Πλάτανος (Άρτα)

Προέλευση ονόματος

H συνοικία πήρε το ονομά της από τον μεγάλο πλάτανο που υπήρχε στην αγορά της Άρτας, στη θέση όπου σήμερα βρίσκεται το ιστορικό καφενείο του Κακκαβά.

Συνοικία

Ο μητροπολίτης Άρτας Σεραφείμ Ξενόπουλος στο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης & Πρεβέζης» (εκδ.1884) μας πληροφορεί ότι στην Άρτα υπήρχαν 11 ενορίες και 10 θέσεις (συνοικίες). Οι συνοικίες ήταν της Περιβλέπτου, των Ταμπακιάδων (βυρσοδεψών) ή της Δάφνης, Τουρκοπάζαρο, Αγίας Θεοδώρας ή Λούκενας ή Καραπάνου, Μουχούστι, Μονοπώλειο, Πλάτανος, Αλμπαναριά, Ρωμιοπάζαρο, Eβραϊκα και μαζί με τις συνοικίες του Ελιγιασβέη, του Βαγιαζήτ, των Μπέηδων και του Γεφυρόπουλου, η πόλη αριθμούσε συνολικά 14 συνοικίες. Ο Πλάτανος βρίσκονταν σε κεντρικό σημείο της πόλης και συνόρευε με το Ρωμιοπάζαρο, στο ύψος της σημερινής πλατείας Κακκαβά και με τη συνοικία της Αγίας Θεοδώρας.
Στην συνοικία του Πλατάνου υπήρχε ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, ο οποίος ήταν Μετόχι της Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους. Οι ενορίτες της συνοικίας εξυπηρετούντο από τον ιερέα της Αγίας Θεοδώρας μέχρι το 1871, όταν ο Ιωάννης Μπαλτάς ανήγειρε νέο ναό και τον αφιέρωσε στους ισαποστόλους, Άγιο Κωνσταντίνο και Ελένη. Σύμφωνα με τον Σεραφείμ Ξενόπουλο, η ενορία είχε 35 με 40 οικίες και κατά την ανέγερση του ναού, εντοπίστηκαν ίχνη μεγαλοπρεπούς αρχαίου μεγάρου, τα οποία με βάση τις σύγχρονες αρχαιολογικές ανασκαφές, πιθανόν να προέρχονταν από το Μικρό Θέατρο της Αμβρακίας, το οποίο αποκαλύφθηκε το 1976 ακριβώς δίπλα από το ναό.
Η συνοικία υπήρξε θέατρο μαχών κατά τη διάρκεια της Πολιορκίας της Άρτας. Σύμφωνα με τον Ιωάννη Μακρυγιάννη, στις 16 Νοεμβρίου 1821, μετά τη μάχη στο Μαράτι, καταστρώθηκε σχέδιο βάση του οποίου 300 Έλληνες με αρχηγούς τους Γεώργιο Καραϊσκάκη, Μάρκο Μπότσαρη, Φωτομάρα, Δράκο, Βέικο, Κουτελίδα και άλλους θα έπιαναν τους Μύλους στο Μουχούστι και θα εξαπέλυαν επίθεση στην πόλη της Άρτας. Η συντονισμένη επίθεση των Ελλήνων είχε ως αποτέλεσμα να εκδιώξουν τους Τούρκους από την Παρηγορίτισσα όπου είχαν οχυρωθεί και την επόμενη ημέρα, μετά από σκληρή μάχη στη συνοικία του Πλάτανου και την αγορά, κατάφεραν να περιορίσουν τους Τούρκους στη συνοικία του Τουρκοπάζαρου. Συγκεκριμένα, οι Τούρκοι με αρχηγό τον δερβεναγά των Τρικάλων, Σούλτζε Κόρτζα, οχυρώθηκαν στην λιθόκτιστη οικία του Πάνου Κομπότη, η οποία βρίσκονταν στη συνοικία του Πλατάνου. Οι Έλληνες με αρχηγό τον Μάρκο Μπότσαρη κατάφεραν να εισβάλουν στην οικία του Κομπότη και να εκδιώξουν τους Τούρκους, οι οποίοι οχυρώθηκαν μέσα στο κάστρο της Άρτας.
Το σπίτι του Πάνου Κομπότη αποτέλεσε και τον χώρο όπου ιδρύθηκε και στεγάστηκε, στις 23 Aπριλίου 1856, το πρώτο Παρθεναγωγείο της Άρτας. Το Παρθεναγωγείο ιδρύθηκε με μέριμνα των ηγουμένων Διονυσίου του Αρταίου και Κωνσταντίου Πλάτωνος και τα έξοδα συντήρησης του σχολείου τα κάλυπτε η Μονή Κάτω Παναγιάς. Το 1857, το Παρθεναγωγείο μεταφέρθηκε σε ένα νέο και ευρύχωρο κτίριο στη συνοικία του Τουρκοπάζαρου και σε αυτό φοιτούσαν περίπου 150 κορίτσια ενώ δίπλα υπήρχε χώρος διδασκαλίας για τα νήπια. Πρώτη δασκάλα υπήρξε η Μαρία Ηρακλείδου από την Αθήνα, η οποία δίδαξε από το 1856 έως το 1861. Κατα τη διάρκεια της Κατοχής, η οικία του Πάνου Κομπότη αποτέλεσε την έδρα του διοικητή των Ιταλικών δυνάμεων στην πόλη της Άρτας.
Η συνοικία του Πλάτανου ήταν επίσης το μέρος απ' όπου ξεκινούσε η καρναβαλική πομπή κατά τη διάρκεια του εθίμου των Μπαντίδων, το οποίο είχε τις ρίζες του στην εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου, όταν δεσπότης ήταν ο Κάρολος Α΄ Τόκκος. Κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου, οι κάτοικοι για να σατιρίσουν τα γεγονότα της εποχής, έντυναν με γυναικεία φορέματα έναν άντρα, τον Παπούλια, ο οποίος συμβόλιζε τον εύθυμο και γλετζέ άνθρωπο και αυτός ξεκινούσε μαζί με την παρέα του από την συνοικία του Πλάτανου, τραγουδώντας και πειράζοντας τον κόσμο που συναντούσε κατά μήκος του Ρωμιοπάζαρου. Ταυτόχρονα από την πλατεία Μονοπωλείου ξεκινούσε η παρέα των Μπαντίδων, οι οποίοι όταν συναντούσαν τον Παπούλια, του έβγαζαν τα γυναικεία φορέματα και όλοι μαζί τραγουδώντας το δίστιχο «Πάει το μαλακό σ' Παπούλια μ', πάει το μεντζικό σ', το πήραν οι μπαντίδ' Παπούλια μ', το παν στο Μονοπλιό», γύριζαν στο Μονοπλιό και γιόρταζαν το καρναβάλι.