Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

Η Ιστορία της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ή Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ξεκινά με τη διαίρεση της ενιαίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τον Διοκλητιανό το 286 μ.Χ. και την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης (με αρχική επίσημη ονομασία "Δεύτερη Ρώμη"" και αργότερα "Νέα Ρώμη") ως πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας, από τον Κωνσταντίνο Α' το 330. Η ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τελειώνει με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453.

Η δυναστεία του Λέοντος (457-518)

Ο Λέων Α' ανέβηκε στον αυτοκρατορικό θρόνο το 457 μ.Χ., χάρη στην επιθυμία του στρατηγού Άσπαρ. Ο Άσπαρ ήταν πανίσχυρος αλλά, επειδή ήταν Αλανός και Αρειανός, προτίμησε να μη στεφθεί ο ίδιος και πρότεινε τον υφιστάμενό του Λέοντα. Η βασιλεία του Λέοντος έχει δυο σπουδαία γεγονότα: την αποτυχημένη εκστρατεία εναντίον των Βανδάλων που οδήγησε στον θάνατο του Άσπαρ και τη δημιουργία γηγενούς στρατού, κάτι που μακροπρόσθεσμα έσωσε την αυτοκρατορία από τους εισβολείς. Διάδοχος του ήταν ο εγγονός του Λέων Β΄ ο οποίος ανήλθε στον θρόνο το 474 μ.Χ. με τον Ζήνωνα ως συναυτοκράτορα, όμως ο Λέων πέθανε μετά από 10 μήνες αφήνοντας τον Ζήνωνα μοναδικό αυτοκράτορα. Ο Ζήνων, αφού συνέτριψε το πραξικόπημα του Βασιλίσκου, βασίλεψε έως το 491μ.Χ. Μετά τον θάνατό του ανεβαίνει στον θρόνο ο Αναστάσιος Α', ένας έμπιστος αυλικός σχετικά προχωρημένης ηλικίας, ο οποίος παντρεύτηκε τη χήρα αυτοκράτειρα Αριάδνη. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του υπέγραψε συμφωνία με τους Πέρσες και έχτισε πολλά οχυρά και άλλα δημόσια έργα ενώ άσκησε συνετή οικονομική πολιτική και άφησε γεμάτα τα ταμεία του κράτους. Γενικά θεωρείται ένας επιτυχημένος αυτοκράτορας. Τον διαδέχθηκε ο Ιουστίνος Α', αρχηγός της βασιλικής σωματοφυλακής, ο οποίος ίδρυσε την ομώνυμη δυναστεία.

Μεσοβυζαντινή περίοδος - Ανασυγκρότηση, παγίωση και ακμή της αυτοκρατορίας (610-1057)

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Υστεροβυζαντινή περίοδος - Κρίση, παρακμή και πτώση της Αυτοκρατορίας (1057-1453)

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Η δυναστεία των Λασκάρεων(1204-1258)

Η πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Σταυροφόρους, τον Απρίλιο του 1204, υπήρξε το καταλυτικότερο σημείο στην εξέλιξη του Μεσαιωνικού Ελληνισμού. Η Άλωση αυτή σήμανε την οριστική ρήξη των Βυζαντινών με το Οικουμενικό παρελθόν του Imperium Romanum (Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και τη στροφή προς τον Ελληνισμό.
Καθ' όλη την ιστορία του, το Βυζάντιο διακρινόταν από έντονα συγκεντρωτικές δομές, με αποτέλεσμα τα πάντα να εξαρτώνται από την Πρωτεύουσα. Κατά τα τελευταία πριν από την Άλωση χρόνια όμως, την εποχή των Αγγέλων, οι δομές αυτές καταρρέουν, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να χάσει τον έλεγχο των φυγόκεντρων δυνάμεων και να εμφανιστούν έντονες αποσχιστικές τάσεις. Αποτέλεσμα αυτού ήταν ότι, όταν οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη, να υπάρχουν ήδη σχηματισμένες μικρές ανεξάρτητες οντότητες, οι οποίες και ανέλαβαν την υποχρέωση να αντιτάξουν την πρώτη οργανωμένη αντίσταση στον κατακτητή.

Βυζαντινός Φοίνικας (1216-1261)

Ο θάνατος του Ερρίκου της Φλάνδρας τον Ιούνιο του 1216 και του Πάπα Ιννοκεντίου Γ' λίγο αργότερα, σήμανε για το λατινικό καθεστώς τη διπλή απώλεια του ικανότερου ηγέτη και του κυριότερου υποστηρικτή του. Πρώτος επωφελήθηκε από τα γεγονότα ο Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας της Ηπείρου, που λίγο νωρίτερα είχε διαδεχτεί τον αδελφό του. Κατάφερε να συλλάβει τον νέο λατίνο αυτοκράτορα Πέτρο του Κουρτεναί, όταν αυτός απερίσκεπτα αποφάσισε να ταξιδέψει από την Ιταλία στην Κωνσταντινούπολη ακολουθώντας τη διαδρομή της Εγνατίας οδού. Με τη δόξα του νικητή του Λατίνου αυτοκράτορα επιτέθηκε στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, καταφέρνοντας να νικήσει Λατίνους, Σέρβους και Βουλγάρους. Σταδιακά κατάφερε να αποκλείσει τη Θεσσαλονίκη, η οποία έπεσε το 1224. Μια απόπειρα των Δυτικών να βοηθήσουν τη Θεσσαλονίκη οδήγησε σε μια αποτυχημένη εκστρατεία στη Θεσσαλία το διάστημα 1224-25. Ενισχυμένος από τις επιτυχίες του, ο Θεόδωρος Δούκας, το 1227 στέφθηκε από τον αρχιεπίσκοπο Αχρίδας, Δημήτριο Χωματιανό, αυτοκράτορας των Ρωμαίων.
Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης εξασφάλισε για την Ήπειρο αυτό που η αυτοκρατορία της Νίκαιας είχε ήδη εξασφαλισμένο, μια βάση από όπου θα μπορούσε να οργανωθεί η ανάκτηση της Κωνσταντινουπόλεως. Στη Νίκαια, τα χρόνια μετά τη Συνθήκη του Νυμφαίου (Μικράς Ασίας), αναλώθηκαν στην καλύτερη οργάνωση της διοίκησης και στη σταθεροποίηση της οικονομίας, ώστε η Νίκαια, χωρίς να επιτύχει τους πολεμικούς θριάμβους των ηγεμόνων της Ηπείρου, να είναι σταθερότερη. Το 1222, μετά τον θάνατο του Θεοδώρου, στον θρόνο ανήλθε ο γαμπρός του Ιωάννης Γ' Δούκας Βατάτζης. Εναντίον του εκδηλώθηκε στάση, οργανωμένη από τους αδελφούς του Θεοδώρου και με την υποστήριξη της Λατινικής αυτοκρατορίας. Ο Βατάτζης κατάφερε να τους νικήσει και να αποσπάσει σχεδόν το σύνολο των λατινοκρατούμενων εδαφών στην Μικρά Ασία. Ακολούθως ο στόλος του κατέλαβε τα παρακείμενα στα μικρασιατικά παράλια νησιά (Λέσβο, Χίο, Σάμο, Ικαρία, Ρόδο). Το 1225 πέρασε στη Θράκη και κατέλαβε την Αδριανούπολη, τον επόμενο όμως χρόνο επιτέθηκε εναντίον του ο Θεόδωρος Άγγελος και τον απώθησε από την πόλη.

Το παιχνίδι ευφυΐας με τη Δύση (1261-1282)

Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες διπλωματικές επιτυχίες του Βυζαντίου της ύστερης εποχής. Πρωτεργάτης της ήταν ο τότε αυτοκράτορας Μιχαήλ Η' Παλαιολόγος, ο ιδρυτής της δυναστείας των Παλαιολόγων που κυβέρνησαν το Βυζάντιο ως την πτώση του το 1453. Πρόκειται για μια σειρά διπλωματικών ενεργειών που έκανε ο Μιχαήλ Η' προκειμένου να σώσει το Βυζάντιο από την επιθετική πολιτική του βασιλιά της Νότιας Ιταλίας Καρόλου του Ανδεγαυού. Ο Κάρολος είχε το φιλόδοξο σχέδιο να αναστήσει τη λατινική αυτοκρατορία στην Κωνσταντινούπολη για λογαριασμό του και προσπαθούσε να πείσει τον Πάπα και τους  Βενετούς να συμπράξουν στα σχέδιά του. Επίσης είχε δημιουργήσει ένα σύστημα συμμαχιών στον Ελλαδικό χώρο, με τις φραγκικές ηγεμονίες, τους Αγγέλους της Ηπείρου και της Θεσσαλίας, ακόμη και τους Σέρβους, εναντίον του Αυτοκράτορα του
Βυζαντίου.
Ο κίνδυνος να επαναληφθεί ξανά το 1204 ήταν ορατός και ο Μιχαήλ Παλαιολόγος το είχε αντιληφθεί πολύ καλά. Με την μοναδική πολιτική οξύνοια που είχε, προσπάθησε να εμποδίσει αυτά τα φιλόδοξα σχέδια του Ανδεγαυού. Τα μέτρα που έλαβε ήταν περισσότερο διπλωματικά παρά στρατιωτικά, αφού ποτέ δεν κατόρθωσε παρ' όλες τις προσπάθειες που έκανε στον στρατιωτικό τομέα, να φτιάξει έναν αξιόμαχο στρατό ανάλογο με εκείνον της εποχής των Κομνηνών ή παλαιότερων. Δημιούργησε λοιπόν ένα αντίστοιχο σύστημα συμμαχιών ως ασπίδα προστασίας εναντίον των εχθρών του Βυζαντίου και προσπάθησε να κερδίσει την εύνοια του εκάστοτε Πάπα ώστε να συγκρατεί τον Κάρολο στις επιθετικές του βλέψεις. Ένας από τους συμμάχους του Μιχαήλ στο παιχνίδι αυτό της διπλωματίας ήταν ο Πέτρος της Αραγωνίας ο οποίος είχε προσωπικούς λόγους να αντιμάχεται τον Κάρολο στον θρόνο της Νότιας Ιταλίας. Ο Μιχαήλ Η' τον υποστήριξε με μεγάλα χρηματικά ποσά, όπως επίσης βοήθησε να υποκινηθεί επαναστατικό κίνημα στη Σικελία, καθώς οι κάτοικοί της ήταν δυσαρεστημένοι από τη συμπεριφορά του Καρόλου απέναντί τους. Έτσι,την πιο επικίνδυνη στιγμή, όταν ο Κάρολος ετοίμαζε μεγάλη επίθεση εναντίον του Βυζαντίου, ξέσπασε επανάσταση στη Σικελία, εναντίον των Γάλλων του Καρόλου, η οποία απλώθηκε ταχύτατα. Ο μεγάλος στόλος του καταστράφηκε στη Μεσσήνη, έχασε τον έλεγχο της Σικελίας και ο Πέτρος της Αραγωνίας του επιτέθηκε από τα νώτα. Έτσι τερματίστηκαν οριστικά τα σχέδια του Καρόλου για την επίθεση και κατάληψη του Βυζαντίου σε αυτήν την επανάσταση που ονομάστηκε "Σικελικός Εσπερινός".

Το Βυζάντιο ως μικρή δύναμη (1282-1321)

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Η Εποχή των Εμφυλίων (1321-1354)

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Άνοδος των Οθωμανών Τούρκων (1354-1402)

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Τελευταία Αναλαμπή και Πτώση (1402-1453)

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!