Δημηγορία Πλαταιέων

Η ενδιάμεση παράγραφος μεταξύ των δυο δημηγοριών

«Τοιαῦτα μὲν οἱ Πλαταιῆς εἶπον. οἱ δὲ Θηβαῖοι δείσαντες πρὸς τὸν λόγον αὐτῶν μὴ οἱ Λακεδαιμόνιοί τι ἐνδῶσι, παρελθόντες ἔφασαν καὶ αὐτοὶ βούλεσθαι εἰπεῖν, ἐπειδὴ καὶ ἐκείνοις παρὰ γνώμην τὴν αὑτῶν μακρότερος λόγος ἐδόθη τῆς πρὸς τὸ ἐρώτημα ἀποκρίσεως. ὡς δ᾿ ἐκέλευσαν, ἔλεγον τοιάδε».(μτφ.§ 60)

Σύνοψη

Είναι η απαρχή της διατύπωσης των αρχών του Δικαίου του πολέμου. Αν οι Λακεδαιμόνιοι αφήσουν τους Πλαταιείς να ζήσουν, θα πάρουν μια απόφαση σύμφωνη με το θείο δίκαιο: «ὅσια»· δικάζουν αιχμαλώτους πολέμου που εκούσια παραδόθηκαν· πρέπει να τους σεβαστούν κατά «τόν νόμο τοῖς Ἕλλησι μὴ κτείνειν τούτους» και ακόμα ως ανθρώπους που υπήρξαν πάντα ευρεγέτες.

Αιτιολογία παράδοσης της πόλης

Οι Πλαταιείς στην αρχή του λόγου αιτιολογούν την παράδοση της πόλης στους Λακεδαιμονίους λέγοντας ότι δείχνοντας σ΄ αυτούς εμπιστοσύνη και νομίζοντας ότι δεν θα υποβληθούν σε τέτοιου είδους δίκη και ότι αν δικάζονταν από άλλους δικαστές θα μπορούσαν να βρουν το δίκιο τους. Τώρα όμως διαπιστώνουν ότι έχουν πέσει έξω και στα δυο (ἀμφοτέρων ἅμα ἡμαρτήκαμεν). δηλαδή της νόμιμης δίκης και των αμερόληπτων δικαστών.

Φόβοι για καταδικαστική απόφαση παρμένη από πριν

Αμέσως μετά την αιτιολογία της παράδοσης της πόλης διατυπώνουν ρητά την άποψη «Τώρα εύλογα υποψιαζόμαστε ότι η δίκη γίνεται για τη ζωή ή για το θάνατο μας και ότι εσείς δεν θα δειχθείτε αμερόληπτοι·καταλήγουμε σ΄αυτό το συμπέρασμα, επειδή δεν διατυπώθηκε από πριν εναντίον μας καμιά κατηγορία, που να πρέπει να την αντικρούσουμε, αλλά εμείς οι ίδιοι ζητήσαμε το λόγο ν΄απολογηθούμε». Κοντά στ΄ άλλα παρουσιάζει δυσκολία για μας και να σας πείσουμε (χαλεπῶς δὲ ἔχει ἡμῖν πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ἡ πειθώ).

Εξηγήσεις για το δίκαιο

Συγχρόνως εκφράζουν με πικρή ειρωνεία τους φόβους τους για τη στάση των Λακεδαιμονών στην εν λόγω δίκη, μήπως το αποτέλεσμα της είναι ανάλογο προς την εχθρότητα των Θηβαίων απέναντι στους Πλαταιείς. Αν τους ρωτούν ως εχθρούς, δεν αδίκησαν που δεν τους ευεργέτησαν· έκαμαν το χρέος τους υπερασπίζοντας την πατρίδα τους· αν τους θεωρούν ως φίλους, οι ίδιοι οι Λακεδαιμόνιοι αδίκησαν, που εκστράτευσαν με τους θηβαίους εναντίον της χώρας των Πλαταιών.(παρεχόμενοι δὲ ὅμως ἃ ἔχομεν δίκαια πρός τε τὰ Θηβαίων διάφορα).

Αναδρομή στους Μηδικούς πολέμους

Στους Μηδικούς πολέμου, όταν κατέλαβαν μετά την Μάχη των Θερμοπυλών τη Βοιωτία οι Πέρσες, η πόλη τους καταστράφηκε και η συμμετοχή τους στον πόλεμο εναντίον των Περσών είχε ένα σκοπό: την υπεράσπιση της ελευθερίας της Ελλάδας, ενώ οι Θηβαίοι «εμήδισαν».

Υπόμνηση ευεργεσιών

Υπενθυμίζουν στους Λακεδαιμόνιους τη βοήθεια που τους έδωσαν, όταν ξεσηκώθηκαν οι Είλωτες. Το μέγεθος του κινδύνου που διέτρεξαν οι Λακεδαιμόνιοι το δίνει παραστατικότατα η προσωποποίηση «μέγιστος φόβος περιέστη τήν Σπάρτην»· κοντά στην κατάσταση του σεισμού έρχεται να προστεθεί και το ξεσήκωμα των Ειλώτων. Και αυτή την κρίσιμη στιγμή οι Πλαταιείς βρίσκονται στο πλευρό των Σπαρτιατών με το ένα τρίτο της δύναμής τους. Πως μπορούν τώρα να ξεχάσουν οι Λακεδαιμόνιοι την ευγνωμοσύνη που πρέπει να χρωστούν στους Πλαταιείς;

Εξηγήσεις για το ωφέλιμο

ὥστε καὶ τῶν σωμάτων ἄδειαν ποιοῦντες ὅσια ἂν δικάζοιτε καὶ προνοοῦντες ὅτι ἑκόντας τε ἐλάβετε καὶ χεῖρας προϊσχομένους  -  ὁ δὲ νόμος τοῖς Ἕλλησι μὴ κτείνειν τούτους -, ἔτι δὲ καὶ εὐεργέτας γεγενημένους διὰ παντός.
— Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου,

Βιβλίο Γ΄ § 58.3