Χλαμύδια

Τα Χλαμύδια είναι μέλη της οικογένειας Chlamydiaceae και είναι μικροί, μη κινητοί, Gram αρνητικοί, υποχρεωτικά ενδοκυττάριοι οργανισμοί που αναπτύσσονται στο κυτταρόπλασμα των κυττάρων-ξενιστών. Δύο γένη χλαμυδίων έχουν κλινική σημασία για τον άνθρωπο, το γένος Chlamydia το οποίο περιλαμβάνει το είδος Chlamydia trachomatis, και το γένος Chlamydophila το οποίο περιλαμβάνει τα είδη Chlamydophila pneumoniae, Chlamydophila psittaci και Chlamydophila abortus. Αυτοί οι οργανισμοί έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τα μικρόβια και είναι ευαίσθητα σε θεραπεία με αντιβιοτικά ενώ μοιάζουν και με τους ιούς, απαιτώντας ζωντανά κύτταρα για τον πολλαπλασιασμό τους. Ο κύκλος ζωής των χλαμυδίων μπορεί να διαιρεθεί σε δυο ξεχωριστές φάσεις: μια εξωκυτταρική φάση, κατά την οποία δεν πολλαπλασιάζονται και είναι μολυσματικά και μια υποχρεωτικά ενδοκυττάρια φάση, κατά την οποία πολλαπλασιάζονται και είναι μη μολυσματικά. Η μολυσματική μορφή ή «στοιχειώδες σωμάτιο», προσκολλάται στην κυτταρική μεμβράνη και εισέρχεται στο κύτταρο μέσω ενός φαγοσώματος. Μετά την είσοδο τους στα κύτταρα, το Στοιχειώδες Σωμάτιο αναδιοργανώνεται σε Δικτυωτά Σωμάτια (σχηματίζοντας έγκλειστα) και αρχίζει ο πολλαπλασιασμός τους. Μετά από 18 έως 24 ώρες, τα Δικτυωτά Σωμάτια συμπυκνώνονται για να σχηματίσουν τα Στοιχειώδη Σωμάτια. Αυτά τα νέα Στοιχειώδη Σωμάτια απελευθερώνονται, ξεκινώντας ένα νέο κύκλο μόλυνσης.
Τα Χλαμύδια του τραχώματος (Chlamydia trachomatis) είναι παθογόνοι μικροοργανισμοί που προσβάλλουν αποκλειστικά ανθρώπους.

Εξέλιξη

Πρόσφατες φυλογενετικές μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι πιθανόν τα χλαμύδια έχουν κοινό πρόγονο με τα κυανοβακτήρια, μια ομάδα που περιέχει τον πρόγονο ενδοπαρασίτου στους χλωροπλάστες των σύγχρονων φυτών, γι’ αυτό, τα χλαμύδια διατηρούν χαρακτηριστικά όπως ενός φυτού, τόσο από γενετικής όσο και από φυσιολογικής άποψης. Ειδικότερα, το ένζυμο L,L- διαμινοπιμεταλική αμινοτρανσφεράση, που σχετίζεται με την παραγωγή της λυσίνης στα φυτά, συνδέεται και με την κατασκευή του χλαμυδιακού κυτταρικού τοιχώματος. Η γενετική κωδικοποίηση για τα ένζυμα είναι εντυπωσιακά παρόμοια σε φυτά, κυανοβακτήρια και χλαμύδια, επιδεικνύοντας μια στενή κοινή καταγωγή. Αυτή η ανακάλυψη μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να αναπτύξουν νέες θεραπευτικές οδούς: εάν οι επιστήμονες μπορούσαν να βρουν ένα ασφαλή και αποτελεσματικό αναστολέα της L,L- διαμινοπιμεταλικής αμινοτρανσφεράσης, τότε είναι πιθανόν να έχουν ένα υψηλό αποτελεσματικό και πολύ συγκεκριμένο αντιβιοτικό ενάντια στα χλαμύδια.

Τράχωμα

Το τράχωμα είναι μια χρόνια κερατοεπιπεφυκίτιδα που χαρακτηρίζεται από θυλακιώδη υπερτροφία και εξελκώσεις του άνω βλεφάρου, θηλωματώδη υπερπλασία και εισβολή αγγείων στον κερατοειδή. Τα αρχικά συμπτώματα είναι δακρύρροια και βλεννοπυώδης έκκριση, ενώ το πρώτο σημείο η υπεραιμία του επιπεφυκότα.  Αυτοϊάται μετά από μερικές εβδομάδες αλλά υποτροπιάζει λόγω υπερευαισθησίας. Προκαλείται εξέλκωση και του κερατοειδούς. Επακολουθεί ουλοποίηση των εξελκώσεων με αποτέλεσμα την παραμόρφωση του βλεφάρου και είναι δυνατόν να καταλήξει σε τύφλωση από βλάβη του κερατοειδούς χιτώνος του οφθαλμού. Ο μικροοργανισμός  μεταδίδεται από τον πάσχοντα με άμεση η έμμεση επαφή και με αντικείμενα καθημερινής ατομικής ή κοινής χρήσης.

Επιπεφυκίτιδα μετ’ εγκλείστων

Πρόκειται για φυσαλιδώδη επιπεφυκίτιδα (inclusion conjunctivitis) με έκκριμα που οφείλεται στο Chlamydia trachomatis ορότυπου Ο-Κ. συνήθως συνυπάρχει και χλαμυδιακή λοίμωξη του ουρογεννητικού (μη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα, πρωκτίτιδα). Η λοίμωξη συνήθως αυτοϊάται ενώ ορισμένες φορές εξελίσσεται σε πραγματικό τράχωμα. Συχνότερα παρατηρείται νεογνική επιπεφυκίτιδα μετ’ εγκλείστων που εκδηλώνεται στο 1/3 των νεογνών που γεννιούνται από μητέρες με χλαμυδιακή τραχηλίτιδα. Εμφανίζεται μεταξύ της 5ης και 14ης ημέρας από τον τοκετό με διόγκωση κυρίως του κάτω βλεφάρου με πυώδες έκκριμα.

Λοιμώξεις του ουροποιογεννητικού

Μη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα. Πρόκειται για ένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα που οφείλεται στο χλαμύδιο του τραχώματος και συνυπάρχει συνήθως με λοίμωξη από γονόκοκκο, τριχομονάδες ή μυκοπλάσματα και ερπητοϊούς. Το χλαμύδιο αναπτύσσεται στα επιθηλιακά κύτταρα της ουρήθρας του άνδρα από τα οποία μολύνονται τα επιθηλιακά κύτταρα του τράχηλου των γυναικών. Στον άνδρα παρατηρείται δυσουρία και λεπτόρρευστο έκκριμα.

Χλαμυδιακή τραχηλίτιδα

Πρόκειται για μεικτή λοίμωξη. Στο έκκριμα του τράχηλου με τα χλαμύδια υπάρχουν μύκητες, τριχομονάδες και ιός του έρπητα. Χλαμύδια βρέθηκαν και σε γυναίκες που δεν εμφάνιζαν συμπτώματα τραχηλίτιδας.

Αφροδίσιο λεμφοκοκκίωμα

Το αφροδίσιο λεμφοκοκκίωμα είναι ένα σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα που χαρακτηρίζεται από διαπυητική βουβωνική λεμφαδενίτιδα. Φέρει και τα ονόματα βουβωνικό λεμφοκοκκίωμα, κλιματικός ή τροπικός βουβώνας και νόσος Nicolas-Favre. Εμφανίζεται αρχικά μια μικρή ανώδυνη φυσαλιδώδης ή βλαπτιδοφυσαλιδώδης βλάβη στα εξωγεννητικά όργανα ή στην περινεϊκή χώρα που μπορεί να εξελιχτεί σε έλκος ή να περάσει απαρατήρητη και να επουλωθεί. Ύστερα έπεται η βουβωνική λεμφαδενοπάθεια όπου παρατηρείται πυρετός με ρίγος, κεφαλαλγία, ναυτία, εμετοί, δερματικό εξάνθημα. Σπάνια μηνιγγίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα και πολυαρθρίτιδα.

Ψιττάκωση-Ορνίθωση

Η ψιττάκωση ποικίλλει από πολύ ήπια μορφή έως πολύ σοβαρή με  οξεία έναρξη, υψηλό πυρετό με ρίγος, κακουχία, φωτοφοβία, μυαλγίες, αρθραλγίες, ισχυρούς πονοκεφάλους και ξηρό επίμονο βήχα που μπορεί να προκαλέσει κυάνωση κα αναπνευστική ανεπάρκεια. Η νόσος μπορεί να εξελιχτεί σε βαριά πνευμονία και να εμφανιστεί λήθαργος και ταχυκαρδία. Ακόμη παρατηρείται περικαρδίτιδα και μυοκαρδίτιδα και σε σπανιότερες περιπτώσεις εγκεφαλίτιδα, ηπατίτιδα, παγκρεατίτιδα, σπληνομεγαλία και προσβολή των νεφρών. Η νόσος διαρκεί περίπου 2-3 εβδομάδες και η θνητότητα σε ηλικιωμένα άτομα ή χωρίς θεραπεία φτάνει το 20% ενώ μετά τη χρήση αντιβιοτικών η θνητότητα μειώθηκε στο 2-5 %.

Μετάδοση

Τα χλαμύδια μεταδίδονται κυρίως με το κολπικό ή πρωκτικό σεξ. Υπάρχουν όμως και άλλοι τρόποι μετάδοσης. Η μετάδοση μπορεί να γίνει και μέσω των χεριών, για σύντομο χρονικό διάστημα μετά την επαφή τους με τα γεννητικά όργανα, προκαλώντας έτσι συνήθως επιπεφυκίτιδα. Ένας άλλος τρόπος μετάδοσης είναι από τη μητέρα στο παιδί κατά τη γέννηση του. Τα μικρόβια προσβάλλουν το νεογνό κατά τη διέλευση του από το γεννητικό σωλήνα.

Εξετάσεις και διάγνωση

Τα χλαμύδια δεν καλλιεργούνται σε θρεπτικά υλικά. Αναπτύσσονται σε κυτταροκαλλιέργειες, όπου το μεν χλαμύδιο του τραχώματος σχηματίζει έγκλειστα τα οποία περιέχουν γλυκογόνο και γίνονται ορατά όταν βάφονται με ιώδιο, ενώ το χλαμύδιο της ψιττάκωσης και το χλαμύδιο της πνευμονίας σχηματίζουν έγκλειστα τα οποία δεν περιέχουν γλυκογόνο. 
Τα χλαμύδια σχηματίζουν ενδοκυττάρια έγκλειστα τα οποία γίνονται ορατά με ανοσοφθορισμό ή με ειδικές χρώσεις όπως την Giemsa. Η χρώση Gram δεν ενδείκνυται. Στον ανοσοφθορισμό χρησιμοποιούμε ειδικά αντισώματα σεσημασμένα με φθορίζουσα ουσία.
Η ανίχνευση χλαμυδιακών αντιγόνων σε εκκρίσεις ή ούρα μπορεί να γίνει με ανοσοενζυμικές μεθόδους (ELISA).
Στη μη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα μακροσκοπικά, το έκκριμα δεν είναι πυώδες όπως στη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα, ούτε τόσο άφθονο. Στη μικροσκοπική εξέταση βαμμένων κατά Gram παρασκευασμάτων, στη μεν γονοκοκκική ουρηθρίτιδα συνυπάρχουν πυοσφαίρια με ενδοκυττάριους ή ενδοκυττάριους  Gram (-) διπλόκοκκους, αντιθέτως στη μη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα χλαμυδιακής αιτιολογίας υπάρχουν μόνο πυοσφαίρια χωρίς βακτήρια. Η ανίχνευση των χλαμυδίων θα γίνει με ανοσοενζυμικές μεθόδους ή άμεσο ανοσοφθορισμό.  Η PCR μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ούρα για διάγνωση της σεξουαλικής μεταδιδόμενης χλαμυδιακής λοίμωξης.

Θεραπεία

Τα χλαμύδια είναι ευαίσθητα στις τετρακυκλίνες όπως την δοξυκυκλίνη και τις μακρολίδες όπως την ερυθρομυκίνη και την αζιθρομυκίνη. Στις έγκυες και στα νεογνά χορηγείται ερυθρομυκίνη. Στα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα χλαμύδια φάρμακο εκλογής είναι η αζιθρομυκίνη.

Πρόληψη

Δεν υπάρχει εμβόλιο εναντίον των χλαμυδιακών λοιμώξεων.