Λεόντιο Αχαΐας

Ονομασία

Το σημερινό χωριό διατηρεί το όνομα της αρχαίας πόλης που υπήρχε εκεί. Παλαιότερα το χωριό ονομαζόταν Γουρζούμισσα ή Γουρζούμισα.

Αρχαιότητα

Ανασκαφές που έγιναν κατά τη δεκαετία του 1930 έφεραν στο φως τάφους και ευρήματα της Μυκηναϊκής εποχής (14ος-12ος αι. π.Χ.). Υπάρχουν επίσης ίχνη ακρόπολης στο εκκλησάκι του Αγίου Κωνσταντίνου, που είναι ορατά ως σήμερα, γύρω στον 3ο αι π.Χ. Λίγο πιο κάτω εντοπίστηκαν τα θεμέλια πρωτοχριστιανικής βασιλικής μεγάλων διαστάσεων πάνω στο πλάτωμα των οποίων είναι κτισμένος ο ναός του Αγίου Ανδρέα (4ος-5ος αι μ.Χ.). Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν συνεχή και έντονη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή, δυστυχώς όμως η έντονη διάβρωση λόγω των πολλών υδάτων, η εγκατάλειψη και οι περίοδοι αναστατώσεων του Μεσαίωνα λίγα πράγματα διέσωσαν από την αλλοτινή ακμή της περιοχής.
Το Λεόντιο είχε δημιουργήσει και αποικία στην Χίο, τα Λεοντόποδα. Κατά τον Πλίνιο στο Λεόντιο υπήρχε μια πηγή που όποιος έπινε νερό πέθαινε μετά από τρεις ημέρες.

Μεσαιωνικά χρόνια

Το χωριό καταγράφεται "Στο Κατάστιχο Τιμαρίων Β. Δ. Πελοποννήσου, 1461/1463", που συντάχθηκε την περίοδο που οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Πελοπόννησο. Στον κατάλογο αυτόν αναφέρεται ως Τιμάριο με αύξοντα αριθμό 82, χωριό με ονομασία "Grozoumista" έχοντας 20 οικογένειες και τιμαριωτικό εισόδημα 1349 akçe "άσπρα" (ασημένια νομίσματα), οι οποίοι είχαν αλβανική καταγωγή. Είναι φανερό ότι το όνομα Grozoymista είναι παρεκφορά της λέξης Γουρζούμισα, αφού δεν μοιάζει με κανένα άλλο τοπωνύμιο. Επίσης, ο Κώστας Τριανταφύλλου αναφέρει ότι: "αναγιγνώσκεται χωρίον στα «Πελοποννησιακά» Η΄450 και ως Γαζάμισα", που αναμφίβολα πρόκειται για τη Γουρζούμισσα.

Νεώτερα χρόνια

Υπάρχουν αναφορές ότι γύρω στο 1690 ήρθαν ως κάτοικοι στην περιοχή Ρουμελιώτες. Μετά τις καταστροφές και την ερήμωση του Μοριά λόγω των Ορλωφικών (1769-1770), αναφέρεται ότι στην περιοχή πήγαν ως μέτοικοι κάτοικοι από Καλαβρυτοχώρια, όπως λ.χ. από τους Πετσάκους, από τα χωριά των Λαπαθών, από την Αιγιάλεια και από τα Λαγκάδια Γορτυνίας. Στις αρχές του 18ου αιώνα αναφέρονται ότι ήρθαν στην περιοχή κάτοικοι από την Ήπειρο και ιδιαίτερα από τα Τζουμέρκα και το Σούλι.

Η Παλαιογουρζούμισα

Αναφέρεται ότι η αρχική θέση του χωριού βρισκόταν λίγο χαμηλότερα από την σημερινή και σχετικά κοντά, κυρίως για λόγους καλλιεργειών, η οποία ονομαζόταν Παλαιογουρζούμισα.
Όταν το χωριό μεταφέρθηκε στην τωρινή του θέση, δεν ήταν όλοι οι κάτοικοί του συγκεντρωμένοι εκεί και πολλοί συνέχιζαν να μένουν στην Παλαιογουρζούμισα όπου είχαν και τις στάνες τους εκεί. Η Παλαιογουρζούμισσα ή Παλαιά Γουρζούμισσα αναγνωρίστηκε επίσημα ως οικισμός αλλά είχε ωστόσο βραχύβια διάρκεια (1920-1928).

Διοικητική εξέλιξη (1835-2010)

Το 1835 το χωριό ορίστηκε ως έδρα του Δήμου Παναχαιών με την ονομασία Γουζουμίστα ή Γουρζούμισσα. Το 1841, μετά τη διάλυση του Δήμου Παναχαιών, εντάχθηκε στο Δήμο Φαρρών. Το 1912 το χωριό "αναγνωρίστηκε ως κοινότητα", [...] "έχουσα 300 και πλέον κατοίκους και σχολείο στοιχειώδους εκπαιδεύσεως με το Β.Δ. 3/1912" (ΦΕΚ: 256/28-8-1912). Με το ΦΕΚ 29Β της 14/04/1923 ο οικισμός και η κοινότητα μετονομάστηκαν σε Λεόντιο και Κοινότητα Λεοντίου αντίστοιχα. Η Κοινότητα παρέμεινε ανεξάρτητη και με το Πρόγραμμα Καποδίστριας, που εφαρμόστηκε μεταξύ 1997-2010, ενώ από το 2010 κ.εξ. αποτελεί Τοπική Κοινότητα του νεοπαγή Δήμου Ερυμάνθου.

Σύγχρονη εποχή

Ακολουθώντας τη μοίρα πολλών αγροτικών κοινοτήτων της Ελλάδας, πολλοί κάτοικοι του χωριού μετανάστευσαν αρχικά, τα χρόνια 1905-1920, για τις ΗΠΑ και αργότερα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τα έτη 1960-1970 κυρίως, προς Αυστραλία και Ν.Αφρική. 
Μάχη Λεοντίου (1943)
Για τη Μάχη του Λεοντίου (1943) διαβάστε εδώ

Στη σύγχρονη ιστορία σημαντικό γεγονός που έλαβε χώρα στα περίχωρα του χωριού, είναι η γνωστή Μάχη του Λεοντίου ανάμεσα σε ομάδα ανταρτών του ΕΛΑΣ και του 3ου συντάγματος "ειδικού πολέμου" της ιταλικής Μεραρχίας Πιεμόντε υπό τον ταγματάρχη Γκασπάρο, τον επονομαζόμενο και "ανταρτοφάγο". Επικεφαλής των ανταρτών ήταν ο καπετάνιος Μίχος. Στις 14 Ιουλίου του 1943 ξεκίνησε η μάχη με ενέδρα των ανταρτών. Στη μάχη που ακολούθησε οι Έλληνες πατριώτες κυριολεκτικά διέλυσαν τις ιταλικές κατοχικές δυνάμεις, οι οποίες έχασαν γύρω στους εβδομήντα άνδρες όλο τον οπλισμό και τα υποζύγια τους. Με τα υλικά αυτά ενισχύθηκε αποφασιστικά η μαχητική ικανότητα του ΕΛΑΣ της βόρειας Πελοποννήσου. Αργότερα, ως αντίποινα το χωριό κάηκε από τις κατοχικές δυνάμεις που σκότωσαν τουλάχιστον δέκα χωριανούς. Πολλοί κάτοικοι του Λεοντίου συμμετείχαν ενεργά στον εφεδρικό ΕΛΑΣ και τις οργανώσεις του ΕΑΜ παρέχοντας ουσιαστική υποστήριξη στον απελευθερωτικό αγώνα τα χρόνια της κατοχής 1941-1944.

Λαϊκές παραδόσεις

Από το Λεόντιο πέρασε ο Απόστολος Ανδρέας, αφού περιπλανήθηκε κυνηγημένος από τους Ρωμαίους έφτασε στο χωριό, αλλά οι κάτοικοί του τον αντιμετώπισαν άσχημα μην ξέροντας ποιος είναι. Μάλιστα, στην θέση Πάτημα υπάρχουν δύο πλάκες που λέγεται ότι εκεί πάτησε ο Άγιος, στην μία αποτυπώθηκε το παπούτσι του και στην άλλη το δεξί του πόδι, αφού είχε χάσει το παπούτσι.
Μια άλλη παράδοση λέει ότι ο Απόστολος ερχόμενος εκεί, κυνηγημένος από τους στρατιώτες που τον έψαχναν για να τον συλλάβουν, συνάντησε έναν χωριανό που έσπερνε το χωράφι του και του λέει "αν δεις στρατιώτες και σε ρωτήσουν, που κρύφτηκα, να μην το μαρτυρήσεις πως ήρθα από εδώ, γιατί θέλουν να με σταυρώσουν". Ο χωριάτης δεν ήξερε ποιος ήταν, αν και απόρησε. Όταν είδε ότι μπροστά έσπερνε και πίσω φύτρωνε, πρόδωσε τον άγιο μαρτυρώντας τον στους στρατιώτες. Αυτοί τον έδεσαν πισθάγκωνα τον πήγαν στην Πάτρα, όπου και σταυρώθηκε.