Αικατερίνη Α΄ της Ρωσίας

Καταγωγή και παιδική ηλικία

Μέχρι τώρα δεν είναι γνωστά με ακρίβεια ο τόπος γέννησής και η εθνικότητα της. Σύμφωνα με μια εκδοχή γεννήθηκε στο έδαφος της σημερινής Λεττονίας, στην ιστορική περιοχή της Βίντζεμε. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή η αυτοκράτειρα γεννήθηκε στο Ντορπάτ της Εσθονίας.
Οι γονείς της Μάρθας πέθαναν από την πανούκλα το 1684 και ο θείος την έδωσε σ΄έναν Λουθηρανικό πάστορα ονόματι Έρνστ Γκλούκ γνωστό για τη μετάφραση της Βίβλου στη Λεττονική γλώσσα. Μετά τη κατάληψη της Άλουκσνε από τα ρωσικά στρατεύματα ο Γκλούκ, ως μορφωμένος άνθρωπος, προσλήφθηκε στην ρωσική υπηρεσία, ίδρυσε το πρώτο σχολείο στη Μόσχα, δίδασκε γλώσσες και έγραφε ποιήματα στα ρωσικά. Η Μάρθα ήταν υπηρέτρια στο σπίτι του Γκλούκ.
Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή έως 12 ετών το κορίτσι ζούσε με τη θεία της Άννα Μαρία Βεσελόβσκαγια προτού καταλήξει στην οικογένεια του Γκλούκ. Σε ηλικία 17 ετών η Μάρθα παντρεύτηκε τον Σουηδό δραγόνο ονόματι Ιόχαν Κρούζ (Johan Cruse) λίγο πριν από τη ρωσική επίθεση στην Άλουκσνε. Μία ή δύο ημέρες μετά το γάμο ο Ιόχαν με το σύνταγμά του έφυγε για τον πόλεμο χωρίς να επιστρέψει ποτέ πίσω.

Ζήτημα καταγωγής

Η αναζήτηση για τις ρίζες της Αικατερίνη Α΄ στην περιοχή της Βαλτικής η οποία έγινε μετά το θάνατο του Πέτρου Α΄ έχει δείξει ότι η αυτοκράτειρα είχε δύο αδελφές την Άννα και την Χριστίνα και τα δύο αδέρφια τον Κάρλο και τον Φρειδερίκο. Τις οικογένειές τους η Αικατερίνη Α΄ το 1726 μετέφερε στην Αγία Πετρούπολη. Στην διαθήκη της η Αικατερίνη Α΄ Σκαβρονσκάϊα τους αποκαλεί ως «στενούς συγγενείς». Ωστόσο οι ιστορικοί στα τέλη του 19ου αιώνα θέτουν υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη αυτής τη συγγενικής σχέσης .

Ερωμένη του Πέτρου Α΄

Στις 25 Αυγούστου του 1702 κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου ο ρωσικός στρατός υπό τον Στρατάρχη Σερεμέτιεφ διεξήγαγε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Σουηδών στη Λιβονία και κατέκτησε τη σουηδική πόλη-φρούριο Άλουκσνε. Στην Άλουκσνε ο Σερεμέτιεφ συνέλαβε 400 κατοίκους. Όταν ο πάστορας Γκλούκ συνοδευόμενος από τους υπηρέτες του ήρθε να ενημερωθεί για την τύχη των κατοίκων ο Σερεμέτιεφ πρόσεξε την Μάρθα και την πήρε με τη βία για ερωμένη του. Τον Αύγουστο του 1703  ο ιδιοκτήτης της έγινε ο πρίγκιπας Μένσικοφ, φίλος και συνεργάτης του Πέτρου Α΄. Όλοι οι κάτοικοι της πόλης Άλουκσνε μεταφέρθηκαν στη Μόσχα. Το φθινόπωρο του 1703 κατά τη διάρκεια μιας από τις τακτικές επισκέψεις του στον Μένσικοφστην Αγία Πετρούπολη  ο Πέτρος Α΄ γνώρισε την Μάρθα και σύντομα την έκανε ερωμένη του. Το 1704 η Αικατερίνη γεννά το πρώτο τους παιδί τον Πέτρο και λίγο μετά τον Παύλο. Και τα δυο παιδιά πεθαίνουν στην πρώιμη παιδική ηλικία. Το 1705 ο Πέτρος την έστειλε σε ένα χωριό κοντά στη Μόσχα στο σπίτι της αδελφής του της πριγκίπισσας Ναταλία Αλεξέεβνα όπου η Αικατερίνη Α΄ έμαθε να διαβάζει και να γράφει ρωσικά. Όταν η Αικατερίνη βαφτίστηκε Ορθόδοξη Χριστιανή (το 1707 ή 1708) άλλαξε το όνομα της σε Αικατερίνα Μιχάιλοβα δεδομένου ότι ο νονός της ήταν ο Τσάρεβιτς Αλεξέι Πετρόβιτς και διότι το επίθετο Μιχάιλοφ το χρησιμοποιούσε ο ίδιος ο Πέτρος Α΄.

Γάμος με τον Πέτρο Α΄

Ακόμη και πριν από το γάμο η Αικατερίνη γέννησε δυο κόρες την Άννα και την Ελισάβετ. Επίσημα ο γάμος του Πέτρου Α΄ με την Αικατερίνη πραγματοποιήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1712 στην εκκλησία του καθεδρικού ναού του Αγίου Ισαάκ της Δαλματίας στην Αγία Πετρούπολη. Το 1713 ο Πέτρος Α΄ προς τιμήν της καλής συμπεριφοράς της συζύγου του κατά τη διάρκεια ανεπιτυχούς εκστρατείας στο Ρώσο-τουρκικό πόλεμο του 1710-1713,δημιούργησε ιπποτικό τάγμα γιά γυναίκες και καθιέρωσε το παράσημο της Αγίας Αικατερίνης. Το φθινόπωρο του 1724 ο Πέτρος Α΄ υποψιαζόταν την Αυτοκράτειρα στη μοιχεία. Σταμάτησε να της μιλάει και να συναντιέται μαζί της. Μόνο μία φορά μετά την παράκληση της κόρης του Ελισάβετ συμφώνησε να δειπνήσει με την Αικατερίνη. Μόνο πριν το θάνατο του συμφιλιώθηκε με τη σύζυγό του. Τον Ιανουάριο του 1725 βρισκόταν συνεχώς δίπλα στον ετοιμοθάνατο αυτοκράτορα ο οποίος πέθανε στην αγκαλιά της.

Άνοδος στον θρόνο

Με τον νόμο στις 5 Φλεβάρη 1722 ο Πέτρος Α΄ κατάργησε την παλιά σειρά διαδοχής στο θρόνο του εξ αρρενογονίας απόγονου. Έτσι με το διάταγμα του 1722 θα μπορούσε οποιοσδήποτε να γίνει διάδοχος του θρόνου. Ο Πέτρος Α΄ πέθανε νωρίς το πρωί στις 28 Ιανουαρίου (8 Φεβρουαρίου) του 1725 παραλείποντας να ορίσει διάδοχο και χωρίς εν ζωή γιο. Η πλειοψηφία του κόσμου ήταν υπέρ αρσενικού εκπρόσωπου της δυναστείας - του Μέγα Δούκα Πέτρου Β΄, εγγονού του Πέτρου Α΄. Όταν η Αικατερίνη είδε πως δεν υπάρχει καμία ελπίδα ανάρρωσης του συζύγου της ζήτησε από τον Μένσικοφ και τον Πιότρ Τολστόι να δράσουν υπέρ των δικαιωμάτων της. Στις 28 Ιανουαρίου (8 Φεβρουαρίου) του 1725 η Αικατερίνη Α΄ ανήλθε στο θρόνο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας με την υποστήριξη της φρουράς και των ευγενών. Στην πραγματικότητα όμως η βασιλεία της Αικατερίνης Α΄ γινόταν από τον στρατάρχη και πρίγκιπα Μένσικοφ και το Ανώτατο Συμβούλιο της Επικρατείας. Η Αικατερίνη Α΄ ήταν ικανοποιημένη πλήρως με το ρόλο της πρώτης κυρίας στο Τσάρσκογιε Σελό αφήνοντας τη διαχείριση του κράτους στους συμβούλους της. Ενδιαφερόταν μόνο για το ναυτικό στόλο, η αγάπη του Πέτρου για τη θάλασσα άγγιξε και αυτήν. 
Με πρωτοβουλία του Λέοντα Τολστόι το Φεβρουάριο του 1726 δημιουργήθηκε μια νέα δημόσια αρχή, το Ανώτατο Συμβούλιο της Επικρατείας, όπου ένας στενός κύκλος ανώτερων αξιωματούχων θα μπορούσε να ελέγχει τη Ρωσική Αυτοκρατορία υπό την προεδρία της Αυτοκράτειρας. Ως εκ τούτου ο ρόλος της Συγκλήτου έχει μειωθεί σημαντικά. Το Ανώτατο Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσιζε από κοινού για όλες τις σημαντικές αποφάσεις και η Αικατερίνη Α΄ απλά υπέγραφε τα έγγραφα που αποστέλλονταν από αυτό. Το Ανώτατο Συμβούλιο κατάργησε τις τοπικές αρχές που δημιουργήθηκαν από τον Πέτρο Α΄.
Η Αικατερίνη Α΄ δεν κυβέρνησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι χοροί, γιορτές, τα πανηγύρια και τα γλέντια που ακολούθησαν κλόνισαν την υγεία της και στις 10 Απριλίου 1727 η αυτοκράτειρα αρρώστησε. Άρχισε να χειροτερεύει μέρα με τη μέρα ενώ εμφάνισε σημάδια της πνευμονίας. Τελικά η βασίλισσα πεθαίνει από πνευμονία.

Θάνατος και διαδοχή

Το απόγευμα της 6 (17) Μάιου του 1727 η 43χρονη αυτοκράτειρα πεθαίνει. Η κυβέρνηση έπρεπε να αντιμετωπίσει επειγόντως το θέμα της διαδοχής. Όταν η αυτοκράτειρα ήταν άρρωστη για την αντιμετώπιση του ζητήματος της διαδοχής το παλάτι συγκέντρωσε τα όργανα της κυβέρνησης: το Ανώτατο Συμβούλιο της Επικρατείας, τη Γερουσία και τη Σύγκλητο. Προσκλήθηκαν και οι αξιωματικοί της φρουράς. Στην σύνοδο αποφασίστηκε ο διορισμός του εγγονού του Πέτρου Α΄ από τον γιο του Αλεξέι, του Πέτρου Β΄.