Όφις και Κρίνο

Ο συγγραφέας

Κύριο λήμμα: Νίκος Καζαντζάκης
Ο Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1883. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα, το 1902-1906 και το 1907-1909 στο Παρίσι. Ο Καζαντζάκης ήταν από τους πιο πολυταξιδεμένους πνευματικούς Έλληνες. Ωστόσο τα συχνά ταξίδια, που έκανε στο εξωτερικό, δεν του επέτρεψαν σχεδόν ποτέ να εγκατασταθεί  σταθερά στην Ελλάδα, για πολύ καιρό.
Σπουδαία  γεγονότα της ζωής του Καζαντζάκη ήταν η υποψηφιότητα του για  Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1947 και το 1957. Τέλος, του δόθηκε βραβείο Ειρήνης, ένα χρόνο πριν τον θάνατο του, στη Βιέννη.

Υπόθεση

Ένας ζωγράφος νεαρός, λάτρης της Ηδονής και του Ωραίου, απολαμβάνει ό,τι του προσφέρει η ζωή και, σταδιακά, τον κυριαρχεί η ιδέα του θανάτου. Αποφασίζοντας ότι ο θάνατος και η ζωή είναι συνδεδεμένοι με την Ομορφιά και τον Έρωτα, καλεί την ερωμένη του σε ένα δωμάτιο πλημμυρισμένο με φρέσκα λουλούδια, να περάσουν μαζί μια ερωτική νύχτα. Τελικά, το πρωί, από ασφυξία, τους βρίσκουν νεκρούς...

Ήρωες

Το βιβλίο δεν έχει τα χαρακτηριστικά ενός κλασικού μυθιστορήματος, μοιάζει περισσότερο με λογοτεχνικό ψυχογράφημα. Οι ήρωες του βιβλίου έχουν ρεαλιστικά χαρακτηριστικά, ενώ τα βασικά πρόσωπα του έργου είναι ο Ζωγράφος και η Ερωμένη του.
Ο πρωταγωνιστής του έργου είναι ο Ζωγράφος, στο ρόλο του οποίου διαφαίνεται ο συγγραφέας. Και η δευτεραγωνίστρια, είναι η ερωμένη του Ζωγράφου, στο ρόλο της οποίας σκιαγραφείται η Ιρλανδέζα φίλη του Καζαντζάκη, Κάθλην Φορντ. (Kathleen Forde)

Λογοτεχνικές προσεγγίσεις

Στο βιβλίο αποκαλύπτεται ένα ερωτικό ψυχογραφικό έργο κι ένα νεανικό όραμα, του συγγραφέα, με φιλοσοφικό υπόβαθρο. Γίνεται μια αναπαράσταση μιας ιστορίας, αναφερόμενη σε διάφορα αντιθετικά ζεύγη (κατά την καζαντζακική σκέψη) τους πνεύματος και της σάρκας, της ψυχής και του σώματος, του ανθρώπινου και του θεϊκού και, τέλος, του καλού και του κακού. Ο ήρωας καταβάλλει αγώνες να μετουσιώσει το καθημερινό σε αιώνιο και την Ύλη σε Πνεύμα.
Το έργο αποτελεί νεανική συγγραφική δοκιμή του Καζαντζάκη. Ίσως μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ιδεολογικό-φιλοσοφικό-πνευματικό μυθιστόρημα.
Το Όφις και Κρίνο έχει σαφείς επιρροές τόσο από τη νοοτροπία του Γκαμπριέλε Ντ' Ανούντσιο, όσο και από τους Γάλλους παρνασσιστές.
Το βιβλίο αφιερώνεται στην Τοτώ, την Γαλατεία Αλεξίου (αναφέρεται στην αρχή του βιβλίου: Στην Τότω μου). Ωστόσο το λογοτεχνικό ημερολόγιο έχει εμπνευστεί από άλλη γυναικεία μορφή, όπως ειπώθηκε προηγουμένως, την Κάθλην Φορντ, που σύμφωνα με πολυετή έρευνα της Νίκης Σταύρου, ήταν πραγματικό πρόσωπο.
Εν κατακλείδι, το ερωτικό αυτό, διήγημα παρουσιάζει ενδιαφέρον, διότι αποτελεί ιδεολογική αμφιταλάντευση του Καζαντζάκη. Το έργο μέχρι και σήμερα παραμένει μερικώς στην αφάνεια των επιστημονικών κρίσεων και επικρίσεων.

Συγγραφή

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός, ότι ο Καζαντζάκης συγγράφει σε πολυτονικό σύστημα και με ιδιάζουσες λεξιλογικές και γλωσσικές επιλογές, μάλιστα, αυτό το καθιστά ως ένα από τα ελάχιστα συγγράμματα του Καζαντζάκη που ακολουθεί αυτόν τον τρόπο γραφής.

Πρόσληψη

Σε σύγκριση με άλλα έργα του Καζαντζάκη, αυτό το βιβλίο έχει λίγες διασκευές, είτε στο θέατρο, είτε στη μουσική, είτε στον κινηματογράφο.
Μια πρόσφατη διασκευασμένη εκδοχή του έργου είναι από τη θεατρική ομάδα «Gestus», σε σκηνοθεσία Μάνου Χασάπη.