Οίκος των Αψβούργων

Κόμης των Αψβούργων και Άγιος Ρωμαίος Αυτοκράτορας

Η δυναστεία ονομάστηκε από την έδρα προέλευσής της, δηλαδή το κάστρο των Αψβούργων που ιδρύθηκε από τον Ράντμποτ, κόμη των Αψβούργων στο Ελβετικό καντόνι του Άαργκαου. Η προέλευση του ονόματος του κάστρου είναι αβέβαιη, αν και εικάζεται ότι προέρχεται από το ύπατο κάστρο Χάμπιχτμπουργκ. Η πρώτη καταγραφή του ονόματος γίνεται το 1108, ενώ το κάστρο παραμένει έδρα της οικογένειας τον 11ο, 12ο και 13ο αιώνα στο πρώην δουκάτο της Σουηβίας, το οποίο ενσωμάτωσε το καντόνι του Άαργκαου την εποχή της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Από τη νοτιοδυτική Γερμανία, και κυρίως την Αλσατία, το Μπράισγκαου, το Άαργκαου και το Τούργκαου, οι οικογένεια των Αψβούργων επέκτεινε την επιρροή και κτήσεις της στις νοτιοανατολικές παρυφές της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δηλαδή τη σημερινή Αυστρία (1278-1382). Μέσα σε δύο ή τρεις γενιές, οι Αψβούργοι κατάφεραν να διασφαλίσουν πρόσβαση στον αυτοκρατορικό θρόνο, την κατοχή του οποίου κράτησαν για αιώνες (1273–1291, 1298–1308, 1438–1740, και 1745–1806).

Μαξιμιλιανός Α΄

Το 1477 με το γάμο του με τη δούκισσα της Βουργουνδίας, Μαρία, ο αρχιδούκας των Αψβούργων, Μαξιμιλιανός Α΄, απέκτησε τον έλεγχο των Κάτω Χωρών, ενδυναμώνοντας έτσι την οικογενειακή δυναστεία και επεκτείνοντας της κτήσεις του οίκου και πέρα από την Αυστρία. Ο γιος του Μαξιμιλιανού, Φίλιππος ο Δίκαιος (επίσης γνωστός ως Φίλιππος ο Όμορφος), παντρεύτηκε την Ιωάννα της Καστίλης (επίσης γνωστή και ως Ιωάννη η Τρελή), κληρονόμο της Καστίλης, της Αραγωνίας και του μεγαλύτερου τμήματος της Ισπανίας. Ο Φίλιππος και η Ιωάννα απέκτησαν έξι παιδιά, το μεγαλύτερο από τα οποία, ο Κάρολος Ε΄, κληρονόμησε τα βασίλεια της Καστίλης και της Αραγωνίας, της Νότιας Ιταλίας, της Αυστρίας και των Κάτω Χωρών.

Διαχωρισμός του Αυστριακού και Ισπανικού κλάδου του οίκου των Αψβούργων

Μετά την ανάθεση της εξουσίας των περιοχών της Αυστρίας, το 1521, στον Φερδινάνδο Α΄ από τον αδελφό του, αυτοκράτορα Κάρολο Ε΄ (γνωστό και ως Κάρολο Α΄ της Ισπανίας 1516–1556), η δυναστεία διαχωρίστηκε στον ήσσονα κλάδο των Αψβούργων της Αυστρίας και τον κύριο κλάδο των Αψβούργων της Ισπανίας. Οι πρώτοι διατήρησαν τον τίτλο του αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας μετά το θάνατο του Καρόλου το 1558, καθώς και τις κληρονομικές περιοχές των Αψβούργων και τα βασίλεια της Βοημίας και Ουγγαρίας, ενώ ο Ισπανικός κλάδος κυβέρνησε τα βασίλεια της Ισπανίας, των Κάτω Χωρών, της κτήσεις του οίκου στην Ιταλία, και, για ένα διάστημα, την Πορτογαλία. Η Ουγγαρία ήταν κάτω από την εξουσία της οικογένειας εν μέρει από το 1526. Για 150 χρόνια το μεγαλύτερό της τμήμα ήταν στην κατοχή των Οθωμανών, αλλά οι περιοχές αυτές επανακτήθηκαν το διάστημα 1683–1699.
Οι Αψβούργοι της Ισπανίας εξαλείφθηκαν το 1700, προκαλώντας έτσι τον πόλεμο της Ισπανικής διαδοχής, ενώ ο τελευταίος αρσενικός κληρονόμος του οίκου της Αυστρίας πέθανε το 1740, με συνέπεια τον πόλεμο της Αυστριακής διαδοχής. Σταδιακά, όλος ο οίκος έπαψε να υπάρχει το 1780. Η κληρονόμος των τελευταίων Αψβούργων της Αυστρίας, η Μαρία Θηρεσία, παντρεύτηκε τον Φραγκίσκο Στέφανο, δούκα της Λωρραίνης, ο οποίος ήταν και αυτός δισέγγονος του αυτοκράτορα Φερδινάνδου Γ΄ των Αψβούργων, και έτσι οι απόγονοί τους συνέχισαν την παράδοση στη Βιέννη, πλέον ως Οίκος των Αψβούργων-Λωρραίνης, αν και στην ουσία ο νέος οίκος της Λωρραίνης εισήλθε στην Αυστρία. Υπάρχει η άποψη ότι η σταδιακή εξαφάνιση του οίκου προέκυψε από τους διαδοχικούς ενδοοικογενειακούς γάμους μέσα στον οίκο.

Εξάλειψη της δυναστείας

Οι Αψβούργοι προσπάθησαν να σταθεροποιήσουν την ισχύ τους με τη συχνή χρήση ενδοοικογενειακών γάμων, γεγονός που τελικά είχε καταστροφικά αποτελέσματα για τη δυναστεία. Γάμοι μεταξύ πρώτων ξαδέλφων, ή μεταξύ θείου και ανιψιάς, ήταν κοινοί στην οικογένεια. Μία μελέτη που έγινε σε 3000 οικογενειακά μέλη συνολικά 16 γενεών (πανεπιστήμιο του Σαντιάγκο δε Κομποστέλα) δείχνει ότι οι ενδοοικογενειακές σχέσεις φέρουν τη σταδιακή εξάλειψη. Η δεξαμενή γονιδίων γίνεται τελικά ιδιαίτερα μικρή, με συνέπεια ο τελευταίος Αψβούργος του Ισπανικού κλάδου, Κάρολος Β΄, είχε σημαντικές γενετικές ανωμαλίες, ενώ το γονιδίωμά του ήταν αντίστοιχο με ενός παιδιού δύο αδελφών, όπως άλλωστε και του πατέρα του.
Στις 6 Αυγούστου του 1806 η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία καταλύθηκε από τον Γάλλο αυτοκράτορα, Ναπολέοντα Α΄, με στόχο την αναδιοργάνωση της Γερμανίας. Αναμένοντας την απώλεια του τίτλου του Αγίου Ρωμαίου Αυτοκράτορα που επήλθε με την κατάλυση, ο Φραγκίσκος Β΄ ανακήρυξε τον εαυτό του Αυτοκράτορα της Αυστρίας (όπως και ο Φραγκίσκος Α΄) στις 11 Αυγούστου του 1804, τρεις μήνες μετά την αυτοανακήρυξη του Ναπολέοντα ως αυτοκράτορα της Γαλλίας.
Ο αυτοκράτορας Φραγκίσκος Α΄ της Αυστρίας χρησιμοποιούσε μία σειρά τίτλων, και η πλήρης αυτοφώνησή του ήταν: "Εμείς, ο Φραγκίσκος ο Α΄, με τη δόξα του Θεού Αυτοκράτορα της Αυστρίας, Βασιλιά της Ιερουσαλήμ, Ουγγαρίας, Βοημίας, Δαλματίας, Κροατίας, Σλαβονίας, Γαλικίας και Λοντομερίας, Αρχιδούκα της Λωρραίνης, του Σάλτσμπουργκ, του Βίρτσμπουργκ, της Φρανκονίας, Στυρίας, Καρινθίας και Καρνιολίας, Μεγάλου Δούκα της Κρακοβίας, Μεγάλου Πρίγκηπα της Τρανσυλβανίας, Ηγεμόνα της Μοραβίας, Δούκα του Σαντομίρ, της Μασοβίας, του Λούμπλιν, της Κάτω κα Άνω Σιλεσίας, του Άουσβιτς και του Ζατόρ, του Τέσεν και του Φριούλε, Πρίγκηπα του Μπέρχτεσγκάντεν και του Μέργκενχάιμ, Πριγκιπικού Κόμη των Αψβούργων, της Γκοριζίας και της Γκραντίσκα, του Τιρόλου, και Ηγεμόνα της Κάτω και Άνω Λουσατίας και Ιστρίας".
Με τους όρους της συνθήκης εξίσωσης Αυστρίας και Ουγγαρίας το 1867, δόθηκε εκτεταμένη αυτονομία στην Ουγγαρία, με τη γέννηση της Αυστροουγγαρίας. Με τη συνθήκη αυτή, οι Ούγγροι αναφέρονταν στον ηγεμόνα τους ως βασιλιά και όχι ως αυτοκράτορα, κάτι που κυριάρχησε μέχρι την τελική διάλυση της Αυστροουγγαρίας.
Στις 11 Νοεμβρίου του 1918, με την αυτοκρατορία να καταρρέει, ο τελευταίος απόγονος ηγεμόνας των Αψβούργων, Κάρολος Α΄ (ο οποίος κυβέρνησε και ως Κάρολος Ε΄ της Ουγγαρίας) εξέδωσε διάταγμα που αναγνώριζε το δικαίωμα της Αυστρίας να καθορίσει το μέλλον της και αποποιήθηκε κάθε ρόλο στις κρατικές υποθέσεις. Δύο μέρες αργότερα, εξέδωσε αντίστοιχο διάταγμα για την Ουγγαρία. Αν και δεν καθαιρέθηκε ποτέ επίσημα, αυτά τα διατάγματα θεωρούνται το τέλος της ηγεμονίας των Αψβούργων. Το 1919, η νέα δημοκρατία της Αυστρίας απαγόρευσε με νόμο την παρουσία των Αψβούργων στην Αυστριακή επικράτεια αν δεν παραιτηθούν επίσημα από όλες τις αξιώσεις τους για επανάκτηση του θρόνου και αποδεχθούν την ιδιότητα του απλού πολίτη. Ο Κάρολος προσπάθησε αρκετές φορές να επανακτήσει το θρόνο της Ουγγαρίας, με συνέπεια το 1921 η Ουγγαρία να ψηφίσει αντίστοιχο νόμο, εκθρονίζοντας πλήρως τους Αψβούργους και καταργώντας τα δικαιώματά τους. Ο οίκος των Αψβούργων δεν εγκατέλειψε επίσημα τις ελπίδες επαναφοράς του στην εξουσία, μέχρι τη δήλωση του μεγαλύτερου γιου του αυτοκράτορα Καρόλου, Ότο φον Χάψμπουργ, για αποποίηση όλων των δικαιωμάτων στο θρόνο.
Το μότο της δυναστείας διαχρονικά ήταν "Άφησε τους άλλους να μάχονται, και εσύ, ευτυχισμένη Αυστρία, παντρέψου" (Bella gerant alii, tu, felix Austria, nube!), κάτι που δείχνει την πορεία των μελών των Αψβούργων με τους γάμους με άλλους βασιλικούς οίκους για τη δημιουργία συμμαχιών και την απόκτηση περιοχών. Η αυτοκράτειρα Μαρία Θηρεσία αναγνωρίζεται ιδιαίτερα για αυτή την πορεία της και μερικές φορές αναφέρεται ιστορικά ως η "Μεγάλη γιαγιά της Ευρώπης".

Επανένωση των κτήσεων των Αψβούργων

Ο Σιγισμούνδος ήταν άτεκνος και υιοθέτησε τον Μαξιμιλιανό Α΄, γιο του εξαδέλφου του δούκα Φρειδερίκου Ε΄ (βασιλιά Φρειδερίκου Γ΄). Με την εξουσία του Μαξιμιλιανού Α΄, οι κτήσεις των Αψβούργων επανενώθηκαν, μετά την επανάκτηση του δουκάτου της Αυστρίας έπειτα από το τέλος του Ματθαίου Κορβίνου, ο οποίος είχε σφετεριστεί τον τίτλο του δούκα (1485–1490) με έδρα τη Βιέννη.