Α.Ο. Ξάνθη

Ίδρυση και απόκτηση χορηγού

Ιδρύθηκε το 1967, έπειτα από τη συγχώνευση δύο τοπικών σωματείων της Ξάνθης, της Ασπίδας (έτος ίδρυσης 1922) και του Ορφέα (1903) και προέκυψε ο Αθλητικός Όμιλος Ξάνθης (ΑΟΞ). Η επιλογή των δύο πρώτων λέξεων δεν υπήρξε τυχαία, αλλά προς διατήρηση στη νέα επωνυμία των αρχικών γραμμάτων των συλλόγων από τους οποίους προήλθε ο ΑΟΞ.
Ξεκίνησε από το πρωτάθλημα της Β' Εθνικής και την πρώτη χρονιά τερμάτισε στη 15η θέση. Λόγω ανακατάταξης των κατηγοριών παρέμεινε στην κατηγορία (αντί να υποβιβαστεί) στην οποία και διατηρήθηκε για 18 συναπτά έτη.
Το 1984 ήρθε ο υποβιβασμός στην Γ' Εθνική, όμως αμέσως μετά την περίοδο 1984-85 επανήλθε στη δεύτερη τη τάξει κατηγορία και τέσσερα χρόνια αργότερα (ως πρωταθλήτρια) προβιβάστηκε στην Α' Εθνική, στην οποία αγωνίζεται μέχρι σήμερα.
Υπήρξε η πρώτη ομάδα στην ιστορία των ομαδικών αθλημάτων στην Ελλάδα που απέκτησε χορηγό (από το 1991 την εταιρία Βιαμάρ). Από τη συμφωνία αυτή και μέχρι τον Ιούνιο του 2016 η ομάδα μετονομάστηκε σε ΠΑΕ Skoda Ξάνθη Α.Ο. και ιδιοκτήτης της παραμένει ο Χρήστος Πανόπουλος. Το 2004, μετά από διαφωνίες με τον Ερασιτέχνη, η ομάδα εγκατέλειψε το γήπεδο ΑΟΞ για το Ξάνθη Αρένα. Την 1η Ιουνίου 2016 η ακριτική ομάδα άλλαξε την ονομασία της αφαιρώντας από αυτή τη λέξη "Skoda" και μερικές ημέρες αργότερα το ίδιο συνέβη και με το σήμα της.

Πρόσφατες πορείες

Το 2009-10 ξεκίνησε με μεγάλες προσδοκίες όμως η πορεία της δεν ήταν η αναμενόμενη. Με ποδοσφαιριστές όπως ο Ζντένο Στρμπα και ο Λουσιάνο ντε Σόουζα και με προπονητή τον Βόλφγκανγκ Βολφ, που αποχώρησε όμως από τον σύλλογο τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους για προσωπικούς λόγους, συνέχισε με τον Γιάννη Μαντζουράκη και από τον Φεβρουάριο με τον Νίκο Κεχαγιά, κινδύνευσε ακόμη και με υποβιβασμό, ο οποίος τελικά αποφεύχθηκε την τελευταία κυριολεκτικά στιγμή (με νίκη στον τελευταίο αγώνα πρωταθλήματος).
Το 2010-11 συνέχισε για μικρό χρονικό διάστημα με τον Νίκο Κεχαγιά που τον διαδέχθηκε ο Γιώργος Παράσχος, τον οποίο αντικατέστησε ο Νίκος Παπαδόπουλος, τερματίζοντας στην 9η θέση.
Το 2011-12 ξεκίνησε με προπονητή τον Μαρίνο Ουζουνίδη τερματίζοντας τελικά στην 11η θέση, ενώ το 2012-13 με την 7η θέση που κατέλαβε, εξασφάλισε τη συμμετοχή της στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις.
Την περίοδο 2013-14 συμμετείχε στο Europa League, στο τέλος της όμως βρέθηκε στη 16η θέση του πρωταθλήματος, ύστερα από μία σειρά άσχημων αποτελεσμάτων και συγκυριών, με αποτέλεσμα να κληθεί να συμμετάσχει σε αγώνα μπαράζ παραμονής με αντίπαλο τον Ολυμπιακό Βόλου, που είχε τερματίσει τρίτος στη Β' Εθνική. Τελικά η ακριτική ομάδα τα κατάφερε και με τη νίκη της (2-1) στο "Κλεάνθης Βικελίδης" παρέμεινε στην κατηγορία.
Την επόμενη χρονιά (2014-15) στο πρωτάθλημα τερμάτισε στην 8η θέση, ξεχώρισε όμως η εντυπωσιακή πορεία της στον θεσμό του κυπέλλου, όπου κατάφερε για πρώτη φορά στην ιστορία της να φτάσει μέχρι τον τελικό της διοργάνωσης. Στο πρωτάθλημα της περιόδου 2016-17 τερμάτισε στην έκτη θέση.

Ιδιοκτησιακό καθεστώς

Το ιδρυτικό σωματείο ΑΟ Ξάνθη, δεν μετείχε το 2002 στην προβλεπόμενη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΠΑΕ. Από τις 10 Οκτωβρίου 1991, τον κάτοχο της πλειοψηφίας των μετοχών αποτελεί η ελληνική επιχείρηση εισαγωγής και εμπορίας αυτοκινήτων ΒΙΑΜΑΡ ΑΕ με ιδιοκτήτη το Χρήστο Πανόπουλο. Τη λύση συνεργασίας αυτής με την ομώνυμη αυτοκινητοβιομηχανία, ακολούθησε η επαναφορά της επωνυμίας του συλλόγου από ΑΟ Skoda Ξάνθη ΠΑΕ σε ΠΑΕ Ξάνθη ΑΟ την 1η Ιουνίου 2016.

Έμβλημα

Τα πρώτα χρόνια το έμβλημα της ομάδας απαρτιζόταν αποκλειστικά από το Δημόκριτο. Ένα νέο έμβλημα με μικρές αλλαγές παρουσιάστηκε το 1985. Το έμβλημα διατηρήθηκε σε αυτή τη μορφή μέχρι το 1991, όταν και προστέθηκαν στοιχεία της ΒΙΑΜΑΡ ΑΕ, νέας ιδιοκτήτριας του συλλόγου. Το 1996 προστέθηκε το σήμα της Škoda Auto. Μία επιπλέον αλλαγή στο έμβλημα έγινε το 2001, με την προσθήκη της μπάλας ποδοσφαίρου, ενώ το 2007 παρουσιάστηκε διαφορετική εκδοχή του συγκεκριμένου εμβλήματος. Το 2012 παρουσιάστηκε ένα νέο έμβλημα, στο οποίο η προτομή του Δημόκριτου βρισκόταν πλέον στη μέση.

Κύπελλο Ελλάδας

Αγωνίστηκε στον τελικό την περίοδο 2014-15 και έχει προκριθεί έως τα ημιτελικά σε άλλες τρεις περιπτώσεις (2001-02, 2004-05, 2006-07).