Δημήτριος Φωτιάδης (αρχιτέκτονας)

Σπουδές – επιρροές

Ο Δημήτριος Φωτιάδης ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην εμπορική σχολή της Χάλκης στην οποία χρημάτισε πρόεδρος και ο πατέρας του.
Μεσολάβησαν κάποια προβλήματα υγείας που είχε για τα οποία και νοσηλεύτηκε (1911-1913).
Μετά από αυτό θα σπουδάσει στην Ecole Speciale d'Architecture του Παρισιού (1914-1917) .
Η περίοδος αυτή που έζησε στο Παρίσι άσκησε σημαντικές επιρροές στις Αρχιτεκτονικές του λύσεις. Στο Παρίσι του Α' Παγκοσμίου οι αστικές πολυκατοικίες με τις σύγχρονες ανέσεις, τα τυποποιημένα ενοικιαζόμενα δωμάτια , καθώς και οι ετήσιοι διαγωνισμοί προσόψεων με δημοτική πρωτοβουλία για τον εξωραϊσμό των δρόμων θα του δώσουν πολύτιμα εφόδια για την μετέπειτα επαγγελματική του αντιμετώπιση. Με τις μοντέρνες προτάσεις της σχολής αυτής και με το ρεύμα Art-Deco, θα ασχοληθεί σε επόμενα ταξίδια του (1924, 1925, 1937)

Επαγγελματική Πορεία

Ο Δημήτριος Φωτιάδης ανήκει στους βασικούς ανανεωτές της αστικής αρχιτεκτονικής παράδοσης. Εργάστηκε κυρίως ως ελεύθερος επαγγελματίας. Παρ' όλο που η μικρασιατική καταστροφή συνέπεσε με την έναρξη της επαγγελματικής σταδιοδρομίας του η οικονομική άνεση της οικογένειάς του, καθώς και ο κοινωνικός τους περίγυρος διευκόλυναν το επαγγελματικό του ξεκίνημα. Άτομα αυτού του κύκλου ήταν  και οι πρώτοι εργοδότες του. 
Ο Φωτιάδης, μαζί με άλλους σύγχρονούς του αρχιτέκτονες αντιμετωπίζοντας ποικίλες νομικές και πολεοδομικές δυσκολίες εκείνης της εποχής, εκσυγχρόνισαν την κατοικία των μεσαίων και ανώτερων αστικών στρωμάτων.
Έτσι  συνέβαλαν ουσιαστικά στην αναβάθμιση του κύρους του αρχιτεκτονικού επαγγέλματος. 
Είναι ο κατ' εξοχήν αρχιτέκτονας της πολυκατοικίας των ανώτερων εισοδηματικών τάξεων στο κέντρο της Αθήνας.  Αποκτά γρήγορα φήμη στους τομείς των  κατοικιών , των κτηρίων για γραφεία-καταστήματα, των τραπεζών και των εργοστασίων. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του θα προσαρμόσει τους κτηριακούς τύπους και τις νεωτερικές τάσεις της γαλλικής κυρίως αρχιτεκτονικής στα ελληνικά δεδομένα.
Από το 1954 ο Φωτιάδης θα αρχίσει  να συνεργάζεται και με τον αρχιτέκτονα γιό του Αλέξανδρο.
Όραμα του υπήρξε η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας. Ως εκ τούτου διετέλεσε μέλος της κριτικής επιτροπής του διαγωνισμού για τη διαρρύθμιση και την ενοποίηση  των χώρων του Ζαππείου και Ολυμπιείου (1943). Επίσης υπήρξε μέλος της “ Επιτροπής Καλλιτεχνικού Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού”. Ήταν τακτικό μέλος του ΤΕΕ (από το 1926) και μέλος της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής Εταιρίας. 
Το 1966 τιμήθηκε για το αρχιτεκτονικό του έργο με τον “ Ταξιάρχη του Βασιλικού Τάγματος του Φοίνικα” [Αρχείο ΤΕΕ]
Πέθανε το 1974 σε ηλικία 90 ετών.

Αρχιτεκτονικό Έργο

Ο Δημήτριος Φωτιάδης προπορεύτηκε στη δημιουργία της αθηναϊκής πολυκατοικίας του Μεσοπολέμου.  Ο Φωτιάδης ανταποκρίθηκε καλύτερα στις ανάγκες των μεσαίων και ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων, αξιοποιώντας δημιουργικά τις κτηριολογικές λύσεις των πολυκατοικιών του Παρισιού και τον ήπιο μοντερνισμό τους.Ανανέωσε επίσης τη μορφή της αστικής και προαστιακής μονοκατοικίας των ετών 1929-1940, κρατώντας αρκετά από τα παραδοσιακά τους στοιχεία. Αυτό το έκανε συνδυάζοντας στοιχεία μοντέρνου αμερικανικού τρόπου οίκησης με πρακτικές και αξίες της γαλλικής παράδοσης τού κατοικείν: καλό σχέδιο, καλή κατασκευή, καλαισθησία, ευρυχωρία, ιδιαίτερη φροντίδα στις λεπτομέρειες, ήπια αστικοποίηση του τοπίου κ.ά.  Με τη λόγια και κοσμοπολίτικη προσέγγισή του αλλά και την επώνυμη πελατεία του, ο Φωτιάδης έβαλε τη σφραγίδα του στην εξέλιξη της αθηναϊκής κατοικίας. Καρποί πολύ ευνοϊκών όρων οι υποδειγματικές λύσεις του αρχιτέκτονα στο σύστημα της οριζόντιας ιδιοκτησίας δεν ήταν εύκολο να εκλαϊκευτούν, ώστε να εξυπηρετήσουν τον μέσο κατασκευαστή και τον άγνωστο ένοικο των δεκαετιών του '30 και του '50. Το γεγονός αυτό δεν μειώνει την αξία των αξιολογότατων πολυκατοικιών και μονοκατοικιών του, οι οποίες παραμένουν περιζήτητες μέχρι σήμερα
Το αρχιτεκτονικό έργο του Δημήτριου Φωτιάδη θα μπορούσε να διακριθεί σε δυο χρονικές περιόδους. Στη μεσοπολεμική του παραγωγή και σε εκείνη της περιόδου 1948-1962.

Μεσοπολεμική Αρχιτεκτονική

Στη μεσοπολεμική αρχιτεκτονική του Φωτιάδη θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τρεις φάσεις: Την περίοδο 1924-1929, την επταετία 1930-1937 και την περίοδο 1935-1940
Ο ρόλος του Φωτιάδη στον τυπολογικό λειτουργικό και μορφολογικό εκσυγχρονισμό του πολυόροφου κτηρίου διαμερισμάτων της πρωτεύουσας υπήρξε καθοριστικής σημασίας. Όσο αφορά τη διαμόρφωση των όψεων άρχισε με την αφαιρετική έκφραση του νεωτερικού πνεύματος της  Art-Deco και κινήθηκε σταθερά στο πλαίσιο του κλασικίζοντος μοντερνισμού, με τη δημιουργική προσαρμογή του παρισινού “ style Roux-Spitz” στα δεδομένα της μεσοπολεμικής  Αθήνας και τον συντηρητικότερο μοντερνισμό των μεταπολεμικών του προτάσεων [Αρχείο Φωτιάδη Delorme- Chair , 1990]

Η πρώτη φάση (1924-1929)

Η πρώτη φάση (1924-1929) έχει μεταβατικό χαρακτήρα. Περιλαμβάνει κυρίως αστικές μονοκατοικίες, ένα κτήριο γραφείων και μια πολυκατοικία και εμφανίζει μορφολογική ποικιλία. Με το έργο αυτής της περιόδου ο αρχιτέκτων προσπαθεί να ανταποκριθεί στο αίτημα του ποιοτικού εκσυγχρονισμού της  αθηναϊκής αρχιτεκτονικής. 
Οι απόψεις του Φωτιάδη για  την αστική κατοικία βρίσκουν το 1925  και το 1928 ιδεώδεις συνθήκες έκφρασης σε τρεις από τις τελευταίες μονοκατοικίες που χτίστηκαν στο Κολωνάκι. Στις μοντέρνες κατόψεις αυτών ο αρχιτέκτων εκφράζει με δεξιοτεχνία την τριμερή δομή των γαλλικών προτύπων. Οι όψεις διέπονται από τον αισθητικό ορθολογισμό των ίδιων προτύπων. Είναι απέριττες και αυστηρές με μοναδικό τους διάκοσμο τις σιδεριές Art-Deco.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης οι δύο πρώτες πολυκατοικίες του αρχιτέκτονα  στις οποίες αποδεικνύεται "κάτοχος της τέχνης των κατόψεων".

Η επταετία 1930-1937

Η επταετία 1930-1937   είναι η σημαντικότερη περίοδος του έργου του Φωτιάδη. Καίρια υπήρξε τότε η συμβολή του στη διαμόρφωση και εξέλιξη της αστικής πολυκατοικίας ενώ συνάμα κατάφερε να καλλιεργήσει αισθητικά τους εύπορους πελάτες του. Υποδειγματικές χαρακτηρίζονται οι λύσεις του στο σύστημα της “οριζόντιας ιδιοκτησίας”. Τα εξωτερικά των πολυκατοικιών δεν εντυπωσιάζουν ως επηρεασμένα από τον ήπιο και αστικό μοντερνισμό της σχολής του Παρισιού. Τα κτήρια του έχουν την κλασικότροπη διαίρεση σε βάση-κορμό-στέψη και χαρακτηρίζονται από συμμετρία ή ήπια ασυμμετρία , ρυθμική οργάνωση ανοιγμάτων και εξωστών και λιτό διάκοσμο με τα χαρακτηριστικά μοτίβα Art-Deco των εξωθυρών. [Μαρμαράς, 1991 και αρχείο Φωτιάδη] Ουσιαστικά στο στάδιο αυτό της δημιουργίας του επιχειρεί να προσαρμόσει τις γαλλικές επιρροές στην Ελληνική πραγματικότητα. Τα βασικά χαρακτηριστικά των δημιουργημάτων του είναι : η ευρυχωρία , η συνθετική διαύγεια των κατόψεων, η διαφοροποίηση των χώρων υποδοχής από τα υπνοδωμάτια, ο προσεγμένος φυσικός αερισμός και φωτισμός η αρχοντική λιτότητα και η ανοιχτοί χρωματισμοί των εσωτερικών χώρων. Τέλος κάνει καλαίσθητη και μετρημένη χρήση του διακοσμητικού κώδικα της Art-Deco.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δύο πολυκατοικίες της Μαρίας Αβέρωφ καθώς και του Α. Παπαστράτου στις προσόψεις των οποίων παρατηρούμε ένα “παιχνίδι φωτοσκιάσεων” , που προσδίδουν πλαστικότητα στις λιτές κατά τα άλλα όψεις. Ειδικότερα στην πρώτη η απόφαση του αρχιτέκτονα να υποχωρήσει λίγα μέτρα από την οικοδομική γραμμή συνιστά καινοτομία. 
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα όλων των σπιτιών του Φωτιάδη είναι η καλαισθησία, η ορθολογιστική σύνθεση και η άνεση των εσωτερικών τους χώρων, η προσαρμογή των νέων τάσεων και τεχνολογιών στα ελληνικά δεδομένα και η επιμελημένη οργάνωση του υπαίθριου και ημιυπαίθριου χώρου τους. Στις κατόψεις των σπιτιών του της περιόδου 1928-1940, ο Φωτιάδης εφαρμόζει αρχικά την τριμερή δομή των γαλλικών προτύπων οίκησης και αργότερα την πρακτικότερη διάταξη της μοντέρνας αμερικάνικης βίλας.[Αρχείο Φωτιάδη και πληροφορίες Α.Δ.Φωτιάδη]
Στις πρώτες του μεγάλες μονοκατοικίες των ετών 1928-1935 θα διατηρήσει αρκετά από τα στοιχεία του αστικού μεγάρου (hotel particulier). Βασικό χαρακτηριστικό των μονοκατοικιών του αρχιτέκτονα είναι ο νεορομαντικός μοντερνισμός τους, επηρεασμένος από τις βίλες της Νότιας Καλιφόρνιας καθώς και από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Μυκόνου. 
Ο Δημήτρης Φωτιάδης είναι ένας από τους θεμελιωτές της μόδας του “ ελληνικού στυλ”, εξαιτίας της μεγάλης επίδρασης που άσκησε η μυκονιάτικη τεχνοτροπία των μονοκατοικιών του (εξοχικό Η. Γρυπάρη - Μύκονος, οικία Αργυρόπουλου - Πλατεία Δεξαμενής, βίλα Π. Εμπεδοκλή – Ψυχικό). Αυτό το πέρασμα από τη νησιώτικη στην αστική αρχιτεκτονική (αστικό-νησιωτική γραμμή) που επιχείρησε αποτέλεσε την εξαίρεση στον κανόνα για εκείνη την εποχή και δεν βρήκε απόκριση -καθώς οι εύποροι εργοδότες έδειχναν προτίμηση σε πιο κοσμοπολίτικες λύσεις- και μόνο αργότερα με το 4ο C.I.A.M που τελείωσε στην Αθήνα (1933), ήρθε  στο προσκήνιο.

Η περίοδος 1935-1940

Πολύ λιτότερη είναι η γραμμή των μικρών του σπιτιών της περιόδου 1935-1940 στις οποίες ο Φωτιάδης συνδυάζει τον “ισπανικό” διακοσμητικό κώδικα των μονοκατοικιών την Νότιας Καλιφόρνιας με το αφαιρετικό πνεύμα του γαλλικού μοντερνισμού και ειδικότερα  με το “style Roux-Spitz”.[ American Architect, Sept.1933 και Sept.1934] 
Από το υπόλοιπο Μεσοπολεμικό έργο του Φωτιάδη ενδιαφέρον παρουσιάζουν δύο βιομηχανικά κτήρια (Εργοστάσιο μάλλινων υφασμάτων – Β.Κ Αναστασιάδη, Εργοστάσιο εκτυπώσεων ποιότητας – Ασπιώτη) Πρωτοποριακές για την εποχή τους υπήρξαν οι θολωτές επιστεγάσεις των δύο πτερύγων του εργοστασίου, ο συστηματικά επιλεγμένος φωτισμός τους και η φύτευση του ελεύθερου χώρου. [Αρχείο Φωτιάδη και πληροφορίες Α.Δ. Φωτιάδη]

Μεταπολεμική Αρχιτεκτονική

Η Μεταπολεμική Αρχιτεκτονική του Φωτιάδη δεν έχει τη σημασία του μεσοπολεμικού του έργου αφού ουσιαστικά επαναλαμβάνει  τις μεσοπολεμικές του λύσεις προσπαθώντας να ανανεώσει τον μορφολογικό του κώδικα.[πηγη_]
Ο αρχιτέκτονας εκείνη την εποχή προπορεύτηκε σε ένα άλλο σημαντικό θέμα, στον εκσυγχρονισμό των ξενοδοχείων και στον συνδυασμό τους με άλλες λειτουργίες (εμπορικά καταστήματα , τράπεζες, ψυχαγωγία κ.α.) (1939- μέσα δεκαετίας '50). Το 1939 ο Φωτιάδης θα κερδίσει το πρώτο βραβείο στο πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το εμπορικό ακίνητο-ξενοδοχείο του Ταμείου Συντάξεως Προσωπικού Τραπεζών Εθνικής, Κτηματικής και Ελλάδος. Το 1951 με σχέδια Φωτιάδη – Χαλεπά, θα κτιστεί στην Κέρκυρα  το πρώτο από τα τρία μοντέρνα ακίνητα της Ε.Τ.Ε.Α. Ως σύμβουλος αρχιτέκτων της Τράπεζας Αθηνών (αργότερα συγχωνευμένης με την Εθνική) θα ασχοληθεί και με την ανακαίνιση παλιών καταστημάτων της . Από αυτές ξεχωρίζει το νέο εξαώροφο κτήριο της Εθνικής Τράπεζας στον Πειραιά , διαμορφωμένο στο πνεύμα του αφαιρετικού κλασικισμού.