Κερτς

Αρχαιότητα

Αρχαιολογικές ανασκαφές στο χωριό Μαγιάκ πολύ κοντά στην πόλη επιβεβαίωσαν ότι η περιοχή κατοικήθηκε ήδη από τον 17ο – 15ο αιώνα π.Χ.. Για περισσότερα αναφορικά με την αρχαία ιστορία, δείτε Παντικάπαιον.
Κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. το Παντικάπαιο και το Βασίλειο του Βοσπόρου υπέφεραν από επιδρομές των Οστρογότθων και τελικώς η πόλη καταστράφηκε και ερημώθηκε από τους Ούννους το 375 μ.Χ..

Μεσαίωνας

Από τον 6ο αιώνα η πόλη ήταν μέρος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Με διαταγή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού κτίσθηκε εκεί ένα κάστρο με το όνομα «Βόσπορος», καθώς ο πορθμός του Κερτς ήταν γνωστός με το αρχαιοελληνικό όνομα «Κιμμέριος Βόσπορος». Η πόλη έγινε έδρα επισκόπου και αναπτύχθηκε ως ελληνοχριστιανική πόλη. Το 576 άντεξε σε μία πολιορκία του Μποχάν, που βοηθήθηκε από τον Αναγκάι, τον τελευταίο χανο των Ούννων Ουτουργκούρ.
Κατά τον 7ο αιώνα οι Τουρκομάνοι Χαζάροι απέκτησαν τον έλεγχο του Κιμμέριου Βοσπόρου και η πόλη πήρε το όνομα Καρτσά, από τη λέξη karşı, ΄που σημαίνει «απέναντι», από τη θέση της στη δυτική ακτή του πορθμού. Ο τοπικός διοικητής των Χαζάρων ήταν τουντούν. Ο Χριστιανισμός παρέμενε μεγάλη θρησκεία στο Κερτς υπό τη διοίκηση των Χαζάρων: Ο ναός του Αγίου Ιωάννου του Βαπτιστού εγκαινιάσθηκε το 717, κάτι που τον καθιστά την αρχαιότερη εκκλησία σε ολόκληρη την Ουκρανία. Ο ναός των Αγίων Αποστόλων υπήρχε επίσης προ του έτους 800, σύμφωνα με τον «Βίο του Αποστόλου Ανδρέου» του Epiphanus.
Μετά την κατάληψη της Χαζαρίας από τους Ρώσους του Κιέβου στα τέλη του 10ου αιώνα το Κερτς έγινε το κέντρο ενός από τα διάδοχα κράτη των Χαζάρων. Ο κυβερνήτης του, ο Γεώργιος Τζουλ, εκθρονίσθηκε από μία ρωσοβυζαντινή εκστρατεία το 1016.
Από τον 10ο αιώνα η πόλη ήταν ουσιαστικά ένας σλαβικός οικισμός γνωστός ως Κόρτσεφ, που υπαγόταν στο πριγκιπάτο Τμουταρακάν. Ξανάρχισε να αναπτύσσεται ως κέντρο του εμπορίου μεταξύ της Ρωσίας, της Κριμαίας, του Καυκάσου και της Ανατολής.
Τον 13ο αιώνα η πόλη δέχθηκε την εισβολή των Μογγόλων στην Κριμαία. Μετά τους Μογγόλους, το 1318, η πόλη έγινε αποικία των Γενουατών με το όνομα Cerco ή Τσέρκιο και αναδείχθηκε σε μεγάλο εμπορικό κέντρο και λιμένας της Γένοβας στην Κριμαία, ενώ οι ντόπιοι κάτοικοι εργάζονταν σε αλυκές ή ήταν ψαράδες.
Το 1475 η πόλη ενσωματώθηκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Από τότε παρήκμασε και ήταν κέντρο δουλεμπορίου. Επιπλέον, υπέφερε από επιδρομές των Κοζάκων του Ζαπορίζιε.

Νεότερη εποχή

Αντιδρώντας στην ενίσχυση των Ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή της Αζοφικής, οι Τούρκοι έχτισαν ένα φρούριο, το Γενίκαλε, κοντά στο Κερτς, στην ακτή του πορθμού. Το φρούριο αυτό ολοκληρώθηκε το 1706. Το 1771 ο Ρωσικός Αυτοκρατορικός Στρατός εισέβαλε στην Κριμαία και προσέγγισε το Γενίκαλε. Οι Τούρκοι απεφάσισαν να μην το πολιορκήσουν, παρότι ενισχύσεις από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέφθασαν λίγες ημέρες νωρίτερα. Με την ειρηνευτική Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζί το 1774, το Κερτς και το Γενίκαλε παραχωρήθηκαν στη Ρωσία. Ως αποτέλεσμα, η τουρκική κληρονομιά της πόλης αφανίσθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά.
Το 1790 ρωσικές ναυτικές δυνάμεις υπό τον ναύαρχο Φιοντόρ Ουσάκοφ νίκησαν τον τουρκικό στόλο στη Μάχη του Πορθμού Κερτς.
Εξαιτίας της θέσεώς του, από το 1821 το Κερτς αναπτύχθηκε και πάλι σε σημαντικό εμπορικό και αλιευτικό λιμένα. Στην πόλη άνοιξαν κρατικό αρχαιολογικό μουσείο και ένας αριθμός εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Με βάση ένα πολύ μεγάλο κοίτασμα σιδηρομεταλλεύματος που ανακαλύφθηκε στη Χερσόνησο Κερτς κτίσθηκε εργοστάσιο σιδήρου το 1846. Αλλά κατά τη διάρκεια του Πολέμου της Κριμαίας η πόλη καταστράφηκε από τις βρετανικές δυνάμεις, το 1855.
Στα τέλη του 19ου αιώνα χτίστηκαν εργοστάσια τσιμέντου και μηχανουργεία, ενώ ιδρύθηκαν βιομηχανίες κονσέρβας και καπνού. Το 1900 το Κερτς ήταν ήδη συνδεδεμένο με το σιδηροδρομικό δίκτυο, ενώ η πλωτή δίοδος του πορθμού εκβαθύνθηκε και διαπλατύνθηκε. Εκείνη την εποχή ο πληθυσμός του Κερτς είχε φθάσει τις 33.000.
Μετά από μία περίοδο σχετικής παρακμής κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τον ρωσικό εμφύλιο, η πόλη συνέχισε την ανάπτυξή της στα τέλη της δεκαετίας του 1920 με την επέκταση διάφορων βιομηχανιών, ειδικότερα της μεταλλουργίας και της εξορύξεως σιδηρομεταλλεύματος, ώστε ο πληθυσμός της το 1939 είχε φθάσει τους 104.500 κατοίκους.

Το Κερτς στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Στο ανατολικό μέτωπο του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου από το 1941 ως το 1945, το Κερτς υπήρξε το θέατρο πολλών μαχών μεταξύ του σοβιετικού στρατού και των δυνάμεων του `Αξονα. Μετά από σκληρότατες μάχες η πόλη καταλήφθηκε από τους Γερμανούς τον Νοέμβριο 1941. Για να πολιορκήσουν όμως τη Σεβαστούπολη οι Γερμανοί απέσυραν δυνάμεις: το XLII Σώμα του γερμανικού στρατού κρατούσε τη χερσόνησο Κερτς με τρεις μεραρχίες (46η, 73η και 170ή) αλλά η 170ή και η 73η ανακλήθηκαν στις επιχειρήσεις της Σεβαστούπολης και παρέμεινε στο Κερτς μόνο η 46η. Στις 26 Δεκεμβρίου 1941 οι Ρώσοι εξαπέλυσαν την επίθεσή τους στο στενό του Κερτς με δύο μεραρχίες που αποβιβάσθηκαν στα δεξιά και αριστερά της πόλης του Κερτς, καθώς και με αποσπάσματα που αποβιβάσθηκαν στις βόρειες ακτές της χερσονήσου. Μπροστά στην υπεροχή των Σοβιετικών ο διοικητής του XLII Σώματος στρατού κόμης Σπόνεκ ζήτησε την έγκριση του στρατηγού Μάνστάιν να αποσυρθεί στον λαιμό του Παρπάτς, βορειοανατολικά της πόλης Θεοδοσίας (Φεοντοσίγια), αλλά το αίτημά του δεν εγκρίθηκε. Ο Μάνστάιν ξεκίνησε με ενισχύσεις προς τη Θεοδοσία, αλλά οι Σοβιετικοί πρόλαβαν και αποβίβασαν άλλες δυνάμεις εκεί. Ρουμανικές δυνάμεις αποπειράθηκαν να επιτεθούν εναντίον αυτών, αλλά ηττήθηκαν. Ο Σπόνεκ απέσυρε την 46η μεραρχία στον λαιμό του Παρπάτς. Στις 30 Δεκεμβρίου 1941 οι Σοβιετικοί επανακατέλαβαν την πόλη του Κερτς (51η μεραρχία). Μετά την ήττα τους στη Θεοδοσία και την Ευπατορία τον Ιανουάριο 1942, οι Σοβιετικοί συγκέντρωσαν νέες δυνάμεις στη χερσόνησο Κερτς και αντεπιτέθηκαν στις 27 Φεβρουαρίου με 7 μεραρχίες πεζικού, 2 ταξιαρχίες και ισχυρή δύναμη αρμάτων. Οι Γερμανοί αντιμετώπισαν την επίθεση με τα XLII και XXX Σώματα στρατού (3 γερμανικές μεραρχίες και 1 ρουμανική). Η ρωσική επίθεση αποκρούσθηκε, επίσης όμως αποκρούσθηκε και γερμανική αντεπίθεση με την 22η θωρακισμένη μεραρχία. Στις 26 Μαρτίου και στις 9 Απριλίου 1942 οι Σοβιετικοί επανέλαβαν τις επιθέσεις τους, αλλά δεν κατόρθωσαν να κάμψουν τη γερμανική άμυνα. Αυτή όλη η αιματηρή προσπάθεια των Σοβιετικών να ανακαταλάβουν την Κριμαία από τα ανατολικά με βάση το Κερτς είχε οριστικά αποτύχει μέχρι τις 11 Απριλίου. Η γερμανική διοίκηση όμως δεν μπορούσε να αρκεσθεί σε αυτό: όσο κρατούσαν το Κερτς και τη χερσόνησό του, οι Σοβιετικοί θα είχαν μια προνομιούχο αφετηρία για νέες προσπάθειες προς ανακατάληψη της Κριμαίας. Ο Μάνστάιν προετοίμασε νέα επιχείρηση με στόχο όχι μόνο την ανακατάληψη του Κερτς και του στενού του, αλλά και την παγίδευση όλων των ρωσικών δυνάμεων που είχαν συγκεντρωθεί στη χερσόνησό του. Η επιχείρηση αποκλήθηκε «Κυνήγι Παγίδων» και άρχισε στις 8 Μαΐου υποστηριζόμενη από ισχυρότατο πυροβολικό και από το 8ο Αεροπορικό Σώμα του Ριχτχόφεν. Στις 11 Μαΐου το επιδιωκόμενο ρήγμα στην αμυντική γραμμή των Σοβιετικών επιτεύχθηκε και μία γερμανορουμανική θωρακισμένη ταξιαρχία διείσδυσε και τεμάχισε τις σοβιετικές δυνάμεις. Στις 16 Μαΐου 1942 η 170ή γερμανική μεραρχία ανακατέλαβε την πόλη του Κερτς. Συνολικά ο Κόκκινος Στρατός έχασε πάνω από 160 χιλιάδες άνδρες σε νεκρούς και αιχμαλώτους στις μάχες της Χερσονήσου του Κερτς. Στις 31 Οκτωβρίου 1943 επιχειρήθηκε μία ακόμα ναυτική απόβαση από τους Σοβιετικούς, αλλά η πόλη απελευθερώθηκε τελικά μόλις στις 11 Απριλίου 1944 με τη γενικότερη υποχώρηση των Γερμανών.
Αναφέρεται ότι οι Γερμανοί σκότωσαν περί τους 15 χιλιάδες πολίτες και απέλασαν άλλες 14 χιλιάδες κατά τη διάρκεια της κατοχής. Αναφορές για γερμανικές θηριωδίες στην πόλη παρουσιάσθηκαν στις Δίκες της Νυρεμβέργης. Μετά τον πόλεμο το Κερτς τιμήθηκε με τον τίτλο της «Ηρωικής Πόλης».
Τα ορυχεία-κατακόμβες Ατζιμουσκάι έξω από την πόλη έγιναν κρησφύγετο ανταρτών κατά της γερμανικής κατοχής. Χιλιάδες στρατιώτες και πρόσφυγες βρήκαν καταφύγιο σε αυτά και συμμετείχαν σε αντεπιθέσεις. Πολλοί από αυτούς πέθαναν εκεί, κάποιοι λέγεται από επιθέσεις με δηλητηριώδη αέρια. Αργότερα, ένα μνημείο τοποθετήθηκε στη θέση αυτή.

Διοικητική διαίρεση

Ο δήμος του Κερτς καταλαμβάνει αρκετά μεγάλη έκταση και περιλαμβάνει αρκετές ξεχωριστές συνοικίες: το Ελτιγκέν ή Χερογιέφσκογιε, το Καμύς-Μπουρούν ή Αρσύντσεβο, το Πορτ Κριμ, το Ατζιμουσκάι και το Νησί Τούζλα.

Μεταφορές

Τα λιμάνια του Κερτς βρίσκονται στον Πορθμό Κερτς, δηλαδή σε θέση-κλειδί για την Αζοφική Θάλασσα. Υπάρχουν επίσης τερματικοί σιδηροδρομικοί σταθμοί και ένα μικρό αεροδρόμιο. Η συγκοινωνία με την απέναντι ακτή του πορθμού άρχισε το 1953, συνδέοντας την Κριμαία με το ρωσικό Κράι Κρασνοντάρ (γραμμή Πορτ Κριμ - Πορτ Καφκάζ).
Ο λόγος για «λιμάνια» γίνεται επειδή υπάρχουν ξεχωριστά: ο Εμπορικός Λιμένας, ο Αλιευτικός Λιμένας (ιχθυόσκαλα), το Πορτ Κριμ (γραμμή πορθμείου) και ο Λιμένας Καμύς-Μπουρούν.
Οι σιδηροδρομικοί σταθμοί περιλαμβάνουν τους: Κερτς, Κερτς Ι, Εργοστάσιο Κερτς, Αρσύντσεβο και Κριμ.
Δρομολόγια λεωφορείων συνδέουν το Κερτς με άλλες πόλεις της Κριμαίας και (μέσω πορθμείου) του Κράι του Κρασνοντάρ.

Αρχαιολογία

Αρχαιολογικές ανασκαφές στο Κερτς άρχισαν από τους Ρώσους στα μέσα του 19ου αιώνα. Από τότε ο αρχαιολογικός χώρος του αρχαίου Παντικάπαιου στο όρος του Μιθριδάτη έχει ανασκαφεί συστηματικά. Κοντά του βρίσκονται αρκετοί αρχαίοι ταφικοί τύμβοι (κουργκάν) και οικισμοί. Το Κερτς συμμετέχει στο πρόγραμμα «Δρόμος του Μεταξιού» της UNESCO.
Θησαυροί και ιστορικά ευρήματα από το Κερτς κοσμούν τις συλλογές μεγάλων μουσείων ανά τον κόσμο, όπως του Ερμιτάζ, του Λούβρου, του Βρετανικού Μουσείου, του Μουσείου του Βερολίνου, του Κρατικού Μουσείου Καλών Τεχνών της Μόσχας και άλλων.

Η φθινοπωρινή θύελλα του 2007

Στις 11 Νοεμβρίου 2007 μία ισχυρή θύελλα που πέρασε από την πόλη προκάλεσε πολλές ζημιές και οικολογικό ατύχημα καθώς μερικά πλοία, ανάμεσά τους και ένα πετρελαιοφόρο, ναυάγησαν και έκλεισαν τον πορθμό.

Σχέδια για γέφυρα στον πορθμό Κερτς

Στις 25 Απριλίου 2010 ο Ουκρανός πρόεδρος Βίκτορ Γιανουκόβιτς και ο Ρώσος πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ υπέγραψαν μία συμφωνία για την κατασκευή μιας γέφυρας πάνω από τον Πορθμό Κερτς.