Μεγάλη ρέα

Ονοματολογία

Η επιστημονική ονομασία του γένους, Rhea, είναι άμεση απόδοση της ελληνικής Ρέα. Η Ρέα (μυθολογία) ήταν σημαντική τιτανική θεότητα στα αρχαία χρόνια, μητέρα του Δία, αδελφή και σύζυγος του Κρόνου. Άγνωστος παραμένει ο λόγος ονοματοδοσίας του πτηνού, καθώς η ίδια η λέξη έχει άγνωστη ετυμολογία . Πιθανόν, επειδή το πτηνό έχει απωλέσει την πτητική του ικανότητα και κινείται συνεχώς στο έδαφος, την γη, να συσχετίζεται η ονομασία με την θεά Γη, της οποίας η Ρέα ήταν θυγατέρα.  Κατ’ άλλην -πιθανότερη- εκδοχή, στην κωμωδία του Αριστοφάνη Όρνιθες, υπάρχει σκωπτική αντιπαράθεση μεταξύ της «Μεγάλης Μητέρας» (Ρέα) και του «Μεγάλου Όρνιθος» (Στρουθοκάμηλος), δηλαδή ο αρχαίος κωμικός «χειρίζεται» την θεά Ρέα σαν πτηνό, στοιχείο που οδήγησε στην ονοματοδοσία του είδους. 
Η αγγλική λαϊκή ονομασία του είδους, όπως και η αντίστοιχη ελληνική παραπέμπουν στο μέγεθος του πτηνού, συγκρινόμενο με εκείνο της μικρής ρέας. Άλλες ονομασίες του είδους είναι Κοινή/Γκρίζα/Αμερικανική ρέα (Common/Grey/American rhea) και ema (Βραζιλία).
Ωστόσο, η συνηθέστερη λαϊκή ονομασία του πτηνού είναι, ñandú (στην γλώσσα guarani), που σημαίνει «αράχνη», πιθανόν λόγω της συνήθειας του πτηνού να ανοιγοκλείνει τις πτέρυγες, όταν τρέχει. Επίσης, στην γλώσσα Κέτσουα (Quechua), αποκαλείται suri ή surí και στην γλώσσα mapuche αποκαλείται choique, ονομασία με πιθανή προέλευση την Παταγονία.

Συστηματική ταξινομική

Το είδος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Λινναίο, στο έργο του Systema naturae, ως Struthio camelus americanus (Sergipe and Rio Grande do Norte, Brazil, 1758 ), δηλαδή ταξινομήθηκε ως υποείδος της στρουθοκαμήλου. Μεταφέρθηκε στο γένος Rhea από τον Γάλλο ζωολόγο Μ. Μπρισόν  (Mathurin Jacques Brisson, 1723-1806), το 1760. 
Αναγνωρίζονται 5 υποείδη, κυρίως από την έκταση του μαύρου χρώματος του λαιμού και από το ύψος τους.  Ωστόσο, πτηνά σε αιχμαλωσία σε κάποιες περιοχές κατανομής τους, διαφέρουν τόσο λίγο που, χωρίς την γνώση του τόπου καταγωγής τους, είναι ουσιαστικά αδύνατο να ταξινομηθούν.

Μορφολογία

Η μεγάλη ρέα είναι ατροπιδοφόρο πτηνό που το παρουσιαστικό της θυμίζει μικρή στρουθοκάμηλο, με μέγεθος ικανό για να της δώσει τον «τίτλο» του μεγαλύτερου πτηνού στην Νότια Αμερική . Γενικά, το  πτέρωμα είναι αφράτο και «αναμαλλιασμένο», σκούρο γκρίζο με αρκετές αποχρώσεις του καφέ, πιο σκούρο μαυριδερό στην βάση του λαιμού. Το κεφάλι, ο λαιμός, οι γλουτοί και οι μηροί είναι πτερωμένοι, αλλά οι ταρσοί ολοκληρωτικά γυμνοί. Σε γενικές γραμμές, τα αρσενικά είναι μεγαλύτερα και βαρύτερα από τα θηλυκά, με πιο σκούρα χρώματα. Ωστόσο, ακόμη και στην άγρια φύση -ιδιαίτερα στην Αργεντινή- υπάρχουν λευκιστικά (leucistic) άτομα, με άσπρο πτέρωμα και μπλε μάτια, ή και αλμπίνο άτομα. Οι πτέρυγες είναι αρκετά μεγάλες, αλλά χρησιμοποιούνται μόνο κατά το τρέξιμο, για να διατηρείται η ισορροπία του πουλιού κυρίως στις κλειστές στροφές, καθώς επίσης και κατά την διάρκεια των ερωτικών επιδείξεων.
Όπως και στην στρουθοκάμηλο, το κεφάλι και το ράμφος είναι μικρά, ενώ οι ταρσοί μεγάλοι, ισχυροί και καλύπτονται από 22 οριζόντιες φολιδωτές «πλάκες» στο μπροστινό μέρος. Τα πόδια είναι, επίσης, ισχυρά και έχουν 3 δακτύλους, με τον οπίσθιο δάκτυλο να απουσιάζει. Οι νεοσσοί είναι γκρίζοι με σκούρες επιμήκεις ρίγες.

Ηθολογία

Η μεγάλη ρέα είναι, γενικά, σιωπηλό πτηνό εκτός από την αναπαραγωγική περίοδο, οπότε αρθρώνει υπόκωφους θορύβους, ενώ οι νεοσσοί παράγουν χαρακτηριστικό σφύριγμα. Κατά τη διάρκεια της περιόδου μη-αναπαραγωγής οι μεγάλες ρέες σχηματίζουν κοπάδια από 10 έως και 100 άτομα. Όταν είναι σε σμήνη, τείνουν να είναι λιγότερο επιφυλακτικές, αλλά τα αρσενικά μπορούν να γίνουν επιθετικά προς άλλα αρσενικά. Όταν καταδιώκονται, τρέχουν γρήγορα σε σχήμα ζιγκ-ζαγκ, σηκώνοντας εναλλάξ τις πτέρυγες. Αυτά τα σμήνη διαλύονται κατά την αναπαραγωγική περίοδο.

Ερωτοτροπίες και ζευγάρωμα

Μετά την διάλυση των σμηνών, σχηματίζονται τρεις «χαλαρές» ομάδες: μοναχικά αρσενικά, σμήνη από 2-15 θηλυκά και ένα (1) μεγάλο κοπάδι από ζώα ενός έτους. Καθώς πλησιάζει η εποχή του ζευγαρώματος, τα αρσενικά γίνονται πιο επιθετικά μεταξύ τους και αρχίζουν το φλερτάρισμα των θηλυκών, φωνάζοντας και ανορθώνοντας το σώμα τους, διατηρώντας τον λαιμό τους ευθύ και «αναταράσσοντας»  το πέρωμά τους. Σηκώνουν τις πτέρυγές τους και μπορεί να τρέξουν κάποια απόσταση, κτυπώντας τις μεθοδικά. Μετά από αυτό, συνεχίζουν να καλούν κάποιο συγκεκριμένο θηλυκό, ενώ αρχίζουν να περπατούν μαζί της ή μπροστά της, ενώ απλώνουν τις πτέρυγες και σκύβουν το κεφάλι. Καθώς το «τελετουργικό» συνεχίζεται, το αρσενικό γίνεται πιο επίμονο και κινητικό, κουνώντας έντονα τον λαιμό του και σχηματίζοντας «οχτάρια», γύρω από το θηλυκό. Από τη στιγμή που το έχει προσελκύσει, το αρσενικό ζευγαρώνει με το θηλυκό και, στην συνέχεια, την οδηγεί στην φωλιά.
Τα θηλυκά μετακινούνται διαρκώς κατά την διάρκεια της αναπαραγωγικής περιόδου, ζευγαρώνουν με κάποιο αρσενικό και, μετά την απόθεση του αβγού, ζευγαρώνουν με άλλο αρσενικό. Τα αρσενικά, από την άλλη, προσέχουν και παρακολουθούν τις φωλιές, αναλαμβάνοντας την επώαση και την φροντίδα των νεοσσών, όλα μόνοι τους. Πάντως, όπως δείχνουν πρόσφατα στοιχεία, είναι πιθανόν κάποιο κυρίαρχο αρσενικό να «επιστρατεύει» ένα υποτακτικό αρσενικό στην φωλιά αντ’ αυτού, ενώ ο ίδιος ξεκινά το κυνήγι δεύτερου θηλυκού.  Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι, οι φωλιές χρησιμοποιούνται συλλογικά και μπορεί να περιέχουν μέχρι και 80 αβγά, συνολικά, που εναποτίθενται από μια ντουζίνα θηλυκών. Έτσι, κάθε θηλυκό μπορεί να γεννάει από 5-10 αυγά.  Ωστόσο, το μέσο μέγεθος της ωοτοκίας είναι 26 αβγά, από 7 διαφορετικά θηλυκά.

Θηρευτές

Οι φυσικοί θηρευτές των ενηλίκων μεγάλων ρεών περιορίζονται στο πούμα και τον ιαγουάρο. Άγρια σκυλιά, είναι γνωστό ότι, μπορούν να σκοτώνουν νεότερα πουλιά, ενώ το ιερακόμορφο Caracara plancus θεωρείται ύποπτο ότι λυμαίνεται τους νεοσσούς. Τα αρμαντίλλο τρέφονται μερικές φορές με τα αβγά της μεγάλης ρέας. 
Άτομα σε αιχμαλωσία φαίνεται να εμφανίζουν σημαντική οικολογική αδράνεια (ecological naïvete). Αυτή η «αφοβία» τα καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτα στα αρπακτικά όταν τα πτηνά απελευθερωθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, στα προγράμματα επανένταξης. Πειραματισμοί κλασικής εξάρτησης με νεαρές μεγάλες ρέες και ομοιώματα αρπακτικών μπορεί να αποτρέψει αυτή την κατάσταση σε κάποιο βαθμό, αλλά η «προσωπικότητα» κάθε ατόμου -αν είναι θαρραλέο ή ντροπαλό- επηρεάζει την επιτυχία της εν λόγω εκπαίδευσης. Το 2006, ένα πρωτόκολλο τέθηκε σε εφαρμογή, για την κατάρτιση αποφυγής πιθανών θηρευτών, καθώς και για τον εντοπισμό των πλέον κατάλληλων ατόμων προς απελευθέρωση.

Απειλές

Ο πληθυσμός των μεγάλων ρεών έχει μειωθεί σημαντικά στην άγρια φύση, εν μέρει λόγω του κυνηγιού για το κρέας και της εξαγωγής δερμάτων. Πάνω από 50.000 δέρματα διακινήθηκαν το 1980, τα περισσότερα από την Παραγουάη, με την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ να αποτελούν τις κύριες καταναλώτριες χώρες.  Τα τελευταία χρόνια, η μεγάλης κλίμακας μετατροπή των μεγάλων νοτιοαμερικανικών λειμώνων για την γεωργία και την κτηνοτροφία  έχουν μειώσει και κατακερματίσει σημαντικά τους διαθέσιμους βιότοπους του είδους, ιδιαίτερα στις πάμπες και τα cerrado.
Οι αγρότες θεωρούν, μερικές φορές, τις μεγάλες ρέες ως επιβλαβή ζώα, επειδή τρώνε πλατύφυλλα καλλιεργούμενα φυτά, όπως λάχανα, σέσκουλα κλπ.  και τις θανατώνουν όταν εισβάλλουν στα κτήματά τους. Η καύση των καλλιεργειών στη Νότια Αμερική συμβάλλει, επίσης, στην πτώση των πληθυσμών τους.

Κατάσταση πληθυσμού

Οι μεγάλες ρέες που έχουν εισαχθεί στην Γερμανία προστατεύονται νομικά κατά παρόμοιο τρόπο με τα αυτόχθονα είδη. Γενικά, στο νέο τους «σπίτι» αντιμετωπίζονται θετικά, καθώς η βόσκησή τους θεωρείται ότι, συμβάλλει στη διατήρηση της ποικιλότητας των οικοτόπων των αραιοκατοικημένων λιβαδιών που γειτνιάζουν με την λίμνη Schaalsee. 
Η μεγάλη ρέα θεωρείται Σχεδόν Απειλούμενο (ΝΤ) είδος σύμφωνα με την IUCN, με τους πληθυσμούς της Αργεντινής και της Ουρουγουάης να έχουν πληγεί περισσότερο από την μείωση αυτή.

Εμπορική εκμετάλλευση

Το είδος εκτρέφεται στην Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη,  όπως γίνεται με το εμού και την στρουθοκάμηλο. Τα κύρια προϊόντα είναι το κρέας και τα αβγά, αλλά εξάγεται και μια μορφή ελαίου που χρησιμοποιείται για καλλυντικά και σαπούνια, όπως και το δέρμα του πτηνού που φαίνεται να έχει εμπορική αξία.