Βουδαπέστη

Ιστορία

Ο πρώτος οικισμός στην περιοχή της Βουδαπέστης κατασκευάστηκε από τους Κέλτες πριν το 1 ΠΚΕ. Στη συνέχεια κατελήφθη από τους Ρωμαίους. Ο ρωμαϊκός οικισμός - Ακουίνκουμ - ήταν από το 106 μέχρι το τέλος του 4ου αιώνα η πρωτεύουσα της επαρχίας της Κάτω Παννονίας. Το Ακουίνκουμ ήταν αρχικά το στρατόπεδο - βάση της Λεγεώνας ΙΙ Adiutrix, αλλά στη συνέχεια η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό κέντρο. Σήμερα αυτή η περιοχή αντιστοιχεί στην Όμπουντα. Οι Ρωμαίοι κατασκεύασαν δρόμους, αμφιθέατρα, λουτρά και σπίτια με θερμαινόμενο δάπεδο. Το Ακουίνκουμ είναι ο καλύτερα διατηρημένος αρχαίος ρωμαϊκός αρχαιολογικός χώρος στην Ουγγαρία και έχει μετατραπεί σε ανοιχτό μουσείο.
Με τη συνθήκη ειρήνης του 829, η Παννονία έγινε τμήμα της Βουλγαρίας, μετά τη νίκη του βουλγαρικού στρατού του Ομουρτάγ έναντι του Αγίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα Λουδοβίκου του Ευσεβούς. Η Βουδαπέστη έλκει την καταγωγή της από δύο βουλγαρικά οχυρά, τα οχυρά Μπούντα (Βούδα) και Πεστ (Πέστη), τα οποία βρίσκονται στις δύο όχθες του Δούναβη. Οι Μαγυάροι, με αρχηγό τον Αρπάντ, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή στο τέλος του 9ου αιώνα, και ένα αιώνα αργότερα ίδρυσαν επισήμως το Βασίλειο της Ουγγαρίας. Έρευνες τοποθετούν την πιθανή έδρα του οίκου των Αρπάντ, ως τόπος κεντρικής εξουσίας, στην Βουδαπέστη. Η εισβολή των Τατάρων τον 13ο αιώνα σύντομα απέδειξε ότι η άμυνα σε μια πεδιάδα είναι δύσκολη, και έτσι ο βασιλιάς Μπέλα Δ΄ της Ουγγαρίας διέταξε την κατασκευή ενισχυμένων πέτρινων τειχών γύρω από τις πόλεις, και έχτισε το βασιλικό του ανάκτορο στην κορυφή των προστατευμένων λόφων της Βούδας. Το 1361, έγινε πρωτεύουσα της Ουγγαρίας.
Ο πολιτιστικός ρόλος της Βούδας ήταν ιδιαίτερα σημαντικός κατά τη βασιλεία του βασιλιά Ματθία Κορβίνου. Η ιταλική Αναγέννηση είχε σπουδαία επιρροή στην πόλη. Η βιβλιοθήκη του, η Κορβινιανή Βιβλιοθήκη (Bibliotheca Corviniana), ήταν η σημαντικότερη συλλογή ιστορικών χρονικών και φιλοσοφικών και επιστημονικών έργων του 15ου αιώνα στην Ευρώπη, και δεύτερη σε μέγεθος πίσω μόνο από την Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Μετά την ίδρυση του πρώτου ουγγρικού πανεπιστημίου στο Πετς το 1367 (Πανεπιστήμιο του Πετς), το δεύτερο ιδρύθηκε στην Όμπουντα το 1395. Το πρώτο ουγγρικό βιβλίο τυπώθηκε στη Βούδα το 1473. Η Βούδα είχε περίπου 5.000 κατοίκους περί το 1500.
Η κατάκτηση του μεγαλύτερου μέρους της Ουγγαρίας τον 16ο αιώνα από την Οθωμανική Αυτοκρατορία διέκοψε την ανάπτυξη της πόλης: Η Βούδα και η Πέστη πέρασαν στα χέρια των εισβολέων το 1541. Ενώ η Βούδα παρέμεινε η έδρα ενός Τούρκου πασά και διοικητικό κέντρο, η Πέστη ήταν κατά ένα μεγάλο μέρος εγκαταλελειμμένη μέχρι την κατάκτησή της από τους Αψβούργους το 1686, οι οποίοι από το 1526 παρέμεναν βασιλείς της Ουγγαρίας παρά την απώλεια του μεγαλύτερου μέρους της χώρας. Οι Τούρκοι κατασκεύασαν λουτρά στην πόλη, από τα οποία κάποια, όπως τα λουτρά Ρούντας και Κιράλι λειτουργούν μέχρι σήμερα.
Το 1686, μετά από δύο χρόνια της ανεπιτυχούς πολιορκίας της Βούδας, μια νέα εκστρατεία άρχισε για την κατάληψη της Ουγγρικής πρωτεύουσας. Ο Ιερός συνασπισμός είχε συγκεντρώσει στράτευμα 76.000 ανδρών και μέσα σε λίγα χρόνια είχε καταλάβει όλες τις πρώην ουγγρικές εκτάσεις, με την εξαίρεση της Τιμισοάρα, από τους Τούρκους. Η πόλη καταστράφηκε κατά την πολιορκία. Το 1699, η συνθήκη του Κάρλοβιτς, αυτές οι εδαφικές αλλαγές επισημοποιήθηκαν. Στη συνέχεια, η Ουγγαρία ενσωματώθηκε στην αυτοκρατορία των Αψβούργων.

Μετά τη συγχώνευση

Ο 19ος αιώνας χαρακτηρίστηκε από τον ουγγρικό αγώνα για ανεξαρτησία και εκσυγχρονισμό. Η εθνική εξέγερση ενάντια στους Αψβούργους άρχισε στη Βουδαπέστη το 1848 και καταπνίγηκε σε ένα χρόνο. Το 1867, με τη σύσταση της Αυστροουγγαρίας, η Βουδαπέστη έγινε η συμπρωτεύουσα της μοναρχίας. Έτσι ξεκίνησε η δεύτερη περίοδος ανάπτυξης της πόλης, η οποία διήρκησε μέχρι τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1849 η γέφυρα των Αλυσίδων συνέδεσε τη Βούδα και την Πέστη και έγινε το πρώτο πέρασμα για πεζούς επί του Δούναβη. Το 1873 η Βούδα, η Πέστη και η Όμπουντα (Παλιά Βούδα) ενώθηκαν και δημιούργησαν τη Βουδαπέστη. Η Πέστη αναπτύχθηκε και μετατράπηκε σε διοικητικό, πολιτικό, οικονομικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Οι εθνικά Ούγγροι ξεπέρασαν σε πληθυσμό τους Γερμανούς στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, καθώς μετανάστευαν από πυκνοκατοικημένες αγροτικές περιοχές στην Υπερδουναβία και την μεγάλη ουγγρική πεδιάδα. Ανάμεσα στο 1851 και το 1910, το ποσοστό Ούγγρων αυξήθηκε από 35,6% σε 85,9%, και τα ουγγρικά έγιναν κύρια γλώσσα. Το ποσοστό των Εβραίων έφτασε στο μέγιστό του το 1900, όταν οι Εβραίοι αποτελούσαν το 23,6% των κατοίκων. Το 1918, μετά την ήττα και την κατάρρευση της Αυστροουγγαρίας, η Ουγγαρία ανακηρύχθηκε αυτόνομο κράτος (Δημοκρατία της Ουγγαρίας), αλλά με τη συνθήκη του Τριανόν, η χώρα έχασε τα δύο τρίτα των εδαφών της.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Βουδαπέστη καταστράφηκε εν μέρει από τους αεροβομβαρδισμούς των Βρετανών και των Αμερικάνων (πρώτη επίθεση 4 Απριλίου 1944). από τις 24 Δεκεμβρίου 1944 μέχρι τις 13 Φεβρουαρίου 1945, η πόλη βρισκόταν υπό πολιορκία. Η Βουδαπέστη υπέστη πολλές ζημιές από τα επιτιθέμενα σοβιετικά και ρουμανικά στρατεύματα και τα αμυνόμενα γερμανικά και ουγγρικά. Περίπου 38.000 πολίτες έχασαν τη ζωή τους. Οι Γερμανοί κατέστρεψαν όλες τις γέφυρες της πόλης. Περίπου το 20% με 40% των Εβραίων της πόλης πέθαναν κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας από τους Ναζί, από το 1944 μέχρι το 1945. Ο Σουηδός διπλωμάτης Ραούλ Βάλενμπεργκ κατάφερε να σώσει αρκετές χιλιάδες Εβραίους δίνοντάς τους σουηδικά διαβατήρια.
Το 1949, η Ουγγαρία ανακηρύχθηκε κομμουνιστική λαϊκή δημοκρατία. Η νέα κομμουνιστική κυβέρνηση θεωρούσε κτίρια όπως το κάστρο της Βούδας σύμβολα του προηγούμενου καθεστώτος και κατέστρεψε το εσωτερικό τους. Τις 23 Οκτωβρίου 1956, οι πολίτες διαμαρτυρήθηκαν ειρηνικά στη Βουδαπέστη, ζητώντας δημοκρατικές αλλαγές. Κινήθηκαν προς τον ραδιοφωνικό σταθμό ζητώντας να δημοσιεύσουν τα αιτήματά τους. Το καθεστώς διέταξε τον στρατό να πυροβολήσει τον κόσμο, αλλά οι στρατιώτες έδωσαν όπλα στους συγκεντρωμένους, οι οποίοι κατάφεραν να καταλάβουν το κτίριο. Αυτή ήταν η αρχή της ουγγρικής επανάστασης. Το αίτημα ήταν να διοριστεί ο Ίμρε Νάγκυ πρωθυπουργός της χώρας, κάτι το οποίο και συνέβη την ίδια μέρα, προς έκπληξη όλων. Αφότου ο Νάγκυ ανακοίνωσε ότι η Ουγγαρία θα εγκατέλειπε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, τα σοβιετικά στρατεύματα εισέβαλαν στην χώρα για να καταπνίξουν την επανάσταση. Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι τις 11 Νοεμβρίου, αφήνοντας πίσω περισσότερους από 3.000 νεκρούς. Ένα μνημείο ανεγέρθη με αφορμή τα 50 χρόνια από την επανάσταση στο Πάρκο της Πόλης.
Το 1987, το κάστρο της Βούδας και οι όχθες του Δούναβη ανακηρύχθηκαν μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς από την UNESCO. Η λεωφόρος Αντράσι προστέθηκε στον κατάλογο το 2002.

Γεωγραφία

Η Βουδαπέστη βρίσκεται στο κέντρο της παννονικής πεδιάδας. Οδικώς, βρίσκεται 216 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από τη Βιέννη, 545 χιλιόμετρα νότια από τη Βαρσοβία, 443 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από την Πράγα, 1.122 χιλιόμετρα βόρεια της Αθήνας και 1.565 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μόσχας. Η Βουδαπέστη έχει έκταση 525 τετραγωνικά χιλιόμετρα και βρίσκεται στην κεντρική Ουγγαρία. Περιβάλλεται από την κομητεία Πεστ. Εκτείνεται σε μήκος 25 χιλιομέτρων στην κατεύθυνση βορράς-νότος και 29 χιλιόμετρα στην κατεύθυνση ανατολή-δύση. Ο Δούναβης εισέρχεται στην πόλη από τα βόρεια και σχηματίζει δύο νησιά, το νησί Όμπουντα και το Νησί της Μαργαρίτας. Ένα τρίτο νησί, το νησί Τσέπελ, είναι το μεγαλύτερο από τα νησιά της Βουδαπέστης, αλλά μόνο το βόρειο άκρο του νησιού βρίσκεται εντός των ορίων της πόλης. Ο Δούναβης έχει ελάχιστο πλάτος στη Βουδαπέστη 230 μέτρα.
Η πόλη χαρακτηρίζεται από τοπογραφικές αντιθέσεις: η Βούδα είναι κτισμένη στους λόφους στη δυτική όχθη, ενώ η σημαντικά μεγαλύτερη Πέστη εκτείνεται σε μια επίπεδη αμμώδη έκταση στην απέναντι όχθη. Συνολικά στη Βούδα βρίσκονται 20 λόφοι, οι οποίοι είναι τμήμα του ορεινού όγκου της Τρανσδουναβίας. Το ψηλότερο σημείο της πόλης είναι ο λόφος Γιάνος, με ύψος 527 μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Το χαμηλότερο σημείο είναι οι όχθες του Δούναβη, με υψόμετρο 96 μέτρα. Η Βουδαπέστη διαθέτει επίσης θερμές πηγές. Περίπου 125 πηγές παράγουν 70 εκατομμύρια λίτρα ζεστού νερού την ημέρα, με θερμοκρασία που φτάνει μέχρι τους 58°C. Κάποιες από αυτές έχουν χαρακτηριστεί ως ιαματικές. Οι θερμές πηγές οφείλουν την παρουσία τους σε ένα ρήγμα το οποίο εκτείνεται παράλληλα στον Δούναβη και χωρίζει τη Βούδα από την Πέστη, και έχουν σχηματίσει υπόγεια σπήλαια.

Μεταφορές

Η Βουδαπέστη εξυπηρετείται από διεθνές αεροδρόμιο Φέρεντς Λιστ (το οποίο πήρε το όνομά του από τον Ούγγρο συνθέτη Φραντς Λιστ), το οποίο είναι ένα από τα πιο πολυάσχολα αεροδρόμιο της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Διαχειρίζεται σχεδόν όλη την κίνηση επιβατών της χώρας. Βρίσκεται 16 χιλιόμετρα ανατολικά-νοτιοανατολικά του κέντρου της Βουδαπέστης, στην περιοχή 18. Από το αεροδρόμιο υπάρχουν πτήσεις για άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς και για πόλης της βόρειας Αμερικής, Αφρικής και Μέσης Ανατολής. Το αεροδρόμιο είναι βάση εταιριών όπως οι Ryanair, Wizz Air, Budapest Aircraft Service, CityLine Hungary, Farnair Hungary και Travel Service Hungary. Η Βουδαπέστη εξυπηρετείται από τρεις σιδηροδρομικούς σταθμούς, τον ανατολικό (Κελέτι), τον δυτικό (Νιουγκάτι) και τον νότιο (Ντέλι).
Υπεύθυνη για τις δημόσιες μεταφορές στην πόλη είναι το Κέντρο Μεταφορών Βουδαπέστης (BKK) και καλύπτει τη Βουδαπέστη μαζί με 80 προάστια. Το σύστημα δημόσιων μεταφορών της πόλης αποτελείται από τέσσερις γραμμές μέτρο, με την γραμμή 1 (κίτρινη) να είναι η δεύτερη παλαιότερη στον κόσμο -κατασκευάστηκε το 1896-, πέντε γραμμές προαστιακού σιδηροδρόμου, 264 γραμμές λεωφορείων, με 40 νυχτερινές διαδρομές, 4 διαδρομές με πλοίο και ένα δίκτυο διαθέσιμων ποδηλάτων που παρακολουθείται με GPS. Κάθε καθημερινή μέρα, οι γραμμές της ΒΚΚ χρησιμοποιούνται από 3,9 εκατομμύρια χρήστες. Το 2014, το 65% των μετακινήσεων γινόταν με δημόσια μέσα και ο στόχος είναι μέχρι το 2030 να φτάσει το 80%.