Γλώσσες της Σοβιετικής Ένωσης

Ως γλώσσες της Σοβιετικής Ένωσης ορίζονται οι εκατοντάδες διαφορετικές γλώσσες και διάλεκτοι που ανήκουν σε διάφορες γλωσσικές οικογένειες, οι οποίες ομιλούνται στο έδαφος της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 
Το 1918, σύμφωνα με Σοβιετικό διάταγμα, δηλώθηκε το δικαίωμα όλων των εθνικοτήτων να έχουν πρόσβαση σε εκπαίδευση στη δική τους γλώσσα. Τα νέα αλφάβητα των γλωσσών χρησιμοποιούσαν το κυριλλικό, το λατινικό ή το αραβικό αλφάβητο ανάλογα με τον πολιτισμό και τη τοποθεσία. Μετά το 1937, όλες οι γλώσσες με νέα αλφάβητα που δημοσιεύθηκαν μετά το 1917 άρχισαν να χρησιμοποιούν το κυριλλικό αλφάβητο. Με αυτό το τρόπο, θα διευκόλυνε τις μειονότητες να μάθουν να γράφουν την μητρική τους γλώσσα και τα ρωσικά. Το 1960, οι νόμοι για την εκπαίδευση άλλαξαν και τα ρωσικά έλαβαν ισχυρότερη θέση στο εκπαιδευτικό σύστημα. 
Το 1975, ο Μπρέζνιεφ δήλωσε: "υπό τον ανεπτυγμένο σοσιαλισμό, όταν οι οικονομίες στην χώρα μας έχουν συνενωθεί μαζί σε ένα οικονομικό συγκρότημα, όπου υπάρχει μια νέα ιστορική έννοια—ο Σοβιετικός λαός—είναι μια αντικειμενική ανάπτυξη στον ρόλο της ρωσικής γλώσσας ως τη γλώσσα των διεθνών επικοινωνιών όταν ένας χτίζει τον Κομμουνισμό, στην εκπαίδευση του νέου άνδρα! Μαζί με τη μητρική του γλώσσα, ο καθένας θα μιλά άπταιστα ρωσικά, η οποία έχει γίνει εθελοντικά αποδεκτή από τους Σοβιετικούς ως κοινή ιστορική κληρονομιά και βοηθά σε μια περαιτέρω σταθεροποίηση της πολιτικής, οικονομικής και πνευματικής ενότητας του Σοβιετκού λαού."

Διανομή και καθεστώς

Οι ανατολικές σλαβικές γλώσσες (ρωσικά, λευκορωσικά και ουκρανικά), κυριαρχούσαν στο ευρωπαϊκό τμήμα της Σοβιετικής Ένωσης. Στη περιοχή της Βαλτικής, ακριβώς δίπλα από την Ρωσία, ομιλούταν μια φιννική γλώσσα (εσθονικά) και οι βαλτικές γλώσσες Λιθουανικά και Λετονικά. Στα νοτιοδυτικά, ομιλούνταν τα μολδαβικά, η μόνη λατινική γλώσσα της ΕΣΣΔ. Στον Καύκασο ομιλούνταν τα αρμενικά, αζερικά και γεωργιανά. Στον ρωσικό άπω βορρά ομιλούνταν διάφορες ουραλικές γλώσσες, ενώ στην Κεντρική Ασία, οι περισσότερες γλώσσες ήταν τουρκικές, με μοναδική εξαίρεση τα τατζικικά, μια ιρανική γλώσσα.
Η ΕΣΣΔ ήταν πολυγλωσσικό κράτος, με πάνω από 120 γλώσσες. Παρόλο που η διάκριση με βάση τη γλώσσα ήταν παράνομη σύμφωνα με το Σοβιετικό Σύνταγμα, το ντε φάκτο καθεστώς των γλωσσών διέφερε. 
Παρόλο που η ΕΣΣΔ δεν είχε ντε γιούρε επίσημη γλώσσα μέχρι το 1990, και τα ρωσικά ορίζονταν ως γλώσσα της διαεθνικής επικοινωνίας (ρωσικά: язык межнационального общения‎), έλαβε ντε φάκτο το καθεστώς της επίσημης γλώσσας. Για τον ρόλο και την επιρροή της εντός της ΕΣΣΔ, δείτε: Εκρωσισμός. 
Σε δεύτερο επίπεδο βρίσκονταν οι γλώσσες των άλλων 14 δημοκρατιών της Ένωσης. Εκτός από το ντε γιούρε καθεστώς τους εντός του ομοσπονδιακού κράτους, είχαν ένα μικρό επίσημο ρόλο σε επίπεδο Ένωσης (οι 15 επίσημες γλώσσες των δημοκρατιών αναγράφονταν στο εθνόσημο και τα χαρτονομίσματα της ΕΣΣΔ) και ήταν επίσημη γλώσσα στη δημοκρατία στην οποία ομιλούταν. Ωστόσο, η θέση τους ποίκιλε ανάλογα με τη δημοκρατία (τα αρμενικά είχαν σημαντικότατη θέση στην Αρμενική ΣΣΔ ενώ τα λευκορωσικά, στην Λευκορωσική ΣΣΔ, είχαν σχετικά χαμηλή θέση) ή ακόμη και εντός των δημοκρατιών. 
Από τις 15 γλώσσες των δημοκρατιών, δύο θεωρούνται ποικιλίες άλλων γλωσσών: τα τατζικικά (περσικά) και τα μολδαβικά (ρουμανικά). Σε πολλές δημοκρατίες, η μετάβαση στο κυριλλικό αλφάβητο, μαζί με την έλλειψη επικοινωνίας, οδήγησε στην ξεχωριστή ανάπτυξη των λογοτεχνικών γλωσσών. Μερικές από τις πρώην δημοκρατίες, όπως η Κιργιζία και το Τατζικιστάν, συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το κυριλλικό αλφάβητο, ενώ άλλες, όπως το Τουρκμενιστάν και η Μολδαβία, έχουν μεταβεί στο λατινικό αλφάβητο. Η μη αναγνωρισμένη Υπερδνειστερία συνεχίζει να χρησιμοποιεί επίσημα το κυριλλικό αλφάβητο. 
Οι αυτόνομες δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης και άλλες υποδιαιρέσεις της ΕΣΣΔ δεν είχαν αυτή τη ντε γιούρε αυτονομία και δεν είχαν σχεδόν καμία παρουσία στο εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, ήταν παρούσες στο εκπαιδευτικό σύστημα, αν και αυτό συνέβαινε συνήθως για τις μικρότερες τάξεις.
Μερικές μικρότερες γλώσσες, όπως τα λιβονικά, αμελήθηκαν εντελώς και δεν είχαν καμία παρουσία, ούτε στην εκπαίδευση αλλά ούτε και σε έντυπες εκδόσεις. 
Αρκετές γλώσσες, όπως τα γερμανικά, τα κορεατικά και τα πολωνικά, παρόλο που είχαν σημαντικές κοινότητες εντός της Σοβιετικής Ένωσης (μερικές φορές είχαν παρουσία στο εκπαιδευτικό σύστημα και τις έντυπες εκδόσεις), δεν θεωρούνταν σοβιετικές γλώσσες. Άλλες γλώσσες, όπως τα φινλανδικά, παρόλο που δεν θεωρούταν γενικά ως γλώσσα της ΕΣΣΔ, ήταν επίσημη γλώσσα στην Καρελία και στον προκάτοχο της ως Σοβιετική Δημοκρατία. Γλώσσες όπως τα Γίντις και Ρομάνι θεωρούνταν σοβιετικές γλώσσες.