Πύργοι Κοζάνης

Αρχαιότητα

Σε κοντινή προς το χωριό τοποθεσία («Γκραντ») μαρτυρείται από διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα (επιγραφές, νομίσματα, τάφοι) η ύπαρξη αρχαίου οικισμού, οχυρωμένου κατά την ελληνιστική και υστερορωμαϊκή περίοδο, ο οποίος είχε τον έλεγχο ενός σπουδαίου δρόμου που οδηγούσε από την Εορδαία στην Κάτω Μακεδονία.
Ο ιστορικός Μαργαρίτης Δήμιτσας στο πόνημα του "Αρχαία Γεωγραφία της Μακεδονίας" τοποθετεί στην περιοχή των Πύργων την αρχαία πόλη Εορδαία. Γράφει λοιπόν μεταξύ άλλων : "...η μεν πρωτεύουσα αυτής Εορδαία έκειτο μεσημβρινοανατολικώς της λίμνης του Οστρόβου παρά το νύν χωρίω Κατράνιτσα, του οποίου η θέσις φαίνεται λίαν κατάλληλος εις αρχαίαν πόλιν παρά τω Εορδαικώ (Ποτάβα) ποταμώ. Η αρχαία αυτή πόλις διατηρηθείσα μέχρι του 10 αιώνος κατεστράφη υπό των Βουλγάρων και έκτοτε πλέον δεν ανωκοδομήθη καταλίπουσα ερείπια τινά παρά τω προμνησθέντι χωρίω Κατράνιτσα". 
Τα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής συνεχίζουν μέχρι σήμερα να τον επιβεβαιώνουν.

Τουρκοκρατία

Το 1571, μετά από την ναυμαχία της Ναυπάκτου (7 Οκτ. 1571), υπήρξαν εξεγέρσεις Ελλήνων κατά των Οθωμανών στην Κατράνιτσα, και σε όλη την Μακεδονία.
Επί Τουρκοκρατίας άκμασε τόσο πού που ονομάστηκε "Κιουτσούκ Σταμπούλ" (Μικρή Κωνσταντινούπολη). 
Από τους Πύργους κατάγονταν προσωπικότητες που διακρίθηκαν στα γράμματα, το εμπόριο και τις επιστήμες και λόγω συνθηκών μετεγκαταστάθηκαν σε διάφορα μέρη. Το 1737 γεννήθηκε στους Πύργους ο μεγαλέμπορος της Βιέννης και συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου, Χρήστος Μάνος, γενάρχης της οικογενείας Χρηστομάνου. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι απόγονοι των Χρηστομάνων ίδρυσαν στην Αθήνα τη σχολή τυφλών στην Καλλιθέα ενώ ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος (Αθήνα 1867 - 1 Νοεμβρίου 1911) θεωρείται ανανεωτής του ελληνικου θεάτρου.
Από τους Πύργους καταγόταν ο  κλέφτης Γούτας που έδρασε γύρω στο 1740 σε όλη την Δυτική και Κεντρική Μακεδονία με ορμητήριο το Βέρμιο. Συνελήφθη το 1747 στη Βέροια.

Ελληνική Επανάσταση του 1821

Κατά την επανάσταση του 1821, οι κάτοικοι των Πύργων ξεσηκώθηκαν και, τον Μάρτιο του 1822, 150 αγωνιστές υπό τον Μπλατσιώτη οπλαρχηγό Καραμήτσο, εξόντωσαν μεγάλες οθωμανικές δυνάμεις στην περιοχή. Στην εξέγερση της Νάουσας συμμετείχε ο Κατρανιτσιώτης οπλαρχηγός Δημήτριος Σιουγκάρας με τα τέσσερα αδέλφια του και 45 Κατρανιτσιώτες μαχητές. Επίσης, Κατρανιτσιώτικη ήταν η οικογένεια Λιάμπα, μέλη της οποίας (όπως οι αδελφοί Εμμανουήλ, Στέργιος, Κωνσταντίνος και Γεώργιος), αγωνίστηκαν και σκοτώθηκαν στην καταστροφή της Νάουσας το 1822.
Από τους Πύργους κατάγονταν επίσης ο καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Δαμιανός Γεωργίου Δράσκας και ο Ιωάννης Καραμάτας (1864-1913), σημαντικός παράγοντας της Ελληνικής παροικίας του Σεμλίνου (Ζεμούν) και ιδρυτής του πρώτου Ελληνικού τυπογραφείου της Σερβίας (εγγονός του ήταν ο διακεκριμένος μαθηματικός του 20ου αιώνα Γιοβάν Καραμάτα). Κατρανιτσιώτης ήταν και ο μεγάλος διπλωμάτης και νομικός Πέτρος Ίτσκος που συνέβαλε στη δημιουργία του σερβικού κράτους.

Μακεδονικός Αγώνας

Στην περίοδο του Μακεδονικού αγώνα, η κωμόπολη Κατράνιτσα χρησιμοποιούνταν από τα ελληνικά αντάρτικα σώματα ως βάση εξόρμησης. Από την Κατράνιτσα κατάγονταν ο μακεδονομάχος φαρμακοποιός Φίλιππος Καπετανόπουλος ο οποίος δρούσε στο Μοναστήρι  και ήταν στενός συνεργάτης του Παύλου Μελά.  Σκοτώθηκε μαχόμενος με το ανταρτικό σώμα του Παύλου Μελά, στις 19 Σεπτεμβρίου 1904 λίγο έξω από τον Πολυπόταμο Φλώρινας. 
Ακόμη από τους Πύργους καταγόταν εκτός του δραστήριου μακεδονομάχου του σώματος του Παύλου Μέλα  Καπετανόπουλου και μια πλειάδα  γηγενών Μακεδονομάχων όπως οι: Χαρίσιος Βαντσούκης, Αναστάσιος Βασδέκης, Κωνσταντίνος Βασδέκης, Μάρκος Γεωργίου, Ιωάννης Καπετανόπουλος, Πέτρος Νικολαΐδης, Αντώνιος Παγιάντσας, Σταύρος Χατζημήτσος με ενεργή δράση στην ένοπλη φάση του Μακεδονικού Αγώνα, οργανωμένοι οι περισσότεροι στην Επιτροπή Άμυνας του χωριού έναντι των Κομιτατζήδων.
Τέλος οι Κατρανιτσιώτες: Μιχαήλ Γιούρου, Αντώνιος Δήμου, Θεοδόσιος Θεοδώρου, Θωμάς Καπετανόπουλος, Μιχαήλ Μπασδέκης, Νικόλαος Μπίτσιου, Μιχαήλ Παράσχου, Πέτρος Παράσχου, Γεώργιος Σιώνης, Ιωάννης Σταμπουλής, Σταύρος Τσίτσης, Μάρκος Χατζητάσκου και Σταύρος Χατζητάσκου,  οδεύοντας για την αγορά της Νάουσας δολοφονήθηκαν από σώματα κομιτατζήδων επάνω στο όρος Βέρμιο στις 21 Απριλίου του έτους 1906.
Οι Πύργοι Κοζάνης απελευθερώθηκαν από την Οθωμανική αυτοκρατορία το 1912 στους Βαλκανικούς πολέμους.

Σήμερα

Σήμερα ο πληθυσμός ανέρχεται σε 870 άτομα. Πριν το ολοκαύτωμα των Πύργων από τους Γερμανούς τον Απρίλη του 1944, ο πληθυσμός ανέρχονταν σε 1.302 κατοίκους.
Οι Πύργοι βρίσκονται σε υψόμετρο 700-800 μέτρων. 
Κατά τις εργασίες για την διάνοιξη του  Διαδριατικού Αγωγού Φυσικού Αερίου ΤΑΡ το 2018 στην τοπική κοινότητα των Πύργων, εντοπίστηκαν οικιστικά κατάλοιπα της πρώιμης εποχής του σιδήρου (10ος-8ος αι. π.Χ.), αποθηκευτική κατασκευή και νόμισμα ρωμαϊκής περιόδου, τμήμα νεκροταφείου πρώιμων βυζαντινών χρόνων, αλλά και ταφικά κατάλοιπα νεότερου τάφου που περιείχε σέρβικο ασημένιο νόμισμα του 19ου αιώνα.  
Τα ευρήματα σε συνδυασμό με τους ήδη υπάρχοντες σημαντικούς αρχαιολογικούς θησαυρούς(μακεδονικός τάφος, ερείπια κάστρου,τοξοτά γεφύρια, βυζαντινές εκκλησίες κ.α.), επιβεβαιώνουν την συνεχή ανθρώπινη παρουσία με την μορφή οργανωμένου οικισμού στην περιοχή των Πύργων και συνεπώς επιβεβαιώνουν τον ιστορικό Μαργαρίτη Δήμιτσα που τοποθετούσε στην περιοχή της Κατράνιτσας (Πύργων) την αρχαία πόλη Εορδαία.