Ιωάννης Άγγελος (σεβαστοκράτωρ)

Βιογραφία

Ο Ιωάννης Άγγελος ήταν συγγενής –περιγράφεται εναλλακτικά ως ανιψιός ή εξάδελφος, το με δεύτερο να θεωρείται ως πιθανότερο– του Ιωάννη Καντακουζηνού, στενότερου φίλου και συντρόφου του Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Γ΄ Παλαιολόγου (βασίλευσε μεταξύ 1328-1341) και μετέπειτα αυτοκράτορα ως Ιωάννης ΣΤ΄ (βασίλευσε μεταξύ 1341-1354). Τα ονόματα και η ταυτότητα των γονέων του Ιωάννη Άγγελου δεν είναι γνωστά. Μόνη ακριβής διαθέσιμη πληροφορία είναι, πως ήταν γαμπρός τού πρωτοβεστιάριου Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Στα απομνημονεύματά του ο Ιωάννης Καντακουζηνός αναφέρει, πως ο ίδιος ανέθρεψε τον Ιωάννη Άγγελο και του δίδαξε την τέχνη του πολέμου.
Ο Ιωάννης κάνει για πρώτη φορά την εμφάνισή του το 1328, ως κυβερνήτης της Καστοριάς, ενώ στην συνέχεια αναφέρεται προς το 1336/7, όταν κατείχε την θέση της κεφαλής των Ιωαννίνων, φέροντας παράλληλα τον τίτλο του πιγκέρνη. Τα Ιωάννινα, όπως η πλειοψηφία των εδαφών του τέως Δεσποτάτου της Ηπείρου, είχαν προσαρτηθεί πρόσφατα από τον Ανδρόνικο Γ΄, έπειτα από τον ξαφνικό θάνατο του δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη Β΄ Ορσίνι το 1335, ο οποίος άφησε την Ήπειρο στα αδύναμα χέρια του νεαρού Νικηφόρου Β΄ Ορσίνι και της μητέρας αυτού Άννας Αγγελίνας. Η βυζαντινή κυριαρχία γενικώς δεν βρήκε αποδοχή από τον τοπικό πληθυσμό, με αποτέλεσμα το 1339 να ξεσπάσει εξέγερση στην Ήπειρο, η οποία σε σύντομο διάστημα κέρδισε έδαφος, με τους εξεγερθέντες να καταλαμβάνουν ορισμένα στρατηγικής σημασίας φρούρια, συμπεριλαμβανομένης της παλιάς πρωτεύουσας του δεσποτάτου, της Άρτας. Ύστερα από λίγο ο Ανδρόνικος Γ΄ έστειλε τον Ιωάννη Άγγελο, μαζί με τον κυβερνήτη της Θεσσαλίας Μιχαήλ Μονομάχο, ως εμπροσθοφυλακή του Ρωμαϊκού στρατού στην Ήπειρο. Ο ίδιος ο Αυτοκράτορας και ο Καντακουζηνός ακολούθησαν κατά την διάρκεια της άνοιξης του 1340. Οι εξεγερθέντες απέφυγαν τις μάχες σε ανοιχτό πεδίο και αποσύρθηκαν στα φρούρια, τα οποία το ένα μετά το άλλο κατελήφθησαν κατόπιν πολιορκίας ή διαπραγμάτευσης, με αποτέλεσμα η περιοχή να υποταχθεί πλήρως έως τα τέλη του ιδίου έτους. Ο Ιωάννης Άγγελος ορίστηκε ως αυτοκρατορικός κυβερνήτης της Ηπείρου, έχοντας ως έδρα την Άρτα.
Ο Ιωάννης παρέμεινε στην Ήπειρο ως κυβερνήτης έως τον θάνατο του Ανδρόνικου Γ΄ τον Ιούνιο του 1341. Τότε αποχώρησε και μετέβη μαζί με διπλωματική αποστολή αποτελούμενη από υψηλόβαθμους αξιωματούχους στο Διδυμότειχο, προκειμένου να συναντήσει τον Καντακουζηνό. Με το ξέσπασμα τού εμφυλίου πολέμου κατά τις απαρχές του φθινοπώρου, ο ίδιος τάχθηκε με το μέρος του Καντακουζηνού, ενώ ήταν παρών κατά την ανακήρυξη του τελευταίου ως Αυτοκράτορα στο Διδυμότειχο στις 26 Οκτωβρίου 1341. Κατά την διάρκεια της άνοιξης του 1342, ο Άγγελος ακολούθησε τον Καντακουζηνό στην αποτυχημένη εκστρατεία του έως την Θεσσαλονίκη και την επακόλουθη φυγή του στη Σερβία και την Αυλή του ηγεμόνα της Στεφάνου Ούρου Δ΄ Δουσάν (βασίλευσε μεταξύ 1331-1346).
Ωστόσο αργότερα, κατά την διάρκεια του ιδίου έτους, οι προύχοντες της Θεσσαλίας ήρθαν σε επαφή με τον Καντακουζηνό, προσφέροντάς του την στήριξή τους στον πόλεμο. Έπειτα από την επιτυχή ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, ο Καντακουζηνός εξέδωσε χρυσόβουλλο, μέσω του οποίου όριζε τον Ιωάννη Άγγελο ως ισόβιο κυβερνήτη της Θεσσαλίας. Παρά το γεγονός πως αργότερα ο Άγγελος προβιβάστηκε στον υψηλό βαθμό του σεβαστοκράτορα και έχαιρε ορισμένου βαθμού αυτονομίας, η εξουσία του ήταν περιορισμένη: η θέση δεν ήταν κληρονομική, ενώ λειτουργούσε αυστηρά ως εκπρόσωπος του Αυτοκράτορα. Ο Άγγελος κυβέρνησε την Θεσσαλία με επιτυχία. Εκμεταλλευόμενος την παρακμή των Καταλανών του Δουκάτου των Αθηνών, κατέλαβε εδάφη στα νότια, πετυχαίνοντας να θέσει υπό τον έλεγχό του τόσο την Ήπειρο, όσο και την Ακαρνανία, όπου και συνέλαβε και έθεσε υπό κατ'οίκον κράτηση την Άννα Παλαιολογίνα, την μηχανορράφο χήρα του Ιωάννη Β΄ Ορσίνι και αδελφή της ίδιας της συζύγου του Άγγελου. Οι ενέργειές του, εν μέσω του υπό εξέλιξη εμφυλίου πολέμου, έδωσαν στην παράταξη του Καντακουζηνού σημαντική ώθηση. Στις αρχές του 1343, συμμετείχε, επίσης, ως επικεφαλής Θεσσαλικού στρατεύματος ιππικού, σε νέα αποτυχημένη απόπειρα του Καντακουζηνού να καταλάβει την Θεσσαλονίκη. 
Ο Ιωάννης Άγγελος συνέχισε να κυβερνά την Θεσσαλία (καθώς και, επίσης, πιθανώς την Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία) έως τις αρχές του 1348, όταν απεβίωσε από την Μαύρη Πανώλη, η οποία έφτασε στην Θεσσαλία και την Ήπειρο το 1347-1348 και προκάλεσε σημαντικές απώλειες του πληθυσμού. Οι Σέρβοι σε σύντομο διάστημα εκμεταλλεύτηκαν προς συμφέρον τους την συγκεκριμένη κατάσταση: η Ήπειρος έπεσε στα χέρια των Σέρβων υπό τον ίδιο τον Δουσάν κατά την διάρκεια του φθινοπώρου του 1347, ενώ η Θεσσαλία κατελήφθη έπειτα από διάστημα ολίγων μηνών, μετά τον θάνατο του Ιωάννη από τον Σέρβο στρατηγό Γρηγόριο Πρεάλιμπο, ο οποίος ορίστηκε ο νέος της κυβερνήτης για λογαριασμό του Δουσάν.

Οικογένεια

Λίγα πράγματα είναι γνωστά για την οικογένεια του Ιωάννη Άγγελου. Νυμφεύτηκε μία εκ των κορών του πρωτοβεστιάριου Ανδρόνικου Αγγέλου, αδελφή της βασίλισσας της Ηπείρου, Άννας Αγγελίνας. Άγνωστο είναι εάν απέκτησε απογόνους, αν και ορισμένοι συγγραφείς υποστηρίζουν πως οι αδερφοί, οι οποίοι είναι γνωστοί ως "Πιγκερναίοι", που δραστηριοποιήθηκαν στην Ήπειρο κατά τις απαρχές του 15ου αιώνα, ήσαν απόγονοί του.