Τουρισμός στην Ιταλία

Ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους οικονομικούς τομείς της Ιταλίας. Το 2013, η Ιταλία ήταν στην πέμπτη θέση των χωρών με τους περισσότερους επισκέπτες στον κόσμο, με εισροή 57,7 εκατομμυρίων διεθνών τουριστών. Ο αριθμός αυτός αυξήθηκε σε σχέση με τα δύο προηγούμενα χρόνια (43,6 το 2009, 43,2 το 2010 και 46,1 το 2011). Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ταξιδίων και Τουρισμού (World Travel and Tourism Council), η βιομηχανία του τουρισμού στο σύνολό της (τουρισμός εντός και εκτός της χώρας) έχει συμβάλλει, με 147 δισεκατομμύρια ευρώ, σε ποσοστό 9,4% στη διαμόρφωση του ΑΕΠ της χώρας, απασχολώντας 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενους, δηλαδή το 10,9% της εθνικής απασχόλησης.

Διαμονή στην Ιταλία

Αναφέρονται τα ευρήματα μελέτης του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής της Ιταλίας, που διεξήχθη μεταξύ 2002 και 2005, με θέμα την χωρητικότητα των καταλυμάτων στην Ιταλία.
Σχηματίζοντας ένα γενικό πλαίσιο, η Ιταλία διαθέτει πάνω από 33.000 ξενοδοχεία, μεταξύ των 5 και 1 αστέρων. Το 2002, υπήρχαν 33.411 ξενοδοχεία, που αυξήθηκαν μέσα σε 3 χρόνια κατά μία εκατοντάδα, αγγίζοντας τα 33.527 μέσα στο 2005. Την ίδια χρονιά, οι υποδομές αυτές προσέφεραν 2.028.000 κλίνες, κατανεμημένες σε 1.020.000 δωμάτια (κυρίως δίκλινα, και σε μικρότερο βαθμό, τρίκλινα) και 1.003.000 μπάνια.
Πέραν των ξενοδοχείων, υπάρχουν και άλλα καταλύματα: τα χωριά διακοπών και τα κάμπινγκ διαθέτουν συχνά ψυχαγωγικές υπηρεσίες, καθώς έχουν σχεδιαστεί για να υποδέχονται περισσότερους επισκέπτες σε μία ενιαία υποδομή, αντίθετα με τα ξενοδοχεία. Τα χωριά και τα κάμπινγκ είναι 2.441 και προσφέρουν 1.344.000 κλίνες.
Τέλος, περιλαμβάνονται 11.700 υποδομές αγροτουρισμού με συνολική χωρητικότητα 140.000 κλινών, και 10.000 πανδοχείων "bed and breakfast" (τα οποία έχουν παρουσιάσει εξαιρετικό ποσοστό αύξησης, από 4.000 το 2002 σε πάνω από 10.000 το 2005) με 53.000 κλίνες.
Συνολικά, εάν προστεθούν και τα ενοικιαζόμενα δωμάτια, η Ιταλία διαθέτει 130.000 υποδομές υποδοχής και 4.350.000 κλίνες το 2005. Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί η ικανότητα της Ιταλίας να διαθέτει λιμάνια και καθαρές παραλίες, με σκοπό να προσελκύσει τον μέγιστο τουρισμό μέσα στο 2012.
Τα παρακάτω στοιχεία αναφέρονται στα διάφορα είδη ξενοδοχείων, ταξινομημένων ανά αριθμό αστέρων από 5 έως 1.

7 αστέρων

Υπάρχουν δύο ξενοδοχεία 7 αστέρων: το Town House Galleria στο Μιλάνο (25 κλινών) και το Aman Canal Grande στη Βενετία.

5 αστέρων

Στην Ιταλία το 2005, υπήρχαν 232 πολυτελή ξενοδοχεία 5 αστέρων. Οι υποδομές αυτές, που διακρίνονται ως οι καλύτερες της χώρας σε ποιότητα και υπηρεσίες, προσφέρουν 43.150 κλίνες κατανεμημένες σε 20.686 δωμάτια, γεγονός που επιβεβαιώνει την σαφή επικράτηση των δίκλινων δωματίων σε τέτοιου είδους ξενοδοχεία. Τα μπάνια είναι 21.233, άρα περισσότερα σε σχέση με τα δωμάτια.

4 αστέρων

Τα ξενοδοχεία 4 αστέρων είναι περίπου 3.700, με 502.000 κλίνες κατανεμημένες σε 247.000 δωμάτια.

3 αστέρων

Τα ξενοδοχεία 3 αστέρων είναι τα πιο πολυάριθμα, καθώς εξισορροπούν τις παρεχόμενες υπηρεσίες και το κόστος. Είναι 14.500, σχεδόν το ήμισυ όλων των ξενοδοχείων στην Ιταλία, και οι 940.000 κλίνες είναι κατανεμημένες σε 483.000 δωμάτια.

2 αστέρων

Τα ξενοδοχεία 2 αστέρων είναι 5.000, με 116.000 κλίνες.

1 αστέρων

Τα ξενοδοχεία 1 αστέρα είναι 2.000, με 157.000 κλίνες.

Αλλοδαποί τουρίστες

Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, στην ερώτηση "Πού θα ταξιδέψεις για τις κύριες διακοπές σου το 2011;", απάντησε "στην Ιταλία" το 14% των Λουξεμβούργιων, το 11% των Αυστριακών, το 11% των Ολλανδών, το 10% των Γερμανών, το 9% των Μαλτέζων, το 8% των Τσέχων, το 8% των Δανών, το 8% των Ρουμάνων, το 6% των Σλοβάκων, το 5% των Εσθονών, το 5% των Νορβηγών, το 4% των Λετονών, το 4% των Ισπανών, το 3% των Γάλλων, το 3% των Ούγγρων, το 2% των Βουλγάρων, το 2% των Κροατών και το 1% των Ελλήνων. Το 2011, βάσει στοιχείων έρευνας που διεξήγαγε ο Σύνδεσµος Ιδιοκτητών Αλυσίδων Ξενοδοχείων, σημειώθηκε αύξηση της απόδοσης του ιταλικού τουρισμού. Οι διεθνείς αφίξεις τουριστών παρουσίασαν μέση αύξηση μεταξύ 4% και 5%, και πρωτοστάτησαν αναπτυσσόμενες χώρες της Μέσης Ανατολής, και ιδιαίτερα χώρες της Νότιας Ασίας.
Το 2013, οι χώρες προέλευσης των αλλοδαπών τουριστών ήταν:
Βάσει αφίξεων
 Γερμανία 10.329.271 20,6%
 ΗΠΑ 4.542.936 9%
 Γαλλία 3.879.255 7,7%
 Ηνωμένο Βασίλειο  2.955.262 5,9%
 Ελβετία 2.314. 559 4,6%
 Αυστρία 2.113.848 4,2%
 Ρωσία 1.926.911 3,8%
 Ολλανδία 1.925.017 3,8%
 Κίνα  1.850.206 3,7%
 Ισπανία 1.614.839 3,2%
 Ιαπωνία  1.432.051 2,8%
 Βέλγιο  1.136.286 2,3%
 Πολωνία 981.351 2%
 Αυστραλία 870.857 1,7%
 Βραζιλία  747.065 1,5%
Βάσει προέλευσης
 Γερμανία 52.224.949 28,3%
 Γαλλία 11.900.230 6,4%
 ΗΠΑ 11.726.058 6,3%
 Ηνωμένο Βασίλειο 11.381.729 6,2%
 Ολλανδία 11.144.216 6%
 Ελβετία 9.204.315 5%
 Αυστρία 8.367.288 4,5%
 Ρωσία 7.111.178 3,8%
 Βέλγιο  4.879.723 2,6%
 Ισπανία 4.465.590 2,4%
 Πολωνία 3.963.625 2,1%
 Κίνα  2.829.861 1,5%
 Ιαπωνία  2.765.168 1,5%
 Αυστραλία 2.292.708 1,2%
 Βραζιλία  1.830.635 1%

Παράγοντες τουριστικού ενδιαφέροντος

Είναι πολλά τα κίνητρα που ωθούν τους τουρίστες (αλλοδαπούς ή Ιταλούς) να επισκεφτούν τη χώρα του Δάντη και μπορούν να κατηγοριοποιηθούν, για λόγους ευκολότερης ανάλυσης, στις ακόλουθες παραγράφους. Θα ήταν, όμως, παραπλανητικό να θεωρηθούν αυτά τα "είδη τουρισμού" ως στεγανά που δεν αλληλοεπηρεάζονται. Πράγματι, η ευκαιρία να βρεθούν περιοχές που είναι συχνά πλούσιες σε διάφορες τουριστικές προτάσεις, διευκολύνει και ενθαρρύνει τους επισκέπτες που ενδιαφέρονται κυρίως για ένα είδος προσφορών να επωφεληθούν από τις πρόσθετες προτάσεις που βρίσκουν στο ίδιο μέρος (π.χ. τουρίστες που αναζητούν παραθαλάσσια θέρετρα ή προσκυνητές σε θρησκευτικό ταξίδι, γνωρίζουν πως μπορούν στη συνέχεια να γευτούν την καλλιτεχνική-αρχιτεκτονική ή οινογαστρονομική κληρονομιά μιας περιοχής).

Καλλιτεχνικός-πολιτιστικός τουρισμός

Η Ιταλία διαθέτει τεράστια και αξιοσημείωτη ιστορική και αρχιτεκτονική κληρονομιά, τόσο ως προς την ποσότητα των χειροποίητων αντικειμένων και τη συντήρηση, όσο και ως προς την ενδογενή καλλιτεχνική-πολιτιστική αξία. Για του λόγου το αληθές, η Ιταλία κατέχει περήφανα τον μεγαλύτερο αριθμό χώρων που αναφέρονται στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Σύμφωνα με πηγές, η πολιτιστική κληρονομιά της Ιταλίας είναι η μεγαλύτερη του κόσμου.
Το 2013, η αξία της καλλιτεχνικής-πολιτιστικής κληρονομιάς εκτιμάτο στο 5,4% του ΑΕΠ, περίπου 75,5 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό ικανό να απασχολεί περίπου 1,4 εκατομμύρια εργαζόμενους.

Παράκτιος και παραλίμνιος τουρισμός

Οι ακτές της ιταλικής χερσονήσου εκτείνονται σε μήκος τουλάχιστον 7.458 χλμ, συμπεριλαμβανομένων και των πολυάριθμων νησιών. Στις παραλίες και τα βράχια είναι διασκορπισμένες διάφορα καταλύματα, όπως λουτρά, ξενοδοχεία και εστιατόρια, παραθαλάσσια θέρετρα, κέντρα διασκέδασης για κάθε ώρα της ημέρας, πάρκα, προβλήτες και μαρίνες, καθώς και πολλά ιστορικά και καλλιτεχνικά κέντρα που συνδυάζουν το ενδιαφέρον για την θαλάσσιες δραστηριότητες με την αναψυχή, τη φύση και την τέχνη. Πολλές από τις ακτές της είναι διάσημες και στο εξωτερικό.
Ο παραλίμνιος τουρισμός έχει, επίσης, καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια, κυρίως χάρη στην απήχηση που δημιουργήθηκε από αρκετές πασίγνωστες διασημότητες του διεθνούς τζετ σετ. Αίσθηση προκάλεσε το 2001 η αγορά μιας παραθεριστικής κατοικίας κατά μήκος της Λίμνης Κόμο από τον ηθοποιό Τζορτζ Κλούνεϊ, καθώς και ο γάμος των Τομ Κρουζ και την Κέιτι Χολμς το 2006 στο Κάστρο Orsini-Odescalchi κατά μήκος της Λίμνης Μπρατσάνο.

Χειμερινός τουρισμός

Παρότι το κλίμα της δεν είναι ιδιαίτερα ψυχρό σε σχέση με άλλες βόρειες χώρες, η Ιταλία καταφέρνει να προσελκύει τουρίστες που κάνουν χειμερινά σπορ χάρη στις πολλές οροσειρές της (το ποσοστό των ορεινών περιοχών κυμαίνεται περίπου στο 35%). Από αυτές, ξεχωρίζουν οι Άλπεις, η ψηλότερα οροσειρά της Ευρώπης, και τα Απέννινα όρη, που παρέχουν πολυάριθμες εγκαταστάσεις για σπορ και διαμονή.

Θρησκευτικός τουρισμός

Η Ιταλία προσφέρει πολλούς θρησκευτικούς προορισμούς με κυρίαρχη τη Ρώμη, κατοικία του Πάπα (ο οποίος είναι Επίσκοπος Ρώμης) και έδρα της καθολικής Εκκλησίας. Η πόλη αποτελεί τόπο προσκυνήματος ιδιαίτερα κατά τις κύριες εκδηλώσεις της Καθολικής θρησκευτικής ζωής, και ειδικά κατά το Ιωβηλαίο έτος. Αν και η μορφή του Πάπα δεν αναγνωρίζεται επισήμως από πιστούς άλλων χριστιανικών δογμάτων, η παρουσία του στη Ρώμη προσελκύει ακόμη και αυτούς (σε μικρότερο βαθμό), καθώς πρόκειται για μείζονα θρησκευτική μορφή στη χριστιανική θρησκεία. Πέραν της Αγίας Έδρας, περιλαμβάνονται πολλοί ακόμη θρησκευτικοί προορισμοί, κυρίως λόγω των λειψάνων σπουδαίων προσώπων που συνδέονται με τον Χριστιανισμό, και λιγότερο λόγω της ανάμνησης γεγονότων που οι πιστοί θεωρούν θαυματουργά.

Οικοτουρισμός

Στην Ιταλία, υπάρχουν πολλές προστατευμένες περιοχές διαφόρων ειδών: φυσικά πάρκα, ορεινά ή θαλάσσια, περιφερειακά ή τοπικά πάρκα, φυσικά καταφύγια άγριας ζωής. Υπάρχουν, ακόμη, πολλές φυσικές ομορφιές που δεν προστατεύονται απαραίτητα από πάρκο.

Οινογαστρονομικός τουρισμός

Η Ιταλία είναι εξαιρετικά πλούσια σε τρόφιμα και συνταγές, σε τέτοιο βαθμό ώστε τα προϊόντα και η γαστρονομική κουλτούρα της χώρας συνοδεύει τις αμέτρητες περιφερειακές ή τοπικές παραγωγές που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη περιοχή. Για την υπεράσπιση της ποιότητας και της ποικιλίας της παραγωγής τροφίμων, η βιομηχανία χρησιμοποιεί συχνά τους ευρωπαϊκούς και ιταλικούς κανονισμούς τροφίμων για την προστασία των αγαθών της με την ένδειξη DOC (ονομασία προέλευσης ελεγχόμενη και εγγυημένη), DOCG (ελεγχόμενη ονομασία προέλευσης) ή IGT (προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη). Η υψηλή ποιότητα και ποικιλία των τροφίμων και της κουζίνας αναγνωρίζεται από πολλές χώρες του εξωτερικού που εισάγουν -ή ενίοτε μιμούνται- τα ιταλικά προϊόντα. Γι'αυτό και η ιταλική κουζίνα αποτελεί συχνά κίνητρο για τον τουρισμό, και ίσως συνοδεύεται από ένα ή περισσότερα από τα προαναφερθέντα κίνητρα. Αμέτρητα είναι τα φεστιβάλ και οι εκθέσεις τροφίμων ανά την Ιταλία, από τα μικρά αγροτικά κέντρα έως τις μεγαλουπόλεις. Ο ξενοδοχειακός τομέας σιγά-σιγά εκσυγχρονίζεται για να προσφέρει, ακόμη, στους τουρίστες στοιχεία πολιτισμού και οινογαστρονομίας, τόσο σε ξενοδοχεία παραδοσιακού τύπου, όσο και σε υποδομές που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια για τις ανάγκες του αγροτουρισμού.

Αθλητικός τουρισμός

Τέλος, είναι εξίσου σημαντικός ο τουρισμός που αφορά αθλητικές εκδηλώσεις, που είναι σε θέση να προσελκύει λάτρεις πολλών αθλημάτων, οι οποίοι, σε πολλές περιπτώσεις, αποφασίζουν να μείνουν για κάποιες μέρες και να επισκεφτούν τη χώρα.

Τουριστικοί προορισμοί

Η Ιταλία μπορεί να υπερηφανεύεται για πλήθος τουριστικών προορισμών. Πέραν των πολυάριθμων ιστορικών κέντρων των μεγαλύτερων πόλεων σε κάθε περιοχή της Ιταλίας, όπως και των μουσείων, των πολιτικών και θρησκευτικών μνημείων, περιλαμβάνονται επίσης θάλασσες, βουνά και νησιά, που συχνά είναι σε θέση να προσφέρουν πλήθος επιλογών σχετικών με τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο κάθε τόπου, όπως ήθη, έθιμα και παραδόσεις.

Πόλεις τέχνης

Στην Ιταλία υπάρχουν πολλές πόλεις τέχνης μείζονος σημασίας για τον ιστορικό-καλλιτεχνικό τουρισμό. Στη λίστα που ακολουθεί αναφέρονται μόνο οι μεγαλύτερες πόλεις από κάθε περιοχή.

Οι ομορφότεροι οικισμοί της Ιταλίας

Ο σύνδεσμος "Οι ομορφότεροι οικισμοί της Ιταλίας" (I Borghi più belli d'Italia) λειτουργεί σε όλες τις περιοχές της χερσονήσου και γεννήθηκε για να δώσει έμφαση στην καλλιτεχνική ανάπτυξη συγκεκριμένων μικρών ιταλικών κέντρων. Αυτήν τη στιγμή, υπάρχουν άνω από 200 οικισμοί, και οι περιφέρειες με τους περισσότερους οικισμούς που περιλαμβάνονται στη λίστα είναι η Τοσκάνη, το Αμπρούτσο και η Λομβαρδία.

Ιταλική νομοθεσία

Ο "νόμος-πλαίσιο για τον τουρισμό και τις παρεμβάσεις για την αναβάθμιση και την εξειδίκευση της τουριστικής προσφοράς" (νόμος της 17ης Μαΐου 1983, αριθμ. 217) αποτέλεσε το πρώτο θεμελιώδες σημείο για την επίσημη αναγνώριση του τουριστικού τομέα στην Ιταλία. Στην πραγματικότητα, ο νόμος αυτός περιλάμβανε για πρώτη φορά ένα σύνολο γενικών κανόνων, ισοδύναμων σε όλη τη χώρα, που διαμόρφωναν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι Περιφέρειες θα περιλάμβαναν κανόνες για τον ιταλικό τουρισμό. Έτσι, κατόπιν του νόμου-πλαισίου, πολλές Περιφέρειες προσάρμοσαν την τοπική τους νομοθεσία στις εθνικές διατάξεις. Στις αρχές του 2000, ωστόσο, υπήρξε ένα σημαντικό σημείο καμπής στην ιταλική νομοθεσία για τον τουρισμό, διότι το 2001 θεσπίστηκαν ο συνταγματικός νόμος του τίτλου 5 (συνταγματικός νόμος της 18ης Οκτωβρίου 2001 αριθμ. 3) και ο νόμος της 29ης Μαρτίου 2001 αριθμ. 135 για τη "μεταρρύθμιση της εθνικής νομοθεσίας περί τουρισμού", με σχετική κατάργηση του νόμου-πλαισίου 217/1983 με διάταγμα της 22ας Σεπτεμβρίου 2002. Ο νέος συνταγματικός νόμος ήταν σημαντικός, διότι τροποποιεί ριζικά τον σχετικό με τις τοπικές αρχές τίτλο 5 του Συντάγματος, εκχωρώντας στις Περιφέρειες πλήρη νομοθετική και διοικητική αυτονομία στον τουριστικό τομέα (ο οποίος δεν εμπίπτει στα 17 θέματα που διατίθενται ρητώς στην αποκλειστική κρατική εξουσία). Στη συνέχεια, ο νόμος αυτός καταργήθηκε, από το τότε ισχύον Νομοθετικό Διάταγμα της 23ης Μαΐου αριθμ. 79: Ο κώδικας της εθνικής νομοθεσίας περί του τουριστικού δικαίου και εμπορίου. Εν πάση περιπτώσει, ο νόμος 135/2001 οδήγησε σε απλούστευση και σε μια ουσιαστική ρύθμιση, ενώ ήταν επίσης σημαντικός διότι εισήγαγε τους τομείς αρμοδιοτήτων, τη ρύθμιση των τουριστικών επιχειρήσεων και επαγγελμάτων, την υλοποίηση Εθνικής Διάσκεψης για τον τουρισμό, την προώθηση των δικαιωμάτων των τουριστών, τη δημιουργία τοπικών Τουριστικών Συστημάτων και του Ταμείου Συγχρηματοδότησης για την τουριστική προσφορά, απλούστερες διαδικασίες για την έκδοση αδειών σε καταλύματα και τη σύσταση του Ταμείου Ανανεούμενων Κεφαλαίων για τουριστική δανειοδότηση και αποταμίευση.