Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος

Καταγωγή και οικογένεια

Ο Μαξιμιλιανός γεννήθηκε στο Αρράς της επαρχίας Αρτουά της Γαλλίας, στις 6 Μαΐου του 1758. Οι ρίζες της οικογένειάς του ανάγονται στον 12ο αιώνα στην Πικαρδία, με ορισμένους από τους προγόνους του να εργάζονται ως συμβολαιογράφοι στο Καρβέν, κοντά στο Αρράς, από τις αρχές του 17ου αιώνα. Πιθανότατα να είχε κάποιον Ιρλανδό πρόγονο, καθώς το επίθετό του θα μπορούσε να είναι παραφθορά του "Robert Speirs".
Ο παππούς του από την πλευρά του πατέρα του, Μαξιμιλιανός, ήταν επιτυχημένος δικηγόρος. Ο πατέρας του, Φρανσουά Μαξιμιλιέν Μπαρτελεμί ντε Ρομπεσπιέρ, ήταν δικηγόρος στο Συμβούλιο του Αρτουά (Conseil d'Artois). Παντρεύτηκε τη Ζακλίν Μαργκερίτ Καρό, κόρη ζυθοποιού, στις 2 Ιανουαρίου 1758. Ο Μαξιμιλιανός ήταν ο μεγαλύτερος από 4 παιδιά και η σύλληψή του έγινε εκτός γάμου. Τα αδέρφια του ήταν η Σαρλότ (1760-1834, πέθανε ανύπαντρη λόγω του επωνύμου της), η Ανριέτ (1761-1780, έγινε μοναχή) και ο Αυγουστίνος (1763-1794). Στις 7 Ιουλίου 1764 η μητέρα του Μαξιμιλιανού γέννησε ένα πρόωρο αρσενικό παιδί και απεβίωσε έπειτα από εννέα ημέρες. Ο πατέρας του, από τη θλίψη του, εγκατέλειψε το Αρράς και έφυγε για το εξωτερικό. Περιστασιακά πήγαινε στο Αρράς και οι δύο κόρες του μεγάλωσαν με τις θείες τους (αδερφές του πατέρα τους). Οι δύο γιοι πήγαν στον παππού και τη γιαγιά από την πλευρά της μητέρας τους. Ο πατέρας του Ροβεσπιέρου πέθανε στο Μόναχο στις 6 Νοεμβρίου 1777.

Σπουδές

Σε ηλικία 8 ετών ο Μαξιμιλιανός ήξερε να διαβάζει και να γράφει και ξεκίνησε να παρακολουθεί μαθήματα στο κολέγιο               (collège) του Αρράς. Τον Οκτώβριο του 1769, έπειτα από την πρόταση του επισκόπου, έλαβε υποτροφία και σπούδασε στο Κολέγιο του Λουδοβίκου του Μεγάλου (Collège Louis-le-Grand), του Πανεπιστημίου του Παρισιού. Ο Ροβεσπιέρος παρέμεινε στο Παρίσι μέχρι τα 23 του χρόνια και ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του στη δικηγορία. 
Στον Ροβεσπιέρο έτυχε να καλωσορίσει τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΣΤ΄, όταν είχε επισκεφθεί το κολέγιο. Έτσι, και μάλιστα υπό δυνατή βροχή, ο νεαρός φοιτητής τού απήγγειλε επαίνους, ενώ αργότερα θα συναντώνταν ξανά, υπό άλλες συνθήκες.
Με την αποφοίτησή του, έλαβε δωρεά 600 λιβρών για τα 12 έτη κατά τα οποία αποτέλεσε πρότυπο ακαδημαϊκής επιτυχίας και προσωπικής διαγωγής.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών του, ο Ροβεσπιέρος έμαθε να θαυμάζει τη Δημοκρατία της Ρώμης και τη ρητορική του Κικέρωνα, του Κάτωνα και άλλων μορφών της κλασικής ιστορίας. Συμμαθητές του ήταν και οι Καμίλ Ντεμουλέν και Λουί Μαρί Στανισλά Φρερόν. Μελέτησε επίσης τα έργα του φιλοσόφου Ζαν Ζακ Ρουσό και επηρεάστηκε από τις ιδέες του.  Η ιδέα της επαναστατικής ανδρείας και το πρόγραμμά του για τη δόμηση της πολιτικής κυριαρχίας από μια άμεση δημοκρατία προήλθε από τον Ρουσό. Επειδή επεδίωκε αυτά τα ιδανικά, στη διάρκεια του καθεστώτος των Ιακωβίνων επονομάστηκε "Αδιάφθορος".

Δικηγορία

Έχοντας ολοκληρώσει τις σπουδές του, έγινε δεκτός στον δικηγορικό σύλλογο του Αρράς. Το 1782 διορίστηκε ποινικός δικαστής με πρόταση του επισκόπου της γενέτειράς του, ωστόσο ο Ροβεσπιέρος παραιτήθηκε, απηυδισμένος από υποθέσεις που επέσειαν τη θανατική ποινή, δεδομένης της τότε αντίθεσής του σε αυτήν. Αντίθετα, έγινε σύντομα συνήγορος και υπερασπιστής άπορων πελατών. Κατά τις συνεδριάσεις του δικαστηρίου, έγινε γνωστός επειδή προωθούσε τα ιδανικά του Διαφωτισμού και επιχειρηματολογούσε υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κατά τα τελευταία χρόνια της σταδιοδρομίας του διάβαζε πάρα πολλά βιβλία και εστίασε στην κοινωνική και πολιτική θεωρία γενικότερα.
Εξελέγη μέλος της Ακαδημίας του Αρράς τον Δεκέμβριο του 1783 και έναν χρόνο αργότερα τιμήθηκε με μετάλλιο (από κοινού με τον δημοσιογράφο Πιέρ Λουί ντε Λακρετέλ) από την Ακαδημία του Μετς, για το δοκίμιό του με θέμα το αν θα έπρεπε να αποκηρύσσονται και οι συγγενείς ενός καταδικασμένου εγκληματία. Τα επόμενα δοκίμιά του δεν είχαν επιτυχία, όμως ο ίδιος έγινε δεκτός στη φιλοτεχνική λέσχη "Rosatia", που περιλάμβανε ποιητές, μουσικούς και λογοτέχνες.
Στο Παρίσι, μια από τις πρώτες του δικαστικές επιτυχίες ήταν η υπεράσπιση ενός πολίτη, στον οποίο είχε κάνει μήνυση ο γείτονάς του, καθώς θεωρούσε το αλεξικέραυνο που είχε στη στέγη του σπιτιού του ως διαβολικό κατασκεύασμα. Η εφεύρεση ήταν νέα για την εποχή και ήταν φυσικό να τρόμαζε τους δεισιδαίμονες στη Γαλλία. Ο Ροβεσπιέρος κέρδισε τη δίκη και έγινε πια διάσημος.

Είσοδος στην πολιτική

Το 1789, όταν ακόμα ήταν εναντίον της θανατικής ποινής, ο Ροβεσπιέρος εξελέγη αντιπρόσωπος στη Συνέλευση των Τάξεων και συντάχθηκε με τους φτωχούς και τους ανθρώπους κατώτερων κοινωνικών τάξεων για την εποχή (Εβραίοι, μαύροι, ηθοποιοί). Ως συχνός ομιλητής στη Συντακτική Συνέλευση, με τις ιδέες του υποστήριξε σθεναρά τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τις συνταγματικές επιταγές, συχνά με μεγάλη επιτυχία. Καθιέρωσε την περίοδο εκείνη το σύνθημα  "Ελευθερία, Ισότητα, Αδερφότητα". Για πρώτη φορά έγινε χρήση του συνθήματος στον λόγο του Ροβεσπιέρου "Περί οργανώσεως της Εθνοφρουράς" (Discours sur l'organisation des gardes nationales), στις 5 Δεκεμβρίου 1790, Άρθρο XVI, και σύντομα μεταδόθηκε από τα λαϊκά στρώματα σε ολόκληρη τη Γαλλία.
Discours sur l'organisation des gardes nationales
Article XVI.
Στις ψυχές τους χαραγμένες αυτές οι λέξεις: ΓΑΛΛΙΚΟΣ ΛΑΟΣ, & από κάτω: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ΙΣΟΤΗΤΑ, ΑΔΕΡΦΟΤΗΤΑ. Οι ίδιες λέξεις είναι γραμμένες στις σημαίες που φέρουν τα τρία χρώματα του έθνους.
(γαλλικά: XVI. Elles porteront sur leur poitrine ces mots gravés : LE PEUPLE FRANÇAIS, & au-dessous : LIBERTÉ, ÉGALITÉ, FRATERNITÉ. Les mêmes mots seront inscrits sur leurs dra-peaux, qui porteront les trois couleurs de la na-tion.‎)
Λίγο αργότερα ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση. Ο φίλος του Καμίλ Ντεμουλέν, δυναμικός νεαρός φοιτητής (που καρατομήθηκε αργότερα κατ' εντολήν του Ροβεσπιέρου) ηγήθηκε αυτών που φώναξαν πρώτοι "Στη Βαστίλη!" και ο λαός κατέλαβε το σύμβολο της απολυταρχίας, τις φυλακές της Βαστίλης, στις 14 Ιουλίου 1789.
Τον επόμενο χρόνο (1790) ο Ροβεσπιέρος εξελέγη πρόεδρος των Ιακωβίνων και σύντομα καταξιώθηκε ως επικεφαλής της ριζοσπαστικής εκείνης πτέρυγας της Εθνοσυνέλευσης. Την ίδια χρονιά εγκαταστάθηκε στην οδό  Saintonge, στον αριθμό 9, κοντά στο Παλάτι Τουιλερί. Έπειτα από τη Σφαγή στο Πεδίο του Άρεως στις 17 Ιουλίου 1791, μετακόμισε στην οικία του επιπλοποιού Μορίς Ντιπλέ, ένθερμου θαυμαστή του Ροβεσπιέρου, στην οδό Σεν Ονορέ. Εξαιτίας φόβων για την ασφάλειά του, αλλά και της επιθυμίας του να ζει κοντά στην Εθνοσυνέλευση, ο Μαξιμιλιανός έζησε εκεί ώς τον θάνατό του, με εξαίρεση δύο βραχύχρονες περιόδους. Σύμφωνα με τον γιατρό του, Ζοζέφ Σουμπερμπιέλ, τον επαναστατικό δικαστή Ζοασίμ Βιλάτ και την κόρη του Ντιπλέ, Ελιζαμπέτ, ο Ροβεσπιέρος αρραβωνιάστηκε με την κόρη του Ντιπλέ, Ελεονόρ, όμως δεν έγινε κανένας γάμος.
Στις 30 Σεπτεμβρίου 1791, όταν διαλύθηκε η Συντακτική Συνέλευση, ο λαός των Παρισίων ονόμασε τον Ροβεσπιέρο και τον Ζερόμ Πετιόν ως τους δύο αδιάφθορους πατριώτες, επειδή αρνήθηκαν να δωροδοκηθούν και ήταν καθαροί στις αρχές τους και για τον λιτό τρόπο ζωής τους. Ο Ροβεσπιέρος επέστρεψε στο Αρράς, όπου του επιφυλάχθηκε θερμότατη υποδοχή. Τον Νοέμβριο επανήλθε στο Παρίσι, όπου ανέλαβε δημόσιος εισαγγελέας.

Άνοδος στην εξουσία

Ο Ροβεσπιέρος αντιτάχθηκε στην κήρυξη πολέμου με την Αυστρία και για τον λόγο αυτό ήρθε σε σύγκρουση με τους Γιρονδίνους. Επίσης, ήταν αντίθετος στη χρήση βίας, προκειμένου να διασπαρούν οι ιδέες της Επανάστασης. 
Τον Απρίλιο του 1792 ο Ροβεσπιέρος παραιτήθηκε από τη θέση του γενικού εισαγγελέα των Βερσαλλιών, την οποία κατείχε επίσημα, όμως δεν ασκούσε τα καθήκοντά του από τον Φεβρουάριο, και ξεκίνησε την έκδοση μιας επιθεώρησης, του "Υπερασπιστή του Συντάγματος" (Le Défenseur de la Constitution). 
O "Αδιάφθορος", όπως συνήθιζαν να τον αποκαλούν, δεν είχε πλέον καμία αμφιβολία για την ενοχή του Βασιλιά. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ δικάστηκε και ο Ροβεσπιέρος έμελε να πει για την καταδίκη του: "Ο μεγαλύτερος εγκληματίας του κόσμου δεν πρέπει να δικαστεί, είναι ήδη καταδικασμένος!".  Ο Λουδοβίκος καταδικάστηκε σε θάνατο και αποκεφαλίστηκε στις 21 Ιανουαρίου του 1793. Στις 2 Ιουνίου, με τον Ροβεσπιέρο να ελέγχει και τη Συμβατική Εθνοσυνέλευση, οι Ιακωβίνοι έθεσαν εκτός νόμου τους αντιπάλους τους, Γιρονδίνους, και ανέλαβαν πλήρως την εξουσία.

Πραξικόπημα 9ης Θερμιδόρ και πτώση του Αδιάφθορου

Τα νέα μέτρα προκάλεσαν ακόμα μεγαλύτερες αντιδράσεις. Την 9η Θερμιδόρ του έτους 2 της Επανάστασης, δηλαδή στις 27 Ιουλίου 1794, ο Ροβεσπιέρος εμφανίστηκε στη Συμβατική Συνέλευση και ανέφερε ότι είχε στην κατοχή του κατάλογο με εχθρούς του λαού, ανάμεσά τους και μέλη της Συνέλευσης, τους οποίους, όμως, δεν ανέφερε. Αυτό σήμαινε σύλληψη και εκτέλεσή τους με συνοπτικές διαδικασίες. Φοβούμενοι ότι μπορεί να είναι και αυτοί στη λίστα, τα περισσότερα μέλη-βουλευτές της Συμβατικής προκάλεσαν πανδαιμόνιο και δεν άφησαν το δικηγόρο από το Αρράς να μιλήσει. Ούτε ο φίλος του, Σαιν Ζυστ, εξέχων ρήτορας, που παρέσυρε τα πλήθη, μπόρεσε να πει κάτι. Αντίθετα, ένα μέλος της Εθνοσυνέλευσης τον προκάλεσε να πει τα ονόματα, αναγκάζοντας τον Ροβεσπιέρο να αιφνιδιαστεί και να ψελλίσει διάφορες δικαιολογίες, κατόπιν των οποίων πολλά μέλη απαίτησαν τη σύλληψή του ως εχθρού της ενότητας του λαού. Επρόκειτο για καλά οργανωμένη συνωμοσία, που μέσα σε λίγες στιγμές αποκαθήλωσε τον μόλις πριν λίγο πανίσχυρο τύραννο.
Ο Ροβεσπιέρος και οι φίλοι του, αντιλαμβανόμενοι το δυσμενές γι' αυτούς κλίμα, θα φύγουν με δυσκολία από το χώρο της Συμβατικής Συνέλευσης και θα πάνε στο δημαρχείο. Δυστυχώς γι' αυτούς, όμως. φάνηκαν αδύναμοι την κρίσιμη εκείνη στιγμή, καθώς και εξαιρετικά άτυχοι. Αντί να προστρέξει σε στρατιωτικές δυνάμεις που ακόμα ήλεγχε, ο Ροβεσπιέρος κατέφυγε στο δημαρχείο, όπου δεν υπήρχαν στρατιωτικές δυνάμεις. Επίσης, ο αρχηγός του σώματος που έτρεξε προς βοήθειά του ήταν, αν και γενναίος αξιωματικός, μέθυσος και ανεύθυνος, με αποτέλεσμα η βοήθεια να καθυστερήσει, την ώρα που οι πιο πολλές μονάδες ήταν πιστές στο Ροβεσπιέρο και μπορούσε ακόμα να ελέγξει τα γεγονότα.
Τελικώς, η χωροφυλακή πραγματοποίησε έφοδο στο Δημαρχείο για να τον συλλάβει, όπου, σύμφωνα με μία εκδοχή ορισμένων αυτοπτών μαρτύρων, ένας νεαρός χωροφύλακας, ονόματι Μερντά, θα τσακίσει με μια πιστολιά το σαγόνι του Ροβεσπιέρου.  Επικρατέστερη, όμως, είναι η εκδοχή ότι ο Ροβεσπιέρος αυτοτραυματίστηκε.  Όπως και να έχει, μόλις τσακίστηκε το πηγούνι του "Αδιάφθορου", ο Σαιν Ζυστ δεν έφερε επιπλέον αντίσταση, ο Κουτόν κύλησε με το αναπηρικό του καροτσάκι να ξεφύγει και κόντεψε να σκοτωθεί, γλυστρώντας στις σκάλες, ο Λε Μπα αυτοκτόνησε, ενώ ο αδελφός του, Αυγουστίνος Ροβεσπιέρος, τραυματίστηκε, προσπαθώντας να διαφύγει από το μπαλκόνι του δημαρχείου, πηδώντας από αρκετό ύψος στο πλακόστρωτο (δε σκοτώθηκε, γιατί έπεσε επάνω σε δύο ανθρώπους), την ώρα που ο λαός παρακολουθούσε τα δραματικά τεκταινόμενα παγωμένος.
Πολλοί άνθρωποι, υποστηρικτές του Ροβεσπιέρου, ξεσηκώθηκαν και ζήτησαν την αποφυλάκισή του, ενώ ο ίδιος ήταν αιφνιδιασμένος από την απρόσμενη τροπή των γεγονότων, καταματωμένος, με σκισμένα ρούχα. Όταν κάποιος του έδωσε ένα μαντίλι για να καλύψει την τραυματισμένη σιαγόνα του, τον ευχαρίστησε, λέγοντάς του: "Σας ευχαριστώ, κύριε".  Τελικώς, φυλακίστηκε στην Κονσιερζερί, δίπλα από το κελί όπου είχε φυλακιστεί παλαιότερα η Μαρία Αντουανέτα. Από εκεί έβγαινε κανείς μόνο για καρατόμηση.

Θάνατος

Στις 28 Ιουλίου 1794, ημέρα Δευτέρα, ο Ροβεσπιέρος, με τραυματισμένο πιγούνι, οδηγήθηκε στη λαιμητόμο, μαζί με 21 ακόμα συνεργάτες του. Η διαδρομή με το κάρο, στο οποίο ήταν δεμένος, ήταν εξουθενωτική. Παιδιά έριχναν αίμα βοδιού στο σπίτι όπου έμενε, το φτωχικό σπίτι του ξυλουργού Ντιπλέ. Η πλατεία, όπου είχε στηθεί η γκιλοτίνα, στο κέντρο του Παρισιού, ήταν ασφυκτικά γεμάτη από κόσμο.
Πρώτος εκτελέστηκε ο Σαιν Ζυστ, ανεβαίνοντας αγέρωχα και αμίλητος τα σκαλιά. Μόλις ήρθε η σειρά του Μαξιμιλιανού, ο δήμιος θέλησε να κολακεύσει το μαινόμενο πλήθος, ταλαιπωρώντας τον Μαξιμιλιανό, αφαιρώντας με δύναμη τον επίδεσμο που συγκρατούσε την κάτω σιαγόνα του Ροβεσπιέρου. Τότε ο Μαξιμιλιανός έβγαλε μια κραυγή από τον ανυπόφορο πόνο του διαλυμένου του σαγονιού.   Έπειτα, έλαβε χώρα η εκτέλεση και υπήρξε απόλυτη σιγή στο συγκεντρωμένο πλήθος. Ο κούφιος αλλά δυνατός ήχος της λαιμητόμου σήμανε το τέλος του Ροβεσπιέρου. Ετάφη σε έναν κοινό τάφο, μαζί με όλους τους υπόλοιπους εκτελεσθέντες, στο Κοιμητήριο Ερανσίς (όπου σήμερα βρίσκεται η πλατεία Προσπέρ-Γκουμπό). Την περίοδο μεταξύ 1844 και 1859 (πιθανόν το 1848), τα λείψανα όλων όσων είχαν ταφεί εκεί μεταφέρθηκαν στις Κατακόμβες των Παρισίων.

Κρίσεις

Ο Ροβεσπιέρος σήμερα θεωρείται αμφιλεγόμενο πρόσωπο. Άλλοι τον θεώρησαν δικτάτορα και άλλοι καλό, φλογερό και, κυρίως, υποδειγματικά ηθικό επαναστάτη. Διασημότερη είναι η εκδοχή ότι επρόκειτο περί ενός ανθρώπου απαράμιλλης ηθικής (στην παιδική του ηλικία έγινε μάρτυρας ενός καταπληγιασμένου κατάδικου, που περνούσε με το κάρο, πηγαίνοντας για εκτέλεση, συναντώντας τη ματιά του ανήμπορου αυτού ανθρώπου, ματιά που, κατά τον ίδιο, δεν ξέχασε ποτέ στη ζωή του), που στην προσπάθειά του να πλάσει έναν ιδανικό κόσμο, όπως τον φανταζόταν, αναγκάστηκε να εξολοθρεύσει τους εχθρούς του, τους οποίους θεωρούσε βαθύτατα διεφθαρμένους και λαοπλάνους, αναδεικνύοντας έτσι την αντίφαση μεταξύ του ιδεαλιστικού υπόβαθρου και της πρακτικής εφαρμογής, στον αδυσώπητο κόσμο της διαπάλης για την εγκόσμια εξουσία.
Άλλοι υποστηρίζουν ότι ο Ροβεσπιέρος απέτυχε να καταλάβει ότι η Γαλλία είχε πια ανάγκη από μια πολιτική συνθέσεων και συμφιλίωσης και όχι κατατμήσεων και αντιθέσεων, έστω και αν αυτό θα έδινε τη δυνατότητα σε πολλούς διεφθαρμένους να συνεχίσουν τον πολιτικό τους βίο. Απέτυχε να καταλάβει ότι η Δημοκρατία, ακόμα και αν περιλάμβανε έναν αριθμό διεφθαρμένων πολιτικών, ήταν ο ασφαλέστερος δρόμος για την ανόρθωση της πολύπαθης γαλλικής γης.
Η συζήτηση γύρω από το πρόσωπό του συνεχίζεται μεταξύ των ιστορικών. Ένθερμοι υπερασπιστές του έχουν υπάρξει οι Έρνεστ Χάμελ, Κλοντ Μαζορίκ, Αλμπέρ Ματιέ και ο Έλληνας συγγραφέας Βλάσης Ρασσιάς.