Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος

Ο Κυπριακός Κυβερνητικός Σιδηρόδρομος (ΚΚΣ) (αγγλικά: Cyprus Govermnent Railway, CGR) ήταν ένα σιδηροδρομικό δίκτυο που λειτουργούσε στην Κύπρο από τον Οκτώβριο του 1905 μέχρι το Δεκέμβριο του 1951. Με συνολικό μήκος 122 χιλιόμετρα, υπήρχαν 62 σταθμοί και στάσεις, οι πιο σημαντικές από τις οποίες εξυπηρετούσαν την Αμμόχωστο, το Πραστειό Μεσαορίας, τα Γέναγρα, την Αγκαστίνα, το Τραχώνι Κυθρέας, τη Λευκωσία, την Κοκκινοτριμιθιά, τη Μόρφου, το Καλό Χωριό Λεύκας και την Ευρύχου. Ο ΚΚΣ διέκοψε τη λειτουργία του για οικονομικούς λόγους.

Το ιστορικό

Όταν ο πρώτος Βρετανός Ύπατος Αρμοστής, Sir Garnet Wolseley έφτασε στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1878, συνέλαβε πρώτος την ιδέα για ένα σιδηρόδρομο στο νησί, κάτι που δεν πραγματοποιήθηκε για πολύ καιρό λόγω της αβεβαιότητας για την παραμονή των Βρετανών στην Κύπρο. Τον Ιούλιο του 1903 ο Frederic Shelford - εκ μέρους των Crown Agents - υπέβαλε τεχνικοοικονομική μελέτη για την κατασκευή μιας σιδηροδρομικής γραμμής, που θα ξεκινούσε από την Αμμόχωστο και μέσω της Λευκωσίας και της Μόρφου θα έφτανε στο Καραβοστάσι, με συνολικό κόστος £141.526.

Η κατασκευή του ΚΚΣ

Η πρόταση εγκρίθηκε το Νοέμβριο του 1903 και τα χωματουργικά έργα ξεκίνησαν το Μάιο του 1904· η υφιστάμενη γραμμή στο λιμάνι της Αμμοχώστου επεκτάθηκε προς τα Βαρώσια [1.6 χιλιόμετρα] και το Τμήμα 1 [Αμμόχωστος-Λευκωσία, 57 χιλιόμετρα] εγκαινιάστηκε στις 21 Οκτωβρίου 1905 (100η επέτειο της ναυμαχίας του Τραφάλγκαρ) από τον Ύπατο Αρμοστή Sir Charles Anthony King-Harman. Η κατασκευή του Τμήματος 2 [Λευκωσία-Μόρφου, 38 χιλιόμετρα] ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1905 και τα εγκαίνια έγιναν στις 31 Μαρτίου 1907. Ωστόσο, τρία χρόνια μετά ο Σιδηρόδρομος λειτουργούσε με ζημιές και έτσι διεξάχθηκε μελέτη λειτουργίας του ΚΚΣ από τον Bedford Glasier. Η μελέτη δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 1913 και συνιστούσε την κατασκευή του τερματικού Σταθμού στην Ευρύχου. Έτσι, η κατασκευή του Τμήματος 3 [Μόρφου-Ευρύχου, 24 χιλιόμετρα] ξεκίνησε το Νοέμβριο του 1913 και εγκαινιάστηκε στις 14 Ιουνίου 1915.

Το αναπόφευκτο τέλος

Λόγω έλλειψης κέρδους, το 1932 ο τερματικός Σταθμός μεταφέρθηκε στο Καλό Χωριό Λεύκας, ενώ από το 1948 ο ΚΚΣ έφτανε μόνο μέχρι το Αεροδρόμιο Λευκωσίας. Ο ετοιμόρροπος εξοπλισμός και ο άνισος ανταγωνισμός με το βελτιωμένο
οδικό δίκτυο οδήγησαν την Κυβέρνηση στην απόφαση να τερματίσει οριστικά τον ΚΚΣ. Το τελευταίο τραίνο αναχώρησε από το Σταθμό της Λευκωσίας στις 14:57 της 31 Δεκεμβρίου 1951 και έφτασε στην Αμμόχωστο στις 16:38. Η αποσυναρμολόγηση διάρκεσε μέχρι και το Μάρτιο του 1952. Μετά από δημοπρασία που δημοσιεύτηκε στη Cyprus Gazette, οι 10 από τις 12 ατμομηχανές, οι ράγες και τμήμα του τροχαίου υλικού πωλήθηκαν στην εταιρεία Meyer Newman & Co., για το ποσό των £65.626. Η Ατμομηχανή 1 διατηρήθηκε ως ενθύμιο έξω από το Σταθμό της Αμμοχώστου.
Μερικά βαγόνια αγοράστηκαν από ντόπιους, αποκτώντας καινούργιες και ενδιαφέρουσες χρήσεις, ενώ ο εξοπλισμός διαμοιράστηκε σε εφτά κυβερνητικά τμήματα. Οι Σταθμοί είτε κατεδαφίστηκαν, είτε μετατράπηκαν σε Αστυνομικούς
Σταθμούς (Αγκαστίνα, Κοκκινοτριμιθιά) ή αποθήκες του Τμήματος Δημοσίων Έργων (Αμμόχωστος, Λευκωσία)· ο Σταθμός στη Μόρφου έγινε αποθήκη σιτηρών, ενώ στην Ευρύχου λειτουργούσε ως υγειονομικό κέντρο και δασικός κοιτώνας.
Μεγάλο τμήμα του αυτοκινητοδρόμου Λευκωσίας-Αμμοχώστου κτίστηκε πάνω στη σιδηροδρομική γραμμή, ενώ το βαγόνι 152 τοποθετήθηκε στο γραμμικό πάρκο στο Καϊμακλί, το 1995. Στον Άγιο Δομέτιο, τμήμα της σιδηρογραμμής πρόσφατα έγινε γραμμικό πάρκο και πολυδύναμο κέντρο. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι εργοδοτήθηκαν σε κρατικές υπηρεσίες και ημικρατικούς οργανισμούς. Κατά τη τουρκική εισβολή του 1974 καταρρίφθηκαν οι περισσότερες από τις εναπομείνασες εγκαταστάσεις, σβήνοντας αρκετά σημάδια του Σιδηροδρόμου.

Τραμ Λευκωσίας

Για το 2019 προγραμματίζεται η λειτουργία τροχιόδρομου στο ελεύθερο τμήμα της πόλης της Λευκωσίας, που θα συνδέει το νέο Γενικό Νοσοκομείο με τις λεωφόρους Λεμεσού και Μακαρίου, τις οδούς Λεωνίδου, Ομήρου, Κωστή Παλαμά, τις λεωφόρους Δημοσθένη Σεβέρη και Στροβόλου και θα καταλήγει στη λεωφόρο Μακαρίου στη Λακατάμια.

Μερική Επαναλειτουργία

Τον Οκτώβριο 2018 υπάρχει σχεδιασμός για μερική επαναλειτουργία στο τμήμα Σκουριώτισσα-Κατύδατα-Λινού-Φλάσου-Κοράκου-Ευρύχου.

Βιομηχανικός σιδηρόδρομος Καλαβασσού

Τον Φεβρουάριο 2019 απορρίφθηκε η ανακατασκευή της παλαιάς γραμμής μεταλλείων στην Καλαβασό.