Σάμσβιλντε

Ετυμολογία

Η ετυμολογία του ονόματος Σάμτσβιλντε καταγράφηκε αρχικά από τον Αρμένιο χρονογράφο του 10ου αιώνα, Χοβχάνες Ντρασκανακερτσι, ότι στα Γεωργιανά σημαίνει «τρία βέλη», από τους όρους Σάμι («τρία») και μσβίλντι ( «βέλος»). Στην πραγματικότητα, το τοπωνύμιο προέρχεται από το Γεωργιανό γεωγραφικό πρόσφυμα σα⟨ ⟩ε  και σημαίνει «[ένα μέρος] του βέλους».

Προϊστορία

Το Σάμσβιλντε ήταν επικεντρωμένο σε μια φυσικά οχυρωμένη τοποθεσία, μία βραχώδη περιοχή στη συμβολή των ποταμών Χράμι και Τσιντσάβι, 4 χλμ. νότια της πόλης Τετριτσκάρο. Οι αρχαιολογικές έρευνες του 1968-1970 αποκάλυψαν δύο στρώματα του πρώιμου πολιτισμού των Κούρα-Αράξης από την Εποχή του Χαλκού, στις νότιες πλαγιές του όρους Καρνκάλι, που χρονολογούνται από τα μέσα της 4ης χιλιετίας π.Χ. και την 3η χιλιετία π.Χ. αντίστοιχα. Επρόκειτο για έναν οικισμό, ένα νεκροταφείο και ένα κυκλικό ιερό. Στα ευρήματα που ήρθαν στην επιφάνεια περιλαμβάνονται κεραμικά και διάφορα εργαλεία οψιδιανού.

Αρχαιότητα

Στα μεσαιωνικά Γεωργιανά Χρονικά λέγεται ότι η πόλη, που ήταν παλαιότερα γνωστή ως Όρμπι, ιδρύθηκε από τον Κάρτλος, τον μυθικό εθνάρχη των Γεωργιανών του Κάρτλι.  Ήταν καλά οχυρωμένη, αλλά πολιορκήθηκε και κατακτήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο κατά την υποτιθέμενη εκστρατεία του στα Γεωργιανά εδάφη. Τον 3ο αιώνα π.Χ. η πόλη έγινε το κέντρο ενός δουκάτου που διοικούταν από τον εριστάβι, ο οποίος διοριζόταν από τους βασιλιάδες του Κάρτλι. Ο Βασιλιάς Άρτσιλ (411-435) έδωσε την πόλη στον γιο του, Μιθριδάτη Ε', που τον διαδέχθηκε στο θρόνο. Λέγεται ότι η εκκλησία του Σιόνι στο Σάμσβιλντε χτίστηκε από την Ιρανή σύζυγο του Μιθριδάτη Ε', την Σαγκντούχτ, που μεταστράφηκε στο χριστιανισμό.

Μεσαίωνας

Το νότιο τμήμα του δουκάτου του Σάμσβιλντε ήταν διεκδικούμενη περιοχή από το Κάρτλι και το γειτονικό Βασιλείο της Αρμενίας. Μαζί με την Τιφλίδα και τη Μτσχέτα, αναφέρεται ως μία από τις 3 κύριες πόλεις της χώρας στην Αρμενική γεωγραφία του 7ου αιώνα του Ανανία του Σιράκ. Στη Γεωργιανή επιγραφή του 8ου αιώνα στην εκκλησία του Σιόνι αναφέρεται ότι το Σάμσβιλντε ανήκε στον οίκο των πιτιάχς, μίας Ιρανικού τύπου τοπικής δυναστείας. Εκείνο τον καιρό, η γύρω περιοχή βρισκόταν υπό την επιρροή του νεοσυσταθέντος μουσουλμανικού Εμιράτου της Τιφλίδας.  Από τότε, το Σάμσβιλντε ήταν διεκδικούμενη περιοχή μεταξύ των Γεωργιανών, Αρμενίων και Μουσουλμάνων αρχόντων. 
Περί το 888, το Σάμσβιλντε καταλήφθηκε από τον Βασιλιά της Αρμενίας Σμπατ Α' των Βαγρατιδών. Αυτός εμπιστεύτηκε την διοίκηση της πόλης σε δύο αδέλφια της οικογένειας Γκντούνι, τους Βασάκ και Άσοτ. Οι αδελφοί αποδείχτηκαν απείθαρχοι και ο διάδοχος του Σμπατ, ο Άσοτ Β' της Αρμενίας, αναγκάστηκε να τους υποτάξει δια της βίας το 915. Ο Βασάκ Γκντούνι παρέμεινε ανυπότακτος και το 921 αποστάτησε στον Γεωργιανό πρίγκιπα Γκούργκεν Β' του Τάο, παρακινώντας τον βασιλιά Άσοτ να πολιορκήσει το φρούριο. Καθώς τα στρατεύματα του Γκούργκεν έμπαιναν στην πολη, ξέσπασε μάχη μεταξύ αυτών και των φρουρών του Βασάκ. Τελικά τα στρατεύματα του Βασάκ επέτρεψαν την είσοδο στο στρατό του Άστον. Στην επακόλουθη συμπλοκή, οι στρατιώτες του Γκούργκεν σκοτώθηκαν και το Σάμσβιλντε υποτάχθηκε και πάλι στον Αρμένιο βασιλιά. 
Στα τέλη του 10ου αιώνα το Σάμσβιλντε πέρασε στα χέρια του Αρμενικού Βασιλείου του Τασίρ-Τζοράγκετ, και ο βασιλιάς τους, Νταβίντ Α', έκανε την πόλη πρωτεύουσα και κατοικία του. Το 1001 ο Νταβίντ εξεγέρθηκε, ανεπιτυχώς, ενάντια στην ηγεμονία του θείου του, Βασιλιά Γκάγκικ Α' της Αρμενίας, ο οποίος σε μία τρίμηνη εκστρατεία ρήμαξε το Τασίρ, το Σάμσβιλντε, και την Πεδιάδα των Γεωργιανών (Βρακνταστ), όπως αναφέρει ο ιστορικός Στέπανος Ασόγκικ. 
Το 1064, όταν ο Κιουρίκε Β' του Λόρι αιχμαλωτίστηκε από τον Βασιλιά Μπαγκράτ Δ' της Γεωργίας, οι Κιουρικίδες παραχώρησαν το Σάμσβιλντε στους Γεωργιανούς για λύτρα. Το 1073 ο γιος του Μπαγκράτ, ο Γεώργιος Β', παρέδωσε τον έλεγχο της πόλης στον ισχυρό υποτελή του Ιβάν Α', Δούκα του Κιντεκάρι, με αντάλλαγμα την υπακοή του. Ένα χρόνο μετά, το 1074, το Σάμσβιλντε κατακτήθηκε από τους Σελτζούκους του Μαλίκ Σαχ Α'. Το 1110 ο Επίσκοπος Γεώργιος του Τσκοντίντι πολιόρκησε και ανακατέλαβε την πόλη στο όνομα του Βασιλιά Δαβίδ Δ' της Γεωργίας. Οι Σελτζούκοι αναγκάστηκαν να εκκενώσουν βιαστικά τις περισσότερες από τις γύρω περιοχές. Το 1123 ο Δαβίδ Δ' ανέθεσε τον έλεγχο του Σάμσβιλντε στον πιστό διοικητή του, Ιβάν Ορμπέλι. Η δυναστεία των Ορμπέλι εξεγέρθηκε, ανεπιτυχώς, ενάντια στον βασιλιά Γεώργιο Γ' της Γεωργίας, ο οποίος το 1178 πολιόρκησε την πόλη και ανέκτησε τον έλεγχό της.

Παρακμή

Το 1236 το Σάμσβιλντε δέχτηκε επίθεση από Μογγόλους εισβολείς ενώ κατευθύνονταν προς την Τιφλίδα, την πρωτεύουσα της Γεωργίας.
Τον Μάρτιο του 1440 η πόλη λεηλατήθηκε από τον Τζαχάν Σάχ, αρχηγό των Καρά Κογιουνλού, που ήταν αγανακτισμένος από την άρνηση του Αλεξάνδρου Α' της Γεωργίας να υποταχθεί στην επικυριαρχία του. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του ιστορικού της περιόδου, Θωμά του Μετσόβ, ο Τζαχάν Σαχ κατέλαβε την πολιορκημένη πόλη «με εξαπάτηση» την ημέρα της Πεντηκοστής και σφάγιασε τον πληθυσμό της, χτίζοντας ένα μιναρέ από 1.664 απαγχονισμένα κεφάλια ανθρώπων στην πύλη της πόλης. 60 χριστιανοί ιερείς, μοναχοί και ευγενείς εκτελέστηκαν όταν αρνήθηκαν να αλλαξοπιστήσουν. Και από αυτούς που δέχτηκαν να αποκηρυχτούν τον Χριστιανισμό δεν επέζησαν όλοι. Οι επιζώντες έπρεπε να αναζητήσουν καταφύγιο στα πυκνά δάση γύρω από το Σάμσβιλντε.
Η πόλη δεν ανέκαμψε ποτέ πλήρως από αυτό το χτύπημα και έχασε την προηγούμενη σημασία της, παραμένοντας ένα περιφερειακό φρούριο. Μετά την οριστική διάλυση του Βασιλείου της Γεωργίας το 1490, η πόλη έγινε μέρος του Βασιλείου του Κάρτλι . Το 1578 το Σάμσβιλντε καταλήφθηκε από τον Οθωμανικό στρατό του Λαλά Μουσταφά Πασά κατά τη νικηφόρα εκστρατεία του στη Γεωργία, αλλά το 1583 ο Βασιλιάς Σίμων Α' του Κάρτλι ανακατέλαβε την πόλη. Το 1636 ο Ροστόμ του Κάρτλι παραχώρησε το Σάμσβιλντε στον θησαυροφύλακά του, Σιος Χμαλάτζε, και το 1693 ο Ηράκλειος Α' του Κάρτλι έδωσε την πόλη στην οικογένεια ευγενών Μπαρατασβίλι.
Το 1747 η σημασία του Σάμσβιλντε αυξήθηκε όταν ο μουσουλμάνος Γεωργιανός πρίγκιπας Αμπντουλάχ Μπεγκ του Κάρτλι ενίσχυσε τις αμυντικές δομές του φρουρίου και προσέλαβε μισθοφόρους Λεζγκί, για να προκαλέσει τον χριστιανό συγγενή του, Τεϊμουράζ Β' του Κάρτλι. Τα σχέδια του διακόπηκαν από τον γιο του Τεϊμουράζ Β', τον Ηράκλειο Β', ο οποίος το 1749 εισέβαλε στο Σάμσβιλντε και αιχμαλώτισε τον διεκδικητή. Η πόλη πέρασε στα χέρια του νεότερου αδελφού του Αμπντουλάχ Μπεγκ, τον Χουσαην Μπεγκ, ο οποίος το 1751 την παρέδωσε στον Ηράκλειο Β' και επανεγκαταστάθηκε στην Τιφλίδα.

Αξιοθέατα - Μνημεία

Ο αρχαιολογικός ορίζοντας και τα αρχιτεκτονικά μνημεία του Σάμσβιλντε είναι εγγεγραμμένα στον κατάλογο με Αμετακίνητα Μνημεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Γεωργίας. Οι αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή ξεκίνησαν το 1948 και οι συστηματικές προσπάθειες για την καλύτερη διατήρηση του χώρου ξεκίνησαν το 1978. Τη δεκαετία του 2000, κατά την εγκατάσταση μεγάλων διεθνών αγωγών στην περιοχή ήρθαν στην επιφάνεια νέα προϊστορικά αντικείμενα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.   Πολλές από τις ύστερες μεσαιωνικές και πρώιμες νεότερες δομές μελετήθηκαν περαιτέρω κατά την Αρχαιολογική Εξόρμηση στο Σάμσβιλντε που οργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο της Γεωργίας τα έτη 2012- 2015. 
H πόλη είναι σχεδόν τριγωνική στο σχήμα της και διακρίνεται σε τρία κύρια τμήματα. Η ακρόπολη βρίσκεται στα ανατολικά, στην απότομη άκρη του ακρωτηρίου, η κανονική πόλη βρίσκεται στα δυτικά, και το περιτοιχισμένο φρούριο βρίσκεται μεταξύ τους. Η ιστορική περιοχή περιέχει ερείπια αρκετών εκκλησιών, μίας ακρόπολης, παλατιών, οικημάτων, μιας γέφυρας του ποταμού Τσιτσάβι, συστημάτων υδροδότησης, λουτρών, ενός νεκροταφείου και άλλων δομών.
Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου: Η μικρή εκκλησία της πόλης χρονολογείται του 11ου-12ου αιώνα. Μία Γεωργιανή επιγραφή του 1672 του Ε. Τακαϊσβίλι, που είναι σήμερα χαμένη, αναφέρει μία γυναίκα με το όνομα Ζίλικαν, μία πρώην οικιακή βοηθό της συζύγου του Βασιλιά Βαχτάνγκ Ε' του Κάρτλι, ως αναστηλώτρια της εκκλησίας.
Μικρή πέτρινη εκκλησία της Κοίμησης: Βρίσκεται μέσα στα τείχη του φρουρίου και περιέχει ένα μεγάλο, προϊστορικό μαύρο μενίρ, καπνιά από τις φλόγες κεριών, και ένα σταυρό με μία Αρμενική επιγραφή του 11ου αιώνα που αναφέρει τον πρίγκιπα Σμπάτ. 
Εκκλησία Θεογενίδα: βλέπει στον ποταμό Χράμι, χρονολογείται του 12ου-13ου αιώνα και κοντά της βρίσκεται ένας τετράλιθος, μια δομή από τέσσερις μεγάλες πέτρες.
Ακρόπολη: αποτελείται από τεράστια τείχη, πύργους και τρεις μεγαλύτερες εκκλησίες. 
Εκκλησία Σάμσβιλντε Σιόνι: ήταν μία ορθογώνια εκκλησία με θόλο στο κέντρο της. Οι μεσαιωνικές παραδόσεις λένε ότι χτίστηκε από την βασίλισσα Σαγκντουχτ τον 5ο αιώνα, αλλά το υφιστάμενο οικοδόμημα χρονολογείται του 759-777 σύμφωνα με μια Γεωργιανή επιγραφή από την καλύτερα διατηρημένη ανατολική πρόσοψη, που αναφέρει ως Βυζαντινούς αυτοκράτορες του καιρού τον Κωνσταντίνο Ε' και τον Λέων Δ' τον Χάζαρο. Υπάρχει μια άλλη, πολύ φθαρμένη, και σχεδόν δυσανάγνωστη Γεωργιανή επιγραφή στη νότια πρόσοψη και, δίπλα της, ένα θραύσμα στα Αρμενικά που αναφέρεται στον Αρμένιο καθολικό Γκέβοργκ Γ' Λορέτσι (1069-1072). Οι αυστηρές αρχιτεκτονικές μορφές της εκκλησίας παρουσιάζουν ομοιότητες με την εκκλησία Τσρόμι του 7ου αιώνα στη Σίντα Κάρτλι.
Τρίκλιτη βασιλική: βρίσκεται δυτικά της Σάμσβιλντε, πιθανότατα είναι Αρμενική, και είναι χτισμένη από σκουρόχρωμες πέτρες βασάλτη τον 10ο-11ο αιώνα. 
Εκκλησία: έχει μια προεξέχουσα αψίδα και μία Γεωργιανή τοιχογραφημένη επιγραφή που αναφέρει τον βασιλιά Δαβίδ Δ' της Γεωργίας (1089-1125).
Φεουδαρχικά παλάτια
Λουτρά: και συστήματα συλλογής και μεταφοράς νερού
Φρούριο
Οικήματα
Γέφυρα: πάνω από τον ποταμό Τσιτσάζι