Δημήτριος Δάρβαρις

Παιδικά χρόνια και σπουδές

Γεννήθηκε στην Κλεισούρα Καστοριάς το 1757, βλάχικης καταγωγής, και ήταν ένας από τους πέντε γιους του ευκατάστατου εμπόρου Νικόλαου Δάρβαρη που διακινούσε πολλά προϊόντα με έδρα το Ζέμουν (τότε Σεμλίνο), κοντά στο Βελιγράδι της Σερβίας. Αρχικά ο πατέρας του τον προόριζε ν' ασχοληθεί και αυτός με το εμπόριο όμως διαπιστώνοντας την κλίση του στα γράμματα τελικά ο Δημήτριος στράφηκε στη διδασκαλία και τη συγγραφή.
Διδάχθηκε τα στοιχειώδη γράμματα στη γενέτειρά του και όταν έγινε δώδεκα ετών μετέβη με τον αδελφό του Ιωάννη στο Ζέμουν(Σεμλίνο) για να σπουδάσει. Εκεί παρέμεινε τρία χρόνια και διδάχθηκε την ελληνική, σλαβική και βουλγαρική γλώσσα παράλληλα με ιστορία και γεωγραφία. Χαρακτηριστική υπήρξε η κλίση του στη γλωσσομάθεια και οι πολύ καλές επιδόσεις του, τις οποίες αναγνώρισαν οι καθηγητές του και τον προέτρεψαν να συνεχίσει τις σπουδές του στο Neusatz. Στο εκπαιδευτικό αυτό ίδρυμα διδάχθηκε επιπλέον αρχαία ελληνικά από τον φημισμένο Καστορινό Γεώργιο Λεοντιάδη. Όταν ολοκλήρωσε τη φοίτησή του επέστρεψε στο Σεμλίνο για να παρακολουθήσει τα μαθήματα του ιατροφιλοσόφου Κωνσταντίνου Ιωαννίτη. Το 1777 αναχωρεί για το Βουκουρέστι προκειμένου να σπουδάσει φιλοσοφία στην Ακαδημία της πόλης, όπου και του δίνεται η δυνατότητα να εκτεθεί στη διδασκαλία των διακεκριμένων Μανασή Ηλιάδη και Θεοδόσιου Σιλιστριανού. Τρία χρόνια αργότερα μετέβη στη Βιέννη, όπου με τη μεσολάβηση του αδελφού του Ιωάννη συναντήθηκε με τον ιατροφιλόσοφο Θωμά Μανδακάση. Με υπόδειξη του τελευταίου γράφτηκε στο πανεπιστήμιο της γερμανικής πόλης Halle και παρέμεινε εκεί για τα επόμενα τέσσερα χρόνια (περίπου 1780-1784) παρακολουθώντας τις διαλέξεις του φιλοσόφου J.B. Eberhard και του μαθηματικού W. Karsten. Ακολούθως, εμπλούτiσε το γνωστικό του πεδίο με φιλολογικά και φιλοσοφικά μαθήματα στο πανεπιστήμιο της Λειψίας, ολοκληρώνοντας τις σπουδές του.

Δάσκαλος στις ελληνικές κοινότητες Σεμλίνου και Βιέννης

Περί το 1785 άφησε τη Λειψία και με ενδιάμεσο σταθμό τη Βιέννη έφτασε στο Σεμλίνο. Εκεί, και για τα επόμενα εννέα περίπου χρόνια, θα αναλάβει την διεύθυνση του τοπικού ελληνικού σχολείου. Κατά τη διάρκεια της σχολαρχίας του επεδίωξε να αυξήσει το κύρος της σχολής και να μορφώσει ικανούς και πολλά υποσχόμενους μαθητές. Υποστήριζε την χρήση του ελληνικού αλφαβήτου και της ελληνικής παιδείας από τον βλαχόφωνο ελληνισμό του 18ου αιώνα της Μακεδονίας, της Ηπείρου και της Θεσσαλίας, αλλά και των παραδουνάβιων πόλεων, όπου υπήρξε μεγάλη βλαχική παροικία. Το 1794 άφησε στο Σεμλίνο διάδοχό του τον Γ. Αυξεντίδη και δίδαξε ελληνικά και στη Βιέννη, όπου και εγκαταστάθηκε με τους τέσσερις αδελφούς του για τα επόμενα σχεδόν 30 χρόνια. Εκεί μπορούσε να εκτυπώνει τα συγγράματά του στο τυπογραφείο των αδερφών Μαρκίδη Πούλιου και το έτερο του Γεώργιου Βενδότη. Επίσης σκόπευε να εργαστεί ως λογοκριτής σλαβικών βιβλίων. Η ιδέα είχε προταθεί από τον αδελφό του Ιωάννη, που διέμενε στην αυστριακή πρωτεύουσα, αλλά τελικά δεν ευοδώθηκε.  
Ο Δ.Δάρβαρης πρέπει να συναντήθηκε και με τον Καρλ Βάιγκελ(Karl Weigel, 1769-1845), Γερμανό γιατρό και λεξικογράφο της ελληνικής και γερμανικής γλώσσας, ο οποίος επηρεάστηκε από τον δημοτικισμό κι εξέδωσε λεξικό σε λαϊκή γλώσσα και σε ένα έργο του σημειώνει την Γραμματική Γερμανική Ακριβεστάτη του Δάρβαρη. Στη Βιέννη συνδέθηκε με φιλία με τον Ρήγα Φεραίο Βελεστινλή που πέρασε από την πόλη το 1790-1791 και ξανά το 1796 ως το 1798. Δεν αποκλείεται όμως οι δυο τους γνωρίστηκαν νωρίτερα στο Βουκουρέστι όταν ο Δάρβαρης σπούδαζε και ο Ρήγας υπηρετούσε ως γραμματέας των Ελλήνων ηγεμόνων. Σημαντική κρίνεται η εικασία ότι ο Δάρβαρης είχε κάποια ανάμειξη στα σχέδια και τις δραστηριότητες του Ρήγα.  
Επηρεάστηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή με τον οποίο αλληλογραφούσε για το γλωσσικό θέμα και ήταν βαθιά θρησκευόμενος. Είχε συγγένεια με τη σύζυγο του Απόστολου Αρσάκη, βλάχου ευεργέτη, ο οποίος τον θαύμαζε γιατί προσπαθούσε  να παντρέψει την χριστιανική πίστη με την αρχαία ελληνική φιλοσοφία. 
Ο Δάρβαρης εργάστηκε αμισθί ως διδάσκαλος στην ελληνική παροικία κερδίζοντας την εκτίμηση και το σεβασμό των διανοουμένων και άλλων παραγόντων της ελληνόφωνης κοινότητας. Μετά από πολλές προσπάθειες της κοινότητας το 1801 επιτεύχθηκε η ίδρυση της Εθνικής Σχολής Βιέννης, του πρώτου ελληνόφωνου σχολείου της πόλης όπου και δίδαξε ως το τέλος της ζωής του. Συνδέθηκε με τον εφημέριο της κοινότητας Άνθιμο Γαζή, τον δάσκαλο Κωνσταντίνο Κούμα και τον ιερωμένο Νεόφυτο Δούκα. Στα πλαίσια της παιδευτικής του δραστηριότητας για την πρόοδο του Γένους συμμετείχε στον κύκλο υπό τον Άνθιμο Γαζή που εξέδιδε από το 1811 το περιοδικό Ερμής ο Λόγιος.
Πέθανε το 1823 στη Βιέννη.
Από τους αδελφούς του ο μεγαλύτερος, ο Γεώργιος, εξέδωσε το 1842 το έργο Δοκίμιον περί σπουδής της Ιστορίας για να αντικρούσει τις θεωρίες του Φαλμεράιερ σχετικά με την καταγωγή των Νεοελλήνων και υποστηρίζοντας τη συνέχεια του ελληνικού Γένους ανά τους αιώνες.

Αποτίμηση

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του Ελληνικού Διαφωτισμού, τα έργα του χρησιμοποιούνταν από την ομογένεια της εποχής για πολύ καιρό και βοήθησε τους δασκάλους της εποχής με τα βοηθήματά του, καθώς επεξηγούσε τις διδακτικές μεθόδους, όπως η αλληλοδιδακτική, και έδινε συμβουλές στην διδακτική γνωστικών αντικείμενων, όπως τα μαθηματικά και η φυσική.