Η περί Θεού Αυταπάτη

«H Περί Θεού Υπόθεση»

Στο κεφάλαιο 1, με τίτλο «ένας πολύ θρήσκος Άπιστος», ο Ντόκινς προσπαθεί να ξεκαθαρίσει τη διαφορά μεταξύ αυτού που ονομάζει «Αϊνσταϊνική θρησκεία» και «υπερφυσική θρησκεία». Σημειώνει ότι το πρώτο περιλαμβάνει μια μισο-μυστικιστική και πανθεϊστική αναφορά στον Θεό, και είναι υπαρκτή στα έργα του Άλμπερτ Αϊνστάιν όπως και του Στήβεν Χόκινγκ. Περιγράφει τον πανθεϊσμό ως «πικάντικο αθεϊσμό» Αντ' αυτού όμως, ο Ντόκινς ασχολείται με τον θεϊσμό όπως παρουσιάζεται σε διάφορες θρησκείες όπως ο Χριστιανισμός, ο Ισλαμισμός και ο Ινδουισμός. Η πρόταση για ύπαρξη ενός Θεού ο οποίος επεμβαίνει, την οποία ο Ντόκινς αποκαλεί «η περί Θεού Υπόθεση» γίνεται κεντρική ιδέα στο βιβλίο. Υποστηρίζει πως η ύπαρξη (ή μη ύπαρξη) του Θεού είναι ένα γεγονός το οποίο είναι επιστημονικά εξερευνήσιμο.
Ο Ντόκινς προχωρεί σε μια περίληψη των φιλοσοφικών επιχειρημάτων για την ύπαρξη του Θεού, στις οποίες τονίζει πως το τελεολογικό επιχείρημα έχει εκπέσει εντελώς καθώς η θεωρία της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής εξηγεί την καταπληκτική ποικιλομορφία και ανάγκη σχεδιασμού στη φύση
Στο τέλος του κεφαλαίου 4 («Γιατί κατά πάσα πιθανότητα δεν υπάρχει θεός») ο Ντόκινς κάνει περίληψη των επιχειρημάτων του και δηλώνει: «ο πειρασμός να αποδώσουμε την εικόνα του σχεδιασμού σε σχεδιασμό» είναι λανθασμένος, επειδή η θεωρία του σχεδιαστή δημιουργεί αμέσως ένα μεγαλύτερο πρόβλημα: ποιος σχεδίασε τον σχεδιαστή;  
Ο Ντόκινς δεν ισχυρίζεται ότι αποδεικνύει μετά βεβαιότητας ότι δεν υπάρχει θεός. Αντίθετα, εισηγείται σαν γενική αρχή, ότι οι απλούστερες εξηγήσεις είναι προτιμότερες (δείτε το Ξυράφι του Όκαμ) και πως ένας πάνσοφος και παντοδύναμος θεός θα πρέπει να είναι εξαιρετικά πολύπλοκος (επιπρόσθετα, ο Ντόκινς επιχειρηματολογεί πως είναι λογικά αδύνατο να είναι ο Θεός ταυτόχρονα και πάνσοφος και παντοδύναμος). Ως εκ τούτου, ο Ντόκινς καταλήγει πως η θεωρία για ένα σύμπαν χωρίς θεό, είναι προτιμότερη από μια θεωρία για ένα σύμπαν με θεό.

Θρησκεία και ηθική

Το δεύτερο μισό του βιβλίου ξεκινά ανιχνεύοντας τις ρίζες της θρησκείας και αναζητά εξηγήσεις για την εμφάνιση της σε όλους τους ανθρώπινους πολιτισμούς. Ο Ντόκινς υποστηρίζει  τη θεωρία πως η θρησκεία είναι ένα τυχαίο υποπροϊόν άλλων πνευματικών λειτουργιών του μυαλού. Ο Ντόκινς, ο οποίος βασίζεται στη θεωρία πως μια ιδέα, συμπεριφορά ή στυλ μπορεί να μεταφερθεί από άτομο σε άτομο μέσα σε μια ομάδα, για να εξηγήσει πως μια θρησκεία μπορεί να εξαπλωθεί ως  «νοητικός ιός» σε μια κοινωνία.
Μετά, εξετάζει το ζήτημα της ηθικής, τονίζοντας πως δεν χρειάζεται να κάποιος τη θρησκεία για να είναι καλός άνθρωπος. Αντιθέτως, η ηθική μας έχει δαρβινική εξήγηση: τα αλτρουιστικά γονίδια, επιλεγμένα μέσω της διαδικασίας της εξέλιξης, έδωσαν στους ανθρώπους ενσυναίσθηση. Ρωτά «θα κάνατε ληστεία, βιασμό ή δολοφονία, αν ξέρατε πως ο θεός δεν υπάρχει;» Ισχυρίζεται πως ελάχιστοι θα απαντούσαν «Ναι», αδυνατίζοντας έτσι το επιχείρημα πως χρειάζεται η θρησκεία για να είμαστε ηθικοί. Ο Ντόκις υποστηρίζει πως υπάρχει μια εξέλιξη της κοινωνίας προς ένα ηθικό φιλελευθερισμό και αυτό αλλάζει και τον τρόπο που οι ιερείς ερμηνεύουν τα ιερά τους βιβλία. Άρα, ο Ντόκινς δηλώνει πως η ηθική δεν ξεκινάει από τη Βίβλο, αλλά η ηθική εξελικτική διαδικασία, διαμόρφωσε το ένστικτο μέσα στους Χριστιανούς ποια μέρη της Βίβλου να αποδέχονται και ποια να απορρίπτουν.

Άλλα θέματα

Το βιβλίο δεν είναι απλά μια υπεράσπιση του αθεϊσμού, αλλά επιτίθεται στη θρησκεία. Ο Ντόκινς βλέπει πως η θρησκεία υπονομεύει την επιστήμη, προκαλώντας θρησκευτικό φανατισμό, ενθαρρύνοντας το μίσος κατά των ομοφυλοφίλων και επηρεάζοντας την κοινωνία με αρνητικούς τρόπους. Ο Ντόκινς είναι εξοργισμένος στο θέμα της κατήχησης, την οποία θεωρεί ως μορφή πνευματικής κακοποίησης.

Υποδοχή του βιβλίου

Το βιβλίο έλαβε σύντομα θετικές και αρνητικές κριτικές. Επιστήμονες το αποδέχτηκαν δημοσίως, όπως ο κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Τζέιμς Γουάτσον, ο ψυχολόγος από το Χάρβαρντ Στήβεν Πίνκερ (Steven Pinker), και άλλοι. Το Metacritic δημοσίευσε πως το βιβλίο έλαβε σκορ   59 στα 100. Το βιβλίο προτάθηκε για καλύτερο βιβλίο της χρονιάς στα Βρετανικά Βραβεία για το Βιβλίο (British Book Awards), όπου ο Ντόκινς κέρδισε το βραβείο για τον καλύτερο συγγραφέα της χρονιάς. Παρόλα αυτά, το βιβλίο πήρε θετικές και αρνητικές κριτικές, τόσο από θρήσκους όσο και από άθεους σχολιαστές. Στο London Review of Books, ο Terry Eagleton κατηγορεί τον Ντόκινς ότι δεν ερεύνησε σωστά το θέμα του και πως υπέπιπτε στο λογικό λάθος του αχυράνθρωπου (κάτι που ο Ντόκινς απέρριψε).

Πωλήσεις

Έως τον Ιανουάριο του  2010, ο αγγλικός τίτλος είχε πουλήσει πάνω από δύο εκατομμύρια αντίτυπα . Ηταν δεύτερο στις λίστα των καλύτερων πωλήσεων του Amazon, τον Νοέμβριο του 2006.  και παρέμεινε στη λίστα για 51 εβδομάδες εως τις 30 Σεπτεμβρίου 2007. Η γερμανική έκδοση πώλησε πάνω από  260.000 αντίτυπα και το βιβλίο μεταφράστηκε σε 35 γλώσσες συνολικά.