Σφαγή της Μαράθας, του Σανταλάρη και της Αλόας

Το ιστορικό της σφαγής

Η Μαράθα, ο Σανταλάρης και η Αλόα ήταν τρία μικρά αμιγώς τουρκοκυπριακά χωριά, βόρια της Αμμοχώστου, δίπλα από το ελληνοκυπριακό χωριό Περιστερωνοπηγή. To 1973, ο συνολικός πληθυσμός της Μαράθας ήταν 124, του Σανταλάρη 100 και της Αλόας 46.   
Tον Ιούλιο του 1974, μετά την  πρώτη τουρκική εισβολή στην Κύπρο, όλοι οι άνδρες μάχιμης ηλικίας συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν ως αιχμάλωτοι πολέμου από άντρες της ΕΟΚΑ Β' σε στρατόπεδα συγκέντρωσης αιχμαλώτων αρχικά στην Αμμόχωστο (περιοχή Καράολος) και από εκεί, έπειτα στην Λεμεσό (στο στάδιο ΓΣΟ). Έπειτα από την απομάκρυνση των  ανδρών, σύμφωνα με τις μαρτυρίες που κατατέθηκαν από την δημοσιογράφο Σεβγκιούλ Ουλουντάγ, άντρες της ΕΟΚΑ Β' μάζεψαν τα γυναικόπαιδα στο ελληνικό σχολείο Περιστερωνοπηγής. Αναφέρονται καθημερινοί βιασμοί κοριτσιών, γυναικών και αγοριών από τις 20 Ιουλίου έως τις 14 Αυγούστου. Για τους βιασμούς, οι δράστες κόμπαζαν στον καφενέ του χωριού, και καλούσαν συγχωριανούς να συνευρευθούν με τουρκάλες, ενώ αργότερα βίασαν και παιδάκια. Ανάμεσα στους βιασθέντες ήταν και η 16χρονη κόρη του καφετζή της Μαράθας Mustafa Kukudi, η γνωστή για την ομορφιά της Olcay, την οποίαν βίαζαν επανειλημμένως. Στις 10 Αυγούστου, 3 ελληνύπριοι, εκ των οποίων και ένας αστυνομικός, σκότωσαν τον πατέρα της και τον κατακρεούργησαν. Τοποθέτησαν τα κομμάτια του σε σακούλες και τον έθαψαν με την βοήθεια άλλου ελληνοκύπριου. Την Olcay συνέχισαν να την βιάζουν μέχρι τις 14 Αυγούστου, όπου την δολοφόνησαν μαζί με τα υπόλοιπα θύματα.
Στις 14 Αυγούστου έκλεψαν τα αιγοπρόβατα από την Μαράθα για να γιορτάσουν την γιορτή του δεκαπενταύγουστου. Όμως στις 14 Αυγούστου ξεκίνησε η δεύτερη φάση της τούρκικης εισβολής, οι δράστες αποφάσισαν να μην αφήσουν μάρτυρες και εκτέλεσαν όλο τον πληθυσμό που ήταν τότε στα χωριά. Στην Μαράθα και το Σανταλάρη θανατώθηκαν 84-89 άτομα. Έδεσαν με τέλη τα θύματα και αφού τους σκότωσαν τους έκαψαν και τους έθαψαν με εκσκαφέα σε σκουπιδότοπο, σε μια προσπάθεια να εξαφανίσουν τα ίχνη. Ο ιμάμης της Μαράθας δήλωσε ότι υπήρχαν 90 κάτοικοι στο χωριό πριν την σφαγή, και πως απόμειναν μόνο έξι. Ηλικιωμένοι άνθρωποι και παιδιά επίσης θανατώθηκαν. Μόλις τρία άτομα παρέμειναν μετά τη σφαγή στην Αλόα.

Η ανεύρεση και η εκταφή

Η πρώτη προσπάθεια για ανεύρεση των θυμάτων έγινε από τον τούρκικο στρατό όταν κατέλαβε το χωριό, ωστόσο απέβη άκαρπη. Τυχαία, την 1η Σεπτεμβρίου, παιδί το οποίο έψαχνε μπαταρίες στον σκουπιδότοπο της Μαράθας, είδε ένα παιδικό χέρι να προβάλλει από τα σκουπίδια, και έτσι ανακαλύφθηκε ο ομαδικός τάφος.
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, έγινε η εκταφή των νεκρών από τον τούρκικο στρατό και τον ΟΗΕ (το σουηδικό απόσπασμα}. Αναγνωρίστηκαν δύο μητέρες να κρατούν στα χέρια τους τα μωρά τους. Το Assosciated Press χαρακτήρισε τα πτώματα «τόσο κακοποιημένα και αποσυντεθειμένα ώστε κομματιάζονταν όταν οι στρατιώτες τους έβγαζαν από τον σκυβαλότοπο με φτυάρια». Ο Κιαμίλ Μερίτς, κάτοικος της Μάραθας, δήλωσε ότι στον τάφο βρέθηκε η γυναίκα του «να κρατά το μικρότερο παιδί μας, 18 μηνών, και το μωρό μου είχε σαράντα σφαίρες στο σώμα του».

Αντιδράσεις

Η σφαγή χαρακτηρίστηκε ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας από τον ΟΗΕ ενώ το γεγονός δημοσιεύθηκε και καταγράφηκε από διεθνή μέσα ενημέρωσης όπως οι εφημερίδες The Guardian και The Times.

Η «ιστορία του μενταγιόν»

Κατά την διάρκεια των εκταφών στον σκουπιδότοπο της Μαράθας, όπου ήταν θαμμένοι οι νεκροί, η τούρκικη πλευρά ζήτησε από τα Ηνωμένα Έθνη να να οργανωθεί δημοσιογραφική αποστολή με τη συμμετοχή διεθνών τηλεοπτικών συνεργείων και ανταποκριτών ξένων εφημερίδων κατά την 1η Σεπτεμβρίου 1974 έτσι ώστε να καταγραφεί «το έγκλημα της δολοφονίας τουρκοκύπριων αμάχων».Σε αυτή την αποστολή συμμετείχαν και Έλληνες (ελλαδίτες και ελληνοκύπριοι) δημοσιογράφοι. Ένας εκ των Ελλήνων δημοσιογράφων, απέθεσε μενταγιόν σε κάποιο πτώμα νεαρής γυναίκας και φωτορεπόρτερ αποθανάτισε την σκηνή. Η πλαστή αυτή φωτογραφία οδήγησε τις ελληνοκυπριακές εφημερίδες να αναπαράγουν την είδηση πως υπήρχε και Ελληνίδα ανάμεσα στους νεκρούς, με χαρακτηριστικούς τίτλους όπως  «Εις Έλληνας ανήκουν μάλλον τα πτώματα τάφου εις Μάραθαν», «Τουλάχιστον μία Ελληνίς μεταξύ των νεκρών της Μαράθα» και «Προπαγανδιστικός θόρυβος των Τούρκων περί την ανεύρεσιν ομαδικού τάφου», με την εφημερίδα Μάχη του Νίκος Σαμψών να κάνει λόγο πως «ο θόρυβος τον οποίον δημιουργούν και πάλι οι Τούρκοι διά τον ομαδικόν τάφον Αμμοχώστου πίπτει εκ νέου εις το κενόν και καθίστανται οι ίδιοι κατήγοροι διά τα φρικτά εγκλήματα των εις βάρος των Ελλήνων». Τον ισχυρισμό ότι υπήρχαν και Έλληνες θύματα σε αυτή την θηριωδία πρόβαλε και η επίσημη Κυπριακή Δημοκρατία. Με την παρέλευση του χρόνου, ο ισχυρισμός για Έλληνες θύματα στην σφαγή δεν έπειθε και δημοσιογράφος του ΡΙΚ ο οποίος συμμετείχε στην αποστολή ανέφερε πως «ίσως να ήταν μία επιπόλαιη ενέργεια της στιγμής, που επέφερε αρνητικό αποτέλεσμα».

Ατιμωρησία των δραστών

Στις 14 Αυγούστου 2009, η τουρκοκυπριακή εφημερίδα Volkan δημοσίευσε ονόματα Ελληνοκυπρίων τους οποίους κατονόμασε ως δράστες της σφαγής, πράγμα που οδήγησε τον τότε γενικό εισαγγελέα Πέτρο Κληρίδη να ζητήσει τον εντοπισμό των 15 Ελληνοκυπρίων από την αστυνομία. Μέχρι το 2010, λήφθηκαν καταθέσεις από 12 υπόπτους από τους 15 που είχε κατονομάσει η «Volkan», καθώς και από άλλα πρόσωπα. Ο φάκελος επιστράφηκε στον γενικό εισαγγελέα το καλοκαίρι του 2010, για να τον επιστρέψει πάλι στην αστυνομία με νέες οδηγίες. Το 2011 και 2012 δεν έγινε κάτι συγκεκριμένο, ενώ το 2013 ζητήθηκε βοήθεια από την Σουηδία, στελέχη της οποίας ήταν μέλη της αποστολής του ΟΗΕ που διεξήγαγε τις εκταφές τον Σεπτέμβρη του 1974. Τέλη του 2013 παραλήφθηκαν οι καταθέσεις των Σουηδών σε επιστολές. Ακολούθησε λήψη καταθέσεων από Σουηδούς αξιωματικούς και στρατιώτες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η αστυνομία της Κύπρου γνωρίζει τους δράστες, αλλά δεν τους διώκει. Άλλη μαρτυρία Ελληνοκύπριου, ανεβάζει τον αριθμό των συμμετεχόντων σε 30. Όταν ο Ανδρέας Παράσχος δημοσίευσε τα αρχικά των ονομάτων στην εφημερίδα Πολίτης, έλαβε από μέλη των οικογενειών των δραστών, απειλές.