Χρυσαετός

Ονοματολογία

Η λατινική λέξη Aquila για το σημαντικότερο γένος αετών, αντιστοιχεί στην ελληνική Αετός, προέρχεται από το aquilus «σκοτεινόχρωμος» και, πιθανόν, σχετίζεται με τον συνηθέστερο χρωματισμό του πτερώματος του πτηνού, που είναι σκούρος. 
Και οι τρείς ονομασίες του είδους, η λατινική chrysaetos , η αγγλική (Golden Eagle) και η ελληνική, παραπέμπουν ευθέως στην χρυσαφένια απόχρωση τού τραχήλου τού πτηνού.

Μεταναστευτική συμπεριφορά

Παρόλο που, ο χρυσαετός θεωρείται, γενικά, καθιστικό είδος, στην πραγματικότητα έχει την συμπεριφορά ενός μερικώς μεταναστευτικού πτηνού. Μολονότι είναι καλά προσαρμοσμένο σε ψυχρά κλίματα, ωστόσο, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει εύκολα την μείωση των διαθέσιμων πηγών τροφής στα βόρεια τμήματα της κατανομής του. Γι’ αυτό και οι πληθυσμοί που αναπαράγονται σε γεωγραφικά πλάτη μεγαλύτερα των 60° Β., είναι συνήθως μεταναστευτικά, αν και αυτό μπορεί να συμβαίνει, εν μέρει, και σε εκείνους τους πληθυσμούς που αναπαράγονται στις 50° Β., περίπου. Ακόμη και στα μεταναστευτικά τους ταξίδια, οι χρυσαετοί πετούν περισσότερο με γυροπετάγματα και αερολισθήσεις, εκμεταλλευόμενοι τα θερμικά ρεύματα, παρά με ενεργητική πτήση (φτεροκοπήματα).  
Στην Φινλανδία, τα περισσότερα νεαρά άτομα καλύπτουν αποστάσεις μεταξύ 1.000 και 2.000 χιλιομέτρων προς νότο, ενώ οι ενήλικες τείνουν να παραμένουν σχετικά κοντά, κατά την διάρκεια του χειμώνα. Ωστόσο, οι πληθυσμοί που φωλιάζουν σε ψυχρότερα κλίματα, όπως στην Αλάσκα, την Σκανδιναβία και την Ρωσία, έχουν την τάση να μεταναστεύουν σε νοτιότερα σημεία λόγω της μείωσης των διαθεσίμων πηγών τροφής στα βόρεια. Ειδικά, οι χρυσαετοί που αναπαράγονται από την Χερσόνησο Κόλα μέχρι την Ρωσική Άπω Ανατολή, μεταναστεύουν νότια τον χειμώνα προς τις στέπες της Ρωσίας και Μογγολίας, και τις πεδιάδες της Β. Κίνας. Τα επίπεδα, ανοικτά τοπία στις περιοχές αυτές, στεγάζουν σχετικά λίγους μόνιμους χρυσαετούς αναπαραγωγής. 
Ομοίως, το σύνολο των πληθυσμών που αναπαράγονται στην Β. και Κ. Αλάσκα και τον Β. Καναδά μεταναστεύουν νότια. Στο όρος Lorette στην Αλμπέρτα, περίπου 4.000 άτομα μπορεί να περάσουν κατά την διάρκεια του φθινοπώρου, η μεγαλύτερη αποδημία χρυσαετών που έχει καταγραφεί στην υφήλιο. Εδώ, οι οροσειρές είναι σχετικά χαμηλές και συνεχείς, κατάλληλες για να δημιουργούνται θερμικά ανοδικά ρεύματα και να καθίσταται εφικτή η μετανάστευση μεγάλων αποστάσεων.  Από παρατηρήσεις, τα πουλιά που είχαν εκκολαφθεί στο Εθνικό Πάρκο Denali στην Αλάσκα, ταξίδεψαν από 818 έως 4.815 χιλιόμετρα, μέχρι τις θέσεις διαχείμασης στην δυτική Βόρεια Αμερική. 
Αυτοί οι μετανάστες μπορούν να περάσουν τον χειμώνα οπουδήποτε, από την Ν. Αλμπέρτα και την Μοντάνα, μέχρι το Νέο Μεξικό και την Αριζόνα, και από την ηπειρωτική Καλιφόρνια μέχρι την Νεμπράσκα. Οι ενήλικες που αναπαράγονται στον ΒΑ. Κόλπο Χάντσον του Καναδά, φθάνουν στις περιοχές διαχείμασης, από το Κ. Μίσιγκαν και την Ν. Πενσυλβάνια, μέχρι την ΒΑ. Αλαμπάμα, σε 26 έως 40 ημέρες, από τον Νοέμβριο μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου.  Οι ημερομηνίες αναχώρησης από τις θέσεις διαχείμασης λόγοι ποικίλλουν. Στον ΝΔ. Καναδά, τις αφήνουν λόγους από τις αρχές Απριλίου μέχρι τις αρχές Μαΐου (μέσος όρος την 21η Απριλίου), ενώ στο ΝΔ. Αϊντάχοαπό τα τέλη Μαρτίου έως τα μέσα Απριλίου (μέσος όρος την 29η Μαρτίου). 
Σε άλλες επικράτειες αναπαραγωγής του είδους, ο χρυσαετός είναι, πράγματι, επιδημητικό πτηνό και τείνει να παραμένει σε κοντινές αποστάσεις από τις θέσεις φωλιάσματος, όλο το έτος.  Στην Σκωτία, μεταξύ όλων των ανακτημένων από δακτυλιώσεις πτηνών,  η μέση απόσταση μεταξύ δακτυλίωσης και ανάκτησης ήταν 44 χιλιόμετρα (27 μίλια), κατά μέσον όρο 63 χιλιόμετρα (39 μίλια) σε νεαρά άτομα και 36 χιλιόμετρα (22 μίλια) στα μεγαλύτερα σε ηλικία.  Στις ξηρές περιοχές των ΝΔ. ΗΠΑ, οι εκεί πληθυσμοί τείνουν να μετακινούνται σε μεγαλύτερα υψόμετρα όταν η εποχή αναπαραγωγής έχει ολοκληρωθεί.  Στην Β. Αφρική, οι πληθυσμοί αναπαραγωγής σε μικρότερα γεωγραφικά πλάτη, (π.χ. Μαρόκο}, είναι ως επί το πλείστον καθιστικοί αν και, μερικές φορές, διασπείρονται μετά από την αναπαραγωγή σε περιοχές εκτός του τυπικού εύρους φωλιάσματος.

Γενικά

Ο χρυσαετός είναι είδος εξαιρετικά ευπροσάρμοστο και, έτσι, μπορεί να βρεθεί σε πολλούς και ποικίλους βιοτόπους αλλά, συνήθως, συχνάζει σε περιοχές με, λίγο-πολύ, κοινά οικολογικά χαρακτηριστικά. ‘Ετσι, το καταλληλότερο μέρος για κυνήγι είναι οι ανοικτές ή ημι-ανοικτές περιοχές, όπου μπορεί κάποιος να τους παρατηρήσει όλο το έτος. Αυτές όμως οι περιοχές, κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους, βρίσκονται σε ορεινές περιοχές, όπου μπορούν ταυτόχρονα και να φωλιάζουν στους γύρω βραχώδεις σχηματισμούς. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητα τα μεγάλα υψόμετρα και, οι χρυσαετοί μπορούν να αναπαραχθούν και στις πεδιάδες, αν οι επί μέρους συνθήκες είναι κατάλληλες. Μπορούν επιπλέον να βρεθούν στην τούνδρα, σε θαμνώνες, σε δάση κωνοφόρων με ανοίγματα και στη στέπα, σε λιβάδια και άλλους παρόμοιους βοσκότοπους. Αν και δεν είναι, γενικά, ένα πουλί των υγροτόπων, μπορεί να περάσει μέσα από βάλτους ή και να κυνηγήσει σε αυτούς, συνήθως όταν μεταναστεύει ή διαχειμάζει. Χρυσαετοί μπορούν να βρεθούν σε υψόμετρα, από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 3700, τουλάχιστον, μέτρα.

Τροφή

Οι χρυσαετοί , δεν έχουν ιδιαίτερες προτιμήσεις για ορισμένα θηράματα, και ως γνήσιοι «οπορτουνιστές», επιτίθενται σε -σχεδόν- κάθε μικρό έως μεσαίου μεγέθους ζώο που μπορεί να συναντήσουν. Σχεδόν 200 είδη θηλαστικών και πουλιών έχουν καταγραφεί ως θηράματα του χρυσαετού, αλλά η επιλογή καθορίζεται, όπως είναι εύλογο, σε μεγάλο βαθμό από την τοπική διαθεσιμότητα και την αφθονία των θηραμάτων.  Τα περισσότερα θηράματα ζυγίζουν περίπου το μισό από το βάρος του εκάστοτε θηρευτή, με ένα τυπικό εύρος βάρους λείας των 0,5 - 4 κιλών αν και, μερικές φορές, η λεία είναι ίση ή σαφώς βαρύτερη από τον θηρευτή (4-7 κιλά). 
Στην Βόρεια Αμερική και στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, το κύριο θήραμα είναι λαγόμορφα (λαγοί και κουνέλια) και σκιουρόμορφα θηλαστικά. Σε μια μελέτη στην Βόρεια Αμερική, τα θηλαστικά αποτελούσαν το  83,9% της διατροφής των αετών,  ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο και την κεντρική και αλπική Ευρασία, ο λαγός Lepus timidus είχε προτιμηθεί περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο είδος.   Στο σουηδικό νησί Γκότλαντ, η προτιμώμενη λεία του  είναι ο σκαντζόχοιρος, αφού «ξεφλουδιστεί» πρώτα από τα αγκάθια του, πριν καταναλωθεί.  Στην Ελβετία, οι αλπικές μαρμότες, αποτελούν το 60,2% της λείας του, με τα αγριόγιδα να ακολουθούν με 8%. 
Άλλα θηλαστικά που θηρεύονται τακτικά, περιλαμβάνουν μικρότερα τρωκτικά, όπως τα ποντίκια και οι αρουραίοι, μεσαίου μεγέθους θηλαστικά όπως αλεπούδες και τα μικρά των οπληφόρων όπως ελάφια, αντιλόπες, αγριοκάτσικα, οικόσιτες κατσίκες και πρόβατα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, έχουν αναφερθεί θηράματα βάρους 30 κιλών ή ακόμη περισσότερο, όπως ενήλικα ζαρκάδια.  Η δύναμη που ασκούν οι γαμψώνυχές του είναι τόσο μεγάλη που, στα μεγάλα οπληφόρα θηλαστικά όπως τα αιγόμορφα, η επίθεση κατευθύνεται απ’ευθείας στο κεφάλι και γίνεται διάτρηση του κρανίου, με αποτέλεσμα τον ακαριαίο θάνατο του θηράματος . 
Μετά από τα θηλαστικά, η δεύτερη σημαντική ομάδα θηραμάτων για τους χρυσαετούς είναι τα πτηνά. Διάφορα ορνιθόμορφα, κυρίως φασιανοί και πέρδικες είναι η πιο συνηθισμένη λεία, ωστόσο, σχεδόν κάθε πουλί, από το μέγεθος ενός κορυδαλλού ή μιας κελάδας, μέχρι έναν γερανό ή έναν κύκνο, (περίπου διπλάσια από το βάρος του αετού) είναι στα υποψήφια θηράματα. Υπάρχουν καταγραφές για επιθέσεις σε άλλα μεγάλα αρπακτικά πτηνά, όπως  διπλοσάινα και γερακίνες τόσο σε ενήλικες, όσο και σε νεοσσούς, αλλά και βρώση των αβγών τους. 
Πολυάριθμοι άλλοι τύποι θηραμάτων μπορεί να συμπληρώνουν τη διατροφή του. Τα ερπετά, σε γενικές γραμμές περιλαμβάνονται σπάνια, αλλά ειδικά στην Ιαπωνία, φαίνεται ότι τα μεγάλα φίδια και οι σαύρες αποτελούν μέρος της δίαιτας, όπως και στις ερημικές περιοχές της Κ. Ευρασίας. Στη ΝΑ. Ευρώπη, στο Τουρκμενιστάν και άλλες άνυδρες περιοχές, οι χελώνες αποτελούν προνομιακό θήραμα, οι οποίες συλλαμβάνονται και θανατώνονται με την ίδια μέθοδο που χρησιμοποιείται από τον γυπαετό, δηλαδή με ρίψη από ψηλά πάνω σε βράχους ή άλλες σκληρές επιφάνειες, ώστε το κέλυφος να σπάσει και να αποκαλυφθεί η σάρκα. 
Τέλος, άλλες επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν αμφίβια, ψάρια (που καταναλώνονται τακτικά στη ΝΑ. Ασία), ακόμη και έντομα, όπως τα μεγάλα σκαθάρια. Στα θνησιμαία, ο χρυσαετός μπορεί να στραφεί κατά τους χειμερινούς μήνες, τότε που η διαθέσιμη τροφή είναι λιγοστή.

Ζωτικός χώρος

Η εδαφικότητα, δηλαδή η διεκδίκηση του ζωτικού χώρου, πιστεύεται ότι είναι η κύρια αιτία των αλληλεπιδράσεων και αντιπαραθέσεων μεταξύ μη-ζευγαρωμένων χρυσαετών. Τα πτηνά αυτά διεκδικούν από τις μεγαλύτερες γνωστές επιφάνειες ζωτικού χώρου μεταξύ όλων των ειδών. Παρά το ευρύ φάσμα κατανομής του, μόνο λίγα στοιχεία σχετικά με την έκταση του ζωτικού χώρου του χρυσαετού είναι γνωστά. Τα νούμερα διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον βιότοπο και την διαθεσιμότητα τροφής. Έτσι, λ.χ., στην Ελβετία, το μέγεθος του χώρου δράσης ήταν, μετά από οπτικές παρατηρήσεις σε 26 περιοχές, 29 - 88 χλμ², δηλαδή κατά μέσον όρο 53 χλμ². Στο Αϊντάχο των ΗΠΑ όμως, μετρήθηκαν 11,6 - 49,0 χλμ², κατά μέσο όρο 32,8 χιλιόμετρα².  Στις δυτικές Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή η επικράτεια μπορεί να κυμαίνεται από 55 έως 75 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ στα βορειότερα εδάφη μπορεί να φτάσει τα 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα, που τα ζευγάρια την ελέγχουν με συνεχείς πτήσεις.
Η πυκνότητα του πληθυσμού παρουσιάζει επίσης σημαντικές διαφορές, που κυμαίνονται από 1,9 αναπαραγωγικά ζευγάρια  ανά 1000 χλμ² στην περιοχή του Βιτέμπσκ (Vitebsk) της Λευκορωσίας, έως και 22,7 ζευγάρια ανά 1000 χλμ² σε περιοχές της Σκωτίας. Παγκοσμίως, οι τιμές κυμαίνονται συνήθως από  5 έως 20 ζευγάρια ανά 1000 χλμ².  Ο μικρότερος γνωστός ζωτικός χώρος καταλαμβάνεται από τους χρυσαετούς στα βουνά Bale της Αιθιοπίας, που κυμαίνεται από 1.5 έως 9 χλμ².

Ερωτοτροπίες

Η αναπαραγωγική ικανότητα των χρυσαετών αρχίζει από την ηλικία των 6 ετών, περίπου και, συνήθως ζευγαρώνουν εφ’ όρου ζωής, μετά από εντυπωσιακό τελετουργικό. Συνήθως, οι υποψήφιοι σύντροφοι εκτελούν «κυματιστές» πτήσεις, με το αρσενικό να ρίχνει μια πέτρα από ψηλά και, στη συνέχεια, να εκτελεί ταχύταη κατάδυση για την πιάσει στον αέρα, επαναλαμβάνοντας αυτόν τον ελιγμό, τρεις ή περισσότερες φορές. Το θηλυκό κάνει το ίδιο, αλλά με μια τούφα χορταριασμένο χώμα ενώ, μερικές φορές, αντί γι’ αυτά τα υλικά, χρησιμοποιούνται μικρά κλαδιά.  Τα πουλιά σπάνια εμπλέκουν τους γαμψώνυχές τους στον αέρα, όπως κάνουν άλλα αρπακτικά.

Νεοσσοί

Οι υπό εκκόλαψη νεοσσοί μπορεί να ακούγονται μέσα από το αβγό, ήδη 15 ώρες πριν. Μετά την πρώτη ρωγμή του κελύφους, δεν υπάρχει καμία δραστηριότητα για περίπου 27 ώρες. Κατόπιν, όμως, η δραστηριότητα επιταχύνεται απότομα, το κέλυφος θραύεται ολοκληρωτικά σε 35 ώρες και ο νεοσσός βγαίνει εντελώς στις 37 ώρες.  Με την εκκόλαψη, οι φωλεόφιλοι νεοσσοί καλύπτονται από παχύ, λευκό χνούδι και μία (1) μόλις ημέρα μετά, ζυγίζουν 105 - 115 γραμμάρια.  Στις πρώτες 10 ημέρες, οι νεοσσοί κείνται στο δάπεδο της φωλιάς  και, συνεχώς, θερμορυθμίζονται από τους γονείς τους για 20 ημέρες, περίπου.   Μέσα σε 10 ημέρες, οι νεοσσοί μεγαλώνουν σημαντικά, φθάνοντας τα 500 γραμμάρια, περίπου.  Σε αυτή την ηλικία, μπορούν να αρχίσουν να ανασηκώνονται περισσότερο. Περίπου 20 ημέρες μετά, οι νεοσσοί αρχίζουν να στέκονται, κάτι που οριστικοποιείται κατά τη διάρκεια των επόμενων 40 ημερών.  Το λευκωπό χνούδι, μετά από 25 ημέρες, περίπου, αρχίζει να αντικαθίσταται σταδιακά από τα πρώτα πραγματικά, σκούρα φτερά, οπότε ο νεοσσός αποκτά σκουρόλευκη, «παρδαλή εμφάνιση.   
Μετά την εκκόλαψη, το 80% - 90% της τροφής συλλαμβάνεται και μεταφέρεται στην φωλιά από το ενήλικο αρσενικό, που παραμένει και κυνηγάει μακριά από τη φωλιά για περίπου 74% της συνολικής περιόδου ανατροφής των νεοσσών. Αντίθετα, το θηλυκό παραμένει, κυρίως, στην φωλιά για περίπου 45 ημέρες μετά την εκκόλαψη.  Από την 10η μέχρι την 45η ημέρα της ηλικίας τους, οι νεοσσοί τρώνε πολύ περισσότερο φαγητό και αυξάνουν σημαντικά το σωματικό τους βάρος. Το ίδιο συμβαίνει και με το μέγεθος των γευμάτων καθ' όλη την περίοδο ωοτοκίας, καθόσον η εκτιμώμενη «μπουκιά» από σάρκα που δίνεται στους νεοσσούς, αυξάνεται από 6 χιλιοστά (κατά την επώαση) σε 15 χιλιοστά κατά την πτέρωση.  Στις 10-20 ημέρες οι νεοσσοί αρχίζουν να «αρπάζουν» και να «τεμαχίζουν»  την τροφή, αφού πρώτα στέκονται από πάνω της, με μισάνοικτες πτέρυγες, ανοιγμένη ουρά και το κεφάλι σκυμμένο, ώστε να την καλύπτουν εντελώς. Αυτή η στάση πιστεύεται ότι είναι στοιχείο ανταγωνιστικής συμπεριφοράς, επειδή έχει παρατηρηθεί μόνο σε φωλιές με περισσότερους από έναν (1) νεοσσό. Μετά από λίγες ημέρες, οι νεοσσοί προσπαθούν να αφοδεύουν πάνω και έξω από την άκρη της φωλιάς, αλλά δεν είναι ικανοί να το πετυχαίνουν ολοκληρωτικά μέχρι να γίνουν 20 ημερών, περίπου.  
Η μέση ημερήσια κατανάλωση τροφής για τους θηλυκούς νεοσσούς τείνει να είναι μεγαλύτερη από εκείνη των αρσενικών. Έτσι, κατά μέσον όρο, τα θηλυκά λαμβάνουν 691 γραμμάρια τροφής την ημέρα και τα αρσενικά, μόλις 381 γραμμάρια, οπότε ζυγίζουν περίπου 500 έως 600 γραμμάρια λιγότερο από ό, τι τα θηλυκά αντίστοιχης ηλικίας.  Παρά το γεγονός αυτό, τα αρσενικά συνήθως έχουν την τάση να αναπτύσσονται και να πτερώνονται νωρίτερα από ό, τι τα θηλυκά.  Για τις πρώτες 30 ημέρες, περίπου, οι νεοσσοί εξαρτώνται πλήρως από τους γονείς τους για την σίτιση, αλλά μετά από αυτή την περίοδο, θα αρχίσουν να στέκονται γύρω από την άκρη της φωλιάς και να εξασκούνται στον διαμελισμό της τροφής.  Όμως, από τις 20 ημέρες, πάνω-κάτω, αρχίζει να διαφαίνεται η πρώτη διαμόρφωση των πτερύγων και οι νεοσσοί αρχίζουν να φτερουγίζουν, με τη συχνότητα και την ένταση αυτής της συμπεριφοράς να αυξάνεται σημαντικά μέχρι να γίνουν 40 ημερών.  Τελικά, η πτέρωση (fledging) επιτυγχάνεται στις 66 έως 75 ημέρες στο Αϊντάχο και στις 70 έως 81 ημέρες στην Σκωτία.

Καϊνισμός

Λόγω της χρονικής διαφοράς έναρξης της επώασης, οι νεοσσοί διαφέρουν σε μέγεθος και ο δεύτερος, συνήθως, πεθαίνει. Αυτό, συμβαίνει διότι ο πρωτότοκος είναι μεγαλύτερος και προλαβαίνει να αρπάζει πρώτος την τροφή που φέρνει ο γονέας, με αποτέλεσμα ο δεύτερος να υποσιτίζεται. Ωστόσο, είναι συνηθέστερο, ο πρωτότοκος να εκμεταλλεύεται αυτή την διαφορά μεγέθους και να επιφέρει διαρκή και καίρια χτυπήματα στον δευτερότοκο, με αποτέλεσμα να τον θανατώνει. Το φαινόμενο αυτό («αδελφοκτονία») της ηθολογίας των χρυσαετών, έχει -πολύ εύστοχα- κατονομαστεί  ως καϊνισμός. Συμβαίνει και σε άλλα είδη του ζωϊκού και ιπτάμενου κόσμου, όπως στις κουκουβάγιες και τους ληστόγλαρους, ιδιαίτερα όμως στα είδη του γένους Aquila. Ο καϊνισμός είναι, αναμφισβήτητα, η πιο αμφιλεγόμενη πτυχή της αναπαραγωγικής ηθολογίας των χρυσαετών.  Παρόλο που η μητέρα φημίζεται για το υψηλό επίπεδο γονικής μέριμνας και προστασίας των μικρών της και έχει πλήρη επίγνωση της συγκεκριμένης «αδελφοκτόνου» επίθεσης, δεν παρεμβαίνει. Αυτό, ωστόσο, δεν συμβαίνει μόνο στην περίπτωση των χρυσαετών, αλλά και στα άλλα αρπακτικά πουλιά στα οποία παρατηρείται καϊνισμός.  Πάντως, στην περίπτωση των χρυσαετών ο καϊνισμός δεν είναι υποχρεωτικός  όπως λ.χ. στον κραυγαετό (obligate), παρά μόνον όταν υπάρχει έλλειψη τροφής (facultative). Εάν, παρά ταύτα, επιβιώσουν και οι δύο νεοσσοί, μετά από διάστημα περίπου 20 ημερών, η επιθετικότητα μεταξύ των αδελφών μειώνεται, οπότε και οι δύο νεοσσοί μπορούν να φθάσουν μέχρι την πτέρωση, αν και η επιθετικότητα μπορεί να αυξηθεί και πάλι λίγο μετά από αυτήν.

Πτέρωση

Η πρώτη απόπειρα «πτήσης» των νεοσσών μπορεί να είναι απότομη, με τα νεαρά πουλιά να εκτελούν μικρό άλμα, χρησιμοποιώντας μια σειρά σύντομων, «δύσκαμπτων» φτεροκοπημάτων με τις πτέρυγες ανοιγμένες αδέξια και ανώμαλη πτώση έξω από τη φωλιά.  Σε κάθε περίπτωση, οι νεοσσοί παραμένουν σε απόσταση, το πολύ, 100 μ. από την φωλιά κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά την πτέρωση. Μάλιστα, διατηρούν μια σταθερή θέση όπου οι γονείς τούς φέρνουν την τροφή. Περίπου, 18-20 ημέρες μετά την πτέρωση, οι νεαροί αετιδείς πραγματοποιούν τις πρώτες κυκλικές πτήσεις τους, αλλά δεν μπορούν να κερδίσουν ύψος τόσο αποτελεσματικά όσο οι γονείς τους, μέχρι περίπου 60 ημέρες μετά την πτέρωση.  Όταν γίνουν 4 μηνών, περίπου, οι ανήλικοι αετοί αρχίζουν να διαφεύγουν της προσοχής των γονέων. Στην Κάμπρια της Αγγλίας, οι νεαροί χρυσαετοί παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά να κυνηγούν μεγάλα θηράματα, 59 ημέρες μετά την πτέρωση, ενώ 75 - 85 ημέρες μετά από αυτήν ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητοι από τους γονείς τους. 
Από τον 1ο τους χειμώνα μέχρι τον 4ο ή 5ο, η ζωή και ηθολογία των χρυσαετών είναι ανεπαρκώς μελετημένες. Οι νεαροί χρυσαετοί διασπείρονται ευρέως κατά τη διάρκεια του 1ου έτους της ζωής τους, με τα αρσενικά να παραμένουν πιο κοντά στην γενέθλια περιοχή από τα πιο «εξερευνητικά» θηλυκά. Στην Βόρεια Ντακότα, νεαροί χρυσαετοί με ραδιοκολάρα παρέμειναν σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από την φωλιά για τις πρώτες 100 ημέρες μετά την ανάπτυξη του πρώτου πτερώματος αλλά, στην συνέχεια, απομακρύνθηκαν στα 15 χιλιόμετρα κατά τις επόμενες 40 ημέρες. Στο νεανικό στάδιο, τα περισσότεροι μη-αναπαραγόμενα άτομα στο Αϊντάχο, παρέμειναν σε απόσταση 100 χλμ. από τον τόπο της φωλιάς, αν και μερικά πουλιά απομακρύνθηκαν σε περισσότερα από 1.000 χιλιόμετρα μακριά από την γενέθλια γη. 
Για την ηλικία της πρώτης αναπαραγωγής των χρυσαετών, τα στοιχεία ποικίλλουν. Υπάρχουν, ωστόσο, λίγες καταγραφές ζευγών υπο-ενηλίκων ατόμων (με βάση το πτέρωμά τους) που φώλιασαν ή, ακόμη, είχαν αναπαραχθεί με επιτυχία. <ref<Bates</ref> Η πρώτη προσπάθεια ωοτοκίας σε έξι σημασμένους με κολάρα  χρυσαετούς στο ΝΔ. Αϊντάχο έγινε, σε ηλικίες από 4-7 ετών, με την ηλικία των 5 ετών να είναι ο μέσος όρος διεθνώς.  Από τη στιγμή που προσπαθεί να φωλιάσει για πρώτη φορά, ο χρυσαετός θα επιστρέψει συχνά στην γενέθλια περιοχή του, συνήθως σε ακτίνα 7 έως 65 χλμ. από την θέση της αρχικής φωλιάς.

Αναπαραγωγική επιτυχία

Γενικά, η αναπαραγωγική επιτυχία στους χρυσαετούς φαίνεται να είναι μεγαλύτερη όταν τα θηράματα είναι διαθέσιμα σε αφθονία.  Στην Κ. Γιούτα, από 87 αβγά (44 φωλιές) το 57% έδωσε εκκολαφθέντες νεοσσούς.  Στο Αϊντάχο, τα αντίστιχα αποτελέσματα ήταν 282 (145) / 65%  και στην Μοντάνα, 28 (14) / 86%.  Στην Σκωτία, η μεγαλύτερη αναπαραγωγική επιτυχία των χρυσαετών ήταν στα Ανατολικά Highlands, όπου οι εκεί ερεικώνες είχαν άφθονα θηράματα .  Στην Βόρεια Αμερική, η αναπαραγωγική επιτυχία των χρυσαετών φαίνετια να σχετίζεται άμεσα με τους κύκλους αναπαραγωγικής επιτυχίας των λαγών του είδους Lepus californicus (jackrabbits). 
Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες μπορεί να επηρεάσουν την αναπαραγωγική επιτυχία των χρυσαετών. Στην εξαιρετικά θυελλώδη και ψυχρή άνοιξη του 1984 στην Μοντάνα, ποσοστό 71% (10 από 14) από τις φωλιές που ερευνήθηκαν, απέτυχε.  Μια μακρά περίοδος από εξαιρετικά βροχερές, ψυχρές ανοιξιάτικες εποχές στην Σκωτία, φέρεται να είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά 25% των νεοσσών που έφθασαν στην πτέρωση. Οι ίδιες οι καιρικές συνθήκες (πολύ βροχή και κρύο) δεν σκοτώνουν άμεσα τους νεοσσούς, αλλά παρακωλύουν τους γονείς να κυνηγήσουν.  Ωστόσο, στις ξηρές περιοχές, οι εντονότερες βροχοπτώσεις έχει το αντίθετο αποτέλεσμα και βελτιώνουν πραγματικά την επιτυχία ωοτοκίας. Οι βροχερές χρονιές στις ερήμους του Ισραήλ π.χ., έχουν ως αποτέλεσμα μεγαλύτερους πληθυσμούς από  λαγούς και πέρδικες, με αντίστοιχη αύξηση της αναπαραγωγικής επιτυχίας στους χρυσαετούς.  
Παρόλο που, ο καϊνισμός εκτιμάται ότι κοστίζει το 80% περίπου στον κάθε 2ο νεοσσό, σε ορισμένες περιοχές του φάσματος κατανομής, το ποσοστό επιβίωσης στις «επιτυχημένες» φωλιές είναι υψηλότερο. Σε ιδανικούς οικοτόπους στην Βόρεια Αμερική (ΒΔ. ΗΠΑ και Αλάσκα), ποσοστό 38-56% των φωλιών παρήγαγαν και 2ο νεοσσό.  Οι πληθυσμοί στις βόρειες παρυφές του φάσματος κατανομής παράγουν μικρότερες γέννες (περίπου 12% λιγότερες) και λιγότερους νεοσσούς που φθάνουν στην πτέρωση (παραγωγικότητα του πληθυσμού περίπου 25% μικρότερη) από εκείνους στις εύκρατες περιοχές, όπως έχουν δείξει αντιπαρατειθέμενες μελέτες στην Αλάσκα και το Αϊντάχο.  Πάντως, έτσι κι αλλιώς, η θνησιμότητα στους νεοσσούς είναι πολύ υψηλή, ιδίως κατά τις πρώτες εβδομάδες μετά την εκκόλαψη.  Από τη στιγμή που το νεαρό άτομο είναι σε θέση να κυνηγάει μόνο του, η πιθανότητα να επιβιώσει για πολλά χρόνια αυξάνεται σημαντικά (βλ. Προσδόκιμο ζωής).

Προσδόκιμο ζωής

Οι χρυσαετοί έχουν αρκετά μεγάλη διάρκεια ζωής υπό κανονικές συνθήκες. Το ποσοστό επιβίωσής τους τείνει να αυξάνεται με το μέγεθος του σώματος. Γι’ αυτό και η ετήσια απώλεια του ποσοστού του πληθυσμού στα μικρά γεράκια είναι 30-50%, 15-25% στα μεσαία γεράκια και, μόλις 5% ή λιγότερο στους αετούς και γύπες. Το γηραιότερο γνωστό άτομο χρυσαετού ήταν ένα πουλί που δακτυλιώθηκε στην Σουηδία και ανακτήθηκε 32 χρόνια αργότερα.  Ο μακροβιότερος γνωστός άγριος χρυσαετός στην Βόρεια Αμερική ήταν 23 ετών και 10 μηνών.  Όμως, το μακροβιότερο άτομο όλων, ήταν ένας χρυσαετός σε αιχμαλωσία στην Ευρώπη, που έζησε μέχρι την ηλικία των 46 ετών.  Το εκτιμώμενο ετήσιο ποσοστό επιβίωσης ενηλίκων στην Νήσο Σκάι της Σκωτίας, είναι περίπου 97,5%. 
Τα ποσοστά επιβίωσης είναι συνήθως πολύ χαμηλότερα στους νεαρούς χρυσαετούς από ό, τι στους ενήλικες. Στα δυτικά Βραχώδη Όρη, το 50% των χρυσαετών που δακτυλιώθηκαν στην φωλιά τους, έχασαν τη ζωή τους από τη στιγμή που έγιναν 2 ετών και 6 μηνών, και εκτιμάται ότι το 75% πέθαναν από τη στιγμή που έγιναν 5 ετών.  Πάντως, τα ποσοστά επιβίωσης των χρυσαετών μπορεί να είναι χαμηλότερα για τους μεταναστευτικούς πληθυσμούς.

Θηρευτές

Στους χρυσαετούς, οι πηγές για θνησιμότητα από φυσικούς θηρευτές, βασίζονται εν πολλοίς, σε προφορικά περιστατικά. Λόγω της αμυντικής τους ισχύος, η πιθανότητα φυσικής θήρευσης των χρυσαετών είναι σπάνια. Οι μόνοι γνωστοί, πιθανοί κίνδυνοι για τις  φωλιές είναι οι αδηφάγοι, οι λεοπαρδάλεις του χιονιού και οι καφέ αρκούδες.  Οι περισσότεροι θάνατοι πιθανώς συμβαίνουν από τα νύχια άλλων χρυσαετών. Οι νεοσσοί, βέβαια, είναι πιο πιθανό να σκοτωθούν απ’ ό, τι τα ανήλικα ή ενήλικα άτομα. Τις φωλιές μπορεί να λυμαίνονται άλλα αρπακτικά ζώα, ειδικά τα πουλιά, τα οποία είναι, συχνά, τα μόνα  μεγάλα ζώα που μπορούν να έχουν πρόσβαση στην απόκρημνη θέση της αετοφωλιάς. Για παράδειγμα, το κοράκι είναι τέτοιος θηρευτής της φωλιάς αν και, συνήθως, μόνον όταν οι γονείς την έχουν αφήσει αφύλακτη ή την έχουν εγκαταλείψει. 
Περιστασιακά, ένας χρυσαετός μπορεί να σκοτωθεί από το ίδιο του το θήραμα, σε αυτοάμυνα. Υπάρχει η περίπτωση ενός ατόμου που θανατώθηκε από τα αγκάθια ενός ακανθόχοιρου της Βόρειας Αμερικής (Erethizon dorsatum), στην προσπάθειά του να τον συλλάβει.  Στο Ιsle of Rum στην Σκωτία, υπάρχουν μερικές περιπτώσεις ελαφιών που ποδοπάτησαν χρυσαετούς, κατά πάσα πιθανότητα, από μητέρες που προσπάθησαν να σώσουν ένα ελαφάκι από τα πτηνά.  Αν και, συνήθως, ο χρυσαετός επικρατεί, περιστασιακά άλλα μεγάλα πουλιά μπορεί να δώσουν τρομερή μάχη εναντίον του. Μια απόπειρα σύλληψης ενός μεγάλου μπλε ερωδιού (Ardea herodias) από έναν χρυσαετό, είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο και των δύο πουλιών από πληγές που υπέστησαν στην μάχη που ακολούθησε.  Υπάρχει τουλάχιστον μία (1) περίπτωση στην Σκωτία, όπου ένας χρυσαετός πέθανε μετά από εκτόξευση ελαιώδους υγρού από ένα φουλμάρο (Fulmarus glacialis) ένα επιβλητικό πουλί του οποίου η κύρια άμυνα κατά των αρπακτικών είναι να «ξερνάει» ελαιώδες έκκριμα, το οποίο κολλάει πάνω στις πτέρυγες του εχθρού και μπορεί να παρεμποδίσει την ικανότητά του να πετάει. 
Επίσης, θεωρούνται υποεκτιμημένοι οι θάνατοι χρυσαετών από φυσικά αίτια, όπως η πείνα. Στο Εθνικό Πάρκο Denali της Αλάσκας, 11 από 16 νεκρούς, νεαρούς χρυσαετούς που είχαν εκκολαφθεί στο Πάρκο, είχαν πεθάνει από πείνα.  Από 36 θανάτους χρυσαετών στο Αϊντάχο, ποσοστό 55%, πιθανώς, οφειλόταν σε φυσικά αίτια, συγκεκριμένα 8 (26%) από τραύμα, 3 (10%) από ασθένειες και 6 (19%) από άγνωστες αιτίες.  Από 266 θανάτους χρυσαετών στην Ισπανία, μόνο το 6% ήταν από άγνωστες αιτίες που δεν θα μπορούσαν να αποδοθούν άμεσα σε ανθρώπινη δραστηριότητα.

Κατάσταση πληθυσμού

Παλαιότερα διαδεδομένος σε όλη την Ολαρκτική (Holarctic), ο χρυσαετός έχει εξαφανιστεί από πολλές, πυκνοκατοικημένες πλέον, περιοχές. Παρά το γεγονός ότι εκριζώθηκε ή είναι σπάνιος σε ορισμένες επικράτειες, εξακολουθεί να είναι αρκετά κοινός σε σημαντικές περιοχές στην Ευρασία, την Βόρεια Αμερική και την Β. Αφρική. Ο συνολικός αριθμός των χρυσαετών εκτιμάται ότι κυμαίνεται κάπου μεταξύ 170.000 και 250.000 ατόμων, ενώ ο εκτιμώμενος συνολικός αριθμός των αναπαραγωγικών ζευγών κυμαίνεται από 60.000 έως 100.000.  
Στα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αναπαράγεται και πάλι σε πεδινές περιοχές όπως, για παράδειγμα, στη Σουηδία και τη Δανία. Στην Κ. Ευρώπη υπήρξε μεγάλη μείωση στους πληθυσμούς του και, τώρα, ουσιαστικά περιορίζεται στα Απέννινα,  τις Άλπεις και τα Καρπάθια Όρη. Στην Βόρεια Αμερική, η κατάσταση δεν είναι τόσο δραματική, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει αξιοσημείωτη πτώση. 
Σε παγκόσμια κλίμακα, ο χρυσαετός δεν έχει θεωρηθεί από την IUCN, ότι απειλείται, λόγω του εκτιμωμένου παγκόσμιου πληθυσμού, γι’ αυτό και κατατάσσεται στα Είδη Ελαχίστης Ανησυχίας.  Αυτό, όμως, αποτελεί τον μέσον όρο παγκοσμίως και τα πράγματα μπορεί να είναι διαφορετικά, ανά χώρα, κάτι που σημαίνει ότι σε πολλές από αυτές, το είδος κινδυνεύει (π.χ. Λευκορωσία, Τσεχία)

Άλλες ονομασίες

Ο Χρυσαετός απαντά στον ελλαδικό χώρο και με τις ονομασίες, Χρυσάετος, Χρυσαητός, Λαγουδέρα (Άνδρος), Καρτάλι (Θράκη), Βιτσίλα, Πνιγαροβιτσίλα (Κρήτη), Σκαροβιτσίλα  και Χρυσογεράκα (Κύπρος).

Ιερακοθηρία

Οι χρυσαετοί έχουν χρησιμοποιηθεί διαχρονικά στην ιερακοθηρία, ήδη από τον Μεσαίωνα. Στην Ασία ειδικότερα, χρησιμοποιήθηκαν σε ομάδες για να κυνηγήσουν ζώα, όπως ελάφια, αντιλόπες και λύκους, ενώ η χρήση τους στην Ευρώπη, ήταν αποκλειστικά προνόμιο των αυτοκρατόρων.

Εραλδική

Ο χρυσαετός υπήρξε το ιερό πουλί του Δία στην αρχαιότητα και ως εκ τούτου δείκνυε ισχύ. Ο Αλέξανδρος ΙΙΙ υιοθετεί τον χρυσαετό ως σύμβολο ισχύος και εμφανίζεται ως επίσημο κρατικό σύμβολο σε νομίσματα των διαδόχων (π.χ. τετράδραχμα και πεντάδραχμα) του Πτολεμαίου Α΄ του Λάγου ή Λαγίδη γνωστού ως ῾Σωτήρ῾, ιδρυτή της Πτολεμαϊκής Δυναστείας των Λαγιδών (323 π.Χ.-30 μ.Χ.). Ο χρυσαετός υπήρξε το πρότυπο για την aquila, το σύμβολο των ρωμαϊκών λεγεώνων. Με την μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντίνουπολη, σύμβολο της Ρωμαικής αυτοκρατορίας γίνεται ο δικέφαλος αετός, όπου το ένα κεφάλι κοιτάει την ανατολή και το άλλο την δύση. Ο ρωμαικός αετός και ο δικέφαλος αετός εμφανίζονται σε χώρες όπως η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και σε πολλά σύχρονα κράτη όπως η Αλβανία,  Γερμανία,  Αυστρία, Μεξικό, Ρωσία και Καζακστάν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής επίσης υιοθετούν τον αετό ως σύμβολο όμως στις ΗΠΑ επιλέχθηκε ο λευκοκέφαλος θαλασσαετός που είναι ενδημικό είδος στην χώρα αυτή.
 
Ο χρυσαετός απαντά και στον αραβικό κόσμο, όπου ο αετός είναι ιστορικά ένα σύμβολο ισχύος στην αραβική ποίηση και, σύμφωνα με το μύθο, το προσωπικό έμβλημα του Σαλαντίν. Σύμφωνα, μάλιστα, με αυτή την παράδοση, το έμβλημα υιοθετήθηκε από το κίνημα των Αράβων εθνικιστών και, σήμερα, εμφανίζεται στους θυρεούς της Αιγύπτου, του Ιράκ και της Παλαιστίνης. Είχε εμφανιστεί προηγουμένως στους θυρεούς της Λαϊκής Δημοκρατίας της Υεμένης (1967 - 1990) και της Λιβυκής Αραβικής Δημοκρατίας (1970-1972). Το σημερινό έμβλημα της Υεμένης εμφανίζει έναν χρυσαετό, αλλά δεν είναι εκείνος του Σαλαντίν.