Μάχη της Μυκάλης

Πρελούδιο

Όταν οι Πέρσες έμαθαν για την παρουσία ελληνικού στόλου απομακρύνθηκαν απ' τη Σάμο και σταμάτησαν στην Ιωνία - αποφάσισαν να μην μπλέξουν σε ναυμαχία με τους Έλληνες, καθώς πίστευαν ότι θα έχαναν. Παράλληλα, έστειλαν τους Φοίνικες μακριά και έπλευσαν στη Μυκάλη, όπου ο Ξέρξης άφησε στρατό υπό την ηγεσία του Τιγράνη. Αφού έβαλαν τα πλοία τους στη θάλασσα, οι Πέρσες έχτισαν ένα περίβολο από ξύλα και πέτρες για να τα προστατεύσουν. Όταν οι Έλληνες έμαθαν για την υποχώρηση των Περσών αποφάσισαν να βαδίσουν στην ενδοχώρα και ν' αρχίσουν τις ετοιμασίες για μια ναυμαχία. Όταν οι Έλληνες έφθασαν στη Μυκάλη, ο Λεωτυχίδας έστειλε μήνυμα στους Ίωνες, λέγοντας τα εξής:
ἄνδρες Ἴωνες, οἳ ὑμέων τυγχάνουσι ἐπακούοντες, μάθετε τὰ λέγω· πάντως γὰρ οὐδὲν συνήσουσι Πέρσαι τῶν ἐγὼ ὑμῖν ἐντέλλομαι. ἐπεὰν συμμίσγωμεν, μεμνῆσθαι τινὰ χρὴ ἐλευθερίης μὲν πάντων πρῶτον, μετὰ δὲ τοῦ συνθήματος Ἥβης. καὶ τάδε ἴστω καὶ ὁ μὴ ἀκούσας ὑμέων πρὸς τοῦ ἀκούσαντος.
μετάφραση: Άνδρες της Ιωνίας, εσείς που μας ακούτε, μάθετε αυτά που λέγω - ιατί οι Πέρσες δεν θα καταλάβουν τίποτα από αυτά που σας λέω. Όταν θα συγκρουστούμε στη μάχη μαζί τους, πρώτα απ' όλα, ο άνδρας πρέπει να θυμάται την Ελευθερία πάνω απ' όλα, και μετά το συνθηματικό Ήβη. Αυτός που μας άκουσε ας το πει στους άλλους που δεν άκουσαν.
Οι Έλληνες ετοιμάστηκαν για επίθεση, αλλά οι Πέρσες υποχώρησαν, καθώς κατάλαβαν ότι οι Σάμιοι θα πολεμούσαν στο πλευρό των Ελλήνων - επίσης έστειλαν τους Μιλήσιους μακριά, ώστε να μην ενωθούν κι' αυτοί με τους Έλληνες. Με αυτό τον τρόπο, οι Πέρσες απαλλάχθηκαν από εσωτερικά προβλήματα, άφησαν το στρατόπεδο τους και ξεκίνησαν τις ετοιμασίες για μάχη. Όταν οι Έλληνες πλησίασαν το περσικό στρατόπεδο διαδόθηκε το νέο για τη νίκη των Ελλήνων στις Πλαταιές, κάτι που ανύψωσε το ηθικό των Ελλήνων.

Πέρσες

Όσον αφορά τους Πέρσες, αυτοί είχαν στη διάθεση τους περίπου τριακόσια πλοία επειδή ο στόλος τους φαίνεται να ήταν μικρότερος ή ισάριθμος με τον ελληνικό, ο οποίος πριν τη ναυμαχία της Σαλαμίνας αριθμούσε 378 πλοία (λόγω των απώλειων τους, ο αριθμός έφθασε στα 300 πλοία). Επίσης, οι Πέρσες έδιωξαν τους Φοίνικες και μ' αυτό τον τρόπο μείωσαν και άλλο τη ναυτική τους δύναμη. Κατά τον Διόδωρο, οι Πέρσες συγκέντρωσαν εκατόν χιλιάδες άνδρες για να προστατεύσουν το στρατόπεδο και τα πλοία τους, με τον Ηρόδοτο να αναφέρει την παρουσία εξήντα χιλιάδων ανδρών, υπό την ηγεσία του Τιγράνη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι Πέρσες είχαν σαφώς περισσότερους άνδρες απ' ό,τι οι Έλληνες.

Έλληνες

Κατά τον Ηρόδοτο, ο Λεωτυχίδας είχε στην κατοχή του 110 τριήρεις - το 480 π.Χ, ο ελληνικός στόλος αριθμούσε 271 τριήρεις στο Αρτεμίσιο και 378 στη Σαλαμίνα. Ο ελληνικός στόλος είχε την υπεροχή στη θάλασσα και ισάριθμος με τον περσικό και κατά τον Διόδωρο, οι Έλληνες είχαν στη διάθεση τους 250 πλοία. Αν και οι Αθηναίοι έστειλαν 8.000 άνδρες στις Πλαταιές, διέθεταν πολλούς θήτες, οι οποίοι θα συμμετείχαν ως κωπηλάτες. Κατά τον Ηρόδοτο, κάθε πλοίο είχε τριάντα στρατιώτες, δηλ. οι Έλληνες διέθεταν 3.300 οπλίτες.

Στρατηγική και τακτική

Η διεξαγωγή μάχης στη Μυκάλη δεν είχε κάποια στρατηγική χρησιμότητα, καθώς μπορούσε να προκαλέσει την καταστροφή ολάκερου του στόλου των ηττημένων. Οι Πέρσες ήταν διστακτικοί και αποφάσισαν να αποφύγουν θαλάσσια σύγκρουση, ενώ οι Έλληνες, αν και ήταν διστακτικοί, αποφάσισαν να επιτεθούν όταν έμαθαν την κατάσταση του περσικού στόλου. Οι Πέρσες έπρεπε να είχαν το πλεονέκτημα, καθώς ο στόλος των Ελλήνων δεν είχε μεγάλη πείρα, αλλά αυτοί επέλεξαν να παρατάξουν τον στρατό, υπό την ηγεσία του Τιγράνη, οχυρώνοντας την περιοχή. Παρ' ολ' αυτά, οι Έλληνες θέλησαν να πολεμήσουν σε ξηρά, κάτι που αμέσως έδωσε το πλεονέκτημα στους Έλληνες, οι οποίοι είχαν καλύτερο εξοπλισμό.

Μάχη

Στα δεξιά της ελληνικής παράταξης ήταν οι Αθηναίοι, οι Κορίνθιοι, οι Σικυώνιοι και οι Τροιζήνιοι και στα αριστερά οι Σπαρτιάτες και οι υπόλοιποι Έλληνες. Στην αρχή, οι Αθηναίοι και οι στρατιώτες στα δεξιά επιτέθηκαν στο περσικό στρατόπεδο, με τους Σπαρτιάτες να προσπαθούν να υπερφαλαγγίσουν τους Πέρσες σε στενό χώρο. Αν και οι Πέρσες απώθησαν τους Έλληνες, οι Αθηναίοι συνέχιζαν να πιέζουν την περσική παράταξη. Οι Πέρσες, μετά από λίγη ώρα, υποχώρησαν - οι Έλληνες εισέβαλλαν στο στρατόπεδο, αλλά τα εθνικά περσικά στρατεύματα παρέμειναν στο πεδίο της μάχης. Ωστόσο, οι Σπαρτιάτες είχαν υπερφαλαγγίσει τους Πέρσες και κατατρόπωσαν τους Πέρσες.
Κατά τον Ηρόδοτο, οι Σάμιοι ενώθηκαν με τους Έλληνες (σε άγνωστο σημείο της μάχης) και έκαναν ότι μπορούσαν, καθώς δεν ήταν οπλισμένοι. Το παράδειγμα τους ακολούθησαν και οι υπόλοιποι Ίωνες. Οι Μιλήσιοι, οι οποίοι φρουρούσαν τις ακτές της Μυκάλης, ενώθηκαν με τους Έλληνες όταν κατάλαβαν ότι οι τελευταίοι θα νικούσαν. Όσον αφορά τις απώλειες, αυτές δεν αναφέρονται στον Ηρόδοτο - ο τελευταίος αναφέρει ότι και οι δύο πλευρές είχαν ίσες απώλειες. Στη μάχη σκοτώθηκε ο Περίλαος (Περίλεως), στρατηγός των Σικυώνιων - ενώ απ' την πλευρά των Περσών, σκοτώθηκαν ο ναύαρχος Μαρδόντης και ο στρατηγός Τιγράνης, ενώ ο Αρταΰντης δραπέτευσε. Κατά τον Ηρόδοτο και τον Διόδωρο Σικελιώτη, όσοι επέζησαν τη σφαγή, κατευθύνθηκαν στις Σάρδεις.

Σημασία

Οι μάχες στις Πλαταιές και στη Μυκάλη ήταν οι τελευταίες της δεύτερης περσικής εισβολής στην Ελλάδα, αλλά δεν θεωρούνται θρυλικές όπως αυτές στις Θερμοπύλες, στον Μαραθώνα και στη Σαλαμίνα - αυτό οφείλεται στην κατάσταση του ελληνικού στρατού πριν τη μάχη και στις στρατηγικές τους. Οι Πλαταιές και η Μυκάλη έχουν μεγάλη στρατηγική σημασία, καθώς απέδειξαν γι' άλλη μια φορά την υπεροχή του οπλίτη. Οι Πέρσες ξεκίνησαν να προσλαμβάνουν Έλληνες μισθοφόρους, κάτι που περιγράφεται στην «Κύρου Ανάβαση» του Ξενοφώντα.