Συγκυριαρχία της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης

Αυστροουγγρικές φιλοδοξίες στα Βαλκάνια

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Οι Αυστροούγγροι διπλωμάτες επιθυμούσαν να εκμεταλλευτούν την εχθρότητα μεταξύ της Ρωσίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με απώτερο σκοπό την κατάληψη της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, ενδοχώρας της Κροατίας και της Δαλματίας, περιοχή η οποία, από καιρό, αποτελούσε το αντικείμενο ενδιαφέροντος της Δυαδικής Μοναρχίας. Το 1876, ο αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ πρότεινε στον τσάρο Νικόλαο Β΄ εκατέρωθεν παραχωρήσεις: οι Ρώσοι θα έθεταν, εκ νέου, υπό τον έλεγχό τους το νότιο τμήμα της Βεσσαραβίας, το οποίο είχε τεθεί υπό την κυριαρχία των Οθωμανών μετά το πέρας του Κριμαϊκού Πολέμου, καθώς, επίσης, θα έθεταν υπό την προστασία τους την Βουλγαρία (Ανατολική Ρωμυλία), ενώ η Αυστροουγγαρία θα έθετε υπό τον έλεγχό της τα βιλαέτια της Βοσνίας και της Ερζεγοβίνης, τα οποία, εκείνη την περίοδο, βρίσκονταν εν μέσω εξεγέρσεως ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία.  
Κατά τις πρώτες ημέρες της κρίσεως της Ανατολής, τον Ιανουάριο του 1875, ο Αλβέρτος του Τέσεν, γενικός επιθεωρητής του αυστροουγγρικού στρατού, εξέθεσε τις αυστροουγγρικές φιλοδοξίες στα Βαλκάνια. Ωστόσο, οι εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο ώθησαν τον αρχιδούκα να χαμηλώσει τους τόνους, το Φθινόπωρο του 1876, καθώς και να υιοθετήσει μία επιχειρηματολογία επικεντρωμένη στα εμπόδια τα οποία, πιθανώς, να συναντούσε ο στρατός κατά την περίπτωση μίας βαλκανικής εκστρατείας.

Νομικές βάσεις της αυστροουγγρικής κατοχής

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Κατά τη διάρκεια του Ιουνίου-Ιουλίου του 1878, το Συνέδριο του Βερολίνου, υπό την προεδρία του Γερμανού καγκελαρίου Μπίσμαρκ, παραχώρησε άδεια στην Αυστροουγγαρία για την κατάληψη της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, προκειμένου να επιβάλει, εκ νέου, την τάξη, παρά τις διαμαρτυρίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία, μέσω της συγκεκριμένης απόφασης, έβλεπε έναν ακρωτηριασμό των εδαφών της, καθώς και του Πριγκιπάτου της Σερβίας, το οποίο διεκδικούσε τις συγκεκριμένες επαρχίες λόγω του σημαντικού σερβικού πληθυσμού τους. Ωστόσο, το συνέδριο παραχώρησε άδεια μόνον για στρατιωτική κατοχή, προσθέτοντας, επίσης, το Σαντζάκι του Νόβι Πάζαρ υπό ειδικό καθεστώς, καθώς τα συγκεκριμένα εδάφη παρέμεναν, τύποις, υπό την κυριαρχία του σουλτάνου · . 
Ο Γκιούλα Αντράσι, τότε Υπουργός Εξωτερικών Υποθέσεων της Βιέννης, επιθυμώντας να αποφύγει την περαιτέρω ενίσχυση των Σλάβων εντός της Δυαδικής Μοναρχίας, δεν επιθυμούσε την πλήρη προσάρτηση των βιλαετιών. Επιπλέον, οι Κροάτες, λόγω της ιστορικής και πολιτισμικής μεταξύ τους σχέσεως, απαιτούσαν την προσάρτηση των βιλαετιών εντός του Βασιλείου της Κροατίας, γεγονός το οποίο δεν ήταν αποδεκτό για τους Ούγγρους.

Κατάληψη των βιλαετιών

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Η αυστροουγγρική εκστρατεία στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη απεδείχθη δυσκολότερη του αναμενόμενου: ο αυτοκρατορικός και βασιλικός στρατός, εκπροσωπούμενος από το 13ο Κροατικών Σώμα του στρατηγού Γιόσιπ Φιλίποβιτς, συνάντησε ισχυρή αντίσταση εκ μέρους των μουσουλμανικών πληθυσμών στο Ντόμποϊ, το Γιάιτσε και το Μάγκλαϊ. Η κατάληψη είχε, σχεδόν, ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο του 1878. Ωστόσο, ορισμένες εξεγέρσεις ξέσπασαν, εκ νέου, κατά την διάρκεια της εφαρμογής της στρατολόγησης, στις αρχές της δεκαετίας του 1880.

Πολιτική οικονομικής ανάπτυξης

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Αμέσως μετά την κατάληψη των βιλαετιών, η αυστροουγγρική διοίκηση ακολούθησε μία πολιτική εκσυγχρονισμού, η οποία στόχευε στην ισχυρή αφομοίωσή τους με τα υπόλοιπα εδάφη της αυτοκρατορίας, καθώς και να τα καταστήσει ως μία ανεπτυγμένη περιοχή. Οι αυτοκρατορικοί δημόσιοι υπάλληλοι επιχείρησαν να δημιουργήσουν τις απαραίτητες συνθήκες προκειμένου να επιτευχθεί η οικονομική ανάπτυξη των καταληφθέντων εδαφών. Το 1881, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη εντάχθηκε εντός του αυστροουγγρικού τελωνειακού συνόλου.
Οι σιδηροδρομικές μεταφορές στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, ανύπαρκτες έως το 1878, γνώρισαν ταχεία ανάπτυξη: οι γραμμές, συχνά στενού πλάτους, συνέδεαν μεταξύ τους τα κύρια κέντρα. Η επαρχία εξήγαγε μέταλλα, σίδηρο, βωξίτη, χρώμιο, μαγγάνιο, μόλυβδο, ενώ, αντιθέτως, εισήγαγε σιτάρι από την Ουγγαρία, καθώς και βιομηχανικά προϊόντα από την Κισλεϊθανία. 
Σύντομα, η περιοχή του Σαράγιεβο γνώρισε σημαντική ανάπτυξη, με τον πληθυσμό της ίδιας της πόλης να τριπλασιάζεται μεταξύ του 1880 και του 1910, ενώ η περιοχή της Ζένιτσα, στο κεντρικό τμήμα της Βοσνίας, κατέστη σημαντικό βιομηχανικό κέντρο.

Κοινωνικό πλαίσιο

Το 1880, 6.000 έως 7.000 Μουσουλμάνοι μεγαλογαιοκτήμονες απασχολούσαν 85.000 εξαρτώμενους αγρότες, εκ των οποίων τα τρία τέταρτα ήσαν Χριστιανοί Ορθόδοξοι, ένα τέταρτο Καθολικοί, καθώς και ένας μικρός αριθμός Μουσουλμάνων. Η αυστροουγγρική διοίκηση ευνόησε την εξαγορά γαιών από τους αγρότες, ωστόσο, λόγω της δημογραφικής ανάπτυξής τους, οι τελευταίοι, ιδιαιτέρως οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, δεν επωφελήθηκαν από την οικονομική ανάπτυξη.
Το κοινωνικό πλαίσιο, όπως αυτό θεσμοθετήθηκε μέσω του οθωμανικού τανζιμάτ του 1859, το οποίο μετέτρεπε τους μπέηδες σε μεγαλογαιοκτήμονες, διατηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό, καθώς η Αυστροουγγαρία επιθυμούσε να αποφύγει την εχθρότητα των μουσουλμανικών ελίτ της Βοσνίας.
Το γεγονός αυτό οδήγησε σε σημαντική απογοήτευση μεταξύ των Σέρβων αγροτών, οι οποίοι ήλπιζαν σε μία βελτίωση των συνθηκών ζωής τους, οι οποίες ήσαν ιδιαιτέρως δύσκολες.

Το ζήτημα των εθνοτήτων

Ο Μπένι Κάλοϊ, πρώην γενικός πρόξενος στο Βελιγράδι, καλός γνώστης των Βαλκανίων, καθώς και συγγραφέας έργου υπό τον τίτλο Ιστορία των Σέρβων, υποχρεώθηκε να διευθετήσει τις αντιπαλότητες μεταξύ των διαφορετικών εθνοτικών και θρησκευτικών ομάδων. Οι Καθολικοί (ποσοστό της τάξεως του 18% επί του συνόλου του πληθυσμού), κυρίως Κροάτες, ήσαν ευνοημένοι από την αυστροουγγρική διοίκηση, η οποία προχώρησε στην ανέγερση του καθολικού καθεδρικού ναού του Σαράγιεβο το 1889, ενώ, επίσης, προχώρησε στην ανέγερση αριθμού θρησκευτικών σχολείων. Η Καθολική ιεραρχία, της οποίας ηγείτο, από το 1882, ο Γιόζιπ Στάντλερ, Αρχιεπίσκοπος του Σαράγιεβο, ήταν θετικά διακείμενη υπέρ της ιδρύσεως μίας «Μεγάλης Κροατίας». Προκειμένου να ενισχυθεί ο καθολικός πληθυσμός, ο Σεβασμιώτατος Στάντλερ πρότεινε ένα σχέδιο καθολικού αποικισμού της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Ως αποτέλεσμα, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1880, η αυστροουγγρική διοίκηση ενθάρρυνε την εγκατάσταση αποίκων προερχόμενων από άλλες επαρχίες, όπως Κροάτες, Γερμανούς, Πολωνούς ή Τσέχους, γεγονός το οποίο οδήγησε σε ενίσχυση του καθολικού στοιχείου. Επιπλέον, καθότι ο ίδιος ήταν ένθερμος αντισέρβος, ο Στάντλερ ενθάρρυνε την αυστροουγγρική διοίκηση προκειμένου να προχωρήσει σε μία στρατηγική κροατομουσουλμανικής συμμαχίας εναντίον των Σέρβων.
Οι διαχωρισμοί μεταξύ Κροατών Καθολικών, Σέρβων Ορθοδόξων και Βόσνιων Μουσουλμάνων καταστάθηκαν ως ένας παράγοντας έντασης σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Οι Σέρβοι, κάτοικοι αγροτικών περιοχών σε ποσοστό της τάξεως του 90%, καθώς και, στην πλειοψηφία τους, δουλοπάροικοι κατά την αυστροουγγρική κατάληψη της περιοχής, διέθεταν, μόνον, 309 σχολεία υπό τον έλεγχο του ορθόδοξου κλήρου. Η διοίκηση του Μπένι Κάλοϊ, η οποία επιθυμούσε την παρεμπόδιση της ανάπτυξης εθνικιστικών φρονημάτων εντός της περιοχής, επέβαλε έναν αυστηρό έλεγχο των δραστηριοτήτων της κάθε κοινότητας. Ως αποτέλεσμα, η τελευταία επέβαλε κοινά σχολεία, ενώ, επίσης, απαγόρευσε την χρήση, εντός των σχολείων, της κυριλλικής γραφής, καθώς και εγχειριδίων και καθηγητών προερχόμενων από την Σερβία. Η σχολική φοίτηση παρέμεινε στάσιμη ή υποχώρησε: το 1908, ποσοστό της τάξεως, μόνον, του 14% επί του συνόλου των Σέρβων παιδιών φοιτούσαν σε σχολείο, ήτοι τρεις φορές λιγότερα συγκριτικά με το αντίστοιχο ποσοστό στη Σερβία.
Μετά τη δεκαετία του 1890, ο Κάλοϊ, προκειμένου να παύσει την ανάπτυξη του σερβικού και κροατικού εθνικισμού, αποπολιτικοποιώντας, ταυτόχρονα, γενικώς τον πληθυσμό, επιχείρησε την δημιουργία ιδιαίτερης εθνικής ταυτότητας για λογαριασμό της Βοσνίας, η οποία θα αντικαθιστούσε τους ιδιαίτερους εθνικισμούς των διαφόρων κοινοτήτων · .
Ως αποτέλεσμα, προήλθε μία προσπάθεια δημιουργίας ενός «βοσνιακού έθνους», καθώς και μίας «βοσνιακής γλώσσας», η οποία θα ήταν κοινή μεταξύ των Σέρβων, των Κροατών και των Μουσουλμάνων. Η συγκεκριμένη προσπάθεια δημιουργίας μίας εθνικής ταυτότητας υλοποιήθηκε μέσω μίας πολιτικής πολιτισμικής και σχολικής προπαγάνδας. Η ιδέα του Κάλοϊ απεδείχθη αποτυχημένη. Πράγματι, οι Κροάτες και οι Σέρβοι δεν φάνηκαν δεκτικοί προς την «βοσνιακή ταυτότητα», ενώ η πλειοψηφία των Μουσουλμάνων εξακολουθούσαν, από την πλευρά τους, να θεωρούν τους εαυτούς τους ως υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο Στέφαν Μπουριάν φον Ράγιετς, ο οποίος διαδέχθηκε τον Μπένι Κάλοϊ ως Υπουργός Οικονομικών, υπεύθυνος επί της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης (από το 1903 έως το 1912), εφάρμοσε μία περισσότερο ήπια πολιτική: εγκατέλειψε την πολιτική του Κάλοϊ σχετικά με την δημιουργία μίας νέας βοσνιακής ταυτότητας, καθώς και παραχώρησε άδεια για την λειτουργία σερβικών θρησκευτικών σχολείων, το 1905, και μουσουλμανικών θρησκευτικών σχολείων, το 1909. Το ποσοστό σχολικής φοίτησης των Μουσουλμάνων ήταν καλύτερο εκείνου των Σέρβων, καθώς αριθμούσαν, συνολικά, 917 μεκτέμπ (δημοτικά σχολεία) και 43 μεντρεσέδες (δευτεροβάθμια σχολεία) στα τέλη της συγκεκριμένης περιόδου.
Η στάση των Μουσουλμάνων απέναντι στο αυστροουγγρικό καθεστώς ποίκιλλε. Ο Αλί-μπεγ Φιρντούς (1862-1910) προχώρησε στην ίδρυση, το 1899, της Μουσουλμανικής Λαϊκής Οργανώσεως, η οποία, σύντομα, κατέστη ως το σημαντικότερο κίνημα εντός της συγκεκριμένης κοινότητας. Τον Οκτώβριο του 1908, έθεσε προς υπογραφή έκκληση απευθυνόμενη προς τον σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, ο οποίος, τύποις, εξακολουθούσε να βρίσκεται στην εξουσία, παρά την Επανάσταση των Νεοτούρκων, η οποία του είχε αφαιρέσει το μεγαλύτερο μέρος της εξουσίας του, προκειμένου να διαμαρτυρηθεί ενάντια στην προσάρτηση και να αιτηθεί την επιστροφή της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αντιθέτως, ο Εσάντ Κούλοβιτς, ο οποίος είχε οριστεί ως Δήμαρχος του Σαράγιεβο το 1905 και ηγέτης του Μουσουλμανικού Προοδευτικού Κόμματος, προχώρησε στην φωταγώγηση των οδών για τον εορτασμό της προσαρτήσεως. Στις 9 Νοεμβρίου 1908, ηγήθηκε αντιπροσωπείας στον αυτοκράτορα Φραγκίσκο Ιωσήφ, προκειμένου να τον συγχαρεί και να του ζητήσει την επικύρωση των προνομίων των Μουσουλμάνων μεγαλογαιοκτημόνων. Ο Αντέμαγκα Μέσιτς, επίσης φιλοαυστριακός, καθώς και μετέπειτα αρχηγός των Schutzkorps (βοσνιακή μουσουλμανική πολιτοφυλακή), ήταν υποστηρικτής μίας ενώσεως με τους Κροάτες, η οποία θα επέτρεπε την δημιουργία ενός «τριαδισμού», ο οποίος θα αντικαθιστούσε τον αυστροουγγρικό δυαδισμό. Οι κροατικές χορωδιακές και αθλητικές εταιρείες πραγματοποίησαν, επίσης, εκστρατεία υπέρ της ενσωμάτωσης στην Κροατία. Από το 1908 έως το 1910, η από κοινού άρνηση της προσαρτήσεως είχε ως αποτέλεσμα μία συμμαχία συνθηκών μεταξύ Μουσουλμάνων και Σέρβων αντιπολιτευόμενων, ωστόσο, η αγροτική εξέγερση του 1910, η οποία έφερε αντιμέτωπους Μουσουλμάνους μεγαλογαιοκτήμονες και Σέρβους αγρότες, οδήγησε σε μία σύγκλιση μεταξύ Μουσουλμάνων και Κροατών σε βάρος των Σέρβων. Τέλος, η ιδέα μίας ενότητας των Νότιων Σλάβων με επίκεντρο την Σερβία διαδιδόταν μέσω μυστικών οργανώσεων με έδρα το Βελιγράδι, όπως η Άμυνα του Λαού (Narodna Odbrana), ιδρυθείσα το 1908, ή η Μαύρη Χείρα (Crna Ruka), ιδρυθείσα το 1911.
Οι εκλογές της 17ης Φεβρουαρίου 1910, οι πρώτες οι οποίες λάμβαναν χώρα υπό το καθεστώς του συντάγματος της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης του 1908, είχαν ως αποτέλεσμα μία τοπική συνέλευση αποτελούμενη από 72 μέλη, εκ των οποίων 31 ήσαν Σέρβοι, 24 ήσαν Μουσουλμάνοι, 16 ήσαν Κροάτες και ένας ήταν Εβραίος.
Εντός ενός πλαισίου εσωτερικής και διεθνούς εντάσεως, ο στρατηγός Όσκαρ Πότιορεκ, κυβερνήτης της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης από τις 10 Μαΐου 1911 έως τις 22 Δεκεμβρίου 1914, εφάρμοσε μία αυταρχική πολιτική, προχωρώντας, ταυτόχρονα, στην απαγόρευση της πλειοψηφίας των, συνολικά, 710 σερβικών ή σερβοκροατικών σωματείων της επαρχίας.

Αναγνώριση της αυστροουγγρικής κηδεμονίας

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Παρεμβαλλόμενη μεταξύ του σουλτάνου και των πληθυσμών, η αυστροουγγρική διοίκηση θεωρείτο υποχρεωμένη να λαμβάνει υπόψη την οθωμανική κυριαρχία επί των δύο συγκεκριμένων βιλαετιών. Ωστόσο, το 1881, κατά την υπογραφή της συνθήκης των τριών αυτοκρατόρων μεταξύ του Ράιχ, της Δυαδικής Μοναρχίας και της Ρωσίας, οι Αυστροούγγροι διπλωμάτες πέτυχαν να λάβουν, εκ μέρους των Ρώσων ομόλόγων τους, μία μεγάλη ελευθερία δράσης στην περιοχή, η οποία θα αποτελούσε εγγύηση για μία μεγαλύτερη χρονική παρουσία συγκριτικά με εκείνη η οποία είχε, αρχικώς, προβλεφθεί κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου του Βερολίνου. 
Το 1884, η συγκεκριμένη ελευθερία επιβεβαιώθηκε, εκ νέου, κατά την ανανέωση της συνθήκης του 1881. Η συγκεκριμένη ελευθερία δράσης έδωσε την δυνατότητα στους ηγέτες της Βιέννης να διατηρήσουν ανοιχτό το ζήτημα των υπό κατοχή βιλαετιών. Πράγματι, το Πριγκιπάτο της Σερβίας, το οποίο είχε διακηρύξει την ανεξαρτησία του, το 1878, καθώς και αναβαθμιστεί σε Βασίλειο της Σερβίας, το 1882, αποτελούσε το κύριο εμπόδιο προς μία βαλκανική επέκταση της Μοναρχίας των Αψβούργων, καθώς και έναν παράγοντα εσωτερικής αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, τα είκοσι πρώτα χρόνια ανεξαρτησίας της Σερβίας σημαδεύτηκαν από την υποταγή των διαδοχικών μοναρχών της Σερβίας στα αυστροουγγρικά συμφέροντα.