Στεατόρνις

Συστηματική Ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Γερμανό γεωγράφο και φυσιοδίφη Α. Χούμπολντ (Alexander von Humboldt, 1769-1859), το 1817, από την περιοχή Καρίπε, (locus classicus) της Βενεζουέλας, με την σημερινή του ονομασία. 
Η ταξινομική της οικογένειας είναι αρκετά ξεκάθαρη, δεδομένου ότι οι στεατόρνεις είναι οπωροφάγα και όχι εντομοφάγα πτηνά όπως τα υπόλοιπα Αιγοθηλόμορφα. Ωστόσο, το ηθολογικό αυτό στοιχείο «πυροδότησε» διαφωνίες για την θέση της οικογενείας, με κάποιους ερευνητές να θεωρούν ότι πρέπει να «περάσει» όχι μόνον στην υπερτάξη Κυψελόμορφα (Cypselomorphae), αλλά και να δημιουργηθεί ξεχωριστή τάξη για την οικογένεια. Από αυτά έγινε αποδεκτή μόνον η πρώτη πρόταση και η οικογένεια παραμένει στα Αιγοθηλόμορφα, με την θεωρία ότι υπήρξε πρώιμος φυλογενετικός διαχωρισμός με κοντινότερα taxa τις οικογένειες Νυκτιβιίδες (Nyctibiidae) και Αιγοθηλίδες (Caprimulgidae).

Γεωγραφική εξάπλωση

Οι στεατόρνεις απαντώνται σε εξειδικευμένα οικοσυστήματα, αρκετών περιοχών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, αλλά σε σχετικά «στενή» ζώνη γωγραφικών πλατών, ενδημικές στην νεοτροπική οικοζώνη.
Το locus classicus του είδους, δηλαδή η περιοχή στην οποία πρωτοπεριγράφηκε από τον Χούμπολντ, βρίσκεται στην ορεινή περιοχή Καρίπε της Βενεζουέλας. Εκείνη την εποχή, στις αρχές του 1800, οι ιθαγενείς εκμεταλλεύονταν το λίπος που αποθηκεύεται στο σώμα του πτηνού, από άτομα που παγίδευαν σε ένα πολύ μεγάλο σπήλαιο της περιοχής, περίπου 12 χιλιόμετρα από την ομώνυμη πόλη Καρίπε. Ενάμιση αιώνα, αργότερα, το συγκεκριμένο σπήλαιο πήρε την ονομασία του πτηνού καθώς και ολόκληρη η περιοχή, η οποία ανακηρύχθηκε Εθνικό Πάρκο (Cueva del Guácharo και Cueva del Guácharo National Park, αντίστοιχα). 
Οι στεατόρνεις απαντώνται σε ανάλογα σπηλαιώδη οικοσυστήματα και σε άλλες χώρες, πλην της Βενεζουέλας, τις εξής: Κόστα Ρίκα (;), Παναμάς, Αρούμπα, Κολομβία, Εκουαδόρ, Βολιβία, Περού, Β. Βραζιλία, Γουιάνα, Σουρινάμ (;) και Τρινιντάντ (από το Τρινιντάντ και Τομπάγκο). Ωστόσο, η κατανομή του πτηνού σε αυτές τις περιοχές, ως εκ της φύσης των ενδιαιτημάτων του, είναι εξαιρετικά περιορισμένη (βλ. και Κατάσταση πληθυσμού).

Βιότοπος

Οι στεατόρνεις  είναι σπηλαιόβια πτηνά των ορεινών, τροπικών και υποτροπικών δασικών οικοσυστημάτων, στις περιοχές εξάπλωσής τους. Επειδή η παρουσία των σπηλαίων είναι απαραίτητη για το είδος, η εξάπλωσή τους περιορίζεται αποκλειστικά σε περιοχές με τα συγκεκριμένα ενδιαιτήματα. 
Παρόλο που είναι -αναγκαστικά- καθιστικό είδος, εντούτοις παρατηρούνται μικρές τοπικές μετακινήσεις, ιδιαίτερα μετά την αναπαραγωγική περίοδο, από το επίπεδο της θαλάσσης μέχρι τα 3.400 μ. Επίσης, απαραίτητη είναι η παρουσία ομαλών πεδινών εκτάσεων στην περιοχή των σπηλαίων για την αναζήτηση της τροφής του.

Μορφολογία

Η στεατόρνις είναι σχετικά μεγάλου μεγέθους αιγοθηλόμορφο, με κυρίως κοκκινωπό-καφέ πτέρωμα και λευκά στίγματα στον αυχένα και τις πτέρυγες. Η κάτω επιφάνεια του σώματος έχει χρώμα κανελί-κιτρινωπό και είναι διάστικτη από λευκά στίγματα. Τα πηδαλιώδη, δύσκαμπτα φτερά της ουράς είναι καφέ, με λευκά περιθώρια και στις δύο πλευρές. Τα πόδια είναι μικρά και δεν χρησιμοποιούνται πολύ, εκτός από την προσκόλληση σε κάθετες επιφάνειες. Οι μακριές πτέρυγες καθιστούν το πτηνό ικανό να αιωρείται (hovering) και να ελίσσεται κατά την πτήση, μέσα από τις ζώνες περιορισμένης πρόσβασης στα σπήλαια όπου διαβιοί. Το ράμφος είναι γαμψό στο άκρο του, ενώ το μεγάλο στοματικό άνοιγμα περιβάλλεται από χαρακτηριστικές σμήριγγες, που μπορούν να φθάσουν τα 5 εκατοστά.

Εκμετάλλευση από τον άνθρωπο

Οι στεατόρνεις είναι από εκείνα τα είδη της ορνιθοπανίδας, τα οποία υπέστησαν σοβαρότατη πίεση από την ανθρώπινη εκμετάλλευση, έως το σημείο να απειληθεί η ύπαρξή τους. Αυτό γινόταν σε όλη την Ν. Αμερική, κυρίως όμως στο Περού, την Βενεζουέλα, το Εκουαδόρ και το Τρινιντάντ. Η εύκολη πρόσβαση στα σπήλαια, καθώς και η ανυπαρξία προσταστευτικών μέτρων εκ μέρους των πτηνών, οδήγησε στην εξόντωση μεγάλου μέρους των πληθυσμών τους, ιδιαίτερα των νεοσσών που, από τη φύση τους, συσσώρευαν λίπος, περισσότερο ακόμη και από τους γονείς τους. Οι απώλειες θα είχαν υπάρξει πολύ μεγαλύτερες, εάν το περιβάλλον μέσα στο οποίο φωλιάζουν τα πτηνά, δεν ήταν τόσο ανθυγιεινό (μεγάλες εκκρίσεις περιττωμάτων, με αυξημένο κίνδυνο από αναθυμιάσεις εκλυομένων αερίων).
Το λίπος -των νεοσσών κυρίως-, εξαγόταν με βράσιμο των πουλιών και χρησιμοποιείτο ευρέως στο μαγείρεμα και τον φωτισμό, επειδή είναι άοσμο και διατηρείται για αρκετό χρονικό διάστημα.

Κατάσταση πληθυσμού

To είδος, από τότε που ανακηρύχθηκε προστατευόμενο, έπαψε -τουλάχιστον θεωρητικά- να απειλείται από την ανθρώπινη εκμετάλλευση και δεν κινδυνεύει σε παγκόσμιο επίπεδο, ως εκ τούτου, χαρακτηρίζεται ως Ελαχίστης Ανησυχίας από την IUCN.  
Το σπήλαιο από όπου πρωτοπεριγράφηκε το είδος, ανακηρύχθηκε -το πρώτο- εθνικό μνημείο της Βενεζουέλας και έδωσε το όνομά του σε ολόκληρο το πάρκο (Cueva del Guácharo National Park), αποτελώντας το κεντρικό θέμα του. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις μπορεί να υπάρχουν 15.000 ή περισσότερα πτηνά που ζουν εκεί. 
Αλλά και η Κολομβία έχει επίσης ένα εθνικό πάρκο με το ίδιο όνομα, κοντά στα νότια σύνορα με τον Ισημερινό. Στεατόρνεις έχουν αναφερθεί σε διάφορα άλλα σημεία κατά μήκος της οροσειράς των Άνδεων, συμπεριλαμβανομένου του Cueva de los Tayos κοντά στο Εκουαδόρ και τη Βραζιλία. Επίσης, είναι γνωστό ότι υπάρχουν και στον μακρινό νότο, στο Εθνικό Πάρκο Carrasco στη Βολιβία. Το σπήλαιο Ντάνστον (Dunston) στο Τρινιντάντ, φιλοξενεί 200 ζεύγη, περίπου.