Αττική

Γεωγραφία

Η Αττική είναι τριγωνική, ως προς το σχήμα, χερσόνησος, η οποία εισέρχεται στο Αιγαίο Πέλαγος. Η οροσειρά του Κιθαιρώνα μήκους 16 χιλιομέτρων τη χωρίζει στα βόρεια από τη Βοιωτία. Στα δυτικά βρίσκεται η θάλασσα και η διώρυγα της Κορίνθου. Ο Σαρωνικός κόλπος βρίσκεται στο νότο, και το νησί της Εύβοιας βρίσκεται προς το βορρά και τις ανατολικές ακτές. Βουνά χωρίζουν τη χερσόνησο στις πεδιάδες των Μεσογείων και του Θριασίου. Τα βουνά της Αττικής είναι ο Υμηττός, το ανατολικό τμήμα των Γερανείων, η Πάρνηθα (το ψηλότερο βουνό της Αττικής), το Αιγάλεω και η Πεντέλη. Μεταξύ των τεσσάρων βουνών Αιγάλεω, Πάρνηθας, Πεντέλης και Υμηττού απλώνεται το μεγαλύτερο μέρος του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας.
Το πεδίο της Μεσογαίας, που σήμερα ονομάζεται Μεσόγεια, βρίσκεται ανατολικά του Υμηττού και οριοθετείται στα βόρεια από τους πρόποδες της Πεντέλης, στα ανατολικά από τον Ευβοϊκό Κόλπο και το όρος Μυριννούς (σύγχρονη Μερέντα), και στα νότια από το βουνό του Λαυρίου. Η δεξαμενή νερού της Αθήνας, η λίμνη του Μαραθώνα, είναι μια τεχνητή λίμνη που δημιουργήθηκε από φράγματα το 1920. Τα πεύκα και τα κωνοφόρα δάση καλύπτουν την περιοχή γύρω από την Πάρνηθα. Υμηττός, Πεντέλη, Μυριννούς και Λαύριο είναι περιοχές δασωμένες με πεύκα, ενώ τα υπόλοιπα μέρη καλύπτονται από θαμνώδη βλάστηση. Ο Κηφισός είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Αττικής.
Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, τα αρχαία σύνορα της Αττικής καθορίζονταν από τον Ισθμό, και, προς τα ηπειρωτικά, επεκτείνονταν μέχρι τα ύψη του Κιθαιρώνα και της Πάρνηθας. Η συνοριακή γραμμή κάτω προς τη θάλασσα, οριοθετούταν από την περιοχή του Ωρωπού στα δεξιά και από τον ποταμό Ασωπό στα αριστερά.

Φρούρια

Κατά τη διάρκεια της κλασικής περιόδου, η Αθήνα οχυρώθηκε στα βόρεια από το φρούριο των Ελευθερών, το οποίο είναι σήμερα καλά διατηρημένο. Άλλες φρούρια ήταν της Οινόης, της Δεκέλειας και των Αφιδνών. Για την προστασία των μεταλλείων του Λαυρίου, στην ακτή, η Αθήνα οχυρώθηκε από τείχος στον Ραμνούντα, στο Θορικό, στο Σούνιο, στην Ανάβυσσο, στον Πειραιά και στην Ελευσίνα.

Τόποι λατρείας

Ακόμα κι αν αρχαιολογικά ερείπια βρίσκονται σχεδόν σε όλη την περιοχή της Αττικής, τα πιο σημαντικά είναι αυτά που βρίσκονται στην Ελευσίνα. Η λατρεία της θεάς Δήμητρας και της κόρης της, αρχής γενομένης από τη μυκηναϊκή περίοδο, συνεχίστηκε μέχρι τα τελευταία χρόνια της αρχαιότητας.
Πολλοί άλλοι τύποι λατρείας μπορούν να αποδοθούν στην προϊστορία. Για παράδειγμα, η λατρεία του Πάνα και των Νυμφών ήταν κοινή σε πολλές περιοχές της Αττικής, όπως Μαραθώνα, Πάρνηθα και Υμηττό. Ο θεός του κρασιού, ο Διόνυσος, λατρευόταν κυρίως στην περιοχή της Ικαρίας. Η Ιφιγένεια και η Άρτεμις λατρευόταν στη Βραυρώνα, της Αρτέμιδος στη Ραφήνα, της Αθηνάς στο Σούνιο, της Αφροδίτης επί της Ιεράς Οδού, και του Απόλλωνα στη Δάφνη.
Το φεστιβάλ των Χαλκείων εορταζόταν κάθε φθινόπωρο στην Αττική. Το φεστιβάλ τιμούσε τους θεούς Ηφαίστο και Αθηνά Εργάνη.

Επανάσταση του 1821

Λίγους μήνες πριν την Επανάσταση, είχαν εκλεγεί ως Δημογέροντες των Αθηνών οι Προκόπιος Βενιζέλος, Παλαιολόγος Βενιζέλος και Άγγελος Γέροντας. Πιστεύεται ότι αυτοί ήταν μυημένοι στην Φιλική Εταιρεία και μύησαν και άλλους, ιδιαίτερα όσους είχαν μεγάλες εκτάσεις στην ύπαιθρο της Αττικής και επομένως επαφές με χωρικούς. Σ' αυτούς περιλαμβάνονταν οι Παναγής Ζαχαρίτσας, Δημ. Ζωγράφος (άλλοτε γραμματέας του Βύρωνα) και Νικόλαος Καλλιφρονάς που ήταν σύνδεσμος με τους Φιλικούς της Χαλκίδας. Ο Παναγής Σκουζές έφερε μυστικά στην Αθήνα όπλα από την Ιταλία τα οποία φυλάγονταν στο σπίτι του Παν. Ζαχαρίτσα. Ο Άγγελος Γέροντας γράφει στα απομνημονεύματά του ότι το απόγευμα της 25ης Μαρτίου 1821 ήλθε στο σπίτι του από την Ύδρα ο Νικ. Κοντόπουλος και του μίλησε για την Επανάσταση, πήρε 10 τουφέκια και επέστρεψε στην Ύδρα. Αμέσως στάλθηκαν μηνύματα στα χωριά των Αθηνών ώστε να είναι όλοι έτοιμοι στα όπλα, να συγκεντρωθούν στο Μενίδι και να περιμένουν εντολή πότε θα κινηθούν. Στο μεταξύ οι Τούρκοι είχαν αντιληφθεί τις επαναστατικές κινήσεις στην Αττική και αλλού. Οι Δημογέροντες και ο ηγούμενος της Μονής Πεντέλης Νεόφυτος Δέγλερης καθησύχασαν τους Τούρκους με διάφορα τεχνάσματα ώστε να κερδίσουν χρόνο. Όταν όμως μαθεύτηκε η επανάσταση της Λειβαδιάς, τουρκικός όχλος οπλίστηκε και ζητούσε τη μαζική σφαγή των Χριστιανών των Αθηνών. Ο κατής (ιεροδικαστής) των Αθηνών αρνήθηκε να δώσει την έγκρισή του και ζήτησε από τους προεστούς να προσφερθούν ως εγγύηση. Μερικοί προεστοί προσφέρθηκαν ως όμηροι και φυλακίσθηκαν στην Ακρόπολη από την 12 Απριλίου, Τρίτη του Πάσχα. Η σφαγή αποφεύχθηκε και κρυφά συνεχίζονταν οι προετοιμασίες, με την κατασκευή φυσιγγίων στο ναό της Αγίας Δύναμης (στη σημερινή οδό Μητροπόλεως) που ήταν μετόχιο της Μονής Πεντέλης. Τα πυρομαχικά μεταφέρονταν κρυφά έξω από την Αθήνα προς τα χωριά. Το βράδυ της 24ης Απριλίου 1821 συγκεντρώθηκαν στο Μενίδι οι αρχηγοί των επαναστατών από όλα τα χωριά της Αττικής και την Αθήνα και κήρυξαν την Επανάσταση, ορίζοντας ως αρχηγούς τους Μελέτη Βασιλείου και Δημήτριο Σκευά από τη Χασιά, τον Αναγνώστη Κιουρκακιώτη από το Μενίδι, τον Ιωάννη Ντάβαρη από την Παιανία, τον Γεωργάκη Λέκα από το Μαρούσι, και από την Αθήνα τους Ιωάννη Βλάχο, Νικ. Σαρρή, Συμεών Ζαχαρίστα, Νερούτσο Βενιζέλο, Λουκά Νίκα, Σωτήριο Βουζάκη, Δημ. Ξάνθη, Σπυρίδωνα Κυριακό, Ιωάννη Καρόρη, Απόστολο Κορθινό, Νικ. Κόρδα και Αντώνιο Πούλο. Γενικός αρχηγός εκλέχθηκε ο Δήμος Αντωνίου από τη Λειβαδιά και γενικός υπασπιστής ο Νικ. Κολοβός. Την 25 Απριλίου οι επαναστάτες εισήλθαν στην Αθήνα από την Πύλη της Μπουμπουνίστρας ενώ οι Τούρκοι είχαν κλειστεί στο φρούριο της Ακρόπολης. Οι επαναστάτες συγκεντρώθηκαν στο ναό του Αγ. Παντελεήμονα στην Παλιά Αγορά όπου τέλεσαν δέηση και κατόπιν άρχισαν την πολιορκία της Ακρόπολης.

Μετά το 1829

Η Αττική, από το 1829, ανήκε στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Από το 1834, η Αθήνα επανιδρύθηκε και έγινε η νέα πρωτεύουσα της Ελλάδας (η πρώτη ήταν το Ναύπλιο της Αργολίδας), και οι άνθρωποι από άλλα μέρη της Ελλάδα σταδιακά άρχισαν να εγκαθίστανται στην Αττική. Η πιο δραματική αύξηση ήρθε με Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, μετά από τις ανταλλαγές πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάνης. Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος της Αττικής καταλαμβάνεται από την αστική Αθήνα. Η σύγχρονη ελληνική περιφέρεια της Αττικής περιλαμβάνει την κλασική Αττική καθώς και τα νησιά του Αργοσαρωνικού, ένα μικρό μέρος της Πελοποννήσου γύρω από την Τροιζήνα, και το νησί του Ιονίου, τα Κύθηρα.