Πυρετός

Υπερπυρεξία

Η υπερπυρεξία είναι πυρετός με αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος ίση ή μεγαλύτερη από τους 41,5 °C (106,7 °F). Η τόσο υψηλή θερμοκρασία θεωρείται επείγον περιστατικό και μπορεί να υποδεικνύει σοβαρές ιατρικές καταστάσεις ή να οδηγήσει σε σημαντικές παρενέργειες. Η πιο συχνή αιτία είναι η ενδοκρανιακή αιμορραγία. Άλλες πιθανές αιτίες είναι η  σηψαιμία, το σύνδρομο Kawasaki, το σύνδρομο κακοήθους ουδετεροπενίας, παρενέργειες φαρμάκων, το σύνδρομο της σεροτονίνης και η καταιγίδα του θυρεοειδούς. Οι λοιμώξεις είναι οι πιο συνηθισμένες αιτίες πυρετού, αλλά καθώς η θερμοκρασία του σώματος αυξάνεται, άλλες αιτίες γίνονται πιο πιθανές. Οι λοιμώξεις που κατά κανόνα συσχετίζονται με την υπερπυρεξία περιλαμβάνουν  τη ροδάνθη, την ιλαρά και λοιμώξεις από εντεροϊό.  Η απότομη μείωση της θερμοκρασίας κάτω από τους 38,9 °C (102,0 °F) έχει αποδειχθεί πως αυξάνει την επιβίωση. Η υπερπυρεξία διαφέρει από την υπερθερμία, καθώς στην υπερπυρεξία ο θερμορυθμιστικός μηχανισμός του σώματος αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος πάνω από τη φυσιολογική και έπειτα παράγει θερμότητα για την επίτευξη αυτής της θερμοκρασίας, ενώ στην υπερθερμία η θερμοκρασία του σώματος αυξάνεται πάνω από το ρυθμιστικό σημείο εξαιτίας ενός εξωγενούς παράγοντα.

Υπερθερμία

Η υπερθερμία είναι ένα παράδειγμα υψηλής θερμοκρασίας που δεν είναι πυρετός. Προκαλείται από πολλούς παράγοντες, όπως η θερμοπληξία, το κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο, η κακοήθης υπερθερμία, διεγερτικά όπως οι αμφεταμίνες και η κοκαΐνη, η ιδιοσυγκρασιακή αντίδραση του οργανισμού σε φάρμακα και το σύνδρομο της σεροτονίνης.

Σημεία και συμπτώματα

Ο πυρετός συνήθως συνοδεύεται από τη «συμπεριφορά ασθένειας», η οποία περιλαμβάνει λήθαργο, κατάθλιψη, ανορεξία, υπνηλία, υπεραλγησία και έλλειψη συγκέντρωσης.

Παθοφυσιολογία

Η θερμοκρασία ρυθμίζεται στον υποθάλαμο. Ένας παράγοντας του πυρετού που ονομάζεται πυρετογόνο προκαλεί την απελευθέρωση της προσταγλανδίνης E2 (PGE2). Έπειτα η PGE2 δρα με τη σειρά της στον υποθάλαμο, ο οποίος παράγει μία συστηματική απόκριση στο υπόλοιπο σώμα, προκαλώντας φαινόμενα θερμογένεσης που οδηγούν σε ένα νέο επίπεδο θερμοκρασίας.
Από πολλές απόψεις, ο υποθάλαμος λειτουργεί σαν θερμοστάτης. Όταν το σημείο ρύθμισης αυξάνεται, το σώμα αυξάνει τη θερμοκρασία του μέσω ενεργούς παραγωγής θερμότητας αλλά και διατήρησής της. Η αγγειοσυστολή μειώνει την απώλεια θερμότητας μέσω του δέρματος και κάνει το άτομο να αισθάνεται κρύο. Αν αυτά τα μέτρα είναι ανεπαρκή για να κάνουν τη θερμοκρασία του αίματος στον εγκέφαλο να ταιριάζει με τη νέα ρύθμιση του υποθαλάμου, τότε αρχίζει το ρίγος με σκοπό την παραγωγή περισσότερης θερμότητας από την κίνηση των μυών. Όταν ο πυρετός σταματά και η ρύθμιση του υποθαλάμου καθίσταται χαμηλότερη, οι αντίστροφες διεργασίες (αγγειοδιαστολή, τέλος του ρίγους και παραγωγή θερμότητας χωρίς ρίγος) και η εφίδρωση χρησιμοποιούνται για να δροσίσουν το σώμα σύμφωνα με τη νέα χαμηλότερη ρύθμιση.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την υπερθερμία, στην οποία η κανονική ρύθμιση παραμένει, και το σώμα υπερθερμαίνεται μέσω ανεπιθύμητης κατακράτησης της περίσσειας θερμότητας ή υπερπαραγωγής θερμότητας. Η υπερθερμία είναι συνήθως το αποτέλεσμα ενός υπερβολικά ζεστού περιβάλλοντος (θερμοπληξία) ή μιας δυσμενούς αντίδρασης σε φάρμακα. Ο πυρετός μπορεί να διαφοροποιηθεί από την υπερθερμία από τις περιστάσεις που τον περιβάλλουν και την απόκρισή του σε αντιπυρετικά φάρμακα.

Πυρετογόνα

Το πυρετογόνο είναι μία ουσία που προκαλεί πυρετό. Μπορεί να είναι είτε εσωτερικό (ενδογενές) είτε εξωτερικό (εξωγενές) στο σώμα. Η βακτηριακή ουσία λιποπολυσακχαρίτης (LPS), που βρίσκεται στο κυτταρικό τοίχωμα ορισμένων βακτηρίων, είναι ένα παράδειγμα εξωγενούς πυρετογόνου. Η πυρετογένεση μπορεί να ποικίλει: σε κάποια ακραία παραδείγματα, μερικά βακτηριακά πυρετογόνα γνωστά ως υπεραντιγόνα μπορούν να προκαλέσουν ταχείς και επικίνδυνους πυρετούς. Η αποπυρετογόνωση μπορεί να επιτευχθεί μέσω διήθησης, απόσταξης, χρωματογραφίας, ή απενεργοποίησης.

Ενδογενή

Στην ουσία, όλα τα ενδογενή πυρετογόνα είναι κυτοκίνες, μόρια που είναι μέρος του ανοσοποιητικού συστήματος. Παράγονται από ενεργοποιημένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και προκαλούν την αύξηση του θερμορυθμιστικού σημείου στον υποθάλαμο. Μείζονα ενδογενή πυρετογόνα είναι η ιντερλευκίνη 1 (α και β)  και η ιντερλευκίνη 6 (IL-6). Στα λιγότερο σημαντικά ενδογενή πυρετογόνα περιλαμβάνονται η ιντερλευκίνη-8, ο παράγοντας νέκρωσης όγκων-β, η φλεγμονώδης πρωτεΐνη μακροφάγων-α και η φλεγμονώδης πρωτεΐνη μακροφάγων-β, όπως και η ιντερφερόνη-α, η ιντερφερόνη-β και η ιντερφερόνη-γ. Επίσης ως πυρετογόνο δρα και ο παράγοντας νέκρωσης όγκων-α. Μεσολαβεί απελευθέρωση ιντερλευκίνης-1 (IL-1).
Αυτοί οι παράγοντες κυτοκίνης απελευθερώνονται στη γενική κυκλοφορία, όπου μεταναστεύουν στα περικοιλιακά όργανα του εγκεφάλου λόγω της ευκολότερης απορρόφησης που προκαλείται από τη μειωμένη δράση διήθησης του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Έπειτα οι παράγοντες κυτοκίνης συνδέονται με ενδοθηλιακούς υποδοχείς σε αγγειακά τοιχώματα, ή αλληλεπιδρούν με τοπικά μικρογλοιακά κύτταρα. Όταν αυτοί οι παράγοντες κυτοκίνης συνδέονται, η οδός του αραχιδονικού οξέος είναι πλέον ενεργοποιημένη.

Εξωγενή

Ένα μοντέλο για το μηχανισμό του πυρετού που προκαλείται από εξωγενή πυρετογόνα περιλαμβάνει το LPS, το οποίο είναι ένα συστατικό του κυτταρικού τοιχώματος των gram-αρνητικών βακτηρίων. Μια ανοσολογική πρωτεΐνη που ονομάζεται πρωτεΐνη δέσμευσης λιποπολυσακχαρίτη (LBP) συνδέεται στο LPS. Το σύμπλοκο LBP-LPS στη συνέχεια συνδέεται στον υποδοχέα CD14 ενός κοντινού μακροφάγου. Αυτή η σύνδεση έχει ως αποτέλεσμα τη σύνθεση και απελευθέρωση ποικίλων ενδογενών παραγόντων κυτοκίνης, όπως η ιντερλευκίνη 1 (IL-1), η ιντερλευκίνη 6 (IL-6) και ο παράγοντας νέκρωσης των όγκων-α. Με άλλα λόγια, οι εξωγενείς παράγοντες προκαλούν την απελευθέρωση των ενδογενών παραγόντων, οι οποίοι με τη σειρά τους ενεργοποιούν την οδό του αραχιδονικού οξέος.

Απελευθέρωση PGE2

Η απελευθέρωση PGE2 προέρχεται από την οδό του αραχιδονικού οξέος. Αυτή η οδός (όσον αφορά τον πυρετό), διαμεσολαβείται από τα ένζυμα φωσφολιπάση Α2 (PLA2), κυκλοοξυγενάση-2 (COX-2), και προσταγλανδίνη Ε2 συνθετάση. Αυτά τα ένζυμα τελικά μεσολαβούν στη σύνθεση και απελευθέρωση του PGE2.
Ο PGE2 είναι ο τελικός μεσολαβητής της εμπύρετης απόκρισης. Η θερμοκρασία του σημείου ρύθμισης του σώματος θα παραμείνει ανεβασμένη μέχρι ο PGE2 να μην είναι πλέον παρών. Ο PGE2 δρα σε νευρώνες στην προοπτική περιοχή (POA) μέσω του υποδοχέα 3 της προσταγλανδίνης Ε (EP3). Οι νευρώνες που εκφράζουν τον EP3 στην POA νευρώνουν το μεσοραχιαίο υποθάλαμο (DMH), τον ωχρό πυρήνα ραφής στον προμήκη μυελό (rRPa), και τον παρακοιλιακό πυρήνα (PVN) του υποθαλάμου. Σήματα πυρετού που αποστέλλονται στους DMH και rRPa οδηγούν σε διέγερση του συμπαθητικού συστήματος εξόδου, το οποίο προκαλεί θερμογένεση χωρίς ρίγος για την παραγωγή θερμότητας στο σώμα και αγγειοσυστολή στο δέρμα με σκοπό τη μείωση της απώλειας θερμότητας από την επιφάνεια του δέρματος. Τεκμαίρεται ότι η νεύρωση από την POA στον PVN μεσολαβεί στις νευρικές και ενδοκρινικές επιδράσεις του πυρετού μέσω της οδού που περιλαμβάνει την υπόφυση και διάφορα ενδοκρινή όργανα.

Πυρετός στα παιδιά

Ο πυρετός στα παιδιά είναι συνηθισμένος μετά απο μια μικροβιακή ή ιογενή λοίμωξη και συνήθως μετά απο 3 μέρες υποχωρεί. Πάντως σε παιδιά κάτω των 6 μηνών, μόλις εμφανιστεί πυρετός πρέπει οι κηδεμόνες να αναζητούν βοήθεια από παιδίατρους.

Ορθική μέθοδος

Για την ορθική μέθοδο πρεπει να χρησιμοποιείται υδραργηρικό θερμόμετρο ορθού  (μοιάζει με το στοματικό θερμόμετρο, όμως η πλάτυνση στην βάση του είναι χοντρύτερη). Το θερμόμετρο πρέπει να είναι καθαρό (καθαρισμός με σαπούνι και στέγνωμα). Η αναγραφόμενη θερμοκρασία πρέπει να είναι κάτω των 36°C. Η πλάτυνση καλύπτεται με βαζελίνη. Τοποθετείται το παιδί στην πλατη του με τα πόδια διπλωμένα και τα γόνατα στην κοιλιά. Απαλά εισέρχεται το θερμόμετρο στο ορθό δια του πρωκτού σε βάθρος 2,5 εκ. Μετά απο 2 λεπτά αφαιρείται το θερμόμετρο, ελέγχεται η θερμοκρασία και καθαρίζεται το θερμόμετρο.

Στοματική μέθοδος.

Για την στοματική μέθοδο το παιδί πρέπει να είναι μεγαλύτερο των 5 χρονών. Το θερμόμετρο πρέπει να ειναι καθαρό, να ελεγχθει η θερμοκρασία πως είναι κάτω των 36°C. To θερμόμετρο τοποθετείται κατω απο την γλώσσα και πρέπει να παραμείνει για τουλάχιστον 3-4 λεπτά. Μετά αφαιρείται και ελέγχεται η θερμοκρασία.

Μασχαλιαία μέθοδος

Η μασχαλιαία μέθοδος πραγματοποιείται με με χρήση καθαρού θερμόμετρου (στοματικού ή ορθικού). Η πλάτυνση στην βάση πρέπει να τοποθετηθει στην κορυφή (βάθος) της μασχάλης και να παραμείνει σφικτά εκει για τουλάχιστον 4 λεπτά. Μετά αφαιρείται και ελέγχεται η θερμοκρασία.

Διαχείριση

Η αντιμετώπιση του πυρετού δεν είναι απαραίτητη. Οι περισσότεροι άνθρωποι αναρρώνουν χωρίς ειδική ιατρική φροντίδα. Παρόλο που είναι δυσάρεστος, ο πυρετός σπάνια αυξάνεται σε επικίνδυνο επίπεδο ακόμα κι αν δεν αντιμετωπίζεται. Γενικά δεν προκύπτει βλάβη στον εγκέφαλο μέχρι η θερμοκρασία να φτάσει τους 42 ᵒC (107.6 ᵒF), και είναι σπάνιο για έναν πυρετό που δεν αντιμετωπίζεται να υπερβεί τους 40.6 ᵒC (105 ᵒF).

Συντηρητικά μέτρα

Μερικά περιορισμένα στοιχεία υποστηρίζουν την πλύση με σφουγγάρι ή το μπάνιο εμπύρετων παιδιών με χλιαρό νερό. Η χρήση ανεμιστήρα ή κλιματιστικού μπορεί να μειώσει κάπως τη θερμοκρασία και να αυξήσει την άνεση. Αν η θερμοκρασία φτάνει το υπερβολικά υψηλό επίπεδο της υπερπυρεξίας, απαιτείται επιθετική ψύξη. Σε γενικές γραμμές, οι άνθρωποι ενθαρρύνονται να ενυδατώνονται επαρκώς. Το κατά πόσο η αυξημένη πρόσληψη υγρών βελτιώνει τα συμπτώματα ή μειώνει αναπνευστικές ασθένειες όπως το κοινό κρυολόγημα δεν είναι γνωστό.

Φάρμακα

Τα φάρμακα που μειώνουν τον πυρετό ονομάζονται αντιπυρετικά. Το αντιπυρετικό ιβουπροφαίνη είναι αποτελεσματικό στη μείωση του πυρετού στα παιδιά. Είναι πιο αποτελεσματικό από την ακεταμινοφαίνη (παρακεταμόλη) στα παιδιά. Η ιβουπροφαίνη και η ακεταμινοφαίνη μπορούν με ασφάλεια να χρησιμοποιηθούν μαζί σε εμπύρετα παιδιά. Η αποτελεσματικότητα της ακεταμινοφαίνης από μόνη της σε παιδιά με πυρετό έχει αμφισβητηθεί. Η ιβουπροφαίνη είναι επίσης ανώτερη από την ασπιρίνη σε παιδιά με πυρετό. Επιπλέον, η ασπιρίνη δε συνιστάται σε παιδιά και νεαρούς ενήλικες (κάτω από την ηλικία των 16 ή 19 ανάλογα με τη χώρα) λόγω του κινδύνου του συνδρόμου του Reye.
Η χρήση τόσο παρακεταμόλης όσο και ιβουπροφαίνης συγχρόνως ή εναλλασσόμενων μεταξύ τους είναι πιο αποτελεσματική στη μείωση του πυρετού από τη χρήση μόνο παρακεταμόλης ή ιβουπροφαίνης. Δεν είναι σαφές αν αυτό αυξάνει την άνεση του παιδιού.

Επιδημιολογία

Περίπου το 5% των ανθρώπων που πηγαίνουν στα επείγοντα έχουν πυρετό.

Ιστορία

Ορισμένοι τύποι του πυρετού ήταν γνωστοί ήδη από το 460 π.Χ. έως το 370 π.Χ., όταν ο Ιπποκράτης ασκούσε την ιατρική, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από την ελονοσία (τριταίος ή κάθε 2 ημέρες και τεταρταίος ή κάθε 3 ημέρες). Επίσης, κατέστη σαφές όλο αυτό το διάστημα ότι ο πυρετός ήταν ένα σύμπτωμα μιας νόσου παρά μια ασθένεια από μόνη της.

Ετυμολογία

Η πυρεξία προέρχεται από την ελληνική λέξη πυρ που σημαίνει φωτιά. Η λέξη πυρετώδης (febrile) προέρχεται από τη λατινική λέξη febris που σημαίνει πυρετός, και αρχαϊκά γνωστή ως ελώδης πυρετός.

Φοβία του πυρετού

Πυρετοφοβία είναι το όνομα που δόθηκε από ιατρικούς εμπειρογνώμονες σε παρανοήσεις των γονέων σχετικά με τον πυρετό στα παιδιά τους. Ανάμεσά τους πολλοί γονείς λανθασμένα πιστεύουν ότι ο πυρετός είναι μια ασθένεια και όχι μια ιατρική ένδειξη, ότι ακόμα και χαμηλοί πυρετοί είναι επιβλαβείς, και ότι οποιαδήποτε θερμοκρασία, ακόμη και λίγο πάνω από την υπεραπλουστευμένη  «κανονική» ένδειξη που αναγράφεται σε ένα θερμόμετρο είναι ένας κλινικά σημαντικός πυρετός. Επίσης φοβούνται αβλαβείς παρενέργειες όπως οι πυρετικοί σπασμοί και υπερεκτιμούν δραματικά την πιθανότητα μόνιμης βλάβης από τυπικούς πυρετούς. Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον καθηγητή παιδιατρικής Barton D. Schmitt, είναι πως «ως γονείς έχουμε την τάση να υποψιαζόμαστε ότι ο εγκέφαλος των παιδιών μας μπορεί να λιώσει.».
Ως αποτέλεσμα αυτών των παρανοήσεων, οι γονείς είναι ανήσυχοι, δίνουν στα παιδιά αντιπυρετικά φάρμακα όταν η θερμοκρασία είναι τεχνικά φυσιολογική ή ελαφρώς αυξημένη, και παρεμβαίνουν στον ύπνο του παιδιού για να του δώσουν περισσότερα φάρμακα.

Άλλα ζώα

Ο πυρετός είναι ένα σημαντικό χαρακτηριστικό για τη διάγνωση της νόσου σε οικόσιτα ζώα. Η θερμοκρασία του σώματος των ζώων, η οποία λαμβάνεται από το ορθό, είναι διαφορετική από το ένα είδος στο άλλο. Για παράδειγμα, ένα άλογο λέγεται ότι έχει πυρετό πάνω από 101 °F ( 38,3 °C). Σε ζώα που επιτρέπουν στο σώμα να έχει ένα ευρύ φάσμα «κανονικών» θερμοκρασιών, όπως οι καμήλες, είναι μερικές φορές δύσκολο να προσδιοριστεί μια εμπύρετη φάση.
Πυρετός μπορεί επίσης να προκληθεί από συμπεριφορικά ασπόνδυλα που δεν έχουν ανοσοποιητικό σύστημα που βασίζεται στον πυρετό. Για παράδειγμα, ορισμένα είδη ακρίδας θα επιτύχουν θερμοκρασίες σώματος που είναι 2 - 5 °C υψηλότερες από την κανονική μέσω θερμορύθμισης, για να αναστείλουν την ανάπτυξη παθογόνων μυκήτων όπως ο Beauveria bassiana και ο Metarhizium acridum. Οι αποικίες μελισσών είναι επίσης σε θέση να επάγουν πυρετό σε απάντηση σε ένα μυκητισιακό παράσιτο, το Ascosphaera apis.