Γιάμπολ

Ιστορία

Η γύρω περιοχή έχει κατοικηθεί από τη Νεολιθική περίοδο και ήταν η θέση της αρχαίας Θρακικής βασιλικής πόλης Καβύλη. Ιδρύθηκε ή επανιδρύθηκε από το Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας ως Αρχαιοελληνική πόλη. Το Γιάμπολ ιδρύθηκε από το Ρωμαίο Αυτοκράτορα Διοκλητιανό το 293 μ.Χ. Αν και ονομαζόταν Διόσπολις (πόλη του Διός), το όνομά του παρέπεμπε επίσης στο όνομα του αυτοκράτορα. Το όνομα αργότερα αλλάζοντας διαδοχικά σε Διάμπολις, Ηιάμβόυλι (σε Βυζαντινά χρονικά), Ντινίμπουλι (Αραβικά χρονικά), Ντμπίλιν (σε Βουλγαρικές επιγραφές) και Ντιάμπολι έγινε Γιάμπολ. Καταστράφηκε από τους Αβάρους το 583. Οταν οι Σλάβοι και οι Βούλγαροι έφθασαν στα Βαλκάνια το Μεσαίωνα, το φρούριο διεκδικήθηκε από την Πρώτη Βουλγαρική και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και έγινε τμήμα της Βουλγαρίας το 705 επί της βασιλείας του Χαν Τέρβελ. Από τότε έχει αποτελέσει σημαντικό Βουλγαρικό κέντρο.
Η πόλη επεκτάθηκε  επί της βασιλείας του Χαν Ομουρτάγ της Πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας και χτίστηκε ένα νέο φρούριο. Η σημασία του, ως κοντά στα σύνορα, το έκανε σημαντικό κέντρο τόσο για εμπορικούς όσο και για στρατιωτικούς λόγους. Επί  της βασιλείας του Βόρις Α΄και του Τσάρου Συμεών ιδρύθηκαν τα πρώτα εκπαιδευτικά κέντρα, κυρίως στο πλαίσιο της εκκλησίας. Βιβλία εισάγονταν από τις φιλολογικές σχολές της Πρεσλάβα και της Οχρίδας και χρησιμοποιούντο στις εκκλησίες της πόλης.
Επί της βασιλείας του Τσάρου Καλογιάν η πόλη ξανάγινε σημαντική, κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης μεταξύ Βουλγαρίας και Σταυροφόρων. Μια μεγάλη μάχη μεταξύ του Τσάρου Καλογιάν και των Σταυροφόρων έγινε 80 περίπου χλμ. νοτιοδυτικά της πόλης (Μάχη της Αδριανούπολης), όπου η Βουλγαρία νίκησε τους Σταυροφόρους στις 14 Απριλίου 1205. 
Κυρίαρχη θρησκεία είναι η Ορθόδοξη Χριστιανική με αρκετές εκκλησίες (μεταξύ αυτών της Αγίας Τριάδας, του Αγίου Γεωργίου και η μεγαλύτερη ο καθεδρικός του Αγίου Νικολάου του 1888). Υπάρχουν επίσης Ανατολικές Καθολικές και Προτεσταντικές εκκλησίες. Κατά την Οθωμανική περίοδο η πόλη είχε επίσης μεγάλο Μουσουλμανικό πληθυσμό. Οι Οθωμανοί την κατέλαβαν το 1364. Μετονομάστηκε σε "Γιάμπολου". Ηταν κέντρο "Καζάς|καζά", που ανήκε διαδοχικά στο Σαντζάκι του Ορμενίου (με έδρα την Αδριανούπολη) του Εγιαλετίου της Ρούμελης (1364–1420), στο Σαντζάκι της Σιλίστρας του Εγιαλετίου της Ρούμελης (1420-1593), στο Σαντζάκι της Σιλίστρας του ομώνυμου Εγιαλετίου  (1593–1830),  στο Σαντζάκι του Ισλίμιγε του Εγιαλετίου της Αδριανούπολης (1830-1878) και στο Σαντζάκι του Ισλίμιγε της Επαρχίας της Ανατολικής Ρωμυλίας πριν ενταχθεί στο Πριγκιπάτο της Βουλγαρίας το 1885. Καταλήφθηκε πάλι από τους Οθωμανούς μεταξύ  25 Ιουλίου 1913 και 10 Aυγούστου 1913, κατά το Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο. 

Η πόλη επηρεάσθηκε από τις αναταραχές των αρχών του 20ού αιώνα. Υποδέχθηκε Βούλγαρους πρόσφυγες από τη Μακεδονία μετά την αποτυχημένη Εξέγερση του Ίλιντεν του 1903. Επίσης Βούλγαροι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη εγκαταστάθηκαν στην πόλη μετά τις επιθέσεις του Τουρκικού Στρατού κατά των Βουλγάρων της Θράκης το 1913, ενώ ο Ελληνικός πληθυσμός της (20 περίπου οικογένειες) έφυγαν κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το Γιάμπολ φιλοξένησε βάση ζέππελιν της Luftstreitkräfte (Αεροπρία της Γερμανικής Αυτοκρατορίας για αποστολές στη Ρουμανία, τη Ρωσία, το Σουδάν και τη Μάλτα. Η πόλη επελέγη από τους Γερμανούς λόγω της ευνοϊκής θέσης και των καιρικών συνθηκών της.
Στις αρχές του 20ού αιώνα η πόλη έγινε η πρώτη στη Βουλγαρία, που χρησιμοποίησε φυσικό αέριο για οικιακή χρήση.

Πολιτισμός

Στο Γιάμπολ βρίσκονται το επαρχιακό Ιστορικό Μουσείο και ένα στρατιωτικό μουσείο. Η πόλη έχει ένα Δραματικό θέατρο και ένα κουκλοθέατρο.