Αντωνία Τρύφαινα

Βιογραφία

Ήταν η μόνη κόρη τού Πολέμωνα Α΄ τού Πόντου και της Πυθοδωρίδας, κόρης τού Πυθοδώρου, βαθύπλουτου από τις Τράλλεις. Μεγαλύτερα αδέλφια της ήταν ο Ζήνων/Αρταξίας Γ΄ της Αρμενίας και ο Πολέμων Β΄ του Πόντου.
Οι γονείς τού πατέρα της ήταν ο Ζήνων, εξέχων ρήτορας και αριστοκράτης, σύμμαχος τού Μάρκου Αντωνίου και η μάλλον ονομαζόμενη Τρύφαινα. Γονείς της μητέρας της ήταν ο Πυθόδωρος, φίλος τού Γ. Πομπηίου της Α΄ Τριανδρίας και η Αντωνία Πρίμα, κόρη τού Μάρκου Αντωνίου της Β΄ Τριανδρίας από τη 2η σύζυγό του, την εξαδέλφη του Αντωνία Υβρίδα τη Νεότερη. Η Α. Τρύφαινα έλαβε τα ονόματα τα γιαγιάδων της. Ήταν 2η εξαδέλφη των Αυτοκρατόρων Νέρωνα και Καλιγούλα· η μητέρα της ήταν εξαδέλφη τού Κλαυδίου. 
Το 8 πΧ απεβίωσε ο πατέρας της και η μητέρα της παντρεύτηκε τον χήρο Αρχέλαο της Καππαδοκίας, περιοχών της Κιλικίας και της Μικράς Αρμενίας. Τότε η οικογένεια μετακινήθηκε στην Καππαδοκία· μεγάλωσε με τα αδέλφια της στην Αυλή τού πατριού της. Ο Αρχέλαος επέκτεινε την Ελαιούσα Σεβαστή (στην Κιλικία Τραχέα) και έκτισε ανάκτορο στη νήσο μπροστά στο λιμάνι. Το 17 μΧ απεβίωσε ο Αρχέλαος. Η Καππαδοκία έγινε ρωμαϊκή επαρχία, τα τμήματα της Κιλικίας δόθηκαν στον Αρχέλαο της Κιλικίας, γιο τού Αρχέλαου από πρώτο του γάμο, ενώ η Μ. Αρμενία δόθηκε στον Ζήνωνα, που βασίλευσε με το όνομα Αρταξίας Γ΄. Η Πυθοδωρίδα πήρε τα υπόλοιπα παιδιά της και επέστρεψε στον Πόντο. 
Πριν το 12 μΧ η Α. Τρύφαινα παντρεύτηκε τον Κότυ Η΄ πρίγκιπα της Θράκης, γιο τού Ροιμητάλκη Α΄. Το 12 μΧ ο Ροιμητάλκης Α΄ απεβίωσε και τον διαδέχθηκε ο Κότυς Η΄, έτσι η Α. Τρύφαινα έγινε βασίλισσα της Θράκης. Έκανε δύο γιους και δύο κόρες.
Την αναφέρουν δύο πηγές: ο ιστορικός Τάκιτος και ο γεωγράφος Στράβων. Ο πρώτος την αναφέρει ως χήρα τού Κότυ Η΄ και ο δεύτερος ως ανώνυμη κόρη τού Πολέμωνα (Α΄) Πυθοδώρου και σύζυγο τού Κότυος Η΄. Ο Στράβων ήταν φίλος της μητέρας της.
 
Επίσης τη γνωρίζουμε από νομίσματα, επιγραφές και κτήρια που ανέθεσε την οικοδόμησή τους. Ένα σωζόμενο νόμισμα φέρει την επιγραφή ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΣ ΤΡΥΦΑΙΝΗΣ. Στην Κύζικο, που έγινε η δεύτερη κατοικία της, η Τρύφαινα και τα τέκνα της άφησαν μερικές επιγραφές, όπως η ακόλουθη: "Αντωνία Τρύφαινα, βασιλέως Πολέμωνος και βασιλίσσης Πυθοδωρίδος θυγάτηρ".
Έπειτα από το τέλος τού Αυτοκράτορα Αυγούστου, το 14 μΧ, η Τρύφαινα διέταξε την ανάθεση και χρηματοδότησε με έξοδά της την αναδόμηση της Κυζίκου. Αυτή περιελάμβανε έργα στο λιμάνι και στα κανάλια της πόλης. Το έκανε ως ευγνωμοσύνη προς τη μνήμη τού Αυγούστου.
Μετά από την ολοκλήρωση των έργων ανακαίνισης της Κυζίκου, ο Ρεσκουπόρις Β΄ τού ημίσεως της Θράκης, διεκδίκησε το ήμισυ τού ανιψιού του Κότυος Η΄ για να ενοποιήσει το βασίλειο. Ο Κότυς Η΄ αρνήθηκε και ο Ρεσκουπόρις Β΄ συνέλαβε και εκτέλεσε τον Κότυ Η΄. Έπειτα από αυτό η Τρύφαινα με τα τέκνα της έφυγαν από την Κύζικο το 18 μΧ. 
Τότε ο Τιβέριος άρχισε να ερευνά για το τέλος τού Κότυος Η΄. Έβαλε τη Σύγκλητο να δικάσει τον Ρεσκουπόρι Β΄ και κάλεσε την Τρύφαινα να παρακολουθήσει τη δίκη. Εκείνη κατηγόρησε τον Ρεσκουπόρι Β΄ ότι σκότωσε τον άνδρα της και την ανάγκασε να εξοριστεί από το βασίλειο τού ανδρός της. Ο Ρεσκουπόρις Β΄ βρέθηκε ένοχος και ο Τιβέριος τον εξόρισε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Όταν όμως κατά τη διαδρομή ο Ρεσκουπόρις Β΄ προσπάθησε να διαφύγει, σκοτώθηκε από Ρωμαίους στρατιώτες.
Ο Τιβέριος επέστρεψε όλο το βασίλειο της Θράκης στη Τρύφαινα και όρισε τον πρώτο γιο της, τον Ροιμητάλκη Β΄ να κυβερνά με τη μητέρα του. Ο Τιβέριος φείσθηκε τον γιο τού Ρεσκουπόρι Β΄, Ροιμητάλκη Γ΄ και τού επέτρεψε να επιστρέψει στη Θράκη. Ο τελευταίος αργότερα νυμφεύτηκε την κόρη της Α. Τρύφαινας και έγινε βασιλιάς. 
Τα τέκνα της μεγάλωσαν στον αξιοθαύμαστο κύκλο της μεγάλης θείας της Αντωνίας της Νεότερης, ετεροθαλούς αδελφής της Αντωνίας Πρίμας. Η Αντωνία η Νεότερη είχε επιρροή και στον κύκλο της είχε πρίγκιπες της Ανατολής, υποτελείς της Ρώμης. Αυτό βοηθούσε την πολιτική της Ρώμης στα σύνορά της και τα ζητήματα των υποτελών βασιλείων.
Το 38 μΧ ο Καλιγούλας διόρισε την Α. Τρύφαινα ιέρεια της λατρείας της αδελφής του Ιουλίας Δρουσίλλας. Το 42 μΧ ο Κλαύδιος την όρισε ως ιέρεια της λατρείας της Λιβίας, συζύγου τού Αυγούστου. Από το 38 ως το τέλος της, η Τρύφαινα έζησε ως πολίτης της Κυζίκου. Κατά τη βασιλεία τού Καλιγούλα έγινε ευεργέτιδα της Κυζίκου και απολάμβανε την προστασία αυτού. Ήταν εξέχουσα πολίτης της Κυζίκου. Επηρεάστηκε πολύ από τον τρόπο ζωής της Λιβίας. Ο τρόπος ζωής της έγινε πρότυπο για τις εκλεκτές γυναίκες της Μ. Ασίας και εκτιμάτο από τις άλλες γυναίκες της περιοχής αυτής.

Σχέση με τον Ιουδαϊσμό και τον Χριστιανισμό

Ο αδελφός της Πολέμων Β΄ νυμφεύτηκε τη Βερενίκη, κόρη τού Ηρώδη Αγρίππα Α΄ και μεταστράφηκε στον Ιουδαϊσμό και ίσως μετά έγινε Χριστιανός.
Δια των προσευχών τού Αποστόλου Παύλου η Τρύφαινα ίσως μετεστράφη στον Χριστιανισμό. Στη Χριστιανική γραμματεία οι Πράξεις τού Παύλου και της Θέκλας αναφέρονται σε μία βασίλισσα Τρύφαινα, συγγενή τού Αυτοκράτορα, στην Αντιόχεια της Πισιδίας. Η Επιστολή προς Ρωμαίους 16:12 αναφέρει μία Τρύφαινα, στην οποία ο Παύλος στέλνει τους χαιρετισμούς του και προσθέτει, ότι "εργάζεται στην υπηρεσία τού Κυρίου". Ένα μετέπειτα μαρτυρολόγιο τη συνδέει με το Ικόνιον. Τα δύο πρόσωπα είναι πιθανό να ταυτίζονται με την Α. Τρύφαινα. 
Η Τρύφαινα της Κυζίκου, κόρη τού Αναστασίου και της Σωκρατίας, είναι η προστάτιδα αγία της πόλης και έλαβε το όνομά της από την Α. Τρύφαινα.