Ιερά δάση της Ηπείρου

Έννοια

Συνήθως πρόκειται για δάση που προφυλάσσουν οικισμούς από φυσικές καταστροφές ή σχετίζονται με φυσικούς πόρους που η κοινότητα διαφυλάττει, επειδή είναι σημαντικοί για την επιβίωσή της. Κάποια διατηρούν εντός της έκτασής τους εκκλησίες, ξωκλήσια ή εικονίσματα τα οποία συνδέονται με λατρευτικούς σκοπούς. Σήμερα τέτοιες περιοχές κατατάσσονται στους Ιερούς Φυσικούς Τόπους του πλανήτη (Sacred Natural Sites), που ορίζονται ως τόποι με ιδιαίτερη πνευματική σημασία για παρακείμενες κοινότητες, αλλά και ως τόποι ιδιαίτερης βιοπολιτισμικής αξίας, σημαντικοί παγκοσμίως, τόσο για την πολιτισμική πολυμορφία όσο και τη βιοποικιλότητα, ιδιαίτερα λόγω των φυσικών οργανισμών που σχετίζονται με αιωνόβια δέντρα ή δάση.
Τον Ιούλιο του 2014, έπειτα από πρόταση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και με την υποστήριξη των Δήμων Ζαγορίου και Κόνιτσας και άλλων συλλογικοτήτων, τα ιερά δάση των χωριών του Ζαγορίου και της Κόνιτσας εντάχθηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο της Α.Π.Κ.

Η βιοποικιλότητα των αιωνόβιων δέντρων και δασών

Τα γέρικα δέντρα είναι εξαιρετικά πολύτιμα γιατί φιλοξενούν μια ιδιαίτερα πλούσια, και κάποιες φορές σπάνια βιοποικιλότητα, καθώς ο κορμός τους, όσο γερνά, προσφέρει νέες συνθήκες αποίκισης σε λειχήνες, μύκητες, ξυλοφάγα έντομα, νυχτερίδες και πουλιά. Επίσης, μικρά θηλαστικά, όπως κουνάβια, νυφίτσες, σκίουροι και δεντρομυωξοί, μπορεί να χρησιμοποιήσουν κουφάλες στον κορμό για να φωλιάσουν ή να αναζητήσουν τροφή στα δέντρα αυτά. Τα δέντρα εξακολουθούν να είναι πολύτιμα ακόμη και μετά το θάνατό τους, καθώς το νεκρό ξύλο στηρίζει μια σειρά οργανισμούς όπως σαπροξυλικούς μύκητες κι έντομα ή πουλιά που θα αναζητήσουν σε αυτά καταφύγιο ή τροφή κάνοντας το δάσος ζωντανό και πλούσιο.

Υλικό περιβαλλοντικής εκπαίδευσης: "Τα αιωνόβια δέντρα, οι αξίες τους και η σημασία τους για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας"

Στην προσπάθεια να γίνουν κατανοητά τα ιερά δάση ως διαχειριστικά συστήματα και να τα προστατέψουμε από τυχόν παρανοήσεις σχετικές με τα ιερά άλση της Αρχαιότητας και τις νύμφες τους σχεδιάσαμε ένα υλικό περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με τίτλο: "Τα αιωνόβια δέντρα, οι αξίες τους και η σημασία τους για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας" (2015, επιμέλεια Καλλιόπη Στάρα και Δέσποινα Βώκου). Χρησιμοποιήσαμε τα δέντρα και όχι τα ιερά δάση ως πρωταγωνιστές του υλικού, καθώς θεωρήσαμε την ιδέα του αιωνόβιου δέντρου γνώριμη εικόνα και βίωμα και άρα πιο πρόσφορη και προσιτή για να χρησιμοποιηθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία. Μέσα από απλά κείμενα που απευθύνονται στο ευρύ κοινό το υλικό αυτό σταχυολόγησε όλα τα αποτελέσματα του έργου ΘΑΛΗΣ, ενώ οι δραστηριότητες, αν και απευθύνονται κυρίως σε μαθητές των τελευταίων τάξεων του Δημοτικού σχολείου (παιδιά 10 - 12 ετών) και σε παιδιά με ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες μέσω της διαφοροποιημένης διδασκαλίας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από άλλες ομάδες αναδεικνύοντας τα αιωνόβια δέντρα ως κιβωτούς βιοποικιλότητας, πηγές έμπνευσης, κειμήλια ιστορίας και πολιτισμού, αλλά και ευαίσθητους οργανισμούς που χρήζουν ειδικής μέριμνας και προστασίας (Μάνη κ.α. 2015). Το υλικό έχει λάβει την απαραίτητη έγκριση από το υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων ως εκπαιδευτικά κατάλληλο (2016) και αντίτυπα του έχουν διανεμηθεί μέσω της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων σε όλα τα δημοτικά σχολεία του νομού και διανέμονται, αλλά και υποστηρίζονται επίσης τοπικά με παρουσιάσεις και εκδηλώσεις, ως μικρή ανταπόδοση στους κατοίκους των χωριών που διέσωσαν αυτή τη μοναδική φυσική κληρονομιά, αλλά και μας υποστήριξαν με τη φιλοξενία, τη διάθεση συνεργασίας και τις γνώσεις τους.