Οικογένεια Δεληγιάννη

Η οικογένεια Παπαγιαννόπουλων - Δεληγιάννη κατάγεται από τα Λαγκάδια Αρκαδίας και υπήρξε μια εκ των σημαντικότερων της Πελοποννήσου. Τα μέλη της διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, της Επανάστασης του 1821, καθώς και στα ύστερα χρόνια της Απελευθέρωσης.

Καταγωγή

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για τις απώτερες ρίζες των Δεληγιανναίων. Σύμφωνα με μία άποψη η ονομασία Δεληγιάννης προέρχεται από το ντε Λιέν (de Lianne), του Φράγκου Βαρόνου Ιππότη που γιος και διάδοχός του ήταν Ζαν ντε Λιέν (Jean de Lianne) .
Σύμφωνα με άλλη άποψη περισσότερο πιθανή, οι ρίζες των Δεληγιανναίων ανάγονται στους βυζαντινούς χρόνους και συγκεκριμένα στην αρχοντική οικογένεια των Λιτίνων, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Κωστή Παπαγιώργη εγκατέλειψαν την Κρήτη το 824 για να επιστrέψουν επι Νικηφόρου Φωκά, το 960 μαζί με άλλες 11 αρχοντικές οικογένειες (Μουσούρους, Φωκάδες κ.α.).
Κατά μιαν άλλη άποψη βασισμένη σε ένα χειρόγραφο, αντίγραφο βυζαντινού χρυσόβουλου, η άφιξη των οικογενειών στην Κρήτη συντελέστηκε με διαταγή του αυτοκράτορα Αλεξίου του Β’ του Κομνηνού, όταν τους έστειλε εκεί υπό τον Ισαάκιο Β' Άγγελο το 1183. Ο αυτοκράτορας, για να ελέγξει την Κρήτη καλύτερα, διαμοίρασε στις οικογένειες των ευγενών το νησί υπό την μορφή φέουδων. Η αυθεντικότητα, βέβαια του χρυσόβουλου αμφισβητείται, καθώς θεωρείται ότι κατασκευάστηκε από τις 12 οικογένειες για να επισφραγίσουν την εξουσία τους. Η παράδοση αυτή αναφέρεται και από τον Ιταλό περιηγητή των αρχών του 15ου αι. Κριστόφορο Μπουοντελμόντι.
Ένας από αυτούς τους ευγενείς ήταν και ο Λουκάς Λίτινος, ο οποίος θεωρείται πρόγονος των Παπαγιαννόπουλων-Δεληγιανναίων. Ο Λουκάς Λίτινος με τους γιους του εγκαταστάθηκε στην περιοχή του Ρεθύμνου και του Χάνδακα. Πολύ αργότερα και λόγω των συνεχών διώξεων από τους Βενετούς η οικογένεια αναγκάστηκε να καταφύγει στη Θεσσαλονίκη.

Ο Γενάρχης Πέτρος Λίτινος

Ως γενάρχης των Παπαγιαννόπουλων-Δεληγιανναίων, φαίνεται να είναι ο Πέτρος Λίτινος (μέσα 15ου - αρχές 16ου αιώνα). 
Από την Θεσσαλονίκη όπου είχε εγκατασταθεί νωρίτερα η οικογένειά του ακολούθησε την εκστρατεία του Μωάμεθ Β΄ στην Πελοπόννησο στο διάστημα 1458–1460 ώς γραμματέας και διερμηνέας του Αλαήμπεη (αρχηγός ιππικού) Αχμέτ Αϊδίν Αγά. Με το τέλος της εκστρατείας και την κατάληψη της Πελοποννήσου ο Μωάμεθ δίνει ως φέουδο στον Αϊδίν Αγά την περιοχή της Άκοβας στην Γορτυνία Αρκαδίας. Ο Αϊδίν ιδρύει και εγκαθίσταται με τους στρατιώτες του τον συνοικισμό της Ντραΐνας (ή Δραΐνας) που βρίσκεται σήμερα μέσα στα όρια των Λαγκαδίων Αρκαδίας. Ο Πέτρος Λίτινος έλαβε γαίες από τον Αϊντίν και παντρεύτηκε την Νεράντζω Γρίβα, μέλος πανίσχυρης οικογένειας από τη Βερβίτσα (Τρόπαια). Εγκαταστάθηκαν στο χωριό Κρέσπη όπου και παρέμειναν μέχρι τον θάνατό τους.
Ο Πέτρος Λίτινος απέκτησε δύο γιους, τον Σοφιανό και τον Ιωάννη, από τους οποίους προέρχονται οι δύο κύριοι κλάδοι της οικογένειας Παπαγιαννόπουλων-Δεληγιάννη.

Δεληγιανναίοι της Τσάρνης

Ο Ιωάννης εγκαταστάθηκε στην γειτονική των Λαγκαδίων Τσάρνη (σήμερα Πτεριά). Στον εγγονό του, Γιάννη δόθηκε για πρώτη φορά το προσωνύμιο "Δεληγιάννης" το οποίο υιοθέτησαν οι απόγονοί του και πολύ αργότερα τμήμα του άλλου κλάδου της οικογένειας.
Ο γιος του Ιωάννη Δεληγιάννη, Πέτρος Δεληγιάννης υπήρξε ισχυρός προεστός της Πελοποννήσου. Απέκτησε τεράστια δύναμη ως ένας εκ τεσσάρων αρχηγών της Πελοποννήσου ματαιώνοντας μέχρι και την μετάθεση του βεζίρη του Μοριά, Τοπάλ Ουσουμάν. Οι 4 γιοι του πήραν μέρος στα Ορλωφικά και οι τρεις (Σταύρος, Γεώργιος, Ιωάννης) εκτελέστηκαν το 1769, ενώ ο τέταρτος(Νεόφυτος)που ήταν επίσκοπος Ζαρνάτας διέφυγε στην Ρωσίαόπου πέθανε το 1798.
Απόγονος των Δεληγιανναίων της Τσάρνης ήταν και η Άννα Δεληγιάννη που προτίμησε να πέσει με τα 5 παιδιά της στο ποτάμι για να μη τα αρπάξουν οι Τούρκοι που είχαν  εισβάλει αιφνιδιαστικά στο χωριό. Πνίγηκαν όλα πλην ένός αρσενικού μωρού που κρατούσε στην αγκαλιά της και διέφυγε κολυμπώντας με τη ροή του ποταμού.

Δεληγιανναίοι των Λαγκαδίων

Ο Αντώνιος εγκαταστάθηκε στη Δραΐνα και έγινε γραμματέας του γιου του Αϊδίν Αγά, Ισμαήλαγα. Στη συνέχεια, ο γιος του, ιερέας Ιωάννης Λίτινος, έλαβε το οφίκιο του οικονόμου και ήταν από τους πρώτους συνοικιστές της άνω γειτονιάς (Πάνω Μαχαλάς) των Λαγκαδίων. Εκεί υπήρξε ιδρυτής ναού (1680) και υποτυπώδους σχολείου.
Ο Ιωάννης απέκτησε τρεις γιους τους: Κανέλλο, Γεώργιο και Πανάγιο που πήραν το επίθετο Παπαγιαννόπουλος, κατά τη συνήθειαν της εποχής. Γιος του Κανέλλου ήταν ο Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος, που απέκτησε και αυτός το προσωνύμιο Δεληγιάννης.
Έτσι, το επώνυμο Δεληγιάννης εμφανίζεται για πρώτη φορά σε αυτόν τον κλάδο. Επίσημα όμως χρησιμοποιείται το 1826 όταν ο Αναγνώστης Δεληγιάννης, γιος του Ιωάννη, άρχισε να υπογράφει με αυτό. Έκτοτε οι απόγονοι του Αναγνώστη Δελληγιάννη φέρουν ως το επώνυμο Δεληγιάννης, ενώ οι λοιποί απόγονοι του ιερέα Ιωάννη Λιτίνου το Παπαγιαννόπουλος.

Εξέλιξη

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, η οικογένεια των Δεληγιανναίων-Παπαγιαννόπουλων είχε συνάψει στενές σχέσεις με τους Τούρκους, ενισχύοντας έτσι κατά τρόπο αδίστακτο την δύναμή τους. Ο Ιωάννης Παπαγιαννόπουλος (Δεληγιάννης) κατόρθωσε να γίνει μορογιάννης, αυξάνοντας παράλληλα την οικογενειακή περιουσία υπέρμετρα. Συνεργάστηκε δίχως ενδοιασμό με την τουρκική διοίκηση, φαινομενικά για την εξόντωση των ληστών, και συνέβαλε παρασκηνιακά στον αποκεφαλισμό του πανίσχυρου αντιπάλου του Σωτηράκη Λόντου το 1812. Εκμεταλλευόμενος αυτό το πλήγμα κατά της οικογένειας των Λόντων, εγκαθίδρυσε νόθο κλάδο του δικού του οίκου στην περιοχή των Νεζεροχωρίων εντός των γαιών των Λόντων, οι οποίοι κατάγονται από τον Κάλανο Νεζερών, αποσκοπώντας έτσι αφενός στην διαρκή τριβή των κύριων ανταγωνιστών του μαζί με τους συγγενείς και συμμάχους του Παπαγιαννόπουλους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί με επίκεντρο την Καλάνιστρα, και αφετέρου στην εν γένει εξουδετέρωση οποιασδήποτε εχθρικής επιρροής στην περιοχή βορείως της Γορτυνίας. Με απόφαση όμως του Σουλτάνου εκτελέστηκε το 1816, χωρίς ωστόσο να δημευτεί εξ'ολοκλήρου η περιουσία του, η οποία κληρονομήθηκε από τους γιούς του.
Την αρχηγία της οικογένειας ανέλαβε ο γιος του Θεοδωράκης Δεληγιάννης, που απέκτησε ο ίδιος μεγάλη περιουσία. Λίγο πριν από την έναρξη της επανάστασης στάλθηκε ως εγγύηση μαζί με άλλους προκρίτους στην Τρίπολη, όπου θανατώθηκε ύστερα από αρκετά βασανιστήρια. Τα αδέρφια του Νικόλαος και Αναγνώστης ήταν την ίδια εποχή βεκίληδες του Μοριά στην Κωνσταντινούπολη. Η οικογένεια των Δεληγιανναίων-Παπαγιαννόπουλων, προκειμένου να επιβληθεί στη νέα τάξη πραγμάτων που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μετά την έκρηξη της επανάστασης, οργάνωσε ιδιωτικό στρατό κατά τις συνήθειες των αριστοκρατικών οικογενειών. Τα έξοδα όμως της συντήρησης την αποδυνάμωσαν οικονομικά, με αποτέλεσμα να αρχίσει να πωλεί γαίες. Αποκορύφωμα της κάμψης που παρουσίαζαν ήταν η κίνηση του Κανέλλου Δεληγιάννη, κατόπιν συνεννοήσεως με τα αδέρφια του, να αρραβωνιάσει την κόρη του με τον Κολίνο Κολοκοτρώνη, γιο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Η απόφαση αυτή του Κολοκοτρώνη εξόργισε τους συναγωνιστές του και ιδιαίτερα τον Δημήτριο Πλαπούτα. Με τον αρραβώνα αυτό οι Δεληγιανναίοι πετύχαιναν δύο στόχους. Αφενός να αποδυναμώσουν την αντίπαλη παράταξη συνάπτοντας οικογενειακές σχέσεις με τον Κολοκοτρώνη και αφετέρου να ενισχύσουν την θέση τους, καθώς ο Κολοκοτρώνης αποτελούσε υπολογίσιμη δύναμη. Για την ιστορία, ο αρραβώνας δεν έγινε ποτέ καθώς ο Κολίνος πέθανε νωρίς.
Κατά τη διάρκεια του δεύτερου μέρους του ελληνικού εμφυλίου πολέμου, οι Δεληγιανναίοι-Παπαγιαννόπουλοι εναντιώθηκαν στις προθέσεις της οικογένειας Κουντουριώτη, με αποτέλεσμα οι γαίες τους να λεηλατηθούν από τον κυβερνητικό στρατό και αυτοί να καταφύγουν στην Μάνη, στο σπίτι του Γιατράκου. Τελικά παραδόθηκαν και φυλακίστηκαν στην Ύδρα, από όπου στη συνέχεια απελευθερώθηκαν. Μετά το τέλος της επανάστασης, η οικογένεια εξήλθε οικονομικά και ηθικά κατεστραμμένη, αν όχι εξαθλιωμένη. Αν και τα μέλη της κατέλαβαν κάποιες θέσεις εξουσίας, η καταλυτική επιρροή της οικογένειας, τουλάχιστον μέχρι τα 1880, στα πολιτικά πράγματα είχε χαθεί.
Στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα δυο μέλη της οικογένειας έγιναν πρωθυπουργοί: ο Θεόδωρος και ο Νικόλαος Δηλιγιάννης. Ο πρώτος μάλιστα κυριάρχησε σε όλο το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, αποτελώντας έναν εκ των σημαντικότερων Πρωθυπουργών της Ελλάδας.
Σήμερα κλάδοι της οικογενείας διαμένουν κυρίως, και όχι μόνο, στην Αρκαδία (Τρίπολη και περιοχή Γορτυνίας) και την Αχαΐα (Πάτρα και περιοχή Νεζεροχωρίων), όπου και τα καταγόμενα μέσω αρρενογονίας μέλη φέρουν ως επώνυμο μεταξύ των κατωτέρω: Δεληγιάννης, Δηλιγιάννης και Παπαγιαννόπουλος. Χαρακτηριστική για την εξέλιξη της οικογένειας ήταν η σύναψη επιγαμιών με την οικογένεια Ζαΐμη και η συγγένειά της (μέσω των Ζαΐμηδων) με την οικογένεια Ρούφου, ενώ μεταξύ των μελών της παρατηρείται από τα τέλη του 19ου αιώνα η συνήθεια της πολλαπλής ονοματοθεσίας.

Απομνημονεύματα Κανέλλου Δεληγιάννη

Σημαντική ιστορική αξία έχουν τα απομνημονεύματα του Κανέλλου Δεληγιάννη, τα οποία γράφτηκαν το 1854. 
Η ολοκλήρωση της γραφής σε καθαρή μορφή των Απομνημονευμάτων από τον Γ. Τσουκαλά, τελείωσε την 31η Αυγούστου 1954.
Με την αρχή του κειμένου του, κύριο μέλημά του Κανέλλου είναι να παρουσιάσει την φιλοτουρκική στάση του πατέρα του ως ευεργετική για τον ελληνικό πληθυσμό και την διατήρηση της ειρήνης στον Μοριά. Το τρίτομο έργο του σκοπό έχει να αποκαταστήσει την τιμή της οικογένειας, η οποία μετά την επανάσταση του 1821 είχε χάσει το κύρος της. Ενοχλείται με την ανάδειξη των ταπεινής καταγωγής αγωνιστών σε σημαίνοντα πρόσωπα και τον υποβιβασμό των προκρίτων. Μέσα στα κείμενά του είναι εμφανής η αντιπάθεια και ο φθόνος που είχε για πολλούς αγωνιστές και κυρίως για τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.
Τα απομνημονεύματα καθυστέρησαν να εκδοθούν καθώς η οικογένειά του δεν ήθελε να εκδοθούν, λόγω των ονομάτων που επικρίνει ο Κανέλλος και δηλώνει ότι δεν θέλει να δημοσιευθούν πριν περάσουν πολλά χρόνια.

Οι Δεληγιανναίοι στην λαϊκή παράδοση

Η ισχύς των Δεληγιανναίων πέρασε και στην τοπική δημοτική ποίηση με το παρακάτω τραγούδι:
"Ένας πασάς ροβόλαγε από τον Άγιο Πέτρο
γυρεύοντας τους προεστούς και τους κοτζαμπάσηδες.
Κι ο Ντεληγιάννης τ' άκουσε, πιάνει του παραγγέλνει,
πιάνει και του γράφει μια γραφή, του στέλνει πεζοδρόμο.
-Δε σε φοβάμαι βρε πασά, στο νου μου δε σε βάζω,
τι έχω παιδί στο Βασιλιά, παιδί στη δωδεκάδα.
Έχω και στην Καρύταινα το γυιο μου τον Πανάγο,
κι εγώ είμαι στον τόπο μου με τ' άλλα τα παιδιά μου.
Πρέπει να κάτσεις φρόνιμα, να μη με ενοχλήσεις
τι γράφω και σε στέλνουμε σεργούνι στο Μπαγδάτι."