Πείρος

Περιγραφή

Οι πηγές της κύριας ροής του βρίσκονται στα βόρεια-βορειοανατολικά του Ερυμάνθου, κοντά στο χωριό Λακκώματα. Κατά κανόνα, στην αρχική πορεία του, ο ποταμός είναι στενός, βαθύς σε αρκετά σημεία του αλλά και πολύ ορμητικός, ενώ από την περιοχή της Βαλμαντούρας και χαμηλότερα όπου ξεκινά σταδιακά η πεδιάδα και ιδιαίτερα από τον Πρέβεδο και έπειτα, μεγαλώνει η κοίτη του και παράλληλα γίνεται πιο ρηχός και λιγότερο ορμητικός. Εκβάλλει στον Πατραϊκό κόλπο και συγκεκριμένα στην παραλία του Γιαλού Αλισσού στη Δημοτική Ενότητα Δύμης του Δήμου Δυτικής Αχαΐας. Οι εκβολές του αποτελούν επίσης το φυσικό γεωγραφικό σύνορο μεταξύ του Αλισσού και της Κάτω Αχαΐας.
Στο πιο μεγάλο μέρος της διαδρομής του ως επί το πλείστον φύονται πλατάνια στις όχθες του. Το ποτάμι έχει ψάρια, χέλια αλλά κι αγριοπούλια, πάπιες και χήνες, με τα κάποια από αυτά παλαιότερα να είναι πιο διαδεδομένα συγκριτικά με σήμερα.

Παραπόταμοι

Ο μεγαλύτερος παραπόταμος του είναι ο Παραπείρος (Τυθεύς/Τευθέας), που πηγάζει από τον Ερύμανθο, στην περιοχή της Τριταίας, κοντά στο χωριό Αλεποχώρι.
Άλλοι σημαντικοί παραπόταμοι είναι: Η Σερδινή που οι κύριες πηγές τις βρίσκονται στο βουνό Πεζούλισες κοντά στο χωριό Φλόκα, στην χαμηλή οροσειρά της νότιας και ανατολικής Μόβρης και την βόρεια περιοχή του όρους Σκόλλις, ενώ χύνεται στον Πείρο λίγο πριν τις εκβολές του. Επίσης και ο Βορίλας (ή Μέγας Μελάς) που ενώνεται με τον Πείρο στην Βαλμαντούρα και έχει δύο κύριες πηγές, η μία σε θέση στο σύμπλεγμα νότιων πρόβουνων του ορεινού όγκου του Παναχαϊκού κοντά στο χωριό Καταρράκτης και η άλλη στον Ερύμανθο κοντά στο χωριό Μπούγα.
Κάποιοι μικρότεροι χείμαρροι που εκβάλουν στον Πείρο είναι οι εξής:
 
α) στο ορεινό τμήμα της λεκάνης του ποταμού: ο χείμαρρος Πόρος, το Κακό Λαγκάδι, το ρέμα της Λαχίδας, τα Δύο Λαγκάδια, ο χείμαρρος Πλάκα, το ρέμα του Ταξιάρχη, το ρέμα του Απιδία.

β) στο ημιορεινό και στο πεδινό τμήμα της λεκάνης του ποταμού: το Μισολάγκαδο, το Πουρναρολάγκαδο, το Τρανολάγκαδο.
 
γ) πλησιάζοντας προς τις εκβολές του ποταμού: το Παλιουρολάγκαδο.

Ονομασία

Υπάρχουν πολλές εκδοχές και παραδόσεις για την ονομασία του ποταμού. Κατά μια εκδοχή προέρχεται από το ρήμα «πείρω» που σημαίνει διαπερνώ, όπως ο ποταμός διαπερνά τον ορεινό όγκο του Ερυμάνθου. Μία άλλη εκδοχή αναφέρει πως ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος, ένας από τους σπουδαιότερους ηγεμόνες της πρώιμης ελληνιστικής περιόδου, προσπαθώντας να περάσει το ποτάμι στην περιοχή της Βαλμαντούρας ήταν τόση η ορμητικότητα του νερού που παρέσυρε την χρυσή του άμαξα.
Κατά καιρούς και κατά τόπους ο ποταμός είχε διάφορα ονόματα όπως Καμενίτσα, Μέλλας, Πίερος, Νεζερίτικο και κατά την αρχαιότητα Αχελώος, ενώ κάποια από αυτά διατηρούνται και σήμερα.
Το όνομα Καμενίτσα χρησιμοποιούταν τον μεσαίωνα κυρίως και οφείλεται στο χωριό Καμενίτσα που βρίσκεται δίπλα στις όχθες του ποταμού και είναι από τα τελευταία χωριά που συναντάει στην πορεία του πριν εκβάλει στον Πατραϊκό κόλπο. Νεζερίτικο αναφέρεται λόγω του ότι περνά από τα λεγόμενα Νεζεροχώρια αλλά και πηγάζει στην περιοχή αυτών των χωριών. Το Αχελώος που φαίνεται να λεγόταν στην αρχαιότητα προέρχεται από την ρίζα «αχ» που σημαίνει «νερό» και το συγκριτικό επίθετο «λώων» που σημαίνει «καλύτερος», επίσης σύμφωνα με την μυθολογία, Αχελώος είναι και η ονομασία σημαντικού ποτάμιου θεού.

Αρχαιότητα - Μυθολογία

Κατά την αρχαιότητα στις όχθες του υπήρχε η πόλη Φαραί όπου σήμερα σε πολύ κοντινή θέση βρίσκεται το ομώνυμο χωριό.
Στο έργο του Ησίοδου Ηοίαι (απόσπ. 13) αναφέρεται πως στις όχθες του Πείρου ζούσε και είχε το σπίτι της, η Περίβοια από τον Ώλενο, κόρη του βασιλιά Ιππόνου, μητέρα του βασιλιά Τυδέα και αδερφή του Καπανεύς, ενός από τους ήρωες των Επτά επί Θήβας. Από την αρχαιότητα το ποτάμι στις εκβολές του είχε πλατάνια όπου είχαν τόσο βαθιές κουφάλες που έτρωγαν κι κοιμόντουσαν πολλοί άνθρωποι μαζί μέσα σε αυτές.