Βερκιγγετόριξ

Όνομα

Το όνομα Βερκιγγετόριξ προέρχεται από το γαλατικό πρόθεμα ver- (ετυμολογικά συγγενές του γερμανικού über, λατινικού super ή ελληνικού υπέρ), το ουσιαστικό cingeto (πολεμιστής, που σχετίζεται με τις ρίζες που σημαίνουν πέλμα, βήμα, έτσι πιθανώς «πεζικό»), και το rix (βασιλιάς, λατινικά rex), έτσι κυριολεκτικά σημαίνει είτε «μεγάλος βασιλιάς πολεμιστής» είτε «βασιλιάς μεγάλων πολεμιστών» Στον Βίο του του Καίσαρα, ο Πλούταρχος τον αναφέρει με το όνομα Ουεργενόριξ (Vergentorix).

Ιστορία

Ο Ιούλιος Καίσαρ, έχοντας διοριστεί διοικητής της ρωμαϊκής επαρχίας της Ναρβωνικής Γαλατίας (σύγχρονη Προβηγκία) το 58 π.Χ., προχώρησε στην κατάκτηση των γαλατικών φυλών τα επόμενα χρόνια, διατηρώντας τον έλεγχο μέσω μιας προσεκτικής στρατηγικής «διαίρει και βασίλευε». Χρησιμοποίησε τον φανατισμό ανάμεσα στις γαλλικές ελίτ, ευνοώντας ορισμένους ευγενείς έναντι άλλων με πολιτική υποστήριξη και ρωμαϊκές πολυτέλειες. Είχαν γίνει αρκετές προσπάθειες εξέγερσης, όπως αυτή του Αμπιόριξ το 54 π.Χ., όλες όμως εξασφάλιζαν μόνο τοπική στήριξη. Ο Βερκιγγετόριξ, κατάφερε να ενοποιήσει τις γαλατικές φυλές εναντίον των Ρωμαίων και υιοθέτησε πιο σύγχρονους τρόπους πολέμου.
Στις αρχές του 52 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρ βρισκόταν στην Ιταλία. Οι Καρνούτοι, πιστεύοντας ότι ο Καίσαρ θα αργούσε να επιστρέψει στη Γαλατία λόγω πολιτικών αναταραχών στη Ρώμη, έκαναν την πρώτη κίνηση, σφάζοντας τους Ρωμαίους πολίτες που είχαν εγκατασταθεί στα εδάφη τους, συγκεκριμένα στο Κέναβο, κοντά στη σημερινή Ορλεάνη.
Όταν τα νέα έφθασαν στην Γεργοβία, πόλη των Αρβέρνων, ο Βερκιγγετόριξ, νεαρός ευγενής, ξεσήκωσε τους υποτελείς του να συμμετάσχουν στην εξέγερση αλλά ο ίδιος και οι οπαδοί του εκδιώχθηκαν από την πόλη από τους υπόλοιπους ευγενείς επειδή αυτοί πίστευαν ότι θα κατατροπώνονταν από τους Ρωμαίους. Απτόητος ο Βερκιγγετόριξ συγκέντρωσε στρατό, κατέλαβε την Γεργοβία και ανακηρύχθηκε βασιλιάς.  Έκανε συμμαχίες με άλλες φυλές και έχοντας ομόφωνα λάβει την ανώτατη διοίκηση των στρατευμάτων τους, επέβαλε την εξουσία του με σκληρή πειθαρχία, ομήρους και παραδειγματική τιμωρία των οκνηρών και παρανομούντων. 
Όταν τα έμαθε αυτά ο Καίσαρ, αποφάσισε να επιστρέψει, συγκέντρωσε στρατεύματα στην Εντεύθεν των Άλπεων Γαλατία και εισέβαλε στη Γαλατία. 
Ο Βερκιγγετόριξ υιοθέτησε την πολιτική της υποχώρησης σε φυσικές οχυρώσεις και εφάρμοσε τη στρατηγική της καμμένης γης, πυρπολώντας τις πόλεις και ερημώνοντας τη γη ώστε να εμποδίζει τον ανεφοδιασμό των ρωμαϊκών λεγεώνων.
Ο Βερκιγγετόριξ έκαψε, λοιπόν, μεγάλο μέρος γης βαδίζοντας βόρεια με τον στρατό του από την Γεργοβία σε μια προσπάθεια να στερήσει τον Καίσαρα από τα μέσα και το ασφαλές καταφύγιο των πόλεων και των χωριών κατά μήκος της πορείας των ρωμαϊκών λεγεώνων νότια. Ωστόσο, η πρωτεύουσα των Βιτουρίγων, το Αβάρικο (σημερινό Μπουρζ), ένας γαλατικός οχυρωμένος οικισμός (oppidum) στο δρόμο του Καίσαρα, αντέδρασε. Λόγω των ισχυρών διαμαρτυριών της πόλης, που ήταν προστατευμένη λόγω του φυσικού περιβάλλοντος αλλά και ισχυρών  αμυντικών ενισχύσεων, ο Βερκιγγετόριξ αποφάσισε να μην την κάψει και στρατοπέδευσε έξω από το Αβάρικο. Εκεί επικεντρώθηκε στη διεξαγωγή παρενοχλητικών κινήσεων εμποδίζοντας την τροφοδοσία των ρωμαϊκών μονάδων που κατέφθαναν υπό την αρχηγία του Καίσαρα και του Λαβήνιου. Μόλις έφθασαν στο Αβάρικο, ωστόσο, οι Ρωμαίοι, υποφέροντας από επισιτιστικά προβλήματα, το πολιόρκησαν και το κατέλαβαν. Σε αντίποινα για 25 μέρες πείνας και κακουχιών που απαιτήθηκαν για να παραβιάσουν την άμυνα του Αβαρίκου, οι Ρωμαίοι έσφαξαν σχεδόν ολόκληρο τον πληθυσμό περίπου 40.000, αφήνοντας μόνο 800 ζωντανούς περίπου. Στη συνέχεια ο Καίσαρ εισέβαλε στην περιοχή των Αρβερνών. Η επόμενη μεγάλη μάχη ήταν στη Γεργοβία, ισχυρά οχυρωμένη πόλη των Αρβέρνων και γενέτειρα του Βερκιγγετόριγος. Κατά τη διάρκεια αυτής της μάχης, οι Γαλάτες συνέτριψαν τις λεγεώνες και τους συμμάχους του Καίσαρα, προκαλώντας τους μεγάλες απώλειες. Οι ρωμαϊκές λεγεώνες του Καίσαρα αποσύρθηκαν. Στη συνέχεια, ο  Βερκιγγετόριξ αποφάσισε να ακολουθήσει τον Καίσαρα, αλλά υπέστη σοβαρές απώλειες (όπως και οι Ρωμαίοι και οι σύμμαχοι) κατά τη διάρκεια μιας μάχης και υποχώρησε σε έναν άλλο οχυρό οικισμό, την Αλέσια.

Η μάχη της Αλέσια

Φθάνοντας ο Καίσαρας στην Αλέσια τον Σεπτέμβριο 52 π.Χ., κατασκεύασε ένα ξύλινο τείχος γύρω από την πόλη για να την πολιορκήσει και αμέσως μετά ένα δεύτερο παρόμοιο και στρατοπέδευσε ανάμεσα στα δύο τείχη. Σύντομα η πόλη έμεινε χωρίς τρόφιμα. Όταν έφθασαν γαλατικές ενισχύσεις έξω από τα διπλά τείχη, παρά τις σκληρές μάχες, δεν κατάφεραν να διεισδύσουν και τράπηκαν σε φυγή ενώ το ίδιο απέτυχαν και οι απόπειρες εξόδου των πολιορκημένων. Ο Βερκιγγετόριξ παραδόθηκε στον Καίσαρα, ελπίζοντας ότι θα περιόριζε την τιμωρία των εξεγερμένων. Φυλακίστηκε για σχεδόν έξι χρόνια, πριν εμφανιστεί δημόσια στο θρίαμβο του Καίσαρα το 46 π.Χ. Μετά τον θρίαμβο εκτελέστηκε, πιθανότατα από στραγγαλισμό.

Μνημεία

Το 1865, ο Ναπολέοντας Γ΄ ανέθεσε ένα μνημείο του Βερκιγγετόριγος ύψους επτά μέτρων, το οποίο δημιούργησε ο γλύπτης Αιμέ Μιλέ στην περιοχή που θεωρείται ότι βρισκόταν η Αλέσια, 60 χλμ βορειοδυτικά της Ντιζόν, στην Βουργουνδία. Ο αρχιτέκτονας του μνημείου ήταν ο Εζέν Βιολέ-λε-Ντυκ.  Η επιγραφή στη βάση, γραμμένη από τον Εζέν Βιολέ-λε-Ντυκ:
La Gaule unie
Formant une seule nation
Animée d'un même esprit,
Peut défier l'Univers.
Η Γαλατία ενωμένη
Δημιουργώντας ένα μόνο έθνος
Κινούμενο από ένα κοινό πνεύμα
Μπορεί να αψηφήσει το Σύμπαν.
Πολλά άλλα μνημεία και αγάλματα του Βερκιγγετόριγος ανεγέρθηκαν στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένου ενός από τον Ωγκύστ Μπαρτολντί στην Κλερμόν-Φεράν.