Δούκας του Χόλσταϊν-Γκότορπ

Χόλσταϊν-Γκότορπ ή Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Γκότορπ είναι η ιστοριογραφική ονομασία, καθώς και σύγχρονη συντομευμένη ονομασία, για τα τμήματα των δουκάτων του Σλέσβιχ και του Χόλσταϊν, επίσης γνωστό ως Δουκικό Χόλσταϊν, τα οποία κυβερνιόνταν από τους δούκες του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Γκότορπ. Άλλα τμήμα των δουκάτων κυβερνιόνταν από τους βασιλείς της Δανίας. Τα εδάφη του Γκότορπ βρίσκονταν στην θέση της σημερινής Δανίας και της Γερμανίας. Κυρίως έδρα των δουκών ήταν το Κάστρο του Γκότορφ στην πόλη του Σλέσβιχ του δουκάτου του Σλέσβιχ. Αποτελεί, επίσης, το όνομα της δουκικής οικογένειας, η οποία πέτυχε να αναριχηθεί σε αριθμό ευρωπαϊκών θρόνων. Για τον λόγο αυτό, οι γενεαλόγοι και οι ιστορικοί χρησιμοποιούν σε ορισμένες περιπτώσεις το όνομα των Χόλσταϊν-Γκότορπ για συγγενικές δυναστείες άλλων χωρών.
Ο επίσημος τίτλος που έφεραν οι ηγεμόνες αυτοί ήταν "Δούκας του Σλέσβιχ, Χόλσταϊν, Ντίτμαρσχεν και Στόρμαρν", ωστόσο ο τίτλος αυτός χρησιμοποιούνταν και από τους συγγενείς τους, τους βασιλείς της Δανίας, καθώς και τα παρακλάδια της οικογένειάς τους, καθώς αποτελούσε κοινή ιδιοκτησία όλων των μελών του οίκου αυτού. Το παρακλάδι των Γκότορπ διατηρούσε την Landeshoheit (εξουσία) επί του δουκάτου του Χόλσταϊν εντός της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κι επί του δουκάτου του Σλέσβιχ εντός του Βασιλείου της Δανίας. Η ονομασία Χόλσταϊν-Γκότορπ χρησιμοποιείται για λόγους διευκόλυνσης στην θέση της τεχνικά ακριβέστερης "Δούκας του Σλέσβιχ και Χόλσταϊν στο Γκότορπ".
Ο παλαιότερος των δουκικών τίτλων ήταν αυτός του Σλέσβιχ, ο οποίος είχε εγκριθεί υπό την μορφή φέουδου προς βασιλικό συγγενή από την αντιβασιλέα Βασίλισσα Μαργαρίτα Α΄ της Δανίας, της Σουηδίας και της Νορβηγίας στην θέση του γιου της Όλαφ Β΄ της Δανίας το 1386. Οι βασιλείς της Δανίας είδαν να τους παραχωρείται το Χόλσταϊν ως αυτοκρατορικό φέουδο από τον Άγιο Ρωμαίο Αυτοκράτορα Φρειδερίκο Γ΄ το 1474.

Ιστορία

Το 1544, το αποκαλούμενο "δουκάτο του ενός τρίτου" παραχωρήθηκε στον Αδόλφο, τρίτο γιο του Βασιλέα Φρειδερίκου Α΄ της Δανίας και νεαρότερο ετεροθαλή αδερφό του Βασιλέα Χριστιανού Γ΄ της Δανίας. Έτσι, ο επιζήσας Οίκος του Χόλσταϊν-Γκότορπ αποτελεί παρακλάδι του Οίκου του Όλντενμπουργκ. Οι Δούκες του Χόλσταϊν-Γκότορπ μοιράζονταν την δύσκολη διακυβέρνηση του Σλέσβιχ και του Χόλσταϊν με τους Βασιλείς της Δανίας. Ως εκ τούτου, στις περισσότερες των περιπτώσεων ήσαν σύμμαχοι (ουσιαστικά υποτελείς) τους Σουηδών, εχθρών των Δανών. Η μακρόχρονη αυτή συμμαχία επικυρώθηκε από σειρά δυναστικών γάμων: η Χριστίνα του Χόλσταϊν-Γκότορπ νυμφεύθηκε τον Κάρολο Θ΄ της Σουηδίας, η Εδβίγη-Ελεονώρα του Χόλσταϊν-Γκότορπ νυμφεύθηκε τον Κάρολο Ι΄ Γουσταύο, ο Δούκας Φρειδερίκος Δ΄ νυμφεύθηκε την μεγαλύτερη κόρη του Καρόλου ΙΑ΄ της Σουηδίας, ενώ τέλος ο Αδόλφος-Φρειδερίκος του Χόλσταϊν-Γκότορπ αναρριχήθηκε στον σουηδικό θρόνο το 1751, ιδρύοντας την δυναστεία των Χόλσταϊν-Γκότορπ της Σουηδίας (κυβέρνησε μεταξύ 1751–1818).
Μέσω της Συνθήκης του Ροσκίλντε (1658) και της Συνθήκης της Κοπεγχάγης (1660), η Δανία απελευθέρωσε το Γκότορπ από το φεουδαρχικό καταστατικό του και αναγνώρισε την εξουσία των δουκών του επί τμημάτων του δουκάτου του Σλέσβιχ που βρίσκονταν εντός του Γκότορπ. Στην πραγματικότητα, οι κτήσεις αυτές του Σλέσβιχ είχαν, ήδη, σημαντική αυτονομία για διάστημα άνω του ενός αιώνα. Παρά το γεγονός ότι το δουκάτο του Χόλσταϊν παρέμενε, επισήμως, φέουδο της Αυτοκρατορίας, στην πραγματικότητα και μέσω σχετικών συμφώνων οι δούκες του συγκυβερνούσαν και τα δυο δουκάτα με τους με τον επίσημο ηγεμόνα τους, τον βασιλέα της Δανίας.

Το ζήτημα του Γκότορπ

Στη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πόλεμου, το δουκάτο συντάχθηκε με το μέρος της Σουηδίας και ηττήθηκε αφότου τα δανικά στρατεύματα κατέλαβαν τα βόρεια τμήματα του Χόλσταϊν-Γκότορπ. Σύμφωνα με την Συνθήκη του Φρέντερικσμποργκ του 1720, η σουηδική υποστήριξη προς το Γκότορπ έπαψε να υφίσταται, καθιστώντας αδύνατο για τους δούκες να επανακτήσουν τα χαμένα τους εδάφη του Σλέσβιχ και να επεκτείνουν την έριδά τους με τον βασιλέα της Δανίας. Μετά την συνθήκη ειρήνης του 1721, ο Δούκας Κάρολος-Φρειδερίκος διέφυγε στην αυλή του Πέτρου του Μέγα στην Ρωσία, και για ορισμένο διάστημα οι Ρώσοι δολοπλοκούσαν για την επιστροφή στον Κάρολο-Φρειδερίκο των εδαφών του στο Σλέσβιχ. Ο ίδιος ο Κάρολος-Φρειδερίκος ήταν νυμφευμένος με την Μεγάλη Δούκισσα Άννα, την κόρη του Πέτρου. Οι διάδοχοι του Πέτρου εγκατέλειψαν την πολιτική του της στήριξης των δουκών του Χόλσταϊν-Γκότορπ. Ωστόσο, από τον γάμο αυτό γεννήθηκε ο Κάρολος-Πέτρος-Ούλριχ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία του Χόλσταϊν-Γκότορπ το 1739, ενώ έγινε διάδοχος του ρωσικού θρόνου με την αναρρίχηση της άτεκνης θείας του, Ελισάβετ, το 1741.
Ο Κάρολος-Πέτρος-Ούλριχ, ο οποίος αναρριχήθηκε στον ρωσικό θρόνο ως Πέτρος Γ΄ το 1762, ήταν αποφασισμένος να καταλάβει το Σλέσβιχ και το Χόλσταϊν από το Βασίλειο της Δανίας και της Νορβηγίας. Όταν έγινε αυτοκράτορας το 1762, υπέγραψε άμεσα μία γενναιόδωρη συνθήκη ειρήνης με την Πρωσία και απέσυρε την Ρωσία από τον Επταετή Πόλεμο με στόχο να επικεντρωθεί πλήρως σε μια επίθεση ενάντια στην Δανία. Η κίνηση αυτή εξόργισε την ρωσική κοινή γνώμη, καθώς θεωρήθηκε ως προδοσία των θυσιών που είχε καταβάλει η Ρωσία στη διάρκεια αυτού του πολέμου, καθώς και την τοποθέτηση σε κίνδυνο των εθνικών συμφερόντων. Το ίδιο αυτό χρονικό διάστημα, ο δανικός στρατός είχε κινηθεί ταχέως μέσω των συνόρων με κατεύθυνση το Μέκλενμπουργκ, με στόχο να καταστήσει αδύνατη την εισβολή στο Χόλσταϊν, ενώ ήταν έτοιμος για μάχη. Οι δύο στρατοί βρίσκονταν σε μεταξύ τους απόσταση μικρότερη των 30 χιλιομέτρων όταν έφτασαν, ξαφνικά, νέα στον ρωσικό στρατό από την Αγία Πετρούπολη, σύμφωνα με τα οποία ο αυτοκράτορας της Ρωσίας είχε ανατραπεί από την σύζυγό του, η οποία είχε πλέον αναρριχηθεί στον θρόνο ως Αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β΄. Μία από τις πρώτες της κινήσεις ήταν να θέσει ένα τέρμα στον πόλεμο με την Δανία και να επαναφέρει τις διπλωματικές σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών σε κανονικά επίπεδα.
Ο γιος του Πέτρου Γ΄, Παύλος, ο νέος Δούκας του Χόλσταϊν-Γκότορπ, ήταν ανήλικος υπό την αντιβασιλεία της μητέρας του, της αυτοκράτειρας. Το 1773, συμφώνησε να παραχωρήσει τις εδαφικές διεκδικήσεις του γιου της στις περιοχές του Χόλσταϊν-Γκότορπ, οι οποίες βρίσκονταν ακόμη υπό δανική κατοχή, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα τις γερμανικές κομητείες του Όλντενμπουργκ και του Ντέλμενχορστ, οι οποίες αναβαθμίστηκαν το 1776 στο Δουκάτο του Όλντενμπουργκ εντός της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Το δουκάτο παραχωρήθηκε στον ξάδερφο του πάππου του Παύλου, τον ηλικιωμένο Πρίγκιπα-Επίσκοπο του Λύμπεκ, επικεφαλής ενός νεαρότερου παρακλαδιού του Οίκου του Χόλσταϊν-Γκότορπ. Με αυτό τον τρόπο τέθηκε ένα τέλος στο ζήτημα του Γκότορπ, το οποίο είχε αποτελέσει πηγή αρκετών διαμαχών μεταξύ των δυνάμεων του Βορρά.
Ο Οίκος του Χόλσταϊν-Γκότορπ αναρριχήθηκε σε αριθμό ευρωπαϊκών θρόνων. Η δυναστική πολιτική των δουκών του Χόλσταϊν-Γκότορπ οδήγησε στο νεαρότερο παρακλάδι του, την σουηδική δυναστεία, να κυβερνήσει την Σουηδία από το 1751 έως το 1818 και την Νορβηγία από το 1814 έως το 1818. Το 1863, ο συγγενής Οίκος του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν-Σόντερμπουργκ-Γκλύξμπουργκ — καταγόταν από τον βασιλέα Χριστιανό Γ΄ της Δανίας — κατέστη Βασιλιάς της Δανίας και της Ελλάδος και, από το 1905, της Νορβηγίας.
Το παρακλάδι του Λύμπεκ κατέστη αρχικά δούκας και αργότερα μέγας δούκας του Όλντενμπουργκ (από το 1773 έως το 1918), ενώ το μεγαλύτερο παρακλάδι κυβέρνησε την Ρωσία για μικρό διάστημα το 1762 και στη συνέχεια από το 1796 έως το 1917 (ενώ το διάστημα μεταξύ 1762-1796 κυβερνιόταν από την χήρα και μητέρα του).