Λευκοτσικνιάς

Ονοματολογία

Η επιστημονική ονομασία του γένους Egrettaείναι (νεο)-λατινικός όρος που αποδίδει την, γαλλικής προέλευσης, λέξη aigrette (επίσης αγγλ. aigrette) «θύσανος από μακριά λευκά φτερά ερωδιού».  Τα φτερά αυτά χρησιμοποιήθηκαν ευρέως ως «διακοσμητικά» στολίδια κατά το παρελθόν (βλ. Εγκρέτες). 
Ο όρος garzetta στην επιστημονική ονομασία του είδους έχει ιταλική προέλευση και, πιθανόν, σημαίνει «μικρός λευκός ερωδιός».  Παλαιότερα, ήταν σε χρήση και ο ισοδύναμος όρος sparzetta.

Συστηματική ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Λινναίο, υπό την επιστημονική ονομασία Ardea Garzetta (Ιταλία, 1766).  Μεταφέρθηκε στο σημερινό γένος από τον Άγγλο φυσιοδίφη και αστρονόμο Ιγνάτιο Φόρστερ (Thomas Ignatius Maria Forster, 1789 – 1860), το 1817.  Η ταξινομική του παραμένει αρκετά προβληματική, ιδιαίτερα ως προς τον αριθμό των υποειδών. Παλαιότερα, υπήρχαν διαφωνίες μεταξύ των ερευνητών για το εάν έπρεπε να καταχωρηθεί στο μονοτυπικό γένος Casmerodius. Συγκροτεί υπερείδος με τον χιονόλευκο ερωδιό (Egretta thula), που θεωρείται ότι καταλαμβάνει τον ίδιο οικολογικό θώκο στην Αμερική.
Σύμφωνα με την ITIS και την κατά Howard & Moore ταξινομική, περιλαμβάνει μόνον 2 υποείδη, αλλά υπάρχουν ταξινομικοί φορείς που δέχονται μέχρι και 6 υποείδη.

Μεταναστευτική συμπεριφορά

Ο λευκοτσικνιάς απαντά σε όλες τις μορφές μετακίνησης, αλλά στην Ευρώπη θεωρείται ως επί το πλείστον μεταναστευτικό είδος. Έρχεται τα καλοκαίρια για να φωλιάσει, μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου, κυρίως στις κεντρικές και νότιες επικράτειες της ηπείρου και μεταναστεύει στην Αφρική για να ξεχειμωνιάσει. Ωστόσο, υπάρχουν και μόνιμοι ή διαχειμάζοντες ευρωπαϊκοί πληθυσμοί.
Τυχαίοι, περιπλανώμενοι επισκέπτες έχουν αναφερθεί, μεταξύ άλλων, από την Σκανδιναβία και το Λουξεμβούργο, τον Καναδά, τις Αντίλλες και το Πουέρτο Ρίκο, τις Μαλδίβες και την Μογγολία. 
Στην Ελλάδα, ο λευκοτσικνιάς φωλιάζει από Μάρτιο μέχρι Δεκέμβριο στην βόρεια και κεντρική χώρα, ωστόσο απαντά σε όλη την επικράτεια ως διαβατικός και χειμερινός επισκέπτης (βλ. και Κατάσταση στην Ελλάδα).  Αναφέρεται και από την Κρήτη και την Κύπρο ως αρκετά κοινό διαβατικό πτηνό, ενώ στην τελευταία, πιθανόν να παραμένουν και μερικά αναπαραγόμενα άτομα, το καλοκαίρι.

Βιότοπος

Το είδος ζει σε όλες τις κατηγορίες εσωτερικών και παράκτιων υγροτόπων, με φρέσκο, υφάλμυρο ή αλατούχο νερό,  αλλά δείχνει προτίμηση στα ρηχά νερά (10-15 εκατοστά βάθος) σε ανοικτές, μη καλυπτόμενες με βλάστηση περιοχές, όπου τα επίπεδα του νερού και του, διαλυμένου σε αυτό, οξυγόνου κυμαίνονται καθημερινά, παλιρροιακά ή εποχικά και όπου τα ψάρια συγκεντρώνονται σε μικρές λεκάνες νερού ή στην επιφάνειά του.  Οι οικότοποι όπου συχνάζουν οι λευκοτσικνιάδες περιλαμβάνουν και τις παρυφές ρηχών λιμνών, ποταμών, ρεμάτων και μικρών λεκανών, ανοικτούς βάλτους και έλη, πλημμυρισμένα λιβάδια, «σχεδίες» επιπλεόντων φυτών Eichornia spp -στις αφρικανικές λίμνες-,  πλημυρισμένες πεδιάδες,  λιμνοθάλασσες, αρδευτικά κανάλια, λίμνες υδατοκαλλιέργειας, , αλυκές  και ορυζώνες (οι τελευταίοι είναι ιδιαίτερα σημαντικοί σε περιοχές με λίγους εναπομείναντες φυσικούς υγροτόπους). 
Ωστόσο, οι λευκοτσικνιάδες μπορεί να συχνάζουν και σε ξηρά εδάφη, εσωτερικές σαβάνες και βοσκοτόπια βοοειδών,  ενώ κάποιοι πληθυσμοί απαντούν, σχεδόν εξ ολοκλήρου, σε βραχώδεις ή αμμώδεις ακτές, υφάλους, εκβολές ποταμών, αλμυρόβαλτους, μαγκρόβια ενδιαιτήματα και παλιρροϊκούς κολπίσκους. 
Στην Ελλάδα ο λευκοτσικνιάς ανευρίσκεται σε αβαθή νερά και λασπώδεις όχθες που υπάρχουν σε τενάγη, βάλτους, έλη, λίμνες, ποταμούς και λιμνοθάλασσες

Πτήση

Ο λευκοτσικνιάς πετάει με χαρακτηριστικά, αργά φτεροκοπήματα, πιο γρήγορα, ωστόσο, από εκείνα του συγγενικού αργυροτσικνιά, ενώ τα πόδια εξέχουν πολύ από το πίσω μέρος του σώματος. Επίσης, κρατάει τον μακρύ του λαιμό κυρτωμένο ανάμεσα στους ώμους σε χαρακτηριστικό S, λιγότερο ανοικτό απ’ ό, τι ο αργυροτσικνιάς. Αυτό το στοιχείο είναι γενικότερο χαρακτηριστικό των ερωδιών και τους διακρίνει από τους πελαργούς, τους γερανούς, και άλλα συγγενικά γένη, κατά την πτήση.

Αναπαραγωγή

Ο λευκοτσικνιάς ωριμάζει σεξουαλικά κατά το 2ο έτος της ηλικίας του και είναι μονογαμικό πτηνό. Φωλιάζει σε αποικίες, συχνά μαζί με άλλα καλοβατικά πτηνά, αλλά μπορεί και μοναχικά, συνήθως σε πλατφόρμες κλαδιών σε δέντρα ή θάμνους, ή σε καλαμιώνες, συστάδες από μπαμπού ή στην μαγκρόβια βλάστηση.  Σε ορισμένες περιοχές, όπως τα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου, φωλιάζει σε βράχια μέχρι 20 μέτρα από το έδαφος. Το ζευγάρι υπερασπίζεται μικρό ζωτικό χώρο, συνήθως 3-4 μ. γύρω από την φωλιά, αλλά κάποιες φωλιές μπορεί να απέχουν λιγότερο από 1 μ. μεταξύ τους.  Η φωλιά του λευκοτσικνιά είναι μια ρηχή και λεπτή δομή από κλαδιά, κατασκευασμένη και από τους δύο εταίρους. 
Η ωοτοκία πραγματοποιείται άπαξ σε κάθε περίοδο φωλιάσματος (Μάρτιο-Ιούλιο στην Παλαιαρκτική) και αποτελείται από (3-) 4 (-5), σπανίως 6 αβγά, που εναποτίθενται κάθε μέρα ή μέρα παρά μέρα. Έχουν ελλειψοειδές ή υποελλειψοειδές σχήμα, με διαστάσεις 46,5 Χ 34 εκ. και βάρος 28 γραμ. εκ των οποίων ποσοστό 7% είναι κέλυφος. Η επώαση που πραγματοποιείται και από τους δύο γονείς, αρχίζει με την εναπόθεση του 1ου αβγού και διαρκεί για 21-25 ημέρες.  Οι νεοσσοί είναι ημι-φωλεόφιλοι, χρήζουν δηλαδή μερικής προστασίας από τους γονείς και καλύπτονται από λευκό χνούδι. Η αναζήτηση τροφής μπορεί να γίνεται μέχρι και 7-13 χλμ μακριά από τις αποικίες αναπαραγωγής.  Οι νεοσσοί παραμένουν για 30 ημέρες, περίπου, στην φωλιά και πτερώνονται στις 40-45 ημέρες.

Απειλές

[[Αρχείο: |thumb|right|300px|Eνήλικος λευκοτσικνιάς με τους νεοσσούς του (υποείδος A. a. egretta)]] Το είδος μπορεί να απειλείται από την υποβάθμιση των υγροτόπων και την απώλεια των ενδιαιτημάτων του προς όφελος της γεωργίας (π.χ. ορυζοκαλλιέργειες) ή την αλιεία, από αλλαγές στις υφιστάμενες πρακτικές διαχείρισης και από την μόλυνση από γεωργικές και βιομηχανικές επιχειρήσεις.  Το είδος είναι επίσης ευαίσθητο στην γρίπη των πτηνών και, έτσι, μπορεί να απειλείται από μελλοντικά κρούσματα του ιού.  Στο παρελθόν υπήρχε σοβαρό πρόβλημα από το κυνήγι για το εμπόριο των φτερών του (βλ. Εγκρέτες).

Κατάσταση πληθυσμού

Ο λευκοτσικνιάς είναι ευρέως διαδεδομένος, αλλά μόνον τοπικά αναπαραγόμενος στην Ν. Ευρώπη, κάτι που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1/4 του παγκόσμιου εύρους αναπαραγωγής του. Αν και υπήρχαν μειώσεις στο διάστημα 1990-2000, οι πληθυσμοί στις περισσότερες χώρες της ηπείρου, ιδιαίτερα στην Ισπανία, την Γαλλία και την Ιταλία, αυξήθηκαν ή παρέμειναν σταθεροί, και, κατά συνέπειαν, το είδος αξιολογείται ως Ελαχίστης Ανησυχίας (LC) αν και στην Αυστραλία θεωρείται Απειλούμενο (Threatened). 
Τους μεγαλύτερους καταγεγραμμένους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς στην Ευρώπη, διαθέτουν η Ισπανία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ρωσία και η Ρουμανία.

Μέτρα διαχείρισης

Μια τεχνητή «νησίδα» ωοτοκίας δημιουργήθηκε στην Καμάργκ (Camargue) της Γαλλίας, που κατόρθωσε να προσελκύσει αρκετά ζευγάρια για να φωλιάσουν στην περιοχή.  Μελέτη στην βορειοδυτική Ιταλία δείχνει ότι οι υπάρχουσες φωλιές θα πρέπει να προστατεύονται και ότι τα ενδιαιτήματα αναπαραγωγής θα πρέπει να διαχειρίζονται ενεργά, προκειμένου να διατηρηθούν τα κατάλληλα χαρακτηριστικά τους.  Η δημιουργία δικτύου νέων θέσεων φωλιάσματος σε απόσταση 4-10 χιλιομέτρων σε σχέση με τις διαθέσιμες περιοχές αναζήτησης τροφής συνιστάται, επίσης.

Κατάσταση στην Ελλάδα

O λευκοτσικνιάς θεωρείται αρκετά κοινό πτηνό ως προς τους μόνιμους (επιδημητικούς) πληθυσμούς του στην χώρα, και ακόμη πιο κοινό στους διαβατικούς. Τα πρώτα στοιχεία φωλιάσματος, καταγράφονται από το 1962, στην λίμνη Ισμαρίδα. Μέχρι το 1972, είχαν καταγραφεί 9 μεγάλοι αναπαραγωγικοί πληθυσμοί και αρκετοί μικροί, αλλά το 1994 υπολογίσθηκε ότι είχαν απομείνει μόνον 5. Ωστόσο, κατά τις μεταναστεύσεις, ο λευκοτσικνιάς απαντά σε όλη την επικράτεια, ακόμη και σε νησιά. Η εαρινή μετανάστευση είναι μεγαλύτερη σε όγκο και πραγματοποιείται κυρίως τον Απρίλιο και τον Μάιο, με τα ενήλικα άτομα να μεταναστεύουν νωρίτερα από τα νεαρά. Η φθινοπωρινή αποδημία πραγματοποιείται κυρίως τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου. 
Κατά την διάρκεια του χειμώνα, παρατηρούνται μικροί αριθμοί, στις νότιες και δυτικές ακτογραμμές, ιδιαίτερα στην περιοχή του Αμβρακικού.

Άλλες ονομασίες

Ο Λευκοτσικνιάς απαντά στον ελλαδικό χώρο και με τις ονομασίες: Μικροψαροφάγος, Μικρό Χουλιάρι  και Μικρολευκοερωδιός,