Αρμενιοί Μεσσηνίας

Τοποθεσία

Οι Αρμενιοί βρίσκονται περίπου 4 χιλιόμετρα προς τα νοτιοανατολικά της Κυπαρισσίας σε υψόμετρο 107 μέτρα και απέχει 4 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους. Ανατολικά του χωριού δεσπόζει το βουνό Γεράνιο, που η κορυφή του έχει ύψος 969 μέτρα και αποτελεί ένα από τα Όρη Κυπαρισσίας, γνωστά και ως όρος Αιγάλεω.

Μυκηναϊκή εποχή, κλασική εποχή, βυζαντινή εποχή

Η περιοχή του οικισμού, κατά την αρχαιότητα, ήταν τμήμα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου. Την κλασική περίοδο μαρτυρείται η ύπαρξη στην περιοχή αρχαίου ναού. Το χωριό αρχικά βρισκόταν δυτικότερα της σημερινής του θέσης, στην τοποθεσία «Πρίντζιπα». Από τυχαίο γεγονός, αναφέρεται σύμφωνα με τον ερευνητή της τοπικής ιστορίας Διονύση Σελούλη, ότι: «Ανακαλύφθηκε μία κολώνα αρχαίου ναού (4ου-3ου αιώνα π.Χ.). Η ύπαρξη τέτοιου ναού μαρτυρά ότι η περιοχή είχε οικονομική άνεση. Μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, ο ναός μετατράπηκε σε Χριστιανικό». Έως τα τέλη του 19ου αιώνα, στην περιοχή υπήρχε η εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, την οποία σύμφωνα με την προφορική παράδοση, λέγεται ότι έχτισε ο ίδιος ο Μέγας Κωνσταντίνος σε μία εκστρατεία του στην Πελοπόννησο. Πολύ κοντά στην εκκλησία βρισκόταν και βρίσκεται ακόμα και σήμερα η πηγή του «Πρίντζιπα», με το νερό της να βγαίνει από τους βράχους.

Κατακτητές

Το 1204 η Βυζαντινή Αυτοκρατορία πέρασε πρόσκαιρα στα χέρια των Φράγκων, οι οποίοι τη διαμοίρασαν μεταξύ τους. Οι Βενετοί, μεταξύ των άλλων πήραν και την Πελοπόννησο στην οποία, με το Πριγκιπάτο της Αχαΐας, επιβλήθηκαν με ήπιο τρόπο. Έτσι λοιπόν η περιοχή του Μοριά κατοικήθηκε από αυτούς και από τάγματα Καπουτσίνων μοναχών, από τους οποίους η περιοχή πήρε τότε το όνομα «Καπούτσι». Το χωριό γενικότερα έχει υποστεί πλήθος κατακτητών από τους Σλάβους και τους Ενετούς έως τους Τούρκους στα παλαιότερα χρόνια, τους Γερμανούς και τους Ιταλούς στα νεότερα. Κάτοικοί του έλαβαν επίσης μέρος, σε όλους τους ελληνικούς αγώνες, όπως κατά την Επανάσταση του 1821, την Μικρασιατική εκστρατεία, το Αλβανικό Έπος και ενάντια στη Γερμανική εισβολή, την  Εθνική Αντίσταση, καθώς και ενάντια στην Τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Ενετοκρατία – Τουρκοκρατία

Κατά τη δεύτερη περίοδο των Ενετών έγινε η πρώτη επίσημη απογραφή στην Πελοπόννησο στην οποία αναφέρεται ότι το 1689 οι Αρμενοί είχαν 60 κατοίκους. Ο οικισμός αναφέρεται επίσης σε διάφορες απογραφές των Βενετών Προνοητών της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, οι οποίες έγιναν στο χρονικό διάστημα της τριακονταετίας (1683/84-1715), κατά την οποία οι Βενετοί κατείχαν την Πελοπόννησο. Οι Αρμενοί (Armenius), ανήκαν, το 1689, στην επαρχία της Αρκαδίας (ή Αρκαδιάς, δηλαδή την περιοχή της σημερινής Κυπαρισσίας), η οποία ήταν μια από τις 4 επαρχίες, στις οποίες χωριζόταν τότε το διαμέρισμα της Μεθώνης (επαρχία Φαναριού, επαρχία Αρκαδιάς, επαρχία Ναβαρίνου και επαρχία Μεθώνης).

Συμμετοχή στην πολιορκία της Μεθώνης

Γύρω από τα γεγονότα της Επανάστασης του 1821, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, υπάρχει κατάλογος με τα ονόματα αξιωματικών και στρατιωτών από τους Αρμενιούς, οι οποίοι πήραν μέρος στην πολιορκία της Μεθώνης υπό τις διαταγές του στρατηγού Μήτρου Αναστασόπουλου.

Διοικητική ιστορία

Οι Αρμενοί προσαρτήθηκαν στον παλαιό Δήμο Κυπαρισσίας το 1835, ενώ αναφέρονται, το 1853 στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή ως χωριό του Δήμου Κυπαρισσίας της Επαρχίας Τριφυλίας με πληθυσμό 214 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Το 1899 το χωριό μεταφέρεται από το Νομό Μεσσηνίας και υπάγεται στον Νομό Τριφυλίας, για μια περίπου δεκαετία, ως το 1909, που επανέρχεται ξανά στον Νομό Μεσσηνίας, ως οικισμός της Επαρχίας Τριφυλίας. Το 1912 οι Αρμενοί αποσπώνται από τον παλαιό Δήμο Κυπαρισσίας και γίνονται έδρα της Κοινότητας Αρμενών. Το 1940 το χωριό και η κοινότητα μετονομάζονται επίσημα αναφερόμενοι πλέον ως οι Αρμενιοί και η Κοινότητα Αρμενιών.  Οι Αρμενοί και στη συνέχεια οι Αρμενιοί παρέμειναν έδρα της ομώνυμης κοινότητας, από το 1912 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», υπήχθη στον κατηργημένο Δήμο Κυπαρισσίας, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Τριφυλίας.  Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Αετού, Αυλώνος, Γαργαλιάνων, Κυπαρισσίας, Φιλιατρών και την κοινότητα Τριπύλας. Οι Αρμενιοί σήμερα είναι η έδρα και ο μοναδικός οικισμός της Τοπικής Κοινότητας των Αρμενιών του Δήμου Τριφυλίας.

Κτίρια – αξιοθέατα

Τη λαϊκή αρχιτεκτονική του χωριού την αποτελούσαν τα παραδοσιακά σπίτια και οι θόλοι αυτών.

Το Δημοτικό Σχολείο

«Το 1920 άρχισε να κτίζεται το σχολείο στη βόρεια πλευρά του χωριού. Ήταν το καμάρι των Αρμενιών και οι κάτοικοι διαμόρφωσαν τον εξωτερικό χώρο του με ποικίλα φυτά και δένδρα».

Η πλατεία

Δίπλα από την εκκλησία των Αγίων Πάντων, στην κεντρική πλατεία του χωριού, υπάρχει το Ηρώο για τους πεσόντες στις διάφορες μάχες από το 1912 μέχρι το 1949. 
Στην πλατεία είναι συγκεντρωμένες οι ταβέρνες και τα καφενεία του χωριού. Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται επίσης ο Κοινοτικός Ξενώνας των Αρμενιών και στο ίδιο κτίριο στεγάζεται και το Γραφείο της Τοπικής Κοινότητας των Αρμενιών.

Ο παλιός νερόμυλος των Αρμενιών

Στο δρόμο προς το Περδικονέρι υπάρχουν τα ερείπια παλαιού νερόμυλου, γνωστού και ως ο Μύλος του Γέρο Μυλωνά Γεωργίου Σταθόπουλου, ο οποίος λειτουργούσε ως το 1955 και χρησιμοποιούσε το νερό της πηγής του χωριού γνωστής ως «Μάννα», που έπεφτε από την «χούρχουρη» στη «φτερωτή». Από την πηγή «Μάννα», έχει πάρει την ονομασία της και η τοποθεσία γύρω από αυτήν.

Λαογραφία, ήθη & έθιμα

Πλούσια είναι επίσης η λαογραφία, τα ήθη και τα έθιμα του χωριού:

Το «Ρολόϊ» του Γεράνιου

«Ο υπολογισμός της ώρας από τους κατοίκους γινόταν ως εξής: Στη μέση περίπου του ύψους του βουνού Γεράνιου υπάρχουν γυμνά βράχια. Όταν οι ακτίνες του ήλιου έπεφταν στα βράχια αυτά, τότε υπολόγιζαν ότι η ώρα ήταν περίπου 12 με 1 το μεσημέρι. Τα βράχια ονομάστηκαν και παραμένουν έως σήμερα με την ονομασία «Ρολόϊ».

Τραγατσούλες

«Τους καλοκαιρινούς μήνες που οι κάτοικοι του χωριού δούλευαν στα χωράφια, έφτιαχναν «καλύβες» από ξύλα και φτέρες για να τους προφυλάσσουν από τον καυτό ήλιο και λιγότερο από τη νύχτα. Αυτές οι καλύβες φτιάχνονταν τον Ιούνιο και κατοικούνταν έως το Σεπτέμβριο όταν και τις εγκατέλειπαν για να ξαναφτιάξουν καινούργιες την επόμενη χρονιά».  Είναι μια παράδοση ευρέως γνωστή στα χωριά της δυτικής κυρίως Μεσσηνίας. Τα πρόχειρα αυτά καταλύματα ονομάζονται «τραγατσούλες» ή «δραγατσούλες» (από παραφθορά της δραγατσούλας = το κατάλυμα του δραγάτη, του αγρότη).

Αρμεναίικος γάμος

«Στα πλαίσια της τοπικής παράδοσης συγκαταλέγεται και ο Αρμεναίικος γάμος. Οι γάμοι γίνονταν από προξενιό και η νύφη έπρεπε να έχει προίκα απαραίτητα. Οι γάμοι γίνονταν Κυριακή απόγευμα, αλλά το γλέντι άρχιζε από την Πέμπτη».

Εκδηλώσεις

Εκτός από την «Γιορτή της μπάμιας», που προαναφέρεται, οι Αρμενιοί είναι επίσης γνωστοί για τον αποκριάτικο χορό που διοργανώνει κάθε χρόνο ο τοπικός πολιτιστικός σύλλογος «Καπούτσι» με φαγητό και γλέντι μέχρι το πρωί.