Κεραμεικός Ακαμαντίδας

Ονομασία

Ο δήμος, σύμφωνα με τον Παυσανία, πιθανώς πήρε το όνομά του από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Κέραμο γιο του Διονύσου και της Αριάδνης, ενώ σύμφωνα με τον Ηρόδοτο το όνομα προέρχεται από τη λέξη «κέραμος» (αρχαία ελληνικά: κέραμος), λόγω των πολυάριθμων καταθέσεων από πηλό ή/και τα κεραμικά εργαστήρια στην περιοχή αυτή ή ονομάσθηκε «εκ της τέχνης της κεραμεικής κατά τον μέγαν Ετυμολόγον και άλλους».

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος του Κεραμεικού ήταν δήμος του Άστεως. Βρισκόταν στο κέντρο της αρχαίας Αθήνας, βορειοανατολικά της πύλης, γνωστής ως Δίπυλον, και τα εδάφη του δήμου εκτείνονταν τόσο μέσα, όσο και έξω από τα τείχη της πόλης, τα οποία είναι γνωστά και ως το Θεμιστόκλειο τείχος. Ο αρχαίος Κεραμεικός τοποθετείται από τους σύγχρονους ερευνητές σε θέση βορειοδυτικά του Διπύλου, στην Αθήνα, η οποία υπάγεται σήμερα στον Δήμο Αθηναίων.
Σύμφωνα με τον ερευνητή του 19ου αιώνα Διονύσιο Σουρμελή ο «δήμος λοιπόν των Κεραμέων όμορος του Κεραμεικού, έκειτο όπου σήμερον ο τόπος καλείται Κουμάριον», το οποίο «κείται μεταξύ Συπολίων και του Αστρίφου, και ο τόπος είνε εκτεταμένος• διότι συμπεριλαμβάνει και το Οίον το Κεραμεικόν, έτερον δήμον, όστις συνεχωνεύθη μετά των Κεραμέων• ώστε την σημερον οι δύο δήμοι καλούνται με εν όνομα Κουμάρι».

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Ακαμαντίδας φυλής, συμμετείχε με 6 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.), ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης με 6 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη περίοδο (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι του Κεραμεικού

Ο δημότης του αρχαίου Κεραμεικού ονομαζόταν Κεραμεύς ή με τη χρήση της φράσης «εκ Κεραμέον». Υπήρχαν δύο Κεραμείς, ο ένας εντός και ο άλλος εκτός της πόλης της αρχαίας Αθήνας, οι οποίοι συναποτελούσαν τον δήμο αυτόν, ο οποίος ονομαζόταν Δήμος Κεραμέων.
Ο τόπος του δήμου ήταν μια από τις πιο όμορφες τοποθεσίες της Αθήνας και ήταν σημαντικός για την διεξαγωγή των Παναθήναιων. Επίσης από εκεί ξεκινούσε η πομπή έξω από την πύλη του Διπύλου, για τα Ελευσίνια Μυστήρια, καθώς και οι λαμπαδηδρομίες οι δρομείς των οποίων περνούσαν από εδώ πριν φτάσουν στην Ακρόπολη. 
Σύμφωνα με την παράδοση, εδώ σκοτώθηκε ο Ανδρόγεως, γιος του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα και της Πασιφάης, του οποίου η δολοφονία οδήγησε στο έθιμο της ετήσιας θυσίας επτά αγοριών και επτά κοριτσιών στον Μινώταυρο. Από αυτόν τον «φόρο αίματος» απάλλαξε την Αθήνα ο Θησέας, σκοτώνοντας τον Μινώταυρο, ενώ αργότερα, οι Αθηναίοι, ανακηρύξαν τον Ανδρόγεω ήρωα και έφτιαξαν βωμό του στο Φάληρο, ενώ τελούσαν στη μνήμη του και «επιτάφιους» αθλητικούς αγώνες στον Κεραμεικό, που τους ονόμαζαν «αγώνες επ' Ευρυγύη». 
Ο Διογένης έζησε στον δήμο αυτό για μεγάλο χρονικό διάστημα και, σύμφωνα με το μύθο, κάποτε προσευχήθηκε στα πολλά αγάλματα που υπήρχαν στον δήμο προκειμένου να είναι σε θέση να αντέχει την ήττα. 
Επίσης, σε αυτόν τον δήμο ο τύραννος Ίππαρχος σκοτώθηκε από τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα και προς τιμήν τους στήθηκε ένα άγαλμα στην πύλη του δήμου.

Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού

Σημαντικά ευρήματα από τις περιοχές και την ομώνυμη Νεκρόπολη του δήμου στεγάζονται και εκτίθενται  στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κεραμεικού, το οποίο βρίσκεται εντός του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού στην Αθήνα.