Ολυμπιακός Σ.Φ.Π. (καλαθοσφαίριση ανδρών)

Ίδρυση και πρώτες δεκαετίες

Το τμήμα καλαθοσφαίρισης του Ολυμπιακού αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες ομάδες στον ελληνικό και στον ευρωπαϊκό χώρο. To 1931 αθλητές του τμήματος πετοσφαίρισης της ομάδας ξεκίνησαν τη δημιουργία της ομάδας καλαθοσφαίρισης.
Το 1937 η καλαθοσφαίριση έχει ατονήσει στον Πειραιά. Η διοίκηση του Ολυμπιακού επιθυμώντας να φέρει και πάλι στην επιφάνεια το άθλημα, καλεί ορισμένους φιλάθλους του Πειραιά και τους εξουσιοδοτεί εν λευκώ να δημιουργήσουν και πάλι ομάδα καλαθοσφαίρισης. Με επικεφαλής τον Γ. Ιερώνυμο, έφορο τον Γιάννη Κουτσουλέντη και βοηθούς τους Σ. Παπαδάκη, Μ. Κρικίδη και με παίκτες από την Ιωνίδειο Σχολή Πειραιά (η οποία είχε εξαιρετική ομάδα αποτελούμενη από μαθητές που ήταν φίλαθλοι του Ολυμπιακού) ο Ολυμπιακός αποκτά και πάλι μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα ομάδα καλαθοσφαίρισης.
Την προπόνηση είχε αναλάβει ο Ν. Καραβιάς, ο οποίος μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα είχε φτιάξει ένα ισχυρό συγκρότημα, το οποίο αποτέλεσαν οι γνωστοί καλαθοσφαιριστές της εποχής εκείνης: Ξενοφών Νικολαΐδης, Σπύρος Ανδρεάδης, ο αδελφός του Γιώργος Ανδρεάδης, Πέτρος Δημητρόπουλος, Μανώλης Χατζηνικολάου, Αλέξανδρος Κουτσούκος, Σ. Μιχόπουλος, Κατσαβής, Αναγνωστόπουλος. Πριν όμως ισχυροποιηθεί η ομάδα, ήρθε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και σταμάτησε κάθε κίνηση. Αμέσως μετά τον πόλεμο ο Ολυμπιακός με γενικό αρχηγό τον Γιάννη Κουτσουλέντη βρίσκεται εξαρχής μεταξύ των καλύτερων ομάδων.
Το πρώτο γήπεδο που χρησιμοποίησε η ομάδα ήταν αυτό του «Μπάκαλα» στην Καστέλλα, το οποίο κατασκευάστηκε το 1938 με προσωπική εργασία μελών του Ολυμπιακού. Το 1948 μεταφέρθηκε στο γήπεδο της οδού Μικράς Ασίας και μετέπειτα στο Πασαλιμάνι.

Πρώτες επιτυχίες

Το 1949 ο Ολυμπιακός κατέκτησε το πρώτο Πρωτάθλημα Ελλάδας στην ιστορία του μετά από νίκη στον τελικό του πρωταθλήματος επί του Τρίτωνα. Σημαντικότεροι παίκτες και πρωταγωνιστές της κατάκτησης του τίτλου ήταν οι Γιάννης και Αλέκος Σπανουδάκης, Εμμανουήλ Χατζηνικολάου, Αλέξανδρος Κουτσούκος και Στυλιανός Τσικάτος. Ο Αλέκος Σπανουδάκης μάλιστα, αναδείχτηκε πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος.
Το δεύτερο πρωτάθλημα του Ολυμπιακού θα έρθει 11 χρόνια μετά, το 1960, με πρωταγωνιστές και πάλι τα αδέρφια Σπανουδάκη και τους Θεόδωρο Βαμβακούση, Βασίλη Φασιλή, Νίκο Νικολαϊδη, Μάρκο Καλούδη και Μίμη Δουράτσο. Με την κατάκτηση του τίτλου ο Ολυμπιακός εξασφάλισε την συμμετοχή του στο Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης για πρώτη φορά στην ιστορία του, όπου αντιμετώπισε τη Γαλατασαράι.
Οι αδερφοί Αλέκος και Γιάννης Σπανουδάκης, ο οποίος ήταν παίκτης-προπονητής του Ολυμπιακού και στα 2 πρώτα πρωταθλήματα που κατέκτησε η ομάδα, εφάρμοσαν σημαντικές καινοτομίες στον τρόπο παιχνιδιού. Ο Αλέκος Σπανουδάκης ήταν ο πρώτος Ευρωπαίος που χρησιμοποίησε το τζαμπ σουτ, ενώ ο Γιάννης είχε μάθει αρκετά από τα μυστικά του αθλήματος από τον θρυλικό παίκτη και προπονητή του NBA Μπομπ Κούζι. Οι δυο τους υπήρξαν σημαντικότατοι συντελεστές στη δημιουργία μιας αξιόλογης ομάδας και ήταν από τους πρωταγωνιστές στα πρωταθλήματα του 1949 και του 1960.

Το αήττητο πρωτάθλημα και οι επιτυχίες της δεκαετίας του '70

Οι Στηβ Γιατζόγλου, Γιώργος Καστρινάκης, Γιώργος Μπαρλάς, Παύλος Διάκουλας, Πολ Μελίνι, Νίκος Σισμανίδης, Θανάσης Ράμμος. Παρασκευάς Τσάνταλης, Γιάννης Γκαρώνης, Τόλης Σπανός και Κίμωνας Κοκορόγιαννης με προπονητή τον Φαίδωνα Ματθαίου, οδηγούν τον Ολυμπιακό στο πρώτο νταμπλ της ιστορίας του, το 1976. Μεγάλη επιτυχία ήταν ότι τη χρονιά εκείνη κατέκτησε το τρίτο του πρωτάθλημα, αήττητος, έχοντας 22 νίκες σε ισάριθμα παιχνίδια, ενώ έφτασε και στα προημιτελικά του Κυπέλλου Κυπελλούχων. Νωρίτερα και συγκεκριμένα τη σεζόν 1972–73, ο Ολυμπιακός υπό τις οδηγίες του Ματθαίου είχε αγωνιστεί για πρώτη φορά στην ιστορία του στο Κύπελλο Κυπελλούχων, φτάνοντας στους 16 της διοργάνωσης. Στα ευρωπαϊκά παιχνίδια εκείνης της σεζόν, την ομάδα είχε ενισχύσει και ο σπουδαίος Αμερικανός Τσάρλι Γιέλβερτον που είχε αγωνιστεί στους Πόρτλαντ Τρέιλ Μπλέιζερς.
Το 1977 θα κατακτήσει και πάλι το Κύπελλο Ελλάδας με τον Κώστα Μουρούζη στον πάγκο της ομάδας, με πιο χαρακτηριστική τη νίκη με 110–68 επί του Παναθηναϊκού εκτός έδρας σε νοκ-άουτ παιχνίδι, που συνιστά την μεγαλύτερη νίκη στις αναμετρήσεις μεταξύ των 2 αιωνίων αντιπάλων (42 πόντοι διαφορά και μάλιστα εκτός έδρας). Πρωταγωνιστές του Ολυμπιακού ήταν οι Μελίνι με 24 πόντους και Καστρινάκης με 22, ενώ σημαντική ήταν η συνεισφορά των Διάκουλα με 18 και Γιατζόγλου με 15 πόντους αντίστοιχα.
Το επόμενο Πρωτάθλημα που κατακτήθηκε το 1978 συνοδεύτηκε πάλι με την κατάκτηση του Κυπέλλου και η ομάδα πανηγύρισε την κατάκτηση του δεύτερου συνεχόμενου ντάμπλ σε τρία χρόνια. Διακριθέντες ήταν και πάλι οι Στηβ Γιατζόγλου και Γιώργος Καστρινάκης με προπονητή τον Κώστα Μουρούζη. Το 1979 ο Ολυμπιακός έφτασε στην τελική φάση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών (ημιτελικός γύρος των «6»), που αποτελεί τη σημαντικότερη επιτυχία του μέχρι τότε στην κορυφαία διασυλλογική διοργάνωση.
Η περίοδος Γιατζόγλου–Καστρινάκη ολοκληρώθηκε με 1 ακόμα Κύπελλο Ελλάδος το 1980, έχοντας για προπονητή τον Γιώργο Μπαρλά. Από τότε ξεκινάει μια εποχή πτώσης για την ομάδα, η οποία θα διαρκέσει μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Περίοδος κρίσης

Τα επόμενα χρόνια υπήρξε στον Ολυμπιακό μια σταδιακή ανανέωση, όμως οι αθλητές που αποκτήθηκαν δεν ήταν σε θέση να κάνουν τη διαφορά και να κατακτήσουν κάποιο τίτλο. Το 1986 κατέκτησε τη δεύτερη θέση και ήταν φιναλίστ του κυπέλλου. Μεγάλη μορφή της ομάδας εκείνη την περίοδο ήταν ο Αργύρης Καμπούρης, που ταυτίστηκε με την ομάδα. Στα τέλη της δεκαετίας αξιόλογοι ξένοι, όπως ο Κάρεϊ Σκάρι, που αποκτήθηκε από το ΝΒΑ, ο Λάρι Μίντλετον και ο Τοντ Μίτσελ, δεν κατάφεραν να οδηγήσουν την ομάδα σε διακρίσεις.

Περίοδος μεγάλων επιτυχιών: 5 συνεχόμενα Πρωταθλήματα, 2 Νταμπλ, Πρωτάθλημα Ευρώπης και Τριπλ Κράουν

Το 1991 ανέλαβε την προεδρία της ομάδας ο Σωκράτης Κόκκαλης, ο οποίος προσέλαβε ως προπονητή τον Γιάννη Ιωαννίδη και ο σύλλογος μετά από απαίτηση του νέου του προπονητή μετακόμισε από το Παπαστράτειο στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. Επιπλέον, τα επόμενα χρόνια πραγματοποιήθηκαν μετεγγραφές ξένων παικτών διεθνούς κλάσης, όπως οι Ζάρκο Πάσπαλι, Έντι Τζόνσον, Ντέιβιντ Ρίβερς, Ρόι Τάρπλεϊ, Γουόλτερ Μπέρι, Ντράγκαν Τάρλατς, Αλεξάντερ Βολκόφ, Φράνκο Νάκιτς, Μίλαν Τόμιτς και Κρίστιαν Βελπ που συνδυάστηκαν ιδανικά με Έλληνες πάικτες όπως οι Παναγιώτης Φασούλας, Γιώργος Σιγάλας και Δημήτρης Παπανικολάου. Ο Ολυμπιακός κατέκτησε 5 συνεχόμενα Πρωταθλήματα την περίοδο 1993–97 και δύο κύπελλα το 1994 και το 1997. Παράλληλα, έφτασε σε δύο συνεχόμενα φάιναλ φορ της Ευρωλίγκα το 1994 στο Τελ Αβίβ και το 1995 στη Σαραγόσα. Και τις δύο φορές έφτασε στον τελικό κερδίζοντας στον ημιτελικό τον Παναθηναϊκό και εν συνεχεία ηττήθηκε από δύο ισπανικές ομάδες, τη Μπανταλόνα και τη Ρεάλ Μαδρίτης αντίστοιχα.
Το 1996 κέρδισε το Πρωτάθλημα Ελλάδας, νικώντας στον πέμπτο τελικό των πλέι-οφ του πρωταθλήματος τον Παναθηναϊκό στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, με 35 πόντους διαφορά και σκορ 73–38, που αποτελεί την δεύτερη μεγαλύτερη σε εύρος νίκη απέναντι στον αιώνιο αντίπαλο, μετά την νίκη του Ολυμπιακού με 110–68 (42 πόντοι διαφορά) στο Κύπελλο το 1977.
Το 1997 με προπονητή τον Ντούσαν Ίβκοβιτς, η ομάδα κατέκτησε όλους τους τίτλους που διεκδίκησε (Πρωτάθλημα, Κύπελλο, Ευρωλίγκα) κσι έγινε η πρώτη ελληνική ομάδα που πανηγύρισε το Τριπλ Κράουν. Στον τελικό του φάιναλ φορ της Ευρωλίγκα στη Ρώμη, κέρδισε την Μπαρτσελόνα με 73–58 και στέφθηκε Πρωταθλητής Ευρώπης. Στο φάιναλ φορ προκρίθηκε αφού απέκλεισε στα προημιτελικά τον Παναθηναϊκό με 2 νίκες, 69–49 στο ΟΑΚΑ και 65–57 στο ΣΕΦ. Κατέκτησε το Πρωτάθλημα Ελλάδας επικρατώντας της ΑΕΚ με 3−1 νίκες και το Κύπελλο με νίκη 80–78 επί του Απόλλωνα Πατρών στον τελικό. Την επόμενη περίοδο ο Ολυμπιακός αγωνίστηκε στο τουρνουά ΝΒΑ-FIBA McDonald's Open και έφτασε στον τελικό, όπου αντιμετώπισε τους πρωταθλητές του NBA, Σικάγο Μπουλς του Μάικλ Τζόρνταν.

Περιορισμένες διακρίσεις και περίοδος κρίσης

Από το 1998 έως το 2002 οι διακρίσεις του ήταν περιορισμένες. Το 1999 ο Ολυμπιακός έφτασε στο φάιναλ φορ της Ευρωλίγκα στο Μόναχο και αποκλείστηκε στον ημιτελικό από την μετέπειτα Πρωταθλήτρια Ευρώπης, Ζαλγκίρις Κάουνας, καταλαμβάνοντας τελικά την τρίτη θέση. Ο μοναδικός τίτλος του συλλόγου ήρθε το 2002 με την κατάκτηση του Κυπέλλου Ελλάδας.
Από το 2003 έως το 2005 ο Ολυμπιακός αντιμετώπισε μια από τις χειρότερες περιόδους της ιστορίας του καθώς κατετάγη 4ος το 2003, 8ος το 2004 και πάλι 8ος το 2005. Μοναδική διάκριση η συμμετοχή στον τελικό κυπέλλου το 2004, όπου και ηττήθηκε από τον Άρη.

Ανασυγκρότηση και επιστροφή στις διακρίσεις

Από το 2006 ο Ολυμπιακός, ο οποίος περνάει πλέον στα χέρια των αδερφών Αγγελόπουλων, επιστρέφει σε τροχιά διεκδίκησης του πρωταθλήματος συμμετέχοντας συνεχόμενα στους τελικούς (2006, 2007, 2008, 2009, 2010). Η διοίκηση του συλλόγου ξοδεύει πολύ μεγάλα χρηματικά ποσά και φέρνει στην ομάδα παίχτες αναγνωρισμένης αξίας όπως οι Τζος Τσίλντρες και Λίνας Κλέιζα, που μαζί με ταλαντούχους Έλληνες και ξένους αθλητές όπως οι Γιάννης Μπουρούσης, Σοφοκλής Σχορτσιανίτης, Νίκολα Βούισιτς, Μίλος Τεόντοσιτς και Θεόδωρος Παπαλουκάς οδηγούν την ομάδα στον δρόμο των επιτυχιών. Το 2008 και το 2009 είναι φιναλίστ του Κυπέλλου, ενώ σημαντική επιτυχία είναι η συμμετοχή του στο φάιναλ φορ της Ευρωλίγκα το 2009, που ουσιαστικά σηματοδοτεί την επιστροφή του, μετά από 10 χρόνια, στις κορυφαίες ομάδες της Ευρώπης. Το Σεπτέμβρη του 2009 η ομάδα ταξιδεύει στις ΗΠΑ και δίνει φιλικά παιχνίδια με τους Σαν Αντόνιο Σπερς και Κλίβελαντ Καβαλίερς. Παράλληλα, κατακτά την πρώτη θέση του πρωταθλήματος στην κανονική περίοδο με 25 νίκες και 1 ήττα, επίδοση που την καταρρίπτει την σεζόν 2010–11, με το απόλυτο 26–0, που αποτελεί ρεκόρ στη σύγχρονη ιστορία του θεσμού (μετά το τελευταίο αήττητο πρωτάθλημα του Άρη το 1987–88).
Το 2010 επιστρέφει στους τίτλους με την κατάκτηση του Κυπέλλου Ελλάδας, ενώ στην Ευρώπη φτάνει στον τελικό της Ευρωλίγκα, όπου χάνει το τρόπαιο από τη Μπαρτσελόνα.
Την επόμενη σεζόν έρχεται στην ομάδα ο Βασίλης Σπανούλης και αυτή κατακτάει το δεύτερο συνεχόμενο Κύπελλο Ελλάδας και 9ο συνολικά στην ιστορία της, ενώ ηττάται στους τελικούς του πρωταθλήματος.

Ευρωπαϊκό θαύμα και παγκόσμια κορυφή: Back-to-back Πρωταθλητής Ευρώπης (2012, 2013), Διηπειρωτικό Κύπελλο (2013)

Την σεζόν 2011–12 η ομάδα αλλάζει φιλοσοφία και μειώνει δραστικά τον προϋπολογισμό της. Στηριζόμενη κυρίως σε νεαρούς Έλληνες παίχτες όπως οι Κώστας Παπανικολάου, Κώστας Σλούκας και Βαγγέλης Μάντζαρης, αλλά και σε εμπειρότερους όπως οι Βασίλης Σπανούλης και Γιώργος Πρίντεζης κατακτά την Ευρωλίγκα στην Κωνσταντινούπολη με προπονητή ξανά τον Ντούσαν Ίβκοβιτς σε έναν ανεπανάληπτο τελικό, όταν επέστρεψε στο παιχνίδι έχοντας μειονέκτημα 19 πόντων στο 28ο λεπτό και κέρδισε με 62–61, πετυχαίνοντας το νικητήριο καλάθι εφτά δέκατα του δευτερολέπτου πριν τη λήξη του αγώνα με τον Πρίντεζη. Η ανατροπή του Ολυμπιακού από το -19 είναι η μεγαλύτερη ανατροπή που έχει καταγραφεί από ευρωπαϊκή ομάδα στην ιστορία των τελικών του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος. Στις εγχώριες διοργανώσεις χάνει το Κύπελλο Ελλάδας ύστερα από δύο χρόνια συνεχών κατακτήσεων, αλλά επιστρέφει στην κορυφή της ελληνικής καλαθοσφαίρισης κατακτώντας το Πρωτάθλημα Ελλάδας ύστερα από 15 χρόνια, νικώντας στους τελικούς τον Παναθηναϊκό με συνολικό σκορ νικών 3–2 και στέφεται Πρωταθλητής Ελλάδας μέσα στο κατάμεστο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας.
Το 2013, ο Ολυμπιακός κατέκτησε για 2η συνεχόμενη φορά και 3η συνολικά στην ιστορία του το Πρωτάθλημα Ευρώπης, νικώντας στον τελικό του φάιναλ φορ την 8 φορές κάτοχο του τροπαίου Ρεάλ Μαδρίτης με 100–88, κι αφού προηγουμένως είχε προηγηθεί η νίκη του με 69–52 επί της ΤΣΣΚΑ Μόσχας στον ημιτελικό, που αποτελεί τη μεγαλύτερη σε έκταση νίκη ελληνικής ομάδας σε φάιναλ φορ. Ο Ολυμπιακός έγινε έτσι η μοναδική ελληνική ομάδα και μόλις η τρίτη στην ιστορία του ευρωπαϊκού μπάσκετ (μετά τη Γιουγκοπλάστικα και τη Μακάμπι Τελ Αβίβ) που κατακτά συνεχόμενα Πρωταθλήματα Ευρώπης. Επίσης, κατάφερε να γίνει μόλις η δεύτερη ομάδα στην Ευρώπη που καταφέρνει να φτάσει τους 100 πόντους σε τελικό Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος μετά τη Μακάμπι στον τελικό του 2004 (118–74 τη Φορτιτούντο Μπολόνια).
Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς η ομάδα κατακτά και το Διηπειρωτικό Κύπελλο, επικρατώντας με 2–0 νίκες (81–70, 86–69) επί της Πρωταθλήτριας Αμερικής Πινιέιρος στo Σάο Πάολο της Βραζιλίας.
Το 2015 ο Ολυμπιακός επιστρέφει στην κορυφή της ελληνικής καλαθοσφαίρισης κατακτώντας το Πρωτάθλημα Ελλάδας ύστερα από 3 χρόνια, νικώντας στους τελικούς τον Παναθηναϊκό με συνολικό σκορ νικών 3–0 και στέφεται Πρωταθλητής Ελλάδας στο κατάμεστο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, επίτευγμα που επαναλαμβάνει και την επόμενη σεζόν, επικρατώντας του αιωνίου αντιπάλου με 3–1 νίκες.

Έμβλημα

Το έμβλημα του τμήματος καλαθοσφαίρισης του Ολυμπιακού, έχει εξελιχθεί με το πέρασμα του χρόνου. Στο παρελθόν η ομάδα είχε χρησιμοποιήσει διάφορες παραλλαγές του εμβλήματος. Από την περίοδο 1992-93 το έμβλημα απέκτησε τριγωνικό σχήμα και χρησιμοποιήθηκε έως και την περίοδο 2002-03. Την περίοδο 2003-04, όλα τα τμήματα του Ολυμπιακού χρησιμοποιούσαν μία νέα εκδοχή του εμβλήματος, το οποίο ήταν πλαισιωμένο από ένα κόκκινο κύκλο με την επιγραφή «Ολυμπιακός Σύνδεσμος Φιλάθλων Πειραιώς». Την περίοδο 2009-10 το τμήμα καλαθοσφαίρισης δημιούργησε και πάλι τη δική του εκδοχή του εμβλήματος.

Έδρα

Έδρα του τμήματος καλαθοσφαίρισης του Ολυμπιακού αποτελεί το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας (ΣΕΦ). 
Το ΣΕΦ βρίσκεται στο Φάληρο του Πειραιά, απέναντι από το Στάδιο Γεώργιος Καραϊσκάκης.
Το στάδιο κτίστηκε το 1985. Είναι το πλέον πολυ-λειτουργικό κλειστό γήπεδο στην Ελλάδα, καθώς εκτός από καλαθοσφαίριση μπορεί επίσης να φιλοξενήσει αγώνες στίβου, πετοσφαίρισης, γυμναστικής, παγοδρομιών, super-cross και άλλων αθλημάτων, καθώς και ποικίλες διοργανώσεις όπως συναυλίες, συνέδρια και εκθέσεις. Το 1991 έλαβε το Χρυσό Βραβείο στον παγκόσμιο διαγωνισμό που διοργάνωσε το IAKS για τη λειτουργικότητα και την ποιότητά του. Το 2004 ανακατασκευάστηκε για να φιλοξενήσει τους αγώνες πετοσφαίρισης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, ενώ στο παρελθόν έχει φιλοξενήσει κι άλλες μεγάλες διεθνείς αθλητικές συναντήσεις και οργανώσεις όπως το Ευρωπαικό Πρωτάθλημα καλαθοσφαίρισης του 1987 όπου η Ελληνική Εθνική ομάδα των ανδρών κατέκτησε την 1η θέση νικώντας την ΕΣΣΔ με 103–101. Αποτελεί από τα πιο καλά γήπεδα μπάσκετ στην Ελλάδα, με διεθνείς προδιαγραφές.