Ογκίστ Κοντ

Βιογραφικά Στοιχεία

Ο Ογκίστ Κοντ γεννήθηκε στο Μονπελιέ της Γαλλίας στις 19 Ιανουαρίου 1798. Το 1814 λόγω των εξαιρετικών σχολικών του επιδόσεων έγινε δεκτός στην École Polytechnique στο Παρίσι το 1814, το οποίο έκλεισε δύο χρόνια αργότερα με αποτέλεσμα την διακοπή των σπουδών του. Από το 1817 και μέχρι το 1824 διετέλεσε γραμματέας και συνεργάτης του φιλοσόφου Ανρί ντε Σαιν-Σιμόν(Henri de Saint-Simon). Αυτό αποτέλεσε σημαντική ευκαιρία για τον Κοντ, καθώς ήρθε σε επαφή με την πολιτική και δημοσίευσε έναν σημαντικό αριθμό άρθρων που τον έκαναν δημοφιλή. Λίγο καιρό αργότερα, παντρεύτηκε με την Καρολίν Μασσίν.
Το 1826 άρχισε να παραδίδει μαθήματα Θετικής Φιλοσοφίας τα οποία παρακολουθούσαν επιφανείς επιστήμονες της εποχής. Ωστόσο, διακόπηκαν απότομα ύστερα από ένα πρόβλημα υγείας που του παρουσιάστηκε και χρειάστηκε να νοσηλευτεί για κάποιο διάστημα στην κλινική του γιατρού Esquirol. 
Τα μαθήματα Θετικής Φιλοσοφίας ξεκινούν ξανά τον Ιανουάριο του 1829, σηματοδοτώντας την αρχή της δεύτερης περιόδου του Κοντ και είχαν διάρκεια 13 χρόνια. Στο διάστημα αυτό δημοσιεύθηκαν έξι τόμοι της σειράς "Μαθήματα Θετικής Φιλοσοφίας" (1830, 1835, 1838, 1839, 1841, 1842). 
Το 1832, πήρε στην École Polytechnique την θέση του επιμελητή στην ανάλυση και την μηχανική, και την επόμενη χρονιά επιδίωξε μια θέση στο Collège de France, χωρίς όμως επιτυχία. Το 1842 και μετά από δυο ανεπιτυχείς προσπάθειες για την θέση καθηγητή στην École Polytechnique, η δημοσίευση της τελευταίας έκδοσης των Μαθημάτων Θετικής Φιλοσοφίας, τον έφερε σε αντιπαράθεση με την πανεπιστημιακή κοινότητα. Ακολούθησε μια μεταβατική περίοδος όπου εκδόθηκαν διάφορα έργα του ("Elementary Treatise on Analytic Geometry" το 1843, "Philosophical Treatise on Popular Astronomy" και "The Discourse on the Positive Spirit" το 1844). Στην συνέχεια επέστρεψε στο αρχικό ενδιαφέρον του, την πολιτική φιλοσοφία. Η φήμη και η αναγνώριση του, ως θετικιστής, εξαπλώνεται μετά τα άρθρα του φιλοσόφου Εμίλ Λιτρ (Emile Littre) στην "Le National". 
To 1844, είναι η χρονιά που γνωρίζεται με την Clotilde de Vaux. Ο ίδιος ο Κοντ τοποθετεί σ' αυτή την περίοδο την έναρξη της "δεύτερη καριέρας" του που χαρακτηρίζεται από μια "συνεχή κυριαρχία της καρδιάς". Ξεκινά να γράφει το έργο του "Σύστημα Θετικής Πολιτικής" που είχε προαναγγείλει στο τέλος της σειράς των Μαθημάτων. Ο θάνατος της Clotilde, το 1846 τον έφερε σε επαφή με την λατρεία που τής είχε.
Η εξέλιξη της ανθρωπότητας αποτέλεσε το θέμα της νέας σειράς μαθημάτων του. Το 1848 ίδρυσε την Κοινωνία των Θετικιστών, δημοσίευσε την "Γενική Θεωρία του Θετικισμού" και το "Θετικιστικό Ημερολόγιο", διαμόρφωσε την Λέσχη των Ιακωβίνων και το 1849 ίδρυσε μια νέα θρησκεία, την Θρησκεία της Ανθρωπότητας.
Από το 1851 έως το 1854 δημοσιεύτηκαν οι τέσσερις τόμοι του έργου του "Σύστημα Θετικής Πολιτικής". Μέσα στο διάστημα αυτό ασχολήθηκε και με την συγγραφή του "Κατήχηση της Θετικής Θρησκείας".
Απαλλαγμένος από τα καθήκοντά του από την École Polytechnique, ζούσε πλέον με την οικονομική ενίσχυση που του προσέφεραν άνθρωποι που τον υποστήριζαν από την Αγγλία και άλλες χώρες, αλλά και φίλοι του όπως ο Τζον Στιούαρτ Μιλ (John Stuart Mill). 
Το 1851, επιδοκίμασε το πραξικόπημα του Ναπολέοντα του 3ου, που έβαλε ένα τέλος στην κοινοβουλευτική "αναρχία". Ο Λιτρ, διαφωνώντας με τις θέσεις του Κοντ, αρνείται να τον ακολουθήσει. Απογοητευμένος ο Κοντ, από την πολιτική κατάσταση και την Δεύτερη Αυτοκρατορία, έρχεται σε επαφή με τον Τσάρο Νικόλαο.
Το 1856, δημοσίευσε τον πρώτο τόμο μιας μελέτης που αφορούσε την φιλοσοφία των μαθηματικών υπό τον τίτλο "Υποκειμενική Σύνθεση ή Το Καθολικό Σύστημα των Αντιλήψεων Προσαρμοσμένο στο Κράτος της Ανθρωπότητας". 
Ο Κοντ πέθανε στο Παρίσι στις 5 Σεπτεμβρίου 1857. Με τον θάνατό του έμειναν ανολοκλήρωτα τα έργα του "Διατριβή της Γενικής Εκπαίδευσης", "Το σύστημα της Θετικής Βιομηχανίας ή Διατριβή για την Συνολική Δράση της Ανθρωπότητας στον Πλανήτη", και "Η Διατριβή της Πρώτης Φιλοσοφίας". Ετάφη στο Κοιμητήριο Περ Λασαίζ, όπου οπαδοί του από την Βραζιλία τοποθέτησαν το Άγαλμα της Ανθρωπότητας το 1983.

Η σχέση του Κοντ με τον Σιμόν

Η συνεργασία των δυο διανοούμενων ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1817, όπου ο εξηντάχρονος τότε Σιμόν εντυπωσιάστηκε από τις ικανότητες και την ευστροφία του νεαρού Κοντ. Ο Κοντ μέχρι και το 1824 στάθηκε πιστός γραμματέας κοντά στο πλευρό του Σιμόν, γεγονός το οποίο επηρέασε τις κεντρικές ιδέες της σκέψης του, αλλά και τον ελιτίστικο χαρακτήρα που κουβαλούσε ο φιλόσοφος σε πολλά έργα του. Τελικά η συνεργασία διαλύθηκε μεταξύ των δυο ανδρών το 1824 εξαιτίας μιας διαμάχης σχετικά με την μορφή που θα εκδίδονταν κάποια χειρόγραφα του Κοντ.
Οι αντιθέσεις και οι διαμάχες μεταφέρθηκαν τόσο στην σκέψη όσο και στις διάφορες αντιλήψεις των ανδρών. Συγκεκριμένα ο Σιμόν εμφανιζόταν από την μια ως ένα ισχυρός ακτιβιστής που απαιτούσε την άμεση αλλαγή του Γαλλικού συστήματος μέσα από την κινητοποίηση φιλελεύθερων τραπεζιτών. Από την άλλη πλευρά, ο πρώην βοηθός του, Κοντ, πίστευε ότι η αλλαγή πρέπει να ξεκινήσει σε μια πρώτη φάση σε ένα πιο θεωρητικό επίπεδο χωρίς να προτρέχει κανείς σε άμεσες πρακτικές αλλαγές, αντίληψη η οποία των οδήγησε στο να αντιταχθεί πλήρως απέναντι στο δόγμα του Σιμόν.

Σκέψη

Ο Κοντ πρώτα πρώτα περιέγραψε την επιστημολογική οπτική του θετικισμού στο The Course in Positive Philosophy, μια σειρά κειμένων που δημοσιεύθηκαν από το 1830 έως το 1842. Αυτά τα άρθρα προηγούνται του έργου A General View of Positivism (1848, δημοσιεύθηκε στην Αγγλία το 1865). Οι πρώτοι τρεις τόμοι είχαν κυρίως να κάνουν με τις φυσικές επιστήμες που υπήρχαν ήδη (μαθηματικά, αστρονομία, φυσική, χημεία, βιολογία), ενώ οι δύο επόμενοι έδιναν έμφαση στην επερχόμενη κοινωνική επιστήμη. Παρατηρώντας την κυκλική εξάρτηση της θεωρίας και της παρατήρησης στην επιστήμη και ταξινομώντας τις επιστήμες με αυτό τον τρόπο, ο Κοντ θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ο πρώτος φιλόσοφος της επιστήμης με τη σύγχρονη σημασία του όρου. Ο Κοντ ήταν επίσης ο πρώτος που διαχώρισε κατηγορηματικά τη φυσική φιλοσοφία από την επιστήμη. Η οπτική του για τον θετικισμό θα ξεκινούσε να καθορίζει, λεπτομερώς, τους εμπειρικούς στόχους της κοινωνιολογικής μεθόδου. 
Ο Κοντ ωφέλησε την κοινωνική ανέλιξη προτείνοντας ότι η κοινωνία περνά από τρεις φάσεις αναζητώντας την αλήθεια σύμφωνα με ένα γενικό "νόμο των τριών σταδίων". Η ιδέα είχε κάποια ομοιότητα με την οπτική του Μαρξ. Αυτό δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη καθώς και οι δύο ήταν βαθιά επηρεασμένοι από τον πρώιμο ουτοπικό κοινωνιολόγο, Ανρί ντε Σαιν-Σιμόν (Henri de Saint-Simon), ο οποίος υπήρξε δάσκαλος και μέντορας του Κοντ. Τόσο ο Κοντ όσο και ο Μαρξ σκόπευαν να αναπτύξουν, επιστημονικά, μια νέα λαϊκή ιδεολογία μαζί με τον ευρωπαϊκό λαϊκισμό.
Τα στάδια του Κοντ ήταν (1) θεολογικό, (2) μεταφυσικό και (3) θετικιστικό. Η Θεολογική φάση φαίνεται στην αντίληψη του 19ου αιώνα της Γαλλίας ως προηγούμενη του Διαφωτισμού, στον οποίο κάποιος ανήκε στην κοινωνία και στους κοινωνικούς περιορισμούς που είχαν σχέση με το Θεό. Καθένας πίστευε τυφλά σε ότι δίδασκαν οι πρόγονοί του. Πίστευε σε υπερφυσικές δυνάμεις. Ο φετιχισμός έπαιζε σημαντικό ρόλο σ' αυτή την περίοδο. Η Μεταφυσική φάση δεν έχει σχέση με τα μεταφυσικά του Αριστοτέλη ή άλλων αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων. Αντίθετα, η ιδέα είχε τις ρίζες της στα προβλήματα της κοινωνίας της Γαλλίας ως απότοκο της επανάστασης του 1789. Αυτή η μεταφυσική φάση συνεπάγεται την παγίωση των παγκόσμιων δικαιωμάτων, παρόλο που τα δικαιώματα δεν αναφέρονταν στη θρησκεία παρά μόνο μεταφορικά. Αυτό το στάδιο είναι γνωστό ως στάδιο έρευνας, επειδή οι άνθρωποι ξεκίνησαν να αιτιολογούν και να αναρωτιούνται, παρόλο που δεν υπήρχαν σταθερές αποδείξεις. Το στάδιο της έρευνας ήταν το ξεκίνημα ενός κόσμου που αναρωτιόταν για τις αρχές και τη Θρησκεία. Στην Επιστημονική φάση, η οποία επήλθε μετά την αποτυχία της επανάστασης και του Ναπολέοντα, οι άνθρωποι μπορούσαν να βρουν λύσεις σε κοινωνικά προβλήματα και να τις φέρνουν σε ισχύ, παρ' όλες τις διακηρύξεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ή την πρόφαση της θέλησης του Θεού. Η επιστήμη ξεκίνησε να απαντά εντατικά ερωτήσεις. Απ' αυτή την άποψη είχε ομοιότητες με την Μαρξ και τον Jeremy Bentham. Εκείνη την περίοδο η ιδέα της επιστημονικής φάσης θεωρείτο σύγχρονη, παρ' όλο που αργότερα ήταν παράγωγο της κλασσικής φυσικής και ακαδημαϊκής ιστορίας. Ο νόμος των τριών σταδίων του Κοντ ήταν μία από τις πρώτες θεωρίες της κοινωνικής ανέλιξης.
Τον άλλο παγκόσμιο νόμο τον ονόμασε "εγκυκλοπαιδικό νόμο". Συγκρίνοντας αυτούς τους νόμους, ο Κοντ ανέπτυξε μια συστηματική και ιεραρχική κατηγοριοποίηση όλων των επιστημών, περιλαμβάνοντας την ανόργανη φυσική (αστρονομία, γεωλογία και χημεία) και οργανική φυσική (βιολογία και κοινωνιολογία). Ανεξάρτητα από την εισαγωγή του όρου από τον Emmanouel Joseph Sieyes το 1780, ο Κοντ "επαν-εφηύρε" την κοινωνιολογία, και εισήγαγε τον όρο ως νεολογισμό το 1838. Ο Κοντ είχε χρησιμοποιήσει νωρίτερα τον όρο "κοινωνική φυσική", αλλά αυτός ο όρος θεωρήθηκε κατάλληλος από άλλους, αξιοσημείωτος ο Adolphe Quetelet. 
Αυτή η ιδέα της ειδικής επιστήμης -όχι των ανθρώπινων σπουδών ούτε της μεταφυσικής- για την κοινωνική διέπρεψε τον 19ο αιώνα και όχι αποκλειστικά από τον Κοντ. Πρόσφατα ανακαλύφθηκε ότι ο όρος "κοινωνιολογία" -ένας όρος που θεωρείτο ότι επινοήθηκε από τον Κοντ- είχε ήδη θεσπιστεί από το 1780, αν και με διαφορετική σημασία από τον Γάλλο δοκιμιογράφο Emmanouel Joseph Sieyes (1748-1836). Ο φιλόδοξος τρόπος που ο Κοντ συνέλαβε αυτή την ειδική επιστήμη της κοινωνικής ήταν όμως μοναδικός. Ο Κοντ είδε αυτή τη νέα επιστήμη, την κοινωνιολογία, ως την τελευταία και την μεγαλύτερη απ' όλες τις επιστήμες, μία η οποία θα περιελάμβανε όλες τις άλλες, θα τις ενσωμάτωνε και θα αφορούσε τα ευρήματά τους σε ένα συνεκτικό σύνολο. Πρέπει να επισημανθεί όμως, ότι υπήρχε και μία έβδομη επιστήμη μεγαλύτερη ακόμα και από την κοινωνιολογία. Ο Κοντ θεωρούσε "την ανθρωπολογία, ή την αληθινή επιστήμη του ανθρώπου, ως την τελευταία διαβάθμιση στη μεγάλη ιεραρχία της αφηρημένης επιστήμης".
Η εξήγηση του Κοντ για τη θετική φιλοσοφία εισήγαγε τη σημαντική σχέση ανάμεσα στη θεωρία, την πράξη και την ανθρώπινη κατανόηση του κόσμου. Στη σελίδα 27 της εκτύπωσης του 1855 της μετάφρασης της Harriet Martineau για το The Positive Philosophy of Auguste Comte, βλέπουμε την εξής παρατήρηση "αν αληθεύει ότι η θεωρία πρέπει να βασίζεται σε γεγονότα που μπορούν να παρατηρηθούν, είναι εξίσου αληθές ότι τα γεγονότα δεν μπορούν να παρατηρηθούν χωρίς την καθοδήγηση ορισμένων θεωριών. Χωρίς τέτοια καθοδήγηση τα γεγονότα μας θα ήταν ασύνδετα και άκαρπα, δεν θα μπορούσαμε να τα διατηρήσουμε, ούτε θα μπορούσαμε να τα αντιληφθούμε".
Ο Κοντ θεωρείται γενικά ως ο πρώτος δυτικός κοινωνιολόγος (έχοντας προηγηθεί ο Ibn Khaldun στη Βόρεια Αφρική σχεδόν τέσσερις αιώνες πριν). Ο Κοντ έδωσε έμφαση στη διασύνδεση των κοινωνικών στοιχείων ως προδρόμου της σύγχρονης λειτουργικότητας. Παρ' όλα αυτά, όπως συμβαίνει και με πολλούς άλλους σύγχρονούς του, ορισμένα στοιχεία του έργου του θεωρούνται σήμερα εκκεντρικά και αντιεπιστημονικά, και το μεγάλο όραμα για την κοινωνιολογία ως κεντρική όλων των επιστημών δεν έχει αποδώσει καρπούς.
Η έμφαση που έδωσε σε μια ποσοτική, μαθηματική βάση για τη λήψη αποφάσεων ισχύει μέχρι και σήμερα. Αποτελεί θεμέλιο της σύγχρονης έννοιας του θετικισμού, της σύγχρονης ποσοτικής στατιστικής ανάλυσης, και της επιχειρηματικής λήψης αποφάσεων. Η περιγραφή του για την κυκλική σχέση ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη φαίνεται στα σύγχρονα επιχειρηματικά συστήματα της Διοίκησης Ολικής Ποιότητας και Συνεχούς Ποιότητας Βελτίωσης, όπου οι υποστηρικτές περιγράφουν ένα συνεχή κύκλο θεωρίας και πράξης μέσω ενός κύκλου τεσσάρων βημάτων, πλάνου, πράξης, ελέγχου και δράσης. Παρά την υπεράσπιση της ποσοτικής ανάλυσης, ο Κοντ διαπίστωσε την ύπαρξη ενός ορίου στην ικανότητα να βοηθήσει την εξήγηση κοινωνικών φαινομένων.
Η πρώιμη κοινωνιολογία του Χέρμπερτ Σπένσερ συνέβη σε γενικές γραμμές ως αντίδραση στον Κοντ, γράφοντας έπειτα από διάφορες εξελίξεις στην εξελικτική βιολογία, ο Σπένσερ προσπάθησε (μάταια) να αναδιατυπώσει την πειθαρχία σε ό,τι περιγράφουμε σήμερα ως κοινωνικό Δαρβινισμό.
Σήμερα ο Κοντ χρωστάει τη φήμη του εν μέρει στον Emile Littre, ο οποίος ίδρυσε τη θετικιστική αναθεώρηση το 1867. Ωστόσο συνεχίζουν να γίνονται συζητήσεις για το κατά πόσο ο Κοντ σφετερίστηκε το έργο του μέντορά του Ανρί ντε Σαιν-Σιμόν.

Kοινωνική στατική και Κοινωνική δυναμική

Ένας από τους βασικούς διαχωρισμούς στο οποίο προχώρησε ο Κοντ ως προς την Κοινωνιολογία ήταν αυτός της κοινωνικής στατικής και δυναμικής .Ο διαχωρισμός αυτός του Κοντ ξεκίνησε από την λογική ότι όπως η Βιολογία διακρίνεται από την Ανατομία έτσι μπορεί να διαχωριστεί και η επιστήμη της Κοινωνιολογίας. Η κοινωνική στατική και δυναμική συνδυάζουν την συνύπαρξη των εννοιών της τάξης από την μία μέσω της κοινωνικής στατικής και της εξέλιξης από την άλλη μέσω της κοινωνικής δυναμικής , στο κλάδο της Κοινωνιολογίας. Ο Κοντ προκειμένου να αναλύσει αυτό το νέο σύστημα ,πραγματεύτηκε κατά κύριο λόγο τα θεμέλια της κοινωνικής στατικής .
Ο Κοντ κατά την προσέγγιση του κοινωνικού συστήματος δε εξετάζει τις ατομικότητες ξεχωριστά, για τον Κοντ μια τέτοια επιστήμη που θα ξεκινούσε από τις ατομικότητες θα αποτύγχανε το σκοπό της .Το κοινωνικό όλο αποτελείται από κοινωνικά στοιχεία τα οποία βρίσκονται σε αμοιβαίες αρμονικές σχέσεις μεταξύ τους ,ωστόσο πάντα υπάρχει ο κίνδυνος δημιουργίας μιας παθολογικής κατάστασης μέσα από την αποδιοργάνωση τους .Αυτό το σύστημα αποτελείται από οικογένειες ,κάστες και τάξεις οι οποίες εξελίσσονται εν τέλει σε πόλεις . Βέβαια ο Κοντ στη πορεία ανάλυσης αυτού του διαχωρισμού συμπέρανε πως η ανθρώπινη κοινωνία δεν μοιάζει σε πολλά σημεία με έναν βιολογικό οργανισμό –εξάλλου αυτή ήταν και η εναρκτήρια σκέψη του διαχωρισμού του – γι’ αυτό θεώρησε θεμελιώδες λειτουργικό κομμάτι της κοινωνίας την γλώσσα , η οποία μας συνδέει με το παρόν και την ανθρώπινη ιστορία .Άλλο ένα βασικό στοιχείο της κοινωνικής στατικής που θεώρησε σημαντικό ο φιλόσοφος ήταν αυτό της θρησκείας , η οποία λειτουργικά εξαλείφει τον ανθρώπινο εγωισμό .Τρίτο και τελευταίο λειτουργικό στοιχείο της κοινωνικής στατικής είναι ο διαχωρισμός της εργασίας .
Παρά τις προσπάθειες που κατέλαβε ο Γάλλος φιλόσοφος προκειμένου να αποδώσει μια λειτουργική και δομική πλευρά της ανθρώπινης κοινωνίας μέσα από την τάξη και την εξέλιξη , δεν κατάφερε να συνδέσει την κοινωνική δυναμική και την ανάπτυξη της κοινωνίας με την κοινωνική στατική και τον τρόπο λειτουργίας της .

Η θρησκεία της Ανθρωπότητας

Ο Κοντ εισάγει μια θρησκεία χωρίς θεό και χωρίς το στοιχείο του υπερφυσικού, ωστόσο η αποτυχία του συστήματος οδήγησε υποστηρικτές και αντιπάλους εναντίον του. Για τον Κοντ η θρησκεία είναι ένα είδος συμμαχίας, ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης το οποίο απαρτίζεται από δυο λειτουργίες (την θρησκευτική και την πολιτική ) και τρία συστατικά στοιχεία (το δόγμα, την λατρεία και τον ηθικό κανόνα). Όλα τα στοιχεία της θρησκείας ταυτοχρόνως αναφέρονται στην έννοια της Ανθρωπότητας. Το νέο στοιχείο που εισάγει ο Κοντ σε αντίθεση με τους προγενέστερούς του ήταν αυτό της λατρείας, το οποίο συνδέει με την αγάπη -εμπνευσμένο ίσως από την μέχρι τότε Καθολική λατρεία- που είναι είτε ιδιωτική είτε δημόσια. Στο συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει μετά από σκέψη και τροποποιήσεις ο φιλόσοφος είναι ότι η αγάπη προηγείται της πίστης με άλλα λόγια δηλαδή η λατρεία προηγείται του δόγματος.
Ο Αύγουστος Κοντ μεταξύ των άλλων επιθυμούσε να διακρίνει τις κοσμικές από τις πνευματικές εξουσίες, η συγχώνευση των οποίων ήταν ένα σύνηθες φαινόμενο εκείνη την εποχή με κυρίαρχο παράδειγμα αυτό της Αγγλικανικής εκκλησίας την πρωτοκαθεδρία της οποίας την είχε η βασίλισσα, γεγονός που τον ώθησε στην προτίμηση του Γαλλικού μοντέλου εξουσίας. Αυτές οι αντιλήψεις του Κοντ οδήγησαν τους μεταγενέστερούς του να ζητήσουν τον διαχωρισμό της εκκλησίας από το κράτος.