Κιτρινοκαλιακούδα

Συστηματική Ταξινομική

Η κιτρινοκαλιακούδα περιγράφηκε για πρώτη φορά από το Λινναίο ως Corvus graculus, στο περίφημο έργο του Systema Naturae το 1766. Μεταφέρθηκε στο σημερινό του γένος, Pyrrhocorax, από τον Άγγλο ορνιθολόγο Marmaduke Tunstall το 1771 στο έργο του Ornithologia Britannica, μαζί με το μοναδικό άλλο μέλος του γένους, την κοκκινοκαλιακούδα, P. pyrrhocorax.
Οι πιο στενοί συγγενείς τους θεωρείτο παλαιότερα ότι, ήσαν τα κορακοειδή του γένους Corvus, ειδικά οι κάργιες, αλλά οι αναλύσεις DNA του κυτοχρώματος β δείχνουν ότι το γένος Pyrrhocorax, μαζί με το γένος Temnurus, είχαν αποκλίνει νωρίς από τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας Corvidae.

Πτήση

Οι κιτρινοκαλιακούδες περνούν ένα μεγάλο μέρος της ημέρας στο έδαφος, όπου μετακινούνται με μικρά άλματα, ή με περπάτημα και τρέξιμο. Μπορούν να κάθονται στα κλαδιά των δέντρων ή θάμνων, αλλά τους αρέσει ιδιαίτερα να κάθονται σε «τεχνητές» θέσεις μεγάλου υψομέτρου, όπως κεραίες, στέγες, ή ηλεκτροφόρα καλώδια. Η πτήση του είδους χαρακτηρίζεται από μεγάλη ευελιξία, αρκετά ακροβατικά και έξυπνη χρήση των θερμικών ρευμάτων. Έτσι, τις ζεστές ημέρες, τα πουλιά μετακινούνται άκοπα σε μεγάλα ύψη, με λίγα φτεροκοπήματα. Όταν πετάνε μεμονωμένα ή κατά σμήνη, συχνά ακολουθούν τις καμπύλες του τοπίου, όπως απότομες πλαγιές και ορθοπλαγιές, κάνοντας μικρές αερολισθήσεις (glides). Οι συνηθισμένες ταχύτητες πτήσης, είναι της τάξης των 70-80 χμ/ώρα, αλλά έχουν καταγραφεί και κάθετες εφορμήσεις στα 200 χλμ/ώρα, περίπου. Στον αέρα διακρίνονται από τις συγγενικές κοκκινοκαλιακούδες, από την στρογγυλευμένη ουρά, τις στενότερες πτέρυγες και τις άκρες των πρωτευόντων ερετικών (βλ. Μορφολογία),, ενώ γυροπετούν (soaring) συχνότερα.

Ηθολογία

Οι κιτρινοκαλιακούδες είναι κοινωνικά πουλιά που ζουν όλο το χρόνο κυρίως σε μεγάλες ομάδες. Μόνο περιστασιακά κινούνται σε ζεύγη ή μικρές οικογενειακές ομάδες. Μέσα στα σμήνη, υπάρχουν τα ζευγάρια αναπαραγωγής, τα οποία αναγνωρίζονται από τη μικρή απόσταση που αφήνουν μεταξύ τους, αλλά και νεαρά άτομα που δεν έχουν βρει ακόμη το ταίρι τους. Το μέγεθος του σμήνους ποικίλλει στη διάρκεια του έτους. Την άνοιξη είναι μικρότερο λόγω της απουσίας των αναπαραγωγικών ζευγαριών, ενώ φθάνει στο μέγιστό του στα τέλη του φθινοπώρου και του χειμώνα, όταν προστίθενται και τα νεαρά πτηνά. Τα μεγαλύτερα από αυτά τα σμήνη μπορεί να περιλαμβάνουν έως και 1.000 άτομα στις Άλπεις.

Θηρευτές

Οι κυριότεροι φυσικοί θηρευτές της κιτρινοκαλιακούδας είναι ο Πετρίτης και ο Χρυσαετός, ενώ τη φωλιά της λεηλατεί συχνά το Κοράκι.

Κατάσταση πληθυσμού

Για τους ανά την υφήλιο πληθυσμούς του είδους δεν υπάρχουν εκτιμήσεις ή προβλέψεις. Η διαδικασία απογραφής είναι δύσκολη, επειδή η εποχιακή εμφάνιση διαφέρει σε μεγάλο βαθμό και ακολουθεί τις αλλαγές στη διαθεσιμότητα τροφής. Μόνο σε μεμονωμένες ευρωπαϊκές χώρες τα πουλιά καταγράφονται με ακρίβεια. Περίπου το ήμισυ των ευρωπαϊκών αναπαραγωγικών ζευγαριών, απαντά στις Άλπεις. Ένα άλλο σημαντικό ποσοστό ζει στην Ισπανία. Το υπόλοιπο των ευρωπαϊκών αναπαραγόμενων πτηνών επικεντρώνεται στα Βαλκάνια. Οι απογραφές στη Μέση Ανατολή μετά βίας αναγνωρίζεται ως ακριβείς, ενώ οι πληθυσμοί στον Καύκασο και στην ανατολική Παλαιαρκτική, γενικότερα, θεωρούνται μεν σχετικά ευάλωτοι και περιορίζονται σε μεγάλα υψόμετρα, αλλά είναι σταθεροί. Κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, το είδος εξαφανίστηκε μόνο τοπικά σε μερικές περιοχές, όπου ήταν σπάνιο πριν.
Στη Βουλγαρία, ο αριθμός των τόπων αναπαραγωγής μειώθηκε από 77 μεταξύ 1950- 1981 σε μόλις 14 κατά την περίοδο 1996-2006, και ο αριθμός των ζευγαριών στις υπόλοιπες αποικίες ήταν πολύ μικρότερος. Η μείωση αυτή θεωρείται ότι οφείλεται στην απώλεια των πρώην ανοικτών λιβαδιών και, την μετατροπή τους  σε θαμνώδη βλάστηση.
Το είδος μπορεί να απειλείται τοπικά από συσσώρευση φυτοφαρμάκων και βαρέων μετάλλων στα ορεινά εδάφη, από τα πλημμυρικά φαινόμενα, το λαθραίο κυνήγι και άλλες ανθρώπινες διαταραχές,  αλλά η πιο μακροπρόθεσμη απειλή προέρχεται από την υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει μετακίνησή του από τις προτιμώμενες αλπικές ζώνες σε υψηλότερες, πιο περιορισμένες περιοχές, ή σε τοπικό επίπεδο να εξαφανιστεί εντελώς. Άλλωστε, απολιθώματα των δύο ειδών καλιακούδας βρέθηκαν στα βουνά των Καναρίων Νήσων. Η τοπική εξαφάνιση των κιτρινοκαλιακούδων και το μειωμένο εύρος των κοκκινοκαλιακούδων στα νησιά μπορεί να οφείλεται στην αλλαγή του κλίματος ή την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Κατά τα άλλα, το είδος δεν υφίσταται ιδιαίτερες διώξεις, πιθανότατα λόγω του απροσίτου των οικοτόπων του. Αυτός είναι άλλωστε ο λόγος που, η IUCN έχει χαρακτηρίσει το πτηνό ως Ελαχίστης Ανησυχίας (LC).

Άλλες ονομασίες

Στον ελλαδικό χώρο η Κιτρινοκαλιακούδα απαντά και με την ονομασία Γαυράνι