Πρώτη περσική εισβολή στην Ελλάδα

492 π.Χ - Εκστρατεία του Μαρδόνιου

Την άνοιξη του 492 π.Χ, ο Μαρδόνιος συγκέντρωσε στρατό και στόλο, με σκοπό να καταστρέψει την Αθήνα και την Ερέτρια. Ο Μαρδόνιος αναχώρησε με τον στόλο από την Κιλικία, ενώ διέταξε τον στρατό του να περάσει τον Ελλήσποντο. Στον δρόμο του, ο Μαρδόνιος απομάκρυνε τους τυράννους από την Ιωνία και έδωσε την εξουσία σε δημοκρατικούς. Από την Ιωνία, ο στόλος κινήθηκε προς τον Ελλήσποντο, ενώ ο στρατός πέρασε στα ευρωπαϊκά εδάφη και κατάφερε να ανακτήσει τη Θράκη (ανήκε στους Πέρσες από το 512 π.Χ) - επίσης ανάγκασε τη Μακεδονία να συμμαχήσει με τους Πέρσες. Παράλληλα, ο περσικός στόλος κατέλαβε τη Θάσο και μετά κινήθηκε στην Άκανθο, αλλά όταν έφτασε στο Όρος Άθως διαλύθηκε λόγω θαλασσοταραχής - κατά τον Ηρόδοτο, οι Πέρσες έχασαν τριακόσια πλοία και είκοσι χιλιάδες άνδρες. Χάρη στην καταστροφή αυτή και καθώς ο περσικός στρατός βρισκόταν στη Μακεδονία, οι Βρύγοι επιτέθηκαν στο περσικό στρατόπεδο, σκοτώνοντας αρκετούς Πέρσες και τραυματίζοντας τον Μαρδόνιο - ωστόσο, οι Βρύγοι ηττήθηκαν. Ο περσικός στρατός και στόλος επέστρεψαν στην Ασία.

491 π.Χ - Διπλωματία

Μετά την εκστρατεία του 492 π.Χ, ο Δαρείος έστειλε πρεσβευτές σ' όλη την Ελλάδα για να ζητήσει την υποταγή των πόλεων. Όλες οι πόλεις δέχτηκαν την προσφορά του Δαρείου πλην της Αθήνας και της Σπάρτης, οι οποίες συμμάχησαν παρά τις διαφορές τους. Οι κάτοικοι της Αίγινας επίσης δέχτηκαν την προσφορά των Περσών, γι' αυτό και ο Κλεομένης ετοιμάστηκε για επίθεση. Ωστόσο, ο Κλεομένης είχε διαφωνίες με τον Δημάρατο, ο οποίος ήταν υπέρ της παράδοσης της Αιγίνας στους Πέρσες. Ο Κλεομένης, χάρη στο μαντείο των Δελφών, κήρυξε τον Δημάρατο παράνομο βασιλιά και τον αντικατέστησε με το Λεωτυχίδα. Μετά τις εξελίξεις αυτές, οι Αιγινήτες συνθηκολόγησαν με τους Σπαρτιάτες και έστειλαν ομήρους στην Αθήνα. Αλλά, οι Σπαρτιάτες έμαθαν ότι ο Κλεομένης δωροδόκησε το μαντείο των Δελφών γι' αυτό και τον εξόρισαν. Ο Κλεομένης προσπάθησε να οδηγήσει τη βόρεια Πελοπόννησο σε πόλεμο, γι' αυτό και ανακλήθηκε στη Σπάρτη, όπου πέθανε στη φυλακή - τη θέση του πήρε ο Λεωνίδας.

490 π.Χ - Εκστρατεία του Δάτη και του Αρταφέρνη

Το χάος και οι συγκρούσεις που επικρατούσαν στην Ελλάδα είχαν ως αποτέλεσμα την αποστολή του Δάτη και του Αρταφέρνη (γιος του συνονόματου σατράπη). Ο στόχος παρέμεινε ο ίδιος - να καταστραφούν η Αθήνα και η Ερέτρια.

Μέγεθος του περσικού στρατού

Κατά τον Ηρόδοτο, ο περσικός στόλος είχε 600 τριήρεις - δεν αναφέρει ωστόσο το μέγεθος του περσικού στρατού, αν και γράφει ότι ήταν πολύ καλά προετοιμασμένος. Ο Σιμωνίδης ο Κείος γράφει ότι οι Πέρσες διέθεταν 200.000 στρατιώτες - ο Κορνήλιος Νέπως γράφει ότι οι Πέρσες είχαν 200.000 άνδρες πεζικό και 10.000 άνδρες ιππικό (από αυτούς σχεδόν οι μισοί πολέμησαν στον Μαραθώνα, ενώ οι υπόλοιποι στάλθηκαν στο Σούνιο). Ο Πλούταρχος και ο Παυσανίας αναφέρουν, όπως και το λεξικό «Σούδα», ότι οι Πέρσες είχαν 300.000 στρατιώτες. Ο Πλάτωνας και ο Λυσίας αναφέρουν ότι οι Πέρσες είχαν 500.000 στρατιώτες - ο Ιουστίνος δηλώνει ότι οι Πέρσες διέθεταν 600.000 άνδρες. Κατά τους σύγχρονους ιστορικούς, οι Πέρσες διέθεταν από είκοσι με εκατό χιλιάδες άνδρες πεζικό και χίλιους ιππείς.

Λίνδος, Νάξος, Κυκλάδες και Κάρυστος

Οι Πέρσες, αφού συγκέντρωσαν πολλούς άνδρες, επιτέθηκαν στη Λίνδο, αλλά δεν κατάφεραν να την καταλάβουν. Ο περσικός στόλος κινήθηκε στη Σάμο και μετά επιτέθηκε στη Νάξο, με σκοπό να τιμωρήσει την πόλη για την αποτυχημένη πολιορκία, η οποία διεξήχθη εννέα χρόνια νωρίτερα. Οι Πέρσες κατάφεραν να καταλάβουν την πόλη, καταστρέφοντας πολλούς ναούς. Οι Πέρσες πλησίασαν τη Δήλο, γι' αυτό και οι κάτοικοι της πόλης άφησαν τα σπίτια τους - οι Πέρσες έστειλαν στους κατοίκους της πόλης το παρακάτω μήνυμα:
Άνδρες ιεροί, γιατί φύγατε μακριά και παρεξηγήσατε την πρόθεση μου; Είναι επιθυμία δική μου και διαταγή του βασιλιά μου να μην βλάψω τη γη και τους κατοίκους του νησιού των θεών. Επιστρέψτε στα σπίτια σας και κατοικήστε πάλι στο νησί σας Ιεροί άνδρες, γιατί φύγατε μακριά, και παρεξηγήσατε την πρόθεση μου; Είναι δική μου επιθυμία, και διαταγή του βασιλιά για μένα, να μην κάνω κακό στη γη όπου γεννήθηκαν οι θεοί, ούτε στην ίδια τη γη ούτε και στους κατοίκους της. Επιστρέψτε στα σπίτια σας και κατοικήστε πάλι το νησί σας.
Για να πείσει τους κατοίκους της Δήλου, ο Δάτης έκαψε τριακόσια τάλαντα από λιβάνι στον βωμό του Απόλλωνα. Τότε, ο στόλος άρχισε να κινείται προς την Ερέτρια, κατακτώντας κάθε πόλη στον δρόμο του και αναγκάζοντας τους κατοίκους να του δίνουν όμηρους και στρατεύματα. Ωστόσο, οι κάτοικοι της Κάρυστου αρνήθηκαν να κάνουν κάτι τέτοιο, γι' αυτό και οι Πέρσες επιτέθηκαν και κατέλαβαν την πόλη, αναγκάζοντας τους κατοίκους να παραδοθούν.

Σημασία

Για τους Πέρσες, αυτές οι δύο εκστρατείες τους έδωσαν νέες κτήσεις, ενώ η ήττα στον Μαραθώνα δεν ήταν σημαντική γι' αυτούς. Ωστόσο, η νίκη στον Μαραθώνα ήταν σημαντική για τους Έλληνες, καθώς είχαν νικήσει για πρώτη φορά τους Πέρσες σε μάχη. Η μάχη ήταν καθοριστική στιγμή στην ιστορία της αθηναϊκής δημοκρατίας, καθώς έδειξε τι μπορούσαν να πετύχουν με ενότητα και αυτοπεποίθηση - κατά τους σύγχρονους ιστορικούς, «η νίκη των Αθηναίων στον Μαραθώνα έδωσε στους Έλληνες την ευκαιρία να επιζήσουν για τρεις αιώνες, όποτε και ανάπτυξαν αξιόλογο πολιτισμό, στη βάση του οποίου υπάρχει ο δυτικός πολιτισμός». Ο Τζων Στιούαρτ Μιλ είχε δηλώσει ότι «η μάχη του Μαραθώνα, ως γεγονός στη βρετανική ιστορία, είναι πιο σημαντική από τη μάχη του Χάστινγκς». Όσον αφορά τον στρατιωτικό τομέα, το μεγαλύτερο μάθημα για τους Έλληνες ήταν η δύναμη των οπλιτών - αυτοί θα έπαιζαν μεγάλο ρόλο και στις εμφύλιες συρράξεις των Ελλήνων. Εν τούτοις, ο σχηματισμός φάλαγγας ήταν ευάλωτος στο ιππικό, αλλά καθώς στον Μαραθώνα το περσικό ιππικό έλειπε, η φάλαγγα αποδείχθηκε θανατηφόρο όπλο.