Χάαρλεμ

Ονοματολογία

Το όνομα της πόλης προέρχεται, πιθανότατα, από τη λέξη Haar-lo-heim. Το επίθεμα heim είναι παραλλαγή του heem που, στα παλαιά ολλανδικά σήμαινε «τοποθεσία». Επίσης το πρόθεμα haar σήμαινε το «υπερυψωμένο αμμώδες έδαφος» και το lo σήμαινε «δάσος».
Στις αρχές του 10ου αιώνα υπάρχει έγγραφη αναφορά της πόλης ως Haralem. Επίσης, η θέση της πάνω στον ποταμό Σπάαρνε (Spaarne), εξηγεί την προσωνυμία Spaarnestad.
Κάποιες φορές οι κάτοικοι της πόλης αναφέρονται περιπαικτικά ως muggen (=κουνούπια). Η πιο απλή εξήγηση είναι ότι, όντως, υπήρχαν κάποτε στο Χάαρλεμ πολλά κουνούπια. Πάντως, ακόμη και σήμερα, κατά τη διάρκεια του Καρναβαλιού, η πόλη αποκαλείται πολλές φορές Muggendonk.
Επίσης ονομαζόταν παλαιότερα και ως σχίλντερστατ (schilderstad= «πόλη των ζωγράφων»), λόγω της μεγάλης ζωγραφικής «σχολής του Χάαρλεμ», που αναπτύχθηκε εκεί κατά τον 16ο αιώνα, και ιδιαίτερα μεταξύ 1580 και 1630.

Ιστορία

Παρόλο που, όπως προαναφέρθηκε, η πρώτη γραπτή αναφορά της πόλης ως Haralem έρχεται από τον 10ο αιώνα, αρχαιολογικές έρευνες έχουν αναδείξει ίχνη κατοίκησης κοντά στον ποταμό Σπάαρνε, από το 1500 π.Χ. περίπου.
Το Χάαρλεμ υπήρξε έδρα των κομήτων (graven) της Ολλανδίας και, το 1245, απέκτησε Χάρτα Δικαιωμάτων από τον Κόμη Γουλιέλμο τον 2ο. Η ευνοϊκή της θέση πάνω στον ποταμό, βοήθησε την πόλη να αναπτυχθεί αρκετά γρήγορα, με κύριους τομείς τη ναυπηγική, την υφαντουργία και την παρασκευή μπίρας.
Το 1572 πήρε μέρος στον Ογδοηκονταετή Πόλεμο, στο πλευρό των ενωμένων Ολλανδών. Πολιορκήθηκε και καταλήφθηκε από τους Ισπανούς το 1573 και 700 πολιορκημένοι αποκεφαλίστηκαν. Το 1576 καταστράφηκε από πυρκαγιά, ενώ το επόμενο έτος οι Ισπανοί απεχώρησαν.
Το Καθολικό Χάαρλεμ υπέφερε πολλά κατά τη Μεταρρύθμιση. Παρόλο που, χάρη στο Σύμφωνο του Φέιρε (het Akkoord van Veere), υπήρξε η μοναδική ολλανδική πόλη της εποχής με ανεξιθρησκεία, φανατικοί και από τις δύο πλευρές προκαλούσαν σοβαρά επεισόδια. Έτσι, το 1578, προτεστάντες εισέβαλαν στην -τότε καθολική – Μεγάλη Εκκλησία, τη βανδάλισαν και σκότωσαν τον ιερέα της. Το 1581, το Σύμφωνο καταργήθηκε, το Χάαρλεμ πέρασε εξ ολοκλήρου στο Μεταρρυθμιστικό δόγμα και οι Καθολικοί στην παρανομία, ασκώντας τα θρησκευτικά τους καθήκοντα σε μυστικές κρύπτες.
Μετά από αυτή την ταραχώδη περίοδο, η ηρεμία επανήλθε στην πόλη και μαζί μ’αυτήν πολλοί Γάλλοι και Φλαμανδοί που βοήθησαν στην ανόρθωση της οικονομίας, με άξονα την υφαντουργία λινών. Ο περίφημος ζωγράφος Φρανς Χαλς, ήταν γιος ενός από αυτούς τους Φλαμανδούς μετανάστες. Μετά το 1577, και για τα επόμενα 50 χρόνια, ο πληθυσμός αυξήθηκε από τις 18000 στις 40000 κατοίκους, κάνοντας το Χάαρλεμ μία από τις μεγαλύτερες ολλανδικές πόλεις. Όμως, μετά το 1680 η υφαντουργία σημείωσε σημαντική κάμψη και, μέχρι το 1815 ο πληθυσμός έπεσε στις 20000.
Το Χάαρλεμ ήταν η πρώτη μεγάλη ολλανδική πόλη που απέκτησε σιδηροδρομική σύνδεση με το Άμστερνταμ, το 1839. Το 1878 απέκτησε ιππήλατο τραμ που, το 1913 ηλεκτροδοτήθηκε.
Στη δεκαετία του ’30, η πόλη γνώρισε σημαντική οικονομική ύφεση και μετά τον Β’Παγκόσμιο Πόλεμο όλες οι μεγάλες βιομηχανίες παρήκμασαν. Ακόμη και σήμερα, το Χάαρλεμ δεν μπορεί να θεωρηθεί μία σημαντική βιομηχανική πόλη. Είναι κυρίως πόλη παροχής υπηρεσιών (διοικητικές, εστίασης) και πόλη εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ενώ το «βαρύ πυροβολικό» της πόλης είναι ο τουρισμός.

Γεωγραφία

Το Χάαρλεμ καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της μεγάλης μητροπολιτικής περιοχής Ράντστατ (Randstad). Απέχει μόλις 19 χιλιόμετρα από το Άμστερνταμ και 7 χιλιόμετρα από τις ακτές της Βόρειας Θάλασσας.
Την πόλη διασχίζει ο ποταμός Σπάαρνε (Het Spaarne).
Βόρεια και ανατολικά της πόλης υπάρχουν μεγάλες περιοχές βόσκησης (weidegebieden), των οποίων γίνεται εκτεταμένη χρήση από τους κτηνοτρόφους. Νοτιοανατολικά κυριαρχούν, αντιθέτως, γεωργικές περιοχές (καλλιέργειες), ενώ νοτιοδυτικά δασικές εκτάσεις και περιοχές καλλιέργειας ανθέων προς εκμετάλλευση, κυρίως βολβών (τουλίπες, νάρκισσοι, υάκινθοι, κ.ο.κ). Τέλος στα δυτικά, προς την κατεύθυνση της ακτής, υπάρχουν δέντρα και αμμοθίνες.
Διοικητικά, το Χάαρλεμ διαιρείται σε 5 διαμερίσματα (stadsdelen), 9 συνοικίες (wijken) και 40 γειτονιές (buurten).

Εραλδική

Το οικόσημο του Χάαρλεμ βρίσκεται τόσο στο θυρεό όσο και στη σημαία της πόλης. Αποτελείται από ένα σπαθί που στη μύτη του φέρει ένα σταυρό και περιβάλλεται από τέσσερα εξάκτινα αστέρια, όλα σε κόκκινο πεδίο. Τα αστέρια συμβολίζουν τους δεσμούς της πόλης με τη θάλασσα, ενώ το σπαθί φαίνεται ότι προστέθηκε από τον Φρειδερίκο τον Β’ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ως ανάμνηση της κατάκτησης της Δαμιέτης στην Αίγυπτο, το 1219. Ο σταυρός προστέθηκε από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων για τον ίδιο λόγο.
Η επιγραφή στη βάση του θυρεού αναγράφει: Vicit vim virtus (=Το θάρρος νικάει τη βία).

Αξιοθέατα

Το Χάαρλεμ περιλαμβάνει 1149 μνημεία της ολλανδικής παραδοσιακής κληρονομιάς (Rijksmonumenten), που το κατατάσσουν στην 6η θέση στη χώρα.