Ζαμπέλ Γεσαγιάν

Βιογραφία

Η Ζαμπέλ Γεσαγιάν γεννήθηκε τη νύχτα της 4ης Φεβρουαρίου 1878, ενώ μαινόταν στο απόγειό του ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος. Γεννήθηκε στη γειτονιά Σιλαχντάρ, στο Σκούταρι. Πατέρας της ήταν ο Μακερτίτς Οβαννισιάν. Το πατρικό τους ήταν ένα ξύλινο διώροφο κόκκινο σπίτι. Φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του Τιμίου Σταυρού. Το 1895 μετακόμισε στο Παρίσι, όπου σπούδασε λογοτεχνία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Επηρεασμένη από το Γαλλικό Ρομαντισμό και την αναβίωση της Αρμένικης λογοτεχνίας στη δυτική Αρμενική διάλεκτο, ξεκίνησε την παραγωγική συγγραφική της καριέρα. Η πρώτη της πρόζα ("Νυχτερινό Τραγούδι") εμφανίστηκε στο περιοδικό Τσαγκίκ (Λουλούδι) του Αρσάκ Τσομπανιάν το 1895. Συνέχισε με τη δημοσίευση διηγημάτων, λογοτεχνικών δοκιμίων, άρθρων και μεταφράσεων (σε Γαλλικά και Αρμένικα) σε περιοδικά όπως τα Μερκιούρ ντε Φρανς, Μασί, Αναχί και Αρεβελιάν Μαμούλ. Κατά την παραμονή της στο Παρίσι, νυμφεύτηκε τον ζωγράφο Ντικράν Γεσαγιάν, με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά, τη Σοφί και τον Χράντ.
Μετά το Κίνημα των Νεότουρκων το 1908, η Ζαμπέλ Γεσαγιάν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. Το 1909 επισκέφτηκε την Κιλικία και εξέδωσε μία σειρά άρθρων σχετικών με τις σφαγές των Αδάνων. Η τραγική μοίρα των Αρμένιων της Κιλικίας αποτελεί το θέμα του βιβλίου της "Ανάμεσα στα συντρίμια" (Κωνσταντινούπολη 1911), της νουβέλας "Η κατάρα" (1911) όπως και των διηγημάτων "Σαφιέχ" (1911) και "Η νέα νύφη" (1911).
Η Γεσαγιάν ήταν η μοναδική γυναίκα στη λίστα των Αρμένιων ανθρώπων του πνεύματος που στοχοποιήθηκαν προς σύλληψη και απέλαση από την κυβέρνηση των Νεότουρκων στις 24 Απριλίου 1915. Κατόρθωσε να αποφύγει τη σύλληψη και να καταφύγει αρχικά στη Βουλγαρία και μετά στον Καύκασο, όπου εργάστηκε με τους πρόσφυγες, καταγράφοντας τις μαρτυρίες τους από τις θηριωδίες που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Αρμενίων.
Το 1918 τη βρήκε στη Μέση Ανατολή, να οργανώνει τη μετεγκατάσταση προσφύγων και ορφανών. Σε αυτήν την περίοδο της ζωής της ανήκουν οι νουβέλες "Το Τελευταίο Κύπελλο"(1919) και "Η Ψυχή μου στην Εξορία" (1922). Η τελευταία μεταφράστηκε στα Αγγλικά μόλις το 2014. Σε αυτά τα έργα εκθέτει τις αδικίες που βίωσε. Ολόθερμη ήταν η υποστήριξή της προς τη Σοβιετική Αρμενία και στη νουβέλα "Αποχωρούντες Δυνάμεις" (1923) περιγράφει τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες τις εποχής. Επισκέφτηκε τη Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Αρμενίας (ΣΣΔ) το 1926 και λίγο αργότερα εξέδωσε τις εντυπώσεις τις στο έργο "Προμηθέας Αδέσμευτος" (Μασσαλία, 1928).  
Το 1933 αποφάσισε να εγκατασταθεί στη ΣΣΔ με τα παιδιά της. Το 1934 έλαβε μέρος στο πρώτο συνέδριο της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων στη Μόσχα. Δίδασκε Γαλλική και Αρμένικη λογοτεχνία στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Γερεβάν και συνέχιζε να γράφει ακατάπαυστα. Σε αυτήν την περίοδο της ζωής ανήκουν οι νουβέλες "Πουκάμισο της Φωτιάς" (Γερεβάν, 1934, Ρωσική μετάφραση το 1936) και το αυτοβιογραφικό έργο "Οι κήποι του Σιλιχντάρ (Γερεβάν, 1935), που μεταφράστηκε στα Αγγλικά μόλις το 2014. 
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Κάθαρσης (ή του Μεγάλου Τρόμου) κατηγορήθηκε άμεσα για "εθνικισμό" και συνελήφθη το 1937. Βασανίστηκε και μεταφέρθηκε από τη μία φυλακή στην άλλη. Το τελευταίο γράμμα της εστάλη από το Μπακού. Πέθανε κάτω από άγνωστες συνθήκες κάποια στιγμή μες στο 1943. Πιστεύεται ότι πέθανε εξόριστη στη Σιβηρία, μάλλον από πνιγμό.

Κληρονομιά και αναφορές από τρίτους

Η Λάρα Αχαρονιάν, ιδρύτρια του Κέντρου Πηγών Γυναικών της Αρμενίας και ο Ταλίν Σουτσιγιάν, ανταποκριτής της Τουρκο-Αρμένικης εφημερίδας Agos στο Ερεβάν, σκηνοθέτησαν μία ταινία τεκμηρίωσης (ντοκιμαντέρ) σχετικά με τη συγγραφέα, με τίτλο "Finding Zabel Yesayan". Η διανομή πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την Utopiana και έκανε πρεμιέρα στις 7 Μαρτίου του 2009.