Ρόμπερτ Βάλζερ

Βιογραφία

Ο Ρόμπερτ Βάλζερ ήταν το προτελευταίο από τα 8 παιδιά του Άντολφ Βάλζερ και της Ελίζα Μάρτι. Εγκατέλειψε τις γυμνασιακές σπουδές στην ηλικία των δεκατεσσάρων ετών και εργάστηκε για 3 χρόνια ως μαθητευόμενος υπάλληλος στην τράπεζα Bernische Kantonalbank στη γενέτειρά του τη Μπιλ/Μπιέν. Στα δεκαεπτά του χρόνια εγκατέλειψε το πατρικό του και πήγε να εργαστεί στη Βασιλεία και στη συνέχεια στη Στουτγάρδη, όπου προσπάθησε να γίνει ηθοποιός. Το 1898 δημοσίευσε τα πρώτα του ποιήματα, τα οποία έλαβαν καλές κριτικές και εισήγαγαν το Βάλζερ στους λογοτεχνικούς κύκλους. Ο ίδιος αναφέρεται, σε ένα αυτοβιογραφικό του σημείωμα, στην ποίηση σαν κάτι σχεδόν ιερό, που δεν έκανε ως πάρεργο, αλλά με στόχο να αφοσιωθεί στη συγγραφή. Για να βγάζει τα προς το ζην έκανε διάφορες δουλειές, τις οποίες σύντομα παρατούσε και μόλις οι οικονομίες του τέλειωναν έψαχνε για νέα βιοποριστική απασχόληση. Άλλαζε συχνά τόπο διαμονής, πέρασε από τις ελβετικές πόλεις Τουν και Σόλοτουρν αλλά τον περισσότερο καιρό έμεινε στη Ζυρίχη. Το 1904 δημοσίευσε το πρώτο του βιβλίο, Οι εκθέσεις του Φριτς Κόχερ. 
Το 1905 ακολουθεί στο Βερολίνο τον αδελφό του Καρλ Βάλζερ, που είχε γίνει ήδη γνωστός ζωγράφος και σκηνογράφος. Φοιτά σε μια σχολή για υπηρέτες και εργάζεται ως υπηρέτης στον πύργο Ντομπρόβα στην Άνω Σιλεσία. Επιστρέφει στο Βερολίνο, όπου παραμένει για τα επόμενα 7 χρόνια και δημοσιεύει τα 3 πρώτα μυθιστορήματά του: Τα αδέλφια Τάννερ, Ο παραγιός και Γιάκομπ φον Γκούντεν.  Κινείται στους μποέμ λογοτεχνικούς κύκλους, εργάζεται για ένα διάστημα ως γραμματέας στα βερολινέζικα γραφεία του Ζετσεσιονισμού, γράφει μανιωδώς ποιήματα, διηγήματα και δοκίμια. Γνωστοί λογοτέχνες της εποχής, όπως ο  Φραντς Κάφκα και ο Έρμαν Έσσε  υποδέχονται ευνοϊκά το έργο του. Παρ' όλα αυτά δεν καταφέρνει να εδραιωθεί στη λογοτεχνία και το 1913, νιώθοντας αποτυχημένος, επιστρέφει στη γενέτειρά του.
Στη Μπιλ/Μπιέν βρίσκει κατάλυμα σε ένα από τα δωμάτια που προορίζονταν για το υπηρετικό προσωπικό στο ξενοδοχείο Blaues Kreuz και κλεισμένος στον εαυτό του, ζώντας πολύ φτωχικά, συνεχίζει το συγγραφικό του έργο. Εδώ παραμένει για άλλα επτά χρόνια και το 1921 αποφασίζει να εγκατασταθεί στη Βέρνη. Αλλάζει συχνά τόπο κατοικίας, δημοσιεύει τη συλλογή σύντομων πεζών Το τριαντάφυλλο και γράφει 3 μυθιστορήματα. Πολλές δημοσιεύσεις σε περιοδικά και εφημερίδες της Ελβετίας και της Γερμανίας. Τα γραπτά του πλέον γίνονται δυσανάγνωστα γιατί καταφεύγει σε μια μικροσκοπική γραφή, καθότι ισχυριζόταν ότι έπασχε από κάποια ασθένεια στο χέρι. Το 1929 ένας νευρικός κλονισμός τον οδηγεί να μπει οικειοθελώς στο ψυχιατρικό άσυλο του Βάλνταου, όπου είχε νοσηλευτεί για σχιζοφρένεια και είχε πεθάνει το 1916 ο αδελφός του Ερνστ. Μέχρι το 1933 συνεχίζει να γράφει. Τη συγγραφική του δραστηριότητα εγκατέλειψε μόνο όταν παρά τη θέλησή του μεταφέρθηκε στο άσυλο του Χέρισαου. Πέθανε κατά τη διάρκεια ενός μοναχικού περιπάτου στο χιόνι ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1956, σε ηλικία 78 ετών.

Αποτίμηση του έργου του

Στους κριτικούς λογοτεχνίας της εποχής του προκαλούσε κάποια αμηχανία, ειδικά το μυθιστόρημά του Γιάκομπ φον Γκούντεν είχε μάλλον αρνητική υποδοχή. Μόνο πολύ αργότερα έγινε κατανοητό ότι ο Βάλζερ προπορευόταν της εποχής του. Το βιβλίο μοιάζει σαν ένα ακόμη «μυθιστόρημα μαθητείας», χαρακτηριστικό της γερμανικής λογοτεχνίας, ενώ τελικά είναι ίσως μια παρωδία αυτού. H αποξένωση και η αλλοτρίωση των σχέσεων της καθημερινότητας, η σοβαροφάνεια και ο παραλογισμός της εξουσίας, γίνονται αντικείμενα χλευασμού από τον Βάλζερ. Δεν τον ενδιαφέρει όμως ούτε η ταξική πάλη ούτε η υπερβατική λύτρωση. Μοναχικός και πλάνης, όπως οι ήρωές του, αποδιώχνει κάθε κατάσταση υποταγής και αρνείται την αναγνώριση της όποιας εξουσίας αδιαφορώντας για την κοινωνική καταξίωση. Ο Σίμον, το alter ego του στα Αδέλφια Τάννερ, το ξεκαθαρίζει: 
δεν επιθυμώ να προκόψω στη ζωή μου, θέλω μόνο να ζήσω, να ζήσω μια ζωή που να έχει λίγο ενδιαφέρον
. 
Οι ήρωες του Βάλζερ ψάχνουν, όπως κι αυτός ο ίδιος, ένα μέρος να ριζώσουν, σαν τα δέντρα που θαύμαζε τόσο στους μοναχικούς περιπάτους του στη φύση, όμως πάντα αποχωρούν και απομακρύνονται. Το ιδιαίτερο και ιδιόρρυθμο ύφος του, οι τάσεις φυγής του (από την πραγματικότητα ή από καταστάσεις, τόπους ή και ανθρώπους) και ο εγκλεισμός του στο ψυχιατρείο δεν βοήθησαν στην έγκαιρη αναγνώριση του ταλέντου του από το ευρύ κοινό. Δυο δεκαετίες μετά τον θάνατό του άρχισαν να επανεκδίδονται κάποια από τα βιβλία του και να γίνονται οι πρώτες μελέτες για το σύνολο του έργου του. Η κριτική είδε υπό διαφορετικό πρίσμα πλέον αυτόν τον Ελβετό συγγραφέα και κατέληξε να τον θεωρεί έναν από τους πιο σημαντικούς γερμανόφωνους συγγραφείς. Έναν συγγραφέα για τον οποίον η πλοκή ήταν δευτερευούσης σημασίας, το κύριο μέλημα ήταν το θέμα που πραγματευόταν, η ατμόσφαιρα και η γλώσσα. Αυτά ορίζουν και την ταυτότητα του Βάλζερ ως λογοτέχνη. Μια ταυτότητα που άργησε να γίνει ευρύτερα γνωστή αλλά που εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από συναδέλφους του, τόσο της εποχής του όσο και νεότερους. Η Σούζαν Σόνταγκ έχει υποστηρίξει ότι ο Βάλζερ είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον Κλάιστ και τον Κάφκα. Η δε Ελφρίντε Γέλινεκ έχει αναφέρει ότι σε καθένα από τα βιβλία της κρύβει μια φράση του Βάλζερ.