Αρχαία Βέργη

Η Βέργη, ή Βέργα, ή Βεργαίο, ή Βέρτα, ήταν αρχαία πόλη στον σημερινό νομό Σερρών κοντά στον σημερινό οικισμό του Νέου Σκοπού. Μαζί με την Άργιλο, τη Βισαλτία, το Κερδύλιο, τον Τράγιλο και την Όσσα, ήταν μια από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Βισαλτίας. 
Το όνομα της οφείλεται πιθανόν στον πρωτότοκο γιο του Βισάλτη, τον Βέργο. Η αρχαία Βέργη ήταν πιθανότατα ένας σημαντικός εμπορικός σταθμός στον πλωτό ποταμό Στρυμόνα, στις όχθες της λίμνης Κερκινίτιδας (λίμνη του Αχινού). Εκεί είχαν εγκατασταθεί οι Θάσιοι στα τέλη του 6ου αι. π.Χ. και λόγω της γεωγραφικής της θέσης, του γεωργικού και μεταλλευτικού της πλούτου μετεξελίχθηκε σε αποικία της Θάσου. 
Η πόλη απέκτησε κυρίαρχο ρόλο, καθώς διευκόλυνε τη μετακίνηση των αγαθών από το Αιγαίο πέλαγος και τη Θάσο προς τη θρακική ενδοχώρα και τα Βαλκάνια. Άρχισε να χάνει σε σπουδαιότητα μετά την ίδρυση της Αμφίπολης (437 π.Χ.), εξακολουθούσε ωστόσο να είναι αυθυπόστατη πόλη στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια. Ήταν πλούσια πόλη και έκοβε δικά της νομίσματα από το 476-356. Τα νομίσματα έφεραν πάνω Σειληνό με νύμφη ή Σειληνό μόνο ή ψάρι κυπρίνο (γριβάδι) ή τετράγωνο σταυρωτό σε σχήμα σβάστικας και τις επιγραφές ΒΕΡΤ, ΒΕΡΓΑΙ και ΒΕΡΓΑΙΟΥ.  
Η Βέργα ήταν γνωστή στην αρχαιότητα και από τον κωμικό ποιητή της Αντιφάνη με καταγωγή από τη Θράκη και ο οποίος  ποτέ δεν έλεγε την αλήθεια. Γι' αυτό έμεινε η αρχαία παροιμία για κάθε ψεύτη ότι βεργαΐζει. Ποιητής της μέσης Αττικής κωμωδίας, έγραψε βίους και ανέκδοτα εταίρων, τα "Άπιστα", που δυστυχώς όμως δεν σώζονται. Ο Αντιφάνης, ήταν επίσης αυτός που μεσολάβησε στο Δημοσθένη να συμμαχήσουν με τους Αθηναίους και γι' αυτό απέκτησε το δικαίωμα του Αθηναίου πολίτη, με προτροπή του δευτέρου.

Αρχαίες μαρτυρίες

Η αρχαιότερη μαρτυρία για την Βέργη χρονολογείτε στα 452/51 π.Χ., όταν η Βέργη εμφανίζεται στους φορολογικούς καταλόγους της Α' Αθηναϊκής Συμμαχίας. Η Βέργη είναι παρούσα στους φορολογικούς καταλόγους των ετών 451/0 π.Χ. και 447 π.Χ., απουσιάζει από τους καταλόγους των ετών 443/2 π.Χ. και επανεμφανίζεται στα 435/4, 433/2 και 432/1, μετά την ίδρυση της Αμφίπολης. Λείπει από τους καταλόγους του 430/429 π.Χ., και επανεμφανίζεται το 429/428 π.Χ. Στον 4ο αι. π.Χ. ξαναβρίσκουμε το όνομα της πόλης σε κατάλογο θεαροδόκων της Επιδαύρου. Στον 4ο αι. π.Χ. χρονολογείται και η αναφορά της Βέργης σε επιγραφή που βρέθηκε στο Δίο. Πρόκειται για θραύσμα ενεπίγραφης στήλης του 4ου αι. π.Χ. με κείμενο διανομής γαιών, πιθανότατα βασιλικών, όπου αναφέρεται δύο φορές το τοπωνύμιο [----ΕΝ]/ΒΕΡΓΗΙ. Στον 2ο αι. μ.Χ. χρονολογείται και η επιτύμβια στήλη της Άγκυρας, όπου αναφέρεται ο μονομάχος Π. Αίλιος ως επίτιμος πολίτης και της Βέργης. Οι σχετικές με τη Βέργη φιλολογικές μαρτυρίες χρονολογούνται στους ελληνιστικούς χρόνους, όταν αναφέρεται η Βέργη ως πατρίδα του Αντιφάνους ( Ψευδοσκύμνος), στους ρωμαϊκούς (Κλαύδιος Πτολεμαίος, Στράβων) και στους παλαιοχριστιανικούς χρόνους (Ιεροκλής, Στέφανος Βυζάντιος).
Με τη Βέργη έχουν συσχετισθεί δύο κοπές νομισμάτων, η πρώτη αργυρών με τις επιγραφές ΒΕΡΓ, ΒΕΡΓΑΙ, ΒΕΡΓΑΙΟΥ που χρονολογείτε στα τέλη του 5ου αι. π.Χ., και η δεύτερη χάλκινων με την επιγραφή ΒΕΡΓ που χρονολογείται στον πρώιμο 4ο αι. π.Χ. Για την επιγραφή ΒΕΡΓΑΙΟΥ διατυπώθηκαν διάφορες ερμηνείες από ανθρωπονυμικό (Βεργαίος) που ερμηνεύεται είτε ως όνομα τοπικού δυνάστη, είτα ως όνομα του υπευθύνου του νομισματοκοπείου, έως όνομα πόλης (Βέργαιον, από  Βέργιον) ή επίθετο Βεργαίου [συνοικισμού].
Η αναφορά της Βέργης ως πόλης από τον Πτολεμαίο και η εμφάνισή της ως πόλης στον "Συνέκδημο" του Ιεροκλέους και στον Στέφανο Βυζάντιο αφήνει μετέωρη την πληροφορία του Στράβωνα, ο οποίος την αναφέρει ως κώμη που απείχε 200 στάδια από την Αμφίπολη.
Η περίπτωση πάντως της αρχαίας Βέργης έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον της έρευνας κυρίως εξαιτίας της πρώιμης εμφάνισής της (452 π.Χ.) στην Α΄ Αθηναϊκή συμμαχία. Με δεδομένη τη μεσόγεια θέση της όπως σαφώς την περιγράφουν ο Στράβων και ο Ψευδοσκύμνος, το ενδιαφέρων ιστορικών και αρχαιολόγων επικεντρώνεται στη συγκέντρωση των δεδομένων εκείνων που θα τους βοηθήσουν να παρακολουθήσουν την ανάπτυξη αυτού του οικισμού σε πόλη, στην οποία μπόρεσε να ασκήσει η Αθήνα πίεση ικανή να την εντάξει στην Αθηναϊκή συμμαχία μετά την αποτυχία της εγκατάστασης στις Εννέα Οδούς (464 π.Χ.) και πριν από την ίδρυση της Αθηναϊκής αποικίας στην Αμφίπολη (437 π.Χ.)

Ανασκαφές

Το 1938, όταν ανοιγόταν ο δρόμος του Μεταξά, οι εργάτες που δούλευαν εκεί, βρήκαν μια σειρά από τάφους, στην τοποθεσία Πλάγια, ένας εκ των οποίων, εκτός από τα αγγεία και τα ξίφη, περιείχε και χάλκινες περικνημίδες, που αγνοώντας οι κάτοικοι το τι είναι, νομίζανε ότι ήταν σιδερένιες μπότες.   
Το 1976 ένας εκσκαφέας, που άνοιγε μια τάφρο στη θέση "Μανιούσι", έφερε στο φως μερικούς τάφους, ένας από τους οποίους ήταν πλούσιος και περιείχε μελανόμορφο κρατήρα.  
Το 1983 αρχαιολόγοι έκαναν δοκιμαστικές ανασκαφές σε λόφους δυτικά του χωριού στις περιοχές "Παλιοχώρα" και "Τασλίκι", με ευρήματα προϊστορικής εποχής καθώς και ερείπια κλασσικής και ρωμαϊκής εποχής. Όλα τα ευρήματα της  Βέργης βρίσκονται σήμερα στα Μουσεία Καβάλας και Σερρών και μαρτυρούν ανεπτυγμένο πολιτιστικό επίπεδο και αθηναϊκή καλλιτεχνική επίδραση, που γίνεται κυρίως φανερή στα αγγεία και σε μελανόμορφα όστρακα. Από τα ερείπια και τα ευρήματα στο Παλιοχώρι υπολογίζεται ότι η Βεργαίοι εγκατέλειψαν την αρχαία Βέργα την ύστερη ρωμαϊκή εποχή (3ος αι.).  
Το 2005 άρχισαν ανασκαφές στην αρχαία νεκρόπολη και σε τμήμα του αρχαίου οικισμού. Έχει εντοπιστεί ελληνιστικό νεκροταφείο (τέλη 3ου - αρχές 2ου αι. π.Χ.), ασύλητοι λακκοειδείς τάφοι με πολλά κτερίσματα (πήλινα αγγεία, ειδώλια, ασημένια και χρυσά κοσμήματα), καθώς και ρωμαϊκό νεκροταφείο του 3ου αι. με ρωμαϊκούς τάφους με κτερίσματα (πήλινα αγγεία, ειδώλια, κοσμήματα). Στον αρχαίο οικισμό (τέλη του 6ου με αρχές 4ου αι. π.Χ.) συνολικής έκτασης 60 στρ. Βρέθηκαν σημαντικά ασημένια και χάλκινα αρχαία νομίσματα (5ου με αρχές 4ου αι.), αξιόλογος θησαυρός 80 ασημένιων νομισμάτων (αρχές 4ου αι. π.Χ.) καθώς και κεραμική (επιτραπέζια και αποθηκευτική, μελανόμορφη, ερυθρόμορφη και άβαφη) μαγειρικά σκεύη, αμφορείς, ειδώλια, κοσμήματα (χρυσά, ασημένια, χάλκινα και οστέινα), σιδερένια εργαλεία.