Νικόλαος Νταηλάκης

Βιογραφικά στοιχεία

Ο Νικόλαος ή Λάκης Νταηλάκης ή Τσαγκαράκης γεννήθηκε το 1883 στο Βερνίκι Δέβολη της Μακεδονίας (σήμερα στην Αλβανία). Ήταν ο μεγαλύτερος γιος του προκρίτου Κωνσταντίνου Νταηλάκη. Ο μικρότερος αδελφός του ονομαζόταν Ιωάννης. Το πραγματικό επίθετο της οικογένειάς του ήταν Ντέλιος ή Δέλιος. Ο προπάππους του Κωνσταντίνος Δέλιος ή Νταηλάκης αντιτάχθηκε επί σειρά ετών στον Αλβανό Σαλή μπέη που προσπαθούσε να καταστήσει το Βερνίκι κτήμα του, κατά τις τρεις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Με το ξέσπασμα της Ελληνικής επανάστασης του 1821, η κατάσταση έγινε έκρυθμη και κορυφώθηκε ιδιαίτερα η αντιπαράθεση. Ο Σαλή μπέης προσπάθησε να αποσπάσει τους τίτλους ιδιοκτησίας από τους κατοίκους, αλλά ο Κωνσταντίνος Δέλιος συγκέντρωσε τους τίτλους των κατοίκων και μαζί με τους συντρόφους του, Αναστάσιο (Τάσιο) Σκρέκο, Σταυρόπουλο (Σταυρούκα) και Αριστοτέλη (Τέλη) Μούζιο, κατάφερε να αποσπάσει φιρμάνι από την Υψηλή Πύλη, αφού μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, και στη συνέχεια επέστρεψε τους τίτλους ιδιοκτησίας στους συγχωριανούς του.

Η αρχή της ένοπλης δράσης

Η οικογένεια του Σαλή μπέη έκτοτε διατηρούσε μια εκδικητική στάση απέναντι στην οικογένεια του Νικόλαου Νταηλάκη. To 1900 ο Νικόλαος Νταηλάκης σε ηλικία 18 ετών δολοφόνησε στο χωριό του τον απόγονο του Σαλή μπέη, το βουλγαρόφιλο Ντεμίρ αγά που διοικούσε το Βερνίκι και τα γύρω χωριά. Από το φόβο αντιποίνων στους χωρικούς, ο Νικόλαος Νταηλάκης αναγκάστηκε να παραδοθεί.
Καταδικάστηκε από δικαστήριο της Κορυτσάς σε 15 χρόνια φυλάκιση όμως με την κινητοποίηση των προκρίτων του Βερνικίου αλλά και του θείου του Ηλία Κοβατσίδη από το Σμάρδεσι (Κρυσταλλοπηγή) που ήταν εγκατεστημένος στη Βίγλιστα, ο Νικόλαος Νταηλάκης αποφυλακίστηκε κατόπιν δωροδοκίας.
Φοβούμενος όμως για τη ζωή του, από τους συγγενείς του θύματος, οι οποίοι του έστησαν αποτυχημένη ενέδρα κατά την επιστροφή του, αποφάσισε να εγκαταλείψει το χωριό του και να πάρει το δρόμο της κλεφτουριάς. Έδρασε αυτόνομα κατά τοπικών Οθωμανών δυναστών έως το τέλος του 1901, συνεργαζόμενος πολλές φορές με τη Βουλγαρική ΕΜΕΟ που υπόσχονταν Ελληνο-Βουλγαρική σύμπνοια κατά του κοινού εχθρού.
Στις αρχές του 1902, συναντήθηκε με τον Κώτα Χρήστου στα Κορέστια και έκτοτε συνέπραξε μαζί του κατά οθωμανικών και βουλγαρικών στόχων. Την κρίσιμη εκείνη περίοδο για τον Ελληνισμό της περιοχής, καθώς βρίσκονταν σε εξέλιξη, μεγάλη επιχείρηση της ΕΜΕΟ για την τρομοκράτησή του, ο Νικόλαος Νταηλάκης πρωτοστάτησε στην οργάνωση ελληνικών αντιστασιακών πυρήνων στα χωριά της περιοχής, μαζί με τον πατέρα του Κωνσταντίνο Νταηλάκη που ήταν πρόκριτος στο Βερνίκι. Δημιούργησε έτσι, ένα εκτεταμένο δίκτυο ελληνικών οργανώσεων στα χωριά των Κορεστίων, των Πρεσπών και του Δέβολη

Η οργάνωση της Ελληνικής αντίστασης

Μετά την Εξέγερση του Ίλιντεν και τη δυσμενή κατάληξη για τους Ελληνικούς, αλλά και τους λοιπούς χριστιανικούς πληθυσμούς, ο Νικόλαος Νταηλάκης προσπάθησε να επαναδραστηριοποιήσει τις ελληνικές τοπικές οργανώσεις που είχαν δεχτεί σοβαρά πλήγματα.
Έτσι, τα επόμενα χρόνια, εκτός από τη συμμετοχή του στο σώμα του καπετάν Κώττα και την ένοπλη δράση του, επιδόθηκε στον οργανωτικό τομέα, ερχόμενος σε στενή επαφή με το θείο του Ηλία Κοβατσίδη που είχε εγκατασταθεί στη Βίγλιστα, τον έμπορο Ναούμ Στάσα από την Κορυτσά, τον έμπορο Βασίλειο Λιάκο από το Πισοδέρι, τους εμπόρους Χρήστο Καλλίνα και Βασίλειο Καράντζη, τους Κορυτσαίους Θεοδόσιο Μπόρια, Βασίλειο Πλαστήρα (γυμνασιάρχη), Εφραίμ Γκίνη, Ιωάννη Δάρδα, Παπαπέτρο, Νότσκα, Βασίλειο Γιούγκη, Κωνσταντίνο Νάτση, τον Καστοριανό Φώτιο Παπαμάντζιαρη, καθώς και προκρίτους των χωριών.
Η λήξη της Εξέγερσης του Ίλιντεν, βρήκε τους  Βούλγαρους κομιτατζήδες να στρέφονται κατά των Ελλήνων και αφού επιτέθηκαν στο Πισοδέρι σφάζοντας τους 4 πρόκριτους, εισέβαλαν με επικεφαλής των Β. Τσακαλάρωφ και 400 άνδρες, στη Μπρέσνιτσα (Βατοχώρι), συνέλαβαν τον πρόεδρο της κοινότητας Γεώργιο Καραολάνο και αφού τον βασάνισαν, τον θανάτωσαν. Στη συνέχεια έκαψαν την οικία του στενού φίλου του Κώττα, Ιωάννη Ζάικου, θανάτωσαν τον τελευταίο, τον αδελφό του, καθώς και τον Αντώνιο Σφέτκο. Οι Κώττας και Νικόλαος Νταηλάκης λίγες μέρες μετά, πήραν εκδίκηση για το χαμό του φίλου τους, σκοτώνοντας τον κομιτατζή Ντίνε Γιάννεφ, ενώ κατόπιν συνέλαβαν τον Λάζαρ Ποπτράικωφ και τον καταδίκασαν σε θάνατο στη θέση Λισίτσα. Στην ίδια θέση, είχε στήσει ενέδρα παλαιότερα ο Β. Τσακαλάρωφ προκειμένου να εξοντώσει τον Κώττα, αλλά ο τελευταίος σώθηκε μετά από ειδοποίηση.
Μετά το θάνατο του καπετάν Κώττα το φθινόπωρο του 1904, ο Νταηλάκης κατέλυσε στη Δάρδα (σήμερα στην Αλβανία), στην οικία του πρόκριτου Γρηγόριου Μακρή, όπου μαζί κατέστρωσαν τα σχέδια για την ελληνική αντίσταση στην περιοχή. Στη συνέχεια, συντόνισε τις Εθνικές Επιτροπές της Κορυτσάς και της Βίγλιστας. Στη Γιούραση (σήμερα Γκιούρες), ο Νικόλαος Νταηλάκης στις αρχές Φεβρουαρίου του 1905 συνάντησε τον Φώτιο Παπαμάντζιαρη, ο οποίος ήλθε με κίνδυνο της ζωής του από την Καστοριά. Στη συνέχεια ο Νικόλαος Νταηλάκης περιόδεψε στα χωριά Γράψη, Μπραδοβίτσα (σήμερα Μπράντβιτσε), Χότσιστα, Σίνιτσα, Ζίτσιστα, Γιαννοβαίνη (Γιαννοχώρι) και Σλήμνιτσα (Μηλίτσα), όπου ήλθε σε επαφή με τους τοπικούς πρωτεργάτες της ελληνικής οργάνωσης. Την ίδια εποχή ο Νικόλαος Νταηλάκης επισκέφτηκε την Κόρτσιστα (Πολυάνεμο), όπου βοήθησε τους προκρίτους να οργανωθούν και να αντισταθούν στις βουλγαρικές πιέσεις για προσχώρηση στη Βουλγαρική Εξαρχία.
Στη, συνέχεια και αφού επισκέφτηκε το Πόπρατσκο, μετέβη στην Καστοριά, όπου είχε διαδοχικές συναντήσεις με τον μητροπολίτη Γερμανό Καραβαγγέλη, και τους πρωτεργάτες της Εθνικής Επιτροπής Γεώργιο Τζάικο, Γεώργιο Κοβατσίδη, κ.ά. Κατά τη διαμονή του στην Καστοριά, ο Νικόλαος Νταηλάκης κατάφερε να εξαρθρώσει το δίκτυο των εξαρχικών πληροφοριοδοτών που δρούσε μέσα στην πόλη και κατέσχεσε επιστολή του Ανωτάτου Μακεδονο-Αδριανουπολιτικού Κομιτάτου από τη Σόφια προς τον κομιτατζή Π. Κλιάσεφ. Στην επιστολή δίνονταν οδηγίες, ώστε να αντιμετωπιστεί ο Ελληνισμός των Κορεστίων, και τονίζονταν η ανάγκη να σταματήσει η τρομοκρατία κατά των Ελληνικών πληθυσμών, ώστε να είναι ευκολότερη η προσέλκυσή τους στην εξαρχία.

Μετά την Απελευθέρωση της Μακεδονίας

Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας, ο Νικόλαος Νταηλάκης εγκαταστάθηκε στη γενέτειρά του, το χωριό Βερνίκι Δέβολη. Το 1924 όμως, ύστερα από απόφαση Επιτροπής Άγγλων, Γάλλων και Ιταλών διπλωματών, βασισμένη στο Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας του 1913, το Βερνίκι και άλλα 13 Ελληνικά χωριά της περιοχής, κατοχυρώθηκαν και παραδόθηκαν στην Αλβανία. Έκτοτε, ο Νικόλαος Νταηλάκης εγκαταστάθηκε, για μικρό διάστημα, με την οικογένειά του, στην Σλίβενη (Κορομηλιά) και τελικά στην πόλη της Καστοριάς. Μάλιστα το προάστιο της πόλης, όπου διέμενε έχει πάρει την ονομασία του και λέγεται πλέον Νταηλάκη. Εκεί το 1960 ανεγέρθηκε προτομή του. 
Στις 5 Οκτωβρίου του 1941 και ενώ η Ελλάδα βρισκόταν υπό τριπλή κατοχή (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος), ο Νικόλαος Νταηλάκης δολοφονήθηκε από την κατοχική Βουλγαρική ομάδα Οχράνα, μεταξύ Κορομηλιάς και Λεύκης. Ο αδελφός του Ιωάννης σκοτώθηκε από τον ΕΛΑΣ την 21η Μαρτίου του 1943 και αφού πρώτα είχε φυλακιστεί από τους Ιταλούς κατακτητές για οκτώ μήνες. Την ίδια μέρα εκτελέστηκε και ο γιος του Ιωάννη Νταηλάκη, Εμμανουήλ από Ιταλούς. Ο δεύτερος γιος του Ιωάννη, Δημήτριος, μαθητής Γυμνασίου, εκτελέστηκε από πρώην μέλη του ΕΛΑΣ στις 15 Αυγούστου του 1945 εν μέσω μιας ταραγμένης περιόδου. Τα τέκνα του Νικόλαου Νταηλάκη, Ευστράτιος, Θωμαή και Αντωνία, καθώς και η χήρα του, επέζησαν της κατοχής.