Φωτεινός Πανάς

Τα πρώτα χρόνια

Ο Φωτεινός Πανάς γεννήθηκε στην Κεφαλονιά, γιος του ιατρού Νικολάου Πανάκαι της Ελένης Ιγγλέση, και σπούδασε φαρμακευτική στην Ιόνιο Ακαδημία της Κέρκυρας για ένα χρόνο Βλέποντας το ενδιαφέρον του για την ιατρική, ο πατέρας του τον συμβούλευσε να μη σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ούτε στα Ιταλικά πανεπιστήμια, αλλά στο πιο δύσκολο και απαιτητικό Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Έτσι, το 1850, σε ηλικία 18 ετών, μπαρκάρει από το Αργοστόλι για την Μασσαλία, φθάνει στο Παρίσι, όπου ζει φτωχικά, τελειώνει το Baccalauréat και γράφεται στην Ιατρική Σχολή. Το 1854, σε ηλικία 22 ετών, διορίζεται εσωτερικός γιατρός των νοσοκομείων του Παρισιού:
"Ο μεγάλος του δάσκαλος Α. Nélaton (August Nélaton, καθηγητής κλινικής χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή), έκπληκτος από το πλήθος των γνώσεων και τη σαφήνεια νοημάτων του, τον προτείνει για τη θέση του εσωτερικού γιατρού. Και έκτοτε, ο Φωτεινός Πανάς θα είναι ο χειρουργός, που, ωστόσο, ποτέ δεν εγκατέλειψε και τη γενική ιατρική."
Το 1856 βραβεύεται με χρυσό μετάλλιο από την Ιατρική Σχολή των Παρισίων, υποβάλλει την διδακτορική διατριβή του και παραδίδει μαθήματα στην École pratique des hautes études, μία από τις Μεγάλες Σχολές (Grandes Établissement) της Γαλλίας που στεγαζόταν στην Sorbonne.Το 1865 πολιτογραφείται Γάλλος υπήκοος.

Η πρόταση του βασιλέως Όθωνος

Το 1863, αφού γίνεται υφηγητής και εσωτερικός νοσοκομειακός γιατρός, αποφασίζει να επισκεφτεί στην Ελλάδα την μητέρα του και τις δύο αδελφές του. Ακολουθούν πολλές δεξιώσεις, αλλά και χειρουργικές επεμβάσεις και ο βασιλέας Όθων πληροφορείται την επιστημονική αξία του Πανά και του προτείνει να τον διορίσει καθηγητή χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Πανάς αρνείται, καθώς θεωρεί τις επιστημονικές δυνατότητες στο Παρίσι πολύ πιο σημαντικές.

Η Μαρία Μπαλλή

Το 1867 σε ηλικία 35 ετών θα νυμφευτεί την γεννημένη στο Λονδίνο 17χρονη Χιώτισσα Μαρία Μπαλλή, κόρη Χιώτη τραπεζίτη του Λονδίνου, που θα του σταθεί σε όλη του τη ζωή και θα αγωνιστεί μετά το θάνατό του για την υστεροφημία του. Το 1897, η Μαρία Πανά βοήθησε τον άντρα της «να οργανώσει ένα κλιμάκιο του Ερυθρού Σταυρού για να σταλεί στην Ελλάδα στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, μετά το θάνατο του Πανά, η σύζυγός του τέθηκε επικεφαλής ενός νοσοκομειακού σχηματισμού, που ήρθε από τη Γαλλία για να προσφέρει νοσηλευτικές υπηρεσίες στους Βαλκανικούς Πολέμους, στις επιχειρήσεις του μετώπου».

Ερευνητικό έργο

Πιστεύοντας ότι «η έρευνα είναι η βάση της επιστημονικής προόδου», ο Πανάς αφοσιώθηκε στο διδακτικό, το ερευνητικό και το συγγραφικό του έργο, ενώ χειρουργούσε στα σημαντικότερα νοσοκομεία του πνευματικού κέντρου της Ευρώπης, που ήταν το Παρίσι. Στον Πανά οφείλονται οι επεμβάσεις για εντρόπιο σε τριχίαση και η προσάρτηση του άνω βλεφάρου στον ινιακομετοπικό (occipitofrontalis) μυ, για τη θεραπεία της βλεφαροπτώσεως. Οι τεχνικές αυτές αναφέρονται στην ιατρική βιβλιογραφία ως «επεμβάσεις Πανά». Το 1881, ίδρυσε Les Archives d’ophthalmologie (Αρχεία Οφθαλμολογίας) με τους Edmund Landolt (Ελβετός οφθαλμολόγος) και τον Antonin Poncet (πρώτος χειρουργός, Chirurgien-Major, του νοσοκομείου Hôtel-Dieu της Lyon). Το 1894 εξέδωσε το δίτομο έργο του, Traité des maladies des yeux (Δοκίμιο των ασθενειών των οφθαλμών), που καθιερώθηκε ως το βασικό εγχειρίδιο των Γάλλων φοιτητών οφθαλμολογίας.

Καθηγητής Φωτεινός Πανάς και Καθηγητής Άλμπρεχτ φον Γκρέφε - Βίοι Παράλληλοι

Η οργάνωση του νέου οφθαλμολογικού τμήματος του Πανεπιστημίου, στο νοσοκομείο Hôtel-Dieu, με τον Πανά επί κεφαλής, απαιτούσε μεγάλη προσπάθεια, καθώς δεν υπήρχε καμία υποδομή. Ο Πανάς παρακολουθούσε σε όλη του την πανεπιστημιακή ενασχόληση τα τεκταινόμενα στα άλλα Ευρωπαϊκά, οφθαλμολογικά, πανεπιστημιακά κέντρα και ειδικά το έργο τού, κατά τέσσερα έτη μεγαλυτέρου του, καθηγητή οφθαλμολογίας στο Βερολίνο Άλμπρεχτ φον Γκρέφε (Albrecht von Graefe) (1828-1870). Ο πρωτοπόρος πατέρας της Γερμανικής κλινικής οφθαλμολογίας von Graefe, που απεβίωσε νεότατος το 1870, είχε ήδη δημιουργήσει στο Πανεπιστήμιο Humbolt του Βερολίνου την πρώτη Γερμανική οφθαλμολογική κλινική και είχε εκδώσει, από το 1855, τα γερμανικά Αρχεία Οφθαλμολογίας (Archiv für Ophthalmologie). Ο Πανάς επισκέφθηκε στο Βερολίνο το 1877 την κλινική του Graefe, μετά το θάνατό του, χωρίς πλέον να τον γνωρίσει, και την χρησιμοποίησε ως πρότυπο για την δική του κλινική. Επιστρέφοντας στο Παρίσι, ξεκίνησε την οφθαλμολογική κλινική του, που έμελε να γίνει ξακουστή και το 1881 εξέδωσε τα δικά του Αρχεία Οφθαλμολογίας.

Μετά θάνατο

Απεβίωσε το 1903. Ο επιβλητικός τάφος του βρίσκεται στο παρισινό προάστιο Roissy. Έχει τη μορφή Ελληνικής εκκλησίας και στην είσοδο γράφει με ελληνικά γράμματα «Οικογένεια Πανά». Τον επόμενο χρόνο από το θάνατό του, το Πανεπιστήμιο των Παρισίων τοποθέτησε μπροστά στο Ηôtel-Dieu μαρμάρινο ανδριάντα του γλύπτη Αλφρέντ Μπουσέ (Alfred Boucher) (1850-1934), με τον Φωτεινό Πανά καθιστό να εξετάζει ένα μικρό ασθενή.Στη βάση υπάρχει εγχάρακτη αφιέρωση: ″Au docteur Panas 1832-1903″ (Στον ιατρό Πανά 1832-1903). Η επιλογή του Boucher, βραβευμένου γλύπτη της εποχής και φίλου του Ωγκύστ Ροντέν (Auguste Rodin), δικνύει την σημασία που έδειξε το Πανεπιστήμιο στον αδριάντα Πανά. Όπως ο Ροντέν, ο Μπουσέ είχε εγκαταλείψει την ηρωική γλυπτική των αδριάντων και είχε υιοθετήσει την πιο ανθρώπινη νατουραλιστική τεχνική, παράδειγμα ο αδριάντας του Πανά.