Λέχοβο

Θέση – Διοικητική κατάσταση

Το Λέχοβο βρίσκεται 60 χλμ νότια της Φλώρινας κοντά στα σύνορα του νομού Φλώρινας με τους νομούς Καστοριάς και Κοζάνης και είναι χτισμένο στους πρόποδες του όρους Βέρνου (ή Βιτσίου). Από την κωμόπολη διέρχεται η επαρχιακή οδός Καστοριάς - Αμυνταίου και απέχει 36 χλμ από την Καστοριά και 25 χλμ από την Πτολεμαΐδα.
Αποτελεί ανεξάρτητη κοινότητα του νομού Φλώρινας από το έτος 1917 μέχρι σήμερα. Διοικητικά ανήκε στο βιλαέτι Μοναστηρίου, στο σαντζάκι Κορυτσάς και στον καζά Καστοριάς μέχρι το 1914, από το 1914 έως το 1927 στον νομό Φλώρινας και στην υποδιοίκηση Καστοριάς. Από το 1927 έως το 1941 ανήκε στον νομό Φλωρίνας και στην επαρχία Καστοριάς, το 1941-42 στον νομό Καστοριάς και στην επαρχία Καστοριάς, ενώ από το 1942 μέχρι σήμερα στον νομό Φλωρίνας.
Ο πληθυσμός του ανέρχεται σε 1279 κατοίκους. Μέχρι το 1980 στην κοινότητα Λεχόβου ανήκε και ο οικισμός Χειμαδιό, ο οποίος στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους.
Εκκλησιαστικά ανήκει στην Ιερά Μητρόπολις Καστορίας. Αστυνομικά και δικαστικά υπάγεται στις υπηρεσίες του νομού Καστοριάς.

Ίδρυση – Όνομα

Το χωριό ιδρύθηκε γύρω στο 1600 από κυνηγημένους αγωνιστές που μετείχαν στο επαναστατικό κίνημα του μητροπολίτη Τρίκκης Διονυσίου του αποκαλούμενου Σκυλόσοφου (1540-1611). Ο αρχικός αυτός οικισμός ονομαζόταν Καντίλ-Κιόι, που σημαίνει το "χωριό με το καντήλι". Σταδιακά αυξήθηκε πληθυσμιακά και μετονομάστηκε σε Λέχοβο. Αρχικά, οι κάτοικοι ήταν ελληνόφωνοι και αρβανιτόφωνοι, ενώ σταδιακά επικράτησε η αρβανίτικη διάλεκτος. Σημαντική αύξηση του πληθυσμού υπήρξε στα χρόνια του Αλή Πασά από κατοίκους της Ηπείρου και του Σουλίου που κατέφυγαν εδώ. Κατά την Επανάσταση του 1821 πολλοί Λεχοβίτες αγωνίστηκαν προσφέροντας στον αγώνα.

Μετονομασία

Το 1951 το ελληνικό κράτος με βασιλικό διάταγμα μετονόμασε την Κοινότητα Λεχόβου σε "Κοινότητα Ηρωικού" για να τιμήσει την προσφορά του χωριού στους εθνικούς αγώνες.
Όμως, οι κάτοικοι αντέδρασαν στην μετονομασία, με αποτέλεσμα το 1953 με νέο βασιλικό διάταγμα να επανέλθει η αρχική ονομασία "Λέχοβο", που παραμένει μέχρι σήμερα.

Μακεδονικός αγώνας

Για την προσφορά του χωριού, χαρακτηριστικά γράφει ο Καραβίτης : «Σε κανένα χωριό της Μακεδονίας δεν εχύθη τόσο αίμα αντάρτικο, εκτός του Λεχοβίτικο, όσον εις το Λέχοβο». Στα χρόνια του μακεδονικού αγώνα το Λέχοβο υπήρξε προπύργιο του ελληνισμού. Αποτέλεσε το καταφύγιο και το ορμητήριο των μακεδονομάχων που έδρασαν στη Δυτική Μακεδονία. Εδώ έδρασαν πολλοί γνωστοί οπλαρχηγοί, όπως ο Παύλος Μελάς, ο Γεώργιος Κατεχάκης («καπετάν-Ρούβας»), ο Γεώργιος Δικώνυμος-Μακρής, ο Γεώργιος Σεϊμένης, κ.ά. Με έδρα το Λέχοβο έδρασε μεγάλο σώμα Κρητικών από την Ανώπολη Σφακίων. Πολλοί από αυτούς μνημονεύουν το Λέχοβο στα απομνημονεύματά τους και αναφέρουν τις "κρυψάνες" του, τα καταφύγια, που βοήθησαν στην υπόθεση του αγώνα.
Από τους μακεδονομάχους που έδρασαν εδώ, το πρώτο θύμα του Μακεδονικού Αγώνα ήταν ο Γεώργιος Σεϊμένης από την Ανώπολη Σφακιών, ο οποίος τραυματίστηκε στο Όστιμο (Τρίγωνο), συνελήφθη από τους Βουλγάρους, βασανίστηκε και εκτελέστηκε κατόπιν προδοσίας στις 23/24 Ιουλίου του 1903. Επίσης στο χωριό σκοτώθηκε ο καπετάν Λιάπης και 7 αντάρτες στις 5 Νοεμβρίου 1905 σε μάχη με τον τουρκικό στρατό στη θέση της Αγίας Τριάδας. Σημαντικός Λεχοβίτης μακεδονομάχος οπλαρχηγός ήταν ο Ζήσης Δημουλιός («καπετάν-Ζήσης).
Στο Εθνικό Λαογραφικό Μουσείο Λεχόβου εκτίθενται πολλά ιστορικά αντικείμενα από την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, όπως στολές, όπλα, προσωπικά αντικείμενα, εικόνες και φωτογραφίες αγωνιστών κλπ. Προς τιμήν των νεκρών μακεδονομάχων του Λεχόβου έχει ανεγερθεί ειδικό ηρώο στον περίβολο του ναού του Αγίου Μηνά.

Εθνική αντίσταση

Οι κάτοικοι του Λεχόβου συμμετείχαν ενεργά στην Εθνική Αντίσταση του 1941-44, με αποτέλεσμα να υποστούν τα αντίποινα των γερμανικών δυνάμεων κατοχής. Από τις 23 έως τις 26 Ιουλίου του 1943 οι Γερμανοί και οι συνεργάτες άνδρες του Πούλου καθώς και πράκτορες της Οχράνας εισέβαλαν στο χωριό, το πυρπόλησαν και το λεηλάτησαν εξολοκλήρου. Εκτελέσθηκε στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στη Θεσ/νίκη ο Παπανικόλαος Τέλκας στις 2 Ιουλίου του 1943, ενώ βασανίστηκε και υπέκυψε ο Πέτρος ο Πεντόλας. Μεταξύ των καμένων κτηρίων ήταν και η αξιοσημείωτη βιβλιοθήκη της κωμόπολης που είχε ιδρυθεί το 1927 και περιείχε συνολικά 5.000 τόμους.
30 αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ κατάγονται από το Λέχοβο με πιο γνωστό τον Καπετάν Αμύντα (Κοσμά Σπανό). Λόγω του ολοκαυτώματος που υπέστη, το 1998 το Λέχοβο χαρακτηρίστηκε μαρτυρικό χωριό με το Προεδρικό Διάταγμα 398/98. Είναι μέλος του "Δικτύου Μαρτυρικών Χωριών και Πόλεων της Ελλάδας".
Προς τιμήν των νεκρών Λεχοβιτών του Έπους του Σαράντα και της Εθνικής Αντίστασης 1941-44 έχει ανεγερθεί ειδικό ηρώο με τα ονόματά τους στην πλατεία του χωριού.

Οικονομία - Ασχολίες κατοίκων

Στο παρελθόν οι κάτοικοι του Λεχόβου υπήρξαν ονομαστοί πετράδες. Εργάζονταν σε Θεσσαλία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Σήμερα εξακολουθεί να είναι ένα από τα λίγα μαστοροχώρια της Δυτικής Μακεδονίας.
Είναι χαρακτηριστικό πως ήδη από το 1914 ιδρύθηκε στο Λέχοβο σωματείο οικοδόμων, ένα από τα δέκα πρώτα συνδικαλιστικά σωματεία στον ελλαδικό χώρο, το οποίο συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι σήμερα με την επωνυμία "Εθνικό Σωματείο Οικοδόμων και λοιπών Επαγγελματιών Λεχόβου ο «Άγιος Παντελεήμων»". Ως το 1938 αποτελούσε κοινό σωματείο με τους επαγγελματίες από το γειτονικό Πεντάλοφο (ή Ζουπάνι) Κοζάνης. Στη συνέχεια στον Πεντάλοφο ιδρύθηκε ξεχωριστό σωματείο.
Εκτός από την οικοδομή οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία, με χαρακτηριστικό προϊόν τα φασόλια γίγαντες Λεχόβου, λίγοι με την κτηνοτροφία και τη μελισσοκομία. Λειτουργεί ο Γεωργικός Συνεταιρισμός Λεχόβου «Η Δήμητρα». Επίσης, υπάρχουν πέντε βιοτεχνίες επίπλων, εμπορικά καταστήματα, καταστήματα τροφίμων, ξενώνες και κέντρα διασκέδασης και αναψυχής (ταβέρνες, καφετέριες κλπ).

Περιβάλλον

Στη γύρω περιοχή κυριαρχούν τα δάση της οξιάς, της βελανιδιάς και της μελανής πεύκης. Επίσης, ευδοκιμούν το γκι σε δενδρώδη μορφή, ρίγανη, σαλέπι, μελισσοβότανο και πολλά είδη βοτάνων και αγριολούλουδων.
Η τοπική πανίδα περιλαμβάνει το λύκο, τον ασβό, την αλεπού, την αρκούδα και αραιά και πού το ζαρκάδι και το ελάφι.
Στα διοικητικά όρια της κοινότητας ανήκει τμήμα της λίμνης Χειμαδίτιδας (1,7 τ.χλμ.), που είναι βιότοπος με πολλά είδη υδρόβιων πτηνών και φυτών.

Φυσιολατρικός Σύλλογος

Ο Φυσιολατρικός Ορειβατικός Σύλλογος Λεχόβου ιδρύθηκε το 2004 με σκοπούς σχετικούς με την ονομασία του. Στο μικρό διάστημα λειτουργίας του οργάνωσε ποικίλες δραστηριότητες (πεζοπορίες, εξορμήσεις κλπ).

Αθλητισμός

Ο Αθλητικός Μορφωτικός Σύλλογος "Θησέας" Λεχόβου (Α.Μ.Σ. Θησέας) ιδρύθηκε το 1926 και αποτελεί το μοναδικό αθλητικό σωματείο της κωμόπολης. Το όνομά του δόθηκε από το ψευδώνυμο του Λεχοβίτη Μακεδονομάχου Ηρακλή Φίτζιου του Δημητρίου. Διαθέτει ομάδες χάντμπολ (το 2006-07 αγωνίστηκε στη Β΄ Εθνική) και ποδοσφαίρου. Έχει χρώματα πορτοκαλί-μπλε.
Υπάρχει Κλειστό Γυμναστήριο, το οποίο είναι ολυμπιακών προδιαγραφών και έχει υποδεχτεί διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις των Ομοσπονδιών Πετοσφαίρισης, Χειροσφαίρισης και Επιτραπέζιας Αντισφαίρισης, όπως τους Βαλκανικούς Αγώνες Χάντμπολ, επίσης ποδοσφαιρικό γήπεδο με χλοοτάπητα και φωτισμό.