Αλεξάντρ Μποροντίν

Βιογραφικά στοιχεία

Ο Μποροντίν γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη, το 1833· ήταν νόθος γιος του 62χρονου γεωργιανού ευγενή, Λούκα Στεπόνοβιτς Γκεντεβανισβίλι (Luka Stepanovich Gedevanishvili) και μιας -παντρεμένης με στρατιωτικό γιατρό  - 25χρονης ρωσίδας, της Ευδοκίας Κωνσταντίνοβνα Αντόνοβα (Evdokia Konstantinovna Antonova). Λόγω των περιστάσεων υπό τις οποίες γεννήθηκε ο Αλεξάντρ, ο πατέρας του τον ενέγραψε ληξιαρχικά ως γιο ενός από τους ρώσους εργαζόμενους στα υποστατικά του, τού Πορφίρι Μποροντίν, εξ ου και το επώνυμο του συνθέτη. Ως αποτέλεσμα αυτής της καταχώρησης, τόσο ο Αλεξάντρ όσο και ο -τυπικά- πατέρας του, ήσαν επισήμως κολίγοι του βιολογικού πατέρα. Ωστόσο, ο Λούκα αποδέσμευσε τον νόθο γιο του από αγάπη, όταν ήταν 7 ετών, και προσέφερε στέγη και χρήματα γι’ αυτόν και τη μητέρα του. Παρόλ’ αυτά, η μητέρα του ουδέποτε αναγνώρισε δημόσια τον Αλεξάντρ, ο οποίος παρέμεινε μεν μαζί της, αλλά την προσφωνούσε «θεία» του. 
Παρά τα προβλήματα, ο Μποροντίν είχε καλή ανατροφή από τον πατέρα του μεγαλώνοντας σε ένα μεγάλο τετραώροφο σπίτι, το οποίο είχε δοθεί προίκα σ’ αυτόν και τη «θεία του».  Αν και τα ληξιαρχικά προβλήματα δεν επέτρεπαν την εγγραφή του σε κανονικό γυμνάσιο, ο Μποροντίν έλαβε καλή εκπαίδευση σε όλα τα μαθήματα μέσω ιδιωτικών δασκάλων στο σπίτι. Το 1850 μπήκε στην Ιατρική-Χειρουργική Ακαδημία της Αγίας Πετρούπολης -η οποία, αργότερα, φιλοξένησε και τον περίφημο Ιβάν Πάβλοφ- και ακολούθησε καριέρα στη χημεία. Μετά την αποφοίτησή του, πέρασε ένα χρόνο ως χειρουργός σε στρατιωτικό νοσοκομείο, συνεχίζοντας με τριετείς προχωρημένες σπουδές στη Δυτική Ευρώπη. Το 1862, ο Μποροντίν επέστρεψε στην Αγία Πετρούπολη για να αναλάβει καθηγητικό πόστο στον τομέα της χημείας, στην Ακαδημία όπου σπούδασε και πέρασε το υπόλοιπο της επιστημονικής του σταδιοδρομίας αφοσιωμένος στην έρευνα, τη διδασκαλία και την επίβλεψη της εκπαίδευσης άλλων. Μάλιστα, καθιέρωσε σειρά ιατρικών μαθημάτων για γυναίκες (1872).  Ξεκίνησε μαθήματα σύνθεσης με τον Μίλι Μπαλάκιρεφ, το 1862. Νυμφεύτηκε την Εκατερίνα Πρωτοποπόβα (Ekaterina Protopopova), πιανίστα, το 1863 και απέκτησε τουλάχιστον μία κόρη την Γκάνια. 
Η μουσική παρέμεινε δευτερεύουσα επαγγελματική απασχόληση για τον Μποροντίν, έξω από την κύρια καριέρα που έκτισε, ως χημικός και γιατρός. Έπασχε από κακή υγεία, έχοντας περάσει χολέρα και μερικές, μικρές καρδιακές προσβολές. Πέθανε στην Αγία Πετρούπολη, ξαφνικά, κατά τη διάρκεια μιας χοροεσπερίδας  στην Ακαδημία και ενταφιάστηκε στο Νεκροταφείο Τίχβιν της Μονής Αλεξάνδρου Νιέφσκι της πόλης.

Όπερα και ορχηστρικά έργα

Ο Μποροντίν συναντήθηκε με τον Μπαλάκιρεφ το 1862. Ενόσω έκανε μαθήματα στη σύνθεση, μαζί του, ξεκίνησε να γράφει τη Συμφωνία Νο. 1, που έκανε πρεμιέρα το 1869, με τον Μπαλάκιρεφ στο πόντιουμ. Το ίδιο έτος, ο Μποροντίν ξεκίνησε τη Συμφωνία Νο. 2, η οποία δεν είχε ιδιαίτερη επιτυχία στην πρεμιέρα της, το 1877, υπό τον Εντουάρντ Ναπράβνικ (Eduard Nápravník) αλλά, μετά από μικρή ορχηστρική αναθεώρηση, παρουσιάστηκε με επιτυχία το 1879, υπό τον Νικολάι Ρίμσκι-Κόρσακοφ. Το 1880, ο Μποροντίν συνέθεσε το περίφημο λαϊκό συμφωνικό ποίημα Στις Στέπες της Κεντρικής Ασίας. Δύο χρόνια αργότερα άρχισε να συνθέτει μια τρίτη συμφωνία, αλλά την άφησε ημιτελή κατά τον θάνατό του. Δύο μέρη της, αργότερα, ολοκληρώθηκαν και ενορχηστρώθηκαν από τον Αλεξάντρ Γκλαζουνόφ.
Το 1868, ο Μποροντίν άρχισε να αποσπάται από την αρχική δουλειά του πάνω στη Συμφωνία Νο. 2, λόγω ενασχόλησής του με ένα άλλο μείζον έργο, την όπερα Πρίγκιπας Ιγκόρ, κατά πολλούς, το σημαντικότερο έργο του και μία από τις σημαντικότερες όπερες στην ιστορία της ρωσικής μουσικής. Περιλαμβάνει τους διάσημους Πολοβτσιανούς Χορούς που, συχνά, εκτελούνται ως αυτόνομο έργο συναυλιών και αποτελούν, μάλλον, την πιο γνωστή σύνθεσή του. Ωστόσο, ο Μποροντίν άφησε και αυτή την όπερα ημιτελή, όπως και κάποια άλλα έργα, κατά τον θάνατό του. Ο Πρίγκιπας Ιγκόρ ολοκληρώθηκε μεταθανάτια από τους Ρίμσκι-Κόρσακοφ και Γκλαζουνόφ.

Ο Μποροντίν ως χημικός

Στην επαγγελματική του σταδιοδρομία ο Μποροντίν, κέρδισε τον σεβασμό της επιστημονικής κοινότητας, ιδιαίτερα με την εργασία του πάνω στις αλδεΰδες.  Μεταξύ 1859 και 1862, κατέλαβε μεταδιδακτορική θέση στo Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, όπου εργάστηκε στο εργαστήριο του Έμιλ Έρλενμαγιερ (Emil Erlenmeyer) με αντικείμενο τα παράγωγα βενζολίου. Δούλεψε, επίσης, στο Πανεπιστήμιο της Πίζας με αντικείμενο τους αλογονούχους άνθρακες. Ένα πείραμα που δημοσιεύτηκε το 1862 περιέγραψε την πρώτη πυρηνόφιλη αντικατάσταση του χλωρίου με φθόριο στο βενζοϋλοχλωρίδιο (C6H5COCl).  Σχετική αντίδραση προωθήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση, υπό την ονομασία «αντίδραση Μποροντίν», με βάση την παρασκευή από τον ίδιο, βρωμομεθανίου (CH3Br) από οξικό άργυρο (AgC2H3O2)(1861).  Ωστόσο, ήταν η Κλερ Χουνσντίκερ (Cläre Hunsdiecker) και ο σύζυγός της Χάιντς (Heinz), οι οποίοι ανέπτυξαν την εργασία του Μποροντίν σε μια γενική μέθοδο, για την οποία τους χορηγήθηκε αμερικανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, το 1939  και που δημοσίευσαν στο «Chemische Berichte» το 1942. Η μέθοδος είναι, γενικά, γνωστή είτε ως «αντίδραση Χουνσντίκερ» είτε ως «αντίδραση Χουνσντίκερ-Μποροντίν». 
Το 1862, ο Μποροντίν επέστρεψε στην Ιατρική-Χειρουργική Ακαδημία της Αγίας Πετρούπολης (τώρα γνωστή ως Στρατιωτική Ιατρική Ακαδημία «Κίροφ») και ανέλαβε την έδρα της Χημείας, όπου έγινε επίκουρος καθηγητής, το 1864.  Εργάστηκε στην αυτο-αντίδραση συμπύκνωσης μικρών αλδεϋδών, σε μια διαδικασία που είναι τώρα γνωστή ως αντίδραση αλδόλης, η ανακάλυψη της οποίας πιστώνεται από κοινού στους Μποροντίν και Τσαρλς Βουρτς (Charles-Adolphe Wurtz).  Ο Μποροντίν διερεύνησε τη συμπύκνωση της πεντανάλης και της επτανάλης, η οποία δημοσιεύθηκε σε paper από τον φον Ρίχτερ (von Richter) το 1869.  Το 1873, περιέγραψε την εργασία του στη Ρωσική Κοινότητα Χημικών,  όπου διαπίστωσε ομοιότητες με τις ενώσεις που αναφέρθηκαν πρόσφατα από τον Βουρτς. 
Ο Μποροντίν δημοσίευσε την τελευταία πλήρη εργασία του, το 1875, σχετικά με τις αντιδράσεις αμιδίων, ενώ η τελευταία δημοσίευσή του αφορούσε μια μέθοδο για την ταυτοποίηση της ουρίας στα ούρα των ζώων. Ο διάδοχός του στην έδρα Χημείας στην Ακαδημία ήταν ο συνεργάτης και γαμπρός του, Αλεξάντρ Ντιάνιν.