Αντικύθηρα

Αρχαιότητα

Το αρχαίο όνομα του νησιού ήταν Αίγιλα ή Αιγιαλία ή Αιγιάλεια. Είχε πάντα στρατηγική θέση για τη ναυσιπλοϊα κι ας ήταν μικρό και άγονο νησί, καθώς το βόρειο πέρασμα, ανάμεσα σε αυτό και τα Κύθηρα δεν ήταν τόσο ασφαλές όσο ο διάπλους από το νότο, δηλαδή  ανάμεσα από τα Αντικήθυρα και την Κρήτη. Η Αίγιλα, τα Αντικύθηρα δηλαδή,  βρισκόταν ουσιαστικά στην είσοδο του Αιγαίου, ανάμεσα στην Κρήτη (από την οποία απείχε 18 ναυτικά μίλια) και την Πελοπόννησο. 
Στο νησί βρέθηκε επίσης ακέφαλο άγαλμα του Απόλλωνα και ιερό του, που σημαίνει ότι οι κάτοικοι λάτρευαν τον θεό του ήλιου.
Δεν μπορούμε να ξέρουμε ποια ήταν τα αρχαία λιμάνια του νησιού γιατί η στάθμη της θάλασσας άλλαξε -μεγάλος σεισμός το 365 μ.Χ. ανύψωσε το νησί περίπου 2-3 μέτρα και άλλαξε σημαντικά τη μορφή των όρμων και των λιμένων του αφού η γη "ανέβηκε" και το νερό "κατέβηκε". Ειναι όμως γνωστό ότι το νησί είχε ακμάσει περίπου το 300-400 π.Χ. και ότι οι κάτοικοί του ασχολούνταν κατά καιρούς με την πειρατεία, αφού οι Ρόδιοι εξεστράτευσαν εναντίον του αναφέροντάς τους ως "Αιγιλείς ληστές". Επισης είναι γνωστό από τον Πλούταρχο ότι εκεί σταμάτησε μετά την ήττα του ο Κλεομένης ο Γ΄ της Σπάρτης όταν ηττήθηκε και αποφάσισε να φύγει για την Αίγυπτο μετά τη μάχη της Σελλασίας το 222 π.Χ. Εκεί αναφέρεται ότι αυτοκτόνησε ο μόθακας Θηρυκίων, κηδεμονευόμενος από τον Κλεομένη αλλά και πιστός φίλος του. Ο Θηρακίων έδωσε τέλος στη ζωή του εκεί, επειδή δεν άντεξε να το σκάσει ταπεινωμένος για την Αίγυπτο
Εκείνη την εποχή οι ανασκαφές έχουν δείξει ότι το νησί είχε ήδη ένα κάστρο ή ακρόπολη που ήταν μάλλον ο χώρος στον οποίο αποσύρονταν οι πειρατές κάτοικοι του νησιού για προστασία. Το κάστρο βρίσκεται στο λόφο, πάνω από την σημερινή παραλία του Ξεροπόταμου, και σε κάποια σημεία του τα τειχη σώζονται και έχουν ύψος 4-6 μέτρων. Τον 1ο π.Χ. αιώνα τα Αντικύθηρα φαίνεται να ανήκαν στην κρητική πόλη Φαλάσαρνα, στο βορειοδυτικό ακρωτήριο της Γραμβούσσας ή ότι πάντως είχαν στενές σχέσεις με αυτήν. Στο νησί έχουν βρεθεί χάλκινα νομίσματά της. Η Αίγιλα καταστράφηκε μαζί με τη Φαλάσαρνα όταν οι Ρωμαίοι το 69 π.Χ. αποφάσισαν να εξοντώσουν όλα τα πειρατικά, όπως εκείνοι τα έλεγαν, ορμητήρια. Τότε σκότωσαν τους κατοίκους και έκλεισαν τους λιμένες των πειρατών.

Βυζαντινά χρόνια

Είτε λόγω των Ρωμαίων είτε λόγω γαιοτεκτονικών αλλαγών, το νησί επανεμφανίζεται κατοικημένο μετά το 4ο αιώνα μ.Χ. Στη συνέχεια με την εξάπλωση των Αράβων στη Μεσόγειο και ειδικά στην Κρήτη, επηρεάζονται και τα Αντικύθηρα. Προφανώς καταλαμβάνονται κι αυτά όπως και τα Κύθηρα. Αναφέρονται ξανά το 1204, κατά το διαμελισμό της βυζαντινής αυτοκρατορίας από τους Φράγκους και τους Ενετούς. Δίνονται τότε στους Ενετούς όπως και πολλά λιμάνια που είχε απαιτήσει και πάρει σε όλη την Ελλάδα η Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας. Τα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα τους ενδιέφεραν λόγω της στρατηγικής τους θέσης ως είσοδος στο Αιγαίο, πάνω στο πέρασμα όλων των εμπορικών αλλά και πολεμικών πλοίων. Τα μεν Κύθηρα ονομάστηκαν τότε Τσιρίγο (παραφθορά της ονομασίας των Κυθήρων) τα δε Αντικύθηρα ονομάστηκαν με υποκοριστικό Τσιριγότο (το μικρό Τσιρίγο) και όχι «Αντιτσιρίγο» δηλαδή το νησί έναντι των Κυθήρων.

Τουρκοκρατία  και απελευθέρωση

Οι Τούρκοι δεν κατέλαβαν ποτέ το νησί αυτό, αφού οι Ενετοί κατάφεραν να το κρατήσουν σχεδόν μέχρι το 1800. Κατά την Τουρκοκρατία το ενετικό νησί χρησιμοποιήθηκε ως καταφύγιο πολλών Πελοποννησίων  και  Κρητικών που ήθελαν να ξεφύγουν από την οθωμανικό ζυγό ο οποίος πλέον είχε απλωθεί και στις περιοχές τους. Όταν το 1797 ο Ναπολέοντας νίκησε τους Βενετούς, ανέτρεψε την κυβέρνησή τους, επέβαλε δημοκρατικές διαδικασίες εκλογής και κατέλυσε το αποικιακό κράτος τους, το Τσιρίγο βρέθηκε ουσιαστικά ανεξάρτητο. Το 1815 όμως πέρασε στα χέρια των Άγγλων ακολουθώντας τη μοίρα των Επτανήσων, παρότι τόσο μακριά από αυτά. Οι Άγγλοι κάνουν τότε τα Αντικύθηρα τόπο εξορίας  και στέλνουν εκεί πολλούς ριζοσπάστες της Επτανήσου –τον Σταματέλο Πυλαρινό, τον Φραγκίσκο Δομενεγίνη, τον Δημήτρη Καλλίνικο, τον Σταματέλο Βούρτση και άλλους. Τα Αντικύθηρα ενώνονται με την Ελλάδα μαζί με τα υπόλοιπα Επτάνησα το 1864 και αποτελούν το νοτιότερο άκρο της χώρας, αφού η Κρήτη είναι τότε ακόμα σε τουρκικά χέρια. Όταν ταυτόχρονα εκδηλώθηκε η κρητική εξέγερση και απέτυχε, πολλοί Κρητικοί κατέφυγαν στα Αντικύθηρα και από εκεί στην ελεύθερη Ελλάδα.

Νεότερα χρόνια

Κατά το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο το νησί βρέθηκε αρχικά υπό ιταλική και στη συνέχεια υπό γερμανική κατοχή. Το 1943 οι Γερμανοί εκτόπισαν όλους τους κατοίκους του νησιού στην Κρήτη καθώς ήθελαν τον απόλυτο έλεγχο της θάλασσας στην περιοχή ώστε να αποκόψουν Αγγλους και Έλληνες αντιστασιακούς. Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο και έως το 1964 το νησί έγινε πάλι τόπος εξορίας-αυτή τη φορά, αριστερών.
Διοικητικά στις αρχές του 20ου αιώνα υπαγόταν στην επαρχία Κυθήρων η οποία τότε με τη σειρά της υπαγόταν στον νομό Αργολίδας και Κορινθίας. Τότε τα Αντικύθηρα ήταν κοινότητα με 334 κατοίκους  και είχε τους συνοικισμούς Ποταμό, Άγιο Γεώργιο, Αλληζιζγιαννά, Άσπρο Λάκκο, Βλυχάδια, Γαλανιανά, Ζαμπετιανά, Καμαρέλλαις (όπως τις ονόμαζαν τότε), Καντιλιανά, Κάστρον, Μπατουδιανά, Παπαδιανά, Πετεριανά, Πηλιανά, Σκαριανά, Τσικαλαργιανά και Χαρκαλιανά.

Σήμερα

Οι περισσότεροι ντόπιοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό. Στο νησί ως μόνιμοι κάτοικοι αναφέρονται μόλις 44  άτομα τα οποία αυξάνονται σημαντικά το καλοκαίρι με τον τουρισμό (απογραφή του  2001). Διοικητικά ανήκει, όπως και τα Κύθηρα, στην Περιφερειακή ενότητα νήσων της περιφέρειας Αττικής. 
Τα τελευταία χρόνια, στην Κοινότητα των Αντικυθήρων, γίνεται τους καλοκαιρινούς μήνες μεγάλη προσπάθεια για τη διάσωση των αρχαιολογικών μνημείων του νησιού. Πολυμελής αρχαιολογική αποστολή του Υπουργείου Πολιτισμού (ΚΣΤ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων) πραγματοποιεί ανασκαφές, ενώ παράλληλα ξεναγεί τους επισκέπτες του νησιού στον αρχαιολογικό χώρο. Επίσης, η Κοινότητα των Αντικυθήρων προωθεί και στηρίζει την ορνιθολογία. Στο νησί υπό την καθοδήγηση της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, γίνεται η μελέτη περίπου 250 ειδών πουλιών που έχουν καταγραφεί στα Αντικύθηρα και στις γύρω νησίδες.