Γκεόργκι Δημητρόφ

Πρώτα χρόνια

Ο Γκεόργκι Δημητρόφ γεννήθηκε στο Κοβάτσεβτσι, στη σημερινή Επαρχία του Πέρνικ, το πρώτο από οκτώ παιδιά γονιών της εργατικής τάξης (μητέρα από το Μπάνσκο και πατέρα από το Ράζλογκ). Η μητέρα του, Παρασκεύα Ντόσεβα, ήταν Προτεστάντισα Χριστιανή και η οικογένειά του μερικές φορές χαρακτηρίζεται Προτεσταντική. Η οικογένεια μετακόμισε στο Ράντομιρ και κατόπιν στη Σόφια. Ο Δημητρόφ εκπαιδεύτηκε ως στοιχειοθέτης και δραστηριοποιήθηκε στο εργατικό κίνημα της Βουλγαρικής πρωτεύουσας.

Σταδιοδρομία

Ο Δημητρόφ εντάχθηκε στο Βουλγαρικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα το 1902 και το 1903 ακολούθησε το Ντιμιτάρ Μπλαγκόεφ και την ομάδα του, όταν συγκρότησε το Βουλγαρικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (Σοσιαλιστές). Αυτό το κόμμα έγινε το Κομμουνιστικό Κόμμα Βουλγαρίας το 1919, όταν υιοθέτησε το Μπολσεβικισμό και την Κομιντέρν. Aπό το 1904 ως το 1923 ήταν Γραμματέας της Εργατικής Ομοσπονδίας. Το 1915, κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, εξελέγη στο Βουλγαρικό Κοινοβούλιο, αντιτάχθηκε στην ψήφιση νέων πολεμικών πιστώσεων και έμεινε φυλακισμένος μέχρι το 1917.
Τον Ιούνιο του 1923, όταν ο Πρωθυπουργός Αλεξάνταρ Σταμπολίσκι ανατράπηκε με ένα πραξικόπημα, οι Κομμουνιστές σύμμαχοι του Σταμπολίσκι, που αρχικά ήταν απρόθυμοι να παρέμβουν, οργάνωσαν μια εξέγερση κατά του (αρχιπραξικοπηματία) Αλεξάνταρ Τσάνκοφ. Ο Δημητρόφ ανέλαβε την ευθύνη της επαναστατικής δράσης και κατάφερε να ανισταθεί στην καταστολή για μια ολόκληρη εβδομάδα. Αυτός και η ηγεσία διέφυγαν στη Γιουγκοσλαβία και καταδικάστηκαν ερήμην σε θάνατο. Με διάφορα ψευδώνυμα έζησε στη Σοβιετική Ένωση μέχρι το 1929, οπότε μετεγκαταστάθηκε στη Γερμανία, όπου του ανατέθηκε η εποπτεία του Κεντροευρωπαϊκού τμήματος της Κομιντέρν.

Δίκη της Λειψίας και ηγεσία της Κομιντέρν

Το 1932 ο Δημητρόφ διορίστηκε Γενικός Γραμματέας της Παγκόσμιας Επιτροπής Κατά του Πολέμου και του Φασισμού, αντικαθιστώντας το Βίλλι Μύντσενμπεργκ. Το 1933 συνελήφθη στο Βερολίνο για την υποτιθέμενη συνενοχή του στον  εμπρησμό του Ράιχσταγκ. Οπως είναι ευρύτατα γνωστό ο Δημητρόφ αποφάσισε να αρνηθεί να έχει συνήγορο και να υπερασπιστεί ο ίδιος τον εαυτό του απέναντι στους ναζιστέρς κατηγόρους του, ιδίως το Χέρμαν Γκαίρινγκ, χρησιμοποιώντας τη δίκη ως μια ευκαιρία για να υπερασπιστεί την κομμουνιστική ιδεολογία. Εξηγώντας γιατί επέλεξε να μιλήσει για την υπεράσπισή του,  ο Δημητρόφ υποστήριξε:
"Ομολογώ ότι ο τόνος μου είναι σκληρός και οξύς. Ο αγώνας της ζωής μου ήταν πάντα σκληρός και οξύς. Ο τόνος μου είναι ειλικρινής και ανοικτός. Έχω συνηθίσει να λέω τα πράγματα με το όνομά τους. Δεν είμαι δικηγόρος που εμφανίζεται ενώπιον του Δικαστηρίου με τον απλό τρόπο του επαγγέλματός του. Υπερασπίζομαι τον εαυτό μου, ένα κατηγορούμενο Κομμουνιστή. Υπερασπίζομαι την πολιτική τιμή μου, την τιμή μου ως επαναστάτη. Υπερασπίζομαι την κομμουνιστική ιδεολογία μου, τα ιδανικά μου. Υπερασπίζομαι το περιεχόμενο και τη σημασία ολόκληρης της ζωή μου. Για τους λόγους αυτούς κάθε λέξη που λέω σε αυτό το δικαστήριο είναι κομμάτι του εαυτού μου, κάθε φράση είναι η έκφραση της βαθιάς αγανάκτησής μου ενάντια στην άδικη κατηγορία, κατά της χρέωσης αυτού του αντικομμουνιστικού εγκλήματος, του εμπρησμού του Ράιχσταγκ, στους Κομμουνιστές."
Κατά τη διάρκεια της Δίκης της Λειψίας, η ήρεμη συμπεριφορά του Δημητρόφ για την υπεράσπισή του και οι κατηγορίες που απεύθυνε κατά των εισαγγελέων του χάρισε παγκόσμια φήμη. Στις 24 Αυγούστου 1942, για παράδειγμα, η αμερικανική εφημερίδα The Milwaukee Journal ανέφερε ότι στη Δίκη της Λειψίας ο Δημητρόφ επέδειξε "την πιο υπέροχη έκθεση ηθικού θάρρους, που έχει ποτέ φανεί". Στην Ευρώπη, μια δημοφιλής ρήση διαδόθηκε σε όλη την ήπειρο : "μόνο ένας γενναίος άνθρωπος υπάρχει στη Γερμανία και αυτός είναι Βούλγαρος".
Κατά τη διάρκεια της Δίκης της Λειψίας συνελήφθησαν αρκετοί Γερμανοί αεροπόροι, που εκπαιδεύονταν μυστικά στη Σοβιετική Ένωση. Αφέθηκαν ελεύθεροι όταν, μετά από μυστικές διαπραγματεύσεις, επετράπη στους Βούλγαρους Κομμουνιστές Δημητρόφ, Βασίλ Τάνεφ και Μπλαγκόι Ποπόφ να φύγουν στη Σοβιετική Ένωση. Εκεί ο Δημητρόφ πήρε τη Σοβιετική υπηκοότητα. Η τεράστια δημοτικότητα που απολάμβανε τον κατέστησε κεφάλαιο για την κυβέρνηση του Ιωσήφ Στάλιν και ο Δημητρόφ διορίστηκε Γενικός Γραμματέας της Κομιντέρν από το 1934, παραμένοντας στη θέση αυτή μέχρι τη διάλυση της οργάνωσης το 1943. Θεωρούσε τον εαυτό του Σταλινικό κατά τις μεγάλες εκκαθαρίσεις και μετά. Το 1935, στο 7ο Συνέδριο της Κομιντέρν, ο Δημητρόφ μίλησε εκ μέρους του Στάλιν, όταν εκείνος υποστήριξε τη στρατηγική του Λαϊκού Μετώπου, που σήμαινε την εδραίωση της Σοβιετικής ιδεολογίας ως κύρια αντιφασιστικής - που αργότερα υλοποιήθηκε κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο.

Ηγέτης της Βουλγαρίας

Το 1944 ο Δημητρόφ επέστρεψε στη Βουλγαρία μετά από 22 χρόνια εξορίας και έγινε αρχηγός του εκεί Κομμουνιστικού κόμματος. Μετά την επιβολή του απροκάλυπτα Κομμουνιστικού καθεστώτος το 1946 ο Δημητρόφ διαδέχθηκε τον Κίμον Γκεοργκίεφ ως πρωθυπουργός, διατηρώντας τη Σοβιετική υπηκοότητά του. Ο Δημητρόφ άρχισε να διαπραγματεύεται με το Γιόσιπ Μπροζ Τίτο τη δημιουργία μιας Ομοσπονδίας των Νότιων Σλάβων, που ήταν υπό συζήτηση από το Νοέμβριο του 1944 μεταξύ των Κομμουνιστικών ηγεσιών Βουλγαρίας και Γιουγκοσλαβίας. Η ιδέα βασιζόταν στο ότι η Γιουγκοσλαβία και η Βουλγαρία ήταν οι δυο μοναδικές πατρίδες των Νότιων Σλάβων, που χωρίζονταν από τον υπόλοιπο Σλαβικό κόσμο. Η ιδέα οδήγησε τελικά στη Συμφωνία του Μπλεντ του 1947, που υπογράφηκε από το Δημητρόφ και τον Τίτο και προέβλεπε την κατάργηση των μεθοριακών φραγμών, διαδικασία για μελλοντική τελωνειακή ένωση και τη μονομερή παραίτηση της Γιουγκοσλαβίας από Βουλγαρικές πολεμικές αποζημιώσεις. Το προκαταρκτικό σχέδιο για την ομοσπονδία περιελάμβανε την ενσωμάτωση της Περιοχής του Μπλαγκόεβγκραντ ("Μακεδονία του Πιρίν") στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας και την επιστροφή των Δυτικών έξω χωρών (1545 τ.χ.) από τη Σερβία στη Βουλγαρία. Ενόψει αυτού η Βουλγαρία δέχθηκε δασκάλους από τη Γιουγκοσλαβία που άρχισαν να διδάσκουν την πρόσφατα κωδικοποιημένη Σλαβομακεδονική γλώσσα στα σχολεία της Μακεδονίας του Πιρίν και εξέδωσε την απόφαση οι Βούλγαροι της περιοχής του Μπλαγκόεβγκραντ να έχουν Σλαβομακεδονική ταυτότητα.
Ωστόσο γρήγορα προέκυψαν διαφορές μεταξύ Τίτο και Δημητρόφ όσον αφορά τόσο τη μελλοντική κοινή χώρα όσο και το Μακεδονικό ζήτημα. Ενώ ο Δημητρόφ οραματιζόταν ένα κράτος, όπου η Γιουγκοσλαβία και η Βουλγαρία θα τοποθετούνταν σε ίση βάση και η Μακεδονία θα ήταν κατά το μάλλον ή ήτον συνδεδεμένη με τη Βουλγαρία, ο Τίτο έβλεπε τη Βουλγαρία ως μια έβδομη δημοκρατία σε μια διευρυμένη Γιουγκοσλαβία στενά ελεγχόμενη από το Βελιγράδι. Οι διαφορές τους επίσης επεκτείνονταν στον εθνικό χαρακτήρα των Σλαβομακεδόνων - ενώ ο Δημητρόφ τους θεωρούσε παρακλάδι των Βουλγάρων, ο Τίτο τους θεωρούσε ανεξάρτητο έθνος, που δεν είχε τίποτε απολύτως να κάνει με τους Βουλγάρους. Ετσι η αρχική ανοχή για τη Μακεδονοποίηση της Νοτιοδυτικής Βουλγαρίας εξελίχθηκε σταδιακά σε αιτία συναγερμού.
Τον Ιανουάριο του 1948 τα σχέδια των Τίτο και Δημητρόφ είχαν γίνει εμπόδιο στις προσπάθειες του Στάλιν για πλήρη έλεγχο του νέου Ανατολικού Μπλοκ. Ο Στάλιν προσκάλεσε τον Τίτο και το Δημητρόφ στη Μόσχα σχετικά με την πρόσφατη προσέγγιση των δύο χωρών. Ο Δημητρόφ δέχθηκε την πρόσκληση αλλά ο Τίτο αρνήθηκε και αντ' αυτού έστειλε τον Έντβαρντ Καρντέλι, στενό του συνεργάτη. Η ρήξη που ακολούθησε μεταξύ Στάλιν και Τίτο το 1948 έδωσε στη Βουλγαρική κυβέρνηση μια πολυαναμενόμενη ευκαιρία να καταγγείλει τη Γιουγκοσλαβική πολιτική στη Μακεδονία ως επεκτατική και να αναθεωρήσει την πολιτική της στο Μακεδονικό ζήτημα. Οι ιδέες για Βαλκανική Ομοσπονδία και Ενωμένη Μακεδονία εγκαταλείφθηκαν, οι Σλαβομακεδόνες δάσκαλοι εκδιώχθηκαν και η διδασκαλία της Σλαβομακεδονικής σε όλη την επαρχία διακόπηκε. Παρά τη ρήξη η Γιουγκοσλαβία δεν άλλαξε τη θέση της για παραίτηση από Βουλγαρικές πολεμικές αποζημιώσεις, όπως οριζόταν στη συμφωνία του Μπλεντ.

Προσωπική ζωή

Το 1906 ο Δημητρόφ παντρεύτηκε την πρώτη του σύζυγο, Σέρβα απόδημη καπελού, συγγραφέα και σοσιαλίστρια Λιούμπιτσα Ιβόσεβιτς, με την οποία έζησε μέχρι το θάνατό της το 1933. Ενώ ήταν στη Σοβιετική Ενωση ο Δημητρόφ παντρεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του, τη γεννημένη στην Τσεχία, Ρόζα Γιούλιεβνα, που γέννησε το μοναδικό του γιο Μίτϊα το 1936. Το αγόρι πέθανε σε ηλικία επτά ετών από διφθερίτιδα. Ενώ ο Μίτϊα ζούσε, ο Δημητρόφ υιοθέτησε τη Φάνι, κόρη του Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας.

Θάνατος

Ο Δημητρόφ πέθανε το 1949 στο Μπαρβίκα, σανατόριο κοντά στη Μόσχα. Οι έντονες εικασίες ότι είχε δηλητηριασθεί δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ, αν και η υγεία του φάνηκε να επιδεινώθηκε τελείως ξαφνικά. Οι υποστηρικτές της θεωρίας της δηλητηρίασης ισχυρίζονται ότι στο Στάλιν δεν άρεσε η ιδέα του Δημητρόφ για "Βαλκανική Ομοσπονδία" και η εγγύτητά του με τον Τίτο. Ένα κράτος αποτελούμενο από τη Γιουγκοσλαβία και τη Βουλγαρία θα ήταν αρκετά μεγάλο και ανεξάρτητο για να ελέγχεται από τη Μόσχα.
Οι αντίπαλοι της θεωρίας αυτής υποστηρίζουν ότι ο Δημητρόφ ήταν το πιο πιστό "σκυλάκι" του Στάλιν και ο Στάλιν δεν είχε κανένα λόγο να τον σκοτώσει. Ο Στάλιν ποτέ δεν ξέχασε την "προδοσία" του Δημητρόφ. Εντούτοις οι αντιγιουγκοσλαβικές (αντιτιτοϊκές) δίκες και εκτελέσεις Κομμουνιστών ηγετών, που ενορχηστρώθηκαν από το Στάλιν, στις χώρες του ανατολικού μπλοκ το 1949 ελάχιστα ησύχασαν αυτές τις υποψίες. Το σώμα του Δημητρόφ ταριχεύθηκε και τοποθετήθηκε προς δημόσια έκθεση σε μαυσωλείο στη Σόφια. Μετά την πτώση του Κομμουνισμού στη Βουλγαρία το σώμα του τάφηκε το 1990 στο κεντρικό νεκροταφείο της Σόφιας. Το μαυσωλείο του κατεδαφίστηκε το 1999.