Ερχία

Ονομασία

Ο δήμος πήρε το όνομά του, σύμφωνα με τον Στέφανο τον Βυζάντιο, από τον μυθικό επώνυμο ήρωα Έρχιο, ο οποίος είχε φιλοξενήσει τη θεά Δήμητρα.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος της Ερχίας, ήταν δήμος των Μεσογείων. Βρισκόταν στην περιοχή της Επακρίας, στα ανατολικά της αρχαίας Αθήνας, σε θέση νότια των σύγχρονων Σπάτων.  Στη θέση του αρχαίου δήμου της Ερχίας, σήμερα βρίσκονται οι περιοχές, οι οποίες ανήκουν στα σύγχρονα Σπάτα Αττικής, τα οποία παλαιότερα υπάγονταν στον πρώην Δήμο Σπάτων-Λούτσας και σήμερα υπάγονται στον Δήμο Σπάτων - Αρτέμιδος.
Ο ερευνητής του 19ου αιώνα Διονύσιος Σουρμελής, πίστευε ότι η αρχαία Έρχεια βρίσκονταν στην περιοχή  Καλύβια Κουβαρά.

Βαθύ Πηγάδι – Σφίγγα των Σπάτων

Στη θέση Βαθύ Πηγάδι, η οποία ανασκάφθηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του  Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθερίου Βενιζέλου» βρέθηκε η Σφίγγα των Σπάτων η οποία είναι από τις πιο γνωστές αρχαϊκές Σφίγγες. Κατασκευασμένη, περίπου το 570 π.Χ., σε πεντελικό μάρμαρο, χρησιμοποιήθηκε ως επίστεψη επιτύμβιας στήλης. Εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας. Στην περιοχή αυτή των Σπάτων βρέθηκαν επίσης, εργαστήριο κεραμικής (καμίνι), ταφικοί περίβολοι και αγροικίες των ιστορικών χρόνων (9ος – 4ος αιώνας π.Χ.), καθώς και αγροικίες των παλαιοχριστιανικών και βυζαντινών χρόνων.  Ευρήματα από τις ανασκαφές στο Βαθύ Πηγάδι, εκτίθενται στην Αρχαιολογική Συλλογή στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών "Ελευθέριος Βενιζέλος".

Ζάγανι

Στη θέση Ζάγανι ανακαλύφθηκε προϊστορική ακρόπολη με ισχυρό τείχος, πάνω σε ύψωμα στρατηγικής σημασίας, το οποίο ήλεγχε όλη την πεδιάδα των Σπάτων και η οποία ακρόπολη χρονολογήθηκε μεταξύ του 3.200 π.Χ. - 2.800 π.Χ. Ο οικισμός δεν διασώθηκε, λόγω της κατασκευής του Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών. Ευρήματα από τις ανασκαφές στη θέση Ζάγανι εκτίθενται επίσης στην Αρχαιολογική Συλλογή στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών "Ελευθέριος Βενιζέλος".

Επιτύμβια στήλη στα Σπάτα

Σε κτίσμα απέναντι από τον Μητροπολιτικό ναό των Σπάτων, είναι εντοιχισμένη επιτύμβια στήλη, η οποία χρονολογείται μεταξύ 430 π.Χ. - 520 π.Χ. και πιθανώς να ήταν αφιερωμένη σε γυναίκα θύμα του λοιμού, ο οποίος έπληξε την Αθήνα κατά τα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Αιγηίδας φυλής, συμμετείχε με 6 ή 7 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 11 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι της Ερχίας

Ο δημότης της αρχαίας Ερχίας ονομαζόταν Ερχιεύς. Από την Έρχια ήταν ο Ξενοφών, ο Ισοκράτης κ.α. Το 1891 ο Clarence Hoffman Young συνέταξε ένα κατάλογο με τους ως τότε γνωστούς Ερχιείς, με πηγές από λογοτεχνικά αποσπάσματα και διάφορες επιγραφές. Στην περιοχή του δήμου είχε κτήματα και ο Αλκιβιάδης, ο οποίος διέθετε εκεί αγρούς (πιθανώς αμπελώνες ή καλλιέργειας σταριού) έκτασης περίπου 300 πλέθρων, (δηλαδή, περίπου 26,5 εκτάρια γης = 265 στρέμματα). 
Η θέση του δήμου, νότια των σημερινώνΣπάτων, είναι γνωστή χάρη στην ανακάλυψη ενός ιερού νόμου (λατινικά: Lex Sacra, Lex Sacrata, Leges Sacratae) του δήμου. Πολλά από αυτά που είναι γνωστά για την Ερχία, προέρχονται από αυτόν το νόμο: Σε αυτόν περιλαμβάνονται 59 ετήσιες θυσίες προς 46 θεότητες (θεοί, νύμφες και ήρωες), με ένα συνολικό κόστος της τάξης μεγέθους των 547 δραχμών. Οι  21 από αυτές τις θυσίες έγιναν στον ίδιο τον δήμο και οι υπόλοιπες 38 σε άλλους γειτονικούς δήμους της αρχαίας Αθήνας. 
Ο κεντρικός ρόλος της Ερχίας, εντός της Αττικής υποδεικνύεται από την ισχύ, τα πλούτη και τις δημόσιες θέσεις, τις οποίες κατείχαν πολλοί από τους κατοίκους του δήμου (του οποίου η ακμή, αν κρίνουμε από τις διαθέσιμες πληροφορίες, φαίνεται να ήταν μεταξύ περίπου του 450 π.Χ. και του 200 π.Χ.). Επίσης ο αριθμός των βουλευτών της, ο μεγαλύτερος από όλους τους άλλους δήμους της Αιγηίδας φυλής, οδηγεί στην υπόθεση ότι η Ερχία ίσως να ήταν από τους σημαντικούς δήμους της αρχαίας Αττικής.
Διασώζεται αναφορά για μια κωμωδία με τίτλο «Οι Ερχιείς», γραμμένη το πρώτο μισό του δεύτερου αιώνα π.Χ., αλλά είναι άγνωστος ο συγγραφέας και το περιεχόμενο του έργου.

Λατρευτικές παραδόσεις

Στην περιοχή της Ερχίας υπήρχε ιερό της Εκάτης.
Στα νότια των Σπάτων εντοπίστηκαν τα ερείπια ενός ναού του πέμπτου αιώνα π.Χ., ο οποίος θεωρείται ότι έπρεπε να βρίσκεται κοντά στην Αρχαία Αγορά της Ερχίας ή στο εσωτερικό της πόλης.