Α.Σ. Φωκικός Άμφισσας

Προϊστορία

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των εφημερίδων "ΑΣΤΥ" και "ΦΩΚΙΣ", στην πόλη της Άμφισσας προυπήρχε από την άνοιξη του  1896 ο Γυμναστικός Σύλλογος Άμφισσας ή "Αδελφότητα Αμφίσσης", ο οποίος καλλιεργούσε και τη μουσική   παράλληλα με τον αθλητισμό. Μάλιστα στις Δελφικές Εορτές του 1926 οι αθλητές της Δεσφίνας κατέκτησαν τα περισσότερα μετάλλια, με αποτέλεσμα οι συνάδελφοί τους της Άμφισσας, οι οποίοι συμμετείχαν και σε πανελλήνιους αγώνες, να δυσφορήσουν και να ζητήσουν επίμονα να αναθερμανθεί το ενδιαφέρον για τον αθλητισμό, που είχε ατονήσει. Έτσι, αρκετοί από αυτούς αποσκίρτησαν, δημιουργώντας τον  "Παναμφισσαϊκό Ποδοσφαιρικό Όμιλο"  όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο φύλλο της εφημερίδας, της 14 Ιουλίου του 1932.

Δημιουργία

Η προϊστορία του ξεκινά στα 1928 όταν πρωτοδημιουργήθηκε ως "Παναμφισσαϊκός Π.Ο.". Ιδρυτές της ομάδας είναι οι γιατροί Χαράλαμπος Λαλαούνης και Παναγιώτης Λύτρας, οι φίλαθλοι Ν. Ρεκαΐτης, Ανδρέας Κυριακόπουλος, Κ. Παπαθανασίου, Γ. Παπαδόπουλος και οι αδελφοί και ποδοσφαιριστές Λεωνίδας Δενιόζος, Κώστας Δενιόζος, Ιωάννης Δενιόζος. Επίσης παίκτες της πρώτης ομάδας οι Πέτρος και Γιάννης Δενιόζος αδέλφια και ξάδερφοι των πρώτων, καθώς και οι Ευθύμιος Κουτρολίκος, Κωνσταντίνος Ευαγγέλου, Αθανάσιος Εγγλέζος, Αργύριος Βασιλείου, Νίκος Κόκκινος, Ευάγγελος, Ευθύμιος Ασημακόπουλος και ο Τάκης Κοϊτσάνος. Πρώτος ευεργέτης της ομάδας ήταν ο Άγγελος Σικελιανός ο οποίος δώρισε μεγάλο χρηματικό ποσό. Ο ποιητής ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την περιοχή, οργανώνοντας τις Δελφικές Εορτές και έδειξε έμπρακτο ενδιαφέρον για τον νεοϊδρυθέντα σύλλογο. Μάλιστα, προς τιμήν του, ένας δρόμος πλησίον του Σταδίου Άμφισσας φέρει έκτοτε το όνομά του. Το πρώτο καταγεγραμμένο παιχνίδι της ομάδας λαμβάνει χώρα στην Άμφισσα στις 3 Μαΐου του 1931 εναντίον της Ένωσης Ιτέας (πρόγονος του Αστέρα Ιτέας). Την επόμενη χρονιά (2 Αυγούστου  του 1932) ο σύλλογος αναγνωρίσθηκε επίσημα από την Ε.Π.Ο. Στις 15 Μαΐου του 1952 η ομάδα μετονομάστηκε σε "Αμφισσαϊκός". Τις αγωνιστικές περιόδους 1961-62 και 1962-63 έλαβε μέρος στο πρωτάθλημα της Β' Εθνικής. Στις 18 Νοεμβρίου του 1964 ο Αμφισσαϊκός μετονομάστηκε επίσημα σε "Α.Σ. Φωκικός". Το καταστατικό του συλλόγου προβλέπει επίσης τη δυνατότητα διατήρησης τμήματος στίβου, το οποίο όμως ουδέποτε συνεστήθη επίσημα.

Παλαιότερες διακρίσεις

Ο Φωκικός έχει συμμετάσχει σε αρκετές διοργανώσεις της Δ' Εθνικής κατηγορίας με ιδιαίτερη επιτυχία, ενώ παλαιότερα και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του '60 και '70 -σαν πρωταθλητής Φθιωτιδο/Φωκίδας που τότε αποτελούσε ενιαία ποδοσφαιρική περιφέρεια-είχε αγωνισθεί και στο Ειδικό ερασιτεχνικό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου διεκδικώντας την άνοδο στη Β΄Εθνική, έχοντας σαν αντιπάλους πρωταθλητές άλλων τοπικών ενώσεων. Επίσης, την περίοδο 1975-76 πραγματοποίησε νταμπλ τίτλων στη Φθιωτιδοφωκίδα/Ευρυτανία, κατακτώντας το πρωτάθλημα και το κύπελλο της τότε ενιαίας ποδοσφαιρικής ένωσης,και έφτασε έως τούς 8 τους Κυπέλλου Ερασιτεχνών αποκλείοντας τον Μεσσηνιακό με 6-5 στα πέναλτι  έχοντας σαν παίκτη-προπονητή τον βετεράνο άσσο της ΑΕΚ Αλέκο Ιορδάνου.

Στο Εθνικό Ερασιτεχνικό

Ο Φωκικός ήταν μια από τις 80 ομάδες που έλαβαν μέρος στην πρώτη επίσημη διοργάνωση του Εθνικού Ερασιτεχνικού Πρωταθλήματος (1977-78). Συνέχισε ανελλιπώς μέχρι και τη σεζόν 1981-82, όταν και υποβιβάστηκε στην Α΄ Κατηγορία Φθιωτιδο/Φωκίδας/Ευρυτανίας. Ύστερα από προσπάθειες τριών ετών, το 1985 επανήλθε, νικώντας σε αγώνα μπαράζ που έγινε στη Σουβάλα με σκορ 1-0 τον Παλλαμιακό. Έπαιξε δυο συνεχείς περιόδους αλλά το 1987 ξανάπεσε στο τοπικό, κατέκτησε το πρωτάθλημα τη σεζόν 1987-88, όμως έχασε την άνοδο στα ερασιτεχνικό πρωτάθλημα ανόδου, για να επιστρέψει τελικά το 1990. Το 1990-91 ως νεοφώτιστος ήταν δεύτερος στον 4ο όμιλο της Δ΄Εθνικής, χάνοντας τον τίτλο από τον Α.Π.Σ. Πάτραι για ένα μόλις βαθμό και το 1992 έκανε το πρώτο μεγάλο βήμα, προς τις ανώτερες κατηγορίες.

Πρώτη μεγάλη επιτυχία

Στίς 7 Ιουνίου 1992 ο Φωκικός κατέκτησε τον τίτλο σε όμιλο της Δ΄ Εθνικής κατηγορίας και ανέβηκε για πρώτη φορά στην ιστορία του στη Γ΄ Εθνική (1992-93). Σε εκείνη την ομάδα μετείχαν οι ποδοσφαιριστές Αναγνωστόπουλος Θωμάς, Καραμπελούσης Κώστας, Αραβανής, Κατσιμπάρδης, Παπαδήμας, Καραδήμος,Μπιλέρης Νίκος, Μανέτας Αχχιλέας, Λίβας Κώστας, Στεφανόπουλος, Μαρκοδήμος Γιάννης, Α. και Δ. Καρανάσος, Τάσος Μαντζώρος, Γιάννης Νταλακούρας, Ευθύμιος Μαλαγράκης, Δ. Ροδίτης κ.α.
Το κατόρθωμά της η ομάδα της Άμφισσας το επανέλαβε τρία χρόνια αργότερα (περίοδος 1995-96), αλλά και αυτή τη φορά δεν πέτυχε να διακριθεί, καθώς λόγω έργων, υποχρεώθηκε να δίνει τους εντός έδρας αγώνες του στο γήπεδο των Άσπρων Σπιτιών.

Η πρόσφατη επιτυχημένη πορεία

Την περίοδο 2007-08 ο Φωκικός με προπονητή το Μάκη Βακλαϊδή αγωνίσθηκε στον 4ο όμιλο της Δ’ Εθνικής, κατέκτησε τον τίτλο και ανέβηκε για τρίτη φορά στην ιστορία του στη Γ' Εθνική. 
Μάλιστα, με τεχνικό τον Απόστολο Χαραλαμπίδη, ο Φωκικός πέτυχε την περίοδο 2008-09 να ανανεώσει για πρώτη φορά στα χρονικά την παραμονή του στη Γ' Εθνική, επίτευγμα που επανέλαβε και το 2009-10 με νέο προπονητή το Μιχάλη Κασάπη που αντικατέστηκε τον αρχικό Κώστα Λίβα. 
Από χρονιά σε χρονιά ο Φωκικός εμφανίζεται όλο και πιο ισχυρός, με συνέπεια το 2010-11 να τερματίσει στην τρίτη θέση, η οποία του εξασφάλισε για πρώτη φορά στην ιστορία του, την προαγωγή στη Football League (πρώην Β΄ Εθνική). Την ίδια αγωνιστική περίοδο στις 3 επαγγελματικές κατηγορίες είχε την τρίτη καλύτερη επίθεση (46 γκολ) πίσω από τούς Ο.Σ.Φ.Π. (65 γκολ) και Π.Α.Ο. (47 γκολ).
Στην Β' Εθνική αγωνίστηκε από την περίοδο 2011-12 μέχρι και την περίοδο 2014-15. Κατόπιν, την περίοδο 2015-16 αποσύρθηκε από το πρωτάθλημα της Γ΄ Εθνικής και υποβιβάστηκε στο τοπικό πρωτάθλημα.

Διάλυση και επανασύσταση

Στις 21 Ιουνίου 2016 στη Γενική Συνέλευση του συλλόγου αποφασίστηκε η διάλυσή του και η ίδρυση νέου συλλόγου με την παραπλήσια ονομασία «Φωκικός Αθλητικός Σύλλογος». Ο Φωκικός Α.Σ. την περίοδο 2018 κατέκτησε το πρωτάθλημα της Ε.Π.Σ. Φωκίδας και κέρδισε την επάνοδο στη Γ' Εθνική κατηγορία. Την αγωνιστική περίοδο 2018-19, αγωνίστηκε στον 4ο όμιλο της Γ' Εθνικής κατηγορίας, όπου καταλαμβάνοντας την προτελευταία 13η θέση, υποβιβάστηκε εκ νέου στο πρωτάθλημα της ΕΠΣ Φωκίδας.

Εισιτηριακά ζενίθ

Την περίοδο 1991-1992 ο Φωκικός, σε αγωνα Δ' Εθνικής εναντιον του Ναυπακτιακού Αστέρα (22 Μαρτίου 1992, τελικό αποτέλεσμα 0-0), πέτυχε ρεκόρ θεατών, καθώς η προσέλευση στο στάδιο Άμφισσας άγγιξε τον αριθμό των 4.500 φιλάθλων, όπως προκύπτει από τις καταγραφές στα επίσημα βιβλία που τηρούνται στο αρχείο του γηπέδου. Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσίευμα του "Φωτός των Σπορ", στον αγώνα Φωκικός-ΠΑΣ Πρέβεζα 1-0, για το Ειδικό πρωτάθλημα του 1974, είχαν παραστεί στο Δημοτικό Στάδιο Άμφισσας 6.500 θεατές.

Σπουδαίοι ποδοσφαιριστές

Ο μεγαλύτερος ποδοσφαιριστής που ανέδειξε ο Φωκικός είναι ο Αμφισσεύς Βαγγέλης Χοσάδας. Μεγάλη καριέρα με την ομάδα της Λαμίας στη Β΄ Εθνική έκαναν οι Γιώργος και Κώστας Ταμπάκης, όπως και ο Βασίλης Τσίντζιρας.Επίσης ο βαλκανιονίκης Αθανάσιος Καμπαφλής αγωνίστηκε με τα χρώματα της ομάδας το 1946. Σημαντική δε και η παρουσία στην ομάδα του Αναστασίου Πλούμπη παλαιού ποδοσφαιριστή της Ελαφράς Ταξιαρχίας του Απόλλωνος Αθηνών που πέρασε από την ομάδα του Φωκικού.
Ιστορική μορφή του συλλόγου υπήρξε ο αείμνηστος σέντερ-φορ  Γιώργος Χατζηγεωργίου ή "Καφάρης" όπως ήταν περισσότερο γνωστός, που αγωνίσθηκε από το 1956 έως την 21η Μαϊου 1970 όταν και απεβίωσε μέσα στο Δημοτικό Στάδιο Άμφισσας, μετά από προπόνηση, σε ηλικία μόλις 29 ετών. Η νεκροψία απέδειξε ότι υπέστη έμφραγμα του μυοκαρδίου. Το γεγονός δημοσίευσε με πρωτοσέλιδό της η αθλητική εφημερίδα "ΦΩΣ των Σπορ", τονίζοντας ότι "Πέθανε το πιο δυνατό σέντερ φορ της Β΄Εθνικής" Η συλλογική οπαδική μνήμη τον έχει περιβάλλει με ένα μανδύα τοπικού υπερήρωα, αφού διέθετε πολύ ισχυρό σουτ, σε σημείο που έσκιζε τα δίχτυα. Έχει καταγραφεί μάλιστα περιστατικό, στο οποίο ο διαιτητής αγώνα μέτρησε κάποιο τέρμα που σημείωσε ο Χατζηγεωργίου, αφού πρώτα διαπίστωσε την τρύπα η οποία είχε ανοιχτεί στα καρέ.Eίχε ενδιαφερθεί για την απόκτησή του ο ΠΑΟΚ.
Άλλος γηγενής με αξιοσημείωτη σταδιοδρομία είναι ο τερματοφύλακας Κώστας Καραγιώργος, (Β Εθνική-Λαμία) καθώς και ο Χρήστος Κυπραίος, που ξεκίνησε από την ομάδα Νέων του Αμφισσαϊκού (1960), συνέχισε στο Φωκικό (1968), για     να εξελιχθεί σε έναν από τους γνωστότερους γκολκίπερ της Β΄ Εθνικής, παίζοντας κατά σειρά σε Διαγόρα Ρόδου, Βύζαντα Μεγάρων και Α.Ε. Μεσολογγίου.
Κομμάτι της ιστορίας της ομάδας είναι και ο σημερινός της πρόεδρος Σίμος Παπαδημητρίου, καθώς έπαιξε από το 1974 έως και το 1986, μάλιστα διετέλεσε και αρχηγός της.
Άλλοι γνωστοί και σπουδαίοι ποδοσφαιριστές του Φωκικού είναι ο Νίκος Σκούτας (Ατρόμητος Αθηνών), o Δημήτρης Ντάσκας, ο Κώστας Καραμπελούσης, ο τερματοφύλακας Ηλίας Μαχαίρας που ξεκίνησε από το Φωκικό, μετεγγράφηκε στο Λεβαδειακό, με τον οποίο έπαιξε στην Α΄ Εθνική και συνέχισε σε Παναιτωλικό, Μεσολόγγι κ.λ.π.,, Κωστας Γιωτης,περισοτερα γκολ σε εθνικο πρωταθλημα[26] ο Αχιλλέας Μανέτας (25 χρόνια παρουσίας,πάνω από 1.000 συμμετοχές), ο Θωμάς Αναγνωστόπουλος που αγωνίσθηκε για 19 ολόκληρα χρόνια στην ομάδα και ήταν βασικότατο στέλεχός της τα δυο πρώτα χρόνια της Γ΄ Εθνικής (1992-93 & 1995-96), ο Νίκος Μπιλέρης (14 χρόνια παρουσίας, από το 1980 έως το 1994 και πάνω από 400 συμμετοχές στη θέση αριστερού μπάκ), ο Κώστας Κόλλιας (που ξεκίνησε από την ΑΕΚ),ο Τάσος Μαντζώρος (πρώτος σκόρερ επί σειρά ετών), ο Ευθύμιος (Μάκης) Βακλαϊδής (Λαμία-Σπάρτη-Εθνικός Αστέρας-Παναιτωλικός), ο Ευθύμιος Σταυρόπουλος (Σπάρτη), ο διεθνής Άνθιμος Χατζημωυσιάδης, ο ομογενής από το Καζακστάν Στάθης Πεχλιβανίδης (Evstaphiy Pechlevanidis), ο Λουκάς Τσάφος (Νίκη Βόλου), ο Δημήτρης Ιωάννου (Φωκικός-Παναχαϊκή-Ηρακλής-Απόλλων Καλαμαριάς-Ατρόμητος Αθηνών-Κέρκυρα-Λεβαδειακός) και ο Θανάσης Καραγκούνης που από τό 2011-12 αγωνίζεται στον Ατρόμητο Αθηνών.