Ανδρόνικος Χαϊτάς

Τα  πρώτα χρόνια στη Ρωσία - Κάθοδος στην Ελλάδα και ένταξη στο ΚΚΕ

Ο Ανδρόνικος Χαϊτάς γεννήθηκε στο Σοχούμι της Γεωργίας το 1894. Το 1917 πήρε μέρος στην Οκτωβριανή Επανάσταση και έγινε μέλος του κόμματος των Μπολσεβίκων (ΚΚΣΕ). Αργότερα φοίτησε στην κομματική σχολή ΚΟΥΤΒ, το Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εργαζομένων της Ανατολής και το 1922 έρχεται στην Ελλάδα.  Μαζί του ήρθαν η γυναίκα του και οι δύο μικρές του κόρες που εγκαταστάθηκαν στη Ροδόπολη Σερρών, ενώ ο ίδιος εγκαταστάθηκε στην Αθήνα για να φοιτήσει στη Νομική Σχολή Αθηνών. Ένα χρόνο αργότερα, το 1923, θα γίνει μέλος του ΣΕΚΕ (Κ). Ο Χαϊτάς δεν ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Νομική Σχολή.
Μετά τη σύλληψη το 1925 από τη δικτατορία Πάγκαλου του τότε Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ Παντελή Πουλιόπουλου, και πολλών ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ, ο Χαϊτάς μαζί με τον Κώστα Ευτυχιάδη (Κορκοζόφ), με υπόδειξη της σοβιετικής πρεσβείας στην Αθήνα, θα αναλάβουν αυξημένα καθοδηγητικά καθήκοντα, υπό τον αναπληρωτή Γενικό Γραμματέα Λευτέρη Σταυρίδη. Ο Χαϊτάς θα οριστεί από την ηγεσία του ΚΚΕ εκπρόσωπος του κόμματος στην Κομμουνιστική Διεθνή (ΚΔ), στη Μόσχα, γιατί είχε διασυνδέσεις με την ΚΔ και γνώριζε άπταιστα Ρωσικά, οπότε θα μετακινείται μεταξύ Μόσχας και Αθήνας. Στο διάστημα αυτό οι Χαϊτάς και Ευτυχιάδης θα θέσουν το ζήτημα της αριστερής πραγματικής δημοκρατίας ως στόχου του ΚΚΕ. 
Μετά την πτώση της δικτατορίας του Πάγκαλου, στα τέλη Αυγούστου του 1926, και την αποφυλάκιση των ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ, ο Χαϊτάς θα τεθεί επικεφαλής της ομάδας των λεγόμενων "Σταλινικών" (Ευτυχιάδη, Ζαχαριάδη, Σκυτάλη, Σιάντου, Θέου, Κολοζώφ). Η ομάδα των "Σταλινικών" ήρθε σε σφοδρή αντιπαράθεση με την ομάδα των λεγόμενων "Τροτσκιστών-Λικβινταριστών" του Πουλιόπουλου, αλλά και με τους "Κεντριστές" του Σεραφείμ Μάξιμου.
Το κομματικό ψευδώνυμο του Χαϊτά ήταν "Σιφναίος".

Στην ηγεσία του KΚΕ

Στο 3ο Τακτικό Συνέδριο του ΚΚΕ, τον Μάρτη του 1927, η ομάδα του Χαϊτά, με τη βοήθεια και της ΚΔ, θα επικρατήσει των αντιπάλων της και ο ίδιος εξελέγη Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος. Η ομάδα του θα αναλάβει την ηγεσία του ΚΚΕ και θα συνταχθεί πλήρως με την πολιτική γραμμή της Κομιντέρν (ΚΔ), την ηγεσία της οποίας εκείνη την εποχή είχαν αναλάβει στη Μόσχα οι Στάλιν-Μπουχάριν. Τον Σεπτέμβριο του 1927 ο Χαϊτάς θα πρωτοστατήσει στη διαγραφή από το ΚΚΕ των τροτσκιστών της ομάδας Πουλιόπουλου και στις αρχές του 1928 των κεντριστών του Μάξιμου.
Όμως στις αρχές του 1929 η πρώην ενιαία ομάδα των "Σταλινικών" διασπάται και σηματοδοτείται η έναρξη της λεγόμενης φραξιονιστικής πάλης χωρίς αρχές μεταξύ των ομάδων Χαϊτά-Ευτυχιάδη από τη μία και των συνδικαλιστών Σιάντου-Θέου από την άλλη. 
Η ομάδα των Χαϊτά-Ευτυχιάδη είχε ως σύνθημα το "πρώτα οργάνωση και ύστερα επανάσταση", ενώ των Σιάντου-Θέου-Πυλιώτη "την μετατροπή των αυθόρμητων λαϊκών κινητοποιήσεων σε γενική πολιτική απεργία".
Η διαμάχη μεταξύ των δύο ομάδων ήταν ολομέτωπη και ταλαιπώρησε το κόμμα. Το ΚΚΕ τότε βρέθηκε σε μία από τις πιο αδύναμες στιγμές της ιστορίας του και έφτασε στα πρόθυρα της διάλυσης.

Απόδραση και φυγή στην ΕΣΣΔ

Τον Σεπτέμβριο του 1930 οι Χαϊτάς, Ευτυχιάδης, Κολοζώφ και άλλα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ θα συλληφθούν από την αστική κυβέρνηση του Βενιζέλου, θα καταδικαστούν με τον Ιδιώνυμο νόμο του 1929, σε 3 χρόνια φυλάκιση και 1 χρόνο εκτόπιση και θα εγκλειστούν στις φυλακές Συγγρού. Τον Απρίλιο του 1931 ο Χαϊτάς μαζί με άλλα 8 στελέχη του ΚΚΕ θα καταφέρουν να αποδράσουν από τις φυλακές Συγγρού και να καταφύγουν στην Σοβιετική Ένωση, μαζί με τον δεκανέα της φρουράς Γρηγόρη Γρηγοριάδη. Οι άλλοι 8 που απέδρασαν ήταν οι:
Βασίλης Ασίκης, Λευτέρης Αποστόλου, Κώστας Ευτυχιάδης, Περικλής Καρασκόγιας, Γιώργος Κολοζώφ, Μάρκος Μαρκοβίτης, Ορφέας Οικονομίδης, και Δημήτρης Παπαρήγας. 
Η Κομμουνιστική Διεθνής (ΚΔ) θα επέμβει στα εσωτερικά του κόμματος για τον τερματισμό της φραξιονιστικής πάλης χωρίς αρχές και θα διορίσει το Νοέμβριο του 1931 στην ηγεσία του ΚΚΕ μια τριμελή γραμματεία με επικεφαλής τον Νίκο Ζαχαριάδη, που από το 1929 ήταν στη Μόσχα. Επίσης θα καταργήσει το Πολιτικό Γραφείο και θα ορίσει νέο με επτά μέλη.

H ζωή στη Σοβιετική Ένωση και το τέλος

Όταν μετά την απόδρασή τους, οι δραπέτες βρέθηκαν στη Μόσχα οι Χαϊτάς και Ευτυχιάδης, λογοδότησαν στην Εκτελεστική Επιτροπή της ΚΔ για τη φραξιονιστική πάλη στην οποία είχαν πρωτοστατήσει, κρίθηκαν ένοχοι και καθαιρέθηκαν από την ΚΕ του ΚΚΕ.  
Ο Χαϊτάς στη συνέχεια θα γίνει καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο πανεπιστήμιο του Κούιμπισεφ στη Σοβιετική Ένωση και θα δραστηριοποιηθεί στους κόλπους της εκεί ελληνικής ποντιακής κοινότητας. Σύμφωνα με την επικρατούσα εκδοχή η δράση του αυτή θα διακοπεί κατά τη διάρκεια των σταλινικών εκκαθαρίσεων με τη σύλληψή του, λόγω των φιλικά προσκείμενων στις θέσεις του Νικολάι Μπουχάριν απόψεών του. Εκτελέστηκε πιθανώς το 1938 με την κατηγορία του κατασκόπου της Ελλάδας και της αντισοβιετικής δράσης.  
Ο Νίκος Ζαχαριάδης, μετά την καθαίρεσή του από την ηγεσία του ΚΚΕ το 1956, είχε ζητήσει από το ΚΚΣΕ να ερευνηθεί η τύχη των στελεχών του ΚΚΕ που τα ίχνη τους χάθηκαν στη Σοβιετική Ένωση, με πρώτο στη λίστα τον Χαϊτά, αλλά το αίτημά του δεν προχώρησε. 
Επίσης ο Ζαχαριάδης το 1939, όντας φυλακισμένος στην Κέρκυρα στην Ακτίνα Θ', είχε μεταβιβάσει μέσω του Γιάννη Μιχαηλίδη στην ΚΕ του ΚΚΕ αίτημα προς την Κομιντέρν ώστε να σταλεί ο Χαϊτάς πίσω στην Ελλάδα για ν΄ ανασυγκροτήσει το κόμμα που είχε διαβρωθεί από την Ασφάλεια. Η ΚΕ δεν μεταβίβασε στη Μόσχα το αίτημα του Ζαχαριάδη, γιατί είχε λάβει το 1938 μήνυμα ότι ο Χαϊτάς συνέχισε στη Μόσχα τη φραξιονιστική του δράση και ήταν υπό διαγραφή.
Η 10η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ το Γενάρη του 1967 αποφάσισε να αποκαταστήσει ηθικά και κομματικά 13 μέλη του ΚΚΕ που έπεσαν θύματα την περίοδο της προσωπολατρίας στη Σοβιετική Ένωση. Ανάμεσά τους ήταν και ο Ανδρόνικος Χαϊτάς.
Πάντως επίσημα στοιχεία για το θάνατο του Χαϊτά μέχρι και σήμερα δεν έχουν βρεθεί.