Δίας (μυθολογία)

Ο Δίας στο μύθο

Αυτός είναι ο θεός του ουρανού και του κεραυνού στην ελληνική μυθολογία. Είναι το νεότερο παιδί του  Κρόνου και της Ρέας. Στις περισσότερες παραδόσεις είναι παντρεμένος με την Ήρα, αν και στο μαντείο της Δωδώνης, σύζυγος του αναφέρεται η Διώνη. Είναι γνωστός για τις ερωτικές περιπέτειες του. Αυτό οδήγησε σε πολλούς ευσεβείς και ηρωικούς απογόνους, συμπεριλαμβανομένων της θεός Αθηνάς, του θεού Απόλλωνα, της θεάς Άρτεμης, του θεού Ερμή, της θεάς Περσεφόνης (από την θεά Δήμητρα), του θεού Διόνυσου, του Περσέα, του Ηρακλή, της Ωραίας Ελένης, του Μίνωα και των Μουσών (από την Τιτανίδα Μνημοσύνη). Από την θεά Ήρα έχει αποκτήσει τον θεό Άρη, την θεά Ήβη και τον θεό Ήφαιστο (μια άλλη πηγή λέει ότι η Ήρα γονιμοποίησε τον Ήφαιστο μόνη της), ενώ από τη Ωκεανίδα Διώνη απέκτησε την θεά Αφροδίτη. Ο Δίας υπήρξε ανέκαθεν μετεωρολογικός θεός, ελεγκτής της αστραπής, του κεραυνού και της βροχής. Ήταν ο δυνατότερος και σπουδαιότερος όλων των μυθολογικών όντων και θεών. Ο Θεόκριτος περίπου το 265 π.Χ. έγραψε: «άλλοτε είναι καθαρός ο Δίας, άλλοτε βρέχει». Στο ομηρικό έπος της Ιλιάδας έστελνε τους κεραυνούς στους εχθρούς του. Άλλα εμβλήματά του, ήταν ο αετός και η αιγίς.

Γέννηση

Ο Τιτάνας Κρόνος απέκτησε πολλά παιδιά από τη Ρέα: την θεά Εστία, την θεά Δήμητρα, την θεά Ήρα, τον θεό Πλούτωνα και τον θεό Ποσειδώνα, αλλά τα κατάπιε όλα τη στιγμή που γεννήθηκαν, αφού είχε μάθει από τη Γαία και τον Ουρανό ότι ο γιος του θα τον ανατρέψει, όπως ο ίδιος είχε ανατρέψει τον δικό του πατέρα. Όταν ο Δίας ήταν έτοιμος να γεννηθεί, η Ρέα ζήτησε από τη Γαία να επινοήσει ένα σχέδιο για να τον σώσει, έτσι ώστε ο Κρόνος να τιμωρηθεί για τις πράξεις του ενάντια στον πατέρα του Ουρανό και τα παιδιά του. Η Ρέα γέννησε το Δία στο Δικταίο Άντρο της Κρήτης, παραδίδοντας στον Κρόνο μια πέτρα τυλιγμένη στα σπάργανα, την οποία κατάπιε.

Βασιλιάς των θεών

Ο Δίας μετά την ενηλικίωση του ανάγκασε τον Κρόνο να ξεράσει πρώτα την πέτρα και στη συνέχεια τα αδέλφια του, με την αντίστροφη σειρά της κατάποσης. Σε ορισμένες εκδόσεις, η Ωκεανίδα Μήτις έδωσε στον Κρόνο ένα εμετικό για να τον αναγκάσει να ξεράσει τα μωρά. Μαζί με τα αδέλφια του, με τους Γίγαντες, τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες, ανέτρεψε τον Κρόνο και τους άλλους Τιτάνες στον αγώνα που ονομάστηκε Τιτανομαχία.

Οι λέξεις Δίας και Ζευς

Ο Δίας ονομαζόταν στα Αρχαία Ελληνικά Ζευς, λέξη που στη γενική πτώση ήταν του Διός, (σπανιότερα του Ζηνός), απ' όπου προήλθε και η νεοελληνική ονομασία. Η ετυμολογία της λέξης είναι η εξής: Προέρχεται από την Ινδοευρωπαϊκή ρίζα *Dyēus, που σύμφωνα με τους γλωσσολόγους προέρχεται από την πρώτο-ινδο-ευρωπαϊκό θεό της ημέρας *Dyeus ph₂tēr ("Sky Father") που προέρχεται από την ριζά *dyeu- ("to shine") και div-, που σημαίνει ουρανός και έδωσε ακόμα την ελληνική λέξη Θεός, το Λατινικό Deus, το Βεδικό Dyaus, το Γερμανικό Tiwaz, το Γαελικό Dia, Αρχαίο Ιρλανδικό Dia που επίσης σημαίνει και Θεός και Μέρα και άλλες λέξεις σχετικές με το θείο.Το όνομα βρίσκεται και σε άλλους ινδοευρωπαϊκούς λαούς, τους Ινδούς, τους Όμβρους, τους Λατίνους κ.α. Η έκφραση Ζευς πατήρ αντιστοιχεί στο Diespiter (Juppiter) των Ρωμαίων, το Jupater των Όμβρων και το Dyaus Pita των αρχαίων Ινδών. Από την ίδια ριζά προέρχεται και το αγγλικό day που σημαίνει μέρα.

Ο Δίας στην Ιλιάδα

Ραψωδία  2: Ο Δίας στέλνει τον «πλάνο» θεό Όνειρο στον Αγαμέμνονα με τη μορφή του Νέστορα και τον προτρέπει να επιτεθεί στους Τρώες, γιατί τάχα ήρθε η ώρα να τους νικήσει.
Ραψωδία 4: Ο Δίας υπόσχεται στην  Ήρα την καταστροφή της Τροίας στο τέλος του πολέμου. 
Ραψωδία 8: ο Δίας απαγορεύει σε όλους τους θεούς να μετέχουν στη σύγκρουση και ο ίδιος επισκοπεί το πεδίο της μάχης από το όρος Ίδη.
Ραψωδία 14: Η Ήρα δανείζεται από την Αφροδίτη τη μαγική ερωτική της ζώνη και παρασύρει το Δία σε ερωτικές περιπτύξεις, ύστερα από τις οποίες ο θεός πέφτει σε βαθύ ύπνο.
Ραψωδία 15: Ο Δίας ξυπνάει και συνειδητοποιεί ότι ο ίδιος ο αδελφός του ο Ποσειδών βοηθά τους Έλληνες. 
 
Ραψωδία 16: Ο Δίας είναι αναστατωμένος που δεν θα μπορούσε να βοηθήσει τον  Σαρπηδόνα, διότι τότε θα έρχονταν σε αντίθεση με τις προηγούμενες αποφάσεις του.
Ραψωδία 17: Ο Δίας στενοχωριέται  από τη μοίρα του Έκτορος.  
Ραψωδία 20: Ο Δίας αφήνει τους άλλους Θεούς να βοηθήσουν τις αντίστοιχες πλευρές στον πόλεμο.
Ραψωδία 24: Ο Δίας στέλνει τη Θέτιδα στον Αχιλλέα, για να δώσει το σώμα του Έκτορος.

Η επιγραφή του όρους Ζας

Στην κορυφή του όρους Ζας υπάρχει μια επιγραφή σε βράχο με παραφθαρμένα γράμματα. 
Όρος Διός Μηλωσίου = Διός προστάτη των προβάτων
Το βουνό Ζευς/Ζας αποτελεί την υψηλότερη ορεινή κορυφή, όχι μόνο της Νάξου, αλλά και ολόκληρου του κυκλαδικού συμπλέγματος Το βουνό δεσπόζει πάνω από το χωριό του Φιλωτίου

Ορφικός ύμνος Διός (θυμίαμα στύρακα)

[θυμίαμα στύρακα] Ζεῦ πολυτίμητε, Ζεῦ ἄφθιτε, τήνδε τοι ἡμεῖς μαρτυρίαν τιθέμεσθα λυτήριον ἠδὲ πρόσευξιν. ὦ βασιλεῦ, διὰ σὴν κεφαλὴν ἐφάνη τάδε θεῖα, γαῖα θεὰ μήτηρ ὀρέων θ᾽ ὑψηχέες ὄχθοι καὶ πόντος καὶ πάνθ᾽, ὁπόσ᾽ οὐρανὸς ἐντὸς ἔταξε• Ζεῦ Κρόνιε, σκηπτοῦχε, καταιβάτα, ὀμβριμόθυμε, παντογένεθλ᾽, ἀρχὴ πάντων πάντων τε τελευτή, σεισίχθων, αὐξητά, καθάρσιε, παντοτινάκτα, ἀστραπαῖε, βρονταῖε, κεραύνιε, φυτάλιε Ζεῦ• κλῦθί μου, αἰολόμορφε, δίδου δ᾽ ὑγίειαν ἀμεμφῆ εἰρήνην τε θεὰν καὶ πλούτου δόξαν ἄμεμπτον.   - Ορφικός ύμνος Διός (θυμίαμα στύρακα)  από βικιθήκη Ορφικοί ύμνοι Διός '
  
[θυμίαμα στύρακα] «Ζευς πολυτίμητε, Ζεύς αθάνατε, αυτή την μαρτυρία και την απολυτρωτική  προσευχή θέτουμε σε εσένα. Ώ βασιλέα, από την δική σου κεφαλή εφάνηκα τούτα τα θεία, η γαία η θεά μητέρα των ορέων και οι όχθοι που υψώνονται ψηλά και ο πόντος και τα πάντα, όπως τα έταξε εντός του ο ουρανός. Ζεύς Κρόνιε, σκηπτούχε, καταιβάτα, ομβριμόθυμε, παντογένεθλε, αρχή των πάντων και τελευτή των πάντων, σεισίχθων, αυξητά, καθάρσιε, παντοτινάκτα, αστραπαίε, βρονταίε, κεραύνιε, φυτάλιε Ζεύς. Άκουσε εμάς, αιολόμορφε, και δώσε μας  αρίστη υγεία και την θεά ειρήνη και πλούτου δόξα ακηλίδωτος .»
.

Ησίοδος - Έργα και ημέραι (Προοίμιο)

[ Ησίοδος - Έργα και ημέραι] Μοῦσαι Πιερίηθεν, ἀοιδῇσι κλείουσαι,
δεῦτε, Δί᾽ ἐννέπετε, σφέτερον πατέρ᾽ ὑμνείουσαι.
ὅν τε διὰ βροτοὶ ἄνδρες ὁμῶς ἄφατοί τε φατοί τε,
ῥητοί τ᾽ ἄρρητοί τε Διὸς μεγάλοιο ἕκητι.
5 ῥέα μὲν γὰρ βριάει, ῥέα δὲ βριάοντα χαλέπτει,
ῥεῖα δ᾽ ἀρίζηλον μινύθει καὶ ἄδηλον ἀέξει,
ῥεῖα δέ τ᾽ ἰθύνει σκολιὸν καὶ ἀγήνορα κάρφει
Ζεὺς ὑψιβρεμέτης, ὃς ὑπέρτατα δώματα ναίει.
κλῦθι ἰδὼν ἀίων τε, δίκῃ δ᾽ ἴθυνε θέμιστας
10 τύνη· ἐγὼ δέ κε Πέρσῃ ἐτήτυμα μυθησαίμην. Ησίοδος - Έργα και ημέραι (Προοίμιο 1-10) 
  
[Ησίοδος - Έργα και ημέραι] «Μούσες από την Πιερία, που με τα άσματά σας δοξάζετε,
εμπρός, για το Δία μιλήστε, υμνήστε τον πατέρα σας.

Χάρη σ᾽ αυτόν άλλοτε άδοξοι κι άλλοτε ένδοξοι είναι οι θνητοί οι άνθρωποι,

άλλοτε γνωστοί και άλλοτε άγνωστοι, με τη θέληση του Δία του μεγάλου.

Γιατί εύκολα αυτός δίνει τη δύναμη, μα κι εύκολα τον ισχυρό καταστρέφει,

εύκολα τον περιφανή μειώνει και υψώνει τον αφανή,

εύκολα διορθώνει το άδικο και ταπεινώνει τον υπερόπτη,

ο Δίας που από ψηλά βροντά και κατοικεί στα υπέρτατα δώματα.

Δώσε προσοχή, κοίτα και άκου, και στο δίκαιο τις κρίσεις οδήγησε συ, Δία.

10Ενώ εγώ θα ήθελα να πω στον Πέρση μερικές αλήθειες:.»

.