Ντέρμπι Ανόρθωση-Νέα Σαλαμίνα (ποδόσφαιρο)

Ιστορική αναδρομή

Η Ανόρθωση Αμμοχώστου και η Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου αποτελούν τα δύο μεγάλα και ιστορικά σωματεία της πόλης της Αμμοχώστου στην Κύπρο. Η Ανόρθωση δημιουργήθηκε το 1911 και η Νέα Σαλαμίνα το 1948.

Ίδρυση Ανόρθωσης και πρώτα χρόνια

Ο σύλλογος Ανόρθωσις Αμμοχώστου ιδρύθηκε στις 30 Ιανουαρίου 1911. Τα πρώτα χρόνια δεν ανέπτυξε αθλητική δράση αλλά κυρίως εθνική, πνευματική, πολιτιστική και κοινωνική. Το 1929 άρχισε να αναπτύσσει αθλητική δράση. Ωστόσο, οι νέοι του συλλόγου είχαν δραστηριοποιηθεί ποδοσφαιρικά πολύ νωρίτερα. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 είχαν σχηματίσει ομάδα με την ονομασία «Ποδοσφαιρική Ομάδα Ελλήνων Βαρωσίων» (ΠΟΕΒ). Το 1929 η ΠΟΕΒ προσχώρησε επίσημα στην Ανόρθωση και οι ποδοσφαιριστές της, οι οποίοι ήταν όλοι και μέλη της Ανόρθωσης, αποτέλεσαν την πρώτη ποδοσφαιρική ομάδα του συλλόγου. Στη συνέχεια η Ανόρθωση συμμετείχε στα πρωταθλήματα πόλεων. Το 1934 ιδρύεται η Κυπριακή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (ΚΟΠ), με την Ανόρθωση να αποτελεί ένα από τα ιδρυτικά της μέλη.
Το 1947 η Ανόρθωση μαζί με την ΕΠΑ και τον Πεζοπορικό ζήτησαν καταστατική αλλαγή με κύριο αίτημα την εκ περιτροπής προεδρία της ΚΟΠ σε όλες τις πόλεις. Οι ομάδες αυτές έθεσαν το αίτημα αυτό ζητώντας ισότιμη μεταχείριση αφού θεωρούσαν ότι οι ομάδες της Λευκωσίας (στην οποία έδρευε η ΚΟΠ) και κυρίως ο ΑΠΟΕΛ τύγχαναν την εύνοια της ΚΟΠ. Το αίτημα συζητήθηκε σε γενική συνέλευση της ομοσπονδίας στις 27 Αυγούστου 1947, αλλά υπέρ της πρότασης αυτής ψήφισαν μόνοι οι τρεις αυτές ομάδες. Μετά από αυτό το αποτέλεσμα, οι τρεις ομάδες αποχώρησαν από την ΚΟΠ και δημιούργησαν δική του ομοσπονδία, την «Ποδοσφαιρική Αθλητική Ομοσπονδία Κύπρου» (ΠΑΟΚ), με έδρα τη Λάρνακα. Στην ομοσπονδία αυτή εντάχθηκαν άλλα πέντε σωματεία. Μεταξύ των δύο ομοσπονδιών επικράτησε κλίμα συγκρουσιακό. Η διαμάχη τερματίστηκε με την πάροδο ενός χρόνου όταν η ΠΑΟΚ διαλύθηκε και τα τρία σωματεία (Ανόρθωση, ΕΠΑ, Πεζοπορικός) επανεντάχθηκαν το φθινόπωρο του 1948 στην ΚΟΠ. Είχε προηγηθεί η ίδρυση των αριστερών σωματείων, μεταξύ των οποίων και η Νέα Σαλαμίνα.

Ίδρυση Νέας Σαλαμίνας και πρώτα χρόνια

Την εποχή της ίδρυσης του συλλόγου Νέα Σαλαμίνα Αμμοχώστου η Ελλάδα διάνυε μια περίοδο ενόπλων συγκρούσεων λόγω της διαμάχης μεταξύ δεξιών και αριστερών στον Ελληνικό Εμφύλιο. Η κατάσταση στην Ελλάδα μεταφέρθηκε και στην Κύπρο διεισδύοντας τόσο στην πολιτική ζωή του τόπου, όσο και στον αθλητισμό, καθώς οι περισσότεροι αθλητικοί παράγοντες ασχολούνταν επίσης με την πολιτική. 
Στην Αμμόχωστο, ο Γυμναστικός Σύλλογος Ευαγόρας (ΓΣΕ) και η Ανόρθωση ήταν οι μόνοι σύλλογοι που ασχολούνταν με τον αθλητισμό. Μέσα στις τάξεις του ο ΓΣΕ είχε αθλητές στίβου αριστερών φρονημάτων, που κατατάσσονταν στους κορυφαίους της Κύπρου, ενώ στην Ανόρθωση αγωνίζονταν επίσης ποδοσφαιριστές με αριστερή ιδεολογία. Κάτω από την επίδραση του πολιτικού κλίματος της εποχής, τόσο ο ΓΣΕ όσο και η Ανόρθωση άρχισαν να επιβάλλουν περιορισμούς στην εισδοχή αριστερών μελών ή αρνούνταν την προώθηση ποδοσφαιριστών αριστερών φρονημάτων. Από τις αρχές του 1947 μια μερίδα ανθρώπων της Αμμοχώστου με αριστερές αντιλήψεις, που βρίσκονταν εντός και εκτός του ΓΣΕ και της Ανόρθωσης, θεωρούσαν ότι υπήρχε χώρος για τη δημιουργία ακόμα ενός αθλητικού σωματείου στην πόλη. Μπροστά στους περιορισμούς που επιβάλλονταν, οραματίστηκαν ένα σωματείο το οποίο θα ήταν μακρυά από την πολιτική και θα απευθυνόταν σε όλα τα λαϊκά στρώματα της Αμμοχώστου, με στόχο την εξάπλωση του αθλητισμού. Ύστερα από συσκέψεις, στις 14 Φεβρουαρίου 1948 λήφθηκε η οριστική απόφαση για την ίδρυση σωματείου και άρχισαν οι προσπάθειες για την ιδρυτική συνέλευση και για εγγραφή μελών. Οι προσπάθειες αυτές καρποφόρησαν και την Κυριακή 7 Μαρτίου 1948 πραγματοποιήθηκε η ιδρυτική συνέλευση της Νέας Σαλαμίνας, που αποτέλεσε το πρωτοπόρο αριστερό σωματείο της Κύπρου. Ακολούθησε και η ίδρυση άλλων αριστερών σωματείων.
Λόγο των αριστερών φρονημάτων των μελών τους, τα νέα σωματεία δεν γίνονταν δεκτά στις τάξεις της ΚΟΠ και έτσι προχώρησαν στην ίδρυση μιας νέας ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας, της Κυπριακής Ερασιτεχνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (ΚΕΠΟ), το Δεκέμβριο του 1948. Η νέα ομοσπονδία, που διοργάνωνε πρωταθλήματα και κύπελλα, έγινε αφορμή για να στραφούν στα γήπεδα χιλιάδες νέοι φίλαθλοι. Οι αγώνες του πρωταθλήματος της ΚΕΠΟ προσέλκυαν πολύ περισσότερους φιλάθλους από αυτούς της ΚΟΠ. 
Τα σωματεία μέλη της ΚΕΠΟ ήταν υπέρ της ενοποίησης του κυπριακού ποδοσφαίρου. Προσπαθούσαν για τρία συνεχόμενα χρόνια να πείσουν την ΚΟΠ να τα δεχθεί ως μέλη της, αλλά η ΚΟΠ απέρριπτε το αίτημα τους.  Δύο ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες  και η διεξαγωγή δύο πρωταθλημάτων σε μια μικρή χώρα, όπως η Κύπρος, ήταν κάτι το πρωτοφανές. Δημιουργούνταν προβλήματα οικονομικής φύσεως και αθλητικών υποδομών. Ο διαχωρισμός αποτελούσε τροχοπέδη στις προοπτικές για πρόοδο και ανάπτυξη του κυπριακού ποδοσφαίρου. Επιπρόσθετα, τα σωματεία θεωρούσαν ότι το πνεύμα του αθλητισμού είναι η συναδέλφωση και φιλία και όχι διαχωρισμός και διακρίσεις. Οι βάσεις για την ενοποίηση του Κυπριακού Ποδοσφαίρου άρχισαν να μπαίνουν με την πρώτη έκδοση της αθλητικής εφημερίδας Αθλητική, η οποία άρχισε σταυροφορία υπέρ της ενοποίησης το Δεκέμβριο του 1952. Μέσω της ίδιας εφημερίδας ακούστηκαν για πρώτη φορά φωνές για ενοποίηση πέρα από το χώρο της ΚΟΠ (ξένοι προπονητές σωματείων ΚΟΠ). Η ΚΟΠ καταδίκασε τις δηλώσεις των προπονητών των δικών της σωματείων θεωρώντας πως «ήταν αντίθετες με το πνεύμα της Ομοσπονδίας». Οι παράγοντες της ΚΟΠ αρχικά κράτησαν εχθρική στάση καταδικάζοντας όσους ενεργούσαν υπέρ της ενοποίησης. Το καλοκαίρι του 1953 όλοι σχεδόν οι κορυφαίοι αθλητικοί παράγοντες της εποχής τάσσονταν υπέρ της ενοποίησης του κυπριακού ποδοσφαίρου. Τον Αύγουστο του 1953 η Νέα Σαλαμίνα, η Ομόνοια, η Αλκή και ο Ανταίος υπέβαλλαν κοινή αίτηση στην ΚΟΠ για εγγραφή στη δύναμη της ως σωματεία Α΄ κατηγορίας. Τον επόμενο μήνα, στις 19 Σεπτεμβρίου 1953, η ΚΟΠ έκανε δεκτή την αίτηση της Νέας Σαλαμίνας, της Ομόνοιας και του Ανταίου για ένταξη τους στην ΚΟΠ. Η πολεμική όμως της ΚΟΠ προς τα σωματεία αυτά συνεχίστηκε. Απέρριψε την αίτηση της Αλκής, του Ορφέα και του Νέου Αστέρα Μόρφου (τα δύο πρώτα εντάχθηκαν ένα χρόνο αργότερα), ενώ επικαλούμενη το καταστατικό της, υποστήριξε ότι μια ομάδα έπρεπε να συμμετάσχει στο πρωτάθλημα Α΄ κατηγορίας και οι άλλες δύο στην Β΄ κατηγορία. Τα σωματεία της ΚΕΠΟ αποδέχτηκαν τις προϋποθέσεις αυτές με σκοπό να επιτευχθεί τελικά η ενοποίηση. Σε ειδική συνεδρία της ΚΕΠΟ αποφασίστηκε να ενταχθεί στην Α΄ κατηγορία η Ομόνοια και στη Β΄ κατηγορία η Νέα Σαλαμίνα και ο Ανταίος. Μετά τις εξελίξεις αυτές, η ΚΕΠΟ αυτοδιαλύθηκε.

Πρώτος αγώνας (φιλικός)

Το πρώτο παιχνίδι μεταξύ ομάδων από τις δύο ομοσπονδίες πραγματοποιήθηκε μεταξύ της Νέας Σαλαμίνας και της Ανόρθωσης, οι οποίες συναντήθηκαν στα πλαίσια φιλικού παιχνιδιού στο στάδιο ΓΣΕ, την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 1953. Ο ιστορικός για το κυπριακό ποδόσφαιρο αγώνας σήμαινε την ενοποίηση του κυπριακού ποδοσφαίρου. Ήταν ο πρώτος αγώνας μεταξύ δεξιού και αριστερού σωματείου στην Κύπρο. Ο αγώνας ήταν προγραμματισμένος να ξεκινήσει στις 3.25 μ.μ. Οι κερκίδες του σταδίου κατακλύσθηκαν από κόσμο και στις 2:15 μ.μ. ήταν ασφυκτικά γεμάτες. Το γήπεδο ήταν πλήρες με 5200 φιλάθλους των δύο ομάδων. Η είσοδος είχε καθοριστεί στο ένα σελίνι. Οι συνολικές εισπράξεις είχαν ανέλθει στις 260 λίρες, σημαντικό ποσό για την τότε εποχή. Η Ανόρθωση κέρδισε με 3-1 έχοντας ως σκόρερ τους Πάνο Σιάηλο (49' και 70') και Λοΐζου Χατζηλοϊζου (64'). Για τη Νέα Σαλαμίνα είχε ισοφαρίσει προσωρινά ο Αντώνης Βραχίμης «Τζιουμπής». Η εφημερίδα Αθλητική χαρακτήρισε τον αγώνα «επίδειξη ανώτερου αθλητικού πνεύματος» και «συναδέλφωση των φιλάθλων».
Ενδεκάδες: 
Ανόρθωση: Κώστας Χατζηγεωργίου «Κώτσιος», Μωυσής Μάντζαλος, Ξάνθος Σαρρής (46΄ Φαίδρος Φαρμακαλίδης), Ευγένιος Ζερβίδης «Βοσκαρής» (46΄ Γεώργιος Προκοπίου «Προκόπης»), Πάμπος Χαραλάμπους, Άριστος Ραφαήλ (αρχηγός), Λοΐζος Χατζηλοΐζου, Κωστάκης Αντωνιάδης (Μάριος Παπαδόπολος «Κίνας»), Κωστάκης Ξανθούλλης, Πάνος Σιάηλος, Αντώνης Παπαδόπουλος
Νέα Σαλαμίνα: Μιχάλης Σοφοκλέους «Μπλάκκης», Τάκης Κκαφάς, Ανδρέας Ηλία «Ανδρελλής» (αρχηγός), Αντρικκής, Ανδρέας Πασχάλης «Φώκκης», Παράσχος Γεωργίου (Ανδρέας Παπαθωμάς), Μουσταφά Νιταή, Βάσος Κωσταντά (Ανδρέας Σπύρου), Γεώργιος Αβετισιάν «Τζιώρτζης»,  Αντώνης Βραχίμης «Τζιουμπής», Σωτήρης Φωτίου «Τυρίμος»
Η Ανόρθωση αγωνίστηκε με ριγέ φανέλες με χρώματα άσπρο και μπλε και άσπρα παντελονάκια ενώ η Νέα Σαλαμίνα αγωνίστηκε με άσπρες φανέλες και κόκκινα παντελονάκια. Διαιτητής της συνάντησης ήταν ο Άγγλος Ντίκινσον.

Πρώτος επίσημος αγώνας

Ο πρώτος επίσημος αγώνας μεταξύ των δύο ομάδων έγινε στις 20 Νοεμβρίου 1955 στα πλαίσια του παγκυπρίου πρωταθλήματος 1955-56 (όταν έγινε η ενοποίηση του κυπριακού ποδοσφαίρου, η Νέα Σαλαμίνα είχε ενταχθεί στη Β΄ κατηγορία, οπόταν ο πρώτος επίσημος αγώνας μεταξύ των δύο ομάδων έγινε το 1955 όταν προβιβάστηκε στην Α΄ κατηγορία). Ο αγώνας αυτός έγινε στα πλαίσια της πρώτης αγωνιστικής του πρωταθλήματος στην κοινή έδρα τους, στο στάδιο ΓΣΕ. Τυπικά γηπεδούχος ήταν η Νέα Σαλαμίνα. Η Νέα Σαλαμίνα επικράτησε με 3-2. Η νίκη αυτή ήταν η πρώτη της Νέας Σαλαμίνας επί της Ανόρθωσης, αλλά και η πρώτη της στην Α΄ κατηγορία.
Ενδεκάδες:
Ανόρθωση: Πάπυρος, Πάμπος, Οδυσσέας, Παπαδόπουλος, Άσπρου, Πιερής, Ζέμπασιης, Καδής
Νέα Σαλαμίνα: Μιχάλης Σοφοκλέους «Μπλάκκης», Καλαφάτης, Φώκκης, Τάκης Κκαφάς, Βασούδι, Ανδρέας Ηλία «Ανδρελλής», Αντώνης Βραχίμης «Τζιουμπής», Γεώργιος Αβετισιάν «Τζιώρτζης», Κωστάκης, Σωτήρης Φωτίου «Τυρίμος», Μήτσιος Δερυνείωτης

Έδρα αγώνων

Η ποδοσφαιρική ομάδα της Ανόρθωσης χρησιμοποιούσε ως έδρα το στάδιο ΓΣΕ έως το 1974. Η Νέα Σαλαμίνα χρησιμοποίησε το στάδιο αυτό ως έδρα από το 1953 (έως το 1974), μετά την ενοποίηση του κυπριακού ποδοσφαίρου, αφού την περίοδο 1948-1953 δεν της επιτρεπόταν από τις αρχές του ΓΣΕ. Ως εκ τούτου, οι αγώνες μεταξύ των δύο ομάδων από το 1953 έως το 1974 διεξάγονταν στο στάδιο ΓΣΕ. Ο τελευταίος αγώνας μεταξύ των δύο ομάδων στο στάδιο ΓΣΕ πραγματοποιήθηκε στις 7 Απριλίου 1974 στα πλαίσια του πρωταθλήματος Α΄ κατηγορίας 1973-74 με την Ανόρθωση να κερδίζει με 1-0.
Μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την κατάληψη της Αμμοχώστου από τα τουρκικά στρατεύματα, οι δύο ομάδες χρησιμοποιούσαν ποδοσφαιρικά στάδια σε άλλες πόλεις και περιοχές της Κύπρου. Ως εκ τούτου, οι αγώνες μεταξύ των δύο ομάδων διεξήχθησαν σε διάφορα στάδια. Ο πρώτος αγώνας των δύο ομάδων μετά την εισβολή και κατάληψη της Αμμοχώστου έγινε στις 16 Φεβρουαρίου 1975 στα πλαίσια του πρωταθλήματος Α΄ κατηγορίας 1974-75. Γηπεδούχος ήταν η Ανόρθωση. Το παιχνίδι έγινε στο Δημοτικό Στάδιο Παραλιμνίου, προσωρινή έδρα της Ανόρθωσης. Η Νέα Σαλαμίνα κέρδισε με 1-0.
Το 1986 ολοκληρώθηκε η κατασκευή του σταδίου Αντώνης Παπαδόπουλος το οποίο από τότε αποτελεί έδρα της Ανόρθωσης. Το ίδιο στάδιο αποτέλεσε και έδρα της Νέας Σαλαμίνας την περίοδο 1987-1991. Το 1991 ολοκληρώθηκε η κατασκευή του σταδίου Αμμόχωστος το οποίο από τότε αποτελεί έδρα της Νέας Σαλαμίνας. Ως εκ τούτου, οι αγώνες μεταξύ των δύο ομάδων διεξάγονται στα δύο αυτά στάδια. Μοναδικές εξαιρέσεις αποτελούν η περίοδος 2002-03 όπου το βαρωσιότικο ντέρμπι με γηπεδούχο την Ανόρθωση διεξήχθη στο Στάδιο Τάσος Μάρκου λόγω βελτιωτικών έργων στο στάδιο Αντώνης Παπαδόπουλος και η περίοδος 2004-05 όπου η Νέα Σαλαμίνα χρησιμοποίησε ως έδρα το στάδιο Αντώνης Παπαδόπουλος λόγω της ανάγκης βελτιωτικών έργων στο στάδιο Αμμόχωστος για διεξαγωγή αγώνων Α΄ κατηγορίας (την περίοδο αυτή και οι δύο αγώνες μεταξύ των δύο ομάδων διεξήχθησαν στο στάδιο Αντώνης Παπαδόπουλος).

Αποτελέσματα ανά διοργάνωση

Οι δύο ομάδες αγωνίστηκαν μαζί σε δύο διοργανώσεις: στο πρωτάθλημα Α΄ κατηγορίας και στο κύπελλο Κύπρου.