Η Μικρή Γοργόνα (ταινία, 1989)

Πλοκή

Η Άριελ, μια δεκαεξάχρονη γοργόνα πριγκίπισσα η οποία είναι δυσαρεστημένη με την υποθαλάσσια ζωή στο βασίλειο της Ατλάντικα και είναι γοητευμένη με τον ανθρώπινο κόσμο. Με τον καλύτερο της φίλο, τον Φούσκα, η Άριελ συλλέγει ανθρώπινα αντικείμενα τα οποία κρύβει σε μια σπηλιά, ενώ πολύ συχνά βγαίνει στην επιφάνεια της θάλασσας για να επισκεφτεί τον Γλάρο, έναν φίλο ο οποίος της προσφέρει ανακριβείς πληροφορίες για την ανθρώπινη κουλτούρα. Αγνοεί τις προειδοποιήσεις του πατέρα της, Βασιλιά Τρίτωνα, αλλά και του Σεμπάστιαν, ενός καβουριού που είναι σύμβουλος του βασιλιά, πως η επαφή μεταξύ γοργόνων και ανθρώπων είναι απαγορευμένη.
Ένα βράδυ, η Άριελ, ο Φούσκας και ο απρόθυμος Σεμπάστιαν ταξιδεύουν προς την επιφάνεια για να παρακολουθήσουν τον εορτασμό των γενεθλίων του Πρίγκιπα Έρικ που γίνεται πάνω σε ένα καράβι και η Άριελ τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα. Ο εορτασμός όμως διακόπτεται εξαιτίας μιας καταιγίδας η οποία διαλύει το καράβι και πετάει τον Έρικ στη θάλασσα. Η Άριελ τον σώζει και τον μεταφέρει στη στεριά, όπου του τραγουδάει. Απομακρύνεται όμως γρήγορα όταν εκείνος επανακτά τις αισθήσεις του, έτσι ώστε να μην την δει. Γοητευμένος από την ανάμνηση της φωνής της, ο Έρικ ορκίζεται να βρει ποια του έσωσε τη ζωή και η Άριελ με τη σειρά της ορκίζεται πως θα βρει έναν τρόπο να ζήσει μαζί του στον δικό του κόσμο. Παρατηρώντας την αλλαγή στη συμπεριφορά της Άριελ, ο Τρίτωνας ρωτάει τον Σεμπάστιαν τι συμβαίνει και μαθαίνει για τον έρωτά της για τον Έρικ. Ο Τρίτωνας την βρίσκει στη σπηλιά της μαζί με τον Φούσκα και έξαλλος καταστρέφει όλα τα αντικείμενα με την τρίαινά του. Αφού ο Τρίτωνας φεύγει, δύο χέλια με τα ονόματα Φλότσαμ και Τζέτσαμ, πείθουν την Άριελ να επισκεφτεί την Ούρσουλα, μια κακιά μάγισσα της θάλασσας η οποία είναι μισή γυναίκα και μισή χταπόδι.
Η Ούρσουλα κλείνει μια συμφωνία με την Άριελ όπου θα την μετατρέψει σε άνθρωπο για τρεις μέρες. Μέσα σε αυτό το διάστημα, η Άριελ πρέπει να λάβει το «φιλί της αληθινής αγάπης» από τον Έρικ. Αν η Άριελ το καταφέρει, τότε θα παραμείνει άνθρωπος για πάντα, αλλιώς θα επιστρέψει στη θάλασσα ως γοργόνα και θα ανήκει στην Ούρσουλα. Ως πληρωμή για αυτή τη συμφωνία, η Άριελ πρέπει να δώσει τη φωνή της. Η Άριελ αποδέχεται και υπογράφει συμβόλαιο σφραγίζοντας τη συμφωνία, ενώ η Ούρσουλα τοποθετεί τη φωνή της μέσα σε ένα κοχύλι. Έχοντας πλέον πόδια, η Άριελ βρίσκει τον Έρικ στην παραλία, ο οποίος την πηγαίνει στο κάστρο του μη γνωρίζοντας ποια είναι. Η Άριελ περνάει χρόνο με τον Έρικ και στο τέλος της δεύτερης μέρας κοντεύουν να φιληθούν, αλλά ο Φλότσαμ και ο Τζέτσαμ τους σταματούν. Θυμωμένη με την παραλίγο επιτυχία της Άριελ, η Ούρσουλα μεταμορφώνεται σε μια όμορφη, νεαρή κοπέλα που μοιάζει στην Άριελ απλά έχει μαύρα μαλλιά και τη λένε Βανέσα. Ως Βανέσα, εμφανίζεται στην ακτή τραγουδώντας με τη φωνή της Άριελ. Ο Έρικ αναγνωρίζει το τραγούδι και η Ούρσουλα του ρίχνει ένα ξόρκι για να τον κάνει να ξεχάσει την Άριελ.
Την επόμενη μέρα, η Άριελ ανακαλύπτει πως ο Έρικ θα παντρευτεί τη Βανέσα, αφού υποθέτει πως είναι το κορίτσι που του έσωσε τη ζωή. Πληγωμένη από αυτή την ανακάλυψη, η Άριελ βάζει τα κλάματα. Ο Γλάρος ανακαλύπτει τυχαία πως η Βανέσα είναι στην πραγματικότητα η Ούρσουλα μεταμορφωμένη και ενημερώνει την Άριελ. Εκείνη, αμέσως επιδιώκει να φτάσει στο πλοίο που θα γίνει ο γάμος για να τον σταματήσει. Στο χάος που επικρατεί, το κοχύλι που περιέχει τη φωνή της Άριελ καταστρέφεται, με την Άριελ να επανακτά τη φωνή της και το ξόρκι που η Ούρσουλα έκανε στον Έρικ να σπάει. Συνειδητοποιώντας πως η Άριελ είναι το κορίτσι που του έσωσε τη ζωή, ο Έρικ τρέχει να τη φιλήσει αλλά ο ήλιος δύει πριν το κάνει κι έτσι η Άριελ μεταμορφώνεται και πάλι σε γοργόνα. Η Ούρσουλα αποκαλύπτεται και απαγάγει την Άριελ.
Ο Τρίτωνας έξαλλος αντιμετωπίζει την Ούρσουλα και απαιτεί την απελευθέρωση της Άριελ, αλλά από τη στιγμή που η Άριελ υπέγραψε το συμβόλαιο, η συμφωνία είναι απαράβατη. Ο Τρίτωνας κάνει τότε μια νέα συμφωνία με την Ούρσουλα, να πάρει εκείνον και την τρίαινά του και να ελευθερώσει την Άριελ. Έτσι, η Άριελ απελευθερώνεται ενώ η Ούρσουλα γίνεται η νέα βασίλισσα της Ατλάντικα. Στρέφει την τρίαινά της προς την Άριελ αλλά ο Έρικ επεμβαίνει και τη σταματάει πριν την κτυπήσει. Στη μάχη που επακολουθεί, η Ούρσουλα σκοτώνει από λάθος τους Φλότσαμ και Τζέτσαμ. Ενώ η Άριελ και ο Έρικ προσπαθούν να βγουν στην επιφάνεια, η Ούρσουλα έξαλλη μετατρέπεται σε γίγαντα. Αποκτά πλήρη έλεγχο του ωκεανού και δημιουργεί μια καταιγίδα και δίνη υδάτων. Η Άριελ παγιδεύεται στη δίνη και η Ούρσουλα προσπαθεί να την κτυπήσει με την τρίαινα. Τη στιγμή που η Ούρσουλα πάει να καταστρέψει την Άριελ, ο Έρικ την τρυπάει με ένα από τα ναυαγισμένα πλοία που βγήκαν στην επιφάνεια εξαιτίας της δίνης και την σκοτώνει. Με την Ούρσουλα πια νεκρή, ο Τρίτωνας και οι άλλες παγιδευμένες γοργόνες ελευθερώνονται.
Συνειδητοποιώντας πως η Άριελ αγαπάει πραγματικά τον Έρικ, ο Τρίτωνας μετατρέπει την Άριελ σε άνθρωπο και εγκρίνει τον γάμο της με τον Έρικ. Πάνω στο πλοίο όπου γίνεται ο γάμος, η Άριελ αποχαιρετά τον πατέρα και τους φίλους της έτσι ώστε να ζήσει την καινούρια ζωή που την περιμένει με τον Έρικ.

Ανάπτυξη ιστορίας

Η Μικρή Γοργόνα είχε προγραμματιστεί αρχικά να είναι μέρος μιας από τις προηγούμενες ταινίες μεγάλου μήκους της Disney, σε ένα προτεινόμενο πακέτο ταινιών που θα περιελάμβανε παραμύθια του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Η ανάπτυξη ξεκίνησε σύντομα μετά τη Χιονάτη και τους επτά νάνους, προς το τέλος της δεκαετίας του 1930, αλλά καθυστέρησε εξαιτίας διαφόρων περιστάσεων.
Το 1985, ο Ρον Κλέμεντς έδειξε ενδιαφέρον για μια προσαρμογή της Μικρής Γοργόνας σε ταινία, ενώ δούλευε ως σκηνοθέτης στην ταινία Ο μεγάλος Ποντικο-ντετέκτιβ (1986) μαζί με τον Τζον Μάσκερ. Ο Κλέμεντς ανακάλυψε το παραμύθι του Άντερσεν κατά την περιήγησή του σε ένα βιβλιοπωλείο. Πιστεύοντας πως η ιστορία είχε μια «ιδανική βάση» για ταινία κινουμένων σχεδίων και πρόθυμος να δημιουργήσει μια ταινία που λάμβανε χώρα κάτω από το νερό, ο Κλέμεντς έγραψε και παρουσίασε ένα δισέλιδο πρόχειρο της Γοργόνας στον γενικό διευθυντή της Disney, Τζέφρι Κάτζενμπεργκ, κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου πρότασης ιδεών. Ο Κάτζενμπεργκ προσπέρασε το πρότζεκτ επειδή εκείνη την περίοδο τα στούντιο βρίσκονταν στην ανάπτυξη ενός σίκουελ για τη live-action κωμωδία Η Γοργόνα (1984) και ένιωσε πως Η Μικρή Γοργόνα θα ήταν παρόμοια με αυτό. Ωστόσο, την επόμενη μέρα, ο Κάτζενμπεργκ ενέκρινε την ιδέα για πιθανή ανάπτυξη μαζί με την ταινία Ο Όλιβερ και η Παρέα του. Ενώ το πρότζεκτ βρισκόταν σε παραγωγή, το προσωπικό βρήκε από τύχη τη δουλειά πάνω στην ιστορία και τις εικόνες που έκανε ο Κάι Νίλσεν για την πρόταση της Disney πάνω στο ένθετο ταινιών του Άντερσεν το 1930. Αρκετές από τις αλλαγές που έκανε το προσωπικό του 1930 πάνω στην αυθεντική ιστορία του Άντερσεν ήταν συμπτωματικά ίδιες με τις αλλαγές που έκαναν οι συγγραφείς της Disney το 1980.
Εκείνη τη χρονιά, ο Κλέμεντς και ο Μάσκερ διεύρυναν την ιδέα των δύο σελίδων σε ένα ακατέργαστο σενάριο 20 σελίδων, αφαιρώντας τον ρόλο της γιαγιάς της γοργόνας και μεγαλώνοντας τους ρόλους του Βασιλιά και της Μάγισσας της Θάλασσας. Ωστόσο, τα σχέδια για την ταινία μπήκαν προσωρινά στον πάγο μιας και η Disney επικεντρωνόταν τότε στις ταινίες Ποιος Παγίδεψε τον Ρότζερ Ράμπιτ και Ο Όλιβερ και η Παρέα του ως πιο άμεσης κυκλοφορίας πρότζεκτ. Το 1987, ο στιχουργός Χάουαρντ Άσμαν ενεπλάκη με το γράψιμο και την ανάπτυξη της Γοργόνας, μετά που του ζητήθηκε να συνεισφέρει ένα τραγούδι στον Όλιβερ και την Παρέα του. Πρότεινε να αλλάξουν τον μικρό χαρακτήρα τους Κλάρενς, του Άγγλου-μπάτλερ καβουριού, σε ένα Τζαμαϊκανό καβούρι και να μεταλλαχθεί το μουσικό στυλ κατά τη διάρκεια της ταινίας. Την ίδια περίοδο, οι Κάτζενμπεργκ, Κλέμεντς, Μάσκερ και Άσμαν αναθεώρησαν τη μορφή της ιστορίας για να κάνουν τη Γοργόνα μιούζικαλ με τη δομή της ιστορίας να μοιάζει με το στυλ του Μπρόντγουεϊ, με τη σειρά των τραγουδιών να υπηρετούν ως τους πόλους της σκηνής για την ταινία. Το 1988, με τον Όλιβερ να έχει ολοκληρωθεί, η Γοργόνα αποτελούσε πια την επόμενη μεγάλη κυκλοφορία της Disney.

Εικονογράφηση

Περισσότερα χρήματα και πηγές αφιερώθηκαν στη Γοργόνα σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney για δεκαετίες. Εκτός από τις βασικές εγκαταστάσεις εικονογράφησης στην πόλη Γκλέντεϊλ της Καλιφόρνια, κατά τη διάρκεια της παραγωγής της Γοργόνας, η Disney άνοιξε κι μια εγκατάσταση με δορυφορική λειτουργία στη Λέικ Μπουένα Βίστα στη Φλόριντα, κοντά στο Ορλάντο, εντός των στούντιο Disney-MGM στο θεματικό πάρκο του Walt Disney World. Ανοίγοντας το 1989, τα πρώτα πρότζεκτ των εγκαταστάσεων Disney-MGM ήταν η παραγωγή ενός μικρού μήκους καρτούν πάνω στον Ρότζερ Ράμπιτ, Roller Coaster Rabbit, και το να προσφέρουν υλική στήριξη στη Γοργόνα. Κάτι άλλο που έγινε για πρώτη φορά μετά από καιρό ήταν η κινηματογράφηση ηθοποιών εν κινήσει για να χρησιμοποιηθούν ως αναφορά από τους εικονογραφιστές, μια πρακτική που χρησιμοποιήθηκε αρκετά συχνά στο παρελθόν σε πολλές από τις ταινίες κινουμένων σχεδίων της Disney που παράχθηκαν υπό την επίβλεψη του ίδιου του Γουώλτ Ντίσνεϋ. Η Σέρρι Στόνερ, πρώην μέλος της ομάδας αυτοσχεδιασμού κωμωδίας Groundlings του Λος Άντζελες, και ο Τζόσουα Φίνκελ, ηθοποιός του Μπρόντγουεϊ, έπαιξαν κάποιες σκηνές κλειδιά ως Άριελ και Έρικ αντίστοιχα. Η Τζόντι Μπένσον είχε ήδη προσληφθεί ως η ηθοποιός που θα χάριζε τη φωνή της στην Άριελ εκείνη την περίοδο και ο ηχογραφημένος της διάλογος χρησιμοποιήθηκε ως playback για να καθοδηγήσει αυτές τις live-action αναφορές.
Οι επικεφαλής εικονογραφιστές της Γοργόνας περιελάμβαναν τους Γκλεν Κιν και Μαρκ Χαν για την Άριελ, Ντάνκαν Μάρτζοριμπανκς για τον Σεμπάστιαν, Αντρέας Ντέτζα για τον Βασιλιά Τρίτωνα και Ρούμπεν Ακίνο για την Ούρσουλα. Αρχικά, είχε ζητηθεί από τον Κιν να δουλέψει πάνω στην Ούρσουλα, καθώς είχε δημιουργηθεί μια φήμη πως ζωγράφιζε μεγάλες, δυναμικές φιγούρες όπως η αρκούδα στην ταινία Η Αλεπού και το Κυνηγόσκυλο (1981) και ο Καθηγητής Ράτιγκαν στην ταινία Ο μεγάλος Ποντικο-ντετέκτιβ (1986). Ωστόσο, του ανατέθηκε τελικά να είναι ένας από τους δύο επικεφαλής καλλιτέχνες για την μικροσκοπική Άριελ και επιθεώρησε επίσης το μουσικό νούμερο «Part of Your World». Αστειευόμενος δήλωσε πως η γυναίκα του δείχνει ακριβώς όπως η Άριελ «χωρίς τα πτερύγια». Ο σωματότυπος του χαρακτήρα και η προσωπικότητα της Άριελ βασίστηκαν πάνω σε αυτούς της Αλίσα Μιλάνο, η οποία πρωταγωνιστούσε τότε στην τηλεοπτική σειρά Who's the boss?, και το εφέ των μαλλιών της κάτω από το νερό βασίστηκε τόσο σε υλικό της Σάλι Ράιντ όταν ήταν στο διάστημα, όσο και σε σκηνές της Στόνερ σε πισίνα όπου κολυμπούσε για καθοδήγηση στην εικονογράφιση της Άριελ όταν κολυμπούσε.
Ο σχεδιασμός της κακιάς της ταινίας, της Ούρσουλας, βασίστηκε πάνω στον drag καλλιτέχνη Ντιβάιν. Επιπρόσθετα, πριν τον Ντιβάιν, η έμπνευση για τον χαρακτήρα προήλθε από την ηθοποιό Τζόαν Κόλινς στον ρόλο της ως Αλέξις Κάρρινγκτον στην τηλεοπτική σειρά Δυναστεία, μετά από εισήγηση του Χάουαρντ Άσμαν, ο οποίος ήταν θαυμαστής της σειράς. Η Πατ Κάρολ δεν ήταν η πρώτη επιλογή των Κλέμεντς και Μάσκερ για τη φωνή της Ούρσουλας. Το αρχικό σενάριο είχε γραφτεί έχοντας στο μυαλό την Μπία Άρθουρ από την τηλεοπτική σειρά της Disney, The Golden Girls. Όταν η Άρθουρ απέρριψε τον ρόλο, ηθοποιοί όπως οι Νάνσι Μάρτσαντ, Νάνσι Γουίλσον, Ροζάν Μπαρ, Σαρλότ Ράι και Ελέιν Στριτς θεωρήθηκαν κατάλληλες για τον ρόλο. Η Στριτς προσλήφθηκε τελικά για τον ρόλο αλλά ήρθε σε σύγκρουση με τον Χάουαρντ Άσμαν για το στυλ της μουσικής παραγωγής και αντικαταστήθηκε από την Κάρολ. Διάφοροι ηθοποιοί πέρασαν από ακροάσεις για τους υπόλοιπους ρόλους της ταινίας όπως ο Τζιμ Κάρεϊ για τον ρόλο του Πρίγκιπα Έρικ και οι κωμικοί Μπιλ Μάερ και Μάικλ Ρίτσαρντς για το ρόλο του Γλάρου.
Το υποθαλάσσιο σκηνικό απαιτούσε τα πιο ειδικά εφέ για μια ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney από τότε που έκαναν την ταινία Φαντασία το 1940. Ο επικεφαλής των εφέ Μαρκ Ντίνταλ, υπολόγισε πως πάνω από ένα εκατομμύριο φυσαλίδες ζωγραφίστηκαν για την ταινία, επιπρόσθετα στη χρησιμοποίηση άλλων διεργασιών όπως αερογραφίες, οπίσθιοι φωτισμοί, επικαλύψεις και μερική εικονογράφιση σε υπολογιστή. Το καλλιτεχνικό ανθρώπινο δυναμικό που χρειαζόταν για την Γοργόνα οδήγησε την Disney να δημιουργήσει τα περισσότερα από τα υποθαλάσσια εφέ της ταινίας στην Pacific Rim Productions, μια εταιρία της οποίας οι εγκαταστάσεις βρίσκονταν στο Πεκίνο. Μια προσπάθεια να χρησιμοποιηθεί η φημισμένη κάμερα πολλών επιπέδων της Disney για πρώτη φορά μετά από χρόνια, έτσι ώστε να υπάρχει η ποιότητα στα πλάνα του βυθού, απέτυχε, καθώς η μηχανή ήταν εγκαταλελειμμένη καιρό και σε άσχημη κατάσταση. Αντ'αυτού, τα πολυεπίπεδα πλάνα φωτογραφήθηκαν με κάμερα εξωτερικών πλάνων.
Η Μικρή Γοργόνα ήταν η τελευταία ταινία μεγάλου μήκους της Disney που χρησιμοποίησε την παραδοσιακή χειρόγραφη μέθοδο κελιών για την εικονογράφιση. Στην επόμενη ταινία, Μπερνάρ και Μπιάνκα: Περιπέτειες στην Άκρη της Γης, χρησιμοποίησε ψηφιακή μέθοδο ζωγραφίσματος και συνδύασε σαρωμένα σχέδια που δημιούργησε για την Disney η Pixar και η οποία ονομάζεται CAPS/ink & paint. Με αυτή τη μέθοδο δε χρειάζονταν πια η μέθοδος των κελιών, η κάμερα πολλών επιπέδων και πολλά άλλα οπτικά εφέ που χρησιμοποιήθηκαν για τελευταία φορά στη Γοργόνα. Ένα πρότυπο CAPS/ink & paint χρησιμοποιήθηκε πειραματικά σε μερικές σκηνές στην Γοργόνα και ένα πλάνο που δημιουργήθηκε με αυτή τη μέθοδο μπήκε στην ταινία• το πλάνο όπου το γαμήλιο πλοίο της Άριελ και του Έρικ σαλπάρει μακριά κάτω από το ουράνιο τόξο στο τέλος της ταινίας. Εικόνες δημιουργημένες από υπολογιστή χρησιμοποιήθηκαν για τα ναυαγισμένα καράβια της τελικής μάχης, την σκάλα πίσω από ένα πλάνο της Άριελ στο κάστρο του Έρικ και την άμαξα την οποία οδηγούν η Άριελ και ο Έρικ και εκείνη την κάνει να αναπηδήσει πάνω από τη ρεματιά. Αυτά τα αντικείμενα εικονογραφήθηκαν χρησιμοποιώντας τρισδιάστατα μοντέλα, τα οποία σχεδιάστηκαν ως γραμμική τέχνη σε κελιά με ειδικούς εκτυπωτές και στη συνέχεια ζωγραφίστηκαν παραδοσιακά.

Μουσική

Η Μικρή Γοργόνα θεωρήθηκε από κάποιους ως «η ταινία που έφερε το Μπρόντγουεϊ στα καρτούν». Ο Άλαν Μένκεν συνέθεσε τη βραβευμένη με Όσκαρ μουσική επένδυση της ταινίας και συνεργάστηκε με τον Χάουαρντ Άσμαν για τα τραγούδια. Ένα από τα πιο διακεκριμένα τραγούδια της ταινίας, «Part of Your World», παραλίγο να κοπεί από την ταινία όταν σε μια πρώτη δοκιμαστική προβολή σε σχολικό κοινό δεν φάνηκε να τραβάει το ενδιαφέρον των παιδιών, τα οποία άρχισαν να κάνουν φασαρία κατά τη διάρκεια προβολής του. Αυτό οδήγησε τον Τζέφρι Κάτζενμπεργκ να νιώσει πως το τραγούδι έπρεπε να αφαιρεθεί, μια ιδέα στην οποία εναντιώθηκαν οι Μάσκερ, Κλέμεντς και Κιν. Όταν απευθύνθηκαν στον Κάτζενμπεργκ, ο Μάσκερ και ο Κλέμεντς αναφέρθηκαν σε μια παρόμοια περίπτωση όπου το δημοφιλές τραγούδι «Over the Rainbow» παραλίγο να κοπεί από την ταινία του 1939, Ο Μάγος του Οζ. Ο Κιν επέμενε να κρατήσουν το τραγούδι μέχρι η ταινία να είναι σε πιο προχωρημένο στάδιο, πιο ολοκληρωμένη. Κατά τη διάρκεια μιας δεύτερης δοκιμαστικής προβολής, η σκηνή η οποία πια ήταν πλήρως ζωγραφισμένη και πιο ανεπτυγμένη, κράτησε το ενδιαφέρον του παιδικού κοινού κι έτσι το τραγούδι παρέμεινε στην ταινία.

Κυκλοφορία

Η ταινία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις 17 Νοεμβρίου 1989 και επανακυκλοφόρησε στις 14 Νοεμβρίου 1997. Μετά την επιτυχημένη επανακυκλοφορία του Βασιλιά των Λιονταριών σε 3D, η Disney ανακοίνωσε μια 3D επανακυκλοφορία της Μικρής Γοργόνας, προγραμματισμένη για τις 13 Σεπτεμβρίου 2013, αλλά ακυρώθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2013, εξαιτίας της φτωχής ανταπόκρισης που είχαν άλλες επανακυκλοφορίες της Disney σε 3D. Ωστόσο, η 3D εκδοχή της ταινίας κυκλοφόρησε σε Blu-ray, αλλά προβλήθηκε για περιορισμένο αριθμό προβολών στο El Capitan Theatre από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Οκτώβριο του 2013. Στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, η Μικρή Γοργόνα ξεκίνησε να προβάλλεται σε επιλεγμένα θέατρα όπου το κοινό μπορούσε να φέρει μαζί του τα iPads του και να χρησιμοποιήσει μια εφαρμογή που λεγόταν «Second Screen Live» και να συμμετέχει ενεργά στην προβολή παίζοντας παιχνίδια, τραγουδώντας, να διαγωνίζεται με το υπόλοιπο κοινό και άλλα. Η ταινία προβλήθηκε επίσης εκτός συναγωνισμού στο 43ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Καννών το 1990.

Home media

Με μια άτυπη και αμφιλεγόμενη για εκείνο τον καιρό κίνηση για μια καινούρια ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney, η Μικρή Γοργόνα κυκλοφόρησε ως μέρος της συλλογής «Τα Κλασικά της Disney» σε VHS, Laserdisc, Betamax και Video 8 τον Μάιο του 1990, μόλις έξι μήνες μετά την κυκλοφορία της ταινίας. Πριν τη Γοργόνα, μόνο ένας επιλεγμένος αριθμός ταινιών κινουμένων σχεδίων από τον κατάλαγο της Disney είχαν κυκλοφορήσει σε home video, καθώς η εταιρία φοβόταν ότι αυτό θα έβλαπτε την κερδοφόρα πρακτική να επανακυκλοφορεί την κάθε ταινία στις κινηματογραφικές αίθουσες κάθε εφτά χρόνια. Εκείνη τη χρονιά, η Γοργόνα έφτασε στην κορυφή των πωλήσεων για home video κυκλοφορίες πουλώντας περισσότερα από 10 εκατομμύρια αντίτυπα (τα 7 εκατομμύρια τον πρώτο μήνα). Αυτή η επιτυχία οδήγησε την εταιρία να κυκλοφορεί τις ταινίες, μετά το τέλος της προβολής τους στις αίθουσες, νωρίτερα παρά να υπάρχει καθυστέρηση μερικών χρόνων.
Ακολουθώντας την επανακυκλοφορία της Γοργόνας στις αίθουσες το 1997, μια νέα έκδοση VHS κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1998 ως μέρος της συλλογής «Τα Αριστουργήματα της Disney» και η οποία περιελάμβανε ένα έξτρα μουσικό βίντεο της Τζόντι Μπένσον να τραγουδάει το «Part of Your World» κατά τη διάρκεια των τίτλων τέλους, αντικαθιστώντας το «Under the Sea» ως το μέχρι τότε τραγούδι των τίτλων τέλους της ταινίας. Η VHS πώλησε 13 εκατομμύρια αντίτυπα και κατατάχθηκε τρίτη στη λίστα με τα βίντεο με τις περισσότερες πωλήσεις για εκείνη τη χρονιά.
Η Μικρή Γοργόνα κυκλοφόρησε σε μια περιορισμένη έκδοση DVD το 1999, με μια τυπική μεταφορά βίντεο από VHS σε DVD. Η ταινία επανακυκλοφόρησε σε DVD στις 3 Οκτωβρίου 2006 ως μέρος της συλλογής «Τα Πλατινένια της Disney» και περιελάμβανε το τραγούδι «Kiss the Girl» σε ερμηνεία της Άσλεϊ Τίσντεϊλ. Κομμένες σκηνές και μερικά ντοκιμαντέρ συμπεριλαμβάνονταν επίσης, καθώς και μια υποψήφια για Όσκαρ ταινία μικρού μήκους, η The Little Match Girl. Το DVD πώλησε 1.6 εκατομμύρια αντίτυπα την πρώτη μέρα κυκλοφορίας του και πάνω από 4 εκατομμύρια αντίτυπα κατά την πρώτη εβδομάδα, κάνοντάς την την ταινία κινουμένων σχεδίων με το μεγαλύτερο ντεμπούτο για τον Οκτώβριο. Μέχρι το τέλος της χρονιάς, το DVD είχε πωλήσει περίπου 7 εκατομμύρια αντίτυπα και βρέθηκε στο Top 10 των πωλήσεων DVD για εκείνη τη χρονιά. Η Πλατινένια Έκδοση του DVD κυκλοφόρησε και ως μέρος της «Τριλογίας της Μικρής Γοργόνας» σε πακέτο στις 16 Δεκεμβρίου 2008. Η Πλατινένια Έκδοση της ταινίας μαζί με τις συνέχειές της, αποσύρθηκαν από την αγορά από την Disney τον Ιανουάριο του 2009. Η ταινία επανακυκλοφόρησε σε ένα συνδυασμό 3-δίσκων Blu-ray/DVD/Digital Copy, 2-δίσκων Blu-ray/DVD και 3D Bly-ray την 1η Οκτωβρίου 2013, ως μέρος της συλλογής «Τα Διαμάντια της Disney».

Ζωντανές παρουσιάσεις

Τον Ιούνιο του 2016, η Disney διοργάνωσε κάποιες ειδικές παρουσιάσεις της ταινίας στο Hollywood Bowl στο Λος Άντζελες, με τον τίτλο The Little Mermaid in Concert. Οι παρουσιάσεις συνδύαζαν την προβολή της Μικρής Γοργόνας μαζί με ζωντανή συνοδεία από μουσικούς, συμπεριλαμβανομένων και των Σάρα Μπαρίλις (στο ρόλο της Άριελ), Τίτους Μπέρτζες, Ντάρεν Κρις, Ρέμπελ Γουίλσον και Νορμ Λιούις (στο ρόλο του Βασιλιά Τρίτωνα, τον οποίο είχε και στη θεατρική προσαρμογή της ταινίας). Τα τέσσερα επιπλέον τραγούδια που γράφτηκαν για την θεατρική προσαρμογή ενσωματώθηκαν επίσης στην παρουσίαση, συνοδευόμενα από σκηνές από τα αυθεντικά σχέδια της ταινίας. Κατά τη διάρκεια της τρίτης και τελευταίας παρουσίασης, η Τζόντι Μπένσον ανέβηκε στη σκηνή μαζί με το υπόλοιπο καστ αντί της Μπαρίλις, για να επαναλάβει τον ρόλο της ως Άριελ. Η τελευταία παρουσίαση περιείχε επίσης ειδικές εμφανίσεις από τον Μπραντ Κάιν (είχε χαρίσει τη φωνή για τα τραγούδια του Αλαντίν στην ταινία Αλαντίν) και την Σούζαν Ίγκαν (είχε παίξει τη Μπελ στη θεατρική προσαρμογή της ταινίας Η Πεντάμορφη και το Τέρας), οι οποίοι τραγούδησαν τραγούδια από τις αντίστοιχες ταινίες στις οποίες συμμετείχαν, καθώς και ένα ντουέτο για το τραγούδι A Whole New World.
Στις 16 Μαΐου 2017, το ABC ανακοίνωσε πως είχε προγραμματίσει μια ειδική μετάδοση της ταινίας ως μέρος της σειράς προγραμμάτων Ο Θαυμαστός Κόσμος της Disney στις 3 Οκτωβρίου 2017. Η ειδική μετάδοση θα περιείχε μια παρουσίαση της ταινίας συνδυασμένη με ζωντανές παρουσιάσεις των τραγουδιών της από μουσικούς, κάτι παρόμοιο που είχε κάνει και στις παρουσιάσεις στο Hollywood Bowl. Ωστόσο, στις 3 Αυγούστου 2017, ανακοινώθηκε πως η ειδική μετάδοση αναβλήθηκε λόγω περιορισμού του προϋπολογισμου.

Box office

Νωρίς κατά την παραγωγή της Μικρής Γοργόνας, ο Τζέφρι Κάτζενμπεργκ επέστησε την προσοχή των Κλέμεντς, Μάσκερ και του προσωπικού, υπενθυμίζοντάς τους πως αφού η Γοργόνα ήταν «κοριτσίστικη ταινία», θα έφερνε λιγότερα έσοδα στο box office από τον Όλιβερ και την Παρέα του, η οποία ήταν η πιο επιτυχημένη εμπορικά ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney στη δεκαετία. Ωστόσο, μέχρι τη στιγμή που η ταινία ήταν πιο κοντά στην ολοκλήρωση, ο Κάτζενμπεργκ ήταν πεπεισμένος πως η Γοργόνα θα είχε επιτυχία και μάλιστα θα γινόταν η πρώτη ταινία κινουμένων σχεδίων που θα είχε έσοδα περισσότερα από $100 εκατομμύρια, κάνοντάς την blockbuster.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης κυκλοφορίας στις αίθουσες το 1989, η Γοργόνα είχε έσοδα $84.4 εκατομμύρια στο Αμερικανικό box office, φτάνοντας πολύ κοντά στις προσδοκίες του Κάτζενμπεργκ αλλά με 64% περισσότερα έσοδα από τον Όλιβερ. Η ταινία επανακυκλοφόρησε στις αίθουσες στις 14 Νοεμβρίου 1997, την ίδια μέρα με την ταινία Αναστασία, μια ταινία κινουμένων σχεδίων μεγάλου μήκους του Ντον Μπλουθ για τα Fox Animation Studios. Η επανακυκλοφορία έφερε επιπρόσθετα έσοδα $27.2 εκατομμύρια. Από τις δύο κυκλοφορίες, η ταινία είχε έσοδα εκτός Βορείου Αμερικής $99.8 εκατομμύρια, φτάνοντας συνολικά τα $211 εκατομμύρια παγκοσμίως.

Κριτική αποδοχή

Η Μικρή Γοργόνα έλαβε ευρέως θετικές κριτικές από τους κριτικούς. Η ιστοσελίδα συλλογής κριτικών Rotten Tomatoes δίνει στην ταινία ποσοστό αποδοχής 92% με μέσο όρο 8.1/10, βασισμένο σε 65 κριτικές. Στο τμήμα ομοφωνίας διαβάζουμε «Η Μικρή Γοργόνα αποτέλεσε την αρχή μιας νέας χρυσής εποχής για τη Disney με ζεστούς και γοητευτικούς, ζωγραφισμένους στο χέρι χαρακτήρες και πιασάρικες μουσικές ακολουθίες». Ο Ρότζερ Ίμπερτ, κριικός ταινιών για την εφημερίδα Chicago Sun-Times, ήταν ενθουσιασμένος με την ταινία και έγραψε πως «Η Μικρή Γοργόνα είναι μια εύθυμη και εφευρετική ταινία φαντασίας κινουμένων σχεδίων - μια ταινία η οποία είναι τόσο δημιουργική και τόσο πολύ διασκεδαστική που της αξίζει η σύγκριση με τις καλύτερες δουλειές της Disney του παρελθόντος». Ο Ίμπερτ σχολίασε επίσης θετικά τον χαρακτήρα της Άριελ δηλώνοντας: «...η Άριελ είναι ένας πλήρως συνειδητοποιημένος θηλυκός χαρακτήρας που σκέφτεται και ενεργεί ανεξάρτητα, ακόμα και επαναστατικά, αντί να κάθεται παθητικά περιμένοντας τη μοίρα να αποφασίσει για το πεπρωμένο της». Η ομάδα του TV Guide έγραψε μια θετική κριτική, επαινώντας την επιστροφή στα παραδοσιακά μιούζικαλ της Disney καθώς επίσης και την εικονογράφηση της ταινίας. Ωστόσο, έγραψαν επίσης πως η ταινία απομακρύνεται από το νεανικό χιούμορ και τη ματιά των ανθρώπινων χαρακτήρων. Αν και έδωσαν θετική κριτική, δήλωσαν πως η ταινία «δεν μπορεί να συγκριθεί με τα αληθινά κλασικά της Disney (τα οποία απευθύνονταν ισότιμα τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες)». Η ομάδα του περιοδικού Variety επαίνεσε την ταινία για το καστ και τους χαρακτήρες της, ειδικά αυτόν της Ούρσουλας, όπως επίσης και την εικονογράφηση δηλώνοντας πως η εικονογράφηση «αποδεικνύεται πλούσια και ρευστή, ενώ αυξάνεται με τη χρήση σκιάς και φωτισμού σε στοιχεία όπως η φωτιά, ο ήλιος και το νερό, διαφωτίζοντας τους χαρακτήρες». Επαίνεσαν επίσης τη μουσική συνεργασία μεταξύ Χάουαρντ Άσμαν και Άλαν Μένκεν «των οποίων τα τραγούδια συχνά ξεκινούν αργά αλλά στην πορεία χτίζονται με έξυπνο τρόπο και ένταση».
Ο Τοντ Γκίλκριστ από το IGN έδωσε θετική κριτική στην ταινία, δηλώνοντας πως είναι «σχεδόν ένα τέλειο επίτευγμα». Ο Γκίλκριστ επαίνεσε επίσης το πώς η ταινία αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για τα κινούμενα σχέδια καθώς κυκλοφόρησε σε μια στιγμή όπου το ενδιαφέρον για αυτό το είδος ήταν σε «ύπνωση». Ο Χαλ Χίνσον από την εφημερίδα The Washington Post έγραψε μια μικτή κριτική για την ταινία, αναφερόμενος σε αυτήν ως μια «αόριστη δυστυχώς προσαρμογή του κλασικού παραμυθιού του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν». Ο Χίνσον συνέχισε γράφοντας πως η ταινία είναι μέτρια ακόμα και στα καλύτερά της σημεία. Έγραψε πως αν και δεν υπάρχει τίποτα λάθος με την ταινία, θα ήταν δύσκολο για τα παιδιά να ταυτιστούν με την Άριελ και πως οι χαρακτήρες ήταν αδύναμοι. Ολοκλήρωσε την κριτική του λέγοντας πως η ταινία είναι «ολοκληρωμένη αλλά χωρίς να εμπνέει, η Μικρή Γοργόνα έχει αρκετά για να ικανοποιήσει ένα παιδί. Το μόνο που της λείπει είναι η μαγεία». Το κινηματογραφικό περιοδικό Empire έδωσε θετική κριτική δηλώνοντας πως «[Η Μικρή Γοργόνα είναι] μια γοητευτική ταινία, με όλα τα υλικά που την κάνουν μια εμπειρία την οποία θα θες να φυλάξεις και απαλλαγμένη από όλα τα πολιτικά ορθά, τυποποιημένα στοιχεία που είχαν ρίξει στο τέλμα τις πιο πρόσφατες παραγωγές».
Τον Απρίλιο του 2008 - σχεδόν 20 χρόνια μετά την αρχική κυκλοφορία της ταινίας το 1989 - οι χρήστες του Yahoo! ψήφισαν τη Μικρή Γοργόνα στο νούμερο 14 στη λίστα με τις 30 καλύτερες ταινίες κινουμένων σχεδίων όλων των εποχών. Αργότερα, όταν το Yahoo! ανανέωσε τη λίστα του τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, η ταινία παρέμεινε στη λίστα αλλά έπεσε στο νούμερο 20. Μόνο τρεις άλλες ταινίες κινουμένων σχεδίων της Disney που έγιναν με τον παραδοσιακό τρόπο - Αλαντίν, Η Πεντάμορφη και το Τέρας και Ο Βασιλιάς των Λιονταριών αντίστοιχα - βρέθηκαν σε υψηλότερη θέση, ακόμα και μετά την ανανέωση. Το 2011, ο Ρίτσαρντ Κόρλις από το περιοδικό Time συμπεριέλαβε την ταινία ανάμεσα στις «25 Καλύτερες Ταινίες Κινουμένων Σχεδίων όλων των εποχών».
Η Μικρή Γοργόνα, η πρώτη ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney βασισμένη σε παραμύθι από την κυκλοφορία της Ωραίας Κοιμωμένης (1959), είναι μια σημαντική ταινία στην ιστορία του είδους για πολλούς λόγους. Ο κυριότερος ανάμεσα σε άλλους είναι η καθιέρωση εκ νέου των κινουμένων σχεδίων ως κερδοφόρα επιχείρηση για την The Walt Disney Company, καθώς τα θεματικά πάρκα της εταιρίας, οι τηλεοπτικές παραγωγές και οι live-action ταινίες είχαν επισκιάσει την απόδοση των κινουμένων σχεδίων από τη δεκαετία του 1950. Η Γοργόνα ήταν η δεύτερη ταινία που παράχθηκε, μετά τον Όλιβερ και την Παρέα του, μετά που η Disney ξεκίνησε την επέκταση της παραγωγής της σε κινούμενα σχέδια ακολουθούμενη την επιτυχία της live-action/κινουμένων σχεδίων ταινίας Ποιος Παγίδεψε τον Ρότζερ Ράμπιτ, και έγινε η πρώτη μεγάλη επιτυχία της Disney στο box office σε αυτό το είδος από την κυκλοφορία της ταινίας Μπερνάρ και Μπιάνκα: Κομμάντος της Σωτηρίας το 1977. Η Walt Disney Feature Animation επεκτάθηκε περισσότερο ως αποτέλεσμα των μετέπειτα αυξανόμενων επιτυχιών μετά τη Γοργόνα - Η Πεντάμορφη και το Τέρας (1991), Αλαντίν (1992) και Ο Βασιλιάς των Λιονταριών (1994). Το προσωπικό, από τα 300 μέλη που είχε το 1988, αυξήθηκε σε 2200 μέλη το 1999, διασκορπισμένο σε τρία στούντιο: στο Μπέρμπανκ της Καλιφόρνια, στη Λέικ Μπουένα Βίστα στη Φλόριντα και στη Μοντρέιγ, Σεν-Σαντ-Ντενί στη Γαλλία.
Επιπρόσθετα, η Γοργόνα σηματοδότησε την καθιέρωση εκ νέου της μορφής των ταινιών μιούζικαλ ως δεδομένο για τις ταινίες κινουμένων σχεδίων της Disney. Η πλειοψηφία των πιο δημοφιλών ταινιών κινουμένων σχεδίων της Disney από τη δεκαετία του 1930 ήταν μιούζικαλ, αλλά από τις δεκαετίες του 1970 και 1980, ο ρόλος της μουσικής στις ταινίες είχε εξασθενίσει. Η ταινία του 1988 Ο Όλιβερ και η Παρέα του χρησίμευσε ως ενός είδους τεστ για την επιτυχία της μορφής του μιούζικαλ πριν η Disney δεσμευτεί σε ένα στυλ με μια πιο Μπρόντγουεϊ δομή στη Μικρή Γοργόνα.

Αντιδράσεις

Όταν η ταινία πρωτοκυκλοφόρησε σε βίντεο, υπήρξαν αντιδράσεις σχετικά με την εικόνα του εξωφύλλου της VHS κασέτας, αφού μια πιο προσεκτική ματιά φανέρωνε ένα περίεργο σχήμα στο κάστρο, το οποίο έμοιαζε αρκετά με ανθρώπινο πέος. Η Disney αλλά και ο σχεδιαστής του εξωφύλλου επέμεναν πως επρόκειτο περί ατυχήματος, ως αποτέλεσμα βιαστικής βραδινής δουλειάς ώστε να ολοκληρωθεί η εικόνα του εξωφύλλου. Το αμφισβητούμενο αντικείμενο δεν εμφανίζεται στο εξώφυλλο της κασέτας κατά τη δεύτερη κυκλοφορία της ταινίας.
Ένας δεύτερος ισχυρισμός ήταν πως ένας κληρικός εμφανίζεται σε στύση κατά τη διάρκεια μιας σκηνής προς το τέλος της ταινίας. Ο κληρικός είναι ένας κοντός άνθρωπος ντυμένος με ρούχα Επισκόπου και είναι ελαφρά αισθητή στο μάτι μια μικρή εξόγκωση σε μερικά καρέ της ταινίας. Αργότερα διαφαίνεται πως πρόκειται για τα γόνατα του χαρακτήρα, αλλά η εικόνα είναι πολύ μικρή και είναι δύσκολο να διακριθεί. Τα συνδυασμένα περιστατικά οδήγησαν μια γυναίκα από το Άρκανσας να καταθέσει αγωγή εναντίον της Disney το 1995, αλλά δύο μήνες αργότερα απέσυρε την αγωγή.

Live-action προσαρμογή

Τον Μάιο του 2016, το διαδικτυακό περιοδικό Deadline Hollywood ανέφερε πως η Disney βρίσκεται στα πρώιμα στάδια ανάπτυξης μιας live-action προσαρμογής της ταινίας. Τρεις μήνες αργότερα, ανακοινώθηκε πως ο Άλαν Μένκεν θα επέστρεφε ως ο συνθέτης της ταινίας και θα έγραφε καινούρια τραγούδια μαζί με τον Λιν-Μανουέλ Μιράντα, ο οποίος θα είναι επίσης συμπαραγωγός της ταινίας μαζί με τον Μαρκ Πλατ. Οι βετεράνοι των στούντιο Λίντσεϊ Λόχαν και Κρις Έβανς, εξέφρασαν ενδιαφέρον στο να πρωταγωνιστήσουν στην προσαρμογή. Τον Δεκέμβριο του 2017, αναφέρθηκε πως ο Ρομπ Μάρσαλ αποτελούσε την πρώτη επιλογή της Disney για να σκηνοθετήσει την ταινία, με την Τζέιν Γκόλντμαν να γράφει το σενάριο.