Εκκλησία της Κύπρου

Ιερά Σύνοδος

Η Ιερά Σύνοδος αποτελεί την ανωτάτη αρχή της Εκκλησίας της Κύπρου και ενεργεί με βάση τις Θείες Γραφές, τους Ιερούς Κανόνες, τις Εκκλησιαστικές Παραδόσεις και τον Καταστατικό Χάρτη.
Η Ιερά Σύνοδος απαρτίζεται από τους εν ενεργεία Αρχιερείς, που έχουν εκλεγεί και χειροτονηθεί κανονικώς, δηλαδή τον Αρχιεπίσκοπο, τους Μητροπολίτες και τους Επισκόπους (επαρχιούχους και μη).
Η Ιερά Σύνοδος συγκαλείται από τον Αρχιεπίσκοπο Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου, ο οποίος είναι ο κανονικός Πρόεδρός της. Εάν αυτός κωλύεται, η Ιερά Σύνοδος συγκαλείται και προεδρεύεται από τον πρώτο, κατά τη τάξη, από τα μέλη της, με γνώμη και εντολή, εφόσον αυτή είναι εφικτή, του Αρχιεπισκόπου, εάν μάλιστα αυτή δεν είναι εφικτή, με εντολή της πλειοψηφίας των τριών τετάρτων (3/4) των μελών της. Σε περίπτωση χηρείας του Αρχιεπισκοπικού Θρόνου, η σύγκλιση της Ιεράς Συνόδου γίνεται από τον Τοποτηρητή του.
Η Ιερά Σύνοδος συνέρχεται στην Ιερά Αρχιεπισκοπή, ή εάν συντρέχει σπουδαίος λόγος, όπου ορίσει ο Αρχιερέας, που την συγκαλεί, τακτικώς μεν τέσσερις (4) φορές τον χρόνο, κατά την πρώτη, μετά τη Διακαινήσιμο, Εβδομάδα και κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο των μηνών Φεβρουαρίου, Ιουνίου και Σεπτεμβρίου, εκτάκτως δε όσες φορές εκείνος που δικαιούται να τη συγκαλέσει κρίνει εύλογη την σύγκλησή της ή ζητηθεί αυτή από την πλειοψηφία των μελών της Ιεράς Συνόδου. Η ημερήσια διάταξη των συνεδριών της Ιεράς Συνόδου καταρτίζεται από τον Πρόεδρο της. Συζήτηση θέματος εκτός ημερήσιας διάταξης είναι δυνατή, εφόσον είναι παρόντα και συναινούν όλα τα μέλη της Ιεράς Συνόδου.

Αρμοδιότητες Ιεράς Συνόδου

Η Ιερά Σύνοδος έχει το τεκμήριο της αρμοδιότητας και κατά συνέπεια, διασκέπτεται και αποφασίζει για κάθε εκκλησιαστική υπόθεση, για την οποία δεν υπάρχει ρητή πρόβλεψη από τους Ιερούς Κανόνες και τον Καταστατικό Χάρτη.
Η Ιερά Σύνοδος διαφυλάσσει τη δογματική, κανονική και λατρευτική τάξη στην Εκκλησία της Κύπρου και διατηρεί την ενότητα της πίστεως και την εκκλησιαστική κοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τις λοιπές Ορθόδοξες Εκκλησίες. Ρυθμίζει τις σχέσεις της Εκκλησίας της Κύπρου με τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, τις Ετερόδοξες Εκκλησίες και Ομολογίες και τα λοιπά θρησκεύματα.
Αρμοδιότητα της Συνόδου είναι η άσκηση της ανώτατης δικαστικής εξουσίας στην Εκκλησία της Κύπρου, σύμφωνα με τις ειδικές διατάξεις για τα εκκλησιαστικά δικαιοδοτικά όργανα. Η Σύνοδος εποπτεύει το Κεντρικό Εκκλησιαστικό Ταμείο, τον Φορέα Μισθοδοσίας του Εφημεριακού Κλήρου και το Ελεγκτικό Τμήμα της Εκκλησίας της Κύπρου. Παράλληλα, εποπτεύει τη λειτουργία του Γραφείου της Αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ακόμα, μεριμνά για την κήρυξη του Ευαγγελίου και τη διάδοση της πίστεως, επαγρυπνεί για τη θρησκευτική διδασκαλία των πιστών και αποφασίζει για τα αναγκαία μέτρα, προς στερέωση και τελείωση στην πίστη και προαγωγή και ανύψωση της κατά Χριστόν ζωής του πληρώματος της Εκκλησίας της Κύπρου.

Τίτλος Αρχιεπισκόπου

Γύρω στον 7ο με 9ο αιώνα, έγιναν διάφορες αραβικές επιδρομές στο νησί οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να καταστραφούν κάποιες Επισκοπές. 
Για να προστατευτεί ο λαός της Κύπρου, ο τότε Αρχιεπίσκοπος με την βοήθεια του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Β΄ του Ρινότμητου, μερίμνησε ώστε να μεταφερθούν οι πιστοί στην περιοχή της Κυζίκου κοντά στον Ελλήσποντο μέχρι που σταμάτησαν οι επιδρομές και τότε το νησί ήταν ασφαλές, οπόταν και γύρισε ο λαός πίσω το 698 μ.Χ. 
Η νέα «χώρα» που έζησαν οι Κύπριοι ονομάστηκε Νέα Ιουστινιανή προς τιμήν του Αυτοκράτορος που συνέβαλε στην ασφάλειά τους και υπήρξε η νέα έδρα του Αρχιεπισκόπου Κύπρου - η οποία αναγνωρίστηκε με τον 39ο κανόνα της Πενθέκτης Συνόδου το 691 μ.Χ. 
Έκτοτε, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, φέρει τον τίτλο: Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου.

Επισκοπές

Από αρχαιοτάτων χρόνων, όταν ιδρύθηκε η Εκκλησία της Κύπρου, ιδρύθηκαν διάφορες Επισκοπές σε όλες τις τότε μεγάλες πόλεις της νήσου. Υπήρξαν δηλαδή, οι επισκοπές Κωνσταντίας, Σαλαμίνος, Κιτίου, Αμαθούντος, Νεαπόλεως, Κουρίου, Πάφου, Αρσινόης, Σόλων, Λαπήθου, Κυρηνείας, Ταμασού, Λεδρών, Χύτρων, Τριμυθούντος και Καρπασίας.
Κατά την περίοδο όμως της Φραγκοκρατίας στην Κύπρο (1192-1571), οι Λατίνοι κατακτηται επιχείρησαν να επέμβουν στην θρησκεία του τόπου και να περιορίσουν την Ορθοδοξία. Ένα από τα μέτρα που έλαβαν τότε, ήταν το 1222 να μειώσουν τις Ορθόδοξες Επισκοπές από 14 σε 4, όσες ήταν δηλαδή και οι Ρωμαιοκαθολικές. Από τότε, εκτός από την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου, διατηρήθηκαν μόνο οι Επισκοπές - Μητροπόλεις Πάφου, Κιτίου και Κηρυνείας. Αυτό παρέμεινε μέχρι το 1973 όπερ και εδημιουργήθηκαν δύο νέες Μητροπόλεις, ήτοι η Λεμεσού και η Μόρφου. Φυσικά, κατά καιρούς υπήρξαν Τιτουλάριοι Επίσκοποι κάποιων πάλαι ποτέ διαλαμψάντων Επισκοπών (όπως Λήδρας, Ταμασού, Τριμυθούντος, Σαλαμίνος κ.λπ.), οι οποίοι ήταν βοηθοί του Αρχιεπισκόπου ή άλλων Μητροπολιτών.
Η τελευταία διεύρυνση της Εκκλησίας της Κύπρου το 2007, είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία-ανασύσταση και άλλων Επισκοπών, κάποιες από τις οποίες έγιναν Μητροπόλεις (με Εκκλησιαστική Περιφέρεια), και κάποιες άλλες Χωρεπισκοπές (χωρίς Εκκλησιαστικη Περιφέρεια). Νέες Μητροπόλεις είναι η Κωνσταντίας, Κύκκου, Ταμασού και Τριμυθούντος. Νέες Χωρεπισκοπές εκτός από τις ήδη υπάρχουσες Σαλαμίνος και Αρσινόης, είναι οι Καρπασίας, Αμαθούντος, Νεαπόλεως και Μεσαορίας, ενώ τον τίτλο του Επισκόπου της Λήδρας και των Χύτρων πήραν οι Ηγούμενοι των Σταυροπηγιακών Μονών Παναγίας Μαχαιρά και Αγίου Νεοφύτου.

Μητροπολιτικές Περιφέρειες

Η Εκκλησία της Κύπρου χωρίζεται σε διάφορες Μητροπολιτικές Περιφέρειες, οι οποίες είναι οι ακόλουθες:
Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου, Πολιούχος Άγιος: Απόστολος Βαρνάβας, Βοηθοί: Χωρεπίσκοποι Σαλαμίνος, Καρπασίας, Νεαπόλεως και Μεαορίας. Έδρα: Λευκωσία.
Ιερά Μητρόπολις Πάφου, Πολιούχος Άγιος: Άγιος Πανάρετος Επίσκοπος Πάφου, Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος, Βοηθός: Χωρεπίσκοπος Αρσινόης. Έδρα: Πάφος
Ιερά Μητρόπολις Κιτίου, Πολιούχος Άγιος: Άγιος Λάζαρος. Έδρα: Λάρνακα
Ιερά Μητρόπολις Κυρηνείας,Προσωρινή έδρα: Λατσιά
Ιερά Μητρόπολις Λεμεσού, Βοηθός: Χωρεπίσκοπος Αμαθούντος. Έδρα: Λεμεσός
Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Πολιούχος Άγιος: Άγιος Μάμας. Προσωρινή έδρα: Ευρύχου
Ιερά Μητρόπολις Κωνσταντίας - Αμμοχώστου, Πολιούχος Άγιος: Άγιος Επιφάνιος Κωνσταντίας. Προσωρινή έδρα: Παραλίμνι
Ιερά Μητρόπολις Κύκκου - Τυλληρίας. Έδρα: Ιερά Μονή Παναγίας του Κύκκου
Ιερά Μητρόπολις Ταμασού και Ορεινής, Πολιούχος Άγιος: Άγιος Ηρακλείδιος και Άγιος Μνάσων Επίσκοποι Ταμασού. Έδρα:Επεισκοπιό.
Ιερά Μητρόπολις Τριμυθούντος, Πολιούχος Άγιος: Άγιος Σπυρίδων Τριμυθούντος. Προσωρινή έδρα: Δάλι