Γαλλική λογοτεχνία του Μεσαίωνα

Η μεσαιωνική λογοτεχνία της Γαλλίας αντιστοιχεί στα έργα που έχουν γραφτεί στα παλαιά και μέσα γαλλικά από τον 11ο έως τα τέλη του 15ου αιώνα.
Για τους ιστορικούς, ο Μεσαίωνας οριοθετείται ανάμεσα στην πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (476) και την άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453). Αλλά ο λογοτεχνικός Μεσαίωνας στη Γαλλία δεν έχει την ίδια έκταση. Έως τον 11ο αιώνα φιλόσοφοι και θεολόγοι έγραφαν στα λατινικά, που ήταν η επίσημη γλώσσα. 
Οι υλικές και πολιτιστικές συνθήκες στη Γαλλία γύρω στο έτος 1100 ευνόησαν την ανάπτυξη τοπικών διαλέκτων και στο γραπτό λόγο, με παράλληλη υποχώρηση των λατινικών και εξασφάλισαν το κατάλληλο περιβάλλον για μια "Αναγέννηση του 12ου αιώνα". Δημιουργήθηκε έτσι μια πληθώρα αξιόλογων έργων όλων των λογοτεχνικών ειδών. Τα πρώτα πραγματικά λογοτεχνικά κείμενα ήταν τα επικά ποιήματα  και ακολούθησαν οι μυθιστορίες, η αλληγορία, η λυρική  ποίηση, το ξεκίνημα της αστικής λογοτεχνίας, το θέατρο, τα ιστορικά χρονικά.
Αν και οι δυναστικοί αγώνες του Εκατονταετούς Πολέμου και η πανδημία του Μαύρου Θανάτου του ΙΔ' αιώνα περιόρισαν αυτή τη δημιουργική παραγωγή, ο ΙΕ' αιώνας έθεσε τις βάσεις για τη γαλλική Αναγέννηση.

Παρουσίαση

Το πρώτο γνωστό κείμενο της γαλλικής μεσαιωνικής λογοτεχνίας είναι η Ακολουθία της αγίας Ευλαλίας, η οποία στην πραγματικότητα είναι μια προσαρμογή σε 29 στίχους ενός λατινικού ποιήματος με θέμα θρησκευτικό και παιδαγωγικό, χρονολογείται από το 881-882.
Τα σημαντικά κείμενα της γαλλικής λογοτεχνίας, χρονολογούνται από τα μέσα του Μεσαίωνα, τον 11ο αιώνα, εποχή της ανάπτυξης των πόλεων, της γεωργίας και αύξησης του πληθυσμού μετά από περιόδους επιδρομών, όπου κυριαρχούσαν το πολιτικό χάος και οι επιδημίες.

Εξέλιξη της γαλλικής γλώσσας από τον 5ο έως το 15ο αιώνα

Τα κελτικά ιδιώματα των κατοίκων της Γαλατίας εξαφανίστηκαν σταδιακά κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κατάκτησης, προς όφελος των λατινικών: τα γραπτά λατινικά (κλασσικά) και τα προφορικά (λαϊκά λατινικά). Τα κλασικά λατινικά διδάσκονταν στα σχολεία και παρέμεναν η επίσημη γλώσσα των θρησκευτικών τελετών, των επιστημονικών έργων, των νομοθετικών πράξεων και ορισμένων λογοτεχνικών έργων. Τα εκλαϊκευμένα λατινικά, που τα μιλούσαν οι στρατιώτες και οι Ρωμαίοι έμποροι και υιοθετήθηκαν από τους ντόπιους, εξελίχθηκαν σταδιακά παίρνοντας μορφές διαφορετικών ρομανικών διαλέκτων, ανάλογα με τις περιοχές της χώρας. Αυτές οι διάλεκτοι διακρίνονται σε δύο κλάδους : η γλώσσα του οïλ που μιλούσαν στα βόρεια του Λίγηρα, και η γλώσσα του οκ, στο νότο της Γαλλίας με κέντρο την Προβηγκία, όροι που προήλθαν από τον τρόπο που πρόφεραν το oui=ναι. Τον 9ο αιώνα οι ρομανικές διάλεκτοι είχαν ήδη διαφοροποιηθεί πολύ από τα λατινικά: για να γίνει κατανοητή, για παράδειγμα η Αγία Γραφή, γραμμένη στα λατινικά, ήταν απαραίτητα  τα σχόλια. Με την ενίσχυση της βασιλικής εξουσίας, από το 13ο αιώνα, τα φραγκικά, ιδίωμα εν χρήσει στην Ιλ-ντε-Φρανς, επιβλήθηκαν σιγά-σιγά στις άλλες γλώσσες και εξελίχθηκαν στα κλασικά γαλλικά.
Τον 9ο αιώνα, η ομιλούμενη γλώσσα είχε απομακρυνθεί τόσο από τη λατινική ή τη γαλλο-ρωμαϊκή που μερικές φορές ήταν απαραίτητο να χρησιμοποιηθούν γραπτώς τα ρομανικά, όπως μαρτυρούν οι Όρκοι του Στρασβούργου (842), που θεωρείται το πρώτο  (μη λογοτεχνικό) κείμενο στα γαλλικά.
Οι γλώσσες που βρίσκουμε στα χειρόγραφα που χρονολογούνται από τον 9ο έως τον 13ο αιώνα αποτελούν αυτό που ονομάζεται παλαιά γαλλικά. Συνέχισαν να εξελίσσονται, και κατά τον 14ο, 15ο και 16ο  αιώνα άρχισαν να διακρίνονται τα μέσα γαλλικά.

Επισκόπηση της περιόδου

Πρώτο λογοτεχνικό είδος στη γαλλική λογοτεχνία θεωρείται το επικό άσμα. Πρόκειται για έμμετρα αφηγήματα σε δημώδη γλώσσα, τα οποία μεταφέρουν συχνά προφορικές παραδόσεις και στόχος τους είναι να τραγουδηθούν υπό τη συνοδεία μουσικής. Πηγή έμπνευσης είναι η σχετικά πρόσφατη αλλά και παλαιότερη ιστορία, σε συνδυασμό με παγανιστικούς θρύλους της λατινικής, ελληνικής ή τευτονικής μυθολογίας. Η θεματολογία τους αφορά στην ιπποτική ανδρεία αλλά και την αντιπαράθεση με το Ισλάμ. Ο θρησκευτικός πόλεμος παίρνει πλέον επικές και ηρωικές διαστάσεις.
Η μυθιστορία, που εμφανίστηκε το 12ο αιώνα, έχει ως κύρια θέματα τη λατρεία του μοναδικού, τέλειου και συχνά δυστυχισμένου έρωτα, τις πολεμικές περιπέτειες και το υπερφυσικό στοιχείο. Έλκει την καταγωγή της από την Αρχαιότητα, ενσωματώνει ανατολικές επιρροές που οφείλονται στην επιστροφή των Σταυροφόρων και εμπνέεται από κελτικούς μύθους.  Αυτά τα ποιήματα τα  τραγουδούσαν τρουβέροι και τροβαδούροι στις αυλές των αρχόντων. 
Την ίδια εποχή (12ος-13ος αιώνας) εμφανίζεται η πρώιμη λυρική ποίηση. Ήταν μια έκφραση του εξιδανικευμένου έρωτα, έκφραση της λατρείας του εραστή για την αγαπημένη του, που τη θεωρούσε πλάσμα ανώτερο. 

Η αλληγορία με τη μυθιστορία του ρόδου (1230) δημοφιλές έργο που ήταν γνωστό σε όλη την Ευρώπη. 
Η ηθικοδιδακτική λογοτεχνία άνθησε επίσης αυτή την περίοδο με τη συγγραφή εγκυκλοπαίδειας και άλλων διδακτικών έργων σε έμμετρο γαλλικό λόγο. Παράλληλα, μεγάλη δημοτικότητα απέκτησαν και οι αλληγορικοί μύθοι, οι οποίοι αφηγούνται τις περιπέτειες ζώων προικισμένων με λογική. Η αλεπού, η αρκούδα, ο λύκος, ο κόκορας, ο γάτος, κ.λπ., το καθένα έχει ένα χαρακτηριστικό του ανθρώπινου χαρακτήρα: ανεντιμότητα, αφέλεια, πονηριά... Οι ανώνυμοι συγγραφείς στηλιτεύουν σ' αυτά τα ποιήματα τις αξίες των φεουδαρχικών θεσμών και την αυλική ηθική. 
Το θρησκευτικό θέατρο αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και ανεβάζει στη σκηνή τα Μυστήρια, δηλαδή παραστάσεις για τις θρησκευτικές εορτές όπως αυτές των Χριστουγέννων, του Πάσχα και της Αναλήψεως. Αντίθετα με τα προηγούμενα λογοτεχνικά είδη που απευθύνονταν κυρίως στους ευγενείς, το θρησκευτικό θέατρο απευθύνεται σε μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων. Δίπλα σ' αυτό εμφανίζεται το 15ο αιώνα το κωμικό θέατρο που ονομάζεται φάρσα, το οποίο πολεμήθηκε σκληρά από τις θρησκευτικές αρχές.
Τα πρώτα ιστορικά χρονικά που γράφτηκαν στα γαλλικά είναι ιστορίες των σταυροφοριών, που χρονολογούνται από το 12ο αιώνα. Μερικές από αυτές τις ιστορίες, όπως αυτές του Ζουανβίλ που απεικονίζουν τη ζωή του Αγίου Λουδοβίκου, έχουν επίσης ένα ηθικό σκοπό και εξιδανικεύουν μερικά από τα γεγονότα. Στη συνέχεια, τον Εκατονταετή πόλεμο (1337–1453) τον αφηγήθηκε ο Ζαν Φρουασάρ (1337-1410;) σε δύο βιβλία που ονομάζονται Χρονικά. 
Μετά τον Εκατονταετή πόλεμο, το έργο του ποιητή Φρανσουά Βιγιόν (1431-1463;), εκφράζει μια εξέγερση ενάντια στις αδικίες της εποχής του.

Το ερώτημα του συγγραφέα

Η μεσαιωνική λογοτεχνία είναι ως επί το πλείστον ανώνυμη, υπάρχουν, ωστόσο, διάφοροι τύποι ανωνυμίας. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει το όνομα του συγγραφέα, αυτός μπορεί να δώσει στοιχεία ώστε να αποκρυπτογραφηθεί το όνομα του, για παράδειγμα μέσα από ένα αίνιγμα. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για τον ανώνυμο συγγραφέα να εμφανιστεί, όπως η χρήση του πρώτου ή τρίτου προσώπου στην αφήγηση, η  τοποθέτηση λογοπαιγνίου που περιέχει το όνομά του στον πρόλογο ή τον επίλογο, η παράθεση καταλόγου άλλων έργων του, η εμφάνισή του σε ένα χαρακτήρα του έργου. Η ανωνυμία οφείλεται συνεπώς, είτε σε κάποιο ηθικό λόγο οποιουδήποτε είδους, είτε στην ταπεινότητα που ήταν πολύ σημαντική έννοια κατά τον Μεσαίωνα, ή σε παιγνιώδη διάθεση.
Από ένα χειρόγραφο σε άλλο, το έργο μπορεί να αλλάξει, επειδή δεν υπάρχει καμία πατρότητα, αυτό είναι συχνό φαινόμενο στα ποιήματα των τροβαδούρων. Είναι δε συχνά ένα σημάδι ότι ο γραφέας αλλάζει την απόδοση πιστεύοντας ότι αναγνώρισε  το στυλ κάποιου άλλου.
Συχνά, στην αρχή ενός χειρόγραφου υπάρχει μια «βιογραφία» του συγγραφέα, γραμμένη από κάποιον άλλο, το πρόβλημα είναι ότι αυτή η βιογραφία αντλεί πληροφορίες από το λυρικό κομμάτι, σαν να ήταν το φανταστικό διήγημα μια αφηγηματική βιογραφία. Γενικά, αυτές οι βιογραφίες είναι, επομένως, λάθος.
Η έννοια της ταπεινοφροσύνης είναι πολύ σημαντική επίσης για να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται ορισμένοι συγγραφείς στα έργα τους, γεγονός που εξηγεί γιατί πολλοί συγγραφείς εμφανίζονται σαν τυφλοί (η όραση είναι η ευγενέστερη αίσθηση), άσχημοι (όπως ο Σωκράτης ή ο Αίσωπος), ανάπηροι, λεπροί, τραυλοί, καμπούρηδες...

Το επικό άσμα

Τα επικά άσματα (les chansons de geste) είναι μακροσκελή  ποιήματα με χιλιάδες στίχους, που μεταφέρουν συχνά προφορικές παραδόσεις και που προορίζονται να τραγουδηθούν με συνοδεία μουσικής στο κοινό. Η λέξη «geste» σημαίνει εδώ πολεμικά κατορθώματα, άρα είναι τραγούδια ανδραγαθημάτων. Διηγούνται σε επική μορφή, συνδυάζοντας μύθους, ιστορικά γεγονότα και πολεμικά κατορθώματα του παρελθόντος με έντονο το υπερφυσικό και μαγικό στοιχείο, και συγχρόνως αναδεικνύουν τα ιδανικά της ιπποσύνης. Το παλαιότερο και το πιο διάσημο είναι το Άσμα του Ρολάνδου (la Chanson de Roland ) που γράφτηκε τον 11ο αιώνα. Είναι το σπουδαιότερο εθνικό έπος της Γαλλίας. Αφηγείται, εξιδανικεύοντάς τα, τα κατορθώματα του στρατού του Καρλομάγνου, τις μάχες του εναντίον των Σαρακηνών και το θάνατο του Ρολάνδου από προδοσία.
Τα επικά άσματα (les chansons de geste) από τον 11ο έως τον 13ο αιώνα είναι στην πλειοψηφία τους γραμμένα στη γλώσσα του οïλ, τη διάλεκτο της βόρειας Γαλλίας. Στην εποχή τους θεωρούνταν  αληθινές ιστορίες και όχι μυθοπλασία. Ο ήρωας ήταν ένας ιππότης που ενσάρκωνε την εντιμότητα, τη γενναιότητα, τη συνέπεια, το σεβασμό προς τη γυναίκα, την προστασία των αδυνάτων, δηλαδή τις αξίες της ιπποσύνης, το φεουδαρχικό ιδανικό και, φυσικά, την ακλόνητη πίστη στο Θεό.
Παρόλο που ήταν η εποχή των Σταυροφοριών και αφθονούσαν οι σύγχρονες περιπέτειες, έβρισκαν ωστόσο ευχαρίστηση να θυμούνται τα παλιά, νοσταλγούσαν τον Καρλομάγνο, ακόμη και το Μέγα Αλέξανδρο. Σε πολλές περιπτώσεις οι καλόγεροι προμήθευαν τα ιστορικά στοιχεία και ο κάθε τροβαδούρος έκανε τις δικές του παραλλαγές. Υπήρξε βαθιά η επήρεια που είχαν πάνω στα ήθη αυτά τα άσματα που επαναλαμβάνονταν παντού και αποτυπώνονταν στη μνήμη με το ρυθμό και την ομοιοκαταληξία τους και συνέβαλαν στη διαμόρφωση της γαλλικής ψυχής.
Ένα χαρακτηριστικό του επικού άσματος είναι ότι για αιώνες διατήρησε ζωντανή στη μνήμη του κοινού την ιπποτική παράδοση ως πολιτιστική αξία.
Έχουν ομαδοποιηθεί σε τέσσερις κύριους κύκλους : τον κύκλο του Καρλομάγνου, τον κύκλο του Γουλιέλμου της Οράγγης, τον κύκλο του Ντουν της Μαγεντίας και τον κύκλο των τεσσάρων γιων Αιμόν.

Ο κύκλος του Ντουν της Μαγεντίας

Εδώ, το κεντρικό θέμα δεν είναι ένας κεντρικός ήρωας αλλά η φεουδαλική διαμάχη, οι πολεμικές συγκρούσεις των φεουδαρχών είτε μεταξύ τους είτε εναντίον του βασιλιά. Μερικά από αυτά χαρακτηρίζονται "επαναστατικά άσματα". Ο κύκλος αυτός περιλαμβάνει εξήντα άσματα.
Μερικά από τα έργα : Γκορμόν και Ιζεμπάρ (ή ο θάνατος του βασιλιά Γκορμόν) (12ος αιώνας) - Ζιρλαρ του Ρουσιγιόν (12ος αιώνας) - Γκαρέν της Λωρραίνης (13ος αιώνας) - Ραούλ του Γκαμπραί (12ος αιώνας) - Ρενώ του Μοντωμπάν (13ος αιώνας)

Ο κύκλος των τεσσάρων γιων Αιμόν

Αυτό η θρυλική και ηρωική εποποιία αντλεί το όνομά της από τέσσερις ιππότες, τον Ρενώ, τον Ααλάρ, τον Ριχάρδο και τον Γκισάρ, γιούς του κόμη Αιμόν της Δορδόνης. Ο Ρενώ του Μοντωμπάν είναι ο κύριος πρωταγωνιστής, μαζί με τον μάγο Μωζίς, το μαγικό άλογο Μπαγιάρ και το βασιλιά Καρλομάγνο. Η ιστορία αφηγείται τη σύγκρουση ανάμεσα στους γιους του Αιμόν, υποτελείς του βασιλιά Καρλομάγνου, με τον ίδιο το βασιλιά. Ο Ρενώ σκότωσε τον Μπερτολαί, τον αγαπημένο ανιψιό του Καρλομάγνου και ο αυτοκράτορας των Φράγκων κατεδάφισε το οχυρό τους του Μοντεσόρ, στις Αρδέννες. Τους ακολούθησε έπειτα στη Γασκώνη, όπου έγιναν αυτοί κατείχαν το κάστρο του Μοντωμπάν, καταφεύγοντας συχνά στην προδοσία, ενώ οι γιοι Αιμόν παρέμεναν έντιμοι. Ο Ρολάνδος και οι σύμβουλοι του Καρλομάγνου τελικά τον έπεισαν να διαπραγματευτεί την ειρήνη. Ο Καρλομάγνος απαίτησε να του παραδοθεί το άλογο Μπαγιάρ και ο Ρενώ να πάει προσκυνητής σε ένα άγιο χώρο.
Αρχικά ήταν ένα επικό άσμα. Η ιστορία του έχει υποστεί αρκετές αλλαγές από τον 13ο αιώνα ως τις μέρες μας. Το παλαιότερο χειρόγραφο των Τεσσάρων γιων του Αιμόν, που ονομάζεται επίσης Άσμα του Ρενώ του Μοντωμπάν, ίσως προέρχεται από την περιοχή των Αρδενών. Αυτό το ποίημα, το χειρόγραφο " La Vallière ", αποτελείται από 18 500 αλεξανδρινούς στίχους. Πιο σκοτεινή και περιεκτική από τις επόμενες παραλλαγές, διατηρείται στη βιβλιοθήκη Μπόντλιαν στην Οξφόρδη. Το χειρόγραφο La Vallière χρονολογείται από τα τέλη του 12ου αιώνα ή το αργότερο τα μέσα του 13ου αιώνα. Κυκλοφορούσε δε από στόμα σε στόμα πριν από την καταγραφή του.
Έχουν διασωθεί δώδεκα μεσαιωνικές χειρόγραφες παραλλαγές σε στίχους . Αν και όλες διηγούνται πάνω-κάτω την ίδια ιστορία, τα χειρόγραφα αυτά προφανώς προέρχονται από διαφορετικούς συγγραφείς και έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, αναμφίβολα επειδή "πολλές γενιές τροβαδούρων" συνέβαλαν στη σύνταξή τους. Είναι συχνά ημιτελή, κανένα δεν είναι ακριβές αντίγραφο κάποιου άλλου. Φαίνεται να έχουν χάσει τις αρχικές λογοτεχνικές αρετές τους, καθώς αποτελούνται από ετερογενή στοιχεία διαφορετικών συγγραφέων σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Τα περισσότερα χρονολογούνται από το 13ο αιώνα. Όλα είναι ανώνυμα, εκτός από το μυθιστόρημα η Ιστορία των τεσσάρων γιων του Αιμόν που αποδίδεται στον Υόν ντε Βιλνέβ. Οι πρώτες γαλλικές παραλλαγές σε πεζό εμφανίζονται στο τέλος του 13ου αιώνα. Ο Ζαν Φρουασάρ, μεταξύ άλλων, συνεχίζει την ιστορία από τους γιους Αιμόν στα Χρονικά του. Η ιστορία ήταν γνωστή σε όλη τη μεσαιωνική Ευρώπη.
Στον κύκλο των τεσσάρων γιων Αιμόν κατατάσσονται επίσης το Άσμα του Μωζίς ντ'Αιγκρεμόν, ο Βιβιάν της Μονμπάν και Ο Θάνατος του Μωζίς.

Η μυθιστορία (le roman)

Στη Γαλλία του 12ου αιώνα γεννήθηκε ένα νέο αφηγηματικό είδος, η μυθιστορία. Γράφτηκε στη ρομανική γλώσσα και γι'αυτό ονομάστηκε ρομάν, από εδώ προέρχεται ο όρος μυθιστόρημα (ρομάν) στα γαλλικά. Τα πρώτα έργα ήταν γραμμένα σε οκτασύλλαβο στίχο και τα μεταγενέστερα σε πεζό. Ήταν μυθοπλαστικές αφηγήσεις που περιέγραφαν φανταστικές ιστορίες για να ψυχαγωγήσουν και να καταπλήξουν το κοινό και σε αντίθεση με το έπος δεν είχαν διδακτικό ή ηθικό σκοπό. Οι ερωτικές, ιπποτικές και περιπετειώδεις μυθιστορίες ήταν κατά κανόνα δημιουργήματα επαγγελματιών συγγραφέων που είχαν μελετήσει γραμματική, ρητορική και λογική και έγραφαν για να διασκεδάσουν τους αριστοκράτες πάτρωνές τους. Απεικόνιζαν τις αρχές της εποχής, τις αυλικές αξίες: τη δύναμη, τη λατρεία, τη γενναιοδωρία και την κομψότητα. Στις μυθιστορίες συνεχίζονται τα ανδραγαθήματα των ιπποτών του επικού άσματος, τώρα όμως έχουν σκοπό να ευχαριστήσουν τη "Δέσποινα των λογισμών" του ιππότη, την αγαπημένη του.

Οι μυθιστορίες της Αρχαιότητας - Θεματικό υλικό της Ρώμης

Αυτά τα έργα είναι εμπνευσμένα από την Αρχαία εποχή και γράφτηκαν από κληρικούς που αντέγραψαν, σχολίασαν και προσάρμοσαν έργα της ελληνικής και λατινικής γραμματείας : η μυθιστορία του Αλέξανδρου  (περ. 1150), η μυθιστορία των Θηβών (περ. 1150), η μυθιστορία του Αινεία (περ. 1160), η μυθιστορία της Τροίας (περ. 1165) του Μπενουά ντε Σαιντ-Μωρ, η μυθιστορία του Ιούλιου Καίσαρα (περ. 1250).

Ηθικοδιδακτική και σατιρική λογοτεχνία

Ενώ στις βασιλικές αυλές και στους πύργους οι αβροί τρόποι προετοίμαζαν έναν πολιτισμό αριστοκρατικό,που θα φτάσει στο ζενίθ του τον 17ο αιώνα, αστοί και κληρικοί έγραφαν και αυτοί στίχους σε ύφος όμως μάλλον σκωπτικό.Ο ποιητής που διασκέδαζε το λαό ήταν αυτός που κορόιδευε τις γυναίκες και τις αξιώσεις τους, τον ιππότη και την ανωτερότητά του, που συχνά ήταν περιφρονητική, ακόμη και την εκκλησία. Έτσι είδε το φως μια λογοτεχνία που ήταν ηθικοδιδακτική, μια σάτιρα ισοπεδωτική, σε αντίθεση με το επικό άσμα και το αυλικές μυθιστορίες.

Η αλληγορία

Ένα από τα πιο δημοφιλή ποιήματα του Μεσαίωνα  είναι η μυθιστορία του Ρόδου (le Roman de la Rose), που αποτελείται από δύο μέρη, το πρώτο (περ. 1230) γραμμένο από τον Γκιγιώμ ντε Λορίς (Guillaume de Lorris) και το δεύτερο, η συνέχεια (περ. 1275), του Ζαν ντε Μεν (Jean de Meung). Το πρώτο τμήμα είναι ένας ύμνος στον έρωτα, μια αλληγορία ενός συναρπαστικού ονείρου, όπου μία κοπέλα, την οποία συμβολίζει ένα μπουμπούκι ρόδου, πολιορκείται ερωτικά μέσα σε έναν κήπο, που αναπαριστά την αυλική κοινωνία. Η συνέχεια που έγραψε ο Ζαν ντε Μεν διαφέρει ουσιαστικά, καθώς ο συγγραφέας έγραψε από τη σκοπιά του αστού και ξεπέρασε τον αρχικό αυλικό κώδικα. Ενώ λοιπόν στο πρώτο μέρος περιέχεται "ολόκληρη η τέχνη του έρωτα", το δεύτερο μέρος είναι σατιρικό και διδακτικό και περιέχει αποσπάσματα καυστικής σάτιρας, ανάμεικτα με επιχειρήματα κοινωνικής κριτικής. Και τα δύο όμως έχουν χαρακτήρα διδακτικό. Το πρώτο είναι αυλικός ερωτικός κώδικας, το δε δεύτερο, ένα σύνολο ηθικών, κοινωνικών και φιλοσοφικών ιδεών του συγγραφέα. 
Ο Ρενέ του Ανζού, Ο Βασιλιάς Ρενέ (1409-1480), έγραψε επίσης μια αλληγορική ιστορία, Το Βιβλίο της ερωτευμένης καρδιάς(1457), μισό σε πεζό λόγο και μισό σε στίχους, μια ιπποτική ερωτική διήγηση .

Το θέατρο

Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και την επικράτηση του Χριστιανισμού το οργανωμένο θέατρο απαγορεύτηκε, ως τέχνη ταπεινή που δεν εξυπηρετούσε κανένα σκοπό. Πολύ πριν κάνει την επανεμφάνισή του, τον 10ο αιώνα, υπήρχαν μόνο κάποιοι συνεχιστές της ρωμαϊκής μιμικής παράδοσης, δηλαδή τραγουδιστές, μίμοι, ακροβάτες, χορευτές, σαλντιμπάγκοι ταχυδακτυλουργοί.
Τα παλαιότερα θεατρικά έργα στη Γαλλία είχαν θρησκευτικό περιεχόμενο. Τα πιο γνωστά, τα ονομαζόμενα Μυστήρια ήταν αρχικά Λειτουργικά δράματα αλλά ήδη από το 14ο αιώνα μετατράπηκαν σε δραματικές παραστάσεις. Τα Λειτουργικά δράματα αντλούσαν το υλικό τους από την Αγία Γραφή σε αντίθεση με τα Θαύματα, που βασίζονταν στους βίους των αγίων. Σταδιακά αναπτύχθηκαν και άλλα είδη θεατρικής δραστηριότητας, ψυχαγωγικά, όπως η κωμωδία που ως το τέλος του 16ου αιώνα πήρε καθαρά κοσμικό χαρακτήρα.
Το πρώτο θεατρικό χειρόγραφο χρονολογείται προς το δεύτερο μισό του 12ου αιώνα. Είναι Το έργο του Αδάμ που έχει χαρακτήρα θρησκευτικό και κοινωνικό. Κάποια πάθη παίχτηκαν κατά τη διάρκεια αρκετών ημερών (είκοσι φορές!), με τέτοια επιτυχία, που απαγορεύτηκαν στο 16ο αιώνα για διατάραξη της δημόσιας τάξης.

Το θρησκευτικό θέατρο -Το Λειτουργικό δράμα και τα Μυστήρια

Μετά από αιώνες ανυπαρξίας το θέατρο αναβίωσε στο Μεσαίωνα βρίσκοντας πηγές έμπνευσης στη λειτουργία της Εκκλησίας. Ήδη από το 10ο αιώνα παρουσιάζονταν δραματοποιημένα ορισμένα μέρη των λειτουργιών του Πάσχα και των Χριστουγέννων, το λειτουργικό δράμα. Καθώς αυτές οι σύντομες αναπαραστάσεις αυξάνονταν, τοποθετήθηκαν στα πλαϊνά του εσωτερικού των εκκλησιών μικρές σκηνές, όπου παρουσιάζονταν ιστορίες, σύμφωνα με το χριστιανικό εορτολόγιο. Σκοπός της δραματοποίησης ήταν να μεταδώσει πιο παραστατικά στον αμόρφωτο λαό το βαθύτερο νόημα των γεγονότων που γιορτάζονταν τελετουργικά με τη Λειτουργία. Η καθομιλουμένη άρχισε να χρησιμοποιείται παράλληλα με τα λατινικά και ο απλός διάλογος αντικατέστησε την αντιφωνική ψαλμωδία. Στις αρχές του 14ου αιώνα το λειτουργικό δράμα είχε φύγει πια από τα χέρια του κλήρου και παιζόταν από λαϊκούς. Μερικά από τα πιο γνωστά λειτουργικά δράματα είναι Οι μωρές Παρθένες - οι Προφήτες του Χριστού - Το Δράμα του Αδάμ - Το έργο της Αναστάσεως. Και ορισμένα θαύματα, όπως Το Θαύμα του Θεοφίλου του Rutebeuf και Τα Θαύματα της Παναγίας.
Τα λειτουργικά δράματα σταδιακά άρχισαν να παίζονται στα προαύλια των εκκλησιών και τέλος, στα ίδια τα χωριά και τις πόλεις. Καθιερώθηκε να μιλούν την καθομιλουμένη και απομακρύνθηκαν από το λειτουργικό χαρακτήρα που είχαν αρχικά. Αυτά έγιναν γνωστά ως Μυστήρια και παίζονταν από επαγγελματικές συντεχνίες ηθοποιών. Τα εκκλησιαστικά άμφια αντικαταστάθηκαν από ρούχα της εποχής και τα σκηνικά έγιναν πιο ρεαλιστικά.Σιγά-σιγά στο κεντρικό θρησκευτικό θέμα ενσωματώθηκαν κωμικά ιντερλούδια. Έτσι το θέατρο πήρε τον κοσμικό χαρακτήρα που είχε και κατά την κλασσική αρχαιότητα, αν και διατήρησε πάντα το χριστιανικό ήθος.
Μερικά από τα πιο γνωστά Μυστήρια είναι Το Πάθος του Arnoul Gréban, Το Πάθος του Jean Michel, Το Μυστήριο του Αγίου Λουδοβίκου του Pierre Γκρενγκουάρ,Το Μυστήριο της Τροίας, του Jacques Κεχρί.