Μακεδόνες (Έλληνες)

Οθωμανική περίοδος

Την περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας, η ελληνοφωνία επεκτάθηκε προς βορρά στην Ιλλυρία και τη Θράκη, αλλά οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών και επιδρομές που ακολούθησαν από τον 3ο μ.Χ. αιώνα κ.ε. μετέβαλαν την πληθυσμιακή σύνθεση της Βαλκανικής, με αποτέλεσμα την εγκατάσταση συμπαγών θυλάκων Σλάβων ιδίως στα πεδινά των βόρειων ελληνικών χωρών. Την περίοδο του Διαφωτισμού και της εμφάνισης του ελληνικού εθνικού κινήματος στην περιοχή της Μακεδονίας η ελληνοφωνία περιοριζόταν στην παραλιακή της ζώνη (τα νότια τμήματα της σημερινής ελληνικής Μακεδονίας), ενώ η ζώνη ομιλίας της σλαβικής εκτεινόταν προς νότο ως τα πεδινά της Ημαθίας και της Θεσσαλονίκης.
Οι Μακεδόνες επαναστάστησαν κατά των Οθωμανών, συνεργαζόμενοι με τους λοιπούς Έλληνες το 1807 και υψώθηκε στον Όλυμπο για πρώτη φορά η λευκή σημαία με το γαλάζιο σταυρό, σύμβολο που έμελλε να διαδοθεί και στην υπόλοιπη Ελλάδα και να αποτελέσει αργότερα, τη βάση της Ελληνικής σημαίας του νέου Ελληνικού κράτους.
Στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, κατά τη διάρκεια των ελληνοβουλγαρικών ανταγωνισμών στα κεντρικά Βαλκάνια, οι Βούλγαροι σε μια προσπάθεια να προσεταιριστούν τους σλαβόφωνους Μακεδόνες εισήγαγαν τον όρο Βούλγαροι Μακεδόνες προκειμένου να τους αποσπάσουν από τον Ελληνικό εθνικό κορμό, χωρίς όμως να νιώσουν ότι χάνουν την ιστορική τους συνέχεια και τη συλλογική ιστορική τους μνήμη. Η προσπάθεια αυτή προς το τέλος του Μακεδονικού αγώνα έφερε μικρά αποτελέσματα, καθώς η πλειοψηφία των Μακεδόνων παρέμεινε πιστή στην Ελληνική εθνική συνείδηση.

Συμβολή στην Ελληνική επανάσταση

Οι Μακεδόνες συμμετείχαν ενεργά στα πρώιμα επαναστατικά κινήματα. Μεταξύ των πρώτων ήταν ο Γρηγόριος Ζαλύκης, συγγραφέας, ο οποίος ίδρυσε το Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο, πρόδρομο της Φιλικής Εταιρείας. Ακόμη και μετά το τέλος της ελληνικής επανάστασης, υπήρξαν αρκετές εξεγέρσεις στη Μακεδονία.
Η ελληνική επανάσταση στη Μακεδονία ξεκίνησε στη Χαλκιδική, όπου ο πληθυσμός ήταν σχεδόν εξ ολοκλήρου Έλληνικός. Την εποχή που τα στρατεύματά του έφτασαν στον Πολύγυρο, οι τοπικοί αντάρτες και μοναχοί από το Άγιο Όρος εκλεψαν και σκότωσαν τον Τουρκικό στρατό και τους φρουρούς του, αναγκάζοντας τους Οθωμανούς να αποσυρθούν στη Θεσσαλονίκη. Ο Γιουσούφ Μπέης πήρε την εκδίκηση με αποκεφαλισμό ενός επίσκοπου. Οι Οθωμανοί επίσης γύρισαν τους μουσουλμάνους και τους Εβραίους εναντίον των Ελλήνων, δηλώνοντας ότι οι τελευταίοι σκόπευαν να εξοντώσουν τους μη χριστιανικούς πληθυσμούς. Αυτό ήταν το πρώτο επίτευγμα της ελληνικής πλευράς υπό τον Εμμανουήλ Παππάς, ο οποίος είχε τότε αναλάβει τον τίτλο του «στρατηγού της Μακεδονίας». Κατάφερε να συλλάβει τη Χαλκιδική και να απειλεί τη Θεσσαλονίκη, αλλά τον Ιούνιο οι ελληνικές δυνάμεις υποχώρησαν. Τα γράμματα από την εποχή δείχνουν ότι ο Παππάς είτε απευθύνθηκε είτε υπογράφηκε ως "ηγέτης και υπερασπιστής της Μακεδονίας" και σήμερα θεωρείται Έλληνας ήρωας μαζί με τους ανώνυμους Μακεδόνες που πολέμησαν μαζί του. Η επανάσταση στη Χαλκιδική ολοκληρώθηκε στις 27 Δεκεμβρίου.
Ενώ οι εξεγέρσεις που έμειναν για κάποιο διάστημα στη Μακεδονία, όπως η Νάουσα με αξιόλογες προσωπικότητες όπως ο Αναστάσιος Καρατάσος, ο Άγγελος Γάτσος και ο Ζαφειράκης Θεοδοσίου, η ήττα του Παππά ήταν η καμπή στην καταπίεση της μακεδονικής εξέγερσης στην Ελληνική επανάσταση εκείνη την εποχή. Ενώ η επανάσταση οδήγησε στην ίδρυση του ανεξάρτητου νεοελληνικού κράτους στο νότο, το οποίο κέρδισε διεθνή αναγνώριση το 1832, τα ελληνικά κινήματα αντίστασης συνέχισαν να λειτουργούν στα εδάφη που παρέμεναν υπό τον οθωμανικό έλεγχο, συμπεριλαμβανομένης της Μακεδονίας καθώς και της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Κρήτης. Τα γεγονότα του Ρωσοτουρκικού πολέμου το 1854 πυροδότησαν μια νέα μακεδονική εξέγερση που ξεκίνησε στη Χαλκιδική. Ένας από τους πρωταρχικούς εμπνευστές της εξέγερσης ήταν ο Δημήτριος Καρατάσος, γιος του Αναστασίου Καρατάσου, γνωστός ως Τσάμης Καρατάσος ή Γέρος Τσάμης. Οι εξεγέρσεις των Μακεδόνων είχαν την υποστήριξη του βασιλιά Όθωνα της Ελλάδας, που πίστευε ότι η απελευθέρωση της Μακεδονίας και άλλων περιοχών της Ελλάδας ήταν εφικτή, ελπίζοντας στη στήριξη της Ρωσίας. Ωστόσο, η εξέγερση απέτυχε στο γεγονός ότι έχει επιδεινώσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις για τα επόμενα χρόνια. Το 1866 λόγω της Κρητικής Επανάστασης, οι Μακεδόνες άδραξαν την ευκαιρία και ξεσηκώθηκαν ξανά με πολυάριθμες ένοπλες ομάδες που οδήγησαν στη Μακεδονική επανάσταση του 1867 και την πρόσκαιρη αποτίναξη του Οθωμανικού ζυγού στο Μορίχοβο.
Η επανάσταση του 1878 προετοιμάστηκε τόσο από την ελληνική κυβέρνηση όσο και από τους κορυφαίους μακεδόνες επαναστάτες και έλαβε χώρα στη νότια Μακεδονία, με τη συμμετοχή μεγάλου αριθμού αγωνιστών από τις ελληνικές και βλάχικες κοινότητες. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε το Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας, το οποίο μαζί με την βουλγαρική Εξαρχία άρχισε να ασχολείται με τους σλαβόφωνους πληθυσμούς της Μακεδονίας, με την ίδρυση των βουλγαρικών σχολείων και τη συμμετοχή των τοπικών εκκλησιών στην Εξαρχία. Τα ελληνικά, σέρβικα και ρουμανικά σχολεία ιδρύθηκαν επίσης σε διάφορα μέρη. Μετά την ήττα της Ελλάδας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, ενθαρρύνθηκε η βουλγαρική εμπλοκή στα μακεδονικά ζητήματα και οι ομάδες τους εισέβαλαν στην περιοχή, τρομοκρατώντας τους ελληνικούς πληθυσμούς.

Αρχές 20ού αιώνα

Την παραμονή του 20ού αιώνα, οι Μακεδόνες ήταν ελληνική μειονότητα σε αρκετές περιοχές μέσα στην πολυεθνική περιοχή της Μακεδονίας, πολύ πιο μακριά από την ακτή. Ζούσαν παράλληλα με σλαβόφωνους πληθυσμούς, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν έρθει να αναγνωριστούν ως Σέρβοι και άλλες εθνότητες όπως οι Εβραίοι, οι Τούρκοι και οι Αλβανοί. Ωστόσο, οι Έλληνες ήταν ο κυρίαρχος πληθυσμός στη νότια ζώνη της περιοχής. Οι βουλγαρικές ενέργειες για την εκμετάλλευση του βουλγαρικού πληθυσμού της Μακεδονίας με την ίδρυση του Εσωτερικού Μακεδονικού Επαναστατικού Οργανισμού και η επιρροή της Βουλγαρικής Εξαρχίας στην περιοχή οδήγησαν στην εξέγερση του Ιλίντεν. Αυτά τα γεγονότα προκάλεσαν την Ελλάδα να βοηθήσει τους Μακεδόνες να αντισταθούν τόσο στις οθωμανικές όσο και στις βουλγαρικές δυνάμεις, στέλνοντας στρατιωτικούς που συγκρότησαν συγκροτήματα αποτελούμενα από Μακεδόνες και άλλους Έλληνες εθελοντές, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα τον Μακεδονικό Αγώνα από το 1904-1908. Σύμφωνα με την απογραφή του 1904, που διενεργήθηκε από τον Χουσεΐν Χιλμί Πασά για τις οθωμανικές αρχές, οι Έλληνες ήταν ο κυρίαρχος πληθυσμός των βιλαετιών της Θεσσαλονίκης και του Μοναστηρίου, αριθμημένοι στο βιλαέτι του Κοσσυφοπεδίου από τους Βούλγαρους που αποτελούσαν την πλειοψηφία. Οι Μακεδόνες πολέμησαν παράλληλα με τον κανονικό ελληνικό στρατό κατά τη διάρκεια του αγώνα για την Μακεδονία, με πολλά θύματα από τον τοπικό πληθυσμό, να αντισταθούν στον βουλγαρικό επεκτατισμό και τον πανσλαβικό κίνδυνο. Στην Μακεδονία υπάρχουν μνημεία που τιμούν τους Μακεδονομάχους και άλλους Έλληνες μαχητές, που συμμετείχαν στους πολέμους και πέθαναν για να απελευθερώσουν τη Μακεδονία από την οθωμανική κυριαρχία, επισήμως μνημονεύονται ως ήρωες. Αρκετοί Μακεδόνες επαναστάτες, που βοήθησαν στον πόλεμο, αργότερα έγιναν πολιτικοί του νεοελληνικού κράτους. Οι πιο αξιοσημείωτοι ήταν ο συγγραφέας και ο διπλωμάτης Ίων Δραγούμης, καθώς και ο πατέρας του, Στέφανος Δραγούμης, δικαστής ο οποίος εξελέγη Πρωθυπουργός της Ελλάδας το 1910. Η οικογένεια Δραγούμη, η οποία καταγόταν από το Βογατσικό, στην περιοχή της Καστοριάς, είχε μακρά ιστορία συμμετοχής στις ελληνικές Επαναστάσεις, με, μεταξύ άλλων, τον Μάρκο Δραγούμη να έχει διατελέσει μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Οι ηρωικές ιστορίες από τον Μακεδονικό Αγώνα καταγράφηκαν σε πολλά από τα μυθιστορήματα της Ελληνίδας συγγραφέας Πηνελόπης Δέλτα, από αφηγήσεις που συγκέντρωσε το 1932-1935 η γραμματέας της Αντιγόνη Μπέλλου-Θηψιάδη, η οποία ήταν κόρη μακεδονικού μαχητή. Ο Ίων Δραγούμης έγραψε επίσης για τις προσωπικές του αναμνήσεις του μακεδονικού αγώνα στα βιβλία του.
Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, η Θεσσαλονίκη έγινε η πόλη βραβείων για τα αγωνιζόμενα κόμματα, στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Σερβία. Η Ελλάδα διεκδίκησε τη νότια περιοχή που αντιστοιχούσε σε εκείνη της αρχαίας Μακεδονίας, η οποία αποδόθηκε ως μέρος της ελληνικής ιστορίας και είχε έντονη ελληνική παρουσία. Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η Ελλάδα απέκτησε το μεγαλύτερο μέρος των βιλαετιών της Θεσσαλονίκης και του Μοναστηριού, που είναι τώρα το Γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονίας, από την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 
Η Β΄ Βουλγαρική Κατοχή (1916-1918) της Μακεδονίας ήταν συνέπεια της επεκτατικο-εθνικιστικής πολιτικής των Βουλγάρων αλλά και της πολιτικο-στρατιωτικής πίεσης των Αγγλο-Γάλλων για τη σύμπραξη των Ελλήνων μαζί τους στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918). Οι Βούλγαροι ως σύμμαχοι των Γερμανών, κατέλαβαν αναίμακτα την περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας, χωρίς καν να υπάρχει κάποια εμπόλεμη κατάσταση μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, λόγω της πλήρους ουδετερότητας που προσπαθούσε να κρατήσει η φιλοβασιλική κυβέρνηση των Αθηνών, καθώς βρέθηκε να πιέζεται ασφυκτικά από την Αντάντ και από τους Γερμανούς των Κεντρικών Αυτοκρατοριών για να παράσχει στρατιωτικές διευκολύνσεις, ή να προσχωρήσει σε έναν από τους αντιπάλους σχηματισμούς. 
Ειδικότερα κατά τη Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Μακεδονίας εφαρμόστηκε από τους Βούλγαρους ένα σκληρό μέτρο εξόντωσης του πληθυσμού: η εκτόπιση και η ομηρία χιλιάδων Ελλήνων κατοίκων, μεταξύ αυτών και του συνόλου σχεδόν των ιερέων, της Ανατολικής Μακεδονίας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικά έργα στη Βουλγαρία. Υπολογίζεται πως εξορίστηκαν 42.000 Έλληνες, ηλικίας 17-60 ετών. Πάνω από το 1/4 των εκπατρισθέντων έχασαν τη ζωή τους από τις στερήσεις, τα βασανιστήρια και την εξοντωτική εργασία και δεν επέστρεψαν ποτέ στην πατρίδα τους.
Στη διάρκεια της Β' Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) ο ελληνικός πληθυσμός στις πόλεις και τα χωριά υπέστη διώξεις, λιμοκτονία, ομηρίες καθώς και συλλήψεις, φυλακίσεις, βιαιοπραγίες και βασανισμούς από τη μυστική βουλγαρική αστυνομία και τον κατοχικό βουλγαρικό στρατό. Ως αποτέλεσμα χιλιάδες Έλληνες έχασαν τη ζωή τους.
Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και τη συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας για αμοιβαία ανταλλαγή πληθυσμών το 1919, ενισχύθηκε το ελληνικό στοιχείο στην περιοχή της ελληνικης Μακεδονίας, η οποία απέκτησε υψηλό βαθμό εθνοτικής ομοιογένειας. Κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, υπήρξε μαζική αποχώρηση μουσουλμάνων και ορισμένων φιλοβουλγαρικών στοιχείων από τη Μακεδονία, με την ταυτόχρονη άφιξη των Ελλήνων προσφύγων από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Κοινωνίας των Εθνών το 1926, οι Έλληνες αποτελούσαν το 88,8% του συνολικού πληθυσμού, οι Σλάβοι 5,1%, ενώ οι υπόλοιποι αποτελούσαν κυρίως Μουσουλμάνοι και Εβραίοι.
Κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας οι Έλληνες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Μακεδονία. Οι Έλληνες πρόσφυγες από την Τουρκία αποτελούσαν το 45% του πληθυσμού της ελληνικής Μακεδονίας το 1928.

Β Παγκόσμιος Πόλεμος

Κατά τη διάρκεια της κατοχής του Άξονα στην Ελλάδα κατά του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Μακεδονία υπέστη χιλιάδες θύματα λόγω της αντιπαραταγματικής δραστηριότητας των γερμανικών δυνάμεων κατοχής και της εθνικής πολιτικής καθαρισμού των βουλγαρικών αρχών. Ο Βουλγαρικός Στρατός εισήλθε στην Ελλάδα στις 20 Απριλίου 1941 και τελικά κατέλαβε ολόκληρη τη βορειοανατολική Ελλάδα ανατολικά του ποταμού Στρυμώνα (Ανατολική Μακεδονία και Δυτική Θράκη), εκτός από το νομό Έβρου, στα σύνορα με την Τουρκία, η οποία ήταν Καταλαμβάνεται από τους Γερμανούς. Σε αντίθεση με τη Γερμανία και την Ιταλία, η Βουλγαρία επισήμως επισύναψε τα κατεχόμενα εδάφη, τα οποία από καιρό ήταν στόχος του βουλγαρικού αλυτρωτισμού, στις 14 Μαΐου 1941.
Στη Μακεδονία, η πολιτική της Βουλγαρίας ήταν αυτή της εξόντωσης ή της απέλασης, με σκοπό να βουλγαρώνει όσο το δυνατόν περισσότερους Έλληνες και να εκδιώκει ή να σκοτώνει τους υπόλοιπους. Από την αρχή ξεκίνησε μια μαζική εκστρατεία, η οποία απελάλησε όλους τους Έλληνες αξιωματούχους (δημάρχους, δικαστές, δικηγόρους και χωροφύλακες). Οι Βούλγαροι έκλεισαν τα ελληνικά σχολεία και απέβαλαν τους δασκάλους, αντικατέστησαν τους Έλληνες κληρικούς με ιερείς από τη Βουλγαρία και κατέστρεψαν δραματικά τη χρήση της ελληνικής γλώσσας: τα ονόματα των πόλεων και των τόπων άλλαξαν στις μορφές παραδοσιακής στα βουλγαρικά. Οι ελληνικές επιγραφές υποβαθμίστηκαν.
Πολλοί Έλληνες απελάθηκαν και άλλοι στερήθηκαν το δικαίωμα να εργαστούν με σύστημα αδειών που απαγόρευε την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας χωρίς άδεια. Η αναγκαστική εργασία εισήχθη και οι αρχές κατέσχεσαν την ελληνική επιχειρηματική περιουσία και την έδωσαν σε Βουλγάρους αποίκους. Στα τέλη του 1941, περισσότεροι από 100.000 Έλληνες είχαν απελαθεί από τη βουλγαρική ζώνη κατοχής. Οι Βούλγαροι άποικοι ενθαρρύνθηκαν να εγκατασταθούν στη Μακεδονία με κυβερνητικές πιστώσεις και κίνητρα, συμπεριλαμβανομένων σπιτιών και γης που κατασχέθηκαν από τους ντόπιους.
Σε αυτή την κατάσταση ξέσπασε μια εξέγερση στις 28 Σεπτεμβρίου 1941, γνωστή ως εξέγερση της Δράμας. Ξεκίνησε από την πόλη της Δράμας και γρήγορα εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Μακεδονία. Στη Δράμα, το Δοξάτο, στη Χωριστή και πολλές άλλες πόλεις και χωριά ξέσπασαν συγκρούσεις με τις δυνάμεις κατοχής. Στις 29 Σεπτεμβρίου τα βουλγαρικά στρατεύματα μεταφέρθηκαν στη Δράμα και στις άλλες επαναστατικές πόλεις για να καταστείλουν την εξέγερση. Εκτιμάται ότι δεκαπέντε χιλιάδες Έλληνες σκοτώθηκαν από τον βουλγαρικό στρατό κατά τη διάρκεια των επόμενων εβδομάδων και στην ύπαιθρο ολόκληρα χωριά είχαν λεηλατίθηκαν. Στο Δοξάτο έχει στηθεί ειδικό μνημείο εις μνήμην των 300 θυμάτων.
Οι σφαγές προκάλεσαν μαζική έξοδο Ελλήνων από τη Βουλγαρία στη γερμανική κατοχική ζώνη. Τα βουλγαρικά αντίποινα συνεχίστηκαν μετά την επανάσταση του Σεπτεμβρίου, πετώντας στο χείμαρρο τους πρόσφυγες. Τα χωριά καταστράφηκαν για να προστατεύσουν τους «παρτιζάνους» που στην πραγματικότητα ήταν μόνο οι επιζώντες χωριών που είχαν καταστραφεί προηγουμένως. Ο τρόμος και η πείνα έγιναν τόσο έντονες ώστε η κυβέρνηση των Αθηνών εξέταζε τα σχέδια για την εκκένωση ολόκληρου του πληθυσμού στην κατεχόμενη από τη Γερμανική κατοχή. Η Μεγάλη Πείνα που διέκοψε το 1941, που κοστησε τη ζωή εκατοντάδες χιλιάδες στην κατεχόμενη χώρα, ακύρωσε αυτά τα σχέδια, αφήνοντας τον πληθυσμό να υπομείνει αυτές τις συνθήκες για άλλα τρία χρόνια. Τον Μάιο του 1943 άρχισε και η απέλαση Εβραίων από τη βουλγαρική ζώνη κατοχής. Την ίδια χρονιά ο βουλγαρικός στρατός επέκτεινε τη ζώνη ελέγχου του στην Κεντρική Μακεδονία υπό γερμανική εποπτεία, παρόλο που η περιοχή αυτή δεν ήταν επισήμως συνημμένη ούτε διοικούμενη από τη Βουλγαρία.
Δύο από τα ηγετικά μέλη της ελληνικής αντίστασης ήταν οι Μακεδόνες Ο Ευριπίδης Μπακιρτζής, βετεράνος των βαλκανικών πολέμων, ήταν διοικητής των μακεδονικών δυνάμεων του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού κατά τη διάρκεια της κατοχής του Άξονα στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1941-1944. Έγινε ο πρώτος πρόεδρος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης - που αναφέρεται επίσης ως "κυβέρνηση του βουνού" - μια κυβέρνηση αντιπολίτευσης χωρισμένη στη βασιλική εξόριστη κυβέρνηση της Ελλάδας. Ο Μπακιρτζής διαδέχθηκε από τον δεύτερο πρόεδρο, τον, δικηγόρος Αλέξανδρος Σβώλος (αρμάνιος). Ο Σβώλος ήταν που παρακολούθησε το συνέδριο του Λιβάνου το 1944, όταν η οργάνωση διαλύθηκε μετά τον σχηματισμό της εθνικής κυβέρνησης ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, με τον Σβώλο αργότερα να γίνει υπουργός.
Αργότερα, κατά τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο, η περιοχή της Μακεδονίας υπέφερε πολύ από τις μάχες μεταξύ του Ελληνικού Στρατού και του Δημοκρατικού Στρατού.

Προέλευση

Υπάρχει τεκμηριωμένη συνεχής ελληνική παρουσία στην Μακεδονία από την αρχαιότητα, η οποία σημάδεψε την περιοχή, παράλληλα με την παρουσία πολλών άλλων ομάδων που πέρασαν από το έδαφός της μέσα στους αιώνες, όπως οι Ρωμαίοι, Θρακιώτες, Πέρσες, Λατίνοι, Σλάβοι και Οθωμανοί. Σήμερα, λόγω της μακράς και πλούσιας ιστορίας της περιοχής, εξακολουθούν να υπάρχουν μερικές μικρές γλωσσικές κοινότητες αρμάνιων και σλαβόφωνων. Αυτές οι κοινότητες χρησιμοποιούν τις διάφορες διαλέκτους τους σε ορισμένες κοινωνικές καταστάσεις, ενώ αναγνωρίζονται ως Έλληνες. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, οι μισοί από τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη εγκαταστάθηκαν στην περιοχή.

Πολιτισμός

Οι Μακεδόνες έχουν τη δική τους ιδιαίτερη πολιτιστική κληρονομιά, η οποία χαρακτηρίζεται ως υποομάδα του εθνικού ελληνικού πολιτισμού. Θαυμάζουν, μαζί με τους αρχαίους Μακεδόνες (ιδίως τον Μέγα Αλέξανδρο), τους μαχητές του Μακεδονικού Αγώνα ως τους πρωταρχικούς τους ήρωες, σε αντίθεση με τους Έλληνες του Νότου που επαινούν κυρίως τους νότιους ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης.
Η χρήση της σημαίας της Μακεδονίας είναι πολύ συνηθισμένη στον μακεδονικό πληθυσμό, που απεικονίζει τον περιφερειακό σύμβολο του Ήλιου της Βεργίνας, ενώ η «Μακεδονία Ξακουατή» είναι ένας ανεπίσημος ύμνος και εμβατήριο. Έχουν λαϊκούς χορούς που φέρουν το όνομα της περιοχής, τη Μακεδονία και τα Μακεδονίτικα.
Η συντριπτική πλειοψηφία των Μακεδόνων μιλά μια παραλλαγή της ελληνικής γλώσσας, που ονομάζεται Μακεδονική (Μακεδονίτικα) ή Βορειοελλαδίτικα. Ανήκει στη βόρεια ομάδα διαλέκτων, με φωνολογικές και λίγες συντακτικές διαφορές που διακρίνονται από τα τυπικά Ελληνικά που μιλιούνται στη νότια Ελλάδα. Μία από αυτές τις διαφορές είναι ότι η μακεδονική διάλεκτος χρησιμοποιεί την υπόθεση της κατηγορίας αντί για γενική για να αναφερθεί σε ένα έμμεσο αντικείμενο. Υπάρχει επίσης μια μειοψηφία των σλαβικών ομιλητών που κατά κύριο λόγο αυτοπροσδιορίζονται ως Έλληνες Μακεδόνες, που βρισκονται κυρίως στη Δυτική Μακεδονία.

Πολιτική

Η έντονη αίσθηση της μακεδονικής ταυτότητας μεταξύ των Ελλήνων Μακεδόνων έχει σημαντικές επιπτώσεις στο πλαίσιο της διαμάχης ονομασίας της ΠΓΔΜ. Η διαμάχη για το ηθικό δικαίωμα στη χρήση του ονόματος Μακεδονία και των παραγώγων της εντοπίζει την προέλευσή της στο μακεδονικό ζήτημα του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα μεταξύ Ελλάδας, Γιουγκοσλαβίας και Βουλγαρίας. Οι Έλληνες Μακεδόνες αντιτίθενται σε αυτές τις έννοιες αρχικά φοβούμενοι εδαφικούς ισχυρισμούς, όπως σημειώθηκαν από τον υπουργό Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών Edward Stettinius το 1944 υπό τον πρόεδρο Franklin D. Roosevelt. 
Η διαμάχη απέκτησε διεθνές εκτάσεις μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, όταν οι ανησυχίες των Ελλήνων Μακεδόνων αυξήθηκαν. Στις 14 Φεβρουαρίου 1992, περίπου ένα εκατομμύριο Μακεδόνες βγήκαν στους δρόμους της Θεσσαλονίκης για να διαδηλώσουν για το όνομα της ΠΓΔΜ χρησιμοποιώντας το σύνθημα «Μακεδονία είναι Ελληνική». Μετά την αναγνώριση της ΠΓΔΜ από τις Ηνωμένες Πολιτείες, πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη ένα άλλο συλλαλητήριο στις 31 Μαρτίου 1994, ενώ δύο μεγάλες συγκεντρώσεις, οργανώθηκαν από την μακεδονική κοινότητα στην Αυστραλία, πραγματοποιήθηκαν στη Μελβούρνη το 1992 και 1994, με περίπου 100.000 Άτομα συμμετέχουν σε καθεμιά από αυτές.
Ο ρητός αυτοπροσδιορισμός ως "Μακεδόνας" είναι μια τυπική στάση και ζήτημα εθνικής υπερηφάνειας για τους Έλληνες που προέρχονται από τη Μακεδονία.  Απαντώντας σε θέματα σχετικά με τη διαμάχη για την ονομασία της ΠΓΔΜ ως πρωθυπουργός της Ελλάδας, ο Κώστας Καραμανλής - σε μια χαρακτηριστική έκφραση αυτής της στάσης - ανέφερε λέγοντας με έμφαση: «Εγώ είμαι Μακεδόνας, όπως άλλοι 2,5 εκατομμύρια Έλληνες είναι Μακεδόνες»  Στο Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο τον Ιανουάριο του 2007.  Τόσο ο Κώστας Καραμανλής όσο και ο θείος του, πρώην πρώην Πρωθυπουργός της Ελλάδος, Κωνσταντίνος Καραμανλής, είναι Μακεδόνες από τις Σέρρες. Ως Πρόεδρος της Ελλάδος.