Ιερά Μητρόπολις Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου

Ιστορία

Αν και ο Χριστιανισμός διαδόθηκε στην Κρήτη από τους πρώτους μετά Χριστό αιώνες η εν λόγω μητρόπολη εμφανίζεται ιστορικά περί τον 15ο αιώνα, (μία από τις 12 υφιστάμενες τότε μέχρι Τουρκοκρατίας), με προηγούμενο όνομα επισκοπή Καλαμώνος με λατίνους επισκόπους όταν και ορίσθηκε ως έδρα το Ρέθυμνο που ήδη είχε αναπτυχθεί ως πόλη, λαμβάνοντας τότε το όνομα επισκοπή Ρεθύμνης. Παράλληλα στην ίδια περιοχή και περίοδο αναφέρεται σε σχετικό έγγραφο και έτερη μητρόπολη με το όνομα επισκοπή Αγρίου ή Καλλιεργηπόλεως, με ορθόδοξο επίσκοπο τον Βασίλειο Βαρούχα. Το 1555 επί Πάπα Ιουλίου Γ΄ η επισκοπή Αγρίου συγχωνεύθηκε με την επισκοπή Ρεθύμνης.

Εκτός των παραπάνω υπήρχε επίσης και η εκ λατίνων επισκοπή Μυλοποτάμου ή Αυλοποτάμου αρχαιότερη των προηγουμένων με έδρα τον Μυλοπόταμο (Μελιδόνι Μυλοποτάμου). Το 1641 συνενώθηκε και αυτή με τις παραπάνω δημιουργώντας πλέον την επισκοπή Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Σημειώνεται ότι το όνομα Αυλοπόταμος ήταν το ιστορικό όνομα του Μυλοποτάμου όπου Αυλώνα λεγόταν η παρά την εκβολή του στο Κρητικό πέλαγος, αρχαία ομώνυμη πόλη.
Από την εποχή εκείνη αρχίζει και η πνευματική ανάπτυξη της περιοχής, η θρησκευτική λογοτεχνία, η βυζαντινή μουσική και αρχιτεκτονική καθώς και η λεγόμενη μεταβυζαντινή κρητική αγιογραφία στους ναούς και τα μοναστήρια που οικοδομήθηκαν. Πολλοί Ρεθυμνιώτες αναδείχθηκαν σπουδαίοι λόγιοι, κληρικοί αλλά και καλλιτέχνες και τεχνίτες.
Από το 1646 που αρχίζει ουσιαστικά η περίοδος τουρκοκρατίας της Κρήτης, ξεκινά αναμφίβολα και με τη συμβολή των Οθωμανών(Σουλτανικά προνόμια) η ανασύσταση της ορθόδοξης Εκκλησίας της Κρήτης. Έτσι η επίσημη ένωση των επισκοπών Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου συστάθηκε με πατριαρχικό σιγίλλιο στις 24 Νοεμβρίου του 1831, επί πατριαρχίας Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου Α΄.

Στην Κρητική Επανάσταση (1895-1898) μητροπολίτης ήταν ο Διονύσιος Καστρινογιαννάκης (1896-1910) που ανέπτυξε ιδιαίτερη δράση.

Μητροπολίτης

Ο πλήρης τίτλος του εκάστοτε επισκόπου είναι Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, υπέρτιμος και έξαρχος Άνω Κρήτης και πελάγους Κρητικού. Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου είναι σήμερα ο Σεβασμιότατος κ.κ. Ευγένιος (κατά κόσμο Ευάγγελος Αντωνόπουλος), διατελέσας επίσκοπος Κνωσού, που εξελέγη στις 9 Σεπτεμβρίου του 2010 και ενθρονίσθηκε στις 16 Οκτωβρίου (2010).

Διοίκηση και Διακονία

Στο μητροπολιτικό μέγαρο στο Ρέθυμνο στεγάζονται το Γραφείο του Μητροπολίτη, τα γραφεία των αρχιερατικών επιτρόπων, το γραφείο του Μητροπολιτικού Συμβουλίου, το Επισκοπικό δικαστήριο, το τοπικό Τ.Α.Κ.Ε., η Γραμματεία, το γραφείο Αποστολικής Διακονίας, το Λογιστήριο, το μητροπολιτικό ταμείο, καθώς και έτερα γραφεία που αφορούν εκδόσεις της Μητρόπολης και πνευματικής διακονίας όπως φιλοπτώχου και φιλανθρωπικής διακονίας, κατηχητικών σχολείων, συνάξεως νέων, ανάπτυξης κέντρων νεότητας, αντιαιρετικής ενημέρωσης και δράσης, συμπαράστασης οικογενείας, θρησκευτικών υπηρεσιών ασθενών, στρατού και σωμάτων ασφαλείας, επιστημόνων ως και συμπαραστατών εκπαιδευτηρίων, ενώ τελευταία οργανώνονται συσσίτια σε συγκεκριμένες ενορίες.
Η εκκλησιαστική περιφέρεια της Μητρόπολης χωρίζεται σε οκτώ αρχιερατικές περιφέρειες. Σ΄ αυτές περιλαμβάνονται συνολικά 101 ενοριακοί ναοί, 367 παρεκκλήσια, 364 εξωκλήσια, 79 ναοί κοιμητηρίων και 5 ιδιωτικοί ναοί καθώς και 12 ιερές Μονές (ανδρώες και γυναικείες). Σε όλη την περιφέρεια της Μητρόπολης υπηρετούν συνολικά 118 εφημέριοι εκ των οποίων οι 20 είναι άγαμοι, ενώ οι συνταξιούχοι ανέρχονται περίπου στους 30, στις δε Ιερές Μονές υπηρετούν περίπου συνολικά 30 μοναχοί-χές. Το έργο των προηγουμένων συνεπικουρούν εθελοντικά περίπου 1000 λαϊκοί.

Καθεδρικός ναός

Ο Καθεδρικός (μητροπολιτικός) ιερός ναός της Ιεράς Μητροπόλεως βρίσκεται στο Ρέθυμνο και είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου. Είναι ναός ρυθμού βασιλικής, τρίκλιτος, χωρίς τρούλο που ανοικοδομήθηκε το 1956 στη θέση παλαιότερου που είχε οικοδομηθεί το 1844 από την τότε δημογεροντία. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το επιβλητικό κωδωνοστάσιο που αποτελεί ξεχωριστό νεοκλασικό τετράπλευρο κτίσμα που οικοδομήθηκε το 1844 και βρίσκεται σήμερα δίπλα στον ναό φέροντας εντοιχισμένο ρολόι.

Ιερά Προσκυνήματα

Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου υφίστανται πέντε ιερά προσκυνήματα που τυγχάνουν και παγκρήτια. Αυτά είναι: Του Τιμίου Σταυρού Ρεθύμνου, του Προφήτη Ηλία Ρεθύμνου, της Θεοτόκου των Μυριοκεφάλων, της Παναγίας της Χαρακιανής και της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος των Ρουστίκων.

Ιερές Μονές

Στην Ιερά Μητρόπολη υπάγονται οι ακόλουθες Ιερές Μονές και Μετόχια Μονών: