Ανδρέας Μάμουκας

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στη Χίο. Οι γονείς του ήταν οι Ζανής και Μαρία, το γένος Νικολάου Ευμορφόπουλου. Ο πατέρας του ήταν έμπορος και είχε συναλλαγές με τη Σμύρνη. Φοίτησε στην Σχολή της Χίου το 1810 κι αποφοίτησε ή αποχώρησε το 1819. Φεύγοντας από τη Σχολή επιδίδεται στο εμπόριο. Στις 29 Μαΐου του 1821 θα επιστρέψει από τη Σμύρνη στη Χίο και θα συλληφθεί από τους Τούρκους και ως όμηρος θα κρατηθεί στο κάστρο. Θα συλληφθεί και ο πατέρας του και θα απαγχονιστεί. Την άνοιξη του 1822 βρέθηκε εκτός φυλακής εκτελώντας χρέη φύλακα και τροφοδότη των άλλων κρατουμένων και απέδρασε. Θα καταταγεί εθελοντικά στο σώμα του Λυκούργου Λογοθέτη και του Αντώνη Μπουρνιά και θα υπηρετήσει ως γραμματικός. Μετά την αποτυχία του κινήματος θα συλληφθεί μαζί με τη μητέρα του και θα φυλακισθεί για ενάμιση μήνα. Τον Ιούνιο του 1822 θα καταφύγει στην Σμύρνη,όπου θα αρχίσει να καταγράφει τα απομνημονεύματά του. Από τη Σμύρνη διέφυγε στην επαναστατημένη Ελλάδα, όπου χάρις στην μόρφωσή του θα προφέρει υπηρεσίες στους αγωνιστές. Διορίστηκε από τον ναύαρχο Μιαούλη γραμματέας στον Σπετσιώτικο στόλο. Όταν δε ήλθε ο Καποδίστριας στην Ελλάδα, το 1828, έγινε πρωτοκολλητής και επεξεργαστής των δικαστικών λογαριασμών στο Υπουργείο Δικαιοσύνης. Όταν έγινε η δεύτερη εκστρατεία στη Χίο, εγκατέλειψε τη θέση του για να συμμετάσχει σε αυτήν, για να επιστρέψει όταν αυτή ματαιώθηκε. Το 1834 διορίσθηκε τμηματάρχης στο υπουργείο των Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαιδεύσεως, όπου το 1836 ήταν Διευθυντής του Α' Τμήματος.  Από την θέση αυτή εργάστηκε κατά καιρούς στο Αρχείο της Ιεράς Συνόδου.  Το 1837 ήταν υπουργικός σύμβουλος επί των εκκλησιαστικών υπό τον Ιάκωβο Ρίζο Νερουλό. Εκλέχθηκε Βουλευτής Σύρου στις Ελληνικές βουλευτικές εκλογές 1847 και σε αυτές του 1850. Το δε 1856 πήρε τη θέση του Γενικού γραμματέα  στο υπουργείο των Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαιδεύσεως, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το θάνατό του,στις 13 Μαρτίου 1884.
Οι δεσμοί του Μάμουκα με την πατρίδα του παρέμειναν στενοί,έτσι το 1857 θα την επισκεφθεί πάλι και θα ενδιαφερθεί ιδιαίτερα για τα εκπαιδευτικά ζητήματα του νησιού. Έτσι θα στείλει βιβλία για τον εμπλουτισμό της βιβλιοθήκης του Γυμνασίου. Θα φροντίσει να σταλεί ταξινόμος της βιβλιοθήκης ο Νικόλαος Πολίτης το 1871. Μεσολαβεί για την αγορά από τη Σχολική Εφορεία Χίου της νομισματικής συλλογής του Σπυρίδωνα Αργυρόπουλου. Εποπτεύει τις σπουδές των Χίων υποτρόφων σε Αθήνα και εξωτερικό.

Aποτίμηση της προσωπικότητας και της δράσης του

Όπως επισημαίνει ο Στέργιος Φασουλάκης, ομότιμος καθηγητής Εθνικού και Καποδιστριακού Παν/μίου Αθηνών,  αποτελεί την μοναδική, ίσως περίπτωση Χιώτη που διέπρεψε στη διοίκηση τον 19ο αιώνα. Είχε προσόντα όπως, διοικητικές και διαχειριστικές ικανότητες, γνώσεις που είχε αποκτήσει από το παρελθόν του ως εμπόρου, αλλά και η ηπιότητα του χαρακτήρα του, όπως αυτή αποτυπώνεται στην αλληλογραφία του και στους επικηδείους που του απηύθυναν, ήταν ένας άνθρωπος εξυπηρετικός,συνεργάσιμος, συμβιβαστικός, αλλά και συντηρητικός. Σίγουρα στην ανέληξή του οφείλει πολλά και στους συμπατριώτες του πολιτικούς Γλαράκη και Κοντόσταυλο.
Παρά το γεγονός ότι δεν είχε λάβει ανώτερες συστηματικές σπουδές γιατί οι περιστάσεις δεν του το επέτρεψαν, εντούτοις είχε γερή μόρφωση η οποία είναι ιδαιτέρως εμφανής στις επιστολές του.

Σχετικά με τα έργα του

Κείμενο του Μάμουκα αναφέρεται σε βιβλίο του 2005 με μαρτυρίες για τη Σφαγή της Χίου  (είτε το πρώτο, είτε το τελευταίο από αυτά που αναφέρονται στα έργα του Μάμουκα παραπάνω).
«Τα κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος» είναι πιθανότατα η μοναδική δημοσιευμένη πηγή σε αρκετά αντίγραφα των πρακτικών των εθνοσυνελεύσεων αλλά και σχετικών εγγράφων από το 1821 μέχρι το 1829, για το λόγο αυτό μνημονεύεται σε αρκετά έργα. Ο Μάμουκας είχε σχεδιάσει να εκδώσει πρακτικά και έγγραφα μέχρι το 1832 (δηλαδή μέχρι και την Ε' Εθνοσυνέλευση). Από το υλικό που είχε συγκεντρώσει τύπωσε 11 συνολικά τόμους, μέχρι και τη Δ' Εθνοσυνέλευση του 1829, ενώ άλλοι 7 έμειναν ανέκδοτοι. Ο ίδιος αναφέρει την ιστορία της έκδοσής τους στον πρώτο αλλά και στον ενδέκατο τόμο. Μέρος του τίτλου του έργου αναφέρει: «Φιλοτίμω συνδρομή των ομογενών» και ο ίδιος περιγράφει ότι από 710 συνδρομές στον πρώτο τόμο (που εκδόθηκε το 1839), έφτασε μόνο στις 92 συνδρομές στον 10ο τόμο, οπότε και σταμάτησε την έκδοση το 1844. Η τιμή που ανέφερε στον πρώτο τόμο για τις συνδρομές ήταν 2 δραχμές για τους εντός της Ελλάδος και δυο ήμισυ (2,5) δραχμές για τους εκτός της Ελληνικής Επικράτειας. Ο Μάμουκας συνέχισε την έκδοση οκτώ χρόνια μετά το 1852 με τον ενδέκατο τόμο με 923 σελίδες.