Ντεϊσμός

Ντεϊσμός ονομάζεται η άποψη ότι η λογική μάλλον, παρά η θεία αποκάλυψη ή η παράδοση, πρέπει να τοποθετούνται στη βάση της πίστης μας στον Θεό. Οι ντεϊστές απορρίπτουν την οργανωμένη θρησκεία και προωθούν τη λογική ως τον κρίσιμο παράγοντα στη λήψη ηθικών αποφάσεων. Η λογική αυτή βάση είθισται να θεμελιώνεται στο κοσμολογικό επιχείρημα (επιχείρημα σχετικά με το Πρώτο Αίτιο), το τελεολογικό επιχείρημα (επιχείρημα του Σχεδιασμού), καθώς και άλλες πλευρές αυτού που ονομαζόταν φυσική θρησκεία. Ο ντεϊσμός κατέληξε να ταυτιστεί με την κλασική πεποίθηση ότι ο Θεός δημιούργησε μεν τον κόσμο, αλλά δεν παρεμβαίνει πλέον στη λειτουργία του, μολονότι τούτο δεν αποτελεί απαραίτητο συστατικό του ντεϊσμού.

Επισκόπηση

Πολλοί ντεϊστές έχουν διαφορετικές απόψεις για τη φύση του Θεού, ειδικά σε σχέση με το κατά πόσον ο Θεός παρεμβαίνει στον κόσμο. Η κλασική άποψη είναι ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από έναν Θεό ο οποίος στη συνέχεια δεν παρεμβαίνει περαιτέρω στις υποθέσεις του. Κατά την άποψη αυτή, ο λόγος για τον οποίο ο Θεός δεν παρεμβαίνει στον κόσμο (μέσω θαυμάτων) δεν είναι ότι αδιαφορεί, αλλά μάλλον ότι ο βέλτιστος δυνατός κόσμος έχει ήδη δημιουργηθεί και οι όποιες παρεμβάσεις δεν θα μπορούσαν να τον βελτιώσουν. Ιστορικά, πολλοί ντεϊστές προσυπέγραφαν αυτή την άποψη· άλλοι διατηρούν την πιο πανθεϊστική άποψη ότι δημιουργώντας τον κόσμο, ο Θεός έγινε ο κόσμος και δεν υπάρχει ως ξεχωριστή οντότητα διαφορετική από αυτόν· άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι ο Θεός παρεμβαίνει μόνο ως μια διακριτική δύναμη πειθούς στο σύμπαν. 
Η κλασική άποψη ενός απρόσωπου και αφηρημένου Θεού έχει οδηγήσει πολλούς να ισχυριστούν ότι ο ντεϊσμός είναι "ψυχρός" και ισοδυναμεί με αθεϊσμό. Οι ντεϊστές αντιτείνουν ότι ισχύει ακριβώς το αντίθετο και ότι η άποψή τους οδηγεί σε ένα συναίσθημα δέους και σεβασμού που βασίζεται στο γεγονός ότι απαιτείται προσωπική ανάπτυξη και μια συνεχής αναζήτηση της γνώσης. Η γνώση αυτή μπορεί να αποκτηθεί από πολλές πηγές, συμπεριλαμβανομένων των ιστορικών και σύγχρονων ερμηνειών που μπορεί να βρει κανείς στα διάφορα πεδία της επιστήμης (βιολογία, φυσική, κ.α.), καθώς και της φιλοσοφίας. Ενώ πολλές θρησκείες εκδηλώνουν μιαν ανταγωνιστική αντιπαλότητα προς τις μοντέρνες απόψεις, όπως αυτές που απαντώνται στην επιστήμη, αυτό δεν αποτελεί ζήτημα για τον ντεϊσμό -- το ζητούμενο είναι η συμφιλίωση και η ενοποίηση των οπτικών.
Άλλες θρησκείες, όπως ο Ρωμαιοκαθολικισμός, πιστεύουν ότι η ύπαρξη του Θεού μπορεί να γίνει γνωστή μέσω της λογικής· πιστεύουν επίσης ότι θαύματα και θείες αποκαλύψεις συμβαίνουν και είναι απαραίτητα για να κατανοήσει πραγματικά ο άνθρωπος τον Θεό, σε βάρος της λογικής (αντί της αποκλειστικής χρήσης της λογικής σε όλες τις περιπτώσεις). Επιπλέον, οι θρησκείες αυτές ορίζουν εκπεφρασμένα τη φύση του Θεού με μια πίστη ότι η σχέση του ανθρώπου με το Θεό είναι προσωπική.

Ετυμολογία

Οι λέξεις ντεϊσμός και θεϊσμός σχετίζονται στενά και αυτό μερικές φορές οδηγεί σε αντιπαλότητα. Η ρίζα της λέξης ντεϊσμός είναι από το λατινικό deus, που σημαίνει θεός, ενώ η ρίζα της λέξης θεϊσμός προέρχεται από το ελληνικό θεός. Ωστόσο, ο θεϊσμός μπορεί να περιλαμβάνει πίστη ή αποκάλυψη ως βάση των πεποιθήσεων, ενώ ο ντεϊσμός περιλαμβάνει μόνο πεποιθήσεις που μπορούν να υποστηριχθούν μέσω της λογικής.
Ο ντεϊσμός είναι επομένως μια μορφή θεϊσμού αντίθετη προς τον φιντεϊσμό.