Ιράκ

Ετυμολογία

Το αραβικό όνομα αλ-Ιράκ (αραβικά: العراق) χρησιμοποιείται πριν ακόμα τον 6ο αιώνα μ.Χ. Υπάρχουν αρκετές προτεινόμενες πηγές για το όνομα αυτό. Μία από αυτές ανάγει την προέλευσή του στην πόλη των Σουμερίων Ουρούκ και εξ αυτού τεκμαίρεται πως η λέξη είναι σουμερικής ρίζας, καθότι η λέξη Ουρούκ είναι η ακκαδική ονομασία της σουμερικής πόλης Ουρούγκ, περιλαμβάνοντας τη σουμερική λέξη για την πόλη, τη λέξη Ουρ.
Η Μεσοποταμία ονομαζόταν πάντοτε «η γη του Ιράκ» στα αραβικά, που μεταφραζόταν τότε σε «γόνιμη» ή «βαθιά ριζωμένη γη».
Κατά τη διάρκεια της μεσαιωνικής περιόδου, η Κάτω Μεσοποταμία ονομαζόταν Ιράκ Αραμπί (Αραβικό Ιράκ), ενώ η περιοχή που αποτελεί το σημερινό Κεντρικό και Δυτικό Ιράν ονομαζόταν Ιράκ ατζαμί (περσικό Ιράκ ή ξένο Ιράκ). Ο όρος ιστορικά περιελάμβανε την πεδιάδα νοτίως της οροσειράς Χαμρίν ενώ δεν περιελάμβανε το βορειανατολικό και δυτικό άκρο της σημερινής επικράτειας του Ιράκ. Ο όρος Σαουάντ χρησιμοποιείτο επίσης στα πρώτα ισλαμικά χρόνια για την περιοχή της προσχωματικής πεδιάδος των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη, σε αντιδιαστολή με την άγονη, άνυδρη Αραβική έρημο.
Ως αραβική λέξη, η λέξη Ιράκ σημαίνει ακτή, όχθη ή άκρη, χείλος, έτσι ώστε το όνομα στη λαϊκή ετυμολογία έφτασε να ερμηνεύεται ως «γκρεμός», όπως αυτός που υπάρχει στα νότια και ανατολικά του Υψιπέδου Τζαζίρα, το οποίο Υψίπεδο σχηματίζει τη βόρεια και δυτική άκρη της περιοχής του αραβικού Ιράκ.

Ανεξαρτησία

Κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ηνωμένο Βασίλειο κατέλαβε την περιοχή (1918) και δύο χρόνια αργότερα το μετέτρεψε σε προτεκτοράτο. Τη δεκαετία του '20 καθορίστηκαν τα ακριβή όρια της χώρας, βάσει των γεωστρατηγικών συμφερόντων της Αγγλίας, ενώ επιλέχθηκε ως μονάρχης της χώρας ο Φεϊζάλ Α΄. Τελικά, το 1930 τερματίστηκε η περίοδος της Βρετανικής Εντολής, ενώ το 1932 αναγνωρίστηκε επίσημα η ανεξαρτησία του Ιράκ.
Ωστόσο προβλήματα μεταξύ των διαφόρων εθνοφυλετικών ομάδων και εντάσεις με τους Κούρδους στις βόρειες περιοχές, ανάγκασαν την κρατική εξουσία να ενισχύσει το ρόλο των ενόπλων δυνάμεων. Στις 14 Ιουλίου 1958 πραγματοποιήθηκε πραξικόπημα υπό την ηγεσία του στρατηγού Αμπντ αλ-Καρίμ Κασίμ, που ανέτρεψε το βασιλιά Φεϊζάλ Β΄, οδηγώντας στην ανακήρυξη αβασίλευτης δημοκρατίας.

Το Μπάαθ στην εξουσία

Στις 8 Φεβρουαρίου 1963, ο Κασίμ ανατράπηκε από τους συνωμότες του κόμματος Μπάαθ, δυνάμεις του Στρατού και άλλες παναραβικές ομάδες, υπό την ηγεσία του συνταγματάρχη Αμπντούλ Σαλάμ Αρίφ. Ο Αρίφ, πρώην σύντροφος του Κασίμ στην επανάσταση του '58, εκλέχτηκε Πρόεδρος του Ιράκ, αλλά το μεγαλύτερο τμήμα της εξουσίας ασκείτο από το μπααθιστή πρωθυπουργό της χώρας, τον Αχμέντ Χασάν αλ-Μπακίρ.
Ο Αρίφ κατάφερε αργότερα ν' ανακτήσει τον έλεγχο της εξουσίας, διώχνοντας τους μπααθιστές από την κυβέρνηση και κάνοντας πρωθυπουργό τον υποστράτηγο Ταχίρ Γιάχια ατ-Τικρίτι. Συνάμα διόρισε ως αρχηγό του γενικού επιτελείου στρατού τον αδελφό του, στρατηγό Αμπντούλ Ραχμάν Αρίφ. Το φθινόπωρο του '64, το Μπάαθ επιχείρησε να ανατρέψει τον Σαλάμ Αρίφ, όμως η συνωμοσία αποκαλύφθηκε και οι συνωμότες, μεταξύ των οποίων και ο Σαντάμ Χουσεΐν, συνελήφθησαν.
Τον Απρίλιο του '66 ο Σαλάμ Αρίφ σκοτώθηκε όταν συνετρίβη (πιθανόν από σαμποτάζ μπααθικών πυρήνων στον ιρακινό στρατό) το αεροπλάνο του στο Νότιο Ιράκ. Η προεδρία του κράτους πέρασε τότε στον αδελφό του, Ραχμάν Αρίφ.
Το 1968, ο Αμπντούλ Ραχμάν Αρίφ ανατράπηκε από το κόμμα Μπάαθ. Ο Αχμέντ Χασάν αλ-Μπακρ έγινε ο πρώτος μπααθιστής πρόεδρος του Ιράκ αλλά το μπααθικό κίνημα βαθμιαία περιήλθε υπό τον έλεγχο του ισχυρού άντρα των μυστικών υπηρεσιών του κράτους, Σαντάμ Χουσεΐν, ο οποίος τον Ιούλιο του 1979 ανήλθε στην προεδρία του Επαναστατικού Συμβουλίου, του ανώτατου εκτελεστικού οργάνου του Ιράκ.

Εισβολή του 2003

Το 2001, η αμερικανική κυβέρνηση του Τζωρτζ Μπους τζούνιορ, μετά και τα τρομοκρατικά χτυπήματα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, κατηγόρησε ευθέως το Ιράκ ότι διαθέτει όπλα μαζικής καταστροφής. Ύστερα από σχετικό τελεσίγραφο, το Ιράκ επέτρεψε την είσοδο επιτροπής ελέγχου και αφοπλισμού του ΟΗΕ (UNMOVIC). Παρόλο όμως που η επιτροπή σε αρχική της αναφορά δεν επιβεβαίωσε την ύπαρξη τέτοιων οπλικών συστημάτων, στις 20 Μαρτίου 2003, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο κατά κύριο λόγο, εισέβαλαν στη χώρα (Επιχείρηση «Σοκ και δέος»). Το Ιράκ τελικώς κατελήφθη χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση την 1η Μαΐου της ίδιας χρονιάς και ο Σαντάμ Χουσεΐν αρχικώς διέφυγε, συνελήφθη όμως αργότερα, δικάστηκε, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε.

Σύγχρονο Ιράκ

Οι ΗΠΑ με την ολοκλήρωση της εισβολής όρισαν προσωρινή Συμμαχική Αρχή υπό τον Πωλ Μπρέμερ για τη διακυβέρνηση της χώρας, ενώ από τον Ιούλιο του 2004 ανέλαβε κυβέρνηση αποτελούμενη από ιρακινούς εκπροσώπους, οι οποίοι ήταν φιλικά προσκείμενη προς τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Σύντομα πάντως μετά τη νίκη κατά τη φάση της εισβολής, άρχισε στο Ιράκ σφοδρός ανταρτοπόλεμος. Το 2006, ο Νούρι αλ-Μαλίκι εκλέχτηκε πρωθυπουργός και διαδέχτηκε τον Ιμπραήμ αλ-Τζααφάρι. Στις 15 Δεκεμβρίου 2011, ολοκληρώθηκε έπειτα από εννέα χρόνια, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο Ιράκ αφήνοντας ολοκληρωτικά την ευθύνη της ασφάλειας στις Αρχές του Ιράκ. Αποχώρησαν σχεδόν όλοι οι Αμερικανοί στρατιώτες, αφήνοντας πίσω μόνο 200 άτομα σε συμβουλευτικό ρόλο. Ο ανηλεής ανταρτοπόλεμος κόστισε στις Η.Π.Α. 4.500 νεκρούς και 30.000 τραυματίες στρατιώτες.

Γεωγραφία

Το βορειοανατολικό Ιράκ είναι περιοχή ορεινή, συνέχεια της Αρμενίας. Το τμήμα της Μεσοποταμίας είναι ένα λεκανοπέδιο από εύφορες πεδιάδες και αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Το υπόλοιπο τμήμα του Ιράκ είναι ερημικό ή στεπώδες (προέκταση της συριακής ερήμου).
Το βόρειο Ιράκ έχει ψυχρό κλίμα και αρκετές βροχές, εξαιτίας τού ότι είναι ορεινό. Όμως γενικά το κλίμα του Ιράκ είναι ζεστό και ξηρό. Η περιοχή της Βαγδάτης, αν και βρίσκεται στην εύκρατη ζώνη (στο ίδιο ύψος περίπου με την Κρήτη) είναι το μέρος του κόσμου με την ψηλότερη θερμοκρασία (φτάνει συχνά τους 50 °C το καλοκαίρι). Λίγες βροχές πέφτουν, αλλά τόσο απότομες και ραγδαίες, που ο Τίγρης και ο Ευφράτης, τα δύο μεγάλα ποτάμια της δυτικής Ασίας, πλημμυρίζουν συχνά. Οι ποταμοί αυτοί πηγάζουν από τον αρμενικό Ταύρο και τον Αντίταυρο. Η σημασία των δύο αυτών ποταμών για το Ιράκ είναι πάρα πολύ μεγάλη, γιατί μόνο απ' αυτούς προέρχεται η άρδευση των μεγάλων πεδιάδων.
Στην περιοχή αυτή της Μεσοποταμίας, εξαιτίας του πλούτου του εδάφους, αναπτύχθηκαν αξιόλογοι πολιτισμοί. Πρώτα οι Ασσύριοι και οι Βαβυλώνιοι, μετά οι Πέρσες, πέρασαν από τη Μεσοποταμία αναπτύσσοντας πολιτισμούς, που ίχνη τους υπάρχουν ακόμα. Τα ερείπια αρχαίων πόλεων, όπως της Νινευή και της Βαβυλώνας, μαρτυρούν το μεγαλείο της εποχής τους.
Ο Τίγρης και ο Ευφράτης τελικά συνενώνονται και σχηματίζουν τον ποταμό Σατ αλ-Άραμπ, που χύνεται στον Περσικό Κόλπο, σχηματίζοντας μεγάλο δέλτα, ένα από τα πιο εύφορα της γης.
Το Ιράκ είναι χώρα γεωργική και κτηνοτροφική. Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις βρίσκονται κυρίως στην περιοχή της Μεσοποταμίας. Καλλιεργούνται δημητριακά, μπαμπάκι, λαχανικά, ρύζι και υπάρχουν και χουρμαδιές. Σχετικά με την κτηνοτροφία, εκτρέφονται αιγοπρόβατα, αλλά και βόδια, άλογα (αραβικές ράτσες αλόγων) και καμήλες.

Δημογραφία

Ο πληθυσμός της χώρας είναι 39.127.900 κάτοικοι (2019). Ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού είναι 2,93% (εκτίμηση 2015). Ρυθμός γεννήσεων 31,45 γεννήσεις/1.000 πληθυσμού και θανάτου 3,77 θάνατοι/1.000 πληθυσμού (εκτίμηση 2015). Το προσδόκιμο ζωής στο σύνολο του πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2016 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ήταν 69,8 χρόνια (67,5 χρόνια οι άνδρες και 72,2 οι γυναίκες).

Εθνοτικές ομάδες

Οι κάτοικοι του Ιράκ είναι, κατά μεγάλο ποσοστό, Άραβες, ενώ η μεγαλύτερη εθνική μειονότητα είναι των Κούρδων, οι οποίοι ζουν κυρίως στο βόρειο τμήμα της χώρας. Υπάρχουν ακόμη Τουρκομάνοι, συγγενείς των Τούρκων της Ανατολίας όπως επίσης Πέρσες και Ασσύριοι. Η πλειοψηφία των κατοίκων είναι μουσουλμάνοι Σιίτες (περίπου 55%) και Σουνίτες (περίπου 20%).Οι σχέσεις των δύο ομάδων είναι εχθρικές από την εποχή του 7ου αιώνα, εξαιτίας της διαμάχης για τη διαδοχή του ιδρυτή της μουσουλμανικής θρησκείας Μωάμεθ. Τα τελευταία χρόνια, μετά την εισβολή των Αμερικανών και την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, ο οποίος στηριζόταν στην σουνιτική μειοψηφία, οι σιίτες ανέλαβαν τη διακυβέρνηση γεγονός που πυροδότησε την σουνιτική αντίδραση και αποτέλεσε μια από τις αιτίες για την ανάπτυξη των ομάδων που υποστηρίζουν το Ισλαμικό Χαλιφάτο και το ΙΚΙΛ (Ισλαμικό Κράτος Ιράκ και Λεβάντε).
Άλλοι πληθυσμοί που διαμένουν στο Ιράκ είναι Τσετσένοι, ενώ στο νότιο Ιράκ υπάρχει κοινότητα Ιρακινών αφρικανικής καταγωγής ως αποτέλεσμα του δουλεμπορίου του Ισλαμικού Χαλιφάτου κατά τον 9ο αιώνα με την πόλη της Βασόρας να είναι το επίκεντρο.

Γλώσσες

Τα αραβικά είναι η γλώσσα την οποία χρησιμοποιεί το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, ενώ τα κουρδικά ομιλούνται από το περίπου 10 με 15% του πληθυσμού. Άλλες γλώσσες, είναι τα τουρκμένικα και η νεο-αραμαϊκή γλώσσα των Ασσυρίων, οι οποίες έχουν ένα ποσοστό 5%. Ακόμα μικρότερες ομάδες γλωσσών συνιστούν τα μανδαϊκά, σαμπάκι, αρμένικα, κιρκασιανά, και τα περσικά. Τα αραβικά, κουρδικά, περσικά και αζέρικα γράφονται με την αραβική γραφή, η νεο-αραμαϊκή γλώσσα με την συριακή, και τα αρμένικα με την αρμένικη γραφή.
Πριν την αμερικανική εισβολή του 2003, τα αραβικά ήταν η μόνη επίσημη γλώσσα. Από τον Ιούνιο του 2004 επίσημη γλώσσα έγιναν και τα κουρδικά, ενώ τα νεο-αραμαϊκά και τα τουρκμένικα έγιναν αναγνωρισμένες τοπικές γλώσσες. Επιπρόσθετα, προβλέπεται πως η οποιαδήποτε περιοχή μπορεί να προωθήσει μια γλώσσα ως αναγνωρισμένη εφόσον η πρόταση περάσει επιτυχώς από δημοψήφισμα.

Θρησκεία

Η πλειοψηφία των κατοίκων του Ιράκ είναι μουσουλμάνοι, με το ποσοστό τους να υπολογίζεται στο 95% του συνολικού πληθυσμού, και να αποτελείται από 65% Σιίτες και 35% Σουνίτες, ή 51% Σιίτες, 42% Σουνίτες, και 5% απλώς να αναφέρουν πως είναι Μουσουλμάνοι σύμφωνα με άλλη έρευνα.Στο Ιράκ βρίσκονται 2 από τις ιερότερες τοποθεσίες των Σιιτών, η Νατζάφ και η Καρμπάλα. 
Ο πληθυσμός των Σουνιτών υπέστη σημαντικές διακρίσεις από την Σιιτική κυβέρνηση μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν το 2003 (επί διακυβέρνησης του το καθεστώς ήταν σουνιτικό), παρά τις διαψεύσεις της κυβέρνησης του Νουρί αλ Μαλίκι. 
Ένα μικρό ποσοστό των κατοίκων είναι χριστιανοί, περίπου 650.000, κυρίως Ασσύριοι χριστιανοί η οποία έχουν μακρόχρονη παρουσία στη χώρα. Παλαιότερα το ποσοστό αυτό ήταν μεγαλύτερο (12%) και οι χριστιανοί έφταναν το 1.400.000 αλλά τα τελευταία χρόνια πολλοί επέλεξαν να μεταναστεύσουν από τη χώρα για να γλυτώσουν από τις διακρίσεις που υφίσταντο επί δεκαετίες. Άλλα χριστιανικά δόγματα είναι αυτά της Χαλδαιακής Καθολικής Εκκλησίας, Ασσυριακής Εκκλησίας της Ανατολής, Ασσυριακής Πεντηκοστιανής Εκκλησίας, και της Συριακής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ένα μέρος από τους χριστιανικούς πληθυσμούς που είχαν φύγει από τη χώρα, άρχισαν να επιστρέφουν στις κουρδικές αυτόνομες περιοχές του Ιρακινού Κουρδιστάν.
Υπάρχουν επίσης οι μικρές εθνοθρησκευτικές μειονότητες των Μανδαίων, Σαμπάκων, Γιαρσάν, και των Γιαζίντι, ενώ οι Εβραίοι του Ιράκ, οι οποίοι το 1941 αριθμούσαν 150.000 άτομα, έχουν σχεδόν ολοκληρωτικά εγκαταλείψει τη χώρα.

Διακυβέρνηση

Το Σύνταγμα που επικυρώθηκε το 2005 μπορεί να τεθεί σε δημοψήφισμα. Αρχηγός Κράτους είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Αρχηγός κυβέρνησης είναι ο Πρωθυπουργός. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και οι Αντιπρόεδροι της Δημοκρατίας έχουν περιορισμένες εξουσίες ενώ ο Πρωθυπουργός έχει τις ουσιαστικότερες εξουσίες.

Οικονομία

Το ΑΕΠ της χώρας είναι 68,553 δισ. δολάρια ΗΠΑ (σε ονομαστικές τιμές, εκτίμηση 2009). Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι 2.195$ (εκτίμηση 2009).
Η παραγωγή του Ιράκ είναι πολύ κατώτερη από τις δυνατότητες της χώρας, γιατί γίνεται με αρκετά πρωτόγονα μέσα. Το 78% των κατοίκων απασχολούνται στην ύπαιθρο γι' αυτό και δεν υπάρχουν βιομηχανίες.
Ένα από τα ιδιαίτερα οικονομικά χαρακτηριστικά του Ιράκ είναι το πετρέλαιο. Η παραγωγή πετρελαίου φτάνει στα 41 εκατομ. τόνους κάθε χρόνο. Μεγάλες πετρελαιοπηγές υπάρχουν στη Μοσούλη, στο Κιρκούκ, στη Βασόρα κλπ. Όμως στο Ιράκ δε γίνεται καμιά επεξεργασία πετρελαίου. Μεταφέρεται με αγωγούς είτε στον Περσικό Κόλπο, είτε στη Μεσόγειο και εξάγεται σαν πρώτη ύλη.
Γενικά το Ιράκ, αν και χώρα πλούσια, είναι προς το παρόν υπανάπτυκτη. Οι συγκοινωνίες δεν είναι καλές, βιομηχανία σχεδόν δεν υπάρχει. Οι εξαγωγές της χώρας περιορίζονται σε αργό πετρέλαιο και γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα.

Μεταφορές

Η οδήγηση γίνεται στα δεξιά.