Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων

Η Στρατιωτική Ιατρική στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος

Το πρώτο στρατιωτικό νοσοκομείο στην Αθήνα λειτούργησε από το 1836 στους πρόποδες της Ακρόπολης. Το 1863 αφομοιώθηκαν πλήρως στις τάξεις των Αξιωματικών οι Στρατιωτικοί Ιατροί, οι οποίοι μέχρι τότε υπηρετούσαν ως στρατιωτικοί υπάλληλοι με βαθμούς Αξιωματικών από το 1837.
Έως το 1921 ο Ελληνικός Στρατός χρησιμοποιούσε για τις ανάγκες του πτυχιούχους ιατρούς, οι οποίοι κατατάσσονταν εθελοντικά στις τάξεις του. Οι συνεχείς, όμως, πολεμικές συγκρούσεις και η δύσκολη προσαρμογή των ιδιωτών ιατρών στη στρατιωτική ζωή οδήγησαν στην ανάγκη δημιουργίας μιας Στρατιωτικής Σχολής που θα παρείχε την απαιτούμενη διπλή εκπαίδευση.
Τα τότε οικονομικά του Ελληνικού κράτους δεν επέτρεπαν τη δημιουργία μιας τρίτης παραγωγικής Σχολής Αξιωματικών. Έτσι, προτιμήθηκε η αποστολή Αξιωματικών του Υγειονομικού ή των νεοεισερχομένων στο στράτευμα ιατρών στη Λυών της Γαλλίας, όπου υπήρχε η περίφημη Στρατιωτική Ιατρική Σχολή του Γαλλικού Στρατού. Ωστόσο, ούτε αυτό το σύστημα απέδιδε απόλυτα, λόγω της μεγάλης απόστασης, του κόστους αλλά και της διαφορετικής νοοτροπίας εκπαίδευσης στον Γαλλικό Στρατό.

Σ.Ι.Σ. 1926-1935

Ένας μόνιμος υπίατρος, προερχόμενος από τη Σχολή της Λυών, ο Βασίλειος Χλωροκώστας, εισηγήθηκε την ίδρυση παρόμοιας Σχολής στην Ελλάδα. Η ιδέα έγινε αποδεκτή από την Ιεραρχία και το 1926 ιδρύεται η Στρατιωτική Ιατρική Σχολή με Διοικητή μόνιμο Υγειονομικό (Γενικό Αρχίατρο) και Υποδιοικητή Αντισυνταγματάρχη όπλου. Το Ν.Δ της 30ής Δεκεμβρίου 1925, της ίδρυσης δηλαδή της Σχολής, κυρώθηκε με τον νόμο 4094 το 1929.
Δικαίωμα συμμετοχής στο διαγωνισμό που προκηρύχθηκε είχαν νέοι ηλικίας 16-21 ετών και τελειόφοιτοι του Α’ έτους της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι οποίοι κατατάσσονταν στο δεύτερο έτος της Σχολής. Πρώτη έδρα της Σχολής ήταν το 430 Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών, το γνωστό «Ελπίς». Πρώτος διοικητής της Σχολής τοποθετήθηκε ο Γενικός Αρχίατρος Χαράλαμπος Φλώκος.
Με την πάροδο των ετών, η φήμη και η αξία της Σ.Ι.Σ. ανέρχονταν, φθάνοντας στην ίδια θέση τόσο με τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων όσο και με τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων. Η σχέση, όμως, με το Πανεπιστήμιο Αθηνών έδινε μια ξεχωριστή αξία στα στελέχη της Σχολής. H πρώτη αυτή Στρατιωτική Ιατρική Σχολή, καθώς και οι μεταγενέστερες έδωσαν στην κοινωνία λαμπρούς στρατιωτικούς ιατρούς, με μεγάλη κοινωνική προβολή και προσφορά.
Τον επόμενο χρόνο, δύο καθοριστικά γεγονότα έφεραν την καταστροφή του οικοδομήματος της Σ.Ι.Σ. Το Σεπτέμβριο του 1930 δεν εισήλθαν πρωτοετείς Μαθητές στη Σχολή, καθώς τα ανώτερα στρατιωτικά κλιμάκια έκριναν ότι ο αριθμός των αποφοιτησάντων των τάξεων 1931-1934 ήταν ικανός για να καλύψει τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων. Επίσης, οι εγκαταστάσεις της Σχολής μεταφέρθηκαν στις Γενικές αποθήκες του Ρουφ, πράξη που αποτέλεσε την οριστική υποβάθμιση της Σχολής. Η νόσηση σχεδόν όλων των Μαθητών από φυματίωση οδήγησε στην απόφαση για μεταφορά τους στο Μέγαρο Λογοθετοπούλου το 1932.
Από αυτή τη Σχολή αποφοίτησαν τέσσερις τάξεις: 1931, 1932, 1933 και 1934. Πρόκειται για εκείνους του κατώτερους Αξιωματικούς που έδωσαν τον Αγώνα στα βουνά της Αλβανίας έχοντας να αντιμετωπίσουν ιατρικά όχι μόνο τις πολεμικές απώλειες, αλλά και τις κακουχίες και τα κρυοπαγήματα, που χαράχθηκαν έντονα στη μνήμη του Έθνους. Τον Ιούνιο του 1935 η Στρατιωτική Ιατρική Σχολή έκλεισε οριστικά τις πύλες της.
Το 1937, ιδρύεται στην Αθήνα η Σχολή Αξιωματικών Στρατιωτικών Υπηρεσιών (Σ.Α.Σ.Υ.) που περιελάμβανε τέσσερα τμήματα: το Υγειονομικό (4ετής φοίτηση), το Στρατολογικό (4ετής φοίτηση), το τμήμα Διαχειριστών (2ετής φοίτηση) και το τμήμα Αυτοκινήτων (2ετής φοίτηση). Η Σ.Α.Σ.Υ. διέκοψε τη λειτουργία της με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου και οι Μαθητές της επάνδρωσαν τις υγειονομικές υπηρεσίες, μέχρι τη γραμμή του μετώπου, καθώς και τις στρατολογικές υπηρεσίες του μαχόμενου Στρατού. Οι 30 επιτυχόντες στις εξετάσεις του 1940 κλήθηκαν το 1944, στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, όπου και συγκρότησαν τον ίδιο Λόχο στην αρχή, ξαναδιαλύθηκαν και ξανασυγκεντρώθηκαν τον Αύγουστο του 1945 ως Υγειονομικό τμήμα της Σ.Σ.Ε.. Ήδη όμως, στα ανώτερα στρατιωτικά κλιμάκια είχαν αρχίσει οι ζυμώσεις που θα επέτρεπαν μετά από δύο χρόνια, τη λειτουργία μιας αμιγώς Ιατρικής παραγωγικής Σχολής στην πρωτεύουσα της Μακεδονίας. Το 1946, έπαυσε η λειτουργία του Υγειονομικού τμήματος της Σ.Σ.Ε. και τα μέλη του εστάλησαν για να συμπληρώσουν την εκπαίδευσή τους στο 402 ΓΣΝ. Αυτό ήταν το τέλος της αβεβαιότητας και των πειραματισμών. Ένα χρόνο μετά, στη Θεσσαλονίκη δημιουργήθηκε ένα νέο και βιώσιμο οικοδόμημα, με την ίδια ονομασία του 1926: Στρατιωτική Ιατρική Σχολή.

Σ.Ι.Σ. 1947-1970

Το γεγονός της ίδρυσης της Σ.Ι.Σ. με έδρα τη Θεσσαλονίκη τόνιζε τη σημασία που έδινε το Ελληνικό κράτος στη Μακεδονία, ειδικά μετά την έναρξη των πρώτων  διεκδικήσεων από τη Γιουγκοσλαβία του Στρατάρχη Τίτο, και ανύψωσε το φρόνημα του λαού της Μακεδονίας. Το Γενικό Επιτελείο επέσπευσε τις διαδικασίες υλοποίησης της Σχολής. Επίσης, η νεοσύστατη Ιατρική Σχολή του Α.Π.Θ. είχε ανάγκη υποστήριξης, όσον αφορούσε τον αριθμό των φοιτητών. Στις 6 Ιουλίου 1946 ιδρύθηκε η οντότητα που θα έπαιζε πρωτεύοντα ρόλο στην ιστορία του Υγειονομικού Σώματος για τα επόμενα 25 χρόνια. Πρώτος διοικητής της Σχολής τοποθετήθηκε ο Γενικός Αρχίατρος Δημήτριος Συλλαϊδόπουλος, άνθρωπος που είχε συμβάλλει τα μέγιστα στην επανίδρυσή της, τον οποίο διαδέχθηκε ο Γενικός Αρχίατρος Γεώργιος Καστανάκης, που συνέδεσε τη μετέπειτα σταδιοδρομία του με τις προσπάθειες αναβάθμισης της Σ.Ι.Σ. Το κτίριο που είχε επιλεγεί για τη στέγαση των μαθητών της Σχολής ήταν αυτό της προπολεμικής Γερμανικής Σχολής στην οδό Βασιλίσσης Όλγας, το οποίο μόλις τότε είχε αρχίσει να αποκαθίσταται σε μια πιο λειτουργική μορφή.
Οι πρώτοι 32 μαθητές, επιλέχθηκαν μετά από διαγωνισμό ανάμεσα στους τελειόφοιτους του Α’ έτους της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. και των Αθηνων. Με Αρχηγό τον Απόστολο Καρνή αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα δημιουργίας της Σχολής, ονομαζόμενοι αμέσως δευτεροετείς. Στη Σχολή επιβλήθηκε από την πρώτη στιγμή αυστηρή πειθαρχία, το φρόνημα όμως αυτών των πρώτων μαθητών ήταν ήδη σε υψηλό επίπεδο. Όλοι είχαν αποκτήσει πλήρως τη συναίσθηση της σημασίας της Σχολής αυτής.
Με την είσοδο της χώρας στη δεκαετία του 1950, η Σ.Ι.Σ. σχεδίαζε τις μελλοντικές της εγκαταστάσεις μέσα στο χώρο του 424 Γ.Σ.Ν.Ε., δίπλα στη δημιουργημένη Πανεπιστημιούπολη, όπου και μετακινήθηκε οριστικά τον Οκτώβριο 1958. Όπως και είκοσι χρόνια πριν, η Σχολή απέκτησε πολύ στενή σχέση με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Στο μεταξύ,  προβλέφθηκε το 1952 η συγκρότηση Κτηνιατρικού τμήματος, για παραγωγή αξιωματικών του Κτηνιατρικού Σώματος, που τότε ήταν διακριτό από το Υγειονομικό. Το   1961 με το Ν.Δ. 4146/1961 δημιουργήθηκαν το Οδοντιατρικό, και Φαρμακευτικό τμημα και η παραγωγή των Αξιωματικών αυτων άρχισε να γίνεται από τη Σ.Ι.Σ.
Λαμβάνοντας πενιχρά κονδύλια, η Σχολή φρόντιζε να διανέμει τα πλέον σύγχρονα ιατρικά συγγράμματα στους Μαθητές της, επειδή μέχρι τότε  τα συγγράμματα παραδίδονταν στη Βιβλιοθήκη της Σχολής, και χρησιμοποιούνταν απο τους μαθητες του επομένου έτους.  Πολλές φορές, συγγραφείς, εκτιμώντας τη δίψα που υπήρχε για μάθηση, προσέφεραν δωρεάν τόμους από τις εργασίες τους στη βιβλιοθήκη της Σχολής. Η σκληρή στρατιωτική εκπαίδευση προστέθηκε στο καθημερινό πρόγραμμα των Μαθητών με τη μορφή των πορειών, των ασκήσεων πυκνής τάξεως και των βολών. Με την προτροπή των Αξιωματικών τους, οι Μαθητές της Σ.Ι.Σ. έφεραν νέο αέρα κοσμικότητας στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Ταλαντούχοι Μαθητές, οργάνωναν σε τακτικότατα χρονικά διαστήματα μουσικές βραδιές, σουαρέ, θεατρικές παραστάσεις και χορούς που άφησαν εποχή. Για την άριστη απόδοση των μαθητών της Σχολης στο Πανεπιστήμιο η διάρκεια της καλοκαιρινής άδειας εξαρτάτο απο την επιτυχία στις εξετάσεις του έτους.

Σ.Σ.Α.Σ. 1970-σήμερα

Στις 6 Ιουνίου 1970, η Σ.Ι.Σ. μετονομάσθηκε με το υπ’αριθμόν 562 Νομοθετικό Διάταγμα σε Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων (Σ.Σ.Α.Σ.), διατηρώντας τα τμήματα Ιατρικού, Οδοντιατρικού, Κτηνιατρικού και Φαρμακευτικού και συγκροτώντας ταυτόχρονα νέα τμήματα, στα οποία φοίτησαν μαθητές του Δικαστικού, του Οικονομικού και του Στρατολογικού. Η λειτουργία της Σχολής με τη νέα της μορφή ξεκίνησε στις 5 Σεπτεμβρίου 1970, με τον Διοικητή της Σχολής να μην είναι πια απόφοιτος της Σ.Ι.Σ. αλλά προερχόμενος εκ της Σ.Σ.Ε. Με το νέο νόμο προβλεπόταν η φοίτηση υποψηφίων και για τις ανάγκες της τότε Χωροφυλακής, ενώ έπαυσε να υφίσταται και η Σ.Α.Σ.Υ.
Τα τμήματα Δικαστικό, Οικονομικό και Στρατολογικό λειτούργησαν μέχρι το 1989. Στις 29 Οκτωβρίου 1990 άρχισε να λειτουργεί ειδικό τμήμα πτυχιούχων σπουδαστών για το Στρατολογικό και το Οικονομικό, προκειμένου να καλυφθούν τα κενά που δημιουργήθηκαν από τη διακοπή λειτουργίας τους. Το 1993 επανεισήχθησαν μαθητές στο Στρατολογικό και Οικονομικό, ενώ το ειδικό τμήμα πτυχιούχων έπαυσε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1996-97, μετά την αποφοίτηση των πρώτων τεταρτοετών μαθητών Στρατολογικού και Οικονομικού.
Το 2000, με την τοποθέτηση του Ταξιάρχου Καρυοφύλλη Αντωνακάκη, Ιατρού Βιοπαθολόγου, η Διοίκηση της Σχολής επανήλθε μετά από 30 χρόνια σε Ανώτατο Αξιωματικό προερχόμενο εκ της ΣΙΣ/ΣΣΑΣ.
Σήμερα η Σχολή διαθέτει σπουδαστές επτά τμημάτων: Ιατρικού, Οδοντιατρικού, Κτηνιατρικού, Φαρμακευτικού, Ψυχολόγων, Νομικού και Οικονομικού. Η εισαγωγή των μαθητών στη Σ.Σ.Α.Σ. για όλα τα τμήματα, γίνεται με το σύστημα των πανελλαδικών εξετάσεων από τους αποφοίτους Λυκείου, οι οποίοι συμμετέχουν ως υποψήφιοι της αντίστοιχης κατεύθυνσης. Στη Σχολή φοιτούν και γυναίκες από το 1989, έτος που κατατάχθηκε η πρώτη μαθήτρια στο Ιατρικό τμήμα. Την πορεία της Σχολής προς την καταξίωση βοήθησε η ανάπτυξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, αλλά και η Σχολή συνέβαλε στην άνοδο του επιπέδου του Α.Π.Θ. Πολλοί απόφοιτοι της Σχολής εκλέχθηκαν και συνεχίζουν να εκλέγονται Καθηγητές σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού και ακόμη περισσότεροι είναι κάτοχοι διδακτορικού τίτλου.
Στις 5 Απριλίου 2013 ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Μιχαήλ Κωσταράκος απένειμε Πολεμική Σημαία στη ΣΣΑΣ. Η Πολεμική Σημαία ανήκε στη XXII Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία, η οποία συγκροτήθηκε τον Απρίλιο του 1977 στην Άσσηρο Θεσσαλονίκης όπου και παρέμεινε μέχρι την οριστική της κατάργηση το 2005.

Υπίατρος Φωκάς

Ο Υπίατρος Φωκάς μετείχε για μακρό χρονικό διάστημα στη Μικρασιατική εκστρατεία. Την 5η Ιουλίου 1921 στα πλαίσια των επιχειρήσεων της Στρατιάς, για κύκλωση και συντριβή του Κεμαλικού στρατού, ο Φωκάς υπηρετούσε σε μικτό απόσπασμα αποτελούμενο από το 14ο Σύνταγμα Πεζικού και την Ταξιαρχία Ιππικού, και ειδικότερα στο 2ο Τάγμα του Συντάγματος. Το απόσπασμα έλαβε διαταγή να κινηθεί προς το χωριό Ουτς-Σεράι, μη γνωρίζοντας όμως ότι στην τοποθεσία αυτή βρίσκονταν ισχυρές τουρκικές δυνάμεις.
Η εκδηλωθείσα από μέρους των Τούρκων αιφνιδιαστική και σφοδρότατη επίθεση ενέσπειρε αρχικά τη σύγχυση στις τάξεις του αποσπάσματος. Όμως γρήγορα η ηρωική άμυνα των Ελλήνων στρατιωτών αναχαίτισε την ορμή των Τούρκων. Παρόλα αυτά, μόνον όταν ενεπλάκη στη μάχη το σύνολο των Τουρκικών δυνάμεων και ήταν ορατός ο κίνδυνος υπερφαλάγγισης και αποκοπής της οδού διαφυγής των ελληνικών τμημάτων, διατάχθηκε υποχώρηση. Ο Φωκάς Φωκάς εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στο χειρουργείο, οπότε διατάχθηκε να εγκαταλείψει τη θέση του. Ο ίδιος, όμως, σύμφωνα με μαρτυρίες συμπολεμιστών του, απέκλεισε κατηγορηματικά το ενδεχόμενο τούτο, λέγοντας ότι δεν αφήνει τους τραυματίες του αβοήθητους και μόνους. Μεταξύ των τραυματιών υπήρχαν και πολλοί Τούρκοι, των οποίων τα τραύματα επέδενε. Πίστευε ότι οι αντίπαλοί του θα σέβονταν τον ανθρωπισμό και το λειτούργημά του.
Οι Τούρκοι δεν δίστασαν να εξοντώσουν έναν προς έναν τους αβοήθητους τραυματίες, Έλληνες και Τούρκους. Ο ίδιος ο Φωκάς κατακρεουργήθηκε. Επίσημα, ο Φωκάς Φωκάς φέρεται ως «εξαφανισθείς εν Μικρά Ασία κατά τη μάχη της 5/7/21» (ΕΔΥΣ 645/46). Με το από 24/7/1945 Β.Δ. προήχθη μετά θάνατον στο βαθμό του Ιατρού (Λοχαγού). Το στρατόπεδο της Σ.Σ.Α.Σ. φέρει από το 1980 μέχρι σήμερα το όνομά του.

Εκπαίδευση

Η Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων παρέχει στους Μαθητές της υψηλού επιπέδου στρατιωτική, ακαδημαϊκή και επιμορφωτική εκπαίδευση.

Στρατιωτική Εκπαίδευση

Αμέσως μετά την εισαγωγή τους στη Σχολή, οι νέοι Μαθητές πραγματοποιούν τη βασική στρατιωτική τους εκπαίδευση, της οποίας η διάρκεια είναι τρεις εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους, η στρατιωτική εκπαίδευση πραγματοποιείται παράλληλα με την Πανεπιστημιακή δραστηριότητα, σε ώρες κατά τις οποίες δεν υπάρχουν Πανεπιστημιακές υποχρεώσεις. Το αναλυτικό πρόγραμμα των διδασκόμεων κατά τάξη και τμήμα στρατιωτικών μαθημάτων προβλέπεται από τον Οργανισμό της Σχολής.
Ο κύκλος της ετήσιας στρατιωτικής εκπαίδευσης ολοκληρώνεται μετά το τέλος των Πανεπιστημιακών εξετάσεων του Ιουνίου, κατά τη διάρκεια θερινής κατασκηνωτικής διαβίωσης των Μαθητών-τριών, στην οποία συμμετέχουν οι τρεις πρώτες τάξεις της Σχολής. Η θερινή διαβίωση πραγματοποιείται στο Φάρο Ποσειδίου Χαλκιδικής, αρχίζει συνήθως στις αρχές Ιουλίου, και διαρκεί τρεις (3) εβδομάδες. Με το τέλος της δραστηριότητας αυτής τελειώνει το εκπαιδευτικό έτος, και οι Μαθητές-τριες αναχωρούν για την καλοκαιρινή τους άδεια.

Έμβλημα

Το έμβλημα της Σχολής παριστά γλαύκα στηριζόμενη σε δύο δόρατα. Η γλαύκα ως ιερό πτηνό και σύμβολο της θεάς Αθηνάς, αντιπροσωπεύει τη σοφία και την επιστήμη. Το έμβλημα συνολικά συμβολίζει τη σοφία που επαγρυπνεί επί των όπλων.
Ρητό της Σχολής είναι το Πειθαρχία Ευπραξίας Μήτηρ (Η πειθαρχία είναι η μητέρα της ευπραξίας), προερχόμενο από την τραγωδία του Αισχύλου "Επτά επί Θήβας" (223-225).
Μη μοι θεούς καλούσα βουλέυου κακώς. Πειθαρχία γαρ εστί της ευπραξίας μήτηρ, γύναι, σωτήρος.
(μη σκέπτεσαι κακά παρακαλώντας τους θεούς. Γιατί γυναίκες, η πειθαρχία είναι μητέρα της επιτυχίας και της σωτηρίας). Ο χορός των Θηβαίων γυναικών παρακαλεί τους θεούς να σώσουν την πόλη από τη συμφορά η οποία την απειλεί. Ο Ετεοκλής τους λέει να σταματήσουν τα κλάματα και να συμμορφωθούν προς τις εντολές του. Μητέρα κάθε επιτυχίας είναι η πειθαρχία, που ως γενεσιουργός δύναμη κάθε καλού τέθηκε ως αρχή της Στρατιωτικής Σχολής Αξιωματικών Σωμάτων.