Νικόλαος Αλέξης

Ο βίος του

Τα πρώτα του γράμματα έμαθε από τον πατέρα του και από τους καλόγηρους της Μονής Κρυσταλλένιας και της Μονής Αγίας Πελαγίας, κοντά στο Μαρμακέτο, καθώς δεν υπήρχαν τότε σχολεία στο Λασίθι.
Το 1780 ο διαβόητος και πολύ πλούσιος Τούρκος Αλή Χανιαλής έγινε μουκαταγασής, δηλαδή αυτός που εισέπραττε το ένα δέκατο του προϊόντος σαν φόρο (mukataa = η δεκάτη). Ο Χανιαλής, που επιδίωξε να σφετεριστεί το οροπέδιο του Λασιθίου σαν ατομικό κληρονομικό φέουδο, καταπίεζε τους φορολογούμενους καλλιεργητές, λάμβανε μεγαλύτερες ποσότητες σε είδος και έτσι αύξανε τον πλούτο του ακόμη και σε βάρος του τουρκικού δημοσίου. Ο Χανιαλής ζητούσε έναν εγγράμματο για γραμματικό και ανάγκασε τον Νικόλαο Αλέξη πού ήταν ο πιο κατάλληλος και ο πιο ικανός να γίνει διαχειριστής του μουκατά του. Ο Αλέξης αρνήθηκε κατηγορηματικά, αλλά τελικά υπέκυψε στην διαταγή του Χανιαλή και έτσι έγινε γραμματικός και διαχειριστής των εισπραττομένων φόρων και επόπτης του μεγάρου του Χανιαλή στο χωριό Μαγουλά Λασιθίου. Τα ερείπια του κονακιού σώζονται και σήμερα δίπλα από την βρύση του χωριού.

Ο εθνικός αγώνας του

Σύντομα ο Αλέξης βρήκε τον τρόπο να απαλλαγεί από την υπηρεσία του στην οποία είχε προσληφθεί βίαια, καθώς επίσης και να εξοντώσει με ειρηνικό τρόπο τον επικίνδυνο Χανιαλή που ήταν και γενιτσαραγάς (αξιωματούχος των ντόπιων γενίτσαρων). Γι' αυτό τον λόγο παντρεύτηκε και χειροτονήθηκε ιερέας στο χωριό Μαγουλά και απέκτησε 14 παιδιά. Εικάζεται πως βοήθησε σημαντικά και στην ανέγερση μεγαλύτερης εκκλησίας του Άγιου Σπυρίδωνα στο Μαγουλά, κάτι το οποίο επιτεύχθηκε με μεγάλες δυσκολίες λόγω των τούρκων. Ο Αλέξης συνόδευσε επιτροπή στην Κωνσταντινούπολη η οποία πέτυχε από την τουρκική κυβέρνηση τη ματαίωση των ενεργειών του Χανιαλή και την έκδοση σουλτανικού φιρμανιού για την θανάτωση του. Έτσι ο τούρκος δυνάστης θεωρήθηκε ύποπτος και στραγγαλίστηκε στο γραφείο του τότε πασά γενικού διοικητού Κρήτης στο Μεγάλο Κάστρο (Ηράκλειο) με εντολή του Σουλτάνου στις 26 Δεκαμβρίου 1815). Ο Αλέξης σημείωσε στο περιθώριο του εκκλησιαστικού βιβλίου του τον θάνατο του Αλή Χανιαλή ως εξής: «1815, 26 δεκτεμβρίου (Δεκεμβρίου)- Έπνιξε ο πασάς τον Χανιαλή». Το όνομα του Χανιαλή είναι ακόμη γνωστό στη Κρήτη και πολλά δημώδη άσματα αναθεματίζουν τους ψευδομάρτυρες που εμφανίστηκαν στα δικαστήρια υπέρ των ισχυρισμών του Αλή Χανιαλή.

Τραγικός θάνατος

Το 1818 ο ιερέας Αλέξης πέθανε κατά τη μεγάλη επιδημία της πανούκλας. Ήταν 57 ετών και μαζί με αυτόν πέθαναν και η σύζυγος του και το τελευταίο, 14ο, παιδί τους που ήταν τότε τεσσάρων χρονών. Ενταφιάστηκε, μαζί με τη σύζυγο και το μικρό παιδί τους, σε μνήμα δίπλα στο ναό του Αγ. Σπυρίδωνος εντός του χωριού Μαγουλά. 
Τους αγώνες του εναντίον του τουρκικού ζυγού συνέχισαν τα μεγαλύτερα από τα υπόλοιπα παιδιά του ιδίως ο πρωτότοκος Γιωργής που μαζί με τους συντρόφους Μπόμπο (ή Μπούμπο), από το χωριό Άγιος Γεώργιος Λασιθίου,  και Αρναούτη σκότωσαν ύστερα από ενέδρα άλλον διαβόητο γενίτσαρο, τον Τσούλη (1817). Όμως,  επειδή όλα τα παιδιά του ιερέα είχαν το επώνυμο Αλέξης, καταδιώχθηκαν από τις τουρκικές αρχές. Μερικά τέκνα κρύβονταν ή άλλαξαν το επώνυμο τους για να αποφύγουν συλλήψεις, διώξεις ή εξισλαμισμό.

Σημείωση

Όλα τα αναφερθέντα εγκυκλοπαιδικά στοιχεία και πληροφορίες ευρίσκονται στις δυο Μεγάλες Εθνικές Βιβλιοθήκες: http://www.nlg.gr  and  http://www.vikelaia.gr
Σε προσωπικές σημειώσεις του Νικόλαου Σταυρινίδη, κατά τη μελέτη τουρκικών εγγράφων, ο ίδιος αναφέρει τον παπά Νικόλαο Αλέξη.