Βραυρώνα

Μυθολογία και Ιστορία

Σύμφωνα με τον μύθο κατά την Τρωική εκστρατεία, η θεά Άρτεμις απαίτησε την θυσία της Ιφιγένειας για να αφήσει τον Μυκηναϊκό στόλο να πλεύσει προς την Τροία. Την στιγμή της θυσίας η Άρτεμις έσωσε την Ιφιγένεια και την μετέφερε στην χώρα των Ταύρων στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Η Ιφιγένεια επέστρεψε από εκεί στην Ελλάδα με την βοήθεια του αδελφού της Ορέστη. Σύμφωνα με μία παραλλαγή του μύθου που μεταφέρει ο Ευριπίδης, η Ιφιγένεια στην επιστροφή της έφτασε στην περιοχή της Βραυρώνας και έγινε ιέρεια της Αρτέμιδος.
Η λατρεία της Αρτέμιδος στην περιοχή της Βραυρώνας φαίνεται να ξεκίνησε τον 8ο αιώνα π.Χ., ενώ ο ναός κτίστηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. Τα επόμενα χρόνια υπήρξε σημαντική επέκταση του λατρευτικού χώρου. Η επέκταση αυτή της προϊστορικής Βραυρώνας έγινε στους χρόνους μετά τη Μυκηναϊκή εποχή και κατά πάσα πιθανότατα κατά τους Γεωμετρικούς χρόνους. Aπό τους αρχαίους συγγραφείς ο Ηρόδοτος, ο Ευφορίων και ο Νόννος τοποθετούν τη Βραυρώνα κοντά στη θάλασσα. Σταδιακά όμως, μετά τους πολέμους των Αθηναίων με τους Μακεδόνες, η περιοχή άρχισε να παρακμάζει και φαίνεται να εγκαταλείφθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ., πιθανόν μετά από πλημμύρες. Μάλιστα ο περιηγητής Παυσανίας τρεις αιώνες αργότερα, δεν αναφέρει σχεδόν τίποτε για την περιοχή της Βραυρώνας, παρά μόνο τον μύθο που αναφέρει ο Ευριπίδης για την επιστροφή της Ιφιγένειας. Οι τελευταίες μνείες του αρχαίου τοπωνυμίου "Βραυρών" συναντώνται κατά τους Βυζαντινούς χρόνους στο γραμματικό Θεόγνωστο (9ος αιώνας μ.Χ.) και στο λεξικό της Σούδας (10ος αιώνας μ.Χ.)

Αρχαιολογικός χώρος

Το 1945 ο αρχαιολόγος Ιωάννης Παπαδημητρίου έκανε ανασκαφές στην περιοχή. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν και κατά την δεκαετία του 1950 και 1960 και αποκάλυψαν το μεγαλύτερο μέρος του αρχαιολογικού χώρου. Τα σημαντικότερα αξιοθέατα του αρχαιολογικού χώρου είναι ο ναός της Αρτέμιδος, η στοά σχήματος Π, η ιερή πηγή, η γέφυρα επάνω στον Ερασινό ποταμό, η παλαίστρα, το γυμνάσιο κ.α. Ο ναός της Αρτέμιδος είναι ένας μικρός σε μέγεθος ναός, από τον οποίο σώζεται κυρίως η πλαϊνή του πλευρά. Υπάρχει αμφιβολία για την μορφή που είχε η πρόσοψή του, αλλά πιστεύεται πως ήταν εξάστυλος· κατά μία άλλη άποψη δίστυλος με τοίχο ενδιάμεσα. Η στοά σχήματος Π περιέβαλλε ένα μεγάλο προαύλιο στην πλαϊνή πλευρά του ναού. Γύρω από την στοά υπήρχαν βάσεις με μικρά αγάλματα. Στον ναό υπήρχε επίσης περίφημο άγαλμα, το οποίο πήρε ο Ξέρξης και το μετέφερε στην Σούσα.
Το 1961 αποκαλύφθηκαν στο ναό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος δύο αναθηματικά ανάγλυφα της κλασικής περιόδου. Το ένα εξ αυτών παρουσιάζει τη θεά να αποδέχεται την προσφορά αναθημάτων από πέντε άνδρες. Κάτω από την παράσταση αρχίζει πολύστιχος επιγραφή με κατάλογο δώρων προς την Αρτέμιδα. Και η στήλη αυτή, όπως και άλλες, είχε χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή της λιθόστρωτης οδού που βρίσκεται βόρεια του ναού.

Η κατάσταση του αρχαιολογικού χώρου σήμερα

Εδώ και χρόνια ο ναός είναι παραδομένος στο έλεος των καιρικών φαινομένων, με αποτέλεσμα ακόμα και με μια δυνατή βροχόπτωση να μετατρέπεται σε λίμνη.
Τα προβλήματα αυτά προκύπτουν από τη γραφειοκρατία αλλά και από την ασυνεννοησία των αρμόδιων φορέων για την ανάληψη της ευθύνης της φροντίδας ενός τόσο σημαντικού αρχαιολογικού μνημείου.

Ο σημερινός οικισμός

Σήμερα στην περιοχή της Βραυρώνας υπάρχει ένας σύγχρονος μικρός παραθαλάσσιος οικισμός. Ο σημερινός οικισμός της Βραυρώνας έχει 41 κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2001. Διαθέτει ορισμένες ταβέρνες και άλλα καταστήματα κοντά στην παραλία της Βραυρώνας, η οποία δέχεται πολλούς επισκέπτες την θερινή περίοδο.

Προστατευόμενη τοποθεσία

Η Βραυρώνα και η παράκτια θαλάσσια ζώνη της είναι προστατευόμενος βιότοπος του Natura 2000, με κωδικό GR3000004, κατά μία έκταση 27,12 τ.χλμ.