Βασίλε Λούπου

Πρώτα χρόνια

Η καταγωγή του Λούπου είναι ασαφής. Η οικογένεια Κόκι εγκαταστάθηκε στη Βλαχία στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα. Ο πατέρας του, Νικολάε (Νεκουλάι) Κόκι ήταν μαγαζάτορας από την Μακεδονία, γιος του Κωνσταντίνου και την Εκατερίνα. Ο Νικολάε έγινε μέλος της αριστοκρατίας της Μολδαβίας το 1593. Σύμφωνα με κάποιες πηγές, ο πατέρας του γεννήθηκε στο Αρμπανάσι, στην σύγχρονη Βουλγαρία, ενώ άλλοι ιστορικοί το Αρμπανάσι στη σύγχρονη Ρουμανία.
Ο Δημήτριος Καντεμίρης (1673-1723) τον αποκάλεσε Αλβανό (ή Αρβανίτη) και κάποιοι ιστορικοί αναφέρουν ότι ο πατέρας του Λούπου, Νεκουλάι, ήταν αλβανικής καταγωγής. Ο Νικολάε Μπανέσκου το 1926 ανέφερε ότι ο πατέρας του ήταν βαλκανικής καταγωγής, ενώ η μητέρα του Ρουμάνα (ή Μολδαβή). Ο Σέτον-Γουάτσον το 1934 ανέφερε ότι ήταν αλβανικής καταγωγής. Ο Άγγλος ιστορικός Στίβεν Ρούνκιμαν (1903-2000) ανέφερε ότι ο πατέρας του ήταν Αλβανός τυχοδιώκτης και η μητέρα του Μολδαβή κληρονόμος. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ιοάν Μπολοβάν (1997), ο πατέρας του Βασίλε Λούπου ήταν Αλβανός από το Αρμπανάσι, πιθανόν με καταγωγή από την Ήπειρο και συγκεκριμένα την Πίνδο. Σύμφωνα με τον ιστορικό Τοάντερ Νικόαρα (2005), μπορεί να ήταν Αλβανός από το Αρμπανάσι, Βουλγαρία.
Έλαβε ελληνική παιδεία.

Ηγεμονία

Ο Λούπου ήταν «μέγας βόρνικος», δηλαδή αυλάρχης και διοικητικός αξιωματούχος, του Μίρον Μπανόβσχι, ηγεμόνα της Μολδαβίας. Ο Λούπου κατάφερε να αναρρηθεί στη θέση ηγεμόνα, καθώς ήταν ηγέτης της επανάστασης των βογιάρων ενάντια στον πρίγκιπα Αλεξάνδρου Ιλίας, ο οποίος χρησιμοποιούσε για συμβούλους Έλληνες, τους οποίους οι Βογιάροι θεωρούσαν ανταγωνιστές και ήθελαν να απομακρύνουν από τη Βλαχία. Παρά το γεγονός ότι ήταν αρχηγός στην εξέγερση εναντίων των Ελλήνων, ο Λούπου διατηρούσε ισχυρούς δεσμούς με τους Έλληνες και το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης.
Η ηγεμονία του σημαδεύτηκε από λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια και την πολιτιστική αναγέννηση του Ιάσιου. Κατασκεύασε σημαντικά μνημεία, όπως το μοναστήρι των Τριών Ιεραρχών στο Ιάσιο και την εκκλησία της αγίας Παρασκευής στο Λβιβ μεταξύ άλλων. Ήταν προστάτης του πολιτισμού και των τεχνών. Το 1646 ιδρύει στη μονή Τριών Ιεραρχών Ελληνική Σχολή, προωθώντας την ελληνική παιδεία. Οι Βογιάροι ενδιαφέρθηκαν να μάθουν ελληνικά και προσέλαβαν Έλληνες λόγιους. Στην σχολή λειτουργεί και τυπογραφείο. Ο Βασίλε Λούπου εισήγαγε τον πρώτο κωδικοποιημένο έντυπο νόμο στη Μολδαβία, τη Carte Româneascǎ de învăţătură, το 1646, η οποία δημοσιεύθηκε στο Ιάσιο, και είναι γνωστός ως Pravila lui Vasile Lupu (ο «Κώδικας του Βασίλε Λούπου»).
Ακολούθησε επίσης την αφιερωτική πολιτική των προκατόχων του. Για παράδειγμα, στη μονή Γκόλια επιβεβαίωσε τα προνόμιά της και της αφιέρωσε επίσης μερικά χωριά, εικόνες, ιερά σκεύη, άμφια και κώδικες και το 1650 χρηματοδότησε την ανακατασκευή της. Το 1651 αφιέρωσε στη μονή εφτά ποδεές. Στην αυλή του φιλοξενήθηκαν οι πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Αθανάσιος Γ΄ και Παρθένιος Β΄. Προσωπικός πνευματικός του Βασίλε ήταν ο θεολόγος Μελέτιος Συρίγος.
Παρά την πολιτιστική ανάπτυξη της Μολδαβίας, η εξωτερική πολιτική του Λούπου δεν ήταν τόσο επιτυχημένη. Ο Βασίλε Λούπου συχνά υπέγραφε ως βοεβόδας πάσης της Μολδοβλαχίας, όπως έπρατταν συχνά και άλλοι ηγεμόνες της Μολδαβίας, όμως ο Βασίλε Λούπου όντας πιο φιλόδοξος, το 1637 επιτέθηκε στη Βλαχία με στόχο να την ενσωματώσει και πολέμησε με το Βλάχο ηγεμόνα Ματέι Μπασαράμπ για πολλά χρόνια. Ο στρατός του Λούπου ηττήθηκε από τον βλαχικό στρατό το 1639, αλλά συνέχισε να εποφθαλμιά το γειτονικό κράτος. Ηττήθηκε ξανά το 1653, με αποτέλεσμα οι Μολδαβοί βογιάροι να εξεγερθούν και να τον αντικαταστήσουν με την βοήθεια εξωτερικών παραγόντων με τον Γκεόργκε Στεφάν. Ο Λούπου εξορίστηκε αρχικά στην Κριμαία και στην συνέχεια στην Κωνσταντινούπολη, όπου πέθανε το 1661.