Τοκουγκάβα Ιεγιάσου

Πρώτα χρόνια

Γεννημένος στις 31 Ιανουαρίου 1543, στην επαρχία της Μικάβα του κεντρικoύ Χονσού, ο Τοκουγκάβα Ιεγιάσου, αρχικά ονομαζόταν Ματσουντάιρα Τακετσίγιο (松平 竹千代 Matsudaira Takechiyo). Ο πατέρας του, Ματσουντάιρα Χιροτάντα, τοπικός άρχοντας και αρχηγός του Οίκου των Ματσουντάιρα, ταλαντευόταν ανάμεσα στη συμμαχία με τον Οίκο των Όντα και τον αντίστοιχο των Ιμαγκάβα. Το δίλημμα αυτό βασάνιζε χρόνια τον Οίκο των Ματσουντάιρα, αλλά ο Χιροτάντα φαίνεται πως προτιμούσε τους Ιμαγκάβα.
Όταν το 1548 ο Όντα Νομπουχίντε επιτέθηκε στους Ματσουντάιρα, ο Χιροτάντα ζήτησε βοήθεια από τον Οίκο των Ιμαγκάβα και τον αρχηγό του Ιμαγκάβα Γιοσιμότο. Εκείνος δέχτηκε, υπό τον όρο ο Τακετσίγιο να σταλεί ως όμηρος στο ορμητήριό του, το κάστρο Σούνπου. Η απόφαση ήταν δύσκολη, αλλά τελικά ο Χιροτάντα δέχτηκε. Στην πορεία του, όμως, ο μικρός Τακετσίγιο απήχθη από τον Νομπουχίντε και μεταφέρθηκε στην επαρχία Οβάρι. Δεν κακομεταχειριζόταν στα χέρια του, αλλά απειλούνταν με θάνατο αν ο πατέρας του δε συμμαχούσε με τον ίδιο. Ο Χιροτάντα αρνήθηκε, υποστηρίζοντας ότι η θυσία του γιου του θα εντυπωσίαζε τους Ιμαγκάβα και θα επιβεβαίωνε την αφοσίωσή του στον οίκο τους. Ωστόσο, ο Νομπουχίντε δεν έβλαψε τον Τακετσίγιο.
Το 1549, ο Χιροτάντα και ο Νομπουχίντε απεβίωσαν. Ο Ιμαγκάβα Γιοσιμότο, δίχως καθυστέρηση, ετοίμασε εκστρατεία κατά των Όντα. Το κάστρο όπου βρισκόταν ο Όντα Νομπουχίρο, πρωτότοκος (και νόθος) γιος του Όντα Νομπουχίντε, ήταν σίγουρο πως θα έπεφτε. Έτσι, ο αρχηγός των στρατευμάτων των Ιμαγκάβα, ερχόμενος σε συμφωνία με τον Όντα Νομπουνάγκα (μικρότερος γιος, νόμιμος, του Νομπουχίντε), ζήτησε την επιστροφή του Τακετσίγιο ως αντάλλαγμα για τη ζωή του Νομπουχίρο. Τελικά, ο Τακετσίγιο ταξίδευσε στο Σούνπου. Στην έδρα των Ιμαγκάβα, ο Τακετσίγιο έλαβε την εκπαίδευση που άρμοζε σε έναν νεαρό ευγενή.

Απόκτηση δύναμης

Το 1556 πήρε το όνομα Ματσουντάιρα Μοτογιάσου, ενώ την ίδια χρονιά του δόθηκε η άδεια να επιστρέψει στη Μικάβα. Γυρνώντας στην οικογένειά του, ενεπλάκη σε μια σειρά μαχών ενάντια στους Όντα, για λογαριασμό των Ιμαγκάβα. Όταν το 1560, ο Ιμαγκάβα Γιοσιμότο βάδισε προς το Κυότο, ο Μοτογιάσου πήρε μέρος στην εκστρατεία. Ωστόσο, στάλθηκε να καταλάβει το φρούριο Μαρούνε. Έφερε σε πέρας την αποστολή του, μετά από μια σύντομη και σκληρή πολιορκία. Στη συνέχεια επέτρεψε στους άνδρες του να καταλύσουν εκεί για κάποιο χρονικό διάστημα. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, να αποφύγει τη μάχη της Οκεχαζάμα, στην οποία τα στρατεύματα του Γιοσιμότο ηττήθηκαν από τις δυνάμεις του Όντα Νομπουνάγκα, ενώ ο ίδιος φονεύτηκε. Ο Μοτογιάσου υποχώρησε στα εδάφη του και προσπάθησε να διακόψει κάθε δεσμό με τον οίκο των Ιμαγκάβα, ενώ παράλληλα συμμάχησε με τον Όντα Νομπουνάγκα. Κατά την περίοδο αυτή, άλλαξε το όνομά του σε Τοκουγκάβα Ιεγιάσου, με το επώνυμό του (Τοκουγκάβα) να δηλώνει την περιοχή καταγωγής της οικογένειάς του.
Μέχρι εκείνη την περίοδο, ο Ιμαγκάβα Ουτζιζάνε, γιος του Ιμαγκάβα Γιοσιμότο και νέος αρχηγός της οικογένειας, κρατούσε ως ομήρους μερικούς στενούς συγγενείς του Μοτογιάσου, ανάμεσα στους οποίους τη γυναίκα του και το γιο του. Ο Μοτογιάσου ήλθε σε συμφωνία μαζί του και τους αντάλλαξε με τους γιους ορισμένων υποτελών αρχόντων του Ουτζιζάνε. Μετά από αυτό στράφηκε στην ανανέωση του οίκου του, ενώ συγχρόνως μοίραζε εδάφη στους υποτελείς του.

Ιεγιάσου και Νομπουνάγκα

Παρά το γεγονός ότι ο Μοτογιάσου είχε εξασφαλίσει ελευθερία κινήσεων για τον ίδιο και τον οίκο του, ήταν υποτελής του Όντα Νομπουνάγκα. Μαζί με τον Τογιοτόμι Χιντεγιόσι αποτελούσαν τους δυο σημαντικότερους στρατηγούς του, στον αγώνα για την ένωση της Ιαπωνίας. Όταν ο Νομπουνάγκα κινήθηκε προς το Κυότο το 1568, ο Μοτογιάσου ήταν παρών. Παράλληλα, επέκτεινε την κυριαρχία του προς τα ανατολικά. Αρχικά, συμμάχησε με τον ισχυρό νταΐμιο Τακέντα Σίνγκεν, ώστε να κυριεύσουν τα εδάφη του οίκου των Ιμαγκάβα. Αργότερα όμως, προσέφερε άσυλο στον Ουτζιζάνε και συμμάχησε με τον Ουεσούγκι Κενσίν, μεγάλο εχθρό του Σίνγκεν. Επιπλέον, μετέφερε την έδρα του στην πόλη Χαμαμάτσου, κοντά στα εδάφη του Σίνγκεν, μια κίνηση που ακόμη και ο Νομπουνάγκα χαρακτήρισε προκλητική.
Τον Ιούνιο του 1570, ο Ιεγιάσου οδήγησε τους πολεμιστές του στο πλευρό του Νομπουνάγκα, στη νικηφόρα μάχη της Ανεγκάβα, ενάντια στους νταΐμιο Αζάι Ναγκαμάσα και Ασακούρα Γιοσικάγκε. Το 1572, ωστόσο, ηττήθηκε από τα στρατεύματα του Τακέντα Σίνγκεν στο κάστρο Φουταμάτα. Αποφάσισε, παρά τις συμβουλές των ακολούθων του, να αντιμετωπίσει τον Σίνγκεν σε ανοιχτή μάχη στη Μικαταγκαχάρα. Ηττήθηκε αποφασιστικά, ενώ μόλις που διέφυγε το θάνατο. Για καλή τύχη του Ιεγιάσου, ο ισχυρός του εχθρός πέθανε την άνοιξη του 1573, αλλά ο γιος και διάδοχός του Τακέντα Κατσουγιόρι κατέλαβε το κάστρο Τακετεντζίν. Το 1575 ο Κατσουγιόρι πολιόρκησε το κάστρο Ναγκασίνο, και ο Ιεγιάσου κάλεσε για βοήθεια τον Νομπουνάγκα. Εκείνος αρνήθηκε, αλλά ο Ιεγιάσου τον απείλησε πως θα συμμαχήσει με τον Κατσουγιόρι κατά του ίδιου. Τελικά, μια στρατιά από δυνάμεις του Νομπουνάγκα και του Ιεγιάσου νίκησε τον Κατσουγιόρι, αλλά δεν τον εξόντωσε. Για καιρό, οι δυο νταΐμιο λεηλατούσαν τα εδάφη, ο ένας του άλλου.
Την άνοιξη του 1582, ο Ιεγιάσου εξεστράτευσε μαζί με τον Νομπουνάγκα, νικώντας τον Κατσουγιόρι στη μάχη του Τεμμοκουζάν. Μέχρι εκείνη την περίοδο, ο Νομπουνάγκα είχε θέσει υπό τον έλεγχό του όλο το κεντρικό Χονσού. Οι σοχέι   είχαν συντριβεί ανελέητα και τώρα έπρεπε να υποταχθούν και οι υπόλοιποι νταΐμιο. Για το σκοπό αυτό ο Ιεγιάσου προέλασε ανατολικά στο Καντό, ενώ στον Χιντεγιόσι ανατέθηκε το δυτικό μέτωπο. Τον Ιούνιο, ωστόσο, του ίδιου χρόνου, ο Νομπουνάγκα εξωθήθηκε σε σεπούκου σε βουδιστικό ναό του Κιότο, αφού ο υποτιθέμενος υποτελής του, Ακέτσι Μιτσουχίντε, τον πρόδωσε και πυρπόλησε το ναό. Η προδοτική αυτή ενέργεια, πιθανώς έγινε με προτροπή του Τογιοτόμι Χιντεγιόσι, ο οποίος  νίκησε τον Μιτσουχίντε λίγες μέρες αργότερα στη μάχη του Γιαμαζάκι και έγινε κυρίαρχος της πρωτεύουσας, Κιότο.

Ιεγιάσου και Χιντεγιόσι

Το 1584, ο Ιεγιάσου συμμάχησε με τον Όντα Νομπουκάτσου, γιο του Όντα Νομπουνάγκα και επίδοξο διάδοχό του, και επιτέθηκε στα εδάφη του Τογιοτόμι Χιντεγιόσι. Ύστερα από μια σειρά άκαρπων μαχών, όμως, ο Χιντεγιόσι έκανε ανακωχή και με τον Νομπουκάτσου, ενώ πρότεινε το ίδιο και στον Ιεγιάσου. Η συμφωνία έκλεισε στα τέλη του χρόνου, με τον Ιεγιάσου να δίνει υπόσχεση καλής θέλησης στο νέο κυρίαρχο της Ιαπωνίας.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1580, ο Τογιοτόμι σχεδίαζε την εξόντωση του Οίκου των Χότζο, στην οποία πήρε μέρος και ο Ιεγιάσου. Το 1590, οδήγησε περίπου 30.000 σαμουράι στην πολιορκία της έδρας των Χότζο, που διήρκεσε από τον Μάιο ως τον Αύγουστο του ίδιου έτους.
Παρά την υποταγή του, ο Χιντεγιόσι συνέχιζε να θεωρεί τον Ιεγιάσου, ως τον πιο επικίνδυνο ανταγωνιστή του. Του προσέφερε το Καντό και ο Ιεγιάσου μετέφερε την έδρα του στο Έντο. Από εκεί υπηρέτησε πιστά τον Χιντεγιόσι, αδυνατώντας να κάνει διαφορετικά: οι γαίες ανάμεσα στο Καντό και το Κιότο είχαν παραχωρηθεί σε έμπιστους υποστηρικτές του Χιντεγιόσι. Ωστόσο, ο Ιεγιάσου είχε γίνει πλέον ένας από τους πλουσιότερους νταΐμιο της χώρας, με εισόδημα κοντά στα 1.000.000 κόκου.
Το 1592 ο Χιντεγιόσι έστειλε 160.000 στρατιώτες στην Κορέα. Παρά τις αρχικές επιτυχίες, στους Κορεάτες στάλθηκαν ενισχύσεις από τους Μινγκ και η εισβολή απέτυχε. Το 1593, ο Ιεγιάσου στάλθηκε στο Κιούσου, αλλά δεν ήταν υποχρεωμένος να στείλει στρατεύματα. Ευτυχώς για τον Ιεγιάσου, οι υποτελείς του ήταν ικανοί να διαχειριστούν τα εδάφη του οίκου. Το 1597 έγινε και δεύτερη εισβολή στην Κορέα, και παρά τις καλύτερες προετοιμασίες των αμυνόμενων, το 1598 διαφαινόταν η ιαπωνική νίκη. Το φθινόπωρο όμως, ο Χιντεγιόσι ήταν ετοιμοθάνατος. Στις τελευταίες του στιγμές, διόρισε τον Ιεγιάσου σωματοφύλακα του γιου του Χιντεγιόρι, αλλά και ένα Συμβούλιο Προκρίτων, για να ασκεί την εξουσία μέχρι να ενηλικιωθεί ο γιος του. Το Συμβούλιο απαρτιζόταν από τους Ιεγιάσου, Μαέντα Τοσίιε, Ουεσούγκι Καγκεκάτσου, Μόρι Τερουμότο και Ουκίτα Χιντέιε. Μπορεί ο Ιεγιάσου να ήταν ο ισχυρότερος όλων, αλλά οι υπόλοιποι τέσσερις ήταν άνδρες πιστοί στον Χιντεγιόσι, ακόμη και μετά το θάνατό του. Ο Χιντεγιόσι πέθανε το 1598 και το Συμβούλιο έσπευσε να απομακρύνει τα στρατεύματά του από την Κορέα και να κάνει ειρήνη με τους Μινγκ, καθώς γνώριζε ότι όλες οι ιαπωνικές δυνάμεις θα χρειάζονταν κατά τον αγώνα για τη διαδοχή του Χιντεγιόσι.

Εδραίωση

Πρώτο μέλημα του Ιεγιάσου, ήταν η εδραίωσή του: εξολόθρευσε 87 οίκους νταΐμιο, ενσωμάτωσε τα κτήματά τους στα δικά του και κατόπιν τα μοίρασε στους οπαδούς του. Το 1603 έπεισε τον αυτοκράτορα Γκο-Γιοζέι να τον ονομάσει σόγκουν και από το κάστρο του στο Έντο δέχτηκε την υποταγή όλων των νταΐμιο που είχαν επιζήσει.
Ωστόσο, δεν έμεινε ικανοποιημένος με τους όρκους πίστης και απαίτησε από τους υποτελείς του, να τον προμηθεύσουν με άντρες και υλικά για τη δημιουργία μιας νέας κυβερνητικής έδρας στο Έντο. Κατά την δεκαετία που ακολούθησε, ισοπεδώθηκαν λόφοι, αποστραγγίστηκαν έλη, ανοίχτηκαν διώρυγες και ανεγέρθηκαν μεγάλα τείχη για να περιβάλουν ένα ογκώδες φρούριο, το λεγόμενο κάστρο του Έντο.
Ως σογκούν, ο Ιεγιάσου εργάστηκε σκληρά για να προσδώσει σταθερότητα στην Ιαπωνία. Προώθησε ιδιαίτερα το εξωτερικό εμπόριο, στα πλαίσια του οποίου αντάλλαξε δώρα με πολλούς Ευρωπαίους ηγεμόνες, όπως ο Ιάκωβος Α' της Αγγλίας.
Ο Ιεγιάσου κράτησε τον τίτλο του σογκούν μόνο μέχρι το 1605, όταν και πήρε τον τίτλο του ογκόσο (大御所 ōgosho), δηλαδή του αποσυρθέντος σογκούν. Νέος σογκούν, αναδείχτηκε ο γιος του, Τοκουγκάβα Χιντετάντα. Πιθανώς αυτό να έγινε, ώστε να αποφύγει τα τελετουργικά του καθήκοντα, να αποτρέψει τους εχθρούς του να επιτεθούν στο πραγματικό εξουσιαστή της Ιαπωνίας (δηλαδή τον ίδιο), αλλά και να εξασφαλίσει μια ομαλότερη διαδοχή για το γιο του.

Θάνατος και θεοποίηση

Ο Ιεγιάσου δεν πρόλαβε να απολαύσει το θρίαμβό του επί του Χιντεγιόρι, γιατί πέθανε το επόμενο έτος. Πιθανά αίτια του θανάτου του ήταν καρκίνος ή σύφιλη. Θεοποιήθηκε με το όνομα Τόσο Νταϊγκόνγκεν (東照大権現 Tōshō Daigongen), που σημαίνει "Μεγάλο Γκόνγκεν, Φως της Ανατολής". Ο ίδιος ο Ιεγιάσου είχε εκφράσει την επιθυμία να θεοποιηθεί μετά θάνατον. Αρχικά, το σώμα του θάφτηκε στον σιντοϊστικό ναό Κουνόζαν Τόσο-γκου. Μετά την πρώτη επέτειο του θανάτου του, τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στο ναό Νικό Τόσο-γκου, όπου βρίσκονται μέχρι και σήμερα.

Κληρονομιά

Η κοινωνία που κληρονόμησε στους διαδόχους του συνέβαλε στο να παραμείνει η δυναστεία των Τοκουγκάβα στην εξουσία επί 250 και πλέον χρόνια. Αν και ο ίδιος ο Ιεγιάσου είχε προωθήσει τις σχέσεις με άλλα έθνη, οι διάδοχοί του αποφάσισαν να απομονώσουν πλήρως την Ιαπωνία, η οποία για περισσότερο από δύο αιώνες αγνοούσε τις διάφορες εξελίξεις στην πολιτική, την επιστήμη και την βιομηχανία, που διαμόρφωναν τον Δυτικό κόσμο. Καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου Έντο, οι Ιάπωνες γνώρισαν μια εσωτερική γαλήνη, που ονόμαζαν "Μεγάλη Ειρήνη".
Εκτός αυτού, ο Ιεγιάσου ανέδειξε τους Τοκουγκάβα στην πλουσιότερη οικογένεια της Ιαπωνίας. Τα κτήματά του, με απόδοση 32 εκατομμύρια μπούσελ ρυζιού, αντιπροσώπευαν το 1/4 του συνολικού εθνικού πλούτου.