν τον Ισαάκιο στους Οσπιταλιέρους, οι οποίοι τον κράτησαν φυλακισμένο στο Μαργκάτ κοντά στην Τρίπολη του Λιβάνου.

Η φυλάκιση, τα λύτρα και το τέλος

Μετά την Γ΄ Σταυροφορία, ο Βασιλέας Ριχάρδος επέστρεψε στην Ευρώπη, ωστόσο ο Λεοπόλδος Ε΄, Δούκας της Αυστρίας και της Στυρίας, καθώς και ο Ερρίκος ΣΤ΄, Άγιος Ρωμαίος Αυτοκράτορας, αιχμαλώτισαν τον Βασιλέα της Αγγλίας. Η συμφωνία των λύτρων για τον Βασιλέα Ριχάρδο είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση του Ισαάκιου και της κόρης του, οι οποίοι βρέθηκαν υπό την προστασία του Δούκα Λεοπόλδου, υιού της Θεοδώρας Κομνηνής, βασιλικής συζύγου της Ιερουσαλήμ και θείας του Ισαάκιου.
Ο Ισαάκιος, στην συνέχεια, ταξίδευσε έως το Σουλτανάτο του Ρουμ, όπου επιχείρησε να προσεταιριστεί συμμάχους εναντίον του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Αλέξιου Γ΄ Άγγελου, εστεμμένου το 1195. Ωστόσο, οι βλέψεις του Ισαάκ δεν κατέληξαν σε κάποιο αποτέλεσμα, καθώς δολοφονήθηκε δηλητηριασμένος το 1195 ή το 1196.

Οικογένεια

Οι πηγές δεν φαίνεται να αναφέρουν το όνομα της κόρης του Ισαάκιου, ωστόσο αρκετά συχνά την αναφέρουν ως "Κόρη της Κύπρου". Με την απομάκρυνση από την εξουσία του πατέρα της, Ισαάκιου, εντάχθηκε στην αυλή του Βασιλέα Ριχάρδου Α΄ του Λεοντόκαρδου. Θεωρούνταν ιδιαιτέρως όμορφη και έξυπνη. Μετά την Γ΄ Σταυροφορία, ταξίδευσε δια της θαλάσσιας οδού έως το Βασίλειο της Αγγλίας μαζί με άλλες κυρίες της αυλής, συμπεριλαμβανομένης της Ιωάννας της Αγγλίας, Βασίλισσας της Σικελίας μέχρι τον θάνατο του Γουλιέλμου Β΄ και αδερφής του Βασιλέα Ριχάρδου, καθώς και την Βερεγγάρια της Ναβάρρας, τότε βασιλική σύζυγο της Αγγλίας. Το 1194, ως μέρος της συμφωνίας των λύτρων για την απελευθέρωση του Βασιλέα Ριχάρδου, οι Άγγλοι απελευθέρωσαν την Κύπρια πριγκίπισσα, η οποία τέθηκε υπό την προστασία του Λεοπόλδου της Αυστρίας, ο οποίος ήταν μακρινός συγγενής της.
Αργότερα, έζησε στην Προβηγκία, όπου το 1199 συνάντησε τον Ραϊμόνδο ΣΤ΄, Κόμη της Τουλούζ και εκ νέου την Βασίλισσα Ιωάννα της Σικελίας, τότε κομητική σύζυγο της Τουλούζ, ως σύζυγο του Ραϊμόνδου και έγκυο του μελλοντικού Ραϊμόνδου Ζ, Κόμη της Τουλούζ. Το ζεύγος ξαφνικά χώρισε, ενώ ο Ραϊμόνδος ξεκίνησε σχέση, η οποία πιθανώς χαρακτηρίστηκε ως "γάμος", με την συγκεκριμένη κόρη του Ισαάκιου Κομνηνού της Κύπρου. Η σχέση αυτή ολοκληρώθηκε προς το 1202, όταν νυμφεύθηκε τον Τιερί, έναν νόθο υιό του τελευταίου αυτοκράτορα Βαλδουίνου Α΄ της Κωνσταντινούπολης, τότε Κόμη της Φλάνδρας. Ο Τιερί και η σύζυγός του απέπλευσαν από την Μασσαλία το 1204 με συνοδεία στρατιωτών οι οποίοι θα εντάσσονταν στην Δ΄ Σταυροφορία, ωστόσο το στράτευμα αυτό δεν κατευθύνθηκε προς την Κωνσταντινούπολη. Φτάνοντας στην Κύπρο, επιχείρησαν να καταλάβουν το νησί ως απόγονοι του Ισαάκιου. Ωστόσο, η απόπειρά τους απέτυχε, ενώ οι ίδιοι κατέφυγαν στην Αρμενία.