Δημοψήφισμα στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (2018)

Ένα συνταγματικό δημοψήφισμα διεξήχθη στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας στις 30 Σεπτεμβρίου 2018, σχετικά με την διαμάχη 27 χρόνων μεταξύ Ελλάδας και πΓΔΜ για την ονομασία της δεύτερης, που εμπόδιζε την συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ. Η κυβέρνηση της πΓΔΜ, με πρωθυπουργό τον Ζόραν Ζάεφ, διεξήγαγε ενημερωτική εκστρατεία σχετικά με το δημοψήφισμα και υποστήριξε ενεργά το «ναι».
Το δημοψήφισμα είχε συμβουλευτικό, μη δεσμευτικό χαρακτήρα. Το αποτέλεσμα ήταν συντριπτικό υπέρ του «ναι» με 91% των ψήφων, αλλά με πολύ χαμηλή συμμετοχή του πληθυσμού (ψήφισαν λιγότεροι από 37%  των εγγεγραμμένων), που δεν ξεπέρασε το απαιτούμενο 50% για να θεωρηθεί έγκυρο.

Παρασκήνιο

Το κράτος της πΓΔΜ ανεξαρτητοποιήθηκε από την Γιουγκοσλαβία το 1991 με το όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Οι ελληνικές κυβερνήσεις υποστήριξαν ότι το όνομα της χώρας υπονοεί εδαφικές διεκδικήσεις κατά της Ελλάδας και αμφισβήτησαν τη χρήση του ονόματος «Μακεδονία» από το νεοσύστατο κράτος. Έγιναν δεκτοί στα Ηνωμένα Έθνη το 1993 ως «η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας» (ΠΓΔΜ), ενώ οι περισσότερες χώρες έχουν αναγνωρίσει τη χώρα ως «Δημοκρατία της Μακεδονίας».
Οι διαπραγματεύσεις για μία σύνθετη ονομασία είχαν αρνητική έκβαση για 27 χρόνια. Ωστόσο, το 2018, οι επαφές μεταξύ των κυβερνήσεων των δύο χωρών εντάθηκαν, με τον Αναπληρωτή Πρωθυπουργό της πΓΔΜ, Μπουγιάρ Οσμάνι, να επισκέπτεται την Αθήνα για διαπραγματεύσεις στις 9 Ιανουαρίου, και τον πρωθυπουργό της πΓΔΜ Ζόραν Ζάεφ να συναντιέται με τον Έλληνα ομόλογό του Αλέξη Τσίπρα στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας στις 24 Ιανουαρίου. Στη συνάντηση μεταξύ των πρωθυπουργών, δεν φαίνεται να βρέθηκε κάποια λύση μεταξύ των δύο ηγετών για να τερματιστεί το ονοματολογικό ζήτημα και να βελτιωθούν οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών. Ο Ζάεφ στη συνέχεια συμφώνησε να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα αμβλύνουν τις ελληνικές ανησυχίες για τις πολιτικές αρχαιοποίησης, ενώ ο Τσίπρας συμφώνησε να δώσει τη συγκατάθεσή του για την ένταξη της πΓΔΜ σε περιφερειακές πρωτοβουλίες και συμφωνίες.
Στις 12 Ιουνίου 2018, ο Τσίπρας ανακοίνωσε ότι είχε καταλήξει σε συμφωνία με τον Ζάεφ, «που καλύπτει όλες τις προϋποθέσεις που έχει θέσει η ελληνική πλευρά». Η πρόταση θα έχει ως αποτέλεσμα η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας να μετονομαστεί σε Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας (σλαβομακεδονικά: Република Северна Македонија‎), όνομα που πρόκειται να χρησιμοποιείται για όλες τις χρήσεις («erga omnes»). Ο Ζάεφ ανακοίνωσε ότι η συμφωνία περιλαμβάνει την αναγνώριση της μακεδονικής γλώσσας στα Ηνωμένα Έθνη και ότι οι πολίτες της χώρας θα ονομάζονται, όπως και πριν, Μακεδόνες. Ωστόσο θα υπάρξει επίσης μια ρητή διευκρίνιση ότι οι πολίτες της χώρας δεν σχετίζονται με τους Αρχαίους Μακεδόνες. «Η συμφωνία, μια για πάντα, επιβεβαιώνει και ενισχύει την μακεδονική εθνοτική και πολιτισμική ταυτότητα, τη μακεδονική γλώσσα, τη μακεδονική εθνικότητα. Εγγυάται την ασφάλεια της χώρας και παρέχει ένα ασφαλές μέλλον για τους πολίτες της Δημοκρατίας της Μακεδονίας», δήλωσε ο Ζάεφ. Αυτές οι αλλαγές τέθηκαν σε δημοψήφισμα για τους πολίτες της Δημοκρατίας της Μακεδονίας το φθινόπωρο του 2018. Εκτός από την αλλαγή του ονόματος της χώρας, το δημοψήφισμα θα αφαιρέσει τις αναφορές περί «μακεδονικού λαού» από το σύνταγμα, το οποίο συνεπάγεται αρχαία κληρονομιά. Επιπλέον, η συμφωνία προβλέπει την απομάκρυνση του Ήλιου της Βεργίνας από τη δημόσια χρήση στη Δημοκρατία της Μακεδονίας και το σχηματισμό μιας επιτροπής για την αναθεώρηση των σχολικών βιβλίων και χαρτών και στις δύο χώρες για την αφαίρεση αλυτρωτικού περιεχομένου. Η συμφωνία υπεγράφη στη Λίμνη Πρέσπα.
Το κοινοβούλιο άνοιξε το δρόμο για το δημοψήφισμα με την επικύρωση της συμφωνίας για δεύτερη φορά στις αρχές Ιουλίου. Μετά από ένα μήνα καθυστέρηση από το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης VMRO-DPMNE, που για να επιβραδύνει την προετοιμασία του δημοψηφίσματος δεν διόρισε μέλη για την Κρατική Εκλογική Επιτροπή, το κοινοβούλιο συμφώνησε τελικά στο τέλος Ιουλίου, σε μια νέα σύνθεση.

Ερώτηση

«Είστε υπέρ της ένταξης σε Ευρωπαϊκή Ένωση και ΝΑΤΟ με την αποδοχή της συμφωνίας μεταξύ της Δημοκρατίας της Μακεδονίας και την Ελλάδα;»