Μονοξείδιο του θείου

Φυσική παρουσία

Έχει ανιχνευθεί η παρουσία του στο διάστημα, αλλά σπανίως βρίσκεται με φυσικό τρόπο στη Γη, ακριβώς εξαιτίας της τάσης του να διμερίζεται σε αυξημένες συγκεντρώσεις ή και να οξειδώνεται σε διοξείδιο του θείου, αν βρει από κάπου το πρόσθετο οξυγόνο.

Αστροχημεία

Το μονοξείδιο του θείου έχει ανιχνευθεί γύρω από την Ιώ, στην ατμόσφαιρά της και στο δακτύλιο πλάσματος. Ανιχνεύθηκε επίσης στην ατμόσφαιρα της Αφροδίτης, στον Κομήτη Χέιλ-Μποπ και στο διαστρικό διάστημα.
Στην Ιώ πιστεύεται ότι παράγεται τόσο με ηφαιστειακές όσο και με φωτοχημικές παραγωγικές οδούς. Οι κύριες φωτοχημικές αντιδράσεις προτάθηκαν ως ακολούθως:
Μονοξείδιο του θείου έχει βρεθεί στο μεγαλύτερο γνωστό άστρο, το NML του κύκνου.

Βιοχημεία

Το μονοξείδιο του θείου μπορεί να έχει κάποια βιολογική δράση, στο σχηματισμό προσωρινού SO σε χοιρινή στεφανιαία αρτηρία που έχει συναχθεί από τα προϊόντα της αντίδρασης θειοκαρβονύλιου με διοξείδιο του θείου.

Παραγωγή και παρουσίαση

Το μονοξείδιο του θείου μπορεί να σχηματιστεί με αντίδραση ανάμεσα σε (στοιχειακό) θείο και διοξείδιο του θείου, με τη χρήση ηλεκτρικής εκκένωσης:
Είναι ακόμη δυνατή η παρουσίασή τιου με ολική σύνθεση, δηλαδή με την καύση θείου με καθαρό οξυγόνο υπό μειωμένη πίεση
Η παραγωγή του μονοξειδίου του θείου, που χρησιμοποιείται συνήθως ως αντιδραστήριο για οργανικές συνθέσεις, επικεντρώνεται στη χρήση ενώσεων που (περιέχουν) και αποβάλλουν την ομάδα -SO. Τέτοια παραδείγματα συμπεριλαμβάνουν το σχετικά απλό παράδειγμα της αποσύνθεσης 1-θειιρανόνης, αλλά και κάποια πιο πολύπλοκα, όπως η αποσύνθεση οξειδοτρισουλφιδίων, όπως η ένωση C₁₀H₆S₃O:

Παραγωγή κάτω από ακραίες συνθήκες

Στο εργαστήριο, το μονοξείδιο του θείου μπορεί να παραχθεί με επίδραση διοξειδίου του θείου, μαζί με ατμούς (στοιχειακού) θείου, σε εκκένωση λάμψης. Έχει ανιχνευθεί σε απλή φυσαλίδα με ηχοφωταύγεια σε πυκνό θειικό οξύ που περιέχει σε διάλυση ευγενές αέριο.

Χημική συμπεριφορά

Το μονοξείδιο του θείου είναι θερμοδυναμικά ασταθές, μετατρεπόμενο τελικά σε S₂O₂.:
Το μονοξείδιο του θείου είναι άχρωμο πτητικό αέριο, (σχετικά) σταθερό μόνο υπό χαμηλές πιέσεις (<0,9869 matm). Υπό υψηλότερες πιέσεις ή όταν αυμπυκνωθεί με υγρό αέρα, σχηματίζονται πορτοκαλέρυθρα προς κερασέρυθρα προϊόντα, που (τελικά) δυσαναλοντοποιούνται σε κίτρινα πολυθειούχα οξέιδια, όταν εξουδετερωθούν (τα αρχικά προϊόντα) μετά από θέρμανση με διοξείδιο του θείου:
Το μονοξείδιο του θείου μπορεί να δώσει αντιδράσεις κυκλοπροσθήκης με αλκένια, αλκίνια και αλκαδιένια, σχηματίζοντας οξυγονούχα παράγωγα του θειιράνιου. Το μονοξείδιο του θείου (σε μονομερή ή διμερή μορφή) αντιδρά με το νερό, σχηματίζοντας θειοθειικό οξύ (H₂S₂O₃):

Εφαρμογές

Ένας ανιχνευτής χημειοφωταύγειας για θείο έχει αναφέρει ότι βασίζεται στις αντιδράσεις:
Όπου SO₂* διεγερμένο διοξείδιο του θείου.

Ασφάλεια

Επειδἠ το μονοξείδιο του θείου έχει σπάνει παρουσία στην ατμόσφαιρά μας και είναι φτωχή η σταθερότητά του, είναι δύσκολος ο πλήρης καθορισμός των προβλημάτων που προκαλεί. Αλλά όταν συμπιεστεί ή και συμπυκνωθεί σχηματίζει διοξείδιο του διθείου, που είναι σχετικά τοξικό και διαβρωτικό. Ακόμη, η ένωση αυτή (μονομερής ή διμερής αδιάφορο) είναι πολύ εύφλεκτη. (με ευφλεκτότητα παρόμοια με την αντίστοιχη του μεθανίου, CH₄). Εξάλλου, όταν καίγεται (μονομερές ή διμερές μονοξείδιο του θείου) παράγεται διοξείδιο του θείου, που είναι ένα δηλητηριώδες αέριο.