Γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι οι γλώσσες που χρησιμοποιούνται στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περιλαμβάνουν τις 24 επίσημες γλώσσες. Τα γαλλικά ήταν η κυρίαρχη γλώσσα των θεσμών της Ε.Ε. μέχρι τη δεκαετία του 1990, όταν η είσοδος της Σουηδίας, της Φινλανδίας και της Αυστρίας άλλαξε τις ισορροπίες, κάτι που ενέτεινε η είσοδος κεντροευρωπαϊκών και ανατολικοευρωπαϊκών χωρών που είχαν υιοθετήσει τα αγγλικά ως δεύτερη γλώσσα τους. 

Πολιτική της ΕΕ είναι να ενθαρρύνει όλους τους πολίτες της να είναι πολύγλωσσοι· ειδικότερα, για πρώτη φορά με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης το 2002 , τους ενθαρρύνει να είναι σε θέση να μιλούν δύο γλώσσες πέρα από τη μητρική γλώσσα τους. Μια σειρά από προγράμματα χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ προωθούν την εκμάθηση γλωσσών και τη γλωσσική ποικιλία, αλλά η ΕΕ έχει πολύ περιορισμένη επιρροή σε αυτόν τον τομέα καθώς το περιεχόμενο των εκπαιδευτικών συστημάτων παραμένει αρμοδιότητα του κάθε κράτους-μέλους. 
Σύμφωνα με τη σελίδα της ΕΕ , το κόστος για τη διατήρηση της πολιτικής της πολυγλωσσίας είναι €1,123 δις, που είναι το 1% του ετήσιου γενικού προϋπολογισμού της ΕΕ ή €2,28 ανά άτομο το χρόνο.

To καθεστώς των άλλων γλωσσών

Σε μια επίσημη ενημέρωση τύπου υποστηρίχτηκε ότι η άτυπη αρχή για τις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι κάθε κράτος-μέλος μπορεί να προτείνει το πολύ μία επίσημη γλώσσα ("ένα κράτος μέλος, μία γλώσσα"). Αυτή η αρχή δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημα έγγραφα.
Η ισπανική και η ιρλανδική κυβέρνηση επεδίωξαν η καταλανική, η βασκική, η γαλικιανή και η ιρλανδική να αποκτήσουν το καθεστώς της επίσημης γλώσσας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην 2667η σύνοδό του το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Λουξεμβούργο στις 13 Ιουνίου 2005 αποφάσισε να εγκρίνει περιορισμένη χρήση στο επίπεδο της ΕΕ των γλωσσών που αναγνωρίζονται από τα κράτη-μέλη πέρα από τις επίσημες γλώσσες εργασίας. Το Συμβούλιο αποφάσισε η ιρλανδική να γίνει η 21η επίσημη γλώσσα της ΕΕ από την 1 Ιανουαρίου 2007. Επίσης το Συμβούλιο αναγνώρισε τη δυνατότητα επίσημης χρήσης των γλωσσών "πέραν εκείνων που αναφέρονται στον κανονισμό του Συμβουλίου αριθμ. 1/1958 το καθεστώς των οποίων αναγνωρίζεται από το σύνταγμα ενός κράτους μέλους σε ολόκληρη ή μέρος της επικράτειάς του ή η χρήση των οποίων ως εθνικών γλωσσών επιτρέπεται από τη νομοθεσία". Η επίσημη χρήση τέτοιων γλωσσών θα εγκρίνεται στη βάση διοικητικού διακανονισμού που θα συμφωνείται μεταξύ του Συμβουλίου και του αιτούντος κράτους-μέλους, ενδεχομένως δε και από ένα άλλο θεσμικό ή άλλο όργανο της Ένωσης βάσει παρόμοιου διοικητικού διακανονισμού.
Η τουρκική, όπως και η ελληνική, είναι επίσημη γλώσσα της Κυπριακής Δημοκρατίας αλλά δεν υιοθετήθηκε κατά την προσχώρησή της το 2004. Το ίδιο συνέβη και με το Λουξεμβούργο, το οποίο το 1984 με νόμο όρισε τη λουξεμβουργιανή ως την εθνική γλώσσα του κράτους, παράλληλα με τα γαλλικά και τα γερμανικά, χωρίς όμως να ζητήσει την αναγνώρισή της και ως επίσημης γλώσσας των τότε Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

Ευρωπαϊκός χάρτης των περιφερειακών ή μειονοτικών γλωσσών

Αν και δεν είναι συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάποια κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν υπογράψει και επικυρώσει τον Ευρωπαϊκό χάρτη των περιφερειακών ή μειονοτικών γλωσσών. Η υπογραφή της όμως είναι προϋπόθεση για την ένταξη των νέων κρατών-μελών.

Ιρλανδική

Αν και η ιρλανδική γλώσσα δεν ήταν μία από τις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πριν από την 1 Ιανουαρίου 2007, είναι η πρώτη επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας και έχει καθεστώς μειονοτικής γλώσσας στη Βόρεια Ιρλανδία. Με την ένταξη της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση) το 1973, οι συνθήκες της ΕΕ δημοσιεύτηκαν στα ιρλανδικά και επικυρώθηκε η μετάφρασή τους, όπως και στις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, καθώς η ιρλανδική έγινε μια από τις γλώσσες των συνθηκών αυτών, και οι πολίτες μπορούσαν να απευθυνθούν γραπτά στους θεσμούς της ΕΕ στα ιρλανδικά. Στις 13 Ιουνίου 2005, μετά την ομόφωνη απόφαση των υπουργών εξωτερικών της ΕΕ, ανακοινώθηκε ότι η ιρλανδική θα γίνει η 21η επίσημη γλώσσα της ΕΕ αλλά ορίστηκε παρέκκλιση σύμφωνα με την οποία για μια περίοδο τεσσάρων ετών, αντίθετα με τις άλλες επίσημες γλώσσες, δεν χρειάζεται όλα τα έγγραφα να μεταφραστούν στην ιρλανδική. Η απόφαση αυτή σημαίνει ότι η νομοθεσία που εγκρίνεται τόσο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και από το Συμβούλιο Υπουργών θα μεταφράζεται τώρα στα ιρλανδικά και ότι στις ολομελειακές συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και σε κάποιες συναντήσεις του Συμβουλίου θα είναι διαθέσιμη διερμηνεία από τα ιρλανδικά. Οι νέες ρυθμίσεις τέθηκαν σε ισχύ στις 1 Ιανουαρίου 2007. Το κόστος για μετάφραση, διερμηνεία, δημοσίευση και νομικές υπηρεσίες που συνεπάγεται η υιοθέτηση της ιρλανδικής ως επίσημης γλώσσας της ΕΕ έχει εκτιμηθεί σε μόλις κάτω από € 3,5 εκατομμύρια το χρόνο. Η παρέκκλιση θα επανεξεταστεί μετά από τέσσερα χρόνια (2011) και στη συνέχεια κάθε πέντε χρόνια.
Η ιρλανδική είναι η πρώτη επίσημη γλώσσα της ΕΕ που δεν είναι η ευρύτερα ομιλούμενη γλώσσα σε κανένα κράτος-μέλος – η απογραφή του 2002 δείχνει ότι στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας υπάρχουν 1.579.894 ομιλητές της ιρλανδικής σε έναν πληθυσμό 3.750.995 και μόνο 339.541 χρησιμοποιούν την ιρλανδική σε καθημερινή βάση.

Καταλανική, γαλικιανή και βασκική

Αν και η καταλανική, η γαλικιανή και η βασκική δεν είναι επίσημες γλώσσες της Ισπανίας, ως επίσημες μαζί με την ισπανική/καστιλιανή στις αντίστοιχες περιφέρειες πληρούν τους όρους για επίσημη χρήση στους θεσμούς της ΕΕ σύμφωνα με την απόφαση στις 13 Ιουνίου 2005 του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ισπανική κυβέρνηση έχει δώσει τη συγκατάθεσή της για την εφαρμογή των προβλέψεων σε σχέση με αυτές τις γλώσσες.
Το καθεστώς της καταλανικής, που ομιλείται από πολλά εκατομμύρια πολίτες, είναι αντικείμενο ιδιαίτερης διαμάχης. Στις 11 Δεκεμβρίου 1990, η χρήση των καταλανικών ήταν το αντικείμενο μιας Απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (απόφαση A3-169/90 για τις γλώσσες στην (Ευρωπαϊκή) Κοινότητα και την κατάσταση της καταλανικής (Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης-C19, 28 Ιανουαρίου 1991)).
Στις 16 Νοεμβρίου 2005, ο πρόεδρος της Επιτροπής των Περιφερειών Πέτερ Στράουμπ (Peter Straub) υπέγραψε μια συμφωνία με τον Ισπανό Πρέσβη στην ΕΕ Carlos Sagües Bastarreche που ενέκρινε τη χρήση των περιφερειακών γλωσσών σε ένα θεσμικό όργανο της ΕΕ για πρώτη φορά σε μια συνάντηση εκείνη την ημέρα με τη διερμηνεία να παρέχεται από τους διερμηνείς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Στις 3 Ιουλίου 2006, το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκρινε την πρόταση του Ισπανικού Κράτους να επιτρέψει να απευθύνονται οι πολίτες σε αυτό στη βασκική, την καταλανική και τη γαλικιανή, δύο μήνες αφού είχε απορρίψει αρχικά την πρόταση αυτή.

Ουαλική και σκωτική γαελική

Σε απάντηση σε γραπτή ερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που κατατέθηκε μετά την απόφαση της 13 Ιουνίου 2005 για την επίσημη χρήση των περιφερειακών γλωσσών, ο Υπουργός για την Ευρώπη του Ηνωμένου Βασιλείου Ντάγκλας Αλεξάντερ δήλωσε στις 29 Ιουνίου 2005 ότι "η Κυβέρνηση δεν σχεδιάζει προς το παρόν να κάνει παρόμοιες ρυθμίσεις για τις γλώσσες του Ηνωμένου Βασιλείου".

Ρωσική

Αν και δεν είναι επίσημη γλώσσα σε κάποιο κράτος-μέλος και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ρωσική ομιλείται ευρέως στα νεότερα κράτη-μέλη από την Ανατολική Ευρώπη. Είναι, μαζί με την ολλανδική, η 7η περισσότερο ομιλούμενη γλώσσα στην ΕΕ. Περίπου το 6% των πολιτών της ΕΕ μιλούν ρωσικά σε κάποιο βαθμό.

Νοηματικές γλώσσες

Περίπου ένας στους εκατό χιλιάδες χρησιμοποιεί μια νοηματική γλώσσα ως πρώτη γλώσσα. Ένας αυξανόμενος αριθμών χωρών αναγνωρίζει με κάποιο τρόπο την εθνική τους νοηματική γλώσσα, όπως το Βέλγιο τη φλαμανδική νοηματική γλώσσα και τη βελγική-γαλλική νοηματική γλώσσα, το Ηνωμένο Βασίλειο τη βρετανική νοηματική γλώσσα, αν και στη Βόρεια Ιρλανδία η ιρλανδική νοηματική γλώσσα  και η βορειοϊρλανδική νοηματική γλώσσα αναγνωρίζονται ως επίσημες γλώσσες.
Στις 17 Ιουνίου 1988, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ομόφωνα ενέκρινε απόφαση για τις νοηματικές γλώσσες κωφών. Η απόφαση ζητάει όλα τα κράτη-μέλη να αναγνωρίσουν τις εθνικές τους νοηματικές γλώσσες ως επίσημες γλώσσες των κωφών.

Οι υπόλοιπες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Πέρα από τις γλώσσες της Ιρλανδίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, υπάρχουν άλλες περιφερειακές γλώσσες μέσα στην ΕΕ που δεν έχουν επίσημη αναγνώριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αν και μπορεί να έχουν κάποιο επίπεδο μέσα σε κάποιο κράτους-μέλος. Κάποιες από αυτές έχουν πολύ περισσότερους ομιλητές από τις λιγότερο χρησιμοποιούμενες επίσημες γλώσσες.