Το Νησί (σειρά)

Πλοκή

Το 2010, η 18χρονη Αλέξις Φίλντινγκ (Ευγενία Δημητροπούλου) από την Βρετανία  λαχταρά  να μάθει τα πάντα για το παρελθόν της μητέρας της, Σοφίας, που εκείνη τόσο χρόνια έκρυβε για την πραγματική της οικογένεια από το νησί της Κρήτης στην Ελλάδα. Ξέρει μόνο ότι η μητέρα της μεγάλωσε σ' ένα μικρό χωριό της Κρήτης προτού φύγει οριστικά για το Λονδίνο. Όταν η Αλέξις αποφασίζει να επισκεφθεί την Κρήτη, η Σοφία της δίνει ένα γράμμα για μια παλιά της φίλη και της υπόσχεται πως απ' αυτή θα μάθει την αλήθεια. Έτσι ταξιδεύει στη γενέτειρα της μητέρας της, την Κρήτη. Εκεί βρίσκει την κυρα-Φωτεινή (Όλγα Δαμάνη), η οποία γνώριζε τη μητέρα της και της διηγείται την ιστορία της οικογενείας της. Έκπληκτη η Αλέξις ανακαλύπτει πως η ζωή της οικογενείας της συνδέεται άμεσα με το μικρό και εγκαταλελειμμένο νησί της Σπιναλόγκας - την πρώην αποικία των λεπρών. Όλα άρχισαν το 1939, όταν η νόσος του Χάνσεν, γνωστή και ως λέπρα, κτύπησε πολλούς κατοίκους της Πλάκας και όχι μόνο. Εκεί μαθαίνει για πρώτη φορά την ιστορία της γιαγιά της και της μητέρα της, όπως και τη διάλυση της οικογενείας της από την τραγωδία, τον πόλεμο και  τα πάθη...
Η κυρά-Φωτεινή της λέει τα πάντα. Για το πώς η λέπρα κτύπησε την προ-γιαγιά της, Ελένη (Κατερίνα Λέχου), την οποία μετέφερε στο νησί ο ίδιος ο σύζυγός της ο Γιώργης (Στέλιος Μάινας) και το πώς ζούσαν οι κάτοικοι στο νησί. Για το πώς οι δυο τους κόρες, η Άννα (Ευγενία Δημητροπούλου) και η Μαρία (Γιούλικα Σκαφιδά), μεγάλωσαν, με την Άννα να παντρεύεται τον Ανδρέα Βανδουλάκη (Γιάννης Στάνκογλου). Την απόκτηση της κόρης τους Σοφίας, μέχρι και τη δολοφονία της Άννας από τον Ανδρέα, αλλά και το πώς η Σοφία, η μητέρα της (Φιλαρέτη Κομνηνού), έμαθε όλη την αλήθεια στα δεκαοχτώ και έφυγε για πάντα από την Κρήτη.

Παραγωγή

Η σειρά βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο της Βικτόρια Χίσλοπ, για το οποίο είχε δεχτεί πρόταση από το Χόλυγουντ για μεταφορά του στη μεγάλη οθόνη. Το ποσό που της είχαν προτείνει ήταν 300.000 λίρες. Εκτός από πρόταση για ταινία, της είχε γίνει και πρόταση από κάποιον να μεταφερθεί η ιστορία του βιβλίου ως μιούζικαλ, αλλά τις απέρριψε γιατί ήλπιζε σε μια ελληνική προσέγγιση, μιας και η ιστορία διαδραματιζόταν στην Ελλάδα. Ένας άλλος λόγος που απέρριψε τις προτάσεις ήταν γιατί δεν ήθελε να πουλήσει τα δικαιώματα χωρίς να έχει τη δυνατότητα παρέμβασης στα γυρίσματα και στο σενάριο, κάτι που δεν θα συνέβαινε στη συνεργασία της με το Mega Channel, όπως αναφέρει σε συνέντευξή της στην Κική Μουστακίδου. Σε μεταγενέστερη συνέντευξή της στην εκπομπή "Καλημερούδια", με αφορμή την επαναπροβολή της σειράς (πρεμιέρα 2 Φεβρουαρίου 2016), είπε επίσης ότι ένας άλλος λόγος που αρνήθηκε να πουλήσει τα δικαιώματα του βιβλίου στο Χόλιγουντ, ήταν επειδή φοβόταν ότι θα παρουσίαζαν τους λεπρούς ως τέρατα, κάτι το οποίο η ίδια δεν ήθελε. Λίγους μήνες μετά, ήρθε η ελληνική προσέγγιση που ανέμενε από τον Πέτρο Μπούτο και το Mega Channel, με τον οποίο η συμφωνία κλείστηκε μέσα σε μία ώρα.
Η παραγωγή της σειράς θεωρείται μία από τις ακριβότερες ελληνικές παραγωγές για τηλεοπτική σειρά, μιας και κόστισε 4 εκατομμύρια ευρώ ή 150.000 ευρώ το κάθε επεισόδιο. Είναι επίσης η πρώτη ελληνική τηλεοπτική σειρά για την οποία δόθηκε η δυνατότητα παρακολούθησής της με υπότιτλους μέσω teletext, δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε ανθρώπους με προβλήματα ακοής να παρακολουθήσουν ελληνική σειρά υποτιτλισμένη.
Τέσσερις μέρες πριν την επίσημη πρεμιέρα στις 11 Οκτωβρίου 2010,  έγινε προβολή του πρώτου επεισοδίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την οποία παρακολούθησαν οι συντελεστές της σειράς, αρκετοί επώνυμοι, αλλά και η συγγραφέας του βιβλίου.

Γυρίσματα

Το κάστινγκ της σειράς ξεκίνησε το Δεκέμβριο του 2008 στην Αθήνα, ενώ η όλη παραγωγή κράτησε συνολικά δύο χρόνια. Τα γυρίσματα κράτησαν ένα χρόνο, από τον Δεκέμβριο του 2009 μέχρι το Δεκέμβριο του 2010 και έγιναν στην Κρήτη, στο χωριό της Πλάκας, στην Άνω Ελούντα, ένα μέρος του χωριού Ελούντα και στον Άγιο Νικόλαο, καθώς και στην ίδια τη Σπιναλόγκα. Πολλές σκηνές που διαδραματίζονταν στη Σπιναλόγκα, γυρίστηκαν στην Άνω Ελούντα, ενώ οι σκηνές που εδειχναν τα εξωτερικά μερη της Σπιναλόγκας, όπως το λιμανι της, έγιναν εκεί. Κάποια γυρίσματα έγιναν και στο Λονδίνο.
Η Χίσλοπ εμφανίστηκε μαζί με τον Μανώλη Φουντουλάκη (αληθινός επιζήσας της εποχής και κάτοικος της Σπιναλόγκας) στο επεισόδιο 24 της σειράς, όπου ανακαλύπτεται η θεραπεία και οι κάτοικοί του το εγκαταλείπουν για να επιστρέψουν στον πολιτισμό. Οι δυο τους ενσαρκώνουν τους ανθρώπους που φεύγουν πρώτοι από το Νησί.
Το σκηνικό έπρεπε να απεικονίζει τα νησιά της Σπιναλόγκας και της Κρήτης όπως ήταν το 1939 μέχρι το 1957. Ο σκηνογράφος Αντώνης Χαλκιάς μαζί με την ομάδα του, αλλά και τη βοήθεια των τοπικών αρχών, πήρε άδεια να διαμορφώσει περιοχές των χωριών (Πλάκα και Επάνω Ελούντα) ώστε να εξασφαλιστεί η αυθεντικότητα των σκηνών. Το μικρό λιμάνι, για παράδειγμα, το οποίο βλέπουμε στη σειρά είναι ειδικά κατασκευασμένο για τη σειρά.

Συντελεστές

Το σενάριο χρειάστηκε να γραφεί αρκετές φορές και με πολλές αλλαγές ώστε να καλυφθούν τα 26 επεισόδια. Η Μιρέλλα Παπαοικονόμου πρόσθεσε νέους χαρακτήρες και νέες σχέσεις στη σειρά, κάτι που το έκανε ενδιαφέρον, όπως αναφέρει η συγγραφέας.
Οι ενδυματολόγοι Ξάνθη Κοντού και Μαρία Κοντοδήμα, για να αποδώσουν την ενδυματολογική εικόνα των ανθρώπων της εποχής, έπαιρναν καινούρια ρούχα και τα έφθειραν ή τα λέρωναν για να φαίνονται πολυχρησιμοποιημένα μιας και η φτώχεια της εποχής δεν επέτρεπε την αγορά καινούριων ενδυμάτων. Επίσης, ο κάθε χαρακτήρας είχε δικά του χαρακτηριστικά ρούχα ώστε να αποδίδεται η προσωπικότητά του μέσα και από τον τρόπο που ντυνόταν.
Τα κοστούμια που χρησιμοποιήθηκαν ξεπέρασαν τα 2000.
Το τραγούδι τίτλων της σειράς, "Είσαι εσύ ο άνθρωπός μου", είναι διασκευή του Μίνωα Μάτσα, την οποία ερμηνεύει η Ανδριάνα Μπάμπαλη. Την αυθεντική μορφή του τραγουδιού έγραψαν οι Σπύρος Περιστέρης και Μίνως Μαργαρίτης και ερμηνεύτηκε από τη Σωτηρία Μπέλλου.
Ο Μίνως Μάτσας έχει επιμεληθεί/γράψει όλο το soundtrack της σειράς το οποίο κυκλοφόρησε από τη MINOS-EMI στις 4 Δεκεμβρίου 2010. Τα τραγούδια του soundtrack ερμηνεύουν οι Δημήτρης Μητροπάνος, Ανδριάνα Μπάμπαλη, Ελεωνόρα Ζουγανέλη και Γιάννης Χαρούλης.

Βασικοί χαρακτήρες

Στη σειρά συμμετείχαν 83 βασικοί ηθοποιοί και περισσότεροι από 700 βοηθητικοί ηθοποιοί, με τους περισσότερους να είναι ντόπιοι αλλά και απλοί κάτοικοι των χωριών όπου γίνονταν τα γυρίσματα.

Γενεαλογικό δέντρο

Οι χαρακτήρες με πράσινο χρώμα είναι οι βασικοί χαρακτήρες που αποτελούν την οικογένεια Πετράκη και γύρω από τους οποίους εξελίσσεται η όλη ιστορία της σειράς.
Οι διακεκομένες γραμμές υποδηλώνουν υιοθεσία.

Κριτική

Η κριτική αποδοχή που έλαβε η σειρά από το πρώτο κιόλας επεισόδιο ήταν ιδιαίτερα θετική. Κατά την ειδησεογραφική προβολή που έγινε, πριν την πρεμιέρα της σειράς στην τηλεόραση, "η σειρά έκλεψε τις εντυπώσεις και οι περισσότεροι κριτικοί μιλούν για μια παραγωγή που συγκλονίζει, συγκινεί και παρασύρει τον θεατή στα σοκάκια της Σπιναλόγκας" ενώ έχει τραβήξει τα διεθνή βλέμματα με ξένα κανάλια να ζητάνε τα δικαιώματα για να την προβάλουν.
Η Μαριάννα Τζιαντζή της Καθημερινής γράφει ότι τα αστρονομικά νούμερα τηλεθέασης της πρεμιέρας, δείχνουν ότι η σειρά θα είναι το τηλεοπτικό φαινόμενο της χρονιάς και το αξίζει "όχι μόνο γιατί πρόκειται για μια καλλιτεχνικά φιλόδοξη, προσεγμένη και ακριβή παραγωγή σε μια εποχή γενικευμένης τηλεοπτικής ξεραΐλας [...] Το βιβλίο, και κατά προέκταση η σειρά, λειτουργεί και σαν μια καθησυχαστική αλληγορία για την εποχή μας, χωρίς τούτο να σημαίνει ότι η πρόθεση της Βικτόριας Χίσλοπ ήταν να μιλήσει για τον έρωτα στην εποχή της κρίσης και του κοινωνικού αποκλεισμού."
Σχολιάζοντας επίσης τα νούμερα τηλεθέασης, η Μαρίνα Πετρούτσου της Ελευθεροτυπίας γράφει ότι η πρεμιέρα της σειράς ήταν "άκρως εντυπωσιακή" καθηλώνοντας το τηλεοπτικό κοινό και σημειώνοντας ότι το κοινό απέδειξε πως περίμενε με ανυπομονησία μια ποιοτική παραγωγή σε μια περίοδο που τα δίκτυα, χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία την οικονομική κρίση, προέβαλλαν προγράμματα χαμηλής ποιότητας.
Η Ρίκα Βαγιάννη κάνει διθυραμβικά σχόλια ονομάζοντας τη σειρά ένα πανέμορφο "λάθος" με το Mega να ανεβάζει τον πήχη πολύ ψηλά. "Αυτό που είδαμε ήταν δέκα σκαλιά παραπάνω από το απλώς, "καλή τηλεόραση". Ήταν ένας καλλιτεχνικός και τεχνικός άθλος, που όμως, κατάφερνε το αδιανόητο, να διατηρήσει την ανθρωπιά του και να «μιλήσει» τρυφερά και λυπημένα στη γλώσσα των πιο απλών ανθρώπων."
Η Ντέπυ Γκολεμά, επίσης με διθυραμβική κριτική, σχολιάζει ότι το "Νησί" είναι μια εξαιρετική παραγωγή και ότι είναι μια από τις στιγμές που μπορείς να συγχωρέσεις τα πάντα στην τηλεόραση. Επαινεί τις ερμηνείες των ηθοποιών: "Η Κατερίνα Λέχου, ζει την συγκλονιστικότερη στιγμή της τηλεοπτικής της καριέρας, αποδεικνύοντας ότι είχε πολύ περισσότερες δυνατότητες από το "Είσαι το ταίρι μου". Για τον Μάινα τα ξέραμε. Είχε δώσει πολλά δείγματα. Δεν υπάρχει ηθοποιός που υστερεί με τον μικρό Δημήτρη να είναι αληθινή αποκάλυψη. Να ευχαριστούμε το θεό της τηλεόρασης, που έφερε στην μικρή οθόνη το Νησί..."
Η Πόπη Διαμαντάκου από Τα Νέα σχολιάζει ότι η σειρά ξεπέρασε κάθε προσδοκία, όπως και οι ερμηνείες των ηθοποιών, επαινώντας τη δουλειά της Μιρέλλας Παπαοικονόμου στο σενάριο, το οποίο "απογειώνει την ιστορία", αλλά και του σκηνοθέτη Θοδωρή Παπαδουλάκη και εστιάζοντας στον μικρό Δημήτρη και στην απίστευτη ερμηνεία του μικρού Μάνου Τσαγκαράκη: "Θα σταθούμε σε µια στιγμή από το πρώτο επεισόδιο του "Νησιού" που ράγισε τις τηλεοπτικές οθόνες. Στο βλέμμα ενός παιδιού, στο δάκρυ του, σε δυο σκηνές του µικρού Δηµήτρη  ρόλος έξοχος ενός 10χρονου παιδιού, που προσβάλλεται από λέπρα  στη βουβή λαχτάρα του για τη ζωή που του αρνείται η φοβική κοινωνία της εποχής. Σε αυτά συµπυκνώθηκε όλο το βάρος των µηνυµάτων της σειράς που όμοιά της δεν έχουμε ξαναδεί στην ελληνική τηλεόραση."
Η Αφροδίτη Γραμμέλη γράφει στο Βήμα ότι η σειρά κέρδισε με μεγάλη διαφορά τις εντυπώσεις σχολιάζοντας πως από τα πρώτα λεπτά της μετάδοσής της, ξέσπασε "καταιγίδα" σχολίων στο διαδίκτυο και στα social media, με τις σελίδες της σειράς σε αυτά να δέχονται χιλιάδες μέλη. "Ο τηλεοπτικός χάρτης άλλαξε σημαντικά καθώς με 61,7% συνολική τηλεθέαση το "Νησί" έσπρωξε σε κατρακύλα τους ριάλιτι αντιπάλους του "Νext top Μodel" και "Big Brother" οι οποίοι καταποντίστηκαν, σημειώνοντας ποσοστά τηλεθέασης μόλις 12,3% και 10,4% αντίστοιχα." Η Γραμμέλη επίσης σχολίασε ότι δεν έλειπε η μειοψηφία αυτών που βρήκαν τη σειρά "καταθλιπτική, αργή, παλιομοδίτικη και υπερβολικά δραματική", αναφερόμενη στην κριτική του Κοσμά Βίδου.

Σπιναλόγκα

Το Νησί, η Σπιναλόγκα, είναι μια βραχονησίδα η οποία βρίσκεται στη βόρεια είσοδο του κόλπου της Ελούντας, απέναντι από το χωρίο Πλάκα. Έχει έκταση 85 στρεμμάτων και ύψος ως 53 μέτρα. Το αρχαίο της όνομα ήταν "Καλιδών" ενώ το όνομα "Σπιναλόγκα" το πήρε κατά την Ενετοκρατία, οπότε και άρχισε να οχυρώνεται το 1574, και σημαίνει "μακρύ αγκάθι". Στο νησί χτίστηκαν κατοικίες και εποικίστηκε μετά την κατάληψή του από τους Τούρκους. Κατά τους πρώτους αιώνες της τουρκοκρατίας το φρούριο περιθωριοποιείται και χρησιμοποιείται ως τόπος εξορίας και απομόνωσης όμως, κατά το τέλος του 19ου αιώνα, ο ρόλος του λιμανιού της Σπιναλόγκας αναβαθμίζεται καθώς αποκτά άδεια εξαγωγικού εμπορίου.
Στις αρχές του 20ού αιώνα όταν η λέπρα βρισκόταν σε έξαρση, ο χαρακτήρας του νησιού αλλάζει, όταν ο πρίγκιπας Γεώργιος αποφασίζει την ίδρυση λεπροκομείου στο νησί για να απομονώσει τους λεπρούς του της Κρήτης. Η απόφαση για την ίδρυση του λεπροκομείου, με το όνομα "Άγιος Παντελεήμων", υπογράφηκε στις 30 Μαΐου του 1903. Με την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα το 1913, άρχισαν να μεταφέρονται στο νησί και λεπροί από όλη τη χώρα, όχι μόνο από την Κρήτη, ενώ σταδιακά χαρακτηρίστηκε ως "Διεθνές Λεπροκομείο της Ευρώπης".
Το νησί δεν κατοικήθηκε ποτέ από τους Ιταλούς και τους Γερμανούς κατά την περίοδο της κατοχής, επειδή  φοβούνταν μην αρρωστήσουν και οι ίδιοι ενώ το νησί εγκαταλείφθηκε οριστικά το 1957 μετά την ανακάλυψη του φαρμάκου κατά της νόσου. Για αρκετά χρόνια το νησί έμεινε αναξιοποίητο ενώ σήμερα είναι αρχαιολογικός χώρος και διατηρητέο μνημείο, αποτελώντας σημαντικό πολιτιστικό μνημείο και τουριστικό αξιοθέατο. Το νησί σήμερα ανήκει στο Νομό Λασιθίου.
Ένας από τους σημαντικούς ανθρώπους που πέρασαν από το νησί ήταν ο Επαμεινώνδας Ρεμουνδάκης, ο οποίος το 1936 στα 21 του χρόνια πληροφορήθηκε ότι πάσχει από τη νόσο και μεταφέρθηκε στο νησί. Ήταν ένας από τους λίγους μορφωμένους ανθρώπους που ζούσαν στο νησί και αρνήθηκε απλά να περιμένει το τέλος της ζωής του χωρίς να κάνει τίποτα. Αγωνίστηκε για να καλυτερεύσει την ζωή των λεπρών και απαίτησε από την πολιτεία καλύτερες συνθήκες διαβίωσης και νοσηλείας, καταφέρνοντας πολλά και εξελίσσοντας το νησί σε στάδιο πολύ καλύτερο και από περιοχές του "έξω κόσμου". Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μανώλης Φουντουλάκης, ένας θεραπευόμενος χανσενικός που έζησε στο νησί: "Από μια στιγμή και μετά το νησί δεν ήταν το κολαστήριο. Ήταν ένα χωριό εγκλείστων, με τους καλούς, τους κακούς, τους τζαναμπέτηδες και τους ζαμανφουτίστες".