Σάουνα

Θάλαμος και λοιπός εξοπλισμός

Ο θάλαμος της σάουνας είναι ένα ξύλινο κουβούκλιο με διαστάσεις ανάλογες με τα άτομα που απαιτείται να φιλοξενήσει. Το μικρότερο μέγεθος είναι για δύο άτομα και το μεγαλύτερο μπορεί να φιλοξενήσει ακόμη και 15 άτομα. Το υλικό της κατασκευής προέρχεται από κωνοφόρα δένδρα που δεν έχουν μεγάλη περιεκτικότητα σε ρητίνη (π.χ. Κώνειο) και από αυτό κατασκευάζονται τα τοιχώματα και οι πάγκοι επάνω στους οποίους κάθονται ή ξαπλώνουν οι φιλοξενούμενοι. Οι πάγκοι τοποθετούνται σε διαφορετικά επίπεδα (αμφιθεατρικά), ώστε να αυξάνει η χωρητικότητα του θαλάμου και να δίνεται η δυνατότητα επιλογής, εφόσον στα υψηλότερα σημεία η θερμοκρασία είναι υψηλότερη. Δεν πρέπει να εξέχουν καρφιά ή βίδες από τα ξύλα, γιατί μπορεί να προκαλέσουν εγκαύματα. Αν υπάρχουν, προσέχουμε να μην έλθουμε σε επαφή με αυτά αλλά να απλώσουμε επάνω τους την πετσέτα. Σε μία άκρη του θαλάμου τοποθετείται το ηλεκτρικό θερμαντικό σώμα που είναι η αντίσταση μέσα σε ένα μεταλλικό κάδο, στο επάνω μέρος του οποίου βρίσκεται ένα πλέγμα με μερικά τεμάχια από πέτρες οι οποίες θερμαίνονται από την ηλεκτρική αντίσταση και αποκτούν θερμοκρασία αρκετά υψηλότερη της θερμοκρασίας του χώρου. Επάνω σ' αυτές τις πέτρες χύνεται, περιοδικά, νερό ώστε να διατηρείται η υγρασία του χώρου, δεδομένου ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα ελαττώνει τη σχετική υγρασία. Η πόρτα του θαλάμου επιβάλλεται να ανοίγει προς τα έξω για λόγους ασφαλείας (χωρίς να κλειδώνει ή να μανταλώνει) και φέρει ένα παράθυρο στο επάνω μέρος ή είναι ολόκληρη από ειδικό γυαλί. Μέσα στον θάλαμο υπάρχει χαμηλός φωτισμός, θερμόμετρο και μία κλεψύδρα που επιτρέπει τη στοιχειώδη μέτρηση του χρόνου παραμονής (συνήθως διαρκεί 10' ή 15'). Για την τροφοδοσία του θαλάμου με υγρασία υπάρχει ένα ξύλινο δοχείο και μία ξύλινη κουτάλα με την οποία χύνουμε, περιοδικά, νερό επάνω στις καυτές πέτρες, το οποίο εξατμίζεται αμέσως. Συχνά προστίθεται στο νερό μικρή ποσότητα ενός υγρού με άρωμα ευκαλύπτου ή πεύκου ή ελάτου κλπ., για να κάνει τον αέρα στη σάουνα πιο ευχάριστο στην αναπνοή.

Διαδικασία

Πριν από την είσοδο στη σάουνα επιβάλλεται ένα λουτρό (ή ντους) καθαριότητας και η χρήση άφθονου πολύ θερμού νερού, ώστε η θερμοκρασία του σώματος να ανέβει και να χαλαρώσει το σώμα. Στη συνέχεια στεγνώνεται το σώμα (με πετσέτα) και εισερχόμαστε στον θάλαμο κρατώντας μία μεγάλη πετσέτα. Στον θάλαμο το σώμα πρέπει να είναι εντελώς γυμνό. Τα μαγιό ή άλλα ενδύματα μπορεί να περιέχουν συνθετικές ίνες που ίσως να μην είναι ανθεκτικές στις θερμοκρασίες του θαλάμου και να αλλοιωθούν ή ακόμη και να λιώσουν. Επίσης χωρίς κοσμήματα ή άλλα μεταλλικά αντικείμενα, γιατί θα θερμανθούν και μπορεί να προκαλέσουν έγκαυμα στο δέρμα. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την πετσέτα μόνο ως επίστρωμα στον πάγκο για να καθίσουμε ή να ξαπλώσουμε και για να σφουγγίσουμε τον ιδρώτα, αν χρειάζεται. Στον θάλαμο καθόμαστε ή ξαπλώνουμε εναλλάξ, περίπου 10'-15'. Αν αισθανθούμε έντονη δυσφορία, διακόπτουμε την παραμονή και καθόμαστε στον προθάλαμο σε μία ξαπλώστρα. Δοκιμάζουμε αργότερα, εκτός αν συνεχίζεται η δυσφορία, οπότε διακόπτουμε τη σάουνα και συμβουλευόμαστε γιατρό.
Μετά την έξοδο από τον θάλαμο της σάουνας καλό είναι να βγούμε στον καθαρό αέρα, αν διατίθεται κατάλληλος υπαίθριος χώρος, για ένα 5λέπτο και μετά κάνουμε ένα κρύο ντους (όλο το σώμα ΚΑΙ το κεφάλι), όσο πιο κρύο γίνεται. Εάν υπάρχει πισίνα με κρύο νερό ή ο ειδικός κάδος με συνεχώς ανανεούμενο νερό, βουτάμε για λίγο και μετά ξανακάνουμε κρύο ντους. Αμέσως μετά στεγνώνουμε όλο το σώμα και τα μαλλιά με την πετσέτα, φοράμε ένα μπουρνούζι ή μία μεγάλη, στεγνή, πετσέτα και ξαπλώνουμε για 15'-30' στις ειδικές ξαπλώστρες. Σε αυτή τη φάση, το δέρμα έχει κοκκινίσει ελαφρώς, αισθανόμαστε μεγάλη χαλάρωση και ίσως και υπνηλία.
Επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία αυτή για μία ή δύο ακόμη φορές. Μπορούμε να καταναλώσουμε υγρά, κατά προτίμηση μη αλκοολικά. Στη Φινλανδία, που είναι η πατρίδα της σάουνας, συνηθίζεται η χρήση ενός μάτσου από φύλλα σημύδας που λέγεται Vihta. Με αυτό χτυπούν ελαφρά το δέρμα του σώματος, για να διευκολύνουν την επιτάχυνση της επιφανειακής κυκλοφορίας.
Η διαδικασία για τη σάουνα που περιγράφεται εδώ είναι ενδεικτική, καθώς υπάρχουν πολλές παραλλαγές.

Σάουνα και Χαμάμ

Η σάουνα δεν είναι ισοδύναμη με το Χαμάμ (ή ατμόλουτρο). Το ατμόλουτρο είναι θάλαμος γεμάτος υδρατμούς. Η θερμοκρασία διατηρείται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από της σάουνας, γιατί όσο αυξάνει η περιεκτικότητα του αέρα σε υδρατμούς τόσο ελαττώνεται η ανοχή θερμοκρασίας από το σώμα. Στο Ατμόλουτρο η θερμοκρασία του αέρα δεν φθάνει περισσότερο από περ. 55 °C. Στη σάουνα η θερμοκρασία είναι περίπου 80 °C και μπορεί να φθάσει και στους 100 °C. Το σώμα δεν φθάνει στην ίδια θερμοκρασία, φυσικά, γιατί η εφίδρωση διατηρεί τη θερμοκρασία του σώματος σε ανεκτά επίπεδα. Συνήθως η θερμοκρασία του δέρματος ανεβαίνει κατά περίπου 3 °C, ενώ των οργάνων ανεβαίνει περίπου 1 °C.

Σε ποιες περιπτώσεις δεν επιτρέπεται η σάουνα

== (Μετάφραση από διαδικτυακό άρθρο γραμμένο από τον γιατρό Jochen Niehaus)

•

'Ασθμα

Σε περιπτώσεις οξείας ασθματικής κατάστασης δεν συνιστάται η σάουνα, αν και για τους ασθματικούς ασθενείς, με τη χαλάρωση των βρογχικών μυών, μπορεί να  διευκολύνεται η λειτουργία της αναπνοής. Προσοχή: Το ψυχρό σοκ, με τον κρύο καταιονισμό που ακολουθεί, ενδέχεται να υπάρξει αντανακλαστική συστολή των βρόγχων που μπορεί να προκαλέσει κρίση. Γι' αυτόν τον λόγο οι ασθματικοί είναι προτιμότερο να κάνουν ζεστό ντους και να αποφεύγουν το παγωμένο νερό.
•

Ρευματισμοί

Οι ασθενείς μπορούν να κάνουν σάουνα μόνο όταν βρίσκονται σε ύφεση από κρίση ρευματικής φλεγμονής. Η αυξημένη ροή του αίματος θα επιδεινώσει τη φλεγμονή και κατά συνέπεια την προσβεβλημένη άρθρωση.  
•

Φλεγμονές

Σε περιπτώσεις φλεγμονής εσωτερικών οργάνων ή αιμοφόρων αγγείων, η σάουνα είναι απόλυτο "ταμπού".
•

Προβλήματα στεφανιαίας και καρδιακής ανεπάρκειας

Οι ασθενείς που εμφανίζουν συμπτώματα τρόμου και ταχυπαλμίας με την παραμικρή σωματική προσπάθεια, δεν επιτρέπεται να κάνουν σάουνα. Το ίδιο ισχύει και για ασθενείς με ιστορικό εμφράγματος. Σε οποιοδήποτε, έστω και ελαφρύ, καρδιακό πρόβλημα, οι ασθενείς πρέπει να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν επισκεφτούν τη σάουνα.
•

Γριππώδεις λοιμώξεις

Κατά τη διάρκεια οξείας γριππώδους λοίμωξης ή κρυολογήματος δεν επιτρέπεται η σάουνα. 
•

'Ιλιγγοι

Άνθρωποι που υποφέρουν από επανειλημμένες κρίσεις ιλίγγου, κυρίως μετά την έγερση από το κρεβάτι ή από μακρόχρονη παραμονή σε καθιστική στάση, δεν πρέπει να κάνουν σάουνα. Ο μηχανισμός ρύθμισης της κυκλοφορίας του αίματος, σ' αυτούς τους ασθενείς, δεν ανταποκρίνεται αρκετά γρήγορα στις εναλλαγές θερμού-ψυχρού και έτσι είναι πιθανό να  αυξηθούν οι κρίσεις ιλίγγου  καθώς και οι κίνδυνοι πτώσης.
'ΠΡΟΣΟΧΗ:' Ο συντάκτης του λήμματος δεν είναι γιατρός και δεν εγγυάται για την ακρίβεια ή την ορθότητα των πληροφοριών που άπτονται ιατρικών θεμάτων, οι οποίες προέρχονται από την εμπειρία του, την βιβλιογραφία και από διαδικτυακούς τόπους.