Mikoyan-Gurevich MiG-3

Σχεδιασμός και ανάπτυξη

Κατά την διάρκεια των πτητικών δοκιμών του MiG-1 κατέστη σαφές ότι το αεροσκάφος αντιμετώπιζε σημαντικά προβλήματα, που οδήγησαν τελικά στην απόφαση της ριζικής μετατροπής του. Το πρώτο αεροσκάφος που ενσωμάτωνε όλες τις αλλαγές που υλοποιήθηκαν ήταν το τέταρτο πρωτότυπο του I-200, το οποίο πραγματοποίησε την παρθενική του πτήση στις 29 Οκτωβρίου 1940. Αφού πέρασε τις δοκιμές αποδοχής του από την Αεροπορία εντάχθηκε άμεσα σε παραγωγή. Το πρώτο μαχητικό, που πλέον ονομάζονταν MiG-3, ολοκληρώθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1940. Το MiG-3 ήταν βαρύτερο και υποδεέστερο όσον αφορά την ευελιξία και τον ρυθμό ανόδου σε σχέση με το MiG-1. Από την άλλη πλευρά, ήταν ταχύτερο σε χαμηλά και μεγάλα ύψη και είχε μεγαλύτερη ακτίνα δράσης. Παρά τα διάφορα προβλήματα που αντιμετώπιζε το αεροσκάφος, ένας εκ των σχεδιαστών του -ο Μιχαήλ Γκούρεβιτς- τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Στάλιν για την συνεισφορά του στην πρόοδο της σοβιετικής αεροναυτικής.
Το MiG-3 είχε μέγιστη ταχύτητα 640 km/h σε ύψος 7.200 m, γεγονός που το καθιστούσε ανώτερο των σύγχρονών του Bf 109F-2 και Supermarine Spitfire V όσον αφορά αυτή την παράμετρο.  Σε χαμηλότερα ύψη το MiG-3 δεν είχε ανάλογες επιδόσεις: στο επίπεδο της θάλασσας η μέγιστη ταχύτητα ήταν μόλις 505 km/h, σημαντικά κατώτερη της αυτής του γερμανικού μαχητικού. Οι αερομαχίες στο Ανατολικό Μέτωπο λάμβαναν χώρα κατά κύριο λόγο σε μικρά και μεσαία ύψη, με συνέπεια το σοβιετικό μαχητικό να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση. Με βάρος 3350 kg (έμφορτο) το MiG-3 ήταν βαρύτερο του Bf 109F-2 που αντιμετώπισε στις αρχικές φάσεις της σύρραξης, ενώ υστερούσε έναντι αυτού και στην ευελιξία. Επίσης ήταν ασταθές σε υψηλές ταχύτητες και διέθετε ισχνό οπλισμό, αποτελούμενο από ένα βαρύ πολυβόλο UBS των 12,7 mm και δύο πολυβόλα ShKAS των 7,62 mm. Σε μεγάλο αριθμό αεροσκαφών τοποθετήθηκαν δύο επιπλέον πολυβόλα των 12,7 mm (σε ατρακτίδια, ένα σε κάθε πτέρυγα). Εξ αιτίας των αεροδυναμικών αντιστάσεων τα αεροσκάφη αυτά ήταν πιο αργά. Από αρκετά MiG-3 αφαιρέθηκαν τα πολυβόλα των 7,62 mm και ο οπλισμός αποτελούνταν από δύο μόνο UBS των 12,7 mm. Τα MiG-3 μετέφεραν επίσης ρουκέτες RS-82, όταν επιχειρούσαν ως μαχητικά-βομβαρδιστικά, ενώ σε κάποια τοποθετήθηκε ακόμη και δύο πυροβόλα ShVAK των 20 mm

Παραγωγή

Σύμφωνα με το πλάνο του Υπουργείου Αεροπορικής Βιομηχανίας, το Εργοστάσιο Νο. 1 θα κατασκεύαζε 3.500 MiG-3 εντός του 1941. Παράλληλα το εργοστάσιο Νο. 43 στο Κίεβο θα επανεξοπλίζονταν με στόχο να ολοκληρώσει 100 αεροσκάφη μέχρι το τέλος του έτους, ενώ στο εργοστάσιο Νο. 21 στο Γκόρκι θα κατασκευάζονταν βελτιωμένη έκδοση του. Το Νο. 1 κατάφερε να ξεπεράσει τους στόχους του πλάνου, μέχρι που η γερμανική προέλαση οδήγησε στην απόφαση μεταφοράς ολόκληρου του εργοστασίου στα μετόπισθεν. Η μονάδα μετεγκατστάθηκε στην πόλη Σαμάρα, με την παραγωγή να ξεκινά ταχύτατα κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες. Λίγο αργότερα ο Στάλιν σε επιστολή του ζήτησε την παραγωγή περισσότερων Ilyushin Il-2, με συνέπεια να διακοπεί ολοκληρωτικά η παραγωγή των MiG-3. Ο κινητήρας Mikulin AM-35A του MiG ήταν παρόμοιος με τον AM-38 του Il-2, γεγονός που διευκόλυνε στην γρήγορη έναρξη παραγωγής του δεύτερου.

Επιχειρησιακή ιστορία

Οι παραδόσεις στις μονάδες πρώτης γραμμής ξεκίνησαν την άνοιξη του 1941. Το MiG-3 ήταν εν γένει δύσκολο στον χειρισμό. Επιπλέον πολλές μονάδες δεν μπορούσαν να απορροφήσουν αρκετά γρήγορα τα αεροσκάφη που παρελάμβαναν, με συνέπεια όταν ξεκίνησε η επιχείρηση Μπαρμπαρόσσα τα διαθέσιμα μαχητικά να είναι πολύ περισσότερα από τους πιλότους που ήταν σε θέση να τα χρησιμοποιήσουν: την 1η Ιουνίου 1941 υπήρχαν περίπου 1.000 MiG-3 αλλά μόλις 500 εκπαιδευμένοι πιλότοι. Σε χαμηλά και μεσαία ύψη τα MiG αποδείχθηκαν κατώτερα όχι μόνον των γερμανικών αλλά και των άλλων σύγχρονων σοβιετικών μαχητικών, όπως το Yakovlev Yak-1. Η δραματική για τους Σοβιετικούς τροπή της σύγκρουσης στα 1941-42, τους οδήγησε σε μέτρα έκτακτης ανάγκης -όπως την χρήση των MiG-3 σαν μαχητικά-βομβαρδιστικά-  δηλαδή σε ρόλο για τον οποίο ήταν εντελώς ακατάλληλα. 
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, σχεδόν όλα βρίσκονταν σε μονάδες πρώτης γραμμής στα δυτικά της χώρας. Ο Στόλος της Βαλτικής είχε παραλάβει 38 και αυτός της Μαύρης Θάλασσας άλλα 26. Τα αποτελέσματα του 4ου και του 55ου Αεροπορικού Συντάγματος, που βρίσκονταν στην Στρατιωτική Περιοχή της Οδησσού την πρώτη ημέρα των πολεμικών επιχειρήσεων, είναι εν πολλοίς ενδεικτικά: Το 4ο, που διέθετε εκπαιδευμένα πληρώματα, κατέρριψε ένα αναγνωριστικό-βομβαρδιστικό Bristol Blenheim της Ρουμανικής Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ απώλεσε ένα MiG σε ατύχημα κατά την απογείωση. Το 55ο, μονάδα με ανεπαρκή εκπαίδευση, διεκδίκησε την κατάρριψη τριών αεροσκαφών (μεταπολεμικά αποδείχθηκε ότι μονάχα ένα γερμανικό Henschel Hs 126 υπέστη σοβαρές ζημιές) ενώ το Σύνταγμα έχασε εννέα αεροσκάφη και τρεις πιλότους. Χαρακτηριστικό είναι ότι δύο MiG-3 που στάλθηκαν σε αποστολή αναγνώρισης πάνω από το Πλοέστι αναγκάστηκαν να πραγματοποιήσουν αναγκαστική προσγείωση διότι δεν υπολογίστηκε σωστά η απαιτούμενη ποσότητα καυσίμου για την ολοκλήρωση της αποστολής.
Όσα MiG-3 βρίσκονταν στο εσωτερικό της χώρας μεταφέρθηκαν στις Δυνάμεις Αναχαίτισης, όπου ανέλαβαν ρόλους στους οποίους οι κακές τους επιδόσεις στα χαμηλά ύψη δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία. Η μεγαλύτερη συγκέντρωση μαχητικών αυτού του τύπου ήταν με το 6ο Σώμα των Δυνάμεων Αναχαίτισης, γύρω από την Μόσχα. Στις 10 Ιουλίου, μετά από είκοσι μέρες πολεμικών επιχειρήσεων, η ολική δύναμη ανέρχονταν σε 652 μονάδες κατανεμημένες στην Αεροπορία, τις Δυνάμεις Αναχαίτισης και το Ναυτικό, -παρά την παράδοση νέων αεροσκαφών από το εργοστάσιο. Την 1η Οκτωβρίου, ημέρα έναρξης της γερμανικής επίθεσης στην Μόσχα (Επιχείρηση Τυφώνας), υπήρχαν συνολικά μόλις 512 MiG.  
Τον χειμώνα του 1941-42 τα εναπομείναντα μαχητικά μεταφέρθηκαν στο Ναυτικό και τις Δυνάμεις Αναχαίτισης, με αποτέλεσμα την πρωτομαγιά του 1942 να μην υπάρχει ούτε ένα στις τάξεις της Αεροπορίας. Το καλοκαίρι του 1944 όλα τα αεροσκάφη του Ναυτικού επίσης είχαν παραδοθεί στις Δυνάμεις Αναχαίτισης, με την οριστική απόσυρση τους από όλες τις επιχειρησιακές μονάδες να ολοκληρώνεται μέχρι τα τέλη του έτους.

Εκδόσεις

Έγιναν διάφορες προσπάθειες βελτίωσης του MiG-3, οι οποίες όμως δεν ευοδώθηκαν εξ αιτίας της έναρξης του πολέμου. Το MiG-7 ήταν έκδοση με τον κινητήρα Mikulin AM-37. Το σχέδιο δεν προσχώρησε πέρα από την παραγωγή ενός πρωτοτύπου διότι ο ΑΜ-37 ακυρώθηκε με το ξέσπασμα του πολέμου. Προκειμένου να βελτιωθούν οι επιδόσεις σε χαμηλά ύψη, τοποθετήθηκε σε ένα αεροσκάφος ο ΑΜ-38 που χρησιμοποιούσαν τα Il-2. Ήταν ταχύτερο και πιο ευέλικτο από τα εργοστασιακά MiG-3 σε χαμηλά ύψη, με αποτέλεσμα να προταθεί η ένταξη του σε παραγωγή υπό την προϋπόθεση ότι θα επιλύονταν τα ζητήματα υπερθέρμανσης του κινητήρα. Το μοναδικό πρωτότυπο που κατασκευάστηκε κατερρίφθη κατά την διάρκεια δοκιμών με συνέπεια να ματαιωθεί το όλο εγχείρημα. Μερικά χρόνια αργότερα αριθμός MiG-3 εξοπλίσθηκε με τον εν λόγω κινητήρα καθώς και δύο πυροβόλα ShVAK των 20 mm. Τον Μάιο του 1941 ξεκίνησε η ανάπτυξη έκδοσης με τον αστεροειδή κινητήρα Shvetsov ASh-82A. Το αεροσκάφος αυτό είναι γνωστό ως I-210, MiG-3-82, Samolyot IKh ή Izdeliye 65 και δεν ήταν επιτυχημένο. Αποτέλεσε την βάση για το I-211.

Διασωζόμενα αεροσκάφη

Η εταιρεία Aviarestoration έχει ανακατασκευάσει τρία MiG-3, όλα με κινητήρες Allison V-12. Το ένα βρίσκεται στην Ρωσία και άλλο ένα στο Μουσείο Πολεμικής Αεροπορίας του Pungo, στις ΗΠΑ. Ρέπλικα εκτίθεται στο