Χαλδία

Χαλδία ονομαζόταν παλιότερα η επαρχία του μεσόγειου Πόντου με κέντρο την πόλη της Αργυρούπολης, που αντιστοιχεί στη σημερινή διοικητική περιοχή της Gümüşhane, στη Β.Α.Τουρκία. Ήταν εστία και πηγή του Ελληνισμού στην περιοχή του Πόντου. Είναι περιοχή ορεινή και δυσπρόσιτη με αρχαία ιστορία.

Γεωγραφία

Η Χαλδία είναι εντελώς ηπειρωτική χώρα. Βρίσκεται ανάμεσα στον Αντίταυρο, την Κολχίδα και τη Σκυθική και αποτελείται από δύο περιφέρειες α) από τον περιοχή γύρω από τον ποταμό Κάνη (άνω ρους του Χαρσιώτη- Harşıt ποταμού) και το πλήθος των παραποτάμων του και β) από την περιφέρεια της Χαιρίανας, επί του ποταμού Λύκου-Kelkit που συμβάλλει με τον ποταμό Ίρι, οι εκβολές του οποίου βρίσκονται  στον Πολεμωνιακό Πόντο. Δημιουργείται έτσι έντονο ανάγλυφο με βαθιά χαραγμένες και εύφορες κοιλάδες με εγκατεσπαρμένα πολλά μικρά ορεινά χωριά. Οι κάτοικοί της ήταν, κατά το πλείστον, απόγονοι Ιώνων αποίκων και ορισμένων μικρασιατικών φύλων που με την πάροδο του χρόνου εξελληνίσθηκαν ή εκχριστιανίσθηκαν.  Η φύση του εδάφους είναι σκληρή και άγονη αλλά πλούσια σε μέταλλα, ιδίως αργύρου . Η μεταλλουργία ήταν από παλιά η κύρια απασχόληση των κατοίκων. Γι’ αυτό και η μοναδική πόλη της περιοχής ονομάσθηκε Κιουμουσχανάς (Gümüşhane) ή Αργυρούπολη. Κυρίαρχη οροσειρά της περιοχής είναι ο Παρυάδρης (σημ. Μπαχλάρ Νταγ).

Αρχαιότητα

Η Χαλδία του Πόντου ήταν ήδη γνωστή από την αρχαιότητα ως Αλύβη ή Χαλύβη. Με τον καιρό, εξαιτίας παραφθοράς του αρχικού ονόματος, η εν λόγω περιοχή καλούνταν πλέον Χαλυβία ή Χαλδία και οι κάτοικοί της Χάλυβες και συνηθέστερα Χάλδοι. Ο Ξενοφών, ο οποίος διέσχισε την περιοχή με τους Μυρίους του προσπαθώντας να βρει διέξοδο στη θάλασσα, μας πληροφορεί ότι στην Χαλδία κατοικούσαν οι Χάλυβες, οι Τάοχοι, οι Σκυθηνοί, οι Μάκρωνες και άλλοι λαοί. 
Εκεί, σε κάποια κορυφή του όρους Θήχης (ίσως το Kolat Dağları), οι Μύριοι ανεφώνησαν «θάλαττα θάλαττα» αντικρίζοντας τη θάλασσα της Τραπεζούντας από μακριά. Ο Χριστιανισμός διαδόθηκε από νωρίς στον Πόντο και στην εποχή των διωγμών από τους Ρωμαίους, τα σπήλαια στις βραχώδεις και ερημικές περιοχές της Χαλδίας αποτελούσαν τόπους καταφυγής και σωτηρίας των διωκομένων.

Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Η περιοχή αυτή, διευρυμένη όμως ώστε να περιλαμβάνει και την Τραπεζούντα και ολόκληρο τον ανατολικό Πόντο, ήταν το ΚΑ΄ Θέμα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, το όγδοο από αυτά που βρίσκονταν στην Ασία. Η περιοχή αποτέλεσε θέατρο μαχών ανάμεσα σε Πέρσες και Βυζαντινούς. Ούτως ή άλλως ο δρόμος επικοινωνίας του Βυζαντίου με την Περσία και πέραν αυτής περνούσε από τη Χαλδία. Οι Πέρσες μεταξύ άλλων κατέστρεψαν και το μοναστήρι του Αγίου Ζαχαρία στην Κρώμνη, το όνομα του οποίου αποτελεί και σήμερα τοπωνύμιο στην περιοχή (Αεν Ζαχαρέας- Anzahariya). Στις νοτιοανατολικές παρυφές της Χαλδίας αυτή την εποχή δρουν οι λεγόμενοι ακρίτες που προστάτευαν τα βυζαντινά σύνορα από τις αραβικές επιδρομές. Ανάμεσά τους και σπουδαιότερος ο χιλιοτραγουδισμένος Βασίλειος Διγενής Ακρίτας, για τον οποίο ένα πολύστιχο ποίημα υπήρχε σε κώδικα της μονής Σουμελά. Οι κάτοικοι της περιοχής διατήρησαν στα τραγούδια τους ζωντανή την παρουσία των ακριτών. Μάλιστα ήταν συνηθισμένα στην περιοχή (όπως π.χ. στο Λυκάστ') και τα οικογενειακά ονόματα Ακρίτας και  Ακριτίδης.  Στο ύστερο Βυζάντιο αναδεικνύονται μορφές όπως του Θεοδώρου Γαβρά, που έδρασαν κατά των Τούρκων, όταν εκείνοι προσπαθούσαν  να καταλάβουν την περιοχή.

Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας

Τα κάστρα του Μεσοχαλδίου (σημ. Torul) και ο στρατός της Χαλδίας βοήθησαν τον νέο αυτοκράτορα Αλέξιο στην παγίωση της ίδρυσης της αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών. Συνολικά η Χαλδία είχε 65 κάστρα, τα περισσότερα από κάθε άλλη περιοχή του Πόντου. Οι νέοι αυτοκράτορες βασίστηκαν στα πλούσια μεταλλεία της περιοχής για να κόψουν αργυρά νομίσματα, τα γνωστά «άσπρα». Τότε είναι και η πρώτη φορά που αναδεικνύεται η μεγάλη σπουδαιότητα της περιοχής.

Σήμερα

Στην περιοχή αυτή ζουν σήμερα Τούρκοι πολίτες, ανάμεσά τους και λιγοστοί ποντιόφωνοι μουσουλμάνοι. Οι Έλληνες απόγονοι των ανταλλαγέντων και προσφύγων, από την περιοχή της Χαλδίας αλλά και ολόκληρου του Πόντου, εγκαταβιούν σήμερα σε ανάμεικτους οικισμούς σε όλη την ελληνική επικράτεια, σε περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και όπου υπάρχει απόδημος Ελληνισμός (Αμερική, Καναδάς, Γερμανία κλπ).