Θάνατος Ζακ Κωστόπουλου

Ποιος ήταν

Ο Ζαχαρίας Κωστόπουλος, ή αλλιώς Ζακ, ήταν ακτιβιστής της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας και των οροθετικών ανθρώπων. Γεννήθηκε στις Η.Π.Α. το 1985 από Έλληνες μετανάστες, ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία επτά ετών, έφυγε ξανά στο εξωτερικό και επέστρεψε. Εργάστηκε στο "Athens Check Point" (κέντρο πρόληψης για τον ιό HIV), προσέφερε εθελοντικά στη Θετική Φωνή (Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδος), ενώ αρθρογραφούσε στο διαδίκτυο για θέματα που αφορούσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη σεξουαλικότητα και τον HIV. Επίσης, είχε διατελέσει πρόεδρος της ΟΛΚΕ. Στις δημοτικές εκλογές του 2014, ήταν υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό Π.Ν.ΟΙΚ.Α.. Τα τελευταία χρόνια συμμετείχε σε παραστάσεις drag στην Αθήνα με την περσόνα Zackie Oh. Για τον θάνατό του στις 21 Σεπτεμβρίου 2018 εξέδωσε ανακοίνωση η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, ενώ η 6η Μπιενάλε της Αθήνας είναι αφιερωμένη στη μνήμη του.

Το περιστατικό

Συγκεκριμένα, την Παρασκευή 21 Σεπτεμβρίου 2018, σε κοσμηματοπωλείο επί της οδού Γλάδστωνος, στην Ομόνοια, εισήρθε, απόντος του καταστηματάρχη, ένας νεαρός που σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αυτοπτών μαρτύρων είχε σκοπό να ληστέψει το κατάστημα. Ο νεαρός εγκλωβίστηκε μέσα στο κατάστημα, λόγω του μηχανισμού ασφαλείας της κεντρικής πόρτας, και προσπαθώντας να δραπετεύσει, χρησιμοποίησε πρώτα έναν πυροσβεστήρα για να σπάσει την πόρτα, και έπειτα έσπασε τα τζάμια της βιτρίνας και κυλίστηκε έξω από το κατάστημα. Στην προσπάθειά του να βγει και ενώ είναι πεσμένος στο σωρό με σπασμένα κρύσταλλα της βιτρίνας δέχεται επίθεση με κλωτσιές στο κεφάλι από τον ιδιοκτήτη του καταστήματος και έναν άλλο άντρα. Όταν καταφτάνει το ΕΚΑΒ, ο αιμόφυρτος Κωστόπουλος δέχεται τις πρώτες βοήθειες αλλά επιχειρεί και πάλι, να ξεφύγει, αρπάζοντας ένα κομμάτι γυαλί και απειλώντας όποιον προσπαθούσε να τον σταματήσει. Ωστόσο, έχοντας φτάσει πλέον και η αστυνομική δύναμη, ο Κωστόπουλος πέφτει στο έδαφος ύστερα από χτύπημα αστυνομικού που τον κυνηγούσε, του περνάνε χειροπέδες, και τον επιβιβάζουν μέσα στο ασθενοφόρο. Κατά την διάρκεια της διακομιδής, ο 33χρονος Κωστόπουλος πέθανε.

Η δικαστική έρευνα

Μετά τη γνωστοποίηση του περιστατικού, η εισαγγελία άσκησε ποινική δίωξη εναντίον του κοσμηματοπώλη κι ενός ακόμη ατόμου για τον θάνατο του Ζακ Κωστόπουλου. Σύμφωνα με την Πολιτική Αγωγή, στην αρχική δικογραφία κατά των δυο αντρών που κλωτσούσαν στο κεφάλι τον Ζακ Κωστόπουλο έγιναν σοβαρές παραλείψεις, αφού δεν γινόταν λόγος για τη βιαιότητα του περιστατικού. Επιπλέον, αν και υπήρχε βίντεο όπου εμφανίζονται να κλωτσούν τον πεσμένο Ζακ Κωστόπουλο οι δύο άντρες, αυτό δεν συμπεριλήφθη στην αρχική δικογραφία και σύμφωνα με τη δικηγόρο της οικογένειας του Κωστόπουλου κ. Παπαρρούσου, αν δεν είχε δημοσιοποιηθεί το εν λόγω βίντεο κανείς δεν θα γνώριζε πως ο 33χρονος δέχθηκε σφοδρότατη επίθεση. Μεταγενέστερο βίντεο ανέτρεψε εκ νέου τα γεγονότα, δείχνοντας ότι ο Κωστόπουλος δέχτηκε τραμπουκισμό την ώρα που προσπαθούσε να μπει σε διπλανό ταχυφαγείο για να πάρει ένα μπουκάλι νερό, ενώ υπάρχει μαρτυρία νεαρής κοπέλας ότι φώναζε για βοήθεια πριν εισέλθει στο κοσμηματοπωλείο, απομακρύνοντας το σενάριο ληστείας ή κλοπής αφού ο Κωστόπουλος παρέμεινε για αρκετά λεπτά έξω από το ταχυφαγείο κρατώντας μόνο ένα μπουκάλι νερό. Οι τοξικολογικές εξετάσεις στη σορό του Κωστόπουλου βγήκαν αρνητικές και για τις πέντε κατηγορίες (Οπιούχα, Κοκαίνη/Μεταβολίτες, Αμφεταμίνες/Μεταμφεταμίνες, Βενζοδιαπεζίτες, Μεθαδόνη/Μεταβολίτες) καθώς και για αλκοόλ, απομακρύνοντας και το σενάριο του θανάτου από ναρκωτικές ουσίες. Ο ανακριτής της υπόθεσης αν και έχει ζητήσει επανειλημμένως την αποστολή κρίσιμων στοιχείων για την πορεία της έρευνας, όπως είναι οι καταγραφές των διαβιβάσεων από τα κέντρα επιχειρήσεων της ΕΛ.ΑΣ. και του ΕΚΑΒ, πέντε μήνες μετά το συμβάν εξακολουθεί να μην τις διαθέτει. Κατόπιν των εξελίξεων αυτών, η οικογένεια του θύματος κατέθεσε στις 12/2/2019 εναντίον των κατηγορούμενων μήνυση για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως και όχι θανατηφόρες σωματικές βλάβες, όπως ήταν μέχρι πρότινος η κατηγορία. Επίσης από την οικογένεια του θύματος κατατέθηκε μήνυση για ανθρωποκτονία κατά των αστυνομικών μετά από Ένορκη Διοικητική Εξέταση που συνέστησε την επιβολή των ανώτατων πειθαρχικών ποινών στους ελεγχόμενους αστυνομικούς.
Εκτός δικαστικής έρευνας, με τη βοήθεια της διεπιστημονικής ερευνητικής ομάδας Forensic Architecture έχει εντοπιστεί άλλος ένας άνδρας που ήταν παρών στα περιστατικά, αλλά  δεν έχει αναγνωριστεί από την αστυνομία. Στην ερώτηση της ΕΡΤ για την αδυναμία ταυτοποίησης τριών ανδρών στο βίντεο που εξετάστηκε από την ομάδα, η οποία ανακοινώθηκε μια μόλις ημέρα μετά το σχετικό αίτημα του ανακριτή, η απάντηση της ΕΛ.ΑΣ. ήταν ότι η προανάκριση είναι μυστική.

Κατάθεση αστυνομικών

Σύμφωνα με την κατάθεση των αστυνομικών που ήταν παρόντες στο συμβάν, ο Ζακ Κωστόπουλος μπήκε στο κοσμηματοπωλείο με σκοπό τη ληστεία και κρατούσε μαχαίρι, ενώ επιτέθηκε με σπασμένο γυαλί στον διασώστη του ΕΚΑΒ που νωρίτερα είχε φροντίσει τα τραύματά του. Κατόπιν του ξυλοδαρμού του από τον κοσμηματοπώλη και τον κτηματομεσίτη, ο Ζακ υπέστη δεύτερο ξυλοδαρμό από τουλάχιστον 8 αστυνομικούς που έσπευσαν στον τόπο του συμβάντος. Ερωτώμενος ο πρόεδρος των αστυνομικών υπαλλήλων Αθηνών Δημοσθένης Πάκος από τον δημοσιογράφο Νίκο Χατζηνικολάου αν θεωρεί ότι χρησιμοποιήθηκε υπερβολική βία στην αντιμετώπιση του Ζακ Κωστόπουλου από τους αστυνομικούς, απάντησε: "Αυτή είναι η πρακτική. Σε όποιον αρέσει. Σε όποιον δεν αρέσει…", ενώ το ίδιο ισχυρίστηκε και ο γενικός γραμματέας των Ειδικών Φρουρών Στράτος Μαυροειδάκος μιλώντας στην τηλεόραση του ΣΚΑΪ, προσθέτοντας: «Κάνουν άριστα τη δουλειά τους. Δεν θα πάει ο αστυνομικός με τριαντάφυλλο για να χειροπεδήσει κάποιον». Εντύπωση προκάλεσε επίσης το γεγονός ότι αστυνομικός κατά τη διάρκεια της επίθεσης κρατούσε το εικαζόμενο ως πειστήριο εγκλήματος μαχαίρι με γυμνά χέρια. Ο κ. Πάκος δικαιολόγησε τον αστυνομικό λέγοντας ότι έπρεπε να δράσει γρήγορα για την προστασία των περαστικών και του ατόμου σε παροξυσμό. Αν και οι πρώτες τοξικολογικές εξετάσεις βγήκαν καθαρές, η υπεράσπιση των 8 αστυνομικών ζήτησε επανέλεγχο των αποτελεσμάτων, τα οποία βρέθηκαν αρνητικά όπως και οι πρώτες εξετάσεις του ιατροδικαστικού πορίσματος.

Κάλυψη από Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης

Από τη στιγμή της δολοφονίας μεταδόθηκαν από μέσα μαζικής ενημέρωσης πληροφορίες που υποβίβαζαν την ταυτότητα ή την κατάσταση του δράστη και οι οποίες στη συνέχεια διαψεύστηκαν. Πριν ακόμη γίνει γνωστή η ταυτότητα και η ιδιότητα του θύματος, η είδηση κυκλοφόρησε στο σύνολο των ΜΜΕ ως «απόπειρα ληστείας από κατά πάσα πιθανότητα τοξικομανή, κατά τη διάρκεια της οποίας ο ληστής αυτοτραυματίστηκε και έχασε τη ζωή του από σπασμένα γυαλιά προσπαθώντας να διαφύγει». 
Σύμφωνα με την εφημερίδα Τα Νέα στις 2 Οκτωβρίου, ενώ η δικαστική και η αστυνομική έρευνα λάμβαναν χώρα, αξιωματικοί της Ασφάλειας Αττικής ανέφεραν ότι ο Ζακ Κωστόπουλος «την προηγούμενη ημέρα είχε παρουσιάσει σημαντικό πρόβλημα υγείας λόγω  χρήσης κοκτέιλ ουσιών και η κατάστασή του επιδεινώθηκε την μοιραία ημέρα. Όσον αφορά τα αίτια θανάτου του, εκτιμούμε ότι είναι κάποιο οίδημα ή άλλο πρόβλημα υγείας όπως συνέβη και σε πρόσφατο περιστατικό θανάτου 47χρονου χρήστη ναρκωτικών  στην Ομόνοια». Η εν λόγω πληροφορία για τη χρήση τοξικών ουσιών καθώς και την αιτία θανάτου διαψεύστηκαν από την τοξικολογική εξέταση και το πόρισμα του ιατροδικαστή.
Μια ακόμη ανακριβής πληροφορία μεταδόθηκε από το τηλεοπτικό κανάλι STAR στις 20 Νοεμβρίου, αμέσως μετά την ανακοίνωση του ιατροδικαστικού πορίσματος, αναφέροντας ότι ο θάνατος του Ζακ Κωστόπουλου «οφείλονταν σε κρίση πανικού».