Το όνομα του Ρόδου (κινηματογραφικό έργο)

Πλοκή

Η ταινία ξεκινά με την αφήγηση του Άντσο της Μελκ, ο οποίος πλέον σε μεγάλη ηλικία, θυμάται τον εαυτό ως νεαρό μαθητευόμενο υπό τον δάσκαλο του, τον Φραγκισκανό μοναχό Ουίλιαμ του Μπάσκεβιλ, κατά το ταξίδι τους στην μονή των Βενεδικτίνων το 1327 όπου επρόκειτο να πραγματοποιηθεί συνάντηση των Φραγκισκανών με αντιπροσωπεία του Πάπα σχετικά με έννοιες της αποστολικής διακονίας. Η μονή είναι διάσημη για το συγγραφείο της, όπου οι γραφείς αντιγράφουν, μεταφράζουν ή εικονογραφούν βιβλία. Ένας νεαρός μοναχός, ο Αντέλμος του Οτράντο, βρίσκεται νεκρός υπό ύποπτες συνθήκες και εμφανίζεται να έχει πέσει από την κορυφή του πύργου, έτσι ο ηγούμενος της μονής ζητά την συνδρομή του Ουίλιαμ του Μπάσκερβιλ ο οποίος παρότι βρίσκεται εκεί για τους σκοπούς του συνεδρίου, τυχαίνει επίσης να είναι γνωστός για τις ερευνητικές του ικανότητες.
Κατά την διερεύνηση του περιστατικού, λίγες μέρες αργότερα σημειώνεται και άλλος θάνατος, ο οποίος αυτή την φορά είναι βέβαιο πως πρόκειται για δολοφονία, καθώς ο αδερφός Βενάντιος, μεταφραστής των ελληνικών κειμένων, βρίσκεται νεκρός μέσα σε μια δεξαμενή γεμάτη με αίμα χοίρων, ενώ η γλώσσα του και άκρα των δαχτύλων του έχουν μαύρα στίγματα. Οι υπόλοιποι μοναχοί φοβισμένοι από το γεγονός καταφεύγουν σε υπερφυσικές εξηγήσεις και προσπαθούν να ερμηνεύσουν τα γεγονότα ως σημάδια της επερχόμενης Αποκάλυψης. Ο Ουίλιαμ προσπαθεί να βρει περισσότερες πληροφορίες εξετάζοντας τα βιβλία στο συγγραφείο, όμως παρεμποδίζεται από τους εκεί βιβλιοθηκονόμους και ειδικά τον αδελφό Μαλαχία ο οποίος είναι ο επικεφαλής της βιβλιοθήκης και του αρνείται την είσοδο στην κύρια βιβλιοθήκη. Κατόπιν ο Ουίλιαμ συναντά τον Σαλβατόρε, καμπούρη με διανοητικά προβλήματα ο οποίος εκτελεί διάφορες χειρωνακτικές εργασίες στην μονή, και τον Ρεμίτζιο ντα Βαράτζινε, ο οποίος είναι ο σταβλάρχης και παράλληλα προσέχει τον Σαλβατόρε στις καθημερινές του ανάγκες. Από την συζήτηση που έχει μαζί τους, ο Ουίλιαμ συμπεραίνει πως ήταν μέλη της αίρεσης των Δουλτσινιτών οι οποίοι χρησιμοποιούσαν βίαια μέσα στην προσπάθεια επιβολής της άποψης πως οι κληρικοί πρέπει να διάγουν φτωχικό βίο. Δεν τους θεωρεί ύποπτους για τους θανάτους που σημειώθηκαν στην μονή ωστόσο, καθώς οι Δουλτσινίτες στόχευαν πλούσιους επισκόπους αντί για φτωχούς μοναχούς. Λίγες μέρες αργότερα νεκρός βρίσκεται ο και βοηθός βιβλιοθηκάριος, ο οποίος εμφανίζεται να έχει πνιγεί σε δεξαμενή, και έχει και αυτός παρόμοια μαύρα σημάδια στην γλώσσα και τα δάχτυλα. Παράλληλα ο Άντσο γνωρίζει μια νεαρή κωφάλαλη χωρικό, και κάνει έρωτα για πρώτη φορά μαζί της στον στάβλο.
Εξετάζοντας όλα τα δεδομένα έως την στιγμή εκείνη, ο Ουίλιαμ συμπεραίνει πως ο πρώτος θάνατος του νεαρού μοναχού ήταν αυτοκτονία καθώς ο νεαρός πιεζόταν για σεξουαλική συνεύρεση με ανταλλαγή προστασίας. Ωστόσο οι συνθήκες που οδήγησαν στους άλλους θανάτους, είναι πιο περίπλοκες, και ο Ουίλιαμ υποπτεύεται πως η βασική αιτία των θανάτων αυτών είναι ένα βιβλίο γραμμένο στην ελληνική γλώσσα το οποίο κρατείται στην βιβλιοθήκη. Καθώς πληροφορεί τον ηγούμενο για τα συμπεράσματα του, αυτός τα απορρίπτει και τον πληροφορεί πως έχει ήδη ειδοποιήσει την Ιερά Εξέταση να στείλει αντιπροσωπεία στην μονή αναλαμβάνοντας τις έρευνες, υπό τον Μπερνάντο Γκούι, παλαιό γνώριμου και αντιπάλου του Ουίλιαμ. Ο Ουίλιαμ αποφασίζει να διελευκάνει το μυστήριο πριν την έλευση του Γκούι, και έτσι μαζί με τον μαθητευόμενο του τον Άντσο, εισχωρούν κρυφά στην βιβλιοθήκη της μονής κατά τις νυχτερινές ώρες, και εκεί ανακαλύπτουν πως πρόκειται για μια τεράστια εγκατάσταση σε πολλά επίπεδα και με πλήθος αιθουσών, η οποία κρατείται κρυφή πιθανώς γιατί περιέχει πολλά παγανιστικά βιβλία της αρχαιότητας. Ο Γκούι εντωμεταξύ καταφθάνοντας στην μονή, αρχίζει τις έρευνες του αρχικά βρίσκοντας κάποια εύκολα θύματα όπους την κοπέλα με την οποία είχε συνευρεθεί ο Άντσο, καθώς και τους Σαλβατόρε και Ρεμίτζιο τους οποίους κατηγορεί για μαγεία και οι οποίοι ομολογούν την ενοχή τους μετά από βασανιστήρια. Ο Ουίλιαμ δεν δέχεται την εκτίμηση πως ο Ρεμίτζιο ήταν ο δολοφόνος, καθώς οι φόνοι σχετίζονται με το βιβλίο στα ελληνικά, μια γλώσσα την οποία ο Ρεμίτζιο δεν κατείχε, και προειδοποιεί πως οι δολοφονίες δεν θα σταματήσουν με τον θάνατο του Ρεμίτζιο. Ο Γκούι ωστόσο επιβάλλει την θέση του ως επικεφαλής ιεροεξεταστής και καταδικάζει τους Ρεμίτζιο, Σαλβατόρε, και την κοπέλα σε θάνατο δια της πυράς. 
Ο Ουίλιαμ και ο Άντσο ξαναμπάινουν στην βιβλιοθήκη προς αναζήτηση του μυστηριώδους βιβλίου, και εκεί συναντούν τον μοναχό Χόρχε, τον αρχαιότερο μοναχό της μονής και πιο ηλικιωμένο, να κρατάει το ελληνικό βιβλίο. Διαπιστώνεται πως πρόκειται για το χαμένο δεύτερο βιβλίο της Ποιητικής του Αριστοτέλη, στο οποίο ασχολείται με την φύση της κωμωδίας. Ο Χόρχε καθώς ήταν κάθετα αντίθετος με την κωμωδία την οποία θεωρούσε έκφυλη και καταπτωτική και αντίθετη με τα πρότυπα του χριστιανισμού όπως τα αντιλαμβανόταν, και ήθελε πάση θυσία να αποκρύψει την ύπαρξη του βιβλίου από όσους το αναζητούσαν, καθώς το συγκεκριμένο γραπτό υπό το κύρος του Αριστοτέλη θα προωθούσε την μελέτη της κωμωδίας γενικότερα. Έτσι είχε τοποθετήσει δηλητηριώδης ουσία στα άκρα των σελίδων του βιβλίου, την οποία όσοι άγγιζαν κατά την συνήθη πρακτική του ξεφυλλίσματος του βιβλίου δηλητηριάζονταν και πέθαιναν. Ο Ουίλιαμ αντιλαμβάνεται το τέχνασμα του Χόρχε με τις σελίδες και προστατεύει τον εαυτό του και τον Άντσο φορώντας γάντια, ο Χόρχε ωστόσο τον αιφνιδιάζει και παίρνοντας το βιβλίο από τα χέρια του προσπαθεί να ξεφύγει προκαλεί άθελα του πυρκαγιά η οποία γρήγορα εξαπλώνεται σε όλη την βιβλιοθήκη και προκαλεί και τον δικό του θάνατο. Ο Ουίλιαμ λέει στον Άντσο να φύγει έξω, ενώ ο ίδιος προσπαθεί να διασώσει τους όποιους σημαντικούς τόμους στην βιβλιοθήκη μπορεί να κουβαλήσει στα χέρια του. Την ίδια στιγμή με την εξέλιξη της πυρκαγιάς στο κτήριο της βιβλιοθήκης, εκτελείται και η καύση αυτών που ο Γκούι έκρινε ως ενόχους για μαγεία. Βλέποντας την πυρκαγιά ωστόσο, οι μοναχοί τρέχουν προς κατάσβεση της, και μέσα στην γενική αποδιοργάνωση, οι χωρικοί που ζουν στα περίχωρα της μονής σώζουν την κοπέλα από την πυρά, ενώ οι Σαλβατόρε και Ρεμίτζιο έχουν ήδη πεθάνει στην φωτιά. Μετέπειτα ο όχλος στρέφεται εναντίον της αποστολής της Ιεράς Εξέτασης και σπρώχνουν την άμαξα του Γκούι ο οποίος προσπάθησε να διαφύγει, με αποτέλεσμα να πέσει στον γκρεμό και ο Γκούι να πεθάνει καθώς διατρυπάται από τις ακτίνες των τροχών. 
Την επόμενη ημέρα καθώς ο Ουίλιαμ και ο Άντσο αναχωρούν από την μονή, ο Άντσο συναντά την νεαρή κοπέλα και περισυλλέγεται για λίγα δευτερόλεπτα, στο να μείνει μαζί της ή να ακολουθήσει τον δάσκαλο του. Επιλέγει το δεύτερο και φεύγει μαζί με τον Ουίλιαμ. Σε μεγάλη πλέον ηλικία, με την φωνή του αφηγητή, λέει πως δεν μετάνιωσε ποτέ για την επιλογή του αυτή, καθώς έμαθε πολλά και χρήσιμα πράγματα από τον Ουίλιαμ πριν χωρίσουν και οι δικοί τους δρόμοι. Καταλήγει πως η κοπέλα αυτή υπήρξε η μόνη επίγεια αγάπη της ζωής του, αν και ποτέ δεν έμαθε το όνομα της.

Παραγωγή

Κατά τον σχολιασμό του σκηνοθέτη Ζαν Ζακ Ανώ, επικοινωνώντας με τον Ουμπέρτο Έκο του είπε πως ήταν πεπεισμένος πως το βιβλίο του μελλόταν να σκηνοθετηθεί μόνο από τον ίδιο, καθώς ένιωθε ιδιαίτερα ενθουσιασμένος από την πλοκή μια και ο ίδιος είχε έντονο προσωπικό ενδιαφέρον με την μελέτη του μεσαιωνικού μοναχισμού καθώς και ευχέρια με την λατινική και ελληνική εκκλησιαστική γλώσσα. Ο Ανώ αφιέρωσε 4 χρόνια στην προετοιμασία της παραγωγής της ταινίας, ταξιδεύοντας σε ΗΠΑ και Ευρώπη αναζητώντας τον τέλειο συνδυασμό ηθοποιών και προσώπων. Αρχικά αντιστάθηκε στην ιδέα να προσλάβει τον Σον Κόνερι γιατί ένιωθε πως ήταν ήδη τυποποιημένος από τους ρόλους του στην σειρά ταινιών Τζέιμς Μποντ, και αρνητικός για τον Κόνερι ήταν και ο Έκο. Καθώς όμως δεν μπορούσε να βρει κάποιον ηθοποιό που του άρεσε για τον ρόλο τελικά κατέληξε στον Κόνερι. Οι εξωτερικοί χώροι της μονής γυρίστηκαν σε κατασκευασμένο σκηνικό σε λόφους έξω από την Ρώμη, ενώ οι σκηνές των εσωτερικών χώρων στην μονή Έμπερμπαχ στην Γερμανία.
Ο χαρακτήρας του Ουίλιαμ του Μπάσκερβιλ, είναι εμπνευσμένος από τον Σέρλοκ Χολμς και Το λαγωνικό των Μπάσκερβιλ, ενώ ο μοναχός Χόρχε και η βιβλιοθήκη της μονής είναι εμπνευσμένα από τον Χόρχε Λουίς Μπόρχες και το διήγημα Η βιβλιοθήκη της Βαβέλ αντίστοιχα.

Υποδοχή

Η ταινία δεν τα πήγε καλά στις εισπράξεις εισιτηρίων κατά την κυκλοφορία της στις ΗΠΑ, καθώς κυκλοφόρησε σε 176 κινηματογράφους και εισέπραξε μόλις 7,2 εκ. δολάρια με το κόστος παραγωγής της να είναι 17 εκατομμύρια. Ωστόσο ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στην Ευρώπη και συνολικά οι διεθνείς της εισπράξεις εκτός ΗΠΑ ανήλθαν στα πάνω από 77 εκατομμύρια. Ο Ρότζερ Ίμπερτ αξιολόγησε την ταινία με 2.5/4, χαρακτηρίζοντας την ως ταινία με ιδιαίτερη έμπνευση αλλά μπερδεμένη χωρίς πειθαρχία. Το 2011, ο ίδιος ο Έκο ανέφερε πως η ταινία επικεντρώθηκε σε κάποια μόνα στοιχεία του βιβλίου του, αγνοώντας κάποιες άλλες περισσότερο θεολογικές και πολιτικές πτυχές, χαρακτηρίζοντας την ως μια καλή ταινία εν γένει.