Γιαννιτσά

Το όνομα της Πόλης των Γιαννιτσών

Επικρατέστερη θεωρείται η άποψη που υποστηρίζει ότι το 1385 ο πρώτος Τούρκος στρατηλάτης που επέδραμε στη Μακεδονία ως ουτς μπεγί των οθωμανικών ασκεριών, ο Γαζή Αχμέτ Εβρενός κατέλαβε την περιοχή, και επανίδρυσε το ρωμαίικο οικισμό «Βαρδάριον», τον οποίο και βαπτίζει με το όνομα «Γενιτσέ ι Βαρντάρ», δηλαδή «Νέο Βαρδάρη», γνωστό επίσης ως «Βαρδάρ Γενιτζεσί» ή απλά «Γενιτζέ». Η νέα πόλη καθίσταται ορμητήριο για την κατάκτηση των υπολοίπων γειτονικών χωρών της Βαλκανικής. Η πόλη κατά την περίοδο της ένταξής της στο ελληνικό κράτος ονομαζόταν Γενιτσά και το 1926 μετονομάστηκε επίσημα σε Γιαννιτσά

Πληθυσμός

Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 τα Γιαννιτσά έχουν πληθυσμό 31.983 κατοίκους ενώ ο συνολικός πληθυσμός του δήμου ξεπερνάει τους 63.122 κατοίκους. Άλλα σημαντικά κέντρα του δήμου είναι η Κρύα Βρύση, ο Νέος Μυλότοπος, η Πέλλα, οι Γαλατάδες, η Καρυώτισσα, και η Αραβησσός. Η Δημοτική Ενότητα Γιαννιτσών περιλαμβάνει και τα χωριά Αρχοντικό, Ασβεσταριό, Δαμιανό, Ελευθεροχώρι, Λεπτοκαρυά, Μεσιανό, Παραλίμνη και Πενταπλάτανο, ενώ δημοτικά του διαμερίσματα είναι οι Αμπελιές και το Μελίσσι. Αναλυτικά ο πληθυσμός της απογραφής του 2011:

Γεωγραφία και κλίμα

Το έδαφος των Γιαννιτσών είναι κυρίως πεδινό, αφού βρίσκεται στην πεδιάδα Γιαννιτσών-Θεσσαλονίκης που είναι η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ελλάδας. Το κλίμα της περιοχής είναι μεταβατικό, δηλαδή έχει ψυχρούς και κατά τόπους βαρείς χειμώνες και ζεστά και ξηρά καλοκαίρια.

Τα Γιαννιτσά στα αρχαία χρόνια

Τα Γιαννιτσά κατοικούνται από την Αρχαιότερη Νεολιθική Περίοδο (τέλη 7ης αρχές 6ης χιλ. π.Χ.). Μάλιστα ο νεολιθικός οικισμός των Γιαννιτσών που εκτείνεται στο νοτιότερο λόφο της πόλης, στην ευρύτερη περιοχή της «Παλιάς Αγοράς», συγκαταλέγεται στους αρχαιότερους νεολιθικούς οικισμούς της Ευρώπης. Τα Γιαννιτσά κατοικούνται και κατά την εποχή του Χαλκού (3200-1100). Ακολουθεί η εποχή του Σιδήρου (1100-750 π.Χ.). Σ' αυτή την εποχή χρονολογείται το νεκροταφείο, με ανδρικές, γυναικείες και μια παιδική ταφή που βρίσκεται στην έξοδο της πόλης προς την Έδεσσα. Από τυχαία ευρήματα όπως νομίσματα επιγραφές γλυπτά διαπιστώνεται ότι τα Γιαννιτσά κατοικούνται και στα Ελληνιστικά χρόνια. H θέση του οικισμού αποδεικνύεται στρατηγική, αφού βρισκόταν ανάμεσα σε πεδιάδα, θάλασσα και το βουνό Πάικο, σε σταυροδρόμι βασικών οδικών αξόνων των Βαλκανίων. Στη μέση νεολιθική περίοδο, ο οικισμός των Γιαννιτσών εγκαταλείπεται, πιθανότατα εξαιτίας της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και της κατάκλισης εδαφών. Στην αρχαιότητα, η περιοχή των Γιαννιτσών ονομαζόταν Βοττιαία (όρια του ποταμού Αξιού και Αλιάκμονα). Oι Bοτταίοι υπήρξαν οι πρώτοι κάτοικοι των Γιαννιτσών, οι οποίοι και εκδιώχθηκαν από τους Μακεδόνες και συγκεκριμένα το βασιλιά Περδίκα, τον 7ο αιώνα π.X.

Βυζαντινή εποχή και Τουρκοκρατία

Η αρχαιολογική και ιστορική έρευνα των τελευταίων χρόνων έδειξαν ότι τα Γιαννιτσά δεν ιδρύθηκαν από τους Τούρκους, όπως γενικά πιστευόταν, αλλά προϋπήρχε στα υστεροβυζαντινά χρόνια (ευρήματα στο χώρο της Παλαιάς Αγοράς) ως οικισμός με το όνομα "Βαρδάριον". Πρώτη αναφορά του Βαρδαρίου ως τοπωνύμιο γίνεται τον 11ο αιώνα στα χρόνια των Κομνηνών. Όταν το 1385 περίπου ο Γαζή Εβρενός εγκατέστησε το στρατό του για να εξορμήσει κατά των βυζαντινών, συνάντησε έναν ήδη οργανωμένο οικισμό, τον οποίο και κατέλαβε.
Τα Γιαννιτσά το 1500 είχαν 450 μουσουλμανικά νοικοκυριά.
To όνομα Ενιτσέ Βαρντάρ (Enidje Vardar) αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Ενετό Λορέντζο Μπερνάρντο το 1591.
Η τουρκική φάση της πόλης ουσιαστικά ξεκινά και σφραγίζεται από την προσωπικότητα του Γαζή Εβρενός Μπέη. Το γεγονός ότι ετάφη στην πόλη των Γιαννιτσών (Μαυσωλείο Γαζή Εβρενός) θα την καταστήσει ιερή πόλη των Τούρκων και τόπο προσκυνήματος πράγμα που εξηγεί ίσως και το πείσμα με το οποίο οι Τούρκοι τα υπερασπίστηκαν κατά το 1912.
Οι Tούρκοι διατηρούσαν πάντοτε σημαντικές δυνάμεις στην ιερή τους πόλη και έγιναν το ορμητήριο για την κατάκτηση των υπολοίπων χώρων των Bαλκανίων. Aπό τα μέσα του 15ου αιώνα, η πόλη των Γιαννιτσών γίνεται κέντρο των γραμμάτων και των τεχνών. Στην πόλη, επί κυριαρχίας Aχμέτ Mπέη, ιδρύθηκαν πολλά τζαμιά, σχολεία, πτωχοκομεία και έγιναν κοινωφελή έργα. Πολλές τουρκικές αρχές έδρευαν εκεί, όπως ο κεχαγιάς των σπαχήδων, ο κεχαγιάς της πόλης, ο σερδάρης και άλλοι. Mεταξύ των εποικιστών, υπήρξαν και σημαντικές προσωπικότητες και άνθρωποι των γραμμάτων, οι οποίοι επίσης συνέβαλαν στο να αποκτήσει η πόλη ιδιαίτερη ακτινοβολία. H μνήμη του πνευματικού ανθρώπου Σεΐχη Iλαχή διατηρήθηκε επί αιώνες σφραγίζοντας πολλά μνημεία της πόλης. Tα Γιαννιτσά, επί Tουρκοκρατίας, υπήρξαν μία τυπικά οθωμανική πόλη με έντονα τουρκικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, από περιηγητές επισημαίνεται ότι κατά τον 16ο αιώνα στην πόλη ζούσαν χριστιανικές οικογένειες και εβραϊκές.
Κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, σπουδαίο ρόλο έπαιξε ο Γιαννιτσιώτης διδάσκαλος του γένους Δημήτριος Μπαρλαούτας που βρίσκονταν στη Νάουσα, καθώς και ο πατριώτης, ιατρός Αντώνιος Περδικάρης με το γιο του Αναστάσιο που είχαν εξοριστεί από το Ζαφειράκη Θεοδοσίου στην πόλη των Γιαννιτσών. Μετά την καταστροφή της Νάουσας, το 1822, η πόλη δέχτηκε μεγάλα κύματα προσφύγων από κατοίκους της Νάουσας και των γύρω χωριών

Η Γερμανική κατοχή

Ο γερμανικός στρατός εισέβαλε στα Γιαννιτσά στις 11 Απριλίου 1941. Στις 20 Απριλίου 1941 εγκαθίσταται προσωρινά μία μεραρχία Αυστριακών και οι κάτοικοι μαρτυρούν τη βίαιη συμπεριφορά τους. Η μελέτη των αρχείων του ληξιαρχείου του Δήμου Γιαννιτσών βεβαιώνει 4 τυχαίες εκτελέσεις σε διάφορα σημεία των οικισμών της πόλης. Η αλλαγή του κλίματος διαπιστώνεται προς το τέλος του έτους 1943. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1943 ο Δήμος Γιαννιτσών με επικεφαλής το Δήμαρχο, Θωμά Μαγκριώτη και τη βοήθεια των τοπικών, ποδοσφαιρικών ομάδων οργανώνουν διαδήλωση στην πόλη και επιδίδουν στο Γερμανό Φρούραρχο κείμενο διαμαρτυρίας κατά της πρόθεσης των Γερμανών να παραχωρήσουν την Κεντρική Μακεδονία στους Βουλγάρους. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες στις 13 Νοεμβρίου 1943 οι Γερμανοί συλλαμβάνουν γύρω στους 50 πολίτες, τους οποίους μεταφέρουν στο στρατόπεδο του Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη. Στις αρχές του 1944 εκτελούν τους δεκατρείς-(13), ενώ οι υπόλοιποι αφήνονται ελεύθεροι. Το ίδιο διάστημα οι Γερμανοί εισβάλουν για πρώτη φορά στο χωριό Ελευθεροχώρι Γιαννιτσών. Επιδίδονται σε πλιάτσικο, αρπάζουν και καταστρέφουν. Σε αυτή την επίθεση δεν υπήρξαν θύματα. Στις 23 Μαρτίου 1944 οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους εκτελούν κατοίκους του Ελευθεροχωρίου και πυρπολούν το χωριό. Τα χωριό καίγεται, ο τόπος ερημώνει. Το Ελευθεροχώρι έδωσε 19 νεκρούς στον αγώνα. Στις 5 Αυγούστου 1944 ο Αυστριακός στρατιώτης Otmar Dorne εγκατέλειψε το γερμανικό στρατό κατοχής και εντάχθηκε στο 30ο Σύνταγμα του Ε.Λ.Α.Σ όπως και πολλοί κάτοικοι της περιοχής, που έδρευε στο βουνό Πάικο. Το γεγονός της αυτομόλησης του Dorne, αλλά και η παρουσία του λοχία των SS, Φριτς Σούμπερτ (γνωστού από τη θηριωδία του Χορτιάτη), οδήγησαν στην ομαδική εκτέλεση 14 Σεπτεμβρίου 1944 στα Γιαννιτσά. 112 άνθρωποι εκτελέστηκαν εκείνη τη μέρα. Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες πολίτες ήταν και ο Δήμαρχος Γιαννιτσών, Θωμάς Μαγκριώτης. Ο Σουηδός πρεσβευτής, Τύμπεργκ αναφέρει ότι το ένα τρίτο της πόλης καταστράφηκε από φωτιά. Οι Γιαννιτσώτες εγκαταλείπουν την πόλη. Καταφεύγουν στα χωράφια του βάλτου και διαμένουν σε πρόχειρες καλύβες. Ο Εμίλ Βένγκερ επισκέφθηκε τα Γιαννιτσά λίγες μέρες μετά την ομαδική εκτέλεση, ως εκπρόσωπος του Διεθνούς, Ερυθρού Σταυρού και γράφει χαρακτηριστικά «Τα Γιαννιτσά είναι ήδη μία νεκρά πόλις» . Στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 επιτροπή πολιτών των Γιαννιτσών έστειλε μήνυμα προς την Εθνική Κυβέρνηση εκθέτοντας τα γεγονότα της σφαγής και ζητώντας όπλα.
Τα Γιαννιτσά απελευθερώθηκαν από τους Γερμανούς στις 3 Νοεμβρίου του 1944.

Σήμερα

Σήμερα τα Γιαννιτσά είναι κατ' εξοχήν αγροτική περιοχή. Ο ξακουστός «Βάλτος» των Γιαννιτσών έχει δώσει πολλά πλεονεκτήματα στην οικονομία της ευρύτερης περιοχής και συντέλεσε στην συγκράτηση του νέου πληθυσμού. Επίσης η περιοχή διακρίνεται για την ταχεία ανάπτυξή της. Σήμερα  υπάρχουν 550 επιχειρήσεις από τις οποίες οι 10 είναι Βιομηχανίες και οι υπόλοιπες βιοτεχνίες και εμπορικά μαγαζιά. Στην πόλη λειτουργούν 4 γυμνάσια και ένα μουσικό με 1670 μαθητές, 3 ενιαία με πάνω από 1000 μαθητές, 2 τεχνο-επαγγελματικά λύκεια (ΕΠΑΛ) με 855 μαθητές και το μουσικό. Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση αντιπροσωπεύεται από 22 Νηπιαγωγεία, εκ των οποίων τα 13 είναι πρωινά και τα υπόλοιπα 9 λειτουργούν σε ολοήμερη βάση. Υπάρχουν επίσης, 5 πρωινά δημοτικά σχολεία και 6 που λειτουργούν ως ολοήμερα. Σύνολο 11 Δημοτικά Σχολεία.  Η υγεία των πολιτών καλύπτεται από το ΙΚΑ και το Νομαρχιακό Γενικό Νοσοκομείο Γιαννιτσών που λειτουργεί από το 1993. Στα Γιαννιτσά επίσης υπάρχουν πολλοί πολιτιστικοί σύλλογοι με αξιόλογη δραστηριότητα όπως επίσης και πολλά αθλητικά σωματεία.

Αξιοθέατα

Τουριστικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν διάφοροι αρχαιολογικοί χώροι, τα μουσουλμανικά μνημεία, η Μητρόπολη Γιαννιτσών (1860), το τουριστικό περίπτερο ΦΙΛΙΠΠΕΙΟ,  ο πλωτός ποταμός Λουδίας με το κωπηλατικό του κέντρο.

Μακεδονικός Τάφος Δ' με δωρική πρόσοψη στην Πέλλα

Είναι διθάλαμος καμαροσκέπαστος μακεδονικός τάφος με δωρική πρόσοψη τεσσάρων ημικιόνων. Έχει διαστάσεις 6,15 μ. πλάτος, 6,15 μ. ύψος και 10 μ. μήκος. Στην είσοδό του έφερε λίθινη ανάγλυφη θύρα. Μία δεύτερη μαρμάρινη θύρα στην είσοδο του νεκρικού θαλάμου έφερε ανάγλυφη κεφαλή Μέδουσας επιχρωματισμένη και ανάγλυφες ασπιδίσκες. Ο τάφος είναι κατάγραφος από αρχαίες επιγραφές και αναθηματικές επιγραφές του 1ου αιώνα π.Χ. και του 3ου αιώνα μ.Χ. Η σημαντικότερη αναφέρεται στον Ηρακλή και τον Αλέξανδρο Ήρωα.
Ο τάφος χρονολογείται στο τέλος του 4ου αιώνα π.Χ. Ο τάφος ερευνήθηκε το καλοκαίρι του 1994. Μετά το πέρας της ανασκαφής στεγάστηκε και περιφράχτηκε.

Μακεδονικός Τάφος Γ' με ιωνική πρόσοψη στην Πέλλα

Διθάλαμος καμαροσκεπής μακεδονικός τάφος με ιωνική πρόσοψη από τέσσερις ψηλούς κίονες. Έχει πλάτος 4,70 μ. και μήκος 7,50 μ. Υπολείμματα εγχρώμων κονιαμάτων που σώζονται στους τοίχους, έφεραν παραστάσεις κιβωτίου και καθρέπτη. Σώζεται η λίθινη βάση της νεκρικής κλίνης.
Χρονολογείται γύρω στο 300 π.Χ. με βάση τα λιγοστά ευρήματα που διασώθηκαν από την αρχαία σύληση του τάφου. Η ανασκαφή του τάφου άρχισε το καλοκαίρι του 1994 και ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 1995.

Προϊστορικός Οικισμός και Δυτικό Νεκροταφείο Αρχοντικού

Ο προϊστορικός οικισμός αρχοντικού βρίσκεται ανατολικά και έξω από τα Γιαννιτσά. Από ανασκαφές του 1992 και μετά βρέθηκαν διάφορα ευρήματα που αποκαλύπτουν διάφορες φάσεις του οικισμού την εποχή του Χαλκού [2300-1300 π.Χ.].  Το 2008 στο Δυτικό νεκροταφείο του Αρχοντικού ήρθαν στο φως 43 τάφοι από τους οποίους οι 4 ήταν της εποχής του σιδήρου (β΄ μισό του 7ου αιώνα-580 π.Χ.), οι 31 ταφές των αρχαϊκών χρόνων (580-480 π.Χ.) και οι 8 των κλασικών-πρώιμων ελληνιστικών χρόνων (480-279 π.Χ.).

Τα μουσουλμανικά μνημεία

Τα μουσουλμανικά μνημεία που βρίσκονται στην περιοχή είναι: Ο Πύργος του Ρολογιού, Το Μαυσωλείο και τα λουτρά του Γαζή Αχμέτ Εβρενός, Οικία του Εμίν Μπέη (Πολύκεντρο), Τα Λουτρά και το μαυσωλείο του Αχμέτ Μπέη, Το Τζαμί του Σεΐχη Ιλαχή, Το Τέμενος του Ισκεντέρ Μπέη. Παρακάτω αναλύουμε τρία από αυτά:

Το Μαυσωλείο του Γαζή Εβρενός

Βρίσκεται στη συμβολή δύο δρόμων, σε μικρή απόσταση από τον Πύργο του Ρολογιού. Πρόκειται για το ταφικό μνημείο του Γαζή Εβρενός, του Οθωμανού εκείνου που κατέκτησε τα Γιαννιτσά από τους Βυζαντινούς, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος της κεντρικής Μακεδονίας.
Σύμφωνα με επιγραφή που αναφέρεται στην ταφή του Γαζή Εβρενός, χτίστηκε το 1417. Από τα μορφολογικά του στοιχεία συμπεραίνουμε ότι ανασκευάστηκε στα τέλη του 19ου αι. Αποτελείται από δυο ορθογώνιους χώρους εμβαδού 230τμ. Στεγάζονταν με δώμα, από το οποίο εξείχαν τρεις μικροί τρούλοι καλυμμένοι με μολύβι. Το κτίριο διαθέτει πλούσιο διάκοσμο εξωτερικά και στο εσωτερικό του είναι ελαφρά διακοσμημένο.Το μαυσωλείο προορίζεται για Αρχαιολογικό Μουσείο Γιαννιτσών.
Το Μαυσωλείο έχει αναπαλαιωθεί και συντηρείται ήδη από την άνοιξη του έτους 2006 καθώς στο εσωτερικό του ανακαλύφθηκε τάφος, ο οποίος εικάζεται ότι ανήκει στον Γαζή Εβρενός. Η αρχαιολογική έρευνα είναι σε εξέλιξη.

Οικία του Εμίν Μπέη

Στο κέντρο περίπου του πεζόδρομου, ξεχωρίζει ένα νεοκλασικό κτίριο, το Πολύκεντρο των Γιαννιτσών. Το μνημείο κατά την τουρκοκρατία αποτελούσε σπίτι Τούρκου Μπέη ενώ από τις αρχές του 1930 και για εξήντα χρόνια στέγασε το Νοσοκομείο Γιαννιτσών. Δίπλα στο Πολύκεντρο, στην οδό Πλαστήρα 35, βρίσκεται το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο.

Φιλίππειο

Το Φιλίππειο αποτελεί το ομορφότερο και μεγαλύτερο πάρκο της πόλης, το οποίο βρίσκεται στην κορυφή του λόφου. Μέσα στο πάρκο λειτουργεί το τουριστικό περίπτερο ΦΙΛΙΠΠΕΙΟ. Στους πρόποδες του λόφου του βρίσκεται το Ανοιχτό Δημοτικό Θέατρο, το οποίο έχει χωρητικότητα 3.000 θέσεων. Στο συγκεκριμένο θέατρο πραγματοποιούνται διάφορες εκδηλώσεις, όπως π.χ. συναυλίες μουσικής, θεατρικές παραστάσεις κ.ά. Στις αρχές του 2000 το πάρκο ανακαινίστηκε πλήρως ενώ πριν από μερικά χρόνια τοποθετήθηκε και το άγαλμα του Φιλίππου στο πάρκο.

Πηγές Αραβησσού

Περίπου 10 χλμ βορειοδυτικά της πόλης βρίσκονται οι πηγές της Αραβησσού οι οποίες αναβλύζουν πόσιμο νερό από το οποίο τροφοδοτεί την Θεσσαλονίκη. Επίσης τα τρεχούμενα νερά μαζί με τα πλατάνια συνθέτουν ένα ιδανικό τοπίο στο οποίο υπάρχουν χώροι εστίασης για τον επισκέπτη.

Λαογραφικό μουσείο Γιαννιτσών

Το Μουσείο ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1997 από την Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών “Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ” με σκοπό την προβολή της ιστορίας και της λαογραφίας του τόπου μας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Στο Μουσείο μας μπορεί να δει κανείς την ιστορική αίθουσα με εικόνες από τα προϊστορικά Γιαννιτσά, την αναπαράσταση του βάλτου των Γιαννιτσών κατά το Μακεδονικό Αγώνα, φωτογραφίες και κειμήλια Μακεδονομάχων και πεσόντων κατά τη μάχη των Γιαννιτσών κ.ά. Στην αίθουσα με τις παραδοσιακές στολές υπάρχουν ενδυμασίες των ντόπιων κατοίκων αλλά και των προσφύγων. Στη μεγάλη αίθουσα υπάρχουν πλούσια εκθέματα από τη ζωή των κατοίκων της περιοχής μας τα παλιά χρόνια καθώς και θαυμάσιες κατασκευές του χρυσοχέρη συνταξιούχου δάσκαλου κ. Αχιλλέα Κανναβού που αναπαριστούν αντικείμενα και επαγγέλματα. Μια ολόκληρη αίθουσα περιλαμβάνει ένα αυθεντικό αρχοντικό σαλονιού, που προέρχεται από παλιό αρχοντικό σπίτι των Γιαννιτσών, με πολύ παλιά αντικείμενα. Η αίθουσα με τον αργαλειό, τα υφαντά, τα κεντήματα και άλλα εντυπωσιακά εκθέματα συμπληρώνει την εικόνα του παλιού Γιαννιτσιώτικου σπιτιού. Στον διάδρομο υπάρχουν φωτογραφίες από τα παλιά Γιαννιτσά, εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία που εκδόθηκαν και συνεχίζουν να εκδίδονται στα Γιαννιτσά καθώς και φωτογραφίες ντόπιων Μακεδονομάχων. Όλο το υλικό-θησαυρός του Μουσείου συγκεντρώθηκε και συνεχίζει να συγκεντρώνεται με τη συνεχή προσπάθεια και φροντίδα των ανθρώπων της Εταιρείας και την ευγενική προσφορά των πολιτών και οικογενειών της πόλης αλλά και της ευρύτερης περιοχής.

Στρατιωτικό μουσείο Γιαννιτσών

Στο κτήριο και στον κάτω όροφο της  Λέσχης Αξιωματικών Φρουράς στην Πόλη των Γιαννιτσών λειτουργεί από τις 24/2/2012 το  Στρατιωτικό Μουσείο όπου εγκαινιάστηκε από τον πρώην αρχηγό ΓΕΣ Φράγκο Φραγκούλη. Στα εκθέματα παρουσιάζεται πλούσιο φωτογραφικό υλικό, κείμενα, οπλισμός,  στολές, παράσημα και άλλα υλικά, δίνεται δε ιδιαίτερη έμφαση στη μάχη του Βάλτου των Γιαννιτσών, καθώς και στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913. Τα εκθέματα βρίσκονται τοποθετημένα σε Κ-Plast, προθήκες και σε ανθρώπινα ομοιώματα.

Μεγάλου Αλεξάνδρου

Την ημέρα εορτασμού της Επετείου της απελευθέρωσης της πόλης αλλά και της Ημέρας του Μακεδονικού αγώνα επέλεξε ο δήμος Γιαννιτσών για να κάνει τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που από την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2009 δεσπόζει επιβλητικό στον περιβάλλοντα χώρο του Πνευματικού Κέντρου των Γιαννιτσών. Το άγαλμα είναι δωρεά του τέως δημάρχου Γεωργίου Ηλίδη ο οποίος με την ομιλία του στην τελετή αποκαλυπτηρίων προκάλεσε τη συγκίνηση των παρευρισκομένων.

Φιλίππου Β'

Το άγαλμα του Φιλίππου Β βρίσκεται στο πάρκο του τουριστικού κέντρου «Φιλίππειο». Ανδριάντας πάνω σε βάθρο ύψους 1,20 μ. Εκφράζει το δυναμισμό, την αυστηρότητα και την μαχητικότητα του Φιλίππου Β', οργανωτή του Μακεδονικού κράτους και εμπνευστή της Πανελλήνιας Ιδέας. Δίπλα του ορειχάλκινη ανάγλυφη αναπαράσταση εφίππων και πεζοπόρων τμημάτων της Μακεδονικής φάλαγγας συνολικού μήκους 4 μέτρων. Η δημιουργία του έργου έγινε με πρωτοβουλία της ΙΛΕ ΦΙΛΙΠΠΟΣ.

Μαύρο Άγαλμα - Το Ηρώο των Γιαννιτσών

Προς τιμή και ανάμνηση της ιστορικής μάχης των Γιαννιτσών, όπως αναφέραμε παραπάνω, που άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στήθηκε το 1926 το Ηρώο του γλύπτη Γρηγόρη Ζευγώλη (1886-1950). Τοποθετήθηκε στην ανατολική είσοδο των Γιαννιτσών επί της Εγνατίας Οδού. Πρόκειται για μία τριαδική, πυραμιδοειδή σύνθεση από ορείχαλκο. Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκεται ένας φτερωτός άνδρας που γράφει στις δέλτους της ιστορίας για την ηρωική μάχη. Στη βάση κείται ο νεκρός στρατιώτης μέσα στην αγκαλιά της μάνας Ελλάδας. Στο πλάι καίει η φλόγα της ηρωικής τους θυσίας. Η σύνθεση είναι τοποθετημένη σε μαρμάρινη βάση ύψους 1 μέτρου, όπου αναγράφεται η φράση: Η ΠΑΤΡΙΣ ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΩΝ ΕΙΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΤΗΣ 1912-13. Το Μαύρο Άγαλμα όπως το αποκαλούν οι κάτοικοι των Γιαννιτσών εξαιτίας του μελανού στιλβώματος αποκαλύπτει ένα δραματικό τόνο. Οι φόρμες, δυνατές, ρωμαλέες και ελληνοπρεπείς αποπνέουν τον ηρωικό θάνατο των μαχητών που είναι θαμμένοι στη βάση του. Το Ηρώο αποτελεί ένα καθαρόαιμο δείγμα της ελληνικής γλυπτικής του Μεσοπολέμου. Η ελληνική τέχνη έχοντας βιώσει τους πολύχρονους πολέμους, τη Μικρασιατική Καταστροφή, την προσφυγιά επιθυμεί να επαναφέρει την αίσθηση της αρμονίας, της ευταξίας και του μέτρου.

Μητρόπολη

Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου ή γνωστή ως Μητρόπολη βρίσκεται στο βόρειο τομέα των Γιαννιτσών, στην παλιά συνοικία Βαρόσι και κατασκευάστηκε κατά την περίοδο 1858-1867. Τα θυρανοίξια χρονολογούνται το έτος 1867 ενώ κατά άλλους ερευνητές το 1860. Το βέβαιο είναι ότι η κατασκευή της επιτράπηκε με σουλτανικό φιρμάνι του 1858.  Η παράδοση θέλει τους κατοίκους να προσφέρουν αγαθά και να δουλεύουν αφιλοκερδώς, μάλιστα λένε ότι λόγω της έλλειψης νερού χρησιμοποιήθηκε κρασί για την ανέγερση της. Η Μητρόπολη είναι τρίκλιτη βασιλική με τρεις εισόδους ενώ έχει χαρακτηρισθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως διατηρητέο μνημείο το 1987.

Ναυτικός Όμιλος Γιαννιτσών

Ο Ναυτικός όμιλος Γιαννιτσών λειτουργεί από το 1978. Αυτή την στιγμή ο Ν.Ο.Γ συμμετέχει σε διασυλλογικούς και πανελλήνιους αγώνες. Ακόμη υπάρχουν πολλές διακρίσεις όπως και η συμμετοχή σε ολυμπιακούς αγώνες.

Motocross

Η πίστα motocross που διαχειρίζεται απο τον ΟΦΜΓ βρίσκεται βορειοδυτικά της πόλης, στους πρόποδες του όρους Πάικου, όπου διοργανώνονται δίαφοροι αγώνες, τοπικοί, πανελλήνιοι ή ευρωπαϊκοί.

Διασκέδαση-Πολιτισμός

Το επίκεντρο της κοινωνικής ζωής της πόλης αναμφίβολα βρίσκεται στον πεζόδρομο των Γιαννιτσών. Εδώ και στα παράπλευρα στενά η πόλη ζει καθημερινά σε έντονους ρυθμούς, καθώς συγκεντρώνει τον κύριο όγκο των επισκεπτών και όσων γενικά επιθυμούν να γευματίσουν, να δειπνήσουν ή απλά να απολαύσουν τον καφέ ή το ποτό τους.
Τα Γιαννιτσά ήταν από τις πρώτες πόλεις που δημιούργησαν Ανοιχτό Θέατρο 3000 θέσεων και κατέστησαν θεσμό τις πολιτιστικές εκδηλώσεις καθώς μεγάλα ονόματα του θεάτρου και της μουσικής φιλοξενούνται κάθε χρόνο τον τελευταίο μήνα του καλοκαιριού δίνοντας στις ημέρες πολιτισμού, φεστιβαλικό χαρακτήρα. Επίσης διάφορες εικαστικές, θεατρικές και μουσικές εκδηλώσεις λαμβάνουν χώρα στο κλειστό θέατρο το οποίο βρίσκεται έσωθεν του Πνευματικού Κέντρου το οποίο είναι ένα κτίριο μοντέρνας αρχιτεκτονικής (3800τ.μ.). Τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου διοργανώνεται η Εμποροπανήγυρη Γιαννιτσών για μια εβδομάδα. Σημαντική είναι και η αναφορά στην ΔΗ.Κ.Ε.Π.Α.Π. που αποτελεί έναν κοινωφελή μη κερδοσκοπικό πολιτιστικό οργανισμό που ιδρύθηκε το 1996, η οποία αναπτύσσει οργανωμένα τη μουσική (λειτουργεί το Αλεξάνδρειο Ωδείο Γιαννιτσών), τις εικαστικές τέχνες (λειτουργεί καλλιτεχνικό εργαστήρι και οργανώνει εκθέσεις), το χορό (παραδοσιακό, κλασσικό και μοντέρνο), τον κινηματογράφο (θερινό cinema, αφιερώματα) και άλλες τέχνες.

Μεταφορές

Από τα Γιαννιτσά διέρχεται η Εθνική οδός Θεσσαλονίκης-Εδέσσης πού είναι μέρος της Εθνικής Οδού 2. Επίσης η πόλη εξυπηρετείται με τα υπεραστικά λεωφορεία του ΚΤΕΛ που εκτελούν δρομολόγια συνεχώς με τα άλλα σημαντικά κέντρα της περιοχής. Παρά κάποιες συζητήσεις που έχουν γίνει, τα Γιαννιτσά δεν συνδέονται σιδηροδρομικώς. Οπότε ο μόνος τρόπος με τον οποίο μπορεί να επισκεφτεί κάποιος την πόλη είναι μόνο οδικώς. Ωστόσο οι κοντινότεροι σιδηροδρομικοί σταθμοί βρίσκονται στην Αλεξάνδρεια και το Άδενδρο.