Σέρβια Τείχη

Τα αρχαϊκά τείχη

Η οχύρωση της Ρώμης, σύμφωνα με διάφορες αρχαίες πηγές, ξεκίνησε από τότε που η πόλη ιδρύθηκε από τον Ρωμύλο και αφορούσε την άμυνα του Παλατίνου λόφου, όπου βρισκόταν ο πρώτος οικισμός. Κατά πάσαν πιθανότητα, ξεχωριστά οχυρωματικά έργα (όπως αναχώματα ή τάφροι) προστάτευαν τους γύρω κατοικημένους λόφους. Η συνεχής επέκταση της πόλης οδήγησε στην κατασκευή κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. ενός ενιαίου τείχους για την προστασία του αστικού συνόλου. Σύμφωνα με τον ιστορικό Τίτο Λίβιο, αυτά τα πρώτα τείχη κατασκευάστηκαν από τον βασιλιά Ταρκίνιο τον Πρεσβύτερο, ενώ ο διάδοχός του, Σέρβιος Τούλιος, τα επέκτεινε και τους πρόσθεσε μία τάφρο· από αυτόν πήραν το όνομα τους. Επρόκειτο για ένα τοίχωμα μήκους 7 χλμ. κατασκευασμένο με λίθους από τόφφο του Παλατίνου λόφου (που είναι γνωστός με την ονομασία καπελάτσιο/cappellaccio). Στο τοίχωμα αυτό υπήρχαν, κατά πάσαν πιθανότητα, πύλες, που αντιστοιχούσαν στους Επτά λόφους, τους οποίους περιέκλειαν, όπως η πύλη Μουγκόνια για τον Παλατίνο λόφο, η πύλη Σατούρνια για τον Καπιτωλίνο, η Κολλίνα για τον Κυρηνάλιο, η Κουερκουετουλάνα για τον Καίλιο λόφο κ.ά. 
Οι γνώσεις μας γι' αυτά τα αρχαϊκά τείχη βασίζονται σε τρεις παραμέτρους: τις αναφορές που συναντάμε σε μεταγενέστερα ρωμαϊκά κείμενα, τα αρχαιολογικά ευρήματα, δηλ. περιορισμένα τμήματα τείχους από μικρούς λίθους τόφφου που έχουν διασωθεί στους λόφους Παλατίνο και Αβεντίνο και στην σύγκριση με άλλες παρόμοιες οχυρώσεις του 6ου αιώνα που διέθεταν άλλες πόλεις του Λατίου και της Ετρουρίας και τις οποίες θα πρέπει να είχε και η Ρώμη.

Τα τείχη του 4ου αιώνα

Τα αρχαϊκά αυτά τείχη προστάτεψαν την πόλη για πάνω από 150 χρόνια, μέχρι την καταστροφική επιδρομή των Γαλατών το 390 π.Χ. μετά την οποία ξαναχτίστηκαν από την αρχή. Σύμφωνα πάντα με τον Τίτο Λίβιο, η ανέγερση έγινε το 378 π.Χ. από τους τιμητές censor Σπούριο Σερβίλιο Πρίσκο και Κόιντο Κλέλιο Σίκουλο. Τα τείχη που τώρα ονομάζουμε Σέρβια είναι αυτή η ανακατασκευή του 4ου αιώνα. Τα νέα τείχη ανεγέρθησαν στα ίχνη των παλαιών, χρησιμοποιώντας κατά πάσαν πιθανότητα και κάποια κομμάτια τους, που είχαν διασωθεί και διατηρώντας την παλαιά ονομασία τους. Ως υλικό προτιμήθηκε ο τόφος από τα λατομεία της Γκρότα Οσκούρα (κοντά στην ετρουσκική πόλη Βήιοι) γιατί ήταν πολύ πιο ανθεκτικός.
Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα, φαίνεται ότι για ολόκληρο το μήκος των τειχών χρησιμοποιήθηκε περίπου η ίδια τεχνική: ορθογώνιοι λαξευμένοι λίθοι ύψους εξήντα εκατοστών, με στρώσεις λίθων παρά μήκος και διάτονες εναλλάξ. Το έργο έγινε από διάφορα συνεργεία, που προχωρούσαν ταυτόχρονα για τμήματα των 30-40 μέτρων: τα σημεία συνάντησης των συνεργείων δεν ταίριαζαν απόλυτα και συνήθως ήταν απαραίτητες κάποιες διορθώσεις προσαρμογής. Οι λίθοι έφεραν σφραγίδες, κατά πάσα πιθανότητα απαραίτητες για την παρακολούθηση της προόδου και της υλοποίησης του έργου: οι σφραγίδες αυτές ήταν απλά χαράγματα με γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου. Φαίνεται πλέον βέβαιο, ότι οι εργάτες, ή τουλάχιστον οι αρχιτέκτονες, προερχόταν σε μεγάλο βαθμό από την σύμμαχο πόλη των Συρακουσών, ισχυρό κέντρο της Μεγάλης Ελλάδας με ηγέτη τους την εποχή εκείνη τον Διονύσιο τον Πρεσβύτερο, ο οποίος είχε ήδη επιδείξει μεγάλη ικανότητα στην κατασκευή των τειχών της πόλης του: αυτή η οχυρωματική τεχνική είχε ήδη δοκιμαστεί στους πολέμους στα τέλη του 5ου αιώνα και στις αρχές του 4ου αιώνα στην Ελλάδα και τη Σικελία. 
Το νέο μήκος τους ήταν 11 χιλιόμετρα και περιέκλειαν μια επιφάνεια 4,26 τετρ. χλμ.. Ο Καπιτωλίνος λόφος είχε τη δική του οχύρωση· σε αυτήν ενώθηκαν οι λόφοι Κυρηνάλιος, Βιμινάλιος, Εσκουιλίνος, Καίλιος, Παλατίνος και Αβεντίνος και ένα μέρος του Φόρο Μποάριο (αρχαία αγορά στις όχθες του Τίβερη). Εκμεταλλεύτηκαν τις όποιες φυσικές οχυρώσεις των λόφων, ενώ στο πεδινό τμήμα μήκους 1 χιλιομέτρου περίπου ανάμεσα στους λόφους Κυρηνάλιο και Εσκουιλίνο, τα τείχη ενισχύθηκαν από ένα ανάχωμα που ξεπερνούσε σε πλάτος τα 30 μέτρα. Σε μερικά σημεία τα τείχη προστατευόταν και από μια τάφρο βάθους 9 μέτρων και πλάτους 30 μέτρων κατά μέσο όρο. Είχαν ύψος 10 μέτρα και πάχος 4 μέτρα. Έτσι, τα τείχη αυτά ήταν στην εποχή τους τα μεγαλύτερα και ισχυρότερα στην Ιταλική χερσόνησο. Αναστηλώσεις στα τείχη έγιναν σε διάφορες περιόδους: το 353, 217, 212 και το 87 π.Χ.
Η επέκταση του κράτους και οι μετέπειτα παράκτιες αποικίες, επέτρεψαν στην πόλη κάποια ηρεμία μετά τους Καρχηδονιακούς Πολέμους και τα τείχη έχασαν τον αρχικό αμυντικό σκοπό. Με την πάροδο του χρόνου η Ρώμη διευρύνθηκε πέρα ​​από τα τείχη της, τα οποία την εποχή των πρώτων αιώνων μετά Χριστό δεν ήταν παρά μία ιστορική μαρτυρία της περιόδου της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Όταν πλέον τον 3ο αιώνα μ.Χ. η πόλη κινδύνεψε από τις επιδρομές βαρβαρικών φύλων, ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός αναγκάστηκε να χτίσει νέα τείχη για την προστασία της, τα επονομαζόμενα Αυρηλιανά Τείχη.