Κάππαρις η ακανθώδης

Φυτό

Το θαμνώδες φυτό έχει πολλές διακλαδώσεις, με εναλλασσόμενα φύλλα, παχιά και γυαλιστερά, στρογγυλά προς ωοειδή. Τα άνθη είναι πλήρη, γλυκά αρωματικά και επιδεικτικά, με τέσσερα σέπαλα (sepals) και τέσσερα λευκά προς ροζ-λευκά πέταλα (petals) και πολλούς μεγάλους βιολετί χρώματος στήμονες (stamen) και ένα ενιαίο στίγμα (stigma) που συνήθως αναρτάται πολύ πάνω από τους στήμονες.

Περιβαλλοντικές απαιτήσεις

Ο θάμνος της κάππαρης απαιτεί ημίξηρο ή ξηρό κλίμα. Ο θάμνος κάππαρης έχει αναπτύξει μια σειρά από μηχανισμούς που μειώνει κατά την καλλιεργητική του περίοδο, τις επιπτώσεις των υψηλών επιπέδων ακτινοβολίας, την υψηλή ημερήσια θερμοκρασία και την ανεπάρκεια του νερού στο έδαφος.
Ο θάμνος κάππαρης έχει μια περίεργη αντίδραση στις αιφνίδιες αυξήσεις στην υγρασία· σχηματίζει σε όλη την επιφάνεια του φύλλου θύλακες με σημάδια σαν-κονδυλώματα. Αυτό είναι φαινομενικά ακίνδυνο, καθώς το φυτό προσαρμόζεται γρήγορα στις νέες συνθήκες και παράγει ανεπηρέαστα φύλλα.
Δείχνει επίσης τα χαρακτηριστικά ενός φυτού προσαρμοσμένου σε φτωχά εδάφη. Αυτός ο θάμνος έχει υψηλή αναλογία ρίζας / βλαστού και η παρουσία μυκόρριζων χρησιμεύει στην μεγιστοποίηση της απορρόφησης των μετάλλων στα φτωχά εδάφη. Διαφορετικά αζωτο-στερεωματικά βακτηριακά στελέχη έχουν απομονωθεί από την ριζόσφαιρα του θάμνου κάππαρης, παίζοντας ένα ρόλο στη διατήρηση των υψηλών αποθεμάτων του εν λόγω στοιχείου που περιορίζει την ανάπτυξη.

Καλλιέργεια

Η κάππαρη πολλαπλασιάζεται με σπόρο ή με μόσχευμα. Παρότι η κάπαρη φυτρώνει εκεί που δεν την περιμένεις, οι δύο τρόποι πολλαπλασιασμού στην πράξη έχουν πολλές δυσκολίες. Οι σπόροι της κάππαρης έχουν μια εξωτερική φλούδα που είναι πολύ δύσκολο να διαπεραστεί από το νερό για να βλαστήσει το έμβρυο. Ακόμη κι όταν βλαστήσει ο σπόρος και βγει το φυτό βάζοντας τα στη τελική θέση αναμένουμε συνήθως στα τέσσερα φυτά να επιζήσει το ένα. Ο πολλαπλασιασμός με βλαστό που παίρνουμε από το φυτό έχει κι αυτός πολύ λίγες πιθανότητες να είναι επιτυχής ακόμη κι αν φανεί ότι αρχικά έχει πιάσει.
Στην Ιταλία και Τουρκία παράγουν φυτά κάππαρης. Πιθανόν αυτό να γίνεται με in vitro καλλιέργεια ιστών. Η Τουρκία παράγει αρκετή από ότι φαίνεται κάππαρη τουρσί την οποία εξάγει ακόμη και στην Ελλάδα. Καλλιέργεια κάππαρης γίνεται και στην Κύπρο.
Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, ο θάμνος κάππαρης έχει εισαχθεί σε ορισμένες Ευρωπαϊκές χώρες ως μια εξειδικευμένη καλλιέργεια. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980, η οικονομική σημασία της κάππαρης, οδήγησε σε σημαντική αύξηση, τόσο στη περιοχή κάτω από τα επίπεδα της καλλιέργειας και όσο και της παραγωγής. Οι κυριότερες περιοχές παραγωγής είναι σε αντίξοα περιβάλλοντα που βρίσκονται στο Μαρόκο, τη νοτιοανατολική Ιβηρική χερσόνησο, Τουρκία και τα Ιταλικά νησιά της Παντελλερία και τις Αιολίδες Νήσους, ειδικά η Σαλίνα. Αυτό το είδος έχει δημιουργήσει ειδικούς μηχανισμούς να επιβιώνει στις Μεσογειακές συνθήκες και η εισαγωγή της στα ημίξηρα εδάφη μπορεί να βοηθήσει να αποφευχθεί η διατάραξη της ισορροπίας αυτών των ευαίσθητων οικοσυστημάτων.
Για την κερδοφορία, είναι απαραίτητη μια περίοδος συγκομιδής τουλάχιστον τριών μηνών. Το έντονο το φως της ημέρας και μια μακρά περίοδος ανάπτυξης είναι αναγκαία για την εξασφάλιση υψηλών αποδόσεων. Το καλοκαίρι, η κάππαρη δύναται να αντέξει θερμοκρασίες άνω των 40 °C, αλλά κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου, είναι ευαίσθητο στον παγετό. Η κάππαρη είναι ικανή να επιβιώσει σε χαμηλές θερμοκρασίες υπό τη μορφή κούτσουρου, όπως συμβαίνει στους πρόποδες των Άλπεων. Φυτά κάππαρης βρίσκονται ακόμη και στα 3500 m πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας στη Ladakh, αν και συνήθως καλλιεργούνται σε χαμηλότερα υψόμετρα. Ορισμένα Ιταλικά και Αργεντίνικα φυτά μπορούν να αντέξουν ισχυρούς ανέμους, χωρίς πρόβλημα, λόγω της κατακείμενης αρχιτεκτονικής της κάππαρης και της δερματώδους συνοχής των φύλλων σε ορισμένους πληθυσμούς.
Οι επιστήμονες μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις γνωστές διανομές κάθε είδους, για να προσδιορίσουν την προέλευση της εμπορικά παρασκευασμένης κάππαρης.
Η κάππαρη είναι ένα είδος rupicolous. Είναι ευρέως διαδεδομένη στις βραχώδεις περιοχές και καλλιεργείται σε διάφορες ενώσεις του εδάφους, συμπεριλαμβανομένων των alfisols, regosols και lithosols. Σε διαφορετικές θέσεις των Ιμαλαΐων, η C. spinosa ανέχεται τόσο εδαφικές επιφάνειες λασπώδους πηλού και άμμου, βραχώδους ή χαλικώδους, με λιγότερο από 1% οργανική ύλη. Στο Πακιστάν, φύεται στους γυμνούς βράχους, σχισμές, ρωγμές και αμμόλοφους, στην περιοχή της Αδριατικής, στους ξηρούς ασβεστολιθικούς κρημνούς, στα ξηρά παράκτια οικοσυστήματα της Αιγύπτου, Λιβύης και Τυνησίας, στις μεταβατικές ζώνη μεταξύ των παράκτιων αλμυρών βάλτων και των παράκτιων ερήμων της Ασιατικής ακτής της Ερυθράς Θάλασσας, στα βραχώδη άνυδρα κατώτατα σημεία της κοιλάδας του Ιορδάνη, στους απότομους ασβεστολιθικούς βράχους από αμμόλιθο του Ramat Aviv, Ισραήλ και στις κεντρικές δυτικές και βορειοδυτικές παράκτιες αμμοθίνες της Αυστραλίας. Αναπτύσσεται αυθόρμητα στους αρμούς τοίχων των παλαιών Ρωμαϊκών οχυρών, στο Δυτικό Τοίχο του Όρους του Ναού της Ιερουσαλήμ και στις επάλξεις του κάστρου της Αγίας Βαρβάρας (Αλικάντε, Ισπανία). Προσκολλημένα φυτά κάππαρης κυριαρχούν στα Μεσαιωνικά ασβεστολιθικά-προπύργια της Alcudia και τις επάλξεις της Πάλμα ντε Μαγιόρκα (Μαγιόρκα, Ισπανία). Αυτή η επιθετική πρωτοπορία έχει επιφέρει σοβαρά προβλήματα στην προστασία των μνημείων.

Διάδοση

Η κάππαρη μπορεί να καλλιεργηθεί εύκολα από φρέσκους σπόρους οι οποίοι συλλέγονται από ώριμους καρπούς και φυτεύονται σε καλά στραγγισμένα μείγματα ανάπτυξης-σπόρων. Τα σπορόφυτα εμφανίζονται σε δύο με τέσσερις εβδομάδες. Οι παλαιοί, αποθηκευμένοι σπόροι εισέρχονται σε κατάσταση λήθαργου και απαιτούν κρύα διαστρωμάτωση για να βλαστήσουν. Τα βιώσιμα έμβρυα βλασταίνουν μέσα σε τρεις έως τέσσερις ημέρες μετά την μερική αφαίρεση των ξυλωδών σπόρο-καλυμμάτων. Τα σπόρο-καλύμματα και η κολλώδης ουσία που περιβάλλουν τους σπόρους, μπορεί να είναι οικολογικές προσαρμογές για να αποφευχθεί η απώλεια νερού και η διατήρηση της βιωσιμότητας των σπόρων, κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου.
Η χρήση των βλαστικών  μοσχευμάτων αποφεύγει την υψηλή μεταβλητότητα από πλευράς παραγωγής και ποιότητας. Ωστόσο, τα φυτά που καλλιεργούνται από μοσχεύματα είναι πιο επιρρεπή στην ξηρασία κατά τα πρώτα έτη μετά τη φύτευση. Η κάππαρη είναι ένα ξυλώδες είδος που ριζώνει δύσκολα και η επιτυχής διάδοση, απαιτεί προσεκτική εξέταση των βιοτύπων και εποχικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων. Ρίζες έως και 55% είναι δυνατόν, όταν χρησιμοποιούνται ενός-έτους-ξύλα, ανάλογα με την εποχή κοπής της συγκομιδής και του υποστρώματος που χρησιμοποιείται. Διάδοση από μοσχεύματα βλαστών είναι η συνήθης μέθοδος για την καλλιέργεια των "Mallorquina" και "Italiana" στην Ισπανία και "Nocella" στις Αιολίδες Νήσους, ειδικά στη Σαλίνα. Τα μοσχεύματα του σκληρού ξύλου ποικίλουν σε μήκος από 15 έως 50 cm και η διάμετρος των μοσχευμάτων μπορεί να κυμαίνεται από 1,0 έως 2,5 cm. Μια άλλη δυνατότητα είναι η συλλογή στελεχών κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου έως τις αρχές Μαρτίου, τη θεραπεία τους με captan ή captafol και η διαστρωμάτωση τους σε εξωτερικούς χώρους ή σε ένα θάλαμο στους 3–4 °C, καλυμμένους με άμμο ή πλαστικό. Η περιεκτικότητα σε υγρασία και η αποστράγγιση θα πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά και να διατηρούνται μέχρι τη φύτευση. Χρησιμοποιώντας ημίσκληρα μοσχεύματα ξύλων, τα οποία συλλέγονται και φυτεύονται κατά τη διάρκεια του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου, έχοντας επιτευχθεί χαμηλά ποσοστά επιβίωσης (κάτω από 30%). Μοσχεύματα μαλακών ξύλων προετοιμάζονται τον Απρίλιο από 25–30 την ημέρα βλαστούς. Κάθε κοπή θα πρέπει να περιέχει τουλάχιστον δύο κόμβους και να έχει μήκος 6 έως 10 cm. Τα μοσχεύματα της βάσης ή υποτερματικά είναι πιο επιτυχή από ό, τι τα τερματικά. Στη συνέχεια, τα μοσχεύματα φυτεύονται σε ένα θερμοκήπιο κάτω από ένα σύστημα ψεκασμού με κατώτατη θερμότητα· με δυνατότητα φύτευσης 150 έως 200 μοσχεύματα/m².

Εγκατάσταση οπωρώνα

Η μέση ετήσια θερμοκρασία στις υπό καλλιέργεια περιοχές είναι πάνω από 14 °C και η βροχόπτωση κυμαίνεται από 200 mm/έτος στην Ισπανία, στα 460 mm/έτος στην Παντελλερία και στα 680 mm/έτος στη Σαλίνα. Στην Παντελλερία, βρέχει μόνο 35 mm από το Μάιο μέχρι τον Αύγουστο και 84 mm στη Σαλίνα των Αιολικών Νησιών. Η βροχερή άνοιξη και το ζεστό και ξηρό καλοκαίρι θεωρούνται επωφελή. Αυτό το ανεκτικό στη ξηρασία-πολυετές φυτό, χρησιμοποιείται για τον εξωραϊσμό και τη μείωση της διάβρωσης, κατά μήκος των λεωφόρων, των απότομων βραχωδών πλαγιών, αμμόλοφων ή εύθραυστων ημίξηρων οικοσυστημάτων.
Φυτεύσεις κάππαρης άνω των 25–30 ετών εξακολουθούν να είναι παραγωγικές. Έτσι, οι φυσικές ιδιότητες του εδάφους (σύσταση και βάθος) είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Τα φυτά της κάππαρης μπορούν να αναπτύξουν εκτεταμένο ριζικό σύστημα και αναπτύσσονται καλύτερα σε βαθιά, μη στρωματοποιημένα, μέτριας υφής, αργιλώδη εδάφη. Το όργωμα με άρωτρο και το σβάρνισμα, είναι οι συνήθεις πρακτικές πριν από την εγκατάσταση των φυτών κάππαρης. Πρακτικές τροποποίησης του προφίλ του εδάφους, όπως το βαθύ όργωμα από 0,6 έως 1 m, δύναται να βελτιώσει ορισμένους περιορισμούς. Στην Παντελλερία, το σκάψιμο λάκκων με εκσκαφέα για κάθε θάμνο, βρέθηκε να είναι το πιο αποτελεσματικό μέσο για την καλλιέργεια κάππαρης στα βραχώδη εδάφη. Χρησιμοποιούνται δύο σχέδια φύτευσης, το σύστημα της τετράγωνης/ορθογώνιας και της θαμνοστοιχίας. Τα διαστήματα καθορίζονται από το σθένος του βιότυπου, την γονιμότητα του εδάφους, τον εξοπλισμό που χρησιμοποιείται και τη μέθοδο άρδευσης, εάν υπάρχει. Η απόσταση των θάμνων των 2,5 × 2,5 m ή 2,5 × 2 m είναι συνήθης στην Παντελλερία. Στη Σαλίνα, στα Νησιά του Αιόλου, 3 × 3 m είναι ικανοποιητική για τη ‘Nocella’. Στην Ισπανία, 4 × 4 m ή 5 × 5 m είναι ικανοποιητική για την ‘Mallorquina’. Η απόσταση από 2,0 έως 2,5 m ενδείκνυται εάν η C. spinosa χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της διάβρωσης του εδάφους στις πλαγιές.

Χρήσεις

Η κάππαρη χρησιμοποιείται ως καρύκευμα σε διάφορες σαλάτες, σε ποικιλία από τουρσιά και σε σάλτσες. Η γεύση της είναι πικάντικη και ελαφρώς καυτερή· αυτό οφείλεται στην ύπαρξη τού σιναπέλαιου που απελευθερώνεται από τους ιστούς του φυτού. Ο φλοιός της ρίζας χρησιμοποιείται στη θεραπεία διαφόρων παθήσεων όπως αρθρίτιδες, ρευματισμοί και πονόδοντοι. Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι το φυτό έχει θεραπευτικές αλλά και μαγικές ιδιότητες.
Η κάππαρη είναι πιθανόν το περισσότερο ξεροφυτικό φυτό της Μεσογειακής ζώνης. Στην Ισπανία το χρησιμοποιούν για να σχηματίσουν αντιπυρικές ζώνες καθότι σε διαστήματα μεγάλης ξηρασίας το φυτό δεν πέφτει σε θερινή νάρκη, όπως κάποια άλλα που ξεραίνονται εντελώς, αλλά διατηρεί τους χυμούς στους ιστούς της. Συνήθως φύεται σε σχισμές απόκρημνων βράχων πολύ κοντά στην θάλασσα. Αυτή είναι μια παραλλαγή ποικιλίας της Καππάρεως της ακανθώδους (Capparis spinosa), που έχει ελάχιστα μέχρι καθόλου αγκάθια και μεγάλα σχετικά φύλλα. Μια ποικιλία με αγκάθια και πιο μικρά φύλλα βρίσκεται σε πολλά σημεία της Αθήνας σε απίθανα μέρη. Σε ενώσεις κράσπεδων, σε σχισμές πεζοδρομίων, σε σχισμές τοίχων 1ου, 2ου, ακόμη και 3ου ορόφου. Το πιθανότερο είναι ότι οι σπόροι βλάστησαν σε αυτά τα σημεία, μεταφερόμενοι περισσότερο από τα μυρμήγκια παρά από τον αέρα.

Πολυφαινόλες

Οι κονσερβοποιημένες κάππαρες περιέχουν πολυφαινόλες, συμπεριλαμβανομένων των φλαβονοειδών κερκετίνης (173 mg ανά 100 g) και καμφερόλης (131 mg ανά 100 g), καθώς και ανθοκυανίνες.

Ιστορία

Στην αρχαία Ελλάδα, η κάππαρη χρησιμοποιείτο ως διαλυτικό των αερίων του στομάχου. Σε αρχαιολογικά επίπεδα, από τα πλαίσια της αρχαϊκής και κλασικής αρχαιότητας, εκπροσωπείται με τη μορφή απανθρακωμένων σπόρων και σπανίως με τη μορφή ανθοφόρων οφθαλμών και καρπών. Ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές δίνει μεγάλη σημασία στην κάππαρη, όπως και οι Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (NH XIX, XLVIII.163) και Θεόφραστος.
Ετυμολογικά, η κάπαρη και οι συγγενείς της σε αρκετές Ευρωπαϊκές γλώσσες μπορούν να αναχθούν στα κλασικά Λατινικά “capparis”, “caper”, που με τη σειρά τους το δανείστηκαν από το Ελληνικό “κάππαρις” του οποίου η προέλευση (όπως εκείνη του φυτού) είναι άγνωστη, αλλά πιθανώς να είναι Ασιατική. Άλλη θεωρία συνδέει το “kápparis” με την ονομασία της νήσου Κύπρου (Κύπρος, Kýpros), όπου οι κάππαρες φυτρώνουν σε αφθονία.
Κατά τους Βιβλικούς χρόνους, στα μούρα κάππαρης αποδίδονταν αφροδισιακές ιδιότητες· η Εβραϊκή λέξη aviyyonah (אֲבִיּוֹנָה) για το μούρο κάππαρης είναι στενά συνδεδεμένο με την Εβραϊκή ρίζα avah (אבה), που σημαίνει "επιθυμία". Η λέξη εμφανίζεται μία φορά στην Αγία Γραφή, στο βιβλίο «Εκκλησιαστής», στο στίχο 12:5.

Ενώ λοιπόν οι παλαιότερες μεταφράσεις, συμπεριλαμβανομένων των Εβδομήκοντα, Βουλγκάτα, Πεσίτα και του Ακύλα του Ποντικού, χρησιμοποιούν την ίδια τη λέξη «κάππαρις»,
...καὶ παχυνθῇ ἡ ἀκρίς,
καὶ διασκεδασθῇ ἡ κάππαρις

η Μετάφραση του Βασιλιά Ιακώβου, αποδίδει με βάση την Εβραϊκή ρίζα (και ίσως και τη μεταφορική έννοια):
...η ακρίδα θα είναι βάρος,
και η επιθυμία θα αποτύχει
(...the grasshopper shall be a burden,
 and desire shall fail.) (KJV)
 Ο Εβραίος σχολιαστής του Μεσαίωνα Ρασσί, επίσης δίνει ένα παρόμοιο σχόλιο (Judaica Press - (JPR)). 
Έτσι, σύμφωνα με τα λόγια μιας σύγχρονης ιδιωματικής μετάφρασης (2004),
...η ακρίδα χάνει το αναπήδημά της,
και το μούρο κάππαρης δεν έχει καμία επίδραση·
(...the grasshopper loses its spring, 
 and the caper berry has no effect;) (Holman Christian Standard Bible (HCSB))
Στις σύγχρονες εκδοχές, η Νέα Διεθνή Εκδοχή (New International Version (NIV)) προτιμά τη λέξη "επιθυμία" ("desire") (NIV), ενώ η Νέα Πρότυπος Αμερικανική Αγία Γραφή (New American Standard Bible (NASB)) έχει το "μούρο-κάππαρης" ("caper-berry") (NASB), όπως έκανε και η εκδοχή του Εβραϊκού Εκδοτικού Συλλόγου (Jewish Publication Society) του 1917 (JPS) .
Τα μούρα (abiyyonot) τρώγονταν, όπως εμφανίζεται από την ευθύνη των για δέκατο φόρο και προς τους περιορισμούς «Orlah». Ξεχωρίζουν προσεκτικά στη Μισνά και το Ταλμούδ από τα καπαρόφυλλα, alin, βλαστούς, temarot και τους ανθοφόρους οφθαλμούς κάππαρης, capperisin (προσέξατε την ομοιότητα του «"caper"isin» με το «"caper"»)· όλα από τα οποία είχαν φαγωθεί, όπως φαίνεται από την απαίτηση της ευλογίας και δήλωσε να είναι ο καρπός του ẓalef ή του φυτού κάππαρη.
Στο Talmud Bavli, η Gemara Berachot, σελίδα 36 A&B, συζητά το φάγωμα των σέπαλων κάππαρης σε σχέση με τα μούρα κάππαρης, τόσο στο εσωτερικό της γης του Ισραήλ, όσο και εκτός της γης του Ισραήλ, όπως επίσης και στη Συρία.