Ταραχές του Κουμάνοβο

Πρελούδιο

Λίγες ημέρες πριν τις συγκρούσεις στο Κουμάνοβο, ομάδα σαράντα ενόπλων πραγματοποίησε την 21η Απριλίου επίθεση σε αστυνομικό φυλάκιο στον οικισμό Γκόσιντσε, κοντά στα σύνορα με το Κοσσυφοπέδιο, το οποίο κατέλαβαν για μερικές ώρες, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν θύματα. Ακολούθησε στις 3 Μαΐου βομβιστική επίθεση στα γραφεία του αλβανικού μειονοτικού κόμματος Δημοκρατική Ένωση για την Ενσωμάτωση (αλβανικά: Bashkimi Demokratik për Integrim, σλαβομακεδονικά: Демократска унија за интеграција) στο Τέτοβο, επίσης χωρίς ανθρώπινες απώλειες.
Το ίδιο διάστημα, η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας βρισκόταν εν μέσω οξείας πολιτικής κρίσης που είχε ξεσπάσει μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2014 με την τότε αντιπολίτευση υπό τον Ζόραν Ζάεφ να μην αναγνωρίζει το αποτέλεσμα, κάνοντας λόγο για νοθεία από την πλευρά Γκρούεφσκι. Επιπλέον, στις αρχές του 2015 βγήκε στην επιφάνεια κυβερνητικό σκάνδαλο τηλεφωνικών υποκλοπών, ενώ στις αρχές Μαΐου ξεκίνησαν μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στα Σκόπια, οι οποίες σημαδεύτηκαν από ευρείας έκτασης επεισόδια.

Η σύγκρουση

Σύμφωνα με μαρτυρία του δημάρχου της πόλης, υπήρχαν από μέρες πληροφορίες για ένοπλους άγνωστης ταυτότητας στην αλβανική συνοικία Τόντε Μεντόλ (σλαβομακεδονικά: Тоде Мендол), γνωστή και με την ανεπίσημη ονομασία Ντίβο Νάσελιε. Παράλληλα, σύμφωνα με τοπικά ΜΜΕ, το πρωί της 9ης Μαΐου υπήρξαν αναφορές κατοίκων για παρουσία ενόπλων. Οι ανταλλαγές πυροβολισμών ξεκίνησαν λίγο αργότερα από το νοτιοδυτικό τμήμα της πόλης και κράτησαν μέχρι τις απογευματινές ώρες της επόμενης ημέρας, όταν οι εναπομείναντες ένοπλοι (που αμύνονταν οχυρωμένοι σε τρεις μεγάλες ενοικιαζόμενες οικίες) παραδόθηκαν στις δυνάμεις της βορειομακεδονικής αστυνομίας.
Από τις μάχες υπέστησαν σοβαρές καταστροφές σπίτια και εγκαταστάσεις στην αλβανική συνοικία Τόντε Μεντόλ, κυρίως στην κεντρική οδό Πέρο Ιλιέφσκι που έγινε πεδίο σφοδρής σύγκρουσης.

Απώλειες αντιμαχόμενων πλευρών

Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων έχασαν τη ζωή τους 18 με 22 άτομα: 8 Σλαβομακεδόνες αστυνομικοί και 10 ή 14 Αλβανοί ένοπλοι. Μεταξύ των νεκρών ήταν και οι δύο φερόμενοι ως επικεφαλής των ενόπλων, Μιρσάντ Ντρετσάι και Μπεγκ Ριζάι. Ακόμη τραυματίστηκαν 37 αστυνομικοί και συνελήφθησαν 30 ένοπλοι. Οι περισσότεροι εκ των συλληφθέντων (18 τον αριθμό) ήταν Αλβανοί του Κοσσυφοπεδίου, 11 ήταν μέλη της αλβανικής μειονότητας της Βόρειας Μακεδονίας, ενώ ένα άτομο ήταν Γερμανός πολίτης αλβανικής καταγωγής.
Παρά τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, που πραγματοποιήθηκε εντός κατοικημένης περιοχής και περιλάμβανε και χρήση τεθωρακισμένων από τις ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας, δεν αναφέρθηκαν απώλειες αμάχων.

Επακόλουθα

Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στις φυλακές της χώρας με τις κατηγορίες της συμμετοχής σε τρομοκρατική οργάνωση με σκοπό την κατάλυση της συνταγματικής έννομης τάξης και τη διατάραξη της ασφάλειας. Επιπλέον, ο τότε πρωθυπουργός της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, Νίκολα Γκρούεφσκι, δήλωσε σε τηλεοπτικό του μήνυμα πως οι δυνάμεις της αστυνομίας εξουδετέρωσαν την πιο επικίνδυνη ένοπλη ομάδα των Βαλκανίων και χαρακτήρισε τους ένοπλους ως τρομοκράτες. Παράλληλα, κηρύχθηκε εθνικό πένθος.
Από την άλλη, η χρονική περίοδος των συγκεκριμένων ταραχών, εν μέσω οξείας πολιτικής έντασης και μαζικών διαδηλώσεων, οδήγησε μερίδα της αντιπολίτευσης και αναλυτές να αναφέρουν ενδεχόμενη μεθόδευση των γεγονότων από την κυβέρνηση Γκρούεφσκι προκειμένου να αποπροσανατολιστεί η κοινή γνώμη της χώρας. Στο ίδιο κλίμα κινήθηκαν και οι δηλώσεις του τότε αρχηγού της αντιπολίτευσης - και μετέπειτα πρωθυπουργού της Βόρειας Μακεδονίας, Ζόραν Ζάεφ, ο οποίος ανέφερε πως υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις περί ενορχήστρωσης των συμβάντων. Έτερες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για αξιοποίηση των γεγονότων από την κυβέρνηση.
Τον Νοέμβριο του 2017 δικάστηκαν 37 άτομα αλβανικής καταγωγής που κατηγορούνταν για συμμετοχή στα γεγονότα του Κουμάνοβο: τέσσερα εξ αυτών αθωώθηκαν λόγω έλλειψης στοιχείων, ενώ οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν με ποινές που κυμαίνονταν από 12 χρόνια φυλάκισης μέχρι ισόβια κάθειρξη. Από την πλευρά τους, οι συνήγοροι υπεράσπισης υποστήριξαν πως η διαδικασία ήταν «στημένη», ζητώντας επιπλέον τη διεξαγωγή έρευνας. Τον Μάιο του 2019, κατά την επαναληπτική δίκη, οι Αλβανοί κρατούμενοι δήλωσαν πως δεν αναγνωρίζουν τη δικαιοδοσία του δικαστηρίου, κατηγορώντας παράλληλα τους Νίκολα Γκρούεφσκι και Αλί Αχμέτι για χειραγώγηση ολόκληρης της διαδικασίας.