Νομός Βοιωτίας

Ετυμολογία

Το όνομα Βοιωτία προέρχεται από το επίθετο βοιωτός και αυτό από το αρχαίο βοώτης, που σημαίνει βοηλάτης, ζευγίτης, γεωργός.

Βλάστηση

Η Βοιωτία αποτελεί την περιφερειακή ενότητα με τη μικρότερη δασική βλάστηση στην περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας. Με βάση τα στοιχεία της Εθνικής Απογραφής Δασών που πραγματοποιήθηκε από τη Δασική Υπηρεσία το 1992, η περιφερειακή ενότητα καλύπτει έκταση 133.228 εκτάρια, ποσοστό 9% από τη συνολική 991.527 εκτάρια της περιφέρειας, με ποσοστό 67%.
Τα αείφυλλα πλατύφυλλα καλύπτουν την μεγαλύτερη έκταση της Βοιωτίας με 96.786 εκτάρια. Μεγάλη έκταση επίσης καλύπτεται από Ελάτη, Χαλέπιος πεύκη και Μαύρη πεύκη με 18.350, 11.095 και 5.035 εκτάρια αντίστοιχα. Το μικρότερο ποσοστό δασικής βλάστησης αποτελείται από Δρυς και Πλάτανο, με 1.024 και 938 εκτάρια αντίστοιχα.

Σεισμοί

Η Βοιωτία και ειδικότερα η ευρύτερη περιοχή της Θήβας είναι σεισμογενής περιοχή. Το δέκατο ένατο αιώνα η πόλη της Θήβας χτυπήθηκε δύο φορές, το 1853 και το 1893. Ο σεισμός στη Θήβα το 1853 ήταν ο μεγαλύτερος σεισμός που έπληξε ποτέ τη Βοιωτία. Ο σεισμός σημειώθηκε στις 18 Αυγούστου και είχε μέγεθος 6,8 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ. Αυτός ο σεισμός σκότωσε 13 ανθρώπους και κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος των σπιτιών της πόλης με τις ζημιές να ήταν ανυπολόγιστες. Ο σεισμός του 1893 είχε μέγεθος 6,5 της κλίμακας Ρίχτερ και ως αποτέλεσμα την απώλεια ενός ανθρώπου και την καταστροφή πολλών σπιτιών που σχεδόν όλα υπέστησαν σημαντικές βλάβες.
Τον εικοστό αιώνα ο σεισμός στη Θήβα του 1914 αποτελεί έναν από τους καταστροφικότερους σεισμούς στην Ελλάδα. Ο σεισμός προκάλεσε το θάνατο ανθρώπων και μεγάλες υλικές καταστροφές. Σημειώθηκε στις 4  ή 17 Οκτωβρίου, ήταν επιφανειακός και είχε μέγεθος 6 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ.
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2010, ένας σεισμός μεγέθους 4,3 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ σημειώθηκε στις 6.53 το πρωί, στο χωριό Λεύκτρα, στον ανατολικό Κορινθιακό κόλπο. Σύμφωνα με το Σεισμολογικό Ινστιτούτο του Πότσνταμ (γερμ.: Deutsches GeoForschungsZentrum), το επίκεντρο του σεισμού ήταν 60 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αθήνας και το εστιακό βάθος υπολογίστηκε στα 10 χλμ, ενώ δεν είχαν αναφερθεί ζημιές. Ένας άλλος σεισμός σύμφωνα με το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου Αθηνών, μεγέθους 4,3 βαθμών και εστιακού βάθους 10 χλμ, σημειώθηκε στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, στις 5.05 το πρωί, στο θαλάσσιο χώρο του Κορινθιακού κόλπου, 24 ή 21 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Θήβας και 29 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Κορίνθου στα χωριά Βίλια και Καπαρέλι, χωρίς να υπάρχουν αναφορές για ζημιές. Οι σεισμοί αυτοί αποτελούν τους μεγαλύτερους που έχουν καταγραφεί τη δεκαετία του 2010.

Κλίμα

Το κλίμα της Βοιωτίας είναι ηπειρωτικό με κρύους χειμώνες και ζεστά καλοκαίρια. Η μέση θερμοκρασία είναι 16-18οC και το μέσο ύψος των βροχών 500-600 χλστ.

Εποχή του Ορείχαλκου

Την Μυκηναϊκή περίοδο η Βοιωτία υπήρξε πυκνοκατοικημένη διαθέτοντας σημαντικά ανακτορικά κέντρα. Η σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα έχει αποκαλύψει δύο από αυτά στην Εύτρηση και στον Γλα. Την περίοδο αυτή η Βοιωτία κατοικήθηκε από τα φύλα των Αχαιών, των Μινύων και των Καδμίων. Οι Μινύες υπήρξαν ιδιαίτερα δραστήριοι και πρωτοπόροι για την εποχή της επιτυγχάνοντας την αποξήρανση της Κωπαΐδας, γεγονός που τους προσέδωσε πλούτο. Κέντρο τους υπήρξε η πόλη του Ορχομενού. Σημαντικό κέντρο αυτής της περιόδου υπήρξε και η Θήβα. Με τη Θήβα και τον Ορχομενό συνδέονται οι σημαντικότεροι μυθολογικοί κύκλοι που σχετίζονται με τη Βοιωτία, κεντρικά πρόσωπα των οποίων είναι ο Φρίξος και η Έλλη, η γενιά του Κάδμου ή η γενιά του Οιδίποδα.

Εποχή του Σιδήρου

Στη μετάβαση προς τη Γεωμετρική εποχή η Βοιωτία κατοικήθηκε από το φύλο των Βοιωτών που έδωσε και το όνομά του στην περιοχή.  Οι Βοιωτοί κατέβηκαν από τη νότια Θεσσαλία μεταξύ 13ου και 12ου αιώνα π.Χ. Εντούτοις, υπάρχει και μια αποδεκτή από πολλούς εκδοχή, κατά την οποία οι Βοιωτοί κατήλθαν από την περιοχή του όρους Βόϊο, της Μακεδονίας, (εξ ου και το όνομα Βοιωτία). Αποτέλεσαν μία χαλαρή ομοσπονδία πόλεων αρχικά με κέντρο τον ναό της Ιτωνίας Αθηνάς στην Κορώνεια και στη συνέχεια με κέντρο τον ναό του Ποσειδώνα στην Ογχηστό.  Προς τον 5ο αιώνα π.Χ. η χαλαρή θρησκευτική ένωση μετατράπηκε σε ομοσπονδία με την ονομασία Κοινό των Βοιωτών. Κυρίαρχο ρόλο σ’ αυτό διαδραμάτιζε η Θήβα.

Κλασική εποχή

Το μεγαλύτερο μέρος των Βοιωτών μήδισαν κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι Θεσπιές, οι Πλαταιές και η Αλίαρτος που ενώθηκαν στην Πανελλήνια συμμαχία. Από τα μέσα του 5ου αιώνα ανέλαβε ξανά τα ινία της ομοασπονδίας η Θήβα, η οποία εξελίχθηκε σε πρώτη ελληνική δύναμη στα μέσα του 4ου αιώνα κάτω από την καθοδήγηση του Πελοπίδα και του Επαμεινώνδα. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας του 338 π.Χ. η Βοιωτία υποτάχτηκε στους Μακεδόνες. Λίγα χρόνια αργότερα ο Μέγας Αλέξανδρος κατέστρεψε τη Θήβα για να την ξανακτίσει ένας από τους διαδόχους του ο Κάσσανδρος.

Βυζαντινή περίοδος

Κατά την Βυζαντινή περίοδο η Θήβα υπήρξε σημαντικό εμπορικό κέντρο που ανθούσε χάρη κυρίως στην καλλιέργεια του μεταξοσκώληκα. Τον 10ο αιώνα οικοδομήθηκε στις βόρειες πλαγιές του Ελικώνα η Μονή Οσίου Λουκά, που υπήρξε από τις σημαντικότερες στον ελλαδικό χώρο αυτής της περιόδου. Μετά την πτώση του Βυζαντίου από τους σταυροφόρους η Βοιωτία μαζί με την Αττική αποτέλεσαν το φράγκικο Δουκάτο των Αθηνών. Το Δουκάτο κατέρρευσε από του Καταλανούς ιππότες το 1311. Οι Καταλανοί διαδέχτηκαν τους Λομβαρδούς και πραγματοποίησαν σημαντικά οχυρωματικά έργα στην επικράτειά τους. Την εποχή τους εγκαταστάθηκαν οι Αρβανίτες σε τμήμα της Βοιωτίας.

Οθωμανική περίοδος

Η Τουρκοκρατία ξεκινά στην Βοιωτία το 1446 μ.Χ. Κατά τη διάρκειά της σημαντικότερο κέντρο της περιοχής αναδείχθηκε η Λιβαδειά. Οι κάτοικοι της Βοιωτίας συμμετείχαν στην Επανάσταση του 1821 και η Βοιωτία απελευθερώθηκε οριστικά μετά τη Μάχη της Πέτρας το 1829.

Ομάδες και διάλεκτοι

Οι Αρβανίτες, οι οποίοι μιλούν παράλληλα με την Ελληνική γλώσσα, και την Αρβανίτικη, αποτελούν μια από τις μεγαλύτερες πληθυσμιακές ομάδες στη Βοιωτία, καθώς έχουν εγκατασταθεί σε περίπου εξήντα χωριά της περιφερειακή ενότητας. Πρόκειται για Έλληνες οι οποίοι λόγω της μακραίωνης συμβίωσης με Αλβανούς, έχουν υιοθετήσει μια γλώσσα η οποία περιέχει εξαιρετικά πολλά στοιχεία από της αλβανική. Εντούτοις, διαχωρίζουν εαυτόν από την αλβανική εθνικότητα, και πιστεύουν ακράδαντα πως είναι Έλληνες στην καταγωγή. Άλλες πληθυσμιακές και όχι εθνικές ομάδες είναι οι Βλάχοι και οι Αρβανιτόβλαχοι που μιλούν την Βλάχικη γλώσσα και την Μογλενίτικη γλώσσα. Επιπλέον υπάρχει και ένας μεγάλος αριθμός Ποντίων και Σαρακατσαναίων.

Θρησκεία

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!
Λόγω του ότι η Εκκλησία της Ελλάδος, αρχιεπίσκοπος της οποίας είναι ο Ιερώνυμος από τα Οινόφυτα, αντιπροσωπεύει την πλειονότητα του πληθυσμού και αναγνωρίζεται συνταγματικά ως η επικρατούσα και επίσημη θρησκεία του κράτους, η επίσημη εκκλησιαστική αρχή της Βοιωτίας είναι η Ιερά Μητρόπολη Θηβών και Λεβαδείας που έχει έδρα τη Λιβαδειά.

Γεωργία και εξορύξεις

Η Βοιωτία είναι μια από τις πλουσιότερες και πιο εύφορες αγροτικές περιοχές της Ελλάδας λόγω του ότι  έχει σημαντικό ποσοστό πεδινών καλλιεργούμενων εκτάσεων κυρίως τις πεδιάδες της Κωπαΐδας και της Θήβας και βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πρωτεύουσα, που είναι το μεγαλύτερο καταναλωτικό κέντρο της χώρας. Η ανάπτυξη της γεωργίας στην περιοχή και η αύξηση του εισοδήματος των κατοίκων ήταν αποτέλεσμα και της αποξήρανσης της Κωπαΐδας από την
αγγλική εταιρεία την περίοδο 1880 έως 1930.
Κύρια προϊόντα είναι το βαμβάκι, η τομάτα, η πατάτα, ο καπνός, οι ελιές, το μέλι, τα σιτηρά, το κριθάρι, το καλαμπόκι, οι ξηροί καρποί, τα όσπρια, τα κηπευτικά, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα κτηνοτροφικά προϊόντα. Η Βοιωτία κατατάσσεται τρίτη στην παραγωγή τομάτας με 10% της παραγωγής της χώρας και τρίτη στην παραγωγή βαμβακιού με 9% σύμφωνα με στοιχεία του 2006. Οι μεγάλες πόλεις της είναι κέντρα εμπορίου και επεξεργασίας αγροτικών προϊόντων.
Η βιομηχανική ανάπτυξη της Βοιωτίας έχει ευνοηθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της μεγάλης γεωργικής παραγωγής της περιφερειακής ενότητας, την μικρή απόστασή της από την Αθήνα, καθώς και την ύπαρξη μεγάλων κοιτασμάτων βωξίτη. Αρκετά αναπτυγμένη είναι και η εξορυκτική βιομηχανία. Στην περιφερειακή ενότητα και κυρίως στο Δίστομο υπάρχουν τα σημαντικότερα κοιτάσματα βωξίτη όλης της χώρας. Άλλα μεταλλεύματα είναι τα νικελιούχα σιδηρομεταλλεύματα στον Άγιο Ιωάννη και τα χρωμιούχα σιδηρομεταλλεύματα στο Λούτσι, κοντά στο χωριό Παύλος. Στην Παραλία Διστόμου υπάρχει το Αλουμίνιο της Ελλάδος το μοναδικό εργοστάσιο της Ελλάδας που παράγει αλουμίνα και αλουμίνιο. Επίσης υπάρχουν και αξιόλογες βιομηχανίες των κλάδων ειδών διατροφής, υφαντικών, τσιμέντου και άλλων κλάδων.

Κτηνοτροφία και αλιεία

Ένας άλλος τομέας που συνεισφέρει στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής είναι η κτηνοτροφία και κυρίως η ενσταυλισμένη κτηνοτροφία η οποία αφορά κυρίως βοοειδή όπως αγελάδες, κατσίκες αλλά και άλλα όπως πρόβατα, χοίροι και όρνιθες.
Η αλιεία γίνεται περισσότερο στην περιοχή του Κορινθιακού κόλπου. Τα κύρια προϊόντα θαλασσινών αλιευμάτων που ψαρεύονται είναι η γόπα, το λυθρίνι, ο κέφαλος, η μαρίδα, ο μπακαλιάρος, ο μπάλας, το μπαρμπούνι, ο σαργός, το σαυρίδι, η σκορπίνα, οι χάνοι, το σκουμπρί, τα μαγιάτικα και τα καλαμαράκια. Τα προϊόντα θαλάσσιας καλλιέργειας είναι το λαβράκι, η τσιπούρα, το φαγγρί, το μυτάκι, το λυθρίνι και η μουρμούρα και τα κύρια προϊόντα υδατοκαλλιέργειας εσωτερικών υδάτων είναι η πέστροφα, οι κυπρίνοι, οι κέφαλοι, οι χεροκούβες και οι πεταλούδες.

Στρατιωτικά

Η Βοιωτία είναι η έδρα πολλών τωρινών και πρώην βάσεων και στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Στην Τανάγρα βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές βάσεις στην Ελλάδα, η 114 Πτέρυγα Μάχης που ιδρύθηκε στις 22 Αυγούστου του 1956 στην Αεροπορική Βάση Τανάγρας. Επίσης στην ίδια περιοχή εδρεύει η μεγαλύτερη κρατική αμυντική βιομηχανία της Ελλάδας, η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία που ειδικεύεται στην κατασκευή τμημάτων πολιτικών και στρατιωτικών αεροσκαφών.
Στα νότια της Θήβας βρίσκεται το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Πυροβολικού (Στρατόπεδο Υπγου Ψαρρού Δημητρίου) που ιδρύθηκε αρχικά ως Ειδικό Κέντρο Εκπαιδεύσεως Οπλιτών Πυροβολικού (ΕΚΕΟΠ) τον Απρίλιο του 1945 στη Μαγούλα Ελευσίνας και μεταφέρθηκε στη Θήβα τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς. Το ΚΕΠΒ καταλαμβάνει συνολική έκταση μαζί με το πεδίο βολής 18.000 στρέμματα και κατατάσσεται στο δεύτερο μεγαλύτερο των Βαλκανίων και ένα από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης.
Στην Αλίαρτο και στην Αντίκυρα υπάρχουν οι ομώνυμες Μονάδες Καυσίμων που ανήκουν στην Πολεμική Αεροπορία.
Ακόμα στην υψηλότερη κορυφή του Κιθαιρώνα, τον Προφήτη Ηλία υπάρχει η εγκαταλελειμμένη βάση που χρησιμοποιούνταν από το ΝΑΤΟ και τώρα έχει περάσει στην κατοχή του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.

Υγειονομική περίθαλψη

Η Βοιωτία ανήκει στην 5η Υγειονομική Περιφέρεια Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας και διαθέτει 2 γενικά νοσοκομεία από τα 8 της περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, το Γενικό Νοσοκομείο Θήβας και το Γενικό Νοσοκομείο Λιβαδειάς. Το ιατρικό προσωπικό των δύο νοσοκομείων ανέρχεται σε 206 άτομα  και το νοσηλευτικό και διοικητικό επιστημονικό τεχνικό σε 515 άτομα.

Εκπαίδευση

Στη Βοιωτία υπάρχουν πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα. Υπεύθυνη για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση είναι η Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Βοιωτίας στην οποία ανήκουν 73 νηπιαγωγεία και 70 δημοτικά. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπεύθυνη είναι η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Βοιωτίας της οποίας τα σχολεία διαιρούνται στις Περιοχές Α, Β και Γ. Στην Περιοχή Α (Λιβαδειά-Θήβα) εντάσσονται μόνο τα σχολεία της Λιβαδειάς και της Θήβας, στην Περιοχή Β (Ευρύτερη Περιοχή Λιβαδειάς) τα υπόλοιπα σχολεία του δήμου Λεβαδέων, του δήμου Ορχομενού και του δήμου Διστόμου - Αράχοβας - Αντίκυρας και στην Περιοχή Γ (Ευρύτερη Περιοχή Θήβας) τα υπόλοιπα σχολεία του δήμου Θηβαίων, του δήμου Αλιάρτου και του δήμου Τανάγρας. Στη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ανήκουν 29 γυμνάσια και 32 λύκεια. Επίσης από το 2017 λειτουργεί το πρώτο μουσικό σχολείο στη Βοιωτία, το Μουσικό Γυμνάσιο Λιβαδειάς στον Άγιο Γεώργιο.
Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση η Βοιωτία καλύπτεται από το Τμήμα Διοίκησης Συστημάτων Εφοδιασμού του ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας το οποίο στεγάζεται στη Θήβα από το 2005. Από το 2005 έως το 2013 λειτουργούσε το Τμήμα Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδας στη Λιβαδειά.

Πολιτισμός

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!