Σαρλ Αζναβούρ

Βιογραφία

Το πλήρες όνομά του ήταν Σαχνούρ Βαγινάκ Αζναβουριάν. Γεννήθηκε στο Παρίσι, και ήταν γιος των Αρμένιων μεταναστών Μικαέλ Αζναβουριάν, βαρύτονου από την Τυφλίδα της Γεωργίας, και της Κναρ Μπαγντασαριάν, ηθοποιού από την Σμύρνη της Τουρκίας. Ο πατέρας του τραγουδούσε σε εστιατόρια στην Γαλλία προτού φτιάξει το δικό του εστιατόριο, που είχε το όνομα Le Caucase. Οι γονείς του Αζναβούρ τον εισήγαγαν από μικρή ηλικία στον κόσμο της μουσικής. Από την ηλικία των μόλις πέντε ετών συμμετείχε σε παραστάσεις βαριετέ, στις οποίες συνόδευε με την κιθάρα τον πατέρα του και σε ηλικία εννέα ετών εγκατέλειψε το σχολείο, παρά την αντίδραση των γονιών του, προκειμένου να συνεχίσει τις καλλιτεχνικές του παραστάσεις ως τραγουδιστής με το καλλιτεχνικό όνομα "Αζναβούρ". Η αναγνωρισιμότητα ήρθε το 1946, σε μία από εκείνες τις παραστάσεις, όταν η τραγουδίστρια Εντίθ Πιάφ τον άκουσε να τραγουδά και κανόνισε να τον πάρει μαζί της, ως μέλος στην καλλιτεχνική της ομάδα, κατά τις περιοδείες της στις ΗΠΑ και στην Γαλλία.

Μουσική

Από τότε η καλλιτεχνική του εξέλιξη υπήρξε αλματώδης. Από νωρίς γνώρισε τις δημιουργίες του Αρμένιου Σαγιάτ Νοβά του 18ου αιώνα καθώς και του Ομάρ Καγιάμ πάνω στις οποίες ξεκίνησε να γράφει τραγούδια, από το ύφος των οποίων χαρακτηρίστηκαν «θλιμμένα τραγούδια» (tristesse chansons). Σημαντικότερα εξ αυτών ήταν μια διασκευή του Σαγιάτ Νοβά με τον τίτλο «», το "Ο νε σε ζαμαί", "Κομ ντες ετραζέ", και το "Σε ζουρ ταν αναντύ". Ιδιαίτερη όμως παγκόσμια επιτυχία που σημάδεψε τη δεκαετία του 1960 ήταν το "Λα Μάμμα" (1963).
Τον Ιανουάριο του 1961, ο Σαρλ Αζναβούρ στις δόξες του έφθασε στην Αθήνα για να εμφανιστεί σε κοσμικό κέντρο. Αναχωρώντας ο Γάλλος τραγουδιστής συναντήθηκε στο αεροδρόμιο με τη Νάνα Μούσχουρη, η οποία ταξίδευε στο Παρίσι.
Ο Σαρλ Αζναβούρ έχει ερμηνεύσει περισσότερα από 1000 τραγούδια, επί το πλείστον στη γαλλική καθώς και πολλά στην αγγλική, ισπανική, ιταλική και γερμανική γλώσσα. Έχει κάνει πολλές περιοδείες εντός αλλά και εκτός Γαλλίας, όπως στις μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης, της Λατινικής Αμερικής, ΗΠΑ και Καναδά, Αρμενία, Αίγυπτο, καθώς και στην Άπω Ανατολή. Παράλληλα έχει λάβει μέρος σε περίπου 60 κινηματογραφικές ταινίες ενώ υποστηρίζεται ότι έχουν πουληθεί περίπου 100.000.000 δίσκοι του. Μεταξύ των πολλών σπουδαίων τραγουδιστών που έχει συνεργαστεί κατά καιρούς συμπεριλαμβάνεται και η Ελληνίδα τραγουδίστρια Νάνα Μούσχουρη.

Κινηματογράφος

Ο Αζναβούρ είχε μια μεγάλη και πολυποίκιλη καριέρα ως ηθοποιός και εμφανίστηκε σε περισσότερες από 80 ταινίες στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο. Το 1960 ο Αζναβούρ πρωταγωνίστησε στην ταινία Tirez sur le pianiste του Φρανσουά Τρυφώ, όπου έπαιξε έναν χαρακτήρα με το όνομα Εντουάρντ Σαρογιάν. Έλαβε εξαιρετικές κριτικές για την εμφάνισή του στην ταινία Δέκα Μικροί Νέγροι (1974). Είχε έναν σημαντικό δευτερεύοντα ρόλο στην ταινία The Tin Drum (1979), που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1980. Πρωταγωνίστησε στην ταινία Les Fantômes du Chapelier (1982) του Κλωντ Σαμπρόλ. Στην γαλλική έκδοση της ταινίας Die Fledermaus (1984), εμφανίστηκε ως καλεσμένος του πρίγκιπα Ορλόφσκι. Σε αυτήν την ταινία πρωταγωνίστησε ο Κίρι Τε Κανάου, σε σκηνοθεσία του Πλάσιντο Ντομίνγκο στην Βασιλική Όπερα στο Κόβεντ Γκάρντεν. Πρωταγωνίστησε στην ταινία Ararat (2002), στην οποία ενσάρκωσε τον Έντουαρντ Σαρογιάν, έναν σκηνοθέτη του κινηματογράφου.

Αρμενία και εξωτερικό

Από τον σεισμό που έπληξε την Αρμενία το 1988 και μετά, ο Αζναβούρ βοήθησε την χώρα μέσω της φιλανθρωπικής οργάνωσής Aznavour for Armenia («Αζναβούρ για την Αρμενία»). Μαζί με τον κουνιάδο του και συγγραφέα Ζωρζ Γκαρβαρέντζ, έγραψε το τραγούδι "Pour toi Arménie" («Για σένα, Αρμενία»), το οποίο ερμηνεύθηκε από δημοφιλείς τραγουδιστές της Γαλλίας και κατέλαβε την πρώτη θέση των charts επί 18 εβδομάδες. Υπάρχει μια πλατεία που φέρει το όνομά του στο κεντρικό Γερεβάν, στην οδό Αμποβιάν, και ένα άγαλμα έχει ανεγερθεί στο Γκιουμρί, όπου χάθηκαν οι περισσότερες ζωές κατά τον σεισμό του 1988. Το 1995 ο Αζναβούρ ανέλαβε την θέση του πρέσβη και του μόνιμου αντιπροσώπου της Αρμενίας στην ΟΥΝΕΣΚΟ. Ο Αζναβούρ ήταν μέλος του Ταμείου Διεθνούς Συμβουλίου Επιτρόπων της Αρμενίας. Ο οργανισμός αυτός έχει διαθέσει περισσότερα από $150 εκατ. για φιλανθρωπική βοήθεια και βελτίωση των υποδομών στην Αρμενία από το 1992 μέχρι σήμερα. Έλαβε το βραβείο του εθνικού τάγματος της λεγεώνας της τιμής το 1997. Το 2004 ο Αζναβούρ έλαβε τον τίτλο του Εθνικού Ήρωα της Αρμενίας, που αποτελεί το ύψιστο βραβείο της ίδιας χώρας. Στις 26 Δεκεμβρίου 2008, ο πρόεδρος της Αρμενίας Σερζ Σαργκσιάν υπέγραψε ένα προεδρικό διάταγμα το οποίο έδωσε την ιθαγένεια της Δημοκρατίας της Αρμενίας στον Αζναβούρ, τον οποίο αποκάλεσε έναν "εξέχοντα τραγουδιστή και μια εξέχουσα δημόσια προσωπικότητα" αλλά και έναν «ήρωα του λαού της Αρμενίας».
Το 2011 το Μουσείο Σαρλ Αζναβούρ άνοιξε στο Γερεβάν της Αρμενίας. Υπάρχουν δυο κύριες πλατείες που φέρουν το όνομα Πλατεία Σαρλ Αζναβούρ στην Αρμενία, μια στο Γκιουμρί και μια στην πρωτεύουσα της χώρας Γερεβάν.
Τον Απρίλιο του 2016, ο Αζναβούρ επισκέφτηκε την Αρμενία προκειμένου να συμμετάσχει στην τελετή απονομής των βραβείων Aurora. Στις 24 Απριλίου 2016, μαζί με τον Σερζ Σαργκσιάν, την Καθολική Εκκλησία της Αρμενίας, την Αυτού Εξοχότητας Γκαρεγκίν Β΄ και τον ηθοποιό Τζορτζ Κλούνεϊ, ο Αζναβούρ τοποθέτησε λουλούδια στο μνημείο που έχει στηθεί προς τιμήν της Γενοκτονίας των Αρμενίων.

Πολιτισμός

Το μουσικό ύφος του και η φήμη που είχε αποκτήσει στο εξωτερικό άσκησαν επιρροή σε πολλά πεδία της ποπ κολτούρας. Το όνομα του Αζναβούρ αποτέλεσε την έμπνευση για το όνομα του χαρακτήρα Char Aznable στην σειρά anime Mobile Suit Gundam (1979) του Γιοσιγιούκι Τομίνο. Το τραγούδι του "Parce Que Tu Crois" αποτέλεσε την βάση για το τραγούδι What's the Difference που έγραψε ο παραγωγός Dr. Dre και ερμηνεύουν οι Eminem & Xzibit. Ο Αζναβούρ αναφέρεται στο τραγούδι "Sister Europe" του συγκροτήματος The Psychedelic Furs (στίχος "The radio upon the floor / is stupid, it plays Aznavour"), στο τραγούδι του Kemal Monteno "Stavi tiho Aznavoura" (στίχος "Play Aznavour quietly") κι στο τραγούδι του Jonathan Richman "Give Paris One More Chance."
Ο Μπομπ Ντίλαν ανέφερε χαρακτηριστικά, "Μου αρέσει πάρα πολύ ο Σαρλ Αζναβούρ. Τον παρακολούθησα την δεκαετία του 1960 στο Κάρνετζι Χολ αι απλά εντυπωσιάστηκα".
Ο Αζναβούρ συχνά έκανε πλάκα με την εξωτερική του εμφάνιση, το πολυσυζητημένο κομμάτι της οποίας ήταν το ύψος του: είχε ύψος 1.60 εκατοστών. Αυτό αποτέλεσε πηγή χιούμορ για την αυτοπεποίθηση που είχε ο Αζναβούρ.
Τον Αύγουστο του 2017 έλαβε το δικό του αστέρι στην Λεωφόρο της Δόξας του Χόλυγουντ. Τον Απρίλιο του 2018 μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο της Αγίας Πετρούπολης με κάταγμα στην μέση, το οποίο έπαθε κατά την διάρκεια μιας πρόβας που έκανε πριν πραγματοποιήσει μια συναυλία στην πόλη. Η συναυλία αναβλήθηκε μέχρι την επόμενη σεζόν. Στις 5 Μαΐου 2018 ήταν καλεσμένος στην εκπομπή του BBC Radio 2 Graham Norton Show.

Προσωπική ζωή

Ο Αζναβούρ παντρεύτηκε τρεις φορές: με την Μισελίν Ρυζέλ (1946), την Εβελίν Πλεσίς (1956) και την τελευταία σύζυγό του Ούλα Θόρσελ (1967). Έξι παιδιά απέκτησε από αυτούς τους γάμους: Σέντα, Σαρλ, Πάτρικ, Κάτια, Μίσα και Νικολάς. Το 1990 έδωσε πληροφορίες για την ζωή του στον συγγραφέα-σκηνοθέτη Μίκαελ Φίνεϊ Κάλλαν για χάρη της σειράς My Riviera, τα γυρίσματα της οποίας πραγματοποιήθηκαν στο εσωτερικό και στην γύρω περιοχή από το σπίτι του Αζναβούρ στο Πορτ Γκριμόντ στην νότια Γαλλία. Κατοικούσε στην περιοχή Σαιντ Συλπίς στο Βω της Ελβετίας.
Την 1η Οκτωβρίου 2018 ανακοινώθηκε ότι ο Αζναβούρ πέθανε στο σπίτι του, στο χωριό Μούριες, στην νότια Γαλλία.

Πολιτική

Ο Αζναβούρ συμμετείχε ενεργά στην γαλλική, αρμενική και διεθνή πολιτική καθώς η καριέρα του απογειωνόταν. Κατά την διάρκεια των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2002, όταν ο συντηρητικός εθνικιστής Ζαν-Μαρί Λε Πεν του Εθνικού Μετώπου πέρασε στον επόμενο γύρο των εκλογών απέναντι στον τότε Γάλλο πρόεδρο Ζακ Σιράκ, ο Αζναβούρ υπέγραψε το υπόμνημα "Vive la France" και κάλεσε όλους τους Γάλλους να "τραγουδήσουν την Μασσαλιώτιδα" σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Ο Σιράκ, προσωπικός φίλος του Αζναβούρ, κέρδισε τελικά τις εκλογές του 2002 με απόλυτη πλειοψηφία, λαμβάνοντας πάνω από το 82% του συνόλου των ψήφων.
Ο Αζναβούε έγραψε ένα τραγούδι με θέμα την Γενοκτονία των Αρμενίων, που είχε τον τίτλο "Ils sont tombés" (γνωστό στα αγγλικά ως "They fell").

Συχνά συμμετείχε σε εκστρατείες αναφορικά με την μεταρρύθμιση του διεθνούς νόμου περί πνευματικών δικαιωμάτων. Το Νοέμβριο του 2005 συναντήθηκε με τον τότε πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο και συζήτησαν το θέμα της αναθεώρησης του όρου για την προστασία των ερμηνευτών και των παραγωγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στα πλαίσια της συζήτησης τάχθηκε υπέρ της πιθανότητας επέκτασης του όρου αυτού από τα 50 χρόνια που ισχύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση στα 95 χρόνια που ισχύει στον αντίστοιχο νόμο στις ΗΠΑ, δηλώνοντας ότι "όσον αφορά τον νόμο περί πνευματικών δικαιωμάτων, οι καλλιτέχνες και οι δισκογραφικές εταιρείες έχουν την ίδια ακριβώς άποψη. Η επέκταση του όρου περί προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων θα ήταν κάτι καλό για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, θετικό για την ευρωπαϊκή οικονομία και θα έβαζε ένα τέλος στην διάκριση που υφίσταται σήμερα με τις ΗΠΑ". Επιπλέον αντάλλαξε πυρά με την Γαλλίδα πολιτικό Κριστίν Μπουτέν πάνω στην άποψή της για μια "παγκόσμια άδεια" που θα έδινε εξουσιοδότηση κάθε φορά που θα γινόταν μια κοινή χρήση αρχείων, που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα, μέσω του διαδικτύου. Ο Αζναβούρ ισχυρίστηκε ότι αυτή η "άδεια" θα περιόριζε την δημιουργικότητα. Τον Μάιο του 2009 η γαλλική γερουσία ενέκρινε ένα από τα σκληρότερα νομοσχέδια που δημιουργήθηκαν ποτέ πάνω στην διαδικτυακή καταπολέμηση της πειρατείας μετά από μια ψηφοφορία 189 υπέρ και 14 κατά. Ο Αζναβούρ ήταν θερμός υποστηρικτής αυτού του μέτρου και το θεώρησε ως σημαντική νίκη :
Εάν η νεολαία δεν μπορεί να βγάλει τα προς το ζην μέσω της δημιουργικής εργασίας, τότε θα βρουν άλλο τρόπο για να το καταφέρει και έτσι ο καλλιτεχνικός κόσμος θα υποστεί ένα σοβαρό χτύπημα. Δεν θα γράφονται νέα τραγούδια, δεν θα γράφονται νέα βιβλία, δεν θα παράγεται τίποτα απολύτως. Επομένως, έπρεπε να πολεμήσουμε.
Παράλληλα με τον τιμητικό τίτλο του Γάλλου πρέσβη στην Αρμενία, ο Αζναβούρ δέχτηκε την θέση του πρέσβη της Αρμενίας στην Ελβετία στις 12 Φεβρουαρίου 2009:
Στην αρχή δίστασα καθώς αυτή η θέση δεν είναι μια εύκολη δουλειά, Μετά σκέφτηκα πως ό,τι είναι σημαντικό για την Αρμενία, είναι σημαντικό και για εμάς. Δέχτηκα την πρόταση με αγάπη, χαρά και ένα αίσθημα βαθιάς αξιοπρέπειας.

Βραβεία και αναγνώριση

Έλαβε πλείστα βραβεία και τιμητικές διακρίσεις μεταξύ των οποίων τον Χρυσό Λέοντα της Βενετίας, το βραβείο Βικτουάρ της Γαλλίας, το βραβείο Σιζάρ, το βραβείο του 30ου Φεστιβάλ κινηματογράφου Αιγύπτου. Έχει επίσης λάβει το μετάλλιο της Γαλλικής Ακαδημίας, του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής, Ιππότη Τάγματος του Καναδά, Ιππότη Τάγματος της Αρμενίας, παράσημο της Δημοκρατίας Ναγκόρνο Καραμπάχ καθώς και χωρών της Λατινικής Αμερικής.
Πρωτοστάστησε στην αποστολή βοήθειας στην Αρμενία και στην Αϊτή όταν επλήγησαν από σεισμούς. Διατηρούσε διπλωματικό διαβατήριο Γαλλίας και Αρμενίας και ήταν πρέσβης καλής θέλησης της Αρμενίας στην UNESCO. Επιπλέον ήταν μόνιμος αντιπρόσωπος της Αρμενίας στον ΟΗΕ.