Σουβλόπαπια

Συστηματική ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε από τον Λινναίο, υπό την σημερινή του ονομασία (Σουηδία, 1758). Φυλογενετικά, συγγενεύει με τα είδη A. georgica και A. eatoni.  Με το πρώτο, γενετική έρευνα υποθέτει ότι, σχηματίζει μονοφυλετικό γκρουπ, ενώ με το δεύτερο ότι, σχηματίζει υπερείδος.

Υβρίδια

Όπως συμβαίνει με πολλές άλλες αγριόπαπιες, η σουβλόπαπια σχηματίζει υβρίδια με άλλα είδη όπως: Anas acuta x Mareca strepera (καπακλής), Anas acuta x Spatula querquedula σαρσέλα], Aix sponsa x Anas acuta, Mareca americana  x Anas acuta, Anas crecca (κιρκίρι) x Anas acuta, Anas platyrhynchos (πρασινοκέφαλη) x Anas acuta, Anas acuta x Spatula clypeata (χουλιαρόπαπια), κ.α.

Γεωγραφική εξάπλωση

Το είδος εμφανίζει ευρύ φάσμα κατανομής σε όλο σχεδόν το Βόρειο ημισφαίριο, (οικοζώνες: Παλαιαρκτική, Αφροτροπική, Ινδομαλαϊκή, Νεαρκτική και Νεοτροπική) ενώ έχει εισαχθεί στην Ν. Αφρική και την Αυστραλία. 
Στην Ευρώπη, απαντά σε όλη σχεδόν την ήπειρο, αλλά με διάσπαρτη κατανομή, κυρίως ως πλήρως μεταναστευτικό πτηνό, με μικρούς μόνο θύλακες όπου παραμένει όλο το έτος ως καθιστικό. Σε πολλές περιοχές, πάντως, στα κεντρικά και βόρεια, δεν ανευρίσκεται.
Η Ασία είναι η σημαντικότερη επικράτεια καλοκαιρινού φωλιάσματος της Παλαιαρκτικής, σε μιαν ευρεία και συμπαγή ζώνη που αρχίζει από την Φινλανδία και την Ρωσία στα δυτικά και, διά μέσου όλης της σιβηρικής υποαρκτικής περιοχής στην τάιγκα, φθάνει μέχρι την απώτατη ΒΑ. Ρωσία, στην Καμτσάτκα, στα ανατολικά. Νότια, το είδος φθάνει πολύ χαμηλά, από τις Μαλδίβες και την Σρι Λάνκα, μέχρι την Ινδοκίνα και τις Φιλιππίνες, ως χειμερινός επισκέπτης.
Στην Αφρική, η σουβλόπαπια απαντά αποκλειστικά ως διαχειμάζον πτηνό, κυρίως στις μεσογειακές χώρες και σε αυτές παράλληλα του Νείλου, φθάνοντας νότια μέχρι την λίμνη Βικτόρια και την Β. Τανζανία. Επίσης, διαχειμάζει σε μεγάλη, εκτεταμένη ζώνη που αρχίζει από τις ακτές του Ατλαντικού, στο ύψος της Σενεγάλης και δυτικότερα μέσω των χωρών βορείως του ισημερινού, φθάνοντας στην Αιθιοπία και την Σομαλία ανατολικά, στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας. 
Η Αμερική αποτελεί, επίσης, πολύ σημαντική αναπαραγωγική επικράτεια, με μεγάλους και συμπαγείς πληθυσμούς να είναι εγκατεστημένοι μόνιμα στα βορειοδυτικά, από το ύψος της Αλάσκας και όλο σχεδόν τον Καναδά, νότια μέχρι τις Ν. ΗΠΑ και ανατολικά μέχρι το ύψος των Μεγάλων Λιμνών. Νοτιότερα, μεγάλοι διαχειμάζοντες πληθυσμοί φθάνουν σε ολόκληρο το Μεξικό, την Καραϊβική, την Χαβάη  και την ΒΔ. Νότια Αμερική μέχρι την Κολομβία και την Βενεζουέλα.

Αναπαραγωγική περίοδος

Το είδος δείχνει την προτίμησή του στα ανοικτά πεδινά βοσκοτόπια,  τα λιβάδια στην τούνδρα  που περιέχουν γλυκό νερό και τους υφάλμυρους ή αλμυρούς υγρότοπους με ρηχά νερά (10-30 εκατοστά βάθος ) για τη διευκόλυνση της βόσκησης.  Επίσης, τα ρηχά έλη γλυκού νερού,  μικρές ελώδεις λίμνες, ποταμοί αργής ροής,  πλημμυρισμένα πεδινά εδάφη,  και λιμνάζοντα νερά αποχετεύσεων (νότια Αφρική).  Από θέμα βλάστησης, προτιμώνται οι λίμνες με χαμηλή, αλλά πυκνή βλάστηση στις όχθες και οι υγρότοποι με διάσπαρτα θαμνώδη αλσύλλια ή συστάδες.

Τροφή

Η σουβλόπαπια θεωρείται παμφάγο πτηνό  και οπορτουνιστής, με την δίαιτα να αποτελείται από φύκη,  σπέρματα, <Hockey et al</ref> κόκκους δημητριακών,  ρύζι  αποταμιευτικούς κονδύλους (π.χ. πατάτες)  φυτικά μέρη αναδυομένων και υδρόβιων φυτών, βούρλα  και διάφορα αγρωστώδη  Η ζωική ύλη περιλαμβάνει υδρόβια ασπόνδυλα (π.χ. έντομα, μαλάκια και μαλακόστρακα), αμφίβια  και μικρά ψάρια.

Ηθολογία

Τα αρσενικά αφήνουν πρώτα τις περιοχές αναπαραγωγής από το Μάιο έως τις αρχές Ιουνίου για να υποδυθούν σε εκτεταμένη μετα-μεταναστευτική έκδυση, με τα θηλυκά να έπονται.  Κατά τη διάρκεια της πτερόρροιας, μεγάλα, φυλετικά ξεχωριστά,  σμήνη συγκεντρώνονται στις περιοχές αλλαγής πτερώματος  (π.χ. στις Κάτω Χώρες και τη Ρωσία), αν και μικρές συναθροίσεις είναι επίσης δυνατές.  Η περίοδος αυτή διαρκεί για περίπου 4 εβδομάδες,  μεταξύ του Ιουλίου και του Αυγούστου,  οπότε οι ενήλικες δεν μπορούν να πετάξουν. Κατόπιν, τα σμήνη κινούνται προς το νότο έως τις θέσεις διαχείμασης, από τα μέσα Αυγούστου και μετά.  Το είδος είναι πολύ κοινωνικό κατά την διάρκεια του χειμώνα και κατά την διέλευση, συχνά σχηματίζοντας τεράστιες συναθροίσεις  (αν και το μέγεθος του σμήνους εξαρτάται από το μέγεθος του υγροτόπου).  Τότε, τα πουλιά τρέφονται τη νύκτα, <Hockey et al</ref> ενώ κουρνιάζουν την ημέρα στην ανοικτή θάλασσα.  Κατά την πτήση, οι πτέρυγες του πτηνού παράγουν έναν χαρακτηριστικό συριστικό ήχο. 
Η σουβλόπαπια ανήκει στις λεγόμενες αγριόπαπιες επιφανείας (αφρόπαπιες), οι οποίες αναζητούν την τροφή τους πάνω στο νερό, ή λίγο κάτω από αυτό. Συνήθως, «σαρώνουν» την επιφάνεια με το ράμφος τους και αφήνουν το νερό να εκρεύσει από τα χείλη του ράμφους, συγκρατώντας την τροφή στο εσωτερικό του και σπάνια καταδύονται.

Απειλές

Το είδος απειλείται από την απώλεια των ενδιαιτημάτων του, τόσο στις θέσεις αναπαραγωγής, όσο και διαχείμασης.  Η ανάκτηση παράκτιων περιοχών για βιομηχανική ανάπτυξη αποτελεί απειλή στην Ευρώπη, όπως και τα μεγάλα σχέδια εκτροπής ποταμών που απειλούν την άρδευση των περιοχών διαχείμασης στον Νίγηρα και τη Νιγηρία.  Το είδος απειλείται επίσης από τη ρύπανση πετρελαίου, την αποξήρανση των υγροτόπων, την εξόρυξη τύρφης, την αλλαγή των πρακτικών διαχείρισης υγροτόπων (η μειωμένη βόσκηση και το κούρεμα του γρασιδιού στα λιβάδια οδηγούν στην υπερ-ανάπτυξη θάμνων), όπως και το κάψιμο και κούρεμα των καλαμιώνων στη Ρωσία.  
Μπορεί να υποφέρει από αναπαραγωγική δυσλειτουργία, ως αποτέλεσμα συσσώρευσης σεληνίου (Se) στο ήπαρ, το οποίο περιέχεται σε υπο-επιφανειακά ύδατα από κακή διαχείριση υγροτόπων στην Καλιφόρνια, με βιοσυσσώρευση του στοιχείου στην τροφική αλυσίδα.  Επίσης, κινδυνεύει από τις άγριες γάτες (Felis catus) και τους αρουραίους (Rattus norvegicus) στα νησιά.  Το είδος είναι ευαίσθητο στην αλλαντίαση  και στην  γρίπη των πτηνών (ιδιαίτερα στο στέλεχος H5N1), επομένως, απειλείται από μελλοντικά κρούσματα του ιού.

Κυνήγι

H σουβλόπαπια υφίσταται μεγάλη πίεση από το κυνήγι σε όλες τις χώρες όπου απαντά, στις οποίες θηρεύεται εντατικά, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.  Ως άμεση συνέπεια του κυνηγιού, υφίσταται εκτεταμένη δηλητηρίαση από τον μόλυβδο που εμπεριέχεται στα κυνηγετικά σκάγια  (Baldassarre και ΒοΙθπ 1994), ή τον λευκό φωσφόρο (Αλάσκα).  
Επίσης, θηρεύεται για «αναψυχή» στην Βόρεια Αμερική,  τη Δανία,  το δέλτα του Πάδου στην Ιταλία  και στο Ιράν.  Τέλος, τα αβγά  του συλλέγονταν -και ίσως συλλέγονται ακόμη- στην Ισλανδία,  ενώ χρησιμοποείται για τους σκοπούς της «παραδοσιακής ιατρικής» στην Νιγηρία.

Κατάσταση πληθυσμού

Το είδος, παρά το κυνήγι, λόγω του ευρέος φάσματος κατανομής του, δεν κινδυνεύει σε παγκόσμιο επίπεδο, ως εκ τούτου, χαρακτηρίζεται ως Ελαχίστης Ανησυχίας (LC) από την IUCN. Ωστόσο, η τάση των πληθυσμών του είναι καθοδική.  
Τους μεγαλύτερους αναπαραγωγικούς πληθυσμούς στην Ευρώπη διαθέτουν η Ρωσία, η Φινλανδία, η Νορβηγία, η Σουηδία και η Ουκρανία.

Κατάσταση στην Ελλάδα

Η σουβλόπαπια είναι κοινό διαχειμάζον είδος, κυρίως από τις αρχές Νοεμβρίου (ή λίγο νωρίτερα κατά την μετανάστευση), μέχρι τα μέσα Μαρτίου. Η Ελλάδα φιλοξενεί το 21% περίπου, του συνολικού διαχειμάζοντος πληθυσμού της Μεσογείου και του Ευξείνου Πόντου. Ο Έβρος και ο Αμβρακικός αποτελούν σημαντικές θέσεις διαχείμασης , όχι όμως πλέον το Κοτύχι και οι λιμνοθάλασσες της Θράκης, όπως παλαιότερα. 
Τα στοιχεία των μεταναστευτικών αριθμών παραμένουν ελλιπή (ΝΕ)  αλλά είναι βέβαιο ότι οι διαβατικοι πληθυσμοί είναι μικρότεροι από τους διαχειμάζοντες. Τα περισσότερα πουλιά έχουν ήδη φύγει στα τέλη Μαρτίου αν και, περιστασιακά, παρατηρούνται ακόμη άτομα μέχρι τον Απρίλιο και τις αρχές Μαΐου.

Άλλες ονομασίες

Στον ελλαδικό χώρο η Σουβλόπαπια απαντά και με τις ονομασίες: Θαλασσοπάπι, Θαλασσόπαπια, Κιλκιρίκι, Μαυρονούρα, Σουβλακίδα (Βοιωτία), Σουβλοκώλα, Σουβλοκώλι, Σουβλοπάπι, Σουφλοκώλι, Σουφλοκώλια (Νιοχώρι Αιτωλίας), Σφηνοκώλα, Τσουφλοκώλα (Ακαρνανία), Χελιδονάτη (Κρήτη), Χελιδονούρα (Αττική), Χελιδονωτό, Ψαλίδα (ΕΟΕ και Ορεστιάδα), Ψαλιδάς, Ψαλιδονούρα (Μεσολόγγι και Λεσίνι Αιτωλίας), Ψαλιδωτό   και Σουβλονούρα (Κύπρος).