Αρχαία μακεδονική γλώσσα

Ελληνομακεδονική ομάδα

Ορισμένοι γλωσσολόγοι πιστεύουν ότι η Mακεδονική γλώσσα ήταν αδελφή γλώσσα όλων των αρχαίων ελληνικών διαλέκτων και όχι μια ακόμη ελληνική διάλεκτος. Αν αυτή η άποψη είναι ορθή, τότε η Μακεδονική και η Ελληνική είναι δύο κλάδοι μιας ομάδας των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών, που σχηματίζουν μια ελληνομακεδονική ομάδα, η οποία αναφέρεται ενίοτε ως ελληνική ομάδα. Τέτοιου είδους ορολογία θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρανοήσεις, αφού η ελληνική ομάδα των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών γίνεται συνώνυμη με τον ελληνικό κλάδο αυτών (που περιέχει όλες τις αρχαίες και σύγχρονες ελληνικές διαλέκτους). (βλ. Κατάλογος Γλωσσολόγου).
Ένας αριθμός μακεδονικών λέξεων, ιδιαίτερα στο λεξικό του Ησύχιου, αμφισβητούνται (π.χ. ορισμένοι δεν τις θεωρούν πραγματικές μακεδονικές λέξεις) και κάποιες υπέστησαν πιθανώς φθορά κατά τη μεταβίβαση. Έτσι, η λέξη "αβρούτες" στο λεξικό του Ησύχιου, πιθανώς διαβαζόταν ως αβρούϜες (αβρουϝες), με το ταυ (τ) να αντικαθιστά ένα δίγαμμα (ϝ). Αν συμβαίνει κάτι τέτοιο, τούτη η λέξη θα μπορούσε να υπάρχει σε μια ελληνική διάλεκτο. Άλλοι όμως, (κυρίως ο Αντουάν Μεγιέ) (Antoine Meillet) βλέπουν το οδοντικό ως αυθεντικό και θεωρούν ότι η λέξη ανήκει σε μια ινδοευρωπαϊκή γλώσσα διαφορετική από την Ελληνική.

Ανεξάρτητη παλαιοβαλκανική γλώσσα

Ορισμένοι γλωσσολόγοι θεωρούν ότι η Μακεδονική γλώσσα όχι μόνον ήταν διακριτή, αλλά ότι ανήκε σε κάποιον ινδοευρωπαϊκό κλάδο διαφορετικό του ελληνικού (ή ελληνομακεδονικού), και προτείνουν ότι δεν είναι ιδιαίτερα συγγενική προς την Ελληνική. Απορρίπτουν τις ισχυρές ελληνικές αντιστοιχίσεις που ανακαλύφθηκαν στη Μακεδονία και προτιμούν να την αντιμετωπίζουν ως ινδοευρωπαϊκή παλαιοβαλκανική γλώσσα, τοποθετώντας τη γεωγραφικά και γλωσσολογικά ανάμεσα στην Ιλλυρική γλώσσα δυτικά, και τη Θρακική γλώσσα ανατολικά.
Η υπόθεση ότι γλωσσολογικά η Μακεδονική έστεκε ανάμεσα στην Ιλλυρική και τη Θρακική, διαμορφώνοντας έτσι ένα είδος ενδιάμεσης γλώσσας και ταυτόχρονα συνδεκτικό κρίκο ανάμεσα στις δύο, προϋποθέτει ότι η Ιλλυρική και η Θρακική υπήρξαν στο παρελθόν συγγενείς κλάδοι. Ωστόσο, ο θρακοϊλλυρικός κλάδος δεν ευνοείται ως υπόθεση, εξαιτίας της έλλειψης μαρτυριών.
Η λεξικογραφική δεξαμενή αποκαλύπτει ότι ορισμένες λέξεις της Μακεδονικής δεν έχουν συνώνυμες στην Ελληνική, αλλά διαθέτουν συνώνυμες με άλλες ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. Υπάρχουν, επίσης, και κάποιες άλλες λέξεις που δεν έχουν συνώνυμα με οποιαδήποτε άλλη γλώσσα και είναι πιθανώς προ-ινδοευρωπαϊκής προέλευσης.

Γλωσσολογία και πολιτική

Το ζήτημα της αρχαίας μακεδονικής γλώσσας ή διαλέκτου φαίνεται πως υπήρξε παράδειγμα της στενής σχέσης ανάμεσα στην γλωσσολογική έρευνα και την πολιτική. Ο γνωστός γλωσσολόγος Γεώργιος Χατζιδάκις ασχολήθηκε με το ζήτημα λίγο πριν και κατά την διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων, με δύο μονογραφίες (1896, 1911), στις οποίες απηύθυνε και μήνυμα στους "αδελφούς Μακεδόνες" που δοκιμάζονταν. Το συμπέρασμα του Χατζιδάκι ήταν ότι η Μακεδονική "αδιαμφισβήτητα" υπήρξε διάλεκτος της αρχαίας Ελληνικής. Παράλληλα, Βούλγαροι γλωσσολόγοι (π.χ. G. Kazaroff) απέκλειαν το ενδεχόμενο η αρχαία Μακεδονική να σχετίζεται με την Ελληνική και τη συνέδεαν με κάποια άλλη αρχαία γλώσσα των Βαλκανίων (πχ Ιλλυρική ή Θρακική). Το ενδιαφέρον στην Ελλάδα σχετικά με αυτό το ζήτημα, τουλάχιστον όσον αφορά το ευρύ κοινό, αναθερμάνθηκε την τριετία 1990-93, δηλαδή την περίοδο της μεγάλης εθνικιστικής έξαρσης με αφετηρία το Μακεδονικό ονοματολογικό ζήτημα. Σχετικός τόμος που εκδόθηκε στη συγκεκριμένη περίοδο είχε τον τίτλο: «Η γλώσσα της Μακεδονίας: Η αρχαία Μακεδονική και η ψευδώνυμη γλώσσα των Σκοπίων» (Εκδόσεις Ολκός, 1992). Διάφορες ψευδοεπιστημονικές θεωρίες από επιστήμονες, συνήθως μη γλωσσολόγους, της Βόρειας Μακεδονίας συνδέουν τη γλώσσα με τη σύγχρονη, Σλαβομακεδονική γλώσσα, συμπέρασμα το οποίο απορρίπτεται καθολικά από τη γλωσσολογία.
Το βασικό -γλωσσολογικό- πρόβλημα έχει ως αφετηρία την ουσιαστική έλλειψη στοιχείων σχετικά με τη Μακεδονική. Όπως παραδέχεται η Παναγιώτου (2001), το 99% των επιγραφών που μας έχουν σωθεί από την Μακεδονία είναι γραμμένες στην αττική διάλεκτο, πιθανότατα εξαιτίας της επιβολής της αττικής διαλέκτου ως επίσημης γλώσσας του Μακεδονικού βασιλείου ήδη από τα τέλη του 5ου- αρχές 4ου αι. Π.Κ.Ε. Το υπόλοιπο 1% εκπροσωπείται από πολύ πρόσφατες ανακαλύψεις δύο κατάδεσμων (δηλαδή, αντικειμένων που περιέχουν κατάρες), οι αρχαιότεροι των οποίων χρονολογούνται από τον 4ο αι. Παρόλα αυτά, κάποια σχετικά ασφαλή συμπεράσματα για τη γραμματική και φωνολογία της γλώσσας μπορούν να εξαχθούν.

Γνωρίσματα

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!