Σκανδιναβική Χερσόνησος

Η Σκανδιναβική Χερσόνησος (Σουηδικά: Skandinaviska halvön, Νορβηγικά: Den skandinaviske halvøy (Μποκμάλ) ή Νινόρσκ: Den skandinaviske halvøya, Φινλανδικά: Skandinavian niemimaa, Ρωσικά: Скандинавский полуостров) είναι χερσόνησος της Ευρασίας που βρίσκεται στη Βόρεια Ευρώπη, που χονδρικά περιλαμβάνει το ηπειρωτικό κομμάτι της Σουηδίας και της Νορβηγίας και τη βορειοδυτική περιοχή της Φινλανδίας.
Το όνομα της χερσονήσου προέρχεται από τον όρο Σκανδιναβία, την πολιτισμική περιοχή της Δανίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας. Αυτή η πολιτισμική ονομασία με τη σειρά της προέρχεται από το όνομα της Σκάνιας, της περιοχής στο νότιο άκρο της χερσονήσου που αποτελούσε επί αιώνες τμήμα της Δανίας, είναι η προγονική κοιτίδα των Δανών και σήμερα ανήκει στη Σουηδία. Ο παραγόμενος όρος "Σκανδιναβοί" αναφέρεται επίσης στους Γερμανικούς λαούς που μιλούν Βόρειες γερμανικές γλώσσες, που θεωρούνται διαλεκτικά συνεχείς, προερχόμενες από την Παλαιά Σκανδιναβική. [1] [2] [3] [4] Αυτές οι σύγχρονες  Βόρειες γερμανικές γλώσσες που απαντώνται στη Σκανδιναβία είναι τα δανικά, τα νορβηγικά και τα σουηδικά. Επιπλέον η Φεροϊκή και η Ισλανδική γλώσσα ανήκουν στην ίδια γλωσσική ομάδα, αλλά δεν αποτελούν τμήμα του σύγχρονου Σκανδιναβικού διαλεκτικού συνεχούς και δεν είναι αμοιβαία κατανοητές με τις άλλες γλώσσες.
Η Σκανδιναβική Χερσόνησος είναι η μεγαλύτερη από τις γνωστές χερσονήσους της Ευρώπης, με έκταση μεγαλύτερη από τη Βαλκανική, την Ιβηρική ή την Ιταλική χερσόνησο. Κατά την Εποχή των Παγετώνων η στάθμη της θάλασσας στον Ατλαντικό Ωκεανό έπεσε τόσο πολύ ώστε η Βαλτική Θάλασσα, ο Βοθνιακός και ο Φινλανδικός κόλπος στέγνωσαν και οι χώρες που τους περιβάλλουν, η Γερμανία, η Πολωνία, οι άλλες Βαλτικές Χώρες και η Σκανδιναβία, συνδέονταν άμεσα διά ξηράς.

Γεωλογία

Η Σκανδιναβική χερσόνησος καταλαμβάνει τμήμα της λεγόμενης Βαλτικής Πλάκας, μίας στέρεης και μεγάλης επιφάνειας φλοιού, που αποτελείται από αρκετά παλαιά κρυσταλλικά μεταμορφωσιγενή πετρώματα. Το μεγαλύτερος μέρος του εδάφους που καλύπτει αυτή την επιφάνεια διαβρώθηκε από παγετώνες κατά την Εποχή των Παγετώνων της αρχαιότητας, ειδικότερα στο βόρειο τμήμα όπου η γεωλογική πλάκα βρίσκεται πιο κοντά στην επιφάνεια του εδάφους. Ως συνέπεια αυτής της διάβρωσης, του υψομέτρου και του ψυχρού κλίματος, μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των εδαφών είναι καλλιεργήσιμα (3% στη Νορβηγία).
Η παγετοποίηση κατά την Εποχή των Παγετώνων βάθυνε επίσης πολλές από τις κοιλάδες των ποταμών, που κατακλύστηκαν από τη θάλασσα όταν έλιωσαν οι πάγοι, δημιουργώντας τα περίφημα φιόρδ της Νορβηγίας. Στο νότιο τμήμα της χερσονήσου οι παγετώνες απέθεσαν μεγάλες ποσότητες ιζημάτων, σχηματίζοντας έτσι ένα χαώδες γεωλογικό τοπίο.. Αυτά τα ιζήματα κάλυψαν όλη τη σημερινή Δανία.
Αν και η Βαλτική Πλάκα είναι κατά το πλείστον γεωλογικά σταθερή και κατά συνέπεια ανθεκτική στις επιδράσεις άλλων γειτονικών τεκτονικών σχηματισμών, το βάρος σχεδόν τεσσάρων χιλιομέτρων πάγου κατά την Εποχή των Παγετώνων, προκάλεσε τη βύθιση όλης της επιφάνειας της Σκανδιναβίας. Όταν οι πάγοι υποχώρησαν η πλάκα ανυψώθηκε ξανά, ενώ μέχρι σήμερα παρουσιάζει τάσεις ανύψωσης με ρυθμό περίπου ενός μέτρου ανά αιώνα. Αυτό έχει ως συνέπεια το νότιο τμήμα να βυθίζεται ως αντίβαρο, προκαλώντας πλημμύρες στην Ολλανδία και τη Δανία.
Το κρυσταλλικό υπόβαθρο του εδάφους και η απουσία εδαφικής κάλυψης σε πολλά μέρη έχει αποκαλύψει ορυκτά κοιτάσματα μετάλλων, όπως σίδηρος, χαλκός, νικέλιο, ψευδάργυρος, άργυρος και χρυσός. Τα πολυτιμότερα από αυτά ήταν τα κοιτάσματα σιδηρομεταλλεύματος στη βορειοδυτική Σουηδία. Το 19ο αιώνα αυτά οδήγησαν στη δημιουργία σιδηροδρομικής γραμμής από τη βορειοδυτική Σουηδία στο νορβηγικό λιμάνι του Νάρβικ, ώστε το σιδηρομετάλλευμα να μπορεί να εξαχθεί με πλοία σε μέρη όπως η νότια Σουηδία, η Γερμανία, η Μεγάλη Βρετανία και το Βέλγιο για την παραγωγή χυτοσίδηρου και χάλυβα. Αυτός ο σιδηρόδρομος βρίσκεται σε μια περιοχή της Νορβηγίας και της Σουηδίας που υπό διαφορετικές συνθήκες δεν θα υπήρχε λόγω του πολύ βραχώδους εδάφους, των βουνών και των φιόρδ αυτού του τμήματος της Σκανδιναβίας.

Πληθυσμός

Η πρώτη καταγεγραμμένη ανθρώπινη παρουσία στη νοτιότερη περιοχή της χερσονήσου και της Δανίας χρονολογείται πριν από περίπου 12.000 χρόνια. Καθώς τα καλύμματα πάγου υποχωρούσαν, το κλίμα επέτρεψε σταδιακά τη δημιουργία μεγαοικοσυστημάτων τούνδρας, που προσέλκυσαν κυνηγούς ταράνδων. Με τη σταδιακή θέρμανση του κλίματος ευνοήθηκε η ανάπτυξη αρχικά αειθαλών και στη συνέχεια φυλλοβόλων δέντρων, που έφεραν ζώα όπως ο ούροςς. Ομάδες κυνηγών-ψαράδων-τροφοσυλλεκτών άρχισαν να εποικούν τη χερσόνησο από τη Μεσολιθική εποχή (8200 π.Χ.) μέχρι τη σταδιακή αρχή της γεωργίας κατά τη Νεολιθική περίοδο (3200 π.Χ.).
Το βόρειο και κεντρικό τμήμα της χερσονήσου κατοικείται εν μέρει από τους Σαάμι, γνωστούς και ως Λάπωνες, που άρχισαν να φτάνουν αρκετές χιλιάδες χρόνια αφού η Σκανδιναβική Χερσόνησος είχε ήδη κατοικηθεί στο νότο. Στις πρώτες καταγεγραμμένες περιόδους κατέλαβαν τις αρκτικές και υποαρκτικές περιοχές, καθώς και το κεντρικό τμήμα της χερσονήσου μέχρι τη Νταλάρνα της Σουηδίας. Μιλούν τη Σααμικές γλώσσες, μια μη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα της Ουραλικής οικογένειας που σχετίζεται με τη φινλανδική και την εσθονική. Οι πρώτοι κάτοικοι της χερσονήσου ήταν οι Νορβηγοί στις δυτικές ακτές της Νορβηγίας, οι Δανοί στη σημερινή νότια και δυτική Σουηδία και στη νοτιοανατολική Νορβηγία, οι Σουήδες στην περιοχή γύρω από τη Μέλαρεν καθώς και σεμεγάλο μέρος της σημερινής ανατολικής ακτής της Σουηδίας και οι Γκεάτες στο Βέστεργκετλαντ και στο Εστεργκετλαντ. Αυτοί οι λαοί μιλούσαν στενά συγγενείς διαλέκτους μιας ινδοευρωπαϊκής γλώσσας, της Παλαιάς Σκανδιναβικής. Αν και τα πολιτικά όρια έχουν μετατοπιστεί, οι απόγονοι αυτών των λαών εξακολουθούν να είναι οι κυρίαρχοι πληθυσμοί της χερσονήσου στις αρχές του 21ου αιώνα.