Λουτέτια

Ετυμολογία

Η πόλη αναφέρεται ως «Λουκοτόκια» από τον Στράβωνα, «Λευκοτέκτια» από τον Πτολεμαίο και «Λουτέτια» από τον Ιούλιο Καίσαρα. Η προέλευση του ονόματος είναι αβέβαιη. Κατά μια ερμηνεία, μπορεί να  προέρχεται από την κελτική ρίζα luteuo-, που σημαίνει έλος ή βάλτος.

Τοποθεσία

Η πρώτη αναφορά στη Λουτέτια έγινε από τον Ιούλιο Καίσαρα, όταν συγκάλεσε σ'αυτό το σημαντικό οχυρό (oppidum) της γαλατικής φυλής των Παρισίων συνέλευση των αρχηγών της Γαλατίας, το 53 π.Χ. Την τοποθετεί στην περιοχή της φυλής των Παρισίων, σε ένα νησί του Σηκουάνα. Μέχρι πρόσφατα, οι ερευνητές θεωρούσαν ότι επρόκειτο για το Ιλ ντε λα Σιτέ.
Αρχαιολογικές ανασκαφές από το 1994 έως το 2005 όμως, επιτρέπουν ως εικασία ότι η τοποθεσία της γαλατικής Λουτέτιας βρισκόταν στα προάστια του Παρισιού, στη Ναντέρ, στο νομό Ω-ντε-Σεν,  όπου βρέθηκε μια ευρείας έκτασης πρωτοαστική αστικοποίηση πολλών κεντρικών δρόμων και εκατοντάδων σπιτιών άνω των 15 εκταρίων. Επίσης ανακαλύφτηκε μια σημαντική γαλατική νεκρόπολη που χρονολογείται από τα τέλη του 6ου αιώνα - αρχές του 3ου αιώνα π.Χ..

Ρωμαϊκή εποχή

Το 52 π.Χ., περίπου ένα χρόνο πριν από το τέλος των Γαλατικών Πολέμων του Ιούλιου Καίσαρα, οι ρωμαϊκές λεγεώνες στράφηκαν κατά των Παρισίων. Στη μάχη της Λουτέτιας η τοπική φυλή των Παρισίων και συνασπισμένες γαλατικές δυνάμεις νικήθηκαν από τους Ρωμαίους υπό την ηγεσία του Τίτου Λαβήνιου, ενός από τους στρατηγούς του Καίσαρα. Οι κάτοικοι της Λουτέτιας προτίμησαν να κάψουν την πόλη για να μην την καταλάβουν οι Ρωμαίοι. Οι Ρωμαίοι συνέτριψαν επίσης τους Γαλάτες στο κοντινό Μελάν και πήραν τον έλεγχο της περιοχής.
Η ρωμαϊκή πόλη χτίστηκε στο λόφο στη νότια όχθη του ποταμού Σηκουάνα (στον λόφο της Σαιν Ζενεβιέβ), καθώς η πεδιάδα κοντά στον ποταμό πλημμύριζε εύκολα . Το τυπικό ρωμαϊκό οδικό δίκτυο της πόλης δημιουργήθηκε στον άξονα βορρά-νότου, ενδεχομένως υπαγορευόμενο από την ανάγκη να διασχίσουν τις ελώδεις ποτάμιες όχθες στη συντομότερη δυνατή απόσταση, αλλά και να ευθυγραμμιστούν με τον τυπικό ρωμαϊκό προσανατολισμό του κυρίου άξονα. Δύο κύριες διαδρομές σύγκλιναν στον Σηκουάνα: ένας δρόμος που έφθανε από την Ισπανία (σημερινή οδός Σαιν-Ζακ) μέσω Ορλεάνης και χρησιμοποιούνταν ως κύριος άξονας (cardo maximus), και ένας άλλος δρόμος από τη Ρώμη μέσω της Λυών (στη ρωμαϊκή εποχή Λούγδουνο). Δενδροχρονολογική μελέτη των ξύλινων στηριγμάτων κάτω από το χαμηλότερο στρώμα του ρωμαϊκού άξονα βορρά-νότου χρονολογεί την κατασκευή του δρόμου μετά το 4 μ.Χ., περισσότερο από πενήντα χρόνια μετά τη ρωμαϊκή επικράτηση και ειρήνευση της περιοχής. 
Το οδικό δίκτυο και η θέση των κυριότερων μνημείων - το φόρουμ στην κορυφή του λόφου, το αμφιθέατρο, τα λουτρά - δείχνουν ότι η ρωμαϊκή πόλη ήταν χτισμένη σε οικοδομικά τετράγωνα με γέφυρες που συνέδεαν το Ιλ ντε λα Σιτέ με την αριστερή όχθη.
Η ανάπτυξη της πόλης άρχισε την εποχή του Οκταβιανού (27π.Χ - 14 μ.Χ) και η πόλη επεκτάθηκε στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα. Ήταν αρκετά προχωρημένη στις αρχές του 1ου αιώνα μ.Χ., οπότε μια εταιρία τοπικών εμπόρων και ναυτικών ανέγειρε τον περίτεχνο Βωμό των Παρισινών Ναυτικών, ένα σύνολο πέντε σκαλιστών λίθων που αναπαριστούσαν ρωμαϊκές και γαλατικές θεότητες και ήταν αφιερωμένο στον Τιβέριο και πολλούς θεούς, φανερώνοντας ότι υπήρχε ένα σημαντικό λιμάνι στον ποταμό.
Σημαντικά δημόσια έργα και μνημεία κατασκευάστηκαν τον 2ο αιώνα μ.Χ.  Η Λουτέτια επεκτάθηκε με πληθυσμό περίπου 8.000 κατοίκων αλλά δεν είχε μεγάλη πολιτική σημασία - η πρωτεύουσα της επαρχίας Lugdunensis Senona ήταν το Αγένδικο. Κατασκευάστηκε υδραγωγείο μήκους 26 χλμ. με ρυθμό ροής που υπολογίζεται σε 2000 κυβικά μέτρα ημερησίως και παρείχε στην πόλη νερό που συλλέγονταν από πολλά σημεία. 
Τον 3ο αιώνα ιεραπόστολοι διέδωσαν τον Χριστιανισμό στην πόλη. Ο άγιος Διόνυσος (Σαιν Ντενί)  έγινε ο πρώτος επίσκοπος της πόλης και περίπου το 250 μ.Χ. αυτός και δύο σύντροφοί του συνελήφθησαν και αποκεφαλίστηκαν κατά τη διάρκεια των διωγμών του αυτοκράτορα Δεκίου,  στο λόφο του Mons Mercurius, που στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Mons Martyrum (λόφος των μαρτύρων, η σημερινή Μονμάρτρη). Στον τόπο της ταφής ανεγέρθηκε αργότερα, τον 7ο αιώνα, η Βασιλική του Αγίου Διονυσίου, η οποία χρησίμευε από τότε ως χώρος ταφής των Γάλλων βασιλέων.
Μετά από μια βαρβαρική επίθεση το 275 από  τα γερμανικά φύλα των Φράγκων και Αλαμαννών που κατέστρεψαν μεγάλο μέρος των νότιων τμημάτων της πόλης, ο πληθυσμός μεταφέρθηκε στο νησί και γύρω από το Ιλ ντε λα Σιτέ κατασκευάστηκε οχυρό αμυντικό τείχος από μεγάλες πέτρες που μεταφέρθηκαν από κατεστραμμένα οικοδομήματα. Η πόλη στη νότια όχθη μαζί με τα κύρια δημόσια κτίρια εγκαταλείφθηκαν σταδιακά.
Η Λουτέτια μετονομάστηκε από το 360 σε Παρίσι, παίρνοντας το όνομα από σύντμηση του «civitas Parisiorum» («πόλη των Παρισίων»), καθώς Παρίσιοι ήταν το όνομα του γαλατικού φύλου που κατείχε την περιοχή από τον 3ο αιώνα π.Χ.