Ε.Π.Α. Λάρνακας

Ίδρυση

Η ΕΠΑ ιδρύθηκε στις 17 Οκτωβρίου 1932 από την ενοποίηση δύο σωματείων της Λάρνακας, του Πεζοπορικού Λάρνακας και του ΑΜΟΛ. Για το λόγο αυτό το νέο σωματείο ονομάστηκε Ένωσις Πεζοπορικού ΑΜΟΛ (ΕΠΑ). Ο Πεζοπορικός είχε ιδρυθεί το Μάρτιο του 1924. Στις 3 Οκτωβρίου 1926 μερίδα μελών απεχώρησε από τον Πεζοπορικό και ίδρυσε τον ΑΜΟΛ (Αθλητικός Μουσικός Όμιλος Λάρνακος). Τα δύο σωματεία ανέπτυξαν αθλητική και πολιτιστική δράση.
Η ίδρυση της ΕΠΑ είχε ως στόχο τη συνένωση των αθλητικών και κυρίως των ποδοσφαιρικών δυνάμεων της Λάρνακας προκειμένου να δημιουργηθεί μια ισχυρή ομάδα που να εκπροσωπεί επάξια τη Λάρνακα στα διάφορα πρωταθλήματα. Με ανακοίνωση στον τύπο με τίτλο «Εν τη Ενώσει η Ισχύς», η πρώτη Επιτροπεία του νέου σωματείου εκθειάζει την συνένωση ως «επιστέγασμα των μακρών και ευγενών αγώνων των δύο Σωματείων» και ζητά την στήριξη όλων, σε συνέχεια των πρώτων θετικών ενεργειών: «αρτιώτατη εμφάνιση», «στέγαση εις μεγαλοπρεπές οίκημα» και «απόκτηση ικανωτάτου και πανελληνίου φήμης προπονητού».

Τα πρώτα χρόνια και ίδρυση της ΚΟΠ

Στις 20 Νοεμβρίου 1932 η νεοϊδρυθείσα ΕΠΑ κέρδισε με 2-0 σε φιλικό αγώνα στο Παλιό ΓΣΖ την ισχυρή Χάποελ Παλαιστίνης (Τελ Αβιβ). Ήταν η πρώτη νίκη κυπριακής ομάδας επί μιας ξένης ομάδας.
Όταν ιδρύθηκε η ΕΠΑ, η Κυπριακή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου δεν είχε ακόμα δημιουργηθεί και έτσι δεν διεξαγόταν παγκύπριο πρωτάθλημα. Είχαν, όμως, ήδη δημιουργηθεί αρκετά σωματεία.
Το 1932 (πριν τη δημιουργία της ΕΠΑ), με πρωτοβουλία του Πεζοπορικού Λάρνακας, διεξήχθη, με σύστημα νοκ-άουτ, το πρώτο παγκύπριο πρωτάθλημα, το «πρωτάθλημα πόλεων». Το δεύτερο παγκύπριο πρωτάθλημα διοργάνωσε ο ΑΠΟΕΛ (1933). Στο πρωτάθλημα αυτό συμμετείχαν 8 ομάδες, με την ΕΠΑ να είναι μία από αυτές. Είχε συμφωνηθεί όπως οι 8 ομάδες αγωνιστούν μεταξύ τους σε ένα γύρο και οι πρώτες πέντε στη βαθμολογία να αγωνιστούν μεταξύ τους, πάλι σε ένα γύρο. Στην τελική βαθμολογία η ΕΠΑ ισοβαθμούσε με τον ΑΠΟΕΛ και έτσι έγιναν αγώνες μπαράζ για ανάδειξη του πρωταθλητή. Το πρώτο παιχνίδι έγινε στο παλιό ΓΣΠ και ο ΑΠΟΕΛ κέρδισε με 6-0. Το δεύτερο παιχνίδι έγινε στο Παλιό ΓΣΖ με τις δύο ομάδες να μένουν ισόπαλες 2-2, με τον ΑΠΟΕΛ να αναδεικνύεται πρωταθλητής.
Το τρίτο ανεπίσημο πρωτάθλημα διοργάνωσε η ΑΕΛ, με την ΕΠΑ να τερματίζει στην τέταρτη θέση. Το τέταρτο πρωτάθλημα πόλεων θα το διοργάνωνε η Ανόρθωση. Ωστόσο, λόγω προκήρυξης πρωταθλήματος από τον Τραστ στη Λευκωσία (με την ευκαιρία των εορτασμών της δεκαετηρίδας από την ίδρυση του) και διαμάχης μεταξύ των δύο ομάδων, αλλά και άλλων θεμάτων για τα οποία υπήρχαν διαφωνίες (ο Ολυμπιακός Λευκωσίας και ο Άρης Λεμεσού έθεσαν θέμα ελεύθερης συμμετοχής ποδοσφαιριστών από ένα σωματείο σε άλλο), τα σωματεία αποφάσισαν τη δημιουργία μιας αρχής η οποία θα είχε την ευθύνη διοργάνωσης των πρωταθλημάτων. Έτσι, στις 23 Σεπτεμβρίου 1934 ιδρύεται η Κυπριακή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (ΚΟΠ), με την ΕΠΑ να αποτελεί ένα από τα ιδρυτικά της μέλη.
Στο μεταξύ, από το φθινόπωρο του 1933 προπονητής και παίκτης στην ΕΠΑ αναλαμβάνει ο διεθνής μέσος του Ολυμπιακού Πειραιώς Μιχάλης (Λάλης) Λεκός, ενέργεια η οποία χαιρετίζεται σε ανακοίνωση της Επιτροπείας του σωματείου ως «απόκτηση ικανωτάτου και πανελληνίου φήμης προπονητού».

Περίοδος 1934-1939

Την περίοδο 1934-35 διεξήχθη το πρώτο επίσημο παγκύπριο πρωτάθλημα. Η ΕΠΑ συμμετείχε στο πρωτάθλημα. Ως έδρα χρησιμοποιούσε το Παλιό ΓΣΖ. Η ΕΠΑ τερμάτισε στην έβδομη θέση. Την περίοδο 1935-36 τερμάτισε στην όγδοη και τελευταία θέση.

Αποχώρηση από την ΚΟΠ και επανίδρυση Πεζοπορικού

Την 1η Ιουνίου 1936 η ΕΠΑ αποχώρησε από την ΚΟΠ εξαιτίας εσωτερικών προβλημάτων που προέκυψαν. Οι μέτριες παρουσίες της ποδοσφαιρικής ομάδας στα πρωταθλήματα, οι αντιδράσεις ανθρώπων οι οποίοι παρέμεναν εκτός διοικητικών, αλλά και ποδοσφαιριστές οι οποίοι τέθηκαν σε αδράνεια οδήγησαν  μια ομάδα μελών και ποδοσφαιριστών να αποχωρήσουν από την ΕΠΑ και να επανιδρύσουν στις 21 Μαρτίου 1937 τον Πεζοπορικό Λάρνακας. Μεταξύ των δύο ομάδων υπήρχε μεγάλη αντιπαλότητα ως ομάδες της ίδιας πόλης. Επιπλέον, μεταξύ των δύο ομάδων υπήρχε ταξική διαφορά. Στον Πεζοπορικό συγκεντρώθηκε μεγάλο μέρος της εύπορης τάξης της Λάρνακας. Οι φιλάθλοι της ΕΠΑ προέρχονταν κυρίως από τα μικρομεσαία και λαϊκά κοινωνικά στρώματα της Λάρνακας. Η ΕΠΑ είχε επίσης την υποστήριξη της πολυάριθμης αρμενικής κοινότητας της Λάρνακας. Στην ΕΠΑ, εκτός από Ελληνοκύπριοι, αγωνίζονταν και εγνωσμένης αξίας Αρμένιοι ποδοσφαιριστές, όπως και Τουρκοκύπριοι.

Δεκαετία 1940-1949

Τις περιόδους 1939-40 και 1940-41 η ΕΠΑ τερμάτισε στην τρίτη θέση του βαθμολογικού πίνακα. Από το 1941 έως το 1944 δεν διεξήχθη παγκύπριο πρωτάθλημα λόγω του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, επειδή πολλοί Κύπριοι εντάχθηκαν στις αντικατοχικές ομάδες που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα. Την περίοδο 1944-45 το πρωτάθλημα και το κύπελλο επανήλθαν. Στις 14 Απριλίου 1945 η ΕΠΑ κατέκτησε το κύπελλο Κύπρου κερδίζοντας στο παλιό ΓΣΠ τον ΑΠΟΕΛ με 3-1. Ήταν ο πρώτος τίτλος της ομάδας. Στο πρωτάθλημα η ΕΠΑ τερμάτισε στην πρώτη θέση ισοβαθμώντας με τον ΑΠΟΕΛ. Οι δύο ομάδες έδωσαν αγώνας μπαράζ για την ανάδειξη του πρωταθλητή. Ο πρώτος αγώνας έγινε στο παλιό ΓΣΠ στις 10 Ιουλίου 1945 με τις δύο ομάδες να μένουν ισόπαλες 0-0. Το δεύτερο παιχνίδι έγινε στο Παλιό ΓΣΖ στις 15 Ιουλίου 1945 με την ΕΠΑ να κερδίζει με 3-1. Η ΕΠΑ πέτυχε το νταμπλ.
Η ΕΠΑ κατάφερε να πετύχει το νταμπλ και την επόμενη περίοδο. Κατέκτησε το πρωτάθλημα Κύπρου 1945-46, αυτή τη φορά με διαφορά βαθμών, όπως και το κύπελλο Κύπρου 1945-46, κερδίζοντας στον τελικό τον ΑΠΟΕΛ με 2-1. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του κυπριακού ποδοσφαίρου που μία ομάδα πετύχαινε δύο συνεχόμενα νταμπλ.
Την περίοδο 1946-47 τερμάτισε στη δεύτερη θέση.

Χρώματα

Από την ίδρυση της η ΕΠΑ υιοθέτησε ως χρώματα της το κίτρινο και το μαύρο.

Έδρα

Η ΕΠΑ από την ίδρυση της και έως το 1989 χρησιμοποιούσε ως έδρα το Παλιό ΓΣΖ. Το 1989 ολοκληρώθηκε το νέο ΓΣΖ το οποίο αποτέλεσε έδρα της ΕΠΑ την περίοδο 1989-1994.