Οικογένεια Καγγελάρη

Η οικογένεια Καγγελάρη ή Καγκελάρη (Cangelari) είναι μια από τις παλιότερες αρχοντικές οικογένειες της Κεφαλονιάς.

Γενικά στοιχεία

Βυζαντινής, κατά την παράδοση, καταγωγής και οικογένεια στρατιωτικών και κληρικών στο ξεκίνημά της, θα διακριθεί αργότερα στο εμπόριο, τη ναυτιλία, τις τέχνες και τα γράμματα. Το επώνυμό της απαντάται για πρώτη φορά στα μέσα του 12ου αι. στο πρόσωπο του μεγάλου βυζαντινού αγιογράφου της εποχής Λουκά Καγκελλάρη, στον οποίο αποδίδονται οι αρχαιότερες και καλύτερες εικόνες της Παναγίας και συχνά συγχέεται με τον απόστολο Λουκά. Ετυμολογικά ανατρέχει στο λατινικό cancellarius, που σημαίνει αρχιγραμματεύς, είναι δηλωτικό λειτουργήματος και στην αρχική του μορφή πρέπει να ήταν Καγκελλάριος. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης κατέφυγαν στην Κέρκυρα, από την οποία μετανάστευσαν στις αρχές του 16ου αιώνα, για να εγκατασταθούν στο Βαρύ της Ερίσσου, στην Κεφαλονιά, όπου ανέλαβαν τη στρατιωτική διοίκηση της περιοχής. Η εγγραφή τους στη Χρυσή Βίβλο αναφέρεται το 1652, μέλη της, όμως, μετείχαν ήδη προ του 1560 στο Συμβούλιο των Προκρίτων (Conseglio dei Primarii) και αργότερα στο Συμβούλιο της Κοινότητας (Conseglio della Communità) της Κεφαλονιάς. Τον 16ο αι. θα εγκατασταθούν και σε άλλα μέρη του νησιού (Κάστρο Αγίου Γεωργίου, Πύργο, Πλαγιά, Βασιλικάδες, Άσσο, Κοθριά) και τον 17ο και 18ο αι. στη Σάμη (Αλευράτα, Γριζάτα, Ζερβάτα), το Ληξούρι (Μαντζαβινάτα) και το Αργοστόλι. Με την απελευθέρωση της Λευκάδας από τον οθωμανικό ζυγό, μέλη της θα μεταναστέψουν και εκεί (Άγια Μαύρα, Αμαξική, Άγιος Πέτρος), όπως επίσης και στην Πρέβεζα και την Άρτα. Τον 19ο αι. μέλη της θα εγκατασταθούν στον ελλαδικό χώρο (Αθήνα, Ανδραβίδα, Πάτρα κ.α.), στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Κωνσταντινούπολη, Κίος, Πριγκηπόννησα), τη Ρουμανία (Βραΐλα), την Κριμαία (Κερτς) και την Αίγυπτο (Σουέζ, Αλεξάνδρεια). Τον 20ό αι. θα μεταναστέψουν στην Αφρική (Ασμάρα της Ερυθραίας, Βελγικό Κογκό, Μπουρούντι κ.α.), τα Ιεροσόλυμα, την Κύπρο, τις Η.Π.Α., την Αυστραλία κ.α.

Κλάδοι

Γενάρχης της οικογένειας στην Κεφαλονιά και αρχηγός μακράς παράδοσης ιερωμένων φέρεται ο πρωτοπαπάς Γεώργης Καγγελάρης. Στην υπηρεσία της Γαληνότατης Δημοκρατίας της Βενετίας, μέλη της θα διοριστούν τον 16ο αι. στρατιωτικοί διοικητές της Ερίσσου και θα διακριθούν στην άμυνα της Κεφαλονιάς και στην κατασκόπευση των γειτονικών τουρκοκρατούμενων, τότε, περιοχών (Λευκάδα, Στερεά Ελλάς, Πελοπόννησος). Θα μετάσχουν και θα διακριθούν στις πολεμικές επιχειρήσεις της εποχής (και στη θάλασσα ως κουρσάροι), ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κρήτης (1645-1669) αρκετοί θα πέσουν μαχόμενοι ή θα πιαστούν σκλάβοι. Εκτός από τα στρατιωτικά και εκκλησιαστικά τους καθήκοντα, μέλη της θα εκλεγούν πρέσβεις της Κοινότητας, ή θα διοριστούν νοτάριοι, προεστοί, κάποι ή κοντόσταυλοι, αλλά και δάσκαλοι και γιατροί. Κατά τα μέσα του 17ου-18ου αι. θα δημιουργηθούν κλάδοι της οικογένειας με τα ακόλουθα νέα επώνυμα: Αλισανδράτος, Βαγγελάτος (ή Ευαγγελάτος), Βαλιανάτος, Βελισσαράτος, Γαλιατζάτος (ή Γαλιατσάτος), Γιακουμάτος, Γιαννάτος, Γιωργάτος, Δανάτος, Διακάτος, Ζαμάνης, Ζεππάτος (ή Ζεπάτος), Θεοδοσάτος, Θοδωράτος, Λιβιεράτος, Λιοσάτος, Λουράντος, Μαραγκός, Μαρκάτος, Ματιάτος, Μπατιστάτος, Παλούκης, Παπαδημητράτος, Παπασταθάτος, Παυλάτος, Πράσας, Ρισιάνος, Σάρας, Σταματάτος, Σταματελάτος, Σταφιέρης, Τακούνης, Τζουγανάτος και Ψαρός, πολλοί από τους οποίους υφίστανται μέχρι σήμερα στο νησί και αλλού. Επισημαίνεται ότι η συγγένεια όσων φέρουν επώνυμα με την κατάληξη "-άτος" αποδεικνύεται μόνο με την γενεαλογική έρευνα, καθότι αυτά μπορούν να προέρχονται από περισσότερες αρχικές οικογένειες. Ανάμεσα στις οικογενειακές συναδελφικές εκκλησίες περιλαμβάνονται και δύο σημαντικές της περιοχής της Ερίσσου, εκείνες της Παναγίας στα Κουγιάνα και του Αγίου Στεφάνου, στο Βαρύ.