Μάχη της Νορμανδίας

Μάχη της Καν (7 Ιουνίου – 19 Ιουλίου)

Η μάχη της Καν (Ιούνιος-Αύγουστος 1944) είναι το όνομα των μαχών μεταξύ του βρετανικού στρατού και των Γερμανών για τον έλεγχο της πόλης Καν και της γύρω περιοχής. Οι μάχες άρχισαν αμέσως μετά την επιχείρηση Ποσειδών, τη συμμαχική απόβαση στις γαλλικές ακτές στις 6 Ιουνίου 1944 (ημέρα D).
Στις 7 Ιουνίου οι Βρετανοί κατέλαβαν το Μπαγιαί και προωθήθηκαν προς την Καν. Η Καν βρίσκεται 10 περίπου χιλιόμετρα από την ακτή του Καλβαντός, πάνω στον ποταμό Ορν και είναι οδικό και σιδηροδρομικό κέντρο, γεγονός που την κατέστησε σημαντικό επιχειρησιακό στόχο και για τις δύο πλευρές. Επίσης, η περιοχή στα νότια είναι πιο επίπεδη και πιο ανοιχτή από τη δασώδη βόρεια περιοχή της δυτικής Νορμανδίας και οι συμμαχικοί διοικητές των αεροπορικών δυνάμεων ήθελαν να την καταλάβουν σύντομα για να δημιουργήσουν αεροδιαδρόμους στη Γαλλία.
Αντιμέτωπος με τον στρατάρχη Μοντγκόμερυ, ο οποίος διοικούσε τα Βρετανικά Στρατεύματα (150.000 άνδρες και τρεις τεθωρακισμένες μεραρχίες), ήταν ο πρώην αντίπαλός του στην Αφρική (στη μάχη του Ελ Αλαμέιν) στρατάρχης Ρόμμελ, ο οποίος διοικούσε τα γερμανικά στρατεύματα (100.000 άνδρες, συμπεριλαμβανομένων επτά τεθωρακισμένων μεραρχιών), τα οποία ήταν ετερογενή καθώς αποτελούνταν από Ρώσους καθώς και υπερήλικες και εφήβους μερικές φορές μόνο δεκαπεντάχρονους.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι Βρετανοί έπρεπε να καταλάβουν την Καν την ημέρα της απόβασης, την 6η Ιουνίου, ή να διατηρήσουν την απειλή των Συμμάχων εναντίον της πόλης και να αποτρέψουν τη δυνατότητα μιας γερμανικής αντεπίθεσης μέσα από την πόλη. Η Καν δεν κατακτήθηκε από τους Συμμάχους την Ημέρα D αλλά έξι εβδομάδες αργότερα, επειδή η αντίσταση των Γερμανών ήταν ισχυρότατη, κατά τις οποίες οι βρετανικές και καναδικές δυνάμεις συνέχιζαν τις επιθέσεις τους στα περίχωρα της πόλης. Στην περίοδο των έξι εβδομάδων, πέντε συμμαχικές έφοδοι διαδέχθηκαν η μία την άλλη.Τα προάστια και το κέντρο της πόλης βόρεια του Ορν κατακτήθηκαν στις 8-9 Ιουλίου. Τα προάστια της Καν νότια του ποταμού καταλήφθηκαν από το Β' Καναδικό Σώμα στις 18-20 Ιουλίου. Οι Γερμανοί είχαν προωθήσει το μεγαλύτερο μέρος των στρατευμάτων τους σε μια αποφασιστική υπεράσπιση της Καν, γεγονός που καθιστούσε τις μάχες αμοιβαία αιματηρές. Συγχρόνως όμως, στερούσε τους Γερμανούς από τα μέσα για να ενισχύσουν σημαντικά το δυτικό άκρο της συμμαχικής εισβολής.
Οι βομβαρδισμοί των συμμάχων κατέστρεψαν την πόλη και προκάλεσαν πολλές απώλειες ανάμεσα στους αμάχους. Μετά τη μάχη, το μεγαλύτερο τμήμα της προπολεμικής πόλης είχε καταστραφεί και η ανοικοδόμηση της πόλης διήρκεσε μέχρι το 1962.

Αποκοπή της χερσονήσου Κοταντέν και κατάληψη του Χερβούργου

Ο στόχος των Συμμάχων ήταν να κατακτήσουν το Χερβούργο όσο το δυνατόν πιο σύντομα, ώστε να αποκτήσουν ένα λιμάνι βαθέων υδάτων. Η επιτυχία της απόβασης των Αμερικανών στην παραλία της Γιούτα και η συνένωση με τα στρατεύματα που αποβιβάστηκαν πιο ανατολικά στην Όμαχα, επέτρεψε στα αμερικανικά στρατεύματα να μετακινηθούν δυτικά και βόρεια της χερσονήσου Κοταντέν. Εκτός από τα πυρά των αμυνόμενων Γερμανών, η κύρια δυσκολία που αντιμετώπισαν ήταν οι ελώδεις εκτάσεις της περιοχής που ήταν πλαισιωμένες από πολλούς θαμνοφράκτες που δυσχέραιναν την κίνηση των στρατιωτών και των αρμάτων. Επί πλέον οι Γερμανοί είχαν πλημμυρίσει την περιοχή με θαλασσινό νερό σε βάθος 3 περίπου χιλιομέτρων. 
Τα γερμανικά στρατεύματα που στάθμευαν στο βόρειο Κοταντέν δεν ήταν ιδιαίτερα αξιόμαχα και λόγω της επιτυχίας της συμμαχικής παραπλάνησης, οι γερμανικές εφεδρείες άργησαν να εμφανιστούν. Έντεκα ημέρες μετά την προσγείωση, στις 17 Ιουνίου, οι Αμερικανοί έφθασαν στην δυτική ακτή της χερσονήσου στη Μπαρνεβίλ-Καρτερέ, απομονώνοντας τα γερμανικά στρατεύματα του βορείου Κοταντέν και του Χερβούργου από το υπόλοιπο γερμανικό μέτωπο. Οι Αμερικανοί ολοκλήρωσαν την απελευθέρωση του Βόρειου Κοταντέν, βοηθούμενοι από τις αντιφατικές εντολές του Χίτλερ, ο οποίος άργησε να στείλει εφεδρικά στρατεύματα στο πολιορκημένο Χερβούργο.
Ο στρατηγός Κόλλινς ξεκίνησε την επίθεση στην πόλη και το λιμάνι στις 22 Ιουνίου και παρά την ισχυρή αντίσταση και πολλές συμμαχικές απώλειες, το γερμανικό φρούριο παραδόθηκε στις 29 Ιουνίου 1944. Δυστυχώς, τα στρατεύματα του ναυάρχου Χένεκερ είχαν καταστήσει το λιμάνι αχρησιμοποίητο. Το πρώτο συμμαχικό πλοίο αποβιβάστηκε στα τέλη Ιουλίου και το λιμάνι λειτούργησε, εν μέρει, μόνο από τα μέσα Αυγούστου. Έγινε το πιο ενεργό λιμάνι στον κόσμο μέχρι την απελευθέρωση της πρόσβασης στο λιμάνι της Αμβέρσας στις αρχές Νοεμβρίου του 1944 και το κύριο λιμάνι ανεφοδιασμού του δυτικού μετώπου (αν και οι παραλίες της Νορμανδίας και το τεχνητό λιμάνι της Αρρομάνς συνέχιζαν να χρησιμοποιούνται).

Το ρήγμα της Αβράνς

Στις 25 Ιουλίου 1944, οι Σύμμαχοι ξεκίνησαν δύο κοινές επιχειρήσεις, την Επιχείρηση Άνοιξη που είχε σκοπό να εγκλωβίσει τις γερμανικές τεθωρακισμένες δυνάμεις στην Καν και την Επιχείρηση Κόμπρα, ένα σχέδιο τεράστιου βομβαρδισμού που θα παρέλυε τη γερμανική άμυνα στο νότιο Κοταντέν και θα βοηθούσε στη διάνοιξη ρήγματος προς τα νότια. Οι επιχειρήσεις πέτυχαν και, στις 30 Ιουλίου, τα αμερικανικά τμήματα άνοιξαν ρήγμα στα γερμανικά οχυρά της Αβράνς.
Ο στρατηγός Πάττον έφτασε για ενίσχυση με την 3η Αμερικανική Στρατιά στη χερσόνησο Κοταντέν (για την ιστορία, γνώριζε την περιοχή της Αβράνς επειδή είχε κάνει το γαμήλιο ταξίδι του στο Μον-Σαιν-Μισέλ). Για να ξεπεραστούν τα εμπόδια που δημιουργούνταν από τους φράχτες, τα τεθωρακισμένα άρματά του ήταν πλέον εξοπλισμένα (ονομάζονταν «Ρινόκεροι») με ειδικό μηχάνημα που τους έκοβε εύκολα. Επίσης έφθασε και η 2η Γαλλική στρατιά υπό τον Λεκλέρκ, που είχε αποβιβασθεί στην παραλία Γιούτα την 1η Αυγούστου 1944.
Στη συνέχεια τα συμμαχικά στρατεύματα εισόρμησαν και κατέκλυσαν την ανοιχτή περιοχή προς τα νότια. Ορισμένες από αυτές τις δυνάμεις απελευθέρωσαν τη Βρετάνη (με εξαίρεση τα κύρια οχυρωμένα λιμάνια όπου οι Γερμανοί είχαν εδραιωθεί), άλλες προχώρησαν ως τον Λίγηρα και ένα τμήμα στράφηκε προς τα ανατολικά και επέστρεψε προς τα βόρεια, για να κυκλώσει από τα νώτα τον μεγάλο όγκο των γερμανικών δυνάμεων που υποχωρούσε.

Γερμανική αντεπίθεση και περικύκλωση του θύλακα της Φαλαίζ

Αντί να υποχωρήσουν τα γερμανικά στρατεύματα, η Βέρμαχτ, με διαταγή του Χίτλερ και ενάντια στη γνώμη των διοικητών, άρχισε μια αντεπίθεση (από τις 6 - 13 Αυγούστου 1944) στην περιοχή του Μορταίν, ανατολικά της Αβράνς, με σκοπό να αποκόψουν τις αμερικανικές γραμμές. Από την αρχή, αυτή η γερμανική επίθεση ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία. Η δύσβατη περιοχή, που αρχικά εμπόδιζε την προώθηση των συμμαχικών μηχανοκίνητων στρατευμάτων, παρεμπόδιζε τώρα τη γερμανική αντεπίθεση. Οι Αμερικανοί δεν εξεπλάγησαν από τη γερμανική αντεπίθεση και πληροφορημένοι σχετικά από τις υπηρεσίες τους, προετοίμασαν την άμυνά τους. Αλλά η γερμανική αντεπίθεση ήταν καταδικασμένη κυρίως από την απουσία αεροπορικής κάλυψης, ενώ τα συμμαχικά βομβαρδιστικά της ΡΑΦ έκαναν 2.000-3.000 πτήσεις την ημέρα και χτυπούσαν τους Γερμανούς που αναγκάζονταν να εκτεθούν για να επιτεθούν.
Η μάχη της Νορμανδίας έκλεισε με την αιματηρή μάχη του θύλακα της Φαλαίζ που έγινε από τις 19 έως 21 Αυγούστου 1944. Διεξήχθη  σε μια περιοχή μεταξύ των τεσσάρων νορμανδικών πόλεων Τρυν, Αρζαντάν, Βιμουτιέ και Σαμπουά και τελείωσε κοντά στη Φαλαίζ.
Τα αμερικανικά και γαλλικά στρατεύματα, όπως αναφέρθηκε, είχαν λάβει θέσεις στη νότια πλευρά των γερμανικών στρατευμάτων που είχαν αρχίσει να υποχωρούν προς ανατολάς και οι Βρετανοί, Καναδοί και Πολωνοί (της 1ης Μεραρχίας Τεθωρακισμένων του στρατηγού Στανισλάβ Μάτσεκ) έκλεισαν τον κλοιό που είχαν δημιουργήσει από το βορρά. Παγιδευμένοι στον θύλακα της Φαλαίζ, οι Γερμανοί προσπάθησαν να ξεφύγουν από την περικύκλωση, αλλά η αποφασιστικότητα των Πολωνών κατέρριψε όλες τις προσπάθειές τους. Δημιούργησαν όμως ένα διάδρομο εκκένωσης, που ονομάστηκε «Ο διάδρομος του θανάτου», από τον οποίο τμήματα των γερμανικών στρατευμάτων διέφυγαν στα ανατολικά.   Περίπου 10.000 Γερμανοί σκοτώθηκαν και 50.000 παραδόθηκαν την 21η Αυγούστου. Τα γερμανικά στρατεύματα που υποχωρούσαν προς τα γερμανικά σύνορα, χωρίς να είναι σε θέση να προβάλουν σημαντική αντίσταση, κρατούσαν τις θέσεις τους. Στη μάχη στο δάσος Λοντ, νότια της Ρουέν, οι Γερμανοί αντιστάθηκαν σθεναρά και οι Καναδοί είχαν μεγάλες απώλειες κατά τη διάρκεια εχθροπραξιών τριών ημερών. Οι Γερμανοί υποχώρησαν στις 29 Αυγούστου, περνώντας τον Σηκουάνα την επόμενη μέρα, σημειώνοντας το τέλος της μάχης της Νορμανδίας.

Απώλειες

Η Νορμανδία ήταν μια από τις γαλλικές περιοχές που επλήγησαν περισσότερο κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Μεγάλες πόλεις όπως η Καν, το Σαιν-Λο, η Χάβρη μετατράπηκαν σε σωρούς ερειπίων. Πολλά χωριά καταστράφηκαν ολοσχερώς. Η σκληρότητα και η διάρκεια των μαχών, οι βομβαρδισμοί των Συμμάχων για να αποσπάσουν από τα γερμανικά στρατεύματα τις παγιωμένες θέσεις τους και να καταστρέψουν τις μεταφορικές υποδομές προκάλεσαν πολλές καταστροφές και πολλές απώλειες αμάχων. 
Ο απολογισμός των συμμαχικών δυνάμεων εκτιμάται σε 226.386 θύματα, 4.101 αεροπλάνα και 4.000 τεθωρακισμένα άρματα.
Οι γερμανικές απώλειες ήταν από 288.695 έως 530.000 θύματα, 2.127 αεροπλάνα και 1.500 έως 2.400 τεθωρακισμένα άρματα.
Οι απώλειες αμάχων έφθασαν τις 39.000, με τους μισούς να έχουν σκοτωθεί κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών πριν την έναρξη των χερσαίων επιχειρήσεων και τους υπόλοιπους κατά τη διάρκεια των τριών μηνών των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Εκατοντάδες χιλιάδες έμειναν άστεγοι και οι περισσότερες από τις υποδομές των περιοχών καταστράφηκαν. 
Οι απώλειες κατά τη διάρκεια των αγώνων περιλαμβάνουν επίσης τους 1.800 γερμανικούς αιχμαλώτους πολέμου οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων εκκαθάρισης των παραλιών. Παρά το άρθρο 32 της Σύμβασης της Γενεύης (1929) που απαγορεύει την απασχόληση αιχμαλώτων πολέμου σε επικίνδυνα καθήκοντα, οι Σύμμαχοι δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τους δικούς τους στρατιώτες για τέτοια καθήκοντα υψηλού κινδύνου και δεν είχαν τότε, όπως τα σημερινά στρατεύματα, ειδικά εκπαιδευμένες και εξοπλισμένες μονάδες για αποναρκοθέτηση.

Μνημεία

Η μνήμη της μάχης βρίσκεται παντού στη Νορμανδία, συμπεριλαμβανομένων πολλών μεγάλων στρατιωτικών νεκροταφείων, μνημείων, στύλων ή άλλων πινάκων πληροφοριών που υπάρχουν στις πολλές τοποθεσίες μαχών. Υπάρχουν πολλά μουσεία, όπως το μεγάλο μουσείο της Καν, δρόμοι που φέρουν τα ονόματα συμμαχικών ηγετών ή μεραρχιών που συμμετείχαν στην απελευθέρωση της περιοχής. 
Οι παραλίες της Νορμανδίας εξακολουθούν να είναι γνωστές με τα κωδικά ονόματα της απόβασης. Μερικά από τα γερμανικά οχυρά του Τείχους του Ατλαντικού παραμένουν διατηρημένα. Τα ερείπια του λιμανιού Μάλμπερι Β  βρίσκονται ακόμη στη θάλασσα στην Αρρομάνς. Ακόμη και σήμερα, στο ακρωτήριο του Οκ δεν άλλαξε τίποτα από το 1944 και είναι γεμάτο με κρατήρες έκρηξης εντυπωσιακού μεγέθους.
Κάθε χρόνο από τα τέλη Μαΐου έως τις 10 Ιουνίου, στις παραλίες της συμμαχικής απόβασης διοργανώνονται πολλές εκδηλώσεις για να τιμήσουν τους ήρωες πολέμου που σκοτώθηκαν στην εκστρατεία της Νορμανδίας.

Μετά τη μάχη

Ο Αϊζενχάουερ ανέλαβε την άμεση διοίκηση όλων των συμμαχικών δυνάμεων την 1η Σεπτεμβρίου. Ανησυχώντας για τις γερμανικές αντεπιθέσεις και το περιορισμένο υλικό που έφθανε στη Γαλλία, αποφάσισε να συνεχίσει την προέλαση ανατολικά σε ένα ευρύ μέτωπο. Η σύνδεση των δυνάμεων της Νορμανδίας με τις συμμαχικές δυνάμεις της νότιας Γαλλίας πραγματοποιήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο της προσπάθειας της συμμαχικής προέλασης ανατολικά. 
Στις 17-25 Σεπτεμβρίου, ο Μοντγκόμερυ διεξήγαγε την επιχείρηση Μάρκετ-Γκάρντεν, μια ανεπιτυχή απόπειρα των αγγλοαμερικανικών αερομεταφερόμενων στρατευμάτων να καταλάβουν γέφυρες στην Ολλανδία για να επιτρέψουν στις χερσαίες δυνάμεις να διασχίσουν το Ρήνο και να εισβάλλουν στη Γερμανία. Η πρόοδος των συμμάχων επιβραδύνθηκε λόγω της γερμανικής αντίστασης και της έλλειψης προμηθειών (ιδιαίτερα των καυσίμων). Στις 16 Δεκεμβρίου, οι Γερμανοί αντεπιτέθηκαν με τη μάχη των Αρδεννών, την τελευταία μεγάλη αναμέτρηση στο δυτικό μέτωπο, που έληξε στις 25 Ιανουαρίου 1945 με ήττα τους. 
Μια σειρά επιτυχημένων σοβιετικών ενεργειών άρχισε με την επίθεση Βιστούλα-Όντερ στις 12 Ιανουαρίου. Ο Χίτλερ αυτοκτόνησε στις 30 Απριλίου στο υπόγειο καταφύγιό του καθώς τα σοβιετικά στρατεύματα πλησίαζαν το Βερολίνο και η Γερμανία συνθηκολόγησε στις 7 Μαΐου 1945, σημαίνοντας το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη.