Εσπεράντο

Γλώσσα

Πρόκειται για μια γλώσσα εξ ορισμού απλή, που διαθέτει όλα τα πλεονεκτήματα οποιασδήποτε εθνικής γλώσσας, χωρίς όμως ιδιωματισμούς και γραμματικές ανωμαλίες. 
Η Εσπεράντο βασίζεται κυρίως στο συντακτικό υλικό των λατινογενών γλωσσών. Χρησιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο και έχει φωνητική προφορά ενώ όλες οι λέξεις τονίζονται στην παραλήγουσα. Είναι εύκολη, με γραμματική που περιλαμβάνει 16 κύριους κανόνες. Η εκμάθησή της είναι δυνατή μετά από σπουδή 12-18 μηνών, σε εβδομαδιαία μαθήματα της μιάμισης ώρας. θεωρείται απλή, προσιτή σε όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως ηλικίας και μόρφωσης, πλήρης και εκφραστική, όσο όλες οι γλώσσες του κόσμου, με πλούσια πρωτότυπη και μεταφρασμένη λογοτεχνία.

Σχέση με τον ολοκληρωτισμό του 20ού αιώνα

Ως ένα εν δυνάμει μέσο για διεθνή κατανόηση, η Εσπεράντο τράβηξε τις υποψίες πολλών ολοκληρωτικών κρατών. Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα σαφής στην Ναζιστική Γερμανία, την Αυτοκρατορική Ιαπωνία και στην Σοβιετική Ένωση υπό τον Ιωσήφ Στάλιν.
Στην Γερμανία υπήρχε ένα επιπρόσθετο κίνητρο για την δίωξη της Εσπεράντο, επειδή ο Ζάμενχοφ ήταν Εβραίος. Στο έργο του Ο Αγών μου ο Αδόλφος Χίτλερ αναφερόταν στην Εσπεράντο ως παράδειγμα μιας γλώσσας που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από κάποια διεθνή Εβραϊκή συνωμοσία,  μόλις θα πετύχαιναν την κοσμοκρατορία. Οι Εσπεραντιστές εκτελέστηκαν στο Ολοκαύτωμα, με την οικογένεια του Ζάμενχοφ να έχει ειδικά επιλεγεί για εκτέλεση.
Τα πρώτα χρόνια στην Σοβιετική Ένωση  λήφθηκαν σε έναν βαθμό κυβερνητικά μέτρα υποστήριξης της  Εσπεράντο και με επίσημη αναγνώριση δημιουργήθηκε η Σοβιετική Εσπεραντική Ένωση. Εντούτοις, το 1937, ο Στάλιν ανέκοψε αυτήν την πολιτική.  Αποκήρυξε την Εσπεράντο ως «γλώσσα των κατασκόπων» και οδήγησε στην εξορία και στην εκτέλεση Εσπεραντιστές. Έτσι, η χρήση της Εσπεράντο είχε με αποτελεσματικό τρόπο απαγορευτεί μέχρι το 1956 στην Σοβιετική Ένωση.

Επίσημη χρήση

Η Εσπεράντο ποτέ δεν υπήρξε επίσημη γλώσσα σε καμία αναγνωρισμένη χώρα, αν και υπήρχαν σχέδια, στις αρχές του 20ου αιώνα, να εγκαθιδρυθεί το Ουδέτερο Μόρεσνετ ως το πρώτο στον κόσμο κράτος της Εσπεράντο. Ο Τσιάν Σουαντόνγκ, ένας Κινέζος γλωσσολόγος, προώθησε την αντικατάσταση της Κινεζικής από την Εσπεράντο. Επιπλέον, το αυτοανακηρυχθέν τεχνητό νησί και μικροέθνος της  Δημοκρατίας της Νήσου του Ρόδου χρησιμοποίησε την Εσπεράντο ως την επίσημη γλώσσα του από το 1968.
Ο στρατός των ΗΠΑ δημοσίευσε στρατιωτικά λεξικά εκφράσεων στα Εσπεράντο, για να χρησιμοποιηθούν σε πολεμικά παιχνίδια για παραπλάνηση των δυνάμεων του αντιπάλου. Το καλοκαίρι του 1924, η Αμερικανική Ομάδα Αναμεταδόσεων Ραδιοφώνου (American Radio Relay League) υιοθέτησε την Εσπεράντο ως την επίσημη  διεθνή βοηθητική γλώσσα της, με την ελπίδα ότι η γλώσσα θα χρησιμοποιηθεί από ραδιοερασιτέχνες στις διεθνείς επικοινωνίες, αλλά η πραγματική της χρήση για τις ραδιοεπικοινωνίες υπήρξε αμελητέα.
Η Εσπεράντο είναι η γλώσσα εργασίας για κάποιους μη κερδοσκοπικούς διεθνείς οργανισμούς όπως η Sennacieca Asocio Tutmonda και πολλούς άλλους ειδικούς Εσπεραντικούς οργανισμούς. Ο μεγαλύτερος από αυτούς, η Παγκόσμια Ένωση Εσπεράντο, έχει μία επίσημη συμβουλευτική σχέση με τον ΟΗΕ και την UNESCO. Η Εσπεράντο είναι επίσης η πρώτη γλώσσα διδασκαλίας και διοίκησης για ένα πανεπιστήμιο, την Διεθνή Ακαδημία Επιστημών του Σαν Μαρίνο.

Κατάταξη

Ως μια  τεχνητή γλώσσα, η Εσπεράντο δεν είναι γενεαλογικά σε συσχέτιση με οποιαδήποτε εθνική γλώσσα. Έχει περιγραφεί ως «μία γλώσσα λεξικολογικά κατά κύριο λόγο ως Ρομανική, μορφολογικά σε μεγάλο βαθμό ως συγκολλητική και σε έναν μεγάλο βαθμό απομονωμένη γλώσσα ως προς τον χαρακτήρα της». Η  φωνολογία, η γραμματική, το  λεξιλόγιο, και  η σημασιολογία της βασίζονται στις δυτικές Ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. Τα φωνηματικά στοιχεία της είναι κυρίως από τις Σλαβικές γλώσσες, όπως και ένα μεγάλο μέρος των σημασιολογικών της στοιχείων, ενώ το λεξιλόγιό της προέρχεται κυρίως από τις Ρομανικές γλώσσες, με μία μικρότερη συνεισφορά από τις Γερμανικές γλώσσες. Τα πραγματολογικά και άλλα στοιχεία της γλώσσας που δεν καθορίστηκαν από τα πρωτότυπα κείμενα του Ζάμενχοφ επηρεάστηκαν από τις φυσικές γλώσσες των πρώτων ομιλητών της Εσπεράντο, κυρίως από την Ρωσική, την Πολωνική, την  Γερμανική, και την Γαλλική.
Τυπολογικά, η Εσπεράντο έχει προθετικές εκφράσεις  και μια ελεύθερη συντακτική δομή (ως προς την αλληλουχία των λέξεων), που ως συνήθως είναι υποκείμενο-ρήμα-αντικείμενο. Τα επίθετα μπορούν ελεύθερα να τοποθετούνται  πριν ή μετά από τα ουσιαστικά τα οποία τροποποιούν, αν και η τοποθέτησή τους πριν από το ουσιαστικό είναι περισσότερο συνηθισμένη. Οι νέες λέξεις σχηματίζονται με την εκτεταμένη χρήση προθημάτων και επιθημάτων.

Σύστημα γραφής

Η Εσπεράντο γράφεται με μία ελαφρώς διαφορετική εκδοχή του  Λατινικού αλφαβήτου, περιλαμβάνοντας έξι  γράμματα με  διακριτικά: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ (με  περισπωμένη) και  ŭ (με βραχεία). Το αλφάβητο αυτό δεν περιλαμβάνει τα γράμματα q, w, x, ή  y, εκτός από τις περιπτώσεις που έχουμε μη ενσωματωμένα ξενικά ονόματα.
Το  28-γραμμάτων αλφάβητο είναι:

Φωνολογία

H Εσπεράντο έχει  22 σύμφωνα, 5 φωνήεντα και  2  ημιφωνήεντα που συνδυάζονται με τα φωνήεντα για να σχηματίσουν  6 διφθόγγους. (Το σύμφωνο  [[j]] και το ημιφωνήεν  [[i̯]] γράφονται και τα δύο με το γράμμα j). Η τονικότητα δεν χρησιμοποιείται για την διάκριση της σημασίας των λέξεων. Ο τόνος μπαίνει πάντα στο φωνήεν της  παραλήγουσας σε πλήρεις λέξεις της Εσπεράντο εκτός και αν το τελικό φωνήεν  o έχει υποστεί έκθλιψη, πρακτική που ακολουθείται κυρίως στην ποίηση. Για παράδειγμα η λέξη  familio "οικογένεια" είναι  [[fa.mi.ˈli.o]], με τον τόνο στο  i, αλλά όταν η λέξη χρησιμοποιείται χωρίς το τελικό  o (famili’), ο τόνος παραμένει στο  i: [[fa.mi.ˈli]].