Τίμαιος ο Σοφιστής

Βιογραφικά στοιχεία

Για την ζωή του Τιμαίου του Σοφιστού δεν υπάρχει καμιά συγκεκριμένη πληροφορία. Ο πρώτος αρχαίος συγγραφέας που αναφέρεται σ' αυτόν είναι ο Πατριάρχης Φώτιος με ένα σύντομο σχόλιο για το Λεξικό.  Εικάζεται ότι ο Τίμαιος ανήκε στο ρητορικό και φιλοσοφικό κίνημα της δεύτερης σοφιστικής. Ο Ολλανδός φιλόλογος David Ruhnken τον τοποθετούσε στον 3ο μ.Χ. αιώνα, εποχή κατά την οποία το ενδιαφέρον για την πλατωνική φιλοσοφία ήταν ιδιαίτερα αυξημένο. 

Θεωρείται επίσης πολύ πιθανόν, ο Τίμαιος ο Σοφιστής να έγραψε και άλλα έργα για τα οποία όμως δεν έχει διασωθεί καμία απολύτως πληροφορία. Ο Ruhnken πάντως υποστήριξε ότι το αποδιδόμενο από την Σούδα στον ιστορικό Τίμαιο τον Ταυρομενίτη έργο ρητορικού περιεχομένου με τίτλο Συλλογὴ ῥητορικῶν ἀφορμῶν βιβλία ξη΄ είναι πιθανότερο να γράφτηκε από τον Τίμαιο τον Σοφιστή.

Το χειρόγραφο και οι εκδόσεις

Το Πλατωνικό λεξικό του Τιμαίου διασώθηκε σε ένα βυζαντινό χειρόγραφο που περιείχε και άλλα αρχαία λεξικογραφικά κείμενα, μεταξύ των οποίων και το Ομηρικό λεξικό του Απολλωνίου του Σοφιστή. Γράφτηκε το 10ο αιώνα στην Κωνσταντινούπολη, και μέχρι το 1637 φυλασσόταν στην Μονή της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος. Εκεί το βρήκε ο Αθανάσιος ο Ρήτωρ (ιερέας που είχε αποσταλεί από την Γαλλία στην Ανατολή προς άγραν βυζαντινών χειρογράφων) και το αγόρασε (;), μαζί με πολλούς άλλους κώδικες, για την βιβλιοθήκη του καρδιναλίου Πιέρ Σεγκιέ (Pierre Séguier). Το χειρόγραφο κληρονόμησε (μαζί με 400 άλλα ελληνικά χειρόγραφα) ο εγγονός του Σεγκιέ Ενρί Σαρλ Ντυ Καμπού (Henri Charles du Cambout), επίσκοπος του Μετς και δούκας του Coislin.  Το 1796 κατέληξε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας.

Αντίγραφο του χειρογράφου αυτού προμηθεύθηκε ο γερμανικής καταγωγής Ολλανδός καθηγητής φιλόλογος David Ruhnken και το εξέδωσε το 1754 και 1789 στην ολλανδική πόλη Λέιντεν. Ακολούθησαν οι εκδόσεις της Λειψίας το 1828, 1833 και 1853. Το 2005 το επανεξέδωσε ο διεθνής εκδοτικός οίκος Brill με εκτεταμένη εισαγωγή και σχόλια του Βρετανού φιλοσόφου Τζόναθαν Μπαρνς (Jonathan Barnes).

Δομή και περιεχόμενο του λεξικού

Ο τίτλος του βυζαντινού χειρογράφου (Τιμαίου σοφιστοῦ ἐκ τῶν τοῦ Πλάτωνος λέξεων), αφήνει να εννοηθεί (αν δεν πρόκειται για κάποιο λάθος των αντιγραφέων, όπως πίστευε ο Ruhnken) ότι το κείμενο που ακολουθεί είναι μια επιτομή ενός ευρύτερου έργου με πιθανό τίτλο Πλάτωνος λέξεις.

Το λεξικό ανοίγει με την επιστολή του Τιμαίου προς τον Ρωμαίο φίλο του Γαιατιανό (ή Γεντιανό, σύμφωνα με την διόρθωση που πρότεινε ο Ruhnken). Του λέει ότι έγραψε το λεξικό, επειδή πολλές από τις λέξεις που χρησιμοποιούσε ο Πλάτων έχουν καταστεί πλέον ασαφείς όχι μόνον για τους Ρωμαίους, αλλά και για τους ίδιους τους Έλληνες. Το λεξικό είναι ταυτόχρονα ένα δώρο του Τιμαίου προς τον Γαιατιανό για την γιορτή των Κρονίων (Σατουρνάλια).
Το λεξικό του Τιμαίου δεν είναι φιλοσοφικό λεξικό.  Προσπαθεί απλώς να εξηγήσει τις λέξεις των πλατωνικών κειμένων που ήταν δυσνόητες την εποχή που γράφτηκε ή είχαν αποκτήσει διαφορετικό νόημα.

Το λεξικό που γνωρίζουμε σήμερα έχει υποστεί πολλές προσθήκες και παρεμβολές: υπολογίζεται ότι το ένα πέμπτο από τα περίπου 460  λήμματα που περιέχει δεν ανευρίσκεται σε κείμενα του Πλάτωνος, αλλά σε κείμενα άλλων συγγραφέων.