Ναζισμός

Ο  Ναζισμός ή Εθνικοσοσιαλισμός (γερμ. 'Nationalsozialismus) ήταν η ιδεολογία του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (NSDAP), το οποίο επέβαλε δικτατορικό καθεστώς στη Γερμανία από το 1933 μέχρι το 1945, καθώς και συναφών κινημάτων σε άλλες χώρες. Αναπτύχθηκε, ως ιδιαίτερη και ορμητική μορφή φασισμού, υπό την επίδραση του παγγερμανισμού, του νεοσυντηρητισμού και διάφορων φοβιών και προκαταλήψεων, εκμεταλλευόμενος τις συνθήκες κρίσης της δεκαετίας του 1920 στη Γερμανία.
Ένας από τους κύριους σκοπούς του ναζισμού ήταν η αντικατάσταση του δημοκρατικού συστήματος από ολοκληρωτικό καθεστώς το οποίο θα βασιζόταν, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του, στην αρχή της «κοινότητας» με την έννοια της εθνικής και βιολογικής ενότητας με επικεφαλής τον αρχηγό (Φύρερ), δηλαδή τον Χίτλερ. Η κοινότητα αυτή θα κινητοποιούνταν σύσσωμη στην πολεμική προσπάθεια για δημιουργία ζωτικού χώρου και επικράτηση της ανώτερης φυλής απέναντι στις υπόλοιπες, παραμερίζοντας επιμέρους οικονομικά συμφέροντα και την πάλη των τάξεων. Ο ναζισμός προωθούσε και σοσιαλιστικές ιδέες οι οποίες έρχονταν σε αντίθεση με το καπιταλιστικό σύστημα όπως δημόσιο έλεγχο των μέσων παραγωγής, καταπολέμηση της τοκογλυφίας, μοίρασμα των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων, δημοτικοποίηση των εμπορικών καταστημάτων και υπενοικίασή τους σε μικρούς επιχειρηματίες. Μεταξύ των αντιλήψεων που επικρατούν στον ναζισμό, συγκαταλέγονται ο κοινωνικός δαρβινισμός, ο ρατσισμός και αντισημιτισμός, ο αντικομμουνισμός. Οι ιδεολογικές αρχές του εθνικοσοσιαλισμού και η εφαρμογή τους στην πράξη οδήγησαν στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και στο Ολοκαύτωμα με τη γενοκτονία Εβραίων, Ρομά και άλλων εθνοτικών, πολιτικών και κοινωνικών ομάδων σε στρατόπεδα εξόντωσης. Κινήσεις που, μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, επιδιώκουν την αναβίωση του ναζισμού ονομάζονται νεοναζιστικές.

Ο όρος «εθνικοσοσιαλισμός»

Ο όρος χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς εθνικοσοσιαλιστές για να χαρακτηρίσουν το κίνημα, ενώ ο όρος ναζισμός, ο οποίος στη Γερμανία χρησιμοποιείται πολύ σπάνια (οι εθνικοσοσιαλιστές δεν τον χρησιμοποιούσαν καν), προέρχεται από την αγγλική λέξη nazism, η οποία με τη σειρά της έχει τη ρίζα της στη συντόμευση της γερμανικής λέξης Nationalsozialismus (εθνικοσοσιαλισμός). Ως όρος, ο εθνικοσοσιαλισμός βρίσκει τη βάση του στην ιδεολογία του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (NSDAP) το οποίο ιδρύθηκε το 1920. Μετά την πτώση του Τρίτου Ράιχ, ο όρος εθνικοσοσιαλισμός υιοθετήθηκε στην κατοπινή Δυτική Γερμανία, ενώ στην Ανατολική Γερμανία, όπως και στην ΕΣΣΔ, καθιερώθηκε ο όρος χιτλεροφασισμός (Hitlerfaschismus). Ως ναζιστές χαρακτηρίζονται οι υποστηρικτές του εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος.

Διαφορές μεταξύ  Φασισμού και Ναζισμού

Συνήθως οι δυο αυτές ορολογίες συγχέονται μεταξύ τους, παρόλο τις ομοιότητες αξίζει να αναφερθούν και οι διαφορές τους. Ο φασισμός για παράδειγμα βασιζόταν στην υπεροχή του φασιστικού κράτους πάνω από το άτομο και σύμφωνα με την θέληση του Μουσολίνι. Επομένως μπορούσε να αγκαλιάσει όλους τους ανθρώπους του κράτους ασχέτως φυλής, χώρα γέννησης, θρησκείας, κλπ. τουλάχιστον θεωρητικά. Όταν ο Μουσολίνι πέρασε τους αντισημιτικούς νόμους μετά το 1937, το έκανε κυρίως για να εξευμενίσει τον Χίτλερ παρά για οποιονδήποτε άλλο ιδεολογικό σκοπό.

Σοσιαλισμός

Ο Χίτλερ γοητεύτηκε από συγκεκριμένες σοσιαλιστικές ιδέες και τοποθετήσεις, όπως δήλωσε σε συνέντευξή του, τον Ιούλιο 1932 στο περιοδικό Λίμπερτυ:
«Ο σοσιαλισμός είναι η επιστήμη που έχει ως κύριο μέλημά της το κοινό καλό. Ο σοσιαλισμός δεν είναι ίδιος με τον κομμουνισμό. Ο μαρξισμός δεν είναι σοσιαλισμός. Οι μαρξιστές οικειοποιήθηκαν τον όρο διαστρεβλώνοντας τη σημασία του. Εγώ θα δώσω τον σοσιαλισμό πίσω στους σοσιαλιστές. Ο σοσιαλισμός είναι ένας παλαιός, άριος και γερμανικός θεσμός. Οι πρόγονοί μας ζούσαν σε ορισμένα εδάφη και καλλιεργούσαν την ιδέα του κοινού καλού. Ο μαρξισμός δεν μπορεί να θεωρείται σοσιαλισμός. Αντίθετα με τον μαρξισμό, ο σοσιαλισμός δεν απορρίπτει την ιδιωτική περιουσία. Αντίθετα με τον μαρξισμό, δεν καταργεί την προσωπικότητα του ατόμου. Αντίθετα με τον μαρξισμό, ο σοσιαλισμός είναι πατριωτικός. Θα μπορούσαμε να έχουμε βαπτίσει το κόμμα μας Φιλελεύθερο Κόμμα, αποφασίσαμε όμως να ονομαστούμε εθνικοσοσιαλιστές. Δεν είμαστε διεθνιστές· ο δικός μας σοσιαλισμός είναι εθνικός. Απαιτούμε από το κράτος να ικανοποιήσει τα δίκαια αιτήματα των παραγωγικών τάξεων με γνώμονα τη φυλετική αλληλεγγύη. Για μας κράτος και φυλή είναι το ίδιο πράγμα».
Στη ριζοσπαστική του μορφή, της οποίας χαρακτηριστικοί φορείς ήταν οι αδελφοί Γκρέγκορ και  Ότο Στράσερ  και, αρχικά, ο Γιόζεφ Γκέμπελς, καθώς και η παραστρατιωτική ομάδα των SA (ιδιαίτερα αυτοί που συμμετείχαν στην ανταρσία του Βάλτερ Στένες), ο ναζισμός προέβλεπε μέτρα που έρχονταν σε αντίθεση με το καπιταλιστικό σύστημα όπως δημόσιο έλεγχο των μέσων παραγωγής, καταπολέμηση της τοκογλυφίας, μοίρασμα των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων, δημοτικοποίηση των εμπορικών καταστημάτων και υπενοικίασή τους σε μικρούς επιχειρηματίες. Αυτή η αντικαπιταλιστική ρητορική, ενώ από τη μία πλευρά αφαιρούσε προλάμβανε τη μεταπήδηση των εργατών προς τα κόμματα της Αριστεράς, από την άλλη ανησυχούσε τον επιχειρηματικό κόσμο.
Ο οικονομικός ναζισμός συνδυάζει το κεφάλαιο και την εργασία, με κρατικό έλεγχο, αποσκοπώντας στην ανάπτυξη της παραγωγής για την ευημερία της εργατικής και αγροτικής τάξης και κατά προέκταση του Έθνους και της φυλής. Το εθνικοσοσιαλιστικό σύστημα δεν καταργεί την ιδιωτική πρωτοβουλία και την ιδιοκτησία, όπως στην περίπτωση του κομμουνισμού. Στο αρχικό τους πρόγραμμα, οι Ναζί δήλωναν πως θα επιτρέπουν τη χρήση των ιδιωτικών κεφαλαίων μόνο για παραγωγικούς σκοπούς που θεωρητικά εξασφαλίζουν την οικονομική ανάπτυξη του κράτους, και την ευημερία της εργατικής τάξης, θεσπίζοντας αυστηρούς κανόνες και όρους σε συνεργασία των εργατών και κρατικών λειτουργών στα διοικητικά συμβούλια των ιδιωτικών εταιρειών. Μέρος των κερδών θα αναδιανεμόταν από τους κεφαλαιούχους στους εργάτες, ενώ θα τιμωρούνταν με φυλάκιση οι κερδοσκόποι. Με αυτόν το τρόπο ο ναζισμός υποστήριζε πώς θα εξασφάλιζε την πλήρη και άμεση συνεργασία των τάξεων (κεφαλαιούχοι-εργάτες) και ουσιαστικά θα καταργούσε την πάλη των τάξεων, που είναι κατά τον εθνικοσοσιαλισμό, η αιτία της οικονομικής και κοινωνικής κατάπτωσης του έθνους. Οι ριζοσπάστες ναζιστές ήταν, επίσης, ιδεαλιστές, απορρίπτοντας τον υλισμό που καλλιεργεί ο καπιταλισμός και ο κομμουνισμός, διότι κατ' αυτούς η επιθυμία για πλούτο και κέρδος αντιτίθεται στο όραμα της εθνικής και φυλετικής αναγέννησης.
Πάντως στη πράξη αυτό που έγινε στις χώρες όπου κυβέρνησαν φασιστικά/εθνικοσοσιαλιστικά κόμματα, δεν ήταν η συνεργασία μεταξύ των τάξεων, αλλά πλήρης υποταγή της εργατικής τάξης στους κεφαλαιούχους, μέσω της κατάργησης της δυνατότητας διεκδίκησης δικαιωμάτων, της απαγόρευσης του συνδικαλισμού και οποιασδήποτε εργατικής δράσης. Έτσι είναι βάσιμη η αντίληψη η οποία λέει ότι τελικά ο εθνικοσοσιαλισμός λειτούργησε, ως ανάχωμα εναντίον του μπολσεβικισμού. Η ταξική ανισότητα παρέμεινε ισχυρή με την ανισότητα του εισοδήματος να συνεχίζει ανεξέλεγκτη  με την ανεργία να μειώνεται μόνο τεχνητά λόγω της απαγόρευσης της εργασίας των γυναικών , με τους εργάτες να δουλεύουν για 43 ώρες την εβδομάδα μέχρι το 1939 που άλλαξε σε 47 ώρες την εβδομάδα  και τους πραγματικούς μισθούς να πέφτουν κατά 25% από το 1933 στο 1938. Υπήρξαν εκτός άλλων, πολλοί επιχειρηματίες που στήριξαν τον Χίτλερ και ωφελήθηκαν, όπως φάνηκε και εκ των υστέρων στις δίκες της Νυρεμβέργης για τους επιχειρηματίες.

«Αίμα και γη», περιβαλλοντική πολιτική

Ο Ναζί υπουργός Γεωργίας Ρίχαρντ Βάλτερ Νταρέ δήλωνε πως μόνο όταν ο νέος Γερμανός μπορεί να αυλακώσει τη γη δίπλα από το σημείο που έχουν ταφεί οι πρόγονοί του, θα συνειδητοποιήσει τον οργανικό δεσμό με τη μητέρα γη και θα κατανοήσει τους άρρηκτους δεσμούς που τον δένουν με την γενέθλια γη. Στόχος του Νταρρέ ήταν να δημιουργηθεί οικολογική συνείδηση ως αντίδραση στον αστικό τρόπο ζωής και την αστυφιλία, με στόχο την προστασία της πατρώας γης και κατ΄ ουσίαν τη διαφύλαξη της φυλής. Αναβίωσαν για αυτό το λόγο πανάρχαια τελετουργικά δρώμενα, εορτές και ηλιοστάσια, ενώ η φύση τιμώνταν ως παμμήτειρα θεά και τροφός.
Τελικά οι ιδέες αυτές είχαν περισσότερο προπαγανδιστική και ιδεολογική υποστήριξη από το ναζιστικό καθεστώς παρά πρακτική εφαρμογή. Όταν ο θεωρητικός επί των οικονομικών, Γκόντφριντ Φέντερ (Gottfried Feder), προσπάθησε να μετεγκαταστήσει εργάτες σε χωριά γύρω από αποκεντρωμένες βιομηχανίες, οι στρατιωτικοί και οι Πρώσσοι αριστοκράτες μεγαλογαιοκτήμονες (Γιούνκερς, γερμ. Junkers) πέτυχαν να ακυρώσουν αυτή την προσπάθεια Οι στρατιωτικοί αντιτέθηκαν επειδή αυτό το μέτρο θα δυσκόλευε τον επανεξοπλισμό της Γερμανίας και οι Γιούνκερς επειδή θα τους απέτρεπε από το να εκμεταλλευτούν τα κτήματά τους με σκοπό τις εξαγωγές. Εκτός αυτού, πέτυχαν να αποφύγουν τον αναδασμό της γης τους στους ανεξάρτητους αγρότες.
Στα πλαίσια των ιδεών περί «αίματος και γης», ψηφίστηκε, το 1933, ο Νόμος για την κληρονομική μεταβίβαση της αγροτικής γης (Reichserbhofgesetz) με στόχο τη «διαφύλαξη της αγροτικής κοινότητας ως αιματοδότη του γερμανικού λαού». Επιλεγμένες εκτάσεις κηρύχθηκαν κληρονομικές και απαγορευόταν να αλλάξουν ιδιοκτήτη ή να υποθηκευούν, ενώ μόνο οι αγρότες που τις καλλιεργούσαν είχαν το δικαίωμα να αποκαλούνται Bauern (αγρότες χωρικοί, όρος στον οποίο οι Ναζί έδωσαν θετική αξία ενώ παλαιότερα είχε ουδέτερη ή και υποτιμητική σημασία). Κληρονομικό δικαίωμα στη γη θα είχε μόνο ο νεότερος γιος, εκτός από τις περιοχές όπου το εθιμικό δίκαιο ήδη το έδινε στον πρωτότοκο Παρόλα αυτά, κατά τη ναζιστική περίοδο, ο πρωτότοκος γιος ήταν αυτός που κληρονομούσε τα κτήματα Δόθηκε προτεραιότητα κληρονομιάς στην πατρογονική γραμμή έτσι που, αν δεν υπήρχαν γιοι, προτεραιότητα στην κληρονομιά είχαν οι αδελφοί και οι ανεψιοί του θανόντα, σε βάρος των θυγατέρων του. Επίσης η εξοχή θεωρούνταν το ιδανικότερο μέρος για την ανάπτυξη πεζικού, επειδή θα το χαρακτήριζε η «οργανική συνύπαρξη γαιοκτήμονα και χωρικού», σε αντίθεση με το «φυλετικό χάος» των βιομηχανικών πόλεων. Επίσης ο νόμος απαγόρευε την καλλιέργεια της γής («μόνο όσοι έχουν γερμανικό αίμα μπορούν να είναι γεωργοί»).
Η ιδεολογία αυτή συνετέλεσε επίσης στη θέσπιση της αγροτικής θητείας, για ένα χρόνο, για τα μέλη της Χιτλερικής Νεολαίας (Hitlerjugend) και της αντίστοιχης Λίγκας των Νέων Γερμανίδων (Bund Deutscher Mädel).  Αυτή η περίοδος υποχρεωτικής θητείας άρχιζε μετά τη συμπλήρωση της βασικής εκπαίδευσης, πριν ο νέος/ νέα ξεκινήσει ανώτερες σπουδές ή αρχίσει να προσληφθεί για εργασία. Αν και η εργασία σε αγροκτήματα δεν ήταν ο μόνος εγκεκριμένος τρόπος θητείας, ήταν ο πιο κοινός, καθώς ο στόχος ήταν να επιτευχθεί μόνιμη στροφή των νέων από τις πόλεις στην ύπαιθρο. Το 1942, 600.000 αγόρια και 1,4 εκατομμύριο κορίτσια στάλθηκαν στις φάρμες για να βοηθήσουν στη συγκομιδή. Για παρόμοιους λόγους θεσπίστηκε η Γιορτή των Ευχαριστιών για τη συγκομιδή του Ράιχ (Reichserntedankfest) της οποίας σκοπός ήταν η αναγνώριση των επιτευγμάτων των Γερμανών αγροτών.
Αρκετοί μελετητές και ιστορικοί υποστηρίζουν ότι, παρόλες τις διακηρύξεις του, στην πράξη ο ναζισμός εφάρμοσε πολιτική καταστροφής του περιβάλλοντος. Οι τεράστιοι αυτοκινητόδρομοι (autobahn) που ανοίχτηκαν κατά το 2ο μισό της δεκαετίας του '30 οδήγησαν στην καταστροφή εκατομμυρίων στρεμμάτων παρθένων δασών. «Κόψτε δέντρα δασών, ανατινάξτε βράχους, διασχίστε κοιλάδες, ανοίξτε δρόμους μέσα στην παρθένα γερμανική γη» έλεγε το σύνθημα του Κάρλ Τέοντορ Πρότσερ, ενός από τους υπεύθυνους του κυβερνητικού ναζιστικού προγράμματος κατασκευής αυτοκινητοδρόμων και προώθησης της χρήσης του Ι.Χ. αυτοκινήτου. Ωστόσο οι νεότεροι ερευνητές έχουν καταλήξει στο ότι υπήρξαν πράγματι προθέσεις για έλεγχο της μόλυνσης από τις βιομηχανικές δραστηριότητες. Διάφορες δασικές εκτάσεις ανακηρύχθηκαν εθνικά πάρκα, θεσπίστηκαν νόμοι για την πρόληψη της μόλυνσης του αέρα και υπήρξαν διάφορες προσπάθειες εφαρμογής τους καθόλη την περίοδο πριν τον πόλεμο, με διαφορετικούς βαθμούς αποτελεσματικότητας. Μετά την έναρξη της πολεμικής προετοιμασίας, και ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του πολέμου υπήρξε, λόγω της πολεμικής προσπάθειας, σημαντική χαλάρωση στην περιβαλλοντική πολιτική των ναζί, οι οποίοι ούτως ή άλλως ποτέ δεν την εφάρμοσαν με καθολικό τρόπο, συνειδητά και με συγκροτημένους στόχους.
Το θέμα της σχέσης Ναζισμού και "Πρασίνων" επανήλθε στην επικαιρότητα το 2013 όταν το Κόμμα των Πρασίνων πρότεινε μέτρα που έθιγαν τα Ισραηλινά προϊόντα. Τότε ορισμένοι μελετητές που ασχολούνται με τον αντι-σημιτισμό, ισχυρίστηκαν ότι το "Πράσινο Κίνημα" έχει ναζιστικές ρίζες. Μεταξύ άλλων ανέφεραν ότι ο Βέρνερ Φόγκελ, ένας από τους πρώτους "Πράσινους" που εξελέγησαν στη Γερμανική Βουλή το 1983, ήταν πρώην μέλος του Ναζιστικού Κόμματος και των "SA stormtroopers" (Τάγματα Εφόδου). Επίσης αποκαλύφθηκε το παρελθόν του Άουγκουστ Χάουσζλαϊταρ, συνιδρυτή των "Πρασίνων" ο οποίος συνδεόταν με το Ναζισμό από την εποχή του Πραξικοπήματος της Μπυραρίας (1923), του Μπάλντουρ Σπρίνγκμαν, πρώην μέλος των SA και άλλων στελεχών των Πρασίνων.

Πολιτικοστρατιωτική στρατηγική

Συγχρόνως, αναπτύχθηκε πολεμική βιομηχανία, πρώτα κρυφά, λόγω της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Αργότερα, ο Χίτλερ αποφάσισε να αγνοήσει φανερή τη συνθήκη. Στόχος του Χίτλερ, όπως και άλλων υψηλόβαθμων στελεχών του NSDAP ήταν μια σειρά από επιθετικούς πολέμους, όταν πλέον οι Ένοπλες Δυνάμεις (Βέρμαχτ) της χώρας θα ήταν αρκετά ισχυρές. Σχεδίαζαν να απομονώσουν διάφορες χώρες κατά σειρά και κατόπιν να τις εξουδετερώσουν. Όσον αφορά τον τελικό στόχο των πολέμων αυτών, οι απόψεις διαφέρουν: Ενώ πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι στόχος ήταν η κατάκτηση της ηπειρωτικής Ευρώπης και της δυτικής ΕΣΣΔ μέχρι τη γραμμή Αρχαγκέλσκ - Ουράλια - Καύκασος και ο εποικισμός με γερμανικούς πληθυσμούς, άλλοι θεωρούν ότι ο Χίτλερ είχε στόχο την παγκόσμια κυριαρχία. Η γερμανική κυριαρχία στις κατεχόμενες περιοχές θα ενισχύονταν με τον διωγμό των ανεπιθύμητων αυτοχθόνων πληθυσμών, σύμφωνα με τη θεωρία περί ζωτικού χώρου.

Χριστιανισμός

Θεωρητικά, ο ναζισμός παρείχε στη χριστιανική Εκκλησία τη δυνατότητα εθελούσιας θρησκευτικής δράσης και δεν θα ερχόταν σε αντίθεση με αυτή, πλην της περιπτώσεως της πολιτικής δράσης, αντιτιθέμενος στην ανάμειξη της πολιτικής στα θρησκευτικά ζητήματα ή το αντίθετο. Το πρόγραμμα 25 σημείων του NSDAP του 1920 διακήρυττε την ελευθερία για όλα τα δόγματα εκτός από αυτά που έρχονται αντιμέτωπα με την φυλή ή το κράτος. Αναφέρει επακριβώς στο 24ο σημείο του προγράμματος: Απαιτούμε ελευθερία όλων των θρησκευτικών δογμάτων ανά την Επικράτεια, υπό την προϋπόθεση ότι δεν απειλούν την ύπαρξή της και δεν προσβάλλουν το δημόσιο αίσθημα της γερμανικής φυλής. Το Κόμμα υποστηρίζει το χριστιανικό δόγμα, αλλά δεν προσαρτά εαυτό σε κανένα συγκεκριμένο δόγμα. Αντιμάχεται την ιουδαϊκή - υλιστική νοοτροπία, εσωτερική και εξωτερική, και είναι πεπεισμένο ότι το Έθνος μας μπορεί να επιτύχει την αέναη υγεία μόνο επί τη βάσει της εξής αρχής: Το κοινό συμφέρον είναι υπεράνω του ατομικού συμφέροντος.
Αρκετοί ναζιστές επέκριναν την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, καταδεικνύοντας την ύπαρξη εβραϊκών καταλοίπων, τα οποία απέρριπταν. Ο Γερμανός φιλόσοφος Μπέργκμαν στο έργο του 25 σημεία της Γερμανικής Θρησκείας, υποστήριξε ότι η Παλαιά Διαθήκη περιέχει ανακρίβειες. Κάποιοι ναζιστές ισχυρίστηκαν ακόμη ότι ο Χριστός ήταν Άριος, ως τέκνο Ρωμαίου στρατιώτη. Συγκεκριμένα, ο Χιούστον Στιούαρτ Τσάμπερλεν υποστήριξε αυτή την θεωρία για την προσωπικότητα του Ιησού, για τον οποίο κατέβαλε σημαντική προσπάθεια να αποδείξει ότι δεν ήταν Εβραίος. Ο Χίτλερ θεωρούσε ότι ο Απόστολος Παύλος διαστρέβλωσε το αρχικό μήνυμα του Χριστιανισμού για να το θέσει υπό την υπηρεσία των Εβραίων. Ακόμη υποστήριξε ότι ο Χριστιανισμός ήταν η έκφραση εξέγερσης των Αρίων εναντίον της κυριαρχίας των Εβραίων στην Παλαιστίνη, δηλώνοντας για την περίπτωση του Χριστού, ότι με την διδασκαλία του είχε την πρόθεση να απελευθερώσει την πατρίδα του από τον εβραϊκό καπιταλισμό.
Ο Χίτλερ σύμφωνα με τον Τίμοθι Ράιμπακ ήταν επίσης μελετητής των Αγίων Γραφών. Σε διακήρυξη προς το γερμανικό έθνος, την 1η Φεβρουαρίου 1933 στο Βερολίνο, ο Χίτλερ δήλωνε:
''Η Εθνική Κυβέρνηση θεωρεί ως πρώτιστο καθήκον της να αναβιώσει στο έθνος, το πνεύμα της ενότητας και της συνεργασίας. Να διατηρήσει και να υπερασπιστεί αυτές τις βασικές αρχές επί των οποίων έχει χτιστεί το έθνος μας. Θεωρεί τον Χριστιανισμό ως θεμέλιο της εθνικής μας ηθικής, και την οικογένεια ως βάση της εθνικής ζωής.''
Ο Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ, ο οποίος κινήθηκε θρησκευτικά προς τον παγανισμό, διαχωρίζει τον Χριστιανισμό των απαρχών από τον μεταγενέστερο, τον οποίο θεωρούσε εκφυλισμένο από το εβραϊκό στοιχείο. Στο βιβλίο Der Mythus, ο Ρόζενμπεργκ γράφει: ο Παύλος - και αυτό δεν θα το παραδεχτούν ποτέ οι εκκλησιαστικοί κύκλοι - έδωσε στην εβραϊκή επανάσταση, περιορισμένη ως τότε, διεθνείς διαστάσεις. Άνοιξε το δρόμο για το φυλετικό χάος του αρχαίου κόσμου και οι Εβραίοι της Ρώμης ήξεραν πολύ καλά τι έκαναν, όταν άνοιγαν τις πόρτες των συναγωγών τους για να του προσφέρουν βήμα.  Άλλοι πάλι ναζί της εποχής ήταν Χριστιανοί όπως ο Βαλλόνος Λεόν Ντεγκρέλ ο οποίος ήταν καθολικός.
Ο καθολικισμός όμως πρόβαλλε αντίσταση στην εξόντωση των ψυχικά ασθενών και εγκληματιών. Ωστόσο, παρόλες τις βίαιες μικροεξεγέρσεις που ξέσπασαν, η Καθολική Εκκλησία υπέγραψε συμφωνία (Ραϊχσκονκορδάτο) με το καθεστώς, στις 20 Ιουλίου 1933. Έπρεπε να δηλώσουν οι Γερμανοί καθολικοί πίστη στο καθεστώς σε αντάλλαγμα της αποδοχής της Καθολικής Εκκλησίας στη Γερμανία.

Αραβικός κόσμος και Ισλάμ

Η σχέση μεταξύ της Ναζιστικής Γερμανίας (1933-1945) και της ηγεσίας του Αραβικού κόσμου και μουσουλμάνων ηγετών βασιζόταν στην αρχή "ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου". Ωστόσο οι περισσότεροι άραβες πολεμήσανε μαζί με τις Συμμαχικές δυνάμεις.
Οι σχέσεις πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας βασίστηκαν στην κοινή εχθρότητα έναντι κοινών  εχθρών, όπως ο βρετανικός και ο γαλλικός ιμπεριαλισμός, η αποικιοκρατία, ο κομμουνισμός και ο σιωνισμός. Υπήρξαν εκατέρωθεν θερμές δηλώσεις. Ο Χίτλερ έκανε θερμές δηλώσεις για το Ισλάμ ως θρησκεία και πολιτική ιδεολογία όπως: "Οι λαοί του Ισλάμ θα είναι πάντα πιο κοντά μας από ό, τι, για παράδειγμα, η Γαλλία." Η Γερμανία είχε κάποιες πολιτικές επαφές με ηγέτες του αραβικού κόσμου. Ο Χίτλερ δέχτηκε τον ειδικό απεσταλμένο της Σαουδικής Αραβίας  Χαλίντ αλ-Χουντ αλ Γκαργκάνι. Σ' αυτή τη συνάντηση ο Χίτλερ σημείωσε ότι ένας από τους τρεις λόγους για τους οποίους η ναζιστική Γερμανία είχε θερμές συμπάθειες για τους Άραβες ήταν ότι αγωνίζονταν από κοινού κατά των Εβραίων. Αυτό τον οδήγησε να συζητήσει την κατάσταση και τις συνθήκες στην Παλαιστίνη και δήλωσε ότι δεν θα ησυχάσει μέχρι να φύγει και ο τελευταίος Εβραίος από τη Γερμανία. Ο Καλίντ αλ Χουντ παρατήρησε ότι ο Προφήτης Μοχάμετ είχε ενεργήσει με τον ίδιο τρόπο. Είχε εκδιώξει τους Εβραίους από την Αραβία. Παρά την θεώρηση των Αράβων ως κατώτερη φυλή, μεμονωμένα άτομα που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς κατά των Βρετανών στη Μέση Ανατολή, έτυχαν τιμής και σεβασμού. Για παράδειγμα, ο Μουφτής της Ιερουσαλήμ Χατζ Αμίν αλ-Χουσέινι έλαβε τον επίτιμο τίτλο του Αρείου από τους Ναζί για τη στενή συνεργασία του με τον Χίτλερ και το Τρίτο Ράιχ. Κατά μία εκδοχή, ο Χίτλερ εξήγησε ότι τα μπλέ μάτια του μουφτή αποδείκνυαν ότι ήταν απόγονος Σταυροφόρων. Ο Χουσεϊνί συνεργάστηκε με τη Γερμανία κυρίως σε τρείς τομείς: Γερμανική προπαγάνδα προς τον αραβικό κόσμο, παρεμπόδιση της εξόδου Εβραίων από χώρες που είχαν συμμαχία με τη Γερμανία (Ουγγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ιταλία) και στρατολόγηση εθελοντών στη Βοσνία και Αλβανία για τις μονάδες SS. Σημαντική ήταν η ιδεολογική συνεργασία του μουφτή με τη Ναζιστική Γερμανία, καθώς συνδύαζε το Ισλάμ με την πολιτική. Αυτή η πολιτική εκφράστηκε και σε ομιλίες του προς ιμάμηδες των μονάδων SS της Βοσνίας, όπου καλεί τους μουσουλμάνους να κάνουν το καλύτερο στον πόλεμο κατά των Συμμάχων.
Ωστόσο, ενώ υπήρχε συνεργασία των ηγεσιών των Αράβων μαζί με τους Ναζί, τόσο οι φιλελεύθεροι διανοούμενοι του αραβικού κόσμου όσο και μαρξιστές και αλλοι αριστεροί καταδίκασαν τον Ναζισμό ως άλλη μορφή ιμπεριαλισμού. Για την ακρίβεια, μόνο οι φανατικοί ισλαμιστές αποδέχθηκαν τον δυτικό αντισημιτισμό. Περισσότεροι Άραβες πολέμησαν με τις δυνάμεις των συμμάχων παρά με τις δυνάμεις του Άξονα, πράγμα που αντανακλά ότι οι Άραβες συμπαθούσαν περισσότερο τις συμμαχικές δυνάμεις, σύμφωνα με τον Γκίλμπερτ Άχκαρ, καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου στο θέμα των Ανατολικών και Αφρικάνικων σπουδών.

Ο ναζισμός στην Ελλάδα

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ιδρύθηκε από τον Γεώργιο Μερκούρη το Εθνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα  Άλλες φασιστικές ή ναζιστικές οργανώσεις της εποχής ήταν η Εθνική Ένωσις Ελλάς, η Σιδηρά Ειρήνη, η Τρίαινα το Εθνικό Κυρίαρχο Κράτος του Σκυλακάκη, η Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση και η Οργάνωσις Εθνικών Δυνάμεων Ελλάδος (ΟΕΔΕ). Στην Ελλάδα, στις ημέρες μας, εκφραστής του ναζισμού είναι το κόμμα της Χρυσής Αυγής.