Παγκόσμιος πληθυσμός

Ο παγκόσμιος πληθυσμός είναι ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που ζουν στον πλανήτη Γη. Σήμερα υπολογίζεται στα 7,6 δισεκατομμύρια από το Γραφείο Απογραφών των ΗΠΑ (USA Census Bureau). Ο παγκόσμιος πληθυσμός σημειώνει συνεχή αύξηση από τον 14ο αιώνα, μετά το τέλος της μεγάλης επιδημίας πανούκλας και του μεγάλου λιμού των ετών 1315–1317. Οι υψηλότεροι ρυθμοί στην αύξηση του πληθυσμού, πάνω από 1,8% ανά έτος, καταγράφηκαν για λίγα χρόνια τη δεκαετία του 1950 και επί λίγο μεγαλύτερο διάστημα την εικοσαετία 1960-1980 (με μέγιστο ετήσιο ρυθμό 2,2% το 1963). Στη συνέχεια μειώθηκαν ως το 1,1% μέχρι το 2012. Ο ετήσιος αριθμός των γεννήσεων έχει μειωθεί σε 140 εκατομμύρια από ένα μέγιστο 173 εκατομμυρίων στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και προβλέπεται να παραμείνει σταθερός, ενώ οι θάνατοι αριθμούν 57 εκατομμύρια κάθε χρόνο και προβλέπεται να αυξηθούν σε 80 εκατομμύρια τον χρόνο έως το έτος 2040. Οι τρέχουσες προβολές δείχνουν συνεχιζόμενη αύξηση πληθυσμού (αλλά με σταθερή πτώση του ποσοστού στην ετήσια αύξηση) με τον πληθυσμό να φθάνει μεταξύ 9,4 και 10,2 δισεκατομμυρίων το έτος 2050.

Ο παγκόσμιος πληθυσμός κατά ήπειρο

Στην Ασία κατοικεί το 59,7% του παγκόσμιου πληθυσμού, περίπου 4,60 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Η Κίνα και η Ινδία μαζί έχουν περίπου το 36,3% του παγκόσμιου πληθυσμού. Η Αφρική ακολουθεί με 1,31 δισεκατομμύρια, το 17,0% του παγκόσμιου πληθυσμού. Τα 747 εκατομμύρια άνθρωποι της Ευρώπης αντιπροσωπεύουν μόλις το 9,7% του παγκόσμιου πληθυσμού. Η Κεντρική και Νότια Αμερική με την Καραϊβική φιλοξενούν 648 εκατομμύρια (8,4%), η Βόρεια Αμερική 367 εκατομμύρια (4,8%) και η Ωκεανία 42 εκατομμύρια (0,5%).

Ορόσημα κατά περιοχή

Το πρώτο ημισφαίριο της Γης που απέκτησε πληθυσμό άνω του 1 δισεκατομμυρίου ήταν το Βόρειο Ημισφαίριο, για να ακολουθήσει σύντομα το Ανατολικό Ημισφαίριο, όχι πολύ μετά το 1804 (βλ. ανωτ.). Μετά αυτό συνέβη για την Ασία, κατόπιν για την Ανατολική Ασία και τη Νότιο Ασία, και στη συνέχεια για την Κίνα το 1980, την Ινδία το 1999, το Δυτικό Ημισφαίριο τη δεκαετία του 2000 και την Αφρική το 2010. Τα επόμενα ορόσημα του 1 δισεκατομμυρίου που προβλέπονται από τους δημογράφους είναι η Αμερική ως σύνολο (με σημερινό πληθυσμό περί τα 920 εκατομμύρια), το Νότιο Ημισφαίριο και η Υποσαχάρια Αφρική (αμφότερες οι περιοχές με περίπου 850 εκατομμύρια σήμερα. Δεν είναι γνωστό αν η Ευρώπη, η Νοτιοανατολική Ασία και η Βόρειος Αμερική θα υπερβούν ποτέ το 1 δισεκατομμύριο πληθυσμού.
Ως προς τα 2, 3 και 4 δισεκατομμύρια, μόνο το Βόρειο Ημισφαίριο, το Ανατολικό Ημισφαίριο και η Ασία έχουν υπερβεί αυτούς τους αριθμούς.

Αρχαιότητα και Μεσαίωνας

Μετά το 70.000 π.Χ. περίπου και μέχρι την ανάπτυξη της γεωργίας εκτιμάται ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός ήταν σταθεροποιημένος σε περίπου 1 εκατομμύριο ανθρώπους, των οποίων η επιβίωση εξαρτιόταν από το κυνήγι και τη συλλογή τροφής, ένας τρόπος ζωής που από τη φύση του εξασφάλιζε μια χαμηλή και σταθερή πυκνότητα πληθυσμού σε απόλυτη ισορροπία και αρμονία με το φυσικό περιβάλλον. Ο συνολικός παγκόσμιος πληθυσμός πιθανότατα ποτέ δεν ξεπέρασε τα 15 εκατομμύρια πριν την εφεύρεση της καλλιέργειας της Γης. Αντίθετα, υπολογίζεται ότι πάνω από 55 εκατομμύρια ζούσαν στη Δυτική και Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία τον 4ο αιώνα μ.Χ.
Η Πανώλη του Ιουστινιανού σκότωσε περί τον μισό πληθυσμό της Ευρώπης μεταξύ του 541 και του 8ου αιώνα. Ο πληθυσμός της Ευρώπης ήταν λίγο πάνω από τα 70 εκατομμύρια το 1340. Η πανδημία του 14ου αιώνα που είναι γνωστή ως ο Μαύρος Θάνατος πιθανώς να μείωσε τον παγκόσμιο πληθυσμό από 450 εκατομμύρια σε 350 έως 375 εκατομμύρια το 1400. Χρειάστηκαν περί τα 200 χρόνια για να φθάσει ο πληθυσμός της Ευρώπης τα επίπεδα του 1340. Από την άλλη πλευρά, η Κίνα βίωσε μια μείωση πληθυσμού από (κατ΄ εκτίμηση) 123 εκατομμύρια περί το 1200 σε 65 εκατομμύρια το 1393, που οφειλόταν όπως φαίνεται σε ένα συνδυασμό των επιδρομών των Μογγόλων και επιδημιών πανούκλας.
Στην αρχή της Δυναστείας των Μινγκ το 1368 ο πληθυσμός της Κίνας αναφέρεται ότι προσέγγιζε τα 60 εκατομμύρια, ενώ προς το τέλος της δυναστείας το 1644 ίσως πλησίαζε τα 150 εκατομμύρια. Ο πληθυσμός της Αγγλίας έφθασε τα 5,6 εκατομμύρια το 1650 από 2,6 το 1500 Νέες καλλιέργειες που εισήχθησαν στην Ασία και στην Ευρώπη από την Αμερική υπό των Ισπανών και Πορτογάλων κατακτητών-αποικιστών τον 16ο αιώνα συνεισέφεραν στην αύξηση του πληθυσμού: Μετά την εισαγωγή τους, το καλαμπόκι και η μανιόκα αντικατέστησαν σταδιακά τις παραδοσιακές αφρικανικές καλλιέργειες στη θέση των σημαντικότερων προμηθευτών τροφής για την ήπειρο.
Ο πληθυσμός της Αμερικής το 1500 εκτιμάται ανάμεσα στα 50 και 100 εκατομμύρια. Ο προκολομβιανός πληθυσμός της Βόρειας Αμερικής είναι πρακτικά άγνωστος, αφού οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 2 εκατομμύρια μέχρι 18 εκατομμύρια. Οι συναντήσεις μεταξύ Ευρωπαίων εξερευνητών και ιθαγενών πληθυσμών συχνά προκαλούσαν τοπικές επιδημίες με ασυνήθιστα υψηλές θνησιμότητες. Αρχαιολογικά στοιχεία υποδεικνύουν ότι ο θάνατος του 90% περίπου του ιθαγενούς πληθυσμού του Νέου Κόσμου προκλήθηκε από αρρώστιες του Παλαιού Κόσμου όπως η ευλογιά, η ιλαρά και η γρίπη. Με την πάροδο των αιώνων οι Ευρωπαίοι είχαν αναπτύξει ισχυρή ανοσία σε αυτές τις ασθένειες, σε αντίθεση με τους ιθαγενείς.

Νεότερη εποχή

Κατά την αγροτική και βιομηχανική επανάσταση στην Αγγλία το μέσο προσδόκιμο ζωής των παιδιών αυξήθηκε δραματικά. Το ποσοστό των παιδιών που γεννήθηκαν στο Λονδίνο και πέθαναν πριν την ηλικία των 5 ετών μειώθηκε από 74,5% το 1730-1749 σε 31,8% το 1810-1829. Ο πληθυσμός της Ευρώπης αυξήθηκε από περίπου 100 εκατομμύρια το 1700 σε 400 εκατομμύρια το 1900, με φυσική συνέπεια τον ταχύ εποικισμό των νέων ηπείρων από Ευρωπαίους.
Η αύξηση του πληθυσμού επιταχύνθηκε μετά την εισαγωγή του υποχρεωτικού εμβολιασμού και τις βελτιώσεις στην ιατρική και την υγιεινή: Καθώς οι συνθήκες διαβιώσεως και η φροντίδα υγείας βελτιώθηκαν κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ο πληθυσμός του Ηνωμένου Βασιλείου διπλασιαζόταν κάθε 50 χρόνια Το 1801 ο πληθυσμός της Αγγλίας είχε φθάσει τα 8,3 εκατομμύρια και το 1901 είχε αυξηθεί στα 30,5 εκατομμύρια Από την άλλη, τα πρώτα 50 χρόνια του εικοστού αιώνα στη Ρωσία και τη Σοβιετική Ένωση σημαδεύτηκαν από καταστροφές και πολέμους που επέφεραν μεγάλης κλίμακας πληθυσμιακές απώλειες. Κατά συνέπεια το 1945 ο πληθυσμός ήταν περίπου 90 εκατομμύρια μικρότερος από αυτόν που θα μπορούσε να είναι.
Ο πληθυσμός της Ινδικής υποηπείρου, περίπου 125 εκατομμύρια το 1750, είχε φθάσει τα 389 εκατομμύρια το 1941. Σήμερα η ίδια περιοχή φιλοξενεί 1,18 δισεκατομμύριο κατοίκους. Ο συνολικός αριθμός των κατοίκων της Ιάβας αυξήθηκε από περίπου 5 εκατομμύρια το 1815 σε πάνω από 130 σήμερα. Ο πληθυσμός του Μεξικού έχει αυξηθεί από 13,6 εκατομμύρια το 1900 σε 112 εκατομμύρια το 2009. Μέσα σε 80 χρόνια ο πληθυσμός της Κένυας αυξήθηκε από 2,9 σε 37 εκατομμύρια.

Ο έλεγχος του ανθρώπινου πληθυσμού

Η τεχνητή μεταβολή του ρυθμού αυξήσεως ενός ανθρώπινου πληθυσμού ονομάζεται έλεγχος του πληθυσμού.
Ιστορικά ο έλεγχος πληθυσμού έχει εφαρμοσθεί μέσω του περιορισμού των γεννήσεων με αντισύλληψη ή με κυβερνητικές διατάξεις, και έχει αναληφθεί ως απόκριση σε παράγοντες όπως υψηλά ή αυξανόμενα επίπεδα φτώχειας, περιβαλλοντικές ανησυχίες, θρησκευτικούς λόγους και υπερπληθυσμός.

Εθνικότητες

Η ανθρωπότητα περιλαμβάνει χιλιάδες εθνότητες. Οι Κινέζοι Χαν αντιπροσωπεύουν περίπου το 17% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Ηλικία

Το έτος 2018 περί το 25,3% του παγκόσμιου πληθυσμού είχε ηλικία κάτω των 15 ετών.

Γενικά

Ανεξάρτητα από τη θνησιμότητα, η δεκαετία του 1990 γνώρισε τον μεγαλύτερο απόλυτο αριθμό γεννήσεων παγκοσμίως, ιδιαίτερα τα έτη μετά το 1995, παρά το γεγονός ότι ο ρυθμός γεννήσεων ήταν χαμηλότερος από αυτόν της δεκαετίας του 1960. Στην πραγματικότητα, εξαιτίας των 163 εκατομμυρίων γεννήσεων τον χρόνο μετά το 1995, ο χρόνος που χρειάσθηκε για να προστεθεί ένα ακόμα δισεκατομμύριο στον παγκόσμιο πληθυσμό έφθασε στο ελάχιστο (μόλις 12 έτη), καθώς ο πληθυσμός της Γης έφθασε τα 6 δισεκατομμύρια το 1999. Στην αρχή της δεκαετίας αυτός ο αριθμός αναμενόταν να σημειωθεί το 2000 το νωρίτερο από τους περισσότερους δημογράφους.
Αν συμπεριληφθεί και η θνησιμότητα, τα έτη 1985 έως 1990 οριοθετούν την περίοδο με την ταχύτερη ετήσια αύξηση πληθυσμού στην παγκόσμια ιστορία. Παρά το ότι η αρχή της δεκαετίας του 1960 γνώρισε μεγαλύτερο ρυθμό αυξήσεως, η μεταβολή σε απόλυτους αριθμούς κυμαινόταν περί τα 83 εκατομμύρια το 1985-1990, με μια μεταβολή ρεκόρ σχεδόν 88 εκατομμυρίων το 1990. Η αιτία είναι ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός ήταν περίπου 5 δισεκατομμύρια τότε αντί περίπου 3 δισεκατομμύρια στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Οι προβλέψεις του Μάλθους και η πραγματικότητα

Το έτος 1798 ο Τόμας Μάλθους προέβλεψε λανθασμένα ότι η αύξηση του πληθυσμού θα ξεπερνούσε την παραγωγή τροφής μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1968 ο Πωλ Έρλιχ (Paul R. Ehrlich) επανέλαβε αυτό το επιχείρημα στο έργο του Η πληθυσμιακή βόμβα (The Population Bomb), προβλέποντας λιμό για τις δεκαετίες του 1970 και του 1980. Οι προβλέψεις του, όπως και αυτές άλλων νεομαλθουσιανιστών επικρίθηκαν έντονα από οικονομολόγους όπως τον Τζούλιαν Λίνκολν Σάιμον. Η γεωπονική έρευνα που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη με την Πράσινη Επανάσταση, οδήγησε σε τεράστιες βελτιώσεις στις στρεμματικές αποδόσεις σημαντικών καλλιεργειών. Η αύξηση στην παραγωγή τροφίμων συμβάδιζε με την αύξηση του πληθυσμού, αλλά οι μαλθουσιανιστές επεσήμαιναν ότι η Πράσινη Επανάσταση εξαρτάται από συνθετικά λιπάσματα και ότι πολλές καλλιέργειες έχουν καταστεί τόσο ομοιόμορφες γενετικά ώστε μια κακή σοδειά θα ήταν πολύ εκτεταμένο φαινόμενο. Οι τιμές των τροφίμων στις αρχές του 21ου αιώνα αυξάνονται απότομα σε παγκόσμια κλίμακα προκαλώντας εξάπλωση του υποσιτισμού.
Από το 1950 έως το 1984, καθώς η Πράσινη Επανάσταση μεταμόρφωνε τη γεωργία σε όλο τον κόσμο, η παραγωγή σιτηρών αυξήθηκε κατά 250%. Ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει αυξηθεί περίπου 4 δισεκατομμύρια από την έναρξη της Πράσινης Επανάστασης μέχρι σήμερα και οι περισσότεροι πιστεύουν ότι χωρίς αυτή θα υπήρχε γενικευμένος λιμός και υποσιτισμός από ό,τι δείχνουν τα στοιχεία του ΟΗΕ σήμερα (περίπου 850 εκατομμύρια άνθρωποι υπέφεραν από χρόνιο υποσιτισμό το 2005).
Η Πράσινη Επανάσταση τροφοδοτήθηκε από ορυκτά καύσιμα με τη μορφή της παραγωγής λιπασμάτων (από φυσικό αέριο), εντομοκτόνων (από πετρέλαιο) και αρδεύσεως με βενζινοκίνητες αντλίες. Η σταθεροποίηση της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου ίσως δοκιμάσει τις κριτικές που ασκήθηκαν στους Μάλθους και Έρλιχ, καθώς οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται εξαιτίας αυξήσεως των καλλιεργειών για βιοκαύσιμα, οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου διατηρούνται υψηλές, ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνεται, η κλιματική αλλαγή προχωρεί, αγροτική γη χάνεται προς όφελος της οικιστικής και βιομηχανικής αναπτύξεως και οι καταναλωτικές απαιτήσεις της Κίνας και της Ινδίας αυξάνονται. Το 2007–2008 διαδηλώσεις και ταραχές συνδεόμενες με τις υψηλές τιμές των τροφίμων έλαβαν χώρα σε κάποια κράτη σε διαφορετικές ηπείρους. Ωστόσο, οι τιμές του πετρελαίου έπεσαν απότομα στη συνέχεια από τα 140 στα 100 και λιγότερα δολάρια το βαρέλι και παρέμειναν εκεί για τα επόμενα δύο περίπου χρόνια. Οι ανάγκες για φυσικούς πόρους αναμένεται να πάψουν να αυξάνονται καθώς η αύξηση του πληθυσμού θα περιορισθεί, αλλά δεν είναι γνωστό αν η άνοδος του βιοτικού επιπέδου στις αναπτυσσόμενες χώρες θα δημιουργήσει και πάλι ελλείψεις φυσικών πόρων.
Ο Ρίτσαρντ Ντάνκαν ισχυρίζεται ότι ο «παγκόσμιος πληθυσμός θα μειωθεί στα περίπου 2 δισεκατομμύρια περί το 2050». Ο Ντέιβιντ Πιμέντελ, καθηγητής της οικολογίας και γεωργίας στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, εκτιμά ότι ο πληθυσμός που αντιστοιχεί στην αειφόρο γεωργική παραγωγή των ΗΠΑ είναι περίπου 200 εκατομμύρια. Οι αυξανόμενοι πληθυσμοί, η έλλειψη ενεργειακών πόρων και τροφής, θα δημιουργήσουν την «τέλεια κρίση» έως το 2030 κατά τον επιστημονικό σύμβουλο της βρετανικής κυβέρνησης Τζων Μπέντινγκτον, που προειδοποιεί ότι τα αποθέματα τροφίμων βρίσκονται σε χαμηλό 50 ετών, αλλά ο κόσμος θα χρειάζεται 50% περισσότερη ενέργεια, τροφή και νερό το 2030. Ο κόσμος θα πρέπει να παράγει 70% περισσότερη τροφή το 2050 για να θρέψει τους προβλεπόμενους επιπλέον 2,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους, ανακοίνωσε ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) των Ηνωμένων Εθνών.
Τα δεδομένα για το 2007 δείχνουν μια πραγματική αύξηση στους απόλυτους αριθμούς υποσιτισμένων ανθρώπων παγκοσμίως, 923 εκατομμύρια το 2007 έναντι 832 εκατομμυρίων το 1995. Οι πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του FAO υποδεικνύουν μια ακόμα μεγαλύτερη αύξηση, σε 1,02 δισεκατομμύριο το 2009.