Χαλικοκυλιστής

Συστηματική ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε από τον Λινναίο ως Tringa Interpres (Γκότλαντ, Σουηδία, 1758). Η συστηματική του είδους είναι ξεκάθαρη με καθολική αναγνώριση 2 υποειδών από όλους τους ταξινομικούς φορείς. Παλαιότερα, το γένος Arenaria συμπεριλαμβανόταν στην οικογένεια Χαραδριίδες , προτού μεταφερθεί  στην οικογένεια Σκολοπακίδες.

Γεωγραφική κατανομή

Ο χαλικοκυλιστής είναι είδος με παγκόσμια εξάπλωση ακολουθώντας, ωστόσο, μόνο την ακτογραμμή όλων των ηπείρων πλην της απώτατης Νότιας Αμερικής και της Ανταρκτικής. Επίσης, απουσιάζει από τις βόρειες ακτές του Ειρηνικού σε Ασία και Αμερική. Ζει και αναπαράγεται σε ένα εύρος μόλις μερικών χιλιομέτρων από τις ακτές είναι, δηλαδή, πτηνό που δεν απαντά στην ενδοχώρα, παρά μόνο κατά τις μεταναστεύσεις.

Περιοχές αναπαραγωγής

Οι περιοχές στις οποίες ο χαλικοκυλιστής είναι επιδημητικός, δηλαδή ζει και αναπαράγεται όλο το έτος, είναι ελάχιστες σε σχέση με την παγκόσμια εξάπλωσή του. Αυτές περιορίζονται κατά μήκος των ακτών της Νορβηγίας από την κεντρική χώρα και νότια, όπου μπορεί να παραμείνει καθ’όλη τη διάρκεια του έτους, με μικρές τοπικές μετακινήσεις ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, Επίσης μπορεί να παρατηρηθεί όλο το έτος σε κάποιες περιοχές διαχείμασης, αλλά συνήθως πρόκειται για άτομα που δεν έχουν ξεκινήσει ακόμη τον αναπαραγωγικό τους κύκλο.
Αντίθετα, το είδος παρατηρείται στις ακτές όλου, σχεδόν, του Βορείου Ημισφαιρίου όσο και στο Νότιο Ημισφαίριο, κατά τη διάρκεια του αντίστοιχου καλοκαιριού. Όλες οι ακτές που βρίσκονται στις υποπολικές περιοχές χρησιμεύουν ως ενδιαίτημα αναπαραγωγής του από την Αλάσκα και τον αρκτικό Καναδά, μέχρι τη Νήσο Μπάφιν ανατολικά, τη νήσο Έλσμιρ, τη Γροιλανδία, τη Νορβηγία -όπου απαντά ως επιδημητικό ούτως ή άλλως-, τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Εσθονία και τη βόρεια Ρωσία. Μέχρι πρότινος αναπαραγόταν στις γερμανικές ακτές της Βαλτικής, στη Σκωτία και στις Φερόες.

Αναπαραγωγική περίοδος

Κατά την αναπαραγωγική περίοδο, οι χαλικοκυλιστές συχνάζουν στις ακτές ή μέχρι κάποια χιλιόμετρα στο εσωτερικό  στην υψηλή Αρκτική, σε παράκτιες πεδιάδες, σε βάλτους και στην τούνδρα  δείχνοντας προτίμηση σε ένα μωσαϊκό εδαφών από γυμνά βράχια, αργιλώδη εδάφη ή με βότσαλα και βλάστηση κοντά στο νερό, ή σε περιοχές που παραμένουν υγρές μέχρι το τέλος του καλοκαιριού,

Τροφή

Στις αρκτικές περιοχές αναπαραγωγής του, το είδος τρέφεται κυρίως με Δίπτερα έντομα (ενήλικα και προνύμφες), καθώς και προνύμφες από Λεπιδόπτερα, Υμενόπτερα, Κολεόπτερα και αράχνες, ενώ κατά καιρούς περιλαμβάνεται επίσης φυτικό υλικό, κυρίως  στην αρχή της σεζόν. Εκτός αναπαραγωγικής περιόδου, η διατροφή του αποτελείται από έντομα, καρκινοειδή, μαλάκια  (κυρίως μύδια και κυδώνια), σκώληκες, εχινόδερμα, μικρά ψάρια, αλλά και θνησιμαία και αβγά πουλιών.
Ειδικά για την περίπτωση των αβγών, φαίνεται ότι προτιμά εκείνα από γλάρους, γλαρόνια, πάπιες, ακόμα και αυγά άλλων χαλικοκυλιστών, αν και αυτή η συμπεριφορά είναι ασυνήθιστη. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, παρατηρούνται να καιροφυλακτούν ανυπεράσπιστες φωλιές, και εισβάλλουν τρυπώντας τα κελύφη με τα ράμφη τους για να πάρουν το περιεχόμενο.

Απειλές

Οι χαλικοκυλιστές είναι, όπως και πολλά άλλα παρυδάτια, ένα από τα είδη που θα επηρεαστούν ιδιαίτερα από την κλιματική αλλαγή. Ερευνητική ομάδα, που συστάθηκε από την Υπηρεσία Περιβάλλοντος του Ηνωμένου Βασιλείου και της Βασιλικής Εταιρείας για την Προστασία των Πτηνών, εξέτασε την μελλοντική πορεία της αναπαραγωγικής κατανομής των πτηνών στην Ευρώπη,με βάση κλιματικά μοντέλα και υποθέτει ότι, μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα, θα συρρικνωθεί το φάσμα εξάπλωσής τους κατά 40% και θα κινηθεί περαιτέρω προς τα βορειοανατολικά. Περισσότερο από το μισό του σημερινού φάσματος κατανομής δεν θα παρέχει πλέον τα κατάλληλα ενδιαιτήματα. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τη θάλασσα της Νορβηγίας και της Βαλτικής  στο νότιο τμήμα της Φινοσκανδιναβίας, ενώ νέες περιοχές αναπαραγωγής μπορεί να δημιουργηθούν στα νησιά Franz Josef Land και Novaya Zemlya, καθώς και στα Svalbard, αλλά αυτό δεν θα μπορεί να αντισταθμίσει την απώλεια από τις παλαιότερες περιοχές αναπαραγωγής.
Το πτηνό υποφέρει έντονα από τη θήρευση της φωλιάς του από το αμερικανικό βιζόν (Neovison vison) σε ορισμένες περιοχές, ενώ είναι ευαίσθητο στη γρίπη των πτηνών, ώστε να μπορεί να απειλείται από μελλοντικά κρούσματα του ιού. Η απομάκρυνση του συγκεκριμένου σαρκοφάγου από πολλά μικρά νησιά, μπορεί να συνδράμει αποφασιστικά στην αύξηση της πυκνότητας των πληθυσμών στις περιοχές αυτές.

Κατάσταση πληθυσμού

Κατά τον 19ο αιώνα, ο χαλικοκυλιστής ήταν ακόμη,  ένα πουλί αναπαραγωγής για τα Βόρεια Φριζικά νησιά (Frisian) και στις ακτές της Βαλτικής του Σλέσβιγκ-Χόλσταϊν και της Πομερανίας. Λόγω της αλλαγής του κλίματος, της θήρευση από τους γλάρους και πιθανώς από τους συλλέκτες αυγών, υπήρχαν μόνο 10-20 αναπαραγωγικά ζεύγη το 1895, ενώ σταμάτησε να αναπαράγεται κατά το 1919. Το ίδιο συνέβη και στη Δανία.
Από το 1960, ο αναπαραγωγικός πληθυσμός στη Δανία έφθασε τα 10-12 αναπαραγωγικά ζευγάρια και, αυξήθηκε σε περίπου 40 ζευγάρια αναπαραγωγής το 1996. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, άρχισε πάλι να αναπαράγεται στη Γερμανία με μία πρώτη απογραφή στις αρχές του 21ου αιώνα, να είναι μόλις 4-5 ζεύγη αναπαραγωγής.
Οι μεγαλύτεροι αναπαραγωγικοί ευρωπαϊκοί πληθυσμοί βρίσκονται στη Γροιλανδία, τη Νορβηγία, τη Ρωσία και τη Φινλανδία, αλλά αντιπροσωπεύουν ποσοστό λιγότερο από το 1/4 του παγκόσμιου αναπαραγωγικού πληθυσμού. Παρά το γεγονός ότι υπήρχαν μειώσεις σε μερικές χώρες στο διάστημα 1990-2000, το είδος παρέμεινε σταθερό στην Ευρώπη ή αύξησε τους πληθυσμούς του στις περισσότερες χώρες της ηπείρου (συμπεριλαμβανομένης βέβαια της «περιοχής-κλειδί», Γροιλανδίας).
Γενικά, η IUCN, έχει χαρακτηρίσει το είδος ως Ελαχίστης Ανησυχίας (LC),

Κατάσταση στην Ελλάδα

Οι χαλικοκυλιστές είναι αρκετά διαδεδομένα διαβατικά πτηνά κατά μήκος των ακτών, τόσο στα ηπειρωτικά, όσο και σε μερικά νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους, κυρίως όμως σε Μακεδονία, Θράκη και Δ. Ελλάδα. Η εαρινή μετανάστευση διαρκεί από τα μέσα Μαρτίου μέχρι τα τέλη Μαΐου, με κορύφωση στα μέσα Μαΐου, ενώ η φθινοπωρινή μετανάστευση πραγματοποιείται από τις αρχές Αυγούστου έως τα μέσα Οκτωβρίου. Συνήθως, περιφέρονται σε μικρούς αριθμούς αν και έχουν καταγραφεί ομάδες των 20-40 ατόμων. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ωστόσο, γίνονται σπάνιοι.
Για την Ελλάδα τα στοιχεία είναι ελλιπή (NC) και, δεν είναι γνωστό εάν απειλείται άμεσα.

Άλλες ονομασίες

Στον ελλαδικό χώρο, ο Χαλικοκυλιστής απαντά και με την ονομασία Σκαλίστρα  και Βραχονεραλλίδα (Κύπρος).