Ορφανοτροφείο Χατζηκώνστα

Ίδρυση, ύμνος, έμβλημα και συμβολισμός

Σύμφωνα με λεύκωμα που εκδόθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 75 ετών από την ίδρυση του ορφανοτροφείου,  η ιδρυτική πράξη του ιδρύματος ήταν το Β.Δ. της 29 Αυγούστου του 1853 και έφερε τη σφραγίδα του βασιλιά Όθωνα. Για τη στέγαση του ορφανοτροφείου αρχικά χρησιμοποιήθηκε η οικία του Κωνσταντίνου Βράνη (τέλη 18ου αιώνα - 1850) επί της οδού Πειραιώς. Κατόπιν διαπραγματεύσεων με τους απογόνους του Βράνη, η οικία δωρίστηκε μαζί με το ποσό 3.000 δραχμών για την επισκευή της. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, τα γραφεία του ιδρύματος στεγάζονταν, προσωρινά σε μισθωμένη οικία της οδού Κεραμεικού. Εν συνεχεία (1864), η Βουλή δώρισε στο ίδρυμα παρακείμενο της οικίας Βράνη οικόπεδο, τον επόμενο χρόνο αγοράσθηκε συνεχόμενο οικόπεδο ιδιοκτησίας Γ. Σκουζέ, το 1867 ο Π.Σ. Ομηρίδης δώρισε ένα ακόμη γειτονικό οικόπεδο και το 1870 συμπληρώθηκε η έκταση του ορφανοτροφείου (συνολικά εκ πήχεων τεκτ. τετραγωνικών 12.055) με την τελευταία προσθήκη οικοπέδου. Ο διοργανισμός (κανονισμός) του ιδρύματος εγκρίθηκε με το Β.Δ. της 5 Μαΐου του 1856 και αποτελούνταν από 43 άρθρα. Εν συνεχεία ο κανονισμός τροποποιήθηκε δις και τα άρθρα του μειώθηκαν σε 20 (παραρτήματα Εφημερίδας της Κυβέρνησης της 2-12-1921, φύλλο 286 και της 14-2-1931, φύλλο 35, τεύχος α΄). Το 1915 συνετέθη και ο ύμνος του ορφανοτροφείου, σε στίχους Ιωάννη Πολέμη και μελοποίηση του Σπυρίδωνα Καίσαρη (Λεύκωμα, ο.π., σελ. 71). Ο ύμνος ήταν αφιερωμένος στη μνήμη των ιδρυτών και των ευεργετών. Στη σφραγίδα και στη σημαία του ιδρύματος αποτυπώνεται η εικόνα του πελαργού (συμβόλου της πατρικής στοργής) που ατενίζει τα μικρά του (σελ. 89 του λευκώματος)

Χρήσεις

Το αρχικό κτιριακό συγκρότημα του ιδρύματος στεγαζόταν επί της οδού Πειραιώς 68 (περικλειόμενο από τις οδούς Μυλέρου, Αγησιλάου, Θερμοπυλών), έως το έτος 1963 οπότε κατεδαφίσθηκε. Προηγουμένως, επιτάχθηκε από το ελληνικό κράτος και λειτούργησε επίσης σαν στρατόπεδο για τη Χωροφυλακή (1941), έδρα της Ιταλικής κατοχικής φρουράς των Αθηνών (1942), αλλά και ως φυλακή, για περισσότερα από δέκα χρόνια . Κατά την περίοδο των Δεκεμβριανών το κτίριο υπέστη σημαντικές φθορές. Μετά το τέλος της περιόδου επίταξης (1953), το κτίριο παρουσιάσθηκε σε κατάσταση διάλυσης και με αχρηστευμένο σχεδόν ολόκληρο τον εξοπλισμό του. Δέκα χρόνια αργότερα (1963) το ίδρυμα κατεδαφίστηκε και στη θέση του ανεγέρθηκε ένα πολυχρηστικό κτιριακό συγκρότημα. Από το παλαιό ορφανοτροφείο στο χώρο υπάρχει μόνο το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου κτισμένο στη διασταύρωση των οδών Πειραιώς και Θερμοπυλών το οποίο κατασκευάσθηκε μεταξύ των ετών 1899 έως και 1900 δαπάναις της Ελένης Δημητρίου-Χατζηκώνστα (που ήταν η σύζυγος του εγγονού του δωρητή Γ. Χατζηκώνστα) και είναι έργο του Τσίλερ. Τα δε επίσημα εγκαίνια του Ι.Ν. τελέσθηκαν στις 8 Απριλίου του 1901. Στο σημερινό κτιριακό συγκρότημα του Ορφανοτροφείου στο Χαλάνδρι, έχουν δημιουργηθεί χώροι ψυχαγωγίας και άθλησης για τους τροφίμους, όπως και θεατρική σκηνή. Υπάρχει επίσης μικρό βοτανικό κηπάριο για βιολογικές καλλιέργειες.

Ευεργέτες και προστάτες

Ως πρώτοι μεγάλοι ευεργέτες του ιδρύματος αναφέρονται (σελ. 17 λευκώματος) οι Γεώργιος Σταύρου, Κωνσταντίνος Βράνης, Ιωάννης Δούμας, Γεώργιος Μπήκας, Ιωάννης Παπάφης, Μαρία Κασιμάτη, Ανδρέας Συγγρός, Ελένη Χατζηκώνστα, Άγγελος Ηλιάδης, Κωνσταντίνος Σεβαστόπουλος, Κωνσταντίνος Μπερτζοβίτης, Σπυρίδων Τζιούτης, Άγγελος Τσιτσιμπάκος, Χαράλαμπος Σπηλιόπουλος, Κυριακούλα Λουκάκου, Πολύβιος Σκένδερ (1866 - 1923, ζωγράφος και κτηματίας, δώρισε, μεταξύ άλλων κτήμα 24,5 στρεμμάτων στην τότε περιοχή Κηφισιάς επί της οδού Λεβίδου, όπου βρίσκονται οι παρούσες εγκαταστάσεις του ορφανοτροφείου), Ελένη Σπηλιοπούλου και Νικόλαος Πλούμος. Προστάτης του ιδρύματος είχε ανακηρυχθεί ο ίδιος ο βασιλιάς Όθων (σελ. 57 λευκώματος).

Διοίκηση του Ιδρύματος

Η Διοίκηση του Ορφανοτροφείου ασκείται, βάσει Καταστατικού κανονισμού, από έξι πρόσωπα εκ των οποίων τα τρία είναι αιρετά μέλη (με ψηφοφορία που διενεργείται από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων) και τα άλλα τρία μέλη είναι διορισμένα με απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής.

Πρόεδροι Δ.Σ.

Γεώργιος Σταύρου (1853 – 1869), Γεώργιος Βασιλείου (1869 – 1889), Παύλος Καλλιγάς (1889 – 1893), Μιχαήλ Μελάς (1893 – 1897), Κωνσταντίνος Κωστής (1897 – 1899), Ιωάννης Αντωνόπουλος  (1899 – 1900), Λάμπρος Καλλιφρονάς (1900 – 1902), Σπυρίδων Μερκούρης (1902 – 1914), Κωνσταντίνος Κυριακός (1914 – 1939), Ιωάννης Θεολόγης (1939 - 1941), Νικόλαος Οικονομόπουλος (1941 - 1943), Επαμεινώνδας Παπαστράτος (1943 - 1954), Χ. Παναγιωτόπουλος (1954 - 1968), Ηλίας Στεργιόπουλος (1968 - 1969), Κωνσταντίνος Παπαγιάννης (1970 - 1975), Δημήτριος Μπουρλογιάννης (1975), Δημήτριος Κοντομηνάς (1975 - 1977), Γεώργιος Μακρής (1977 - 1980), Δημήτριος Γέροντας (1980), Σπύρος Πέτροβας (1981), Γιάννης Ιασονίδης (1982 - 1986), Γεώργιος Βερνίκος (1986 - 1989), Αρτέμιος Αναπλιώτης (1989 - 1994), Χαράλαμπος Δούμας (1994 - 1995), κυρία Ξηρουχάκη (1995), Δήμητρα Αυδικού - Παπαδάκη (1995), Πρόδρομος Ασημιάδης (1995 - 1997), Ιωάννης Ντελάκης (1998), Βασίλειος Κουλούρης (1998 - 1999), Βέρα Μεσσήνη (1999 - 2000), Βασίλειος Κουλούρης (2000 - 2001), Αντώνιος Ανδρικόπουλος (2001 - 2003), Αλέξανδρος Πανεθυμιτάκης (2003 - 2012), Γεώργιος Ιωαννίδης (2012 - 2016), Νικόλαος Κουρέτας (2016 - έως σήμερα).

Διευθυντές

Στη σελ. 90 του λευκώματος και έως το 1931 αναφέρονται οι Αριστείδης Γρηγοριάδης (1855 - 1868), Γεώργιος Λυμπεράκης (1868 - 1869), Δημήτριος Γραφειάδης (1869 - 1899), Αριστοτέλης Γραφειάδης (1899 - 1903), Άγγελος Κουτσογιάννης (1902), Μίνως Λάππας (1902 - 1915), Φίλιππος Γεωργαντάς (1903 - 1914), Δημήτριος Μπαλάνος (1915 - 1931), ... Χαρ. Παναγιωτόπουλος (1958) κ.α.