Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος

Βαλλιάνειο

Στις 16 Μαρτίου 1888 τέθηκε η θεμέλια λίθος για ένα νέο μαρμάρινο νεοκλασικό κτήριο. Το κτήριο αυτό χρηματοδοτήθηκε από τρία αδέλφια με καταγωγή από την Κεφαλονιά αλλά διαμένοντες στη Διασπορά, τους Παναγή, Μαρίνο και Ανδρέα Βαλλιάνο και είναι γνωστό ως "Βαλλιάνειο". Σχεδιάστηκε από τον Δανό αρχιτέκτονα Βαρώνο Θεόφιλο Χάνσεν και η κατασκευή του επιβλεπόταν από τον Ερνέστο Τσίλλερ. Αποτελεί μέρος της περίφημης Αθηναϊκής Τριλογίας νεοκλασικών κτηρίων στα οποία συμπεριλαμβάνονται επίσης η Ακαδημία Αθηνών και το πρώτο κτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1903 η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος μεταφέρθηκε, από το παλαιότερο κτήριο του Πανεπιστημίου, στο Βαλλιάνειο, στο οποίο στεγαζόταν αδιαλείπτως μέχρι το 2017. Το 2018 η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος πραγματοποιεί τη μετάβαση στη νέα φάση της λειτουργίας της στις εγκαταστάσεις στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Εθνική Βιβλιοθήκη - Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος

Το 2009 υπογράφεται η Σύμβαση Δωρεάς μεταξύ του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και της Ελληνικής Κυβέρνησης για την κατασκευή και τον εξοπλισμό των νέων εγκαταστάσεων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το νέο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης είναι έργο του Ιταλού αρχιτέκτονα Ρέντσο Πιάνο και χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Στις νέες εγκαταστάσεις της η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος φιλοδοξεί να παρέχει σε απλούς αναγνώστες αλλά και σε ερευνητές αναβαθμισμένες υπηρεσίες και διασύνδεση με άλλες βιβλιοθήκες, σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, εξασφαλίζοντας βέλτιστη πρόσβαση σε πλούσιο έντυπο και ψηφιακό υλικό.

Κατά νόμο κατάθεση

Σύμφωνα με την "κατά νόμο κατάθεση", που κατοχυρώνεται από τον νόμο Ν.3149/2003, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος δικαιούται να παραλαμβάνει ένα δωρεάν αντίτυπο κάθε τεκμηρίου που παράγεται στην Ελλάδα ή συνδέεται με τον ελληνικό πολιτισμό. Το υλικό που κατατίθεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος είναι κάθε αντικείμενο που δημιουργείται για να αποθηκεύσει ή να μεταφέρει, με οποιοδήποτε μέσο, πληροφορίες σε χειρόγραφη, έντυπη, γραφική, ψηφιακή, οπτική, ακουστική ή οποιαδήποτε άλλη δυνατή μορφή  . Η κατάθεση του υλικού αποσκοπεί στη δημιουργία της Εθνικής Συλλογής Παρακαταθήκης η οποία περιλαμβάνει υλικό που παράγεται στην Ελλάδα καθώς και υλικό που παράγεται στο εξωτερικό, αλλά συνδέεται ή έχει συνάφεια με τους ανθρώπους, τη χώρα, τις παραδόσεις και τον πολιτισμό της Ελλάδας σε οποιαδήποτε γλώσσα και μορφή και αν βρίσκεται. Για τον σκοπό αυτό η ΕΒΕ συγκεντρώνει, επεξεργάζεται, συντηρεί, διαφυλάσσει, προβάλλει και καθιστά το υλικό της συλλογής της προσιτό σε κάθε ενδιαφερόμενο, κατά τρόπο ισότιμο και με γνώμονα την ελευθερία της γνώσης, της πληροφόρησης και της έρευνας.

Αρχέτυπα

Με τα αρχέτυπα ( αρχέτυπο λέγεται το βιβλίο που έχει τυπωθεί πριν από το 1500) της Εθνικής Βιβλιοθήκης έχουν ασχοληθεί (κυρίως και πιο συστηματικά) μέχρι σήμερα τέσσερις άνθρωποι.
Πρώτος ήταν ο Ιωάννης Σταμνόπουλος, ένας διανοούμενος που έγραφε συχνά στο περιοδικό "Νουμά" και εργάστηκε στην Εθνική Βιβλιοθήκη από το 1924 έως το 1948.
Δεύτερη ήταν η  Αντιγόνη Λουκου - Δουρδούνη  που ασχολήθηκε συστηματικά με την καταλογογράφηση των αρχέτυπων και εξέδωσε το 1975 έναν κατάλογο με 31 Λατινικά Αρχέτυπα.
Τρίτος στη σειρά ήταν ο Dennis E. Rhodes που στο έργο του "Incunabula in Greece: A first census" του 1980 κάνει μια προσπάθεια καταλογογράφησης των αρχέτυπων στην Ελλάδα.
Τέταρτος στη σειρά ο Γιάννης Κόκκωνας που καταλογογράφησε στα 1980-81 την συλλογή των αρχετύπων της Εθνικής Βιβλιοθήκης.
Η συλλογή αρχετύπων της Εθνικής Βιβλιοθήκης αποτελείται από 149 βιβλία από τα οποία τα 26 είναι διπλά ή πολλαπλά.  Σύμφωνα με την καταλογογράφηση το 1981 λείπανε 8 αρχέτυπα από τον κατάλογο. Η αναζήτηση όμως είχε γίνει μόνο στις βιβλιοθήκες που φυλάσσονται τα πολύτιμα και τα σπάνια βιβλία.

Συλλογή

Στη βιβλιοθήκη υπάρχουν 4.500 χειρόγραφα στα Ελληνικά, κάτι το οποίο αποτελεί την μεγαλύτερη συλλογή Ελληνικών γραπτών. Υπάρχουν επίσης χρυσόβουλα και αρχεία της Ελληνικής επανάστασης.
Στη συλλογή της βιβλιοθήκης υπάρχει κώδικας των τεσσάρων Ευαγγελίων τα οποία συνεισφέρουν στη περιγραφή του Ματθαίου. Επίσης, μεγαλογράμματος κώδικας μαζί με τμήμα του Ευαγγελίου του Ματθαίου από τον 6ο αιώνα. Ακόμη στη συλλογή, υπάρχουν τα Flora Graeca Sibthorpiana του Άγγλου βοτανολόγου Τζον Σίμπθορπ (John Simpthorp), η Χάρτα του Ρήγα του Ρήγα Βελεστινλή, το Μεγάλο Ετυμολογικό Λεξικό, ένα ιστορικό Βυζαντινό λεξικό και η αρχική έκδοση των επών και των ύμνων του Ομήρου.

Εφορευτικό Συμβούλιο - Γενικοί Διευθυντές

Μέχρι το 1920 δεν υπήρχε Εφορευτικό Συμβούλιο αλλά μόνο η θέση του Εφόρου (Διευθυντή) που στην αρχή δε ονομαζόταν επιστάτης.
Με τον Νόμο 2386 του 1920 η Εθνική Βιβλιοθήκη γίνεται Νομικό Πρόσωπο στο οποίο προΐσταται Διευθυντής και το Εφορευτικό Συμβούλιο.
Με τον Νόμο 3149   ιδρύεται Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "Εθνική Βιβλιοθήκη Της Ελλάδος"(Ε.Β.Ε.) το οποίο υπάγεται στην εποπτεία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Τα όργανα της Διοίκησης είναι το Εφορευτικό Συμβούλιο και Γενικός Διευθυντής.

Μετεγκατάσταση

Το αρχικό κτίριο επί της οδού Πανεπιστημίου κρίθηκε ανεπαρκές λόγω του περιορισμένου χώρου και των τεχνολογικών απαιτήσεων. Αν και το Βαλλιάνειο θα συνεχίσει να στεγάζει ορισμένες από τις λειτουργίες της βιβλιοθήκης, το μεγαλύτερο μέρος της θα μετεγκατασταθεί σε ένα νέο κτίριο εμβαδού 22.000 τ.μ. στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρύματος Σταύρου Νιάρχου στο Δέλτα Φαλήρου. Το 200 στρεμμάτων Δέλτα είναι μπροστά στη θάλασσα και χρησιμοποιούνταν για τη στέγαση του ιπποδρόμου στην Αθήνα, ο οποίος αντικαταστάθηκε από το Ολυμπιακό Κέντρο Ιππασίας στο Μαρκόπουλο για τους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Ο Ιταλός αρχιτέκτονας Ρέντσο Πιάνο (Renzo Piano) πρότεινε ένα ριζικό νέο σχέδιο για την Εθνική Βιβλιοθήκη και την Εθνική Λυρική Σκηνή, με το έργο να χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» και να παραχωρείται στη συνέχεια στο Ελληνικό κράτος. Τα δίδυμα κτίρια θα ενσωματωθούν σε ένα διαμορφωμένο πάρκο με ενδογενή Μεσογειακή πανίδα, και περιλαμβάνει εκτεταμένες υποδομές ανανεώσιμης ενέργειας και μια κεντρική πλατεία με ένα κανάλι θαλασσινού νερού πλάτους περίπου 30 μέτρων. Τα έργα ξεκίνησαν το 2012, με ημερομηνία ολοκλήρωσης το 2016. Το αναγνωστήριο άρχισε να λειτουργεί το 2018.