Το όνειρο της κόκκινης κάμαρας

Ιστορία του έργου

Η οικογένεια του συγγραφέα είχε ένδοξο παρελθόν αλλά, για λόγους που δεν μας είναι γνωστοί, όταν ο Σούε Τσιν ήταν μικρός, η οικογένειά του αντιμετώπισε μεγάλες αντιξοότητες. Στα 1720  ο πατέρας του απολύθηκε από τη θέση του ως διευθυντής του Γραφείου Μεταξιού στο Ναντσίνγκ και μετακόμισαν στο Πεκίνο. Ο ίδιος ο Σούε Τσιν δεν κατάφερε να περάσει τις αυτοκρατορικές εξετάσεις για να γίνει κρατικός λειτουργός και στα τελευταία του χρόνια έζησε φτωχός στο δυτικό προάστιο του Πεκίνου, γράφοντας ποιήματα και πίνοντας πολύ. Σ' αυτήν την περίοδο (περίπου από το 1752 και μετά) έγραψε και το Το όνειρο της κόκκινης κάμαρας. Σημειωτέον ότι η πεζογραφία εκείνη την εποχή δεν έχαιρε ιδιαίτερου σεβασμού στην Κίνα και όσοι ασχολούνταν με αυτήν ήταν πάντα στο περιθώριο. Στα 1762 πέθανε ο γιος του και 1-2 χρόνια αργότερα πέθανε και ο ίδιος, σε ηλικία περίπου 40 ετών. Ορισμένα επεισόδια της ζωής του θυμίζουν πολύ μερικά σημεία του μυθιστορήματος και ακριβώς γιατί βασίστηκε στην προσωπική πείρα, είναι τόσο δροσερό και πρωτότυπο. Πρωτοδημοσιεύτηκε σε χειρόγραφη μορφή στο Πεκίνο, γύρω στα 1754, με τον τίτλο Η ιστορία μιας Πέτρας και μέσα σε 5-6 χρόνια έγινε πολύ δημοφιλές. 

Το 1791 εκδόθηκε για πρώτη φορά σε έντυπη μορφή από τον Τσενγκ Βέϊ-γιουάν, με επιμέλεια του Γκάο Ε, εμπλουτίστηκε με άλλα 40 κεφάλαια (συνολικά 120) και έφερε τον τίτλο Το όνειρο της κόκκινης κάμαρας (红楼梦, Χουνγκ-λου μενγκ). Ο όρος «κόκκινα δωμάτια» σήμαινε τα δωμάτια των κοριτσιών των πλουσίων οικογενειών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο ήρωας βλέπει ένα όνειρο σε ένα τέτοιο δωμάτιο στο κεφάλαιο 5. Σε αυτή τη συνέχεια πολλοί από τους ήρωες καταστρέφονται ή πεθαίνουν όμως στο τέλος κάποια πράγματα διορθώνονται και παρόλο που και η συνέχεια αποπνέει μια αύρα μελαγχολίας, δεν οδηγούνται όλοι οι ήρωες στην απόλυτη καταστροφή. Εκτός από την επικρατέστερη αυτή εκδοχή του έργου, δεκάδες άλλες κυκλοφόρησαν στην Κίνα στη συνέχεια. Οι περισσότερες από αυτές προσπαθούσαν να δώσουν ένα πιο καλό τέλος κάτι που ίσως δεν ήταν στις προθέσεις του Τσάο Σούε Τσιν, ο οποίος στο όνειρο που βλέπει ο ήρωας του έργου, δίνει την εξής προφητεία: 
Σαν τελειώσει όλη η τροφή,

τα πουλιά πετούν στα δάση,

και δεν αφήνουν πίσω τους

παρά αδειανή, γυμνή γη.
— Κεφάλαιο 5

Γλώσσα

Το μυθιστόρημα είναι γραμμένο στην απλή καθομιλουμένη γλώσσα (baihua) και όχι στην επίσημη Κλασσική γλώσσα της εποχής του. Οι διάλογοι είναι γραμμένοι στη διάλεκτο των μανδαρίνων του Πεκίνου, που έγιναν η βάση της σύγχρονης κινεζικής γλώσσας. Στις αρχές του 20ου αιώνα οι λεξικογράφοι χρησιμοποίησαν το κείμενο για τη λημματογράφηση των σύγχρονων κινέζικων.

Πλοκή

Το βιβλίο ξεκινά με την προέλευση της ιστορίας. Διηγείται πως η θεά Νου-κούα, για να επισκευάσει το θόλο του ουρανού, πήρε 36.501 βράχους και τελικά χρησιμοποίησε 36.500. Ο βράχος που έμεινε αχρησιμοποίητος, επειδή τον είχαν αγγίξει τα θεϊκά χέρια, είχε αποκτήσει πλέον μαγικό πνευματισμό  και η ψυχή του έμεινε παραπονεμένη. Τον πλησίασαν ένας βουδιστής καλόγερος και ένας ταοϊστής ιερέας και του είπαν: Θα χαράξουμε επάνω σου μια επιγραφή με μια ιστορία, ώστε όσοι έρχονται σε επαφή μαζί σου να καταλαβαίνουν ότι είσαι κάτι μοναδικό. Ο Πάο-γιου, ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, δεν είναι τίποτ' άλλο από την ενσάρκωση του παραπονεμένου βράχου/πέτρας (εξ ου και ο τίτλος Η ιστορία της πέτρας). Πριν σταλεί στη γη και ενόσω ήταν φύλακας στο Παλάτι της Κόκκινης Αυγής, έχοντας το όνομα Κρυστάλλινο Πνεύμα, πότιζε με πρωινή δροσιά κάθε μέρα ένα αθάνατο φυτό, την Κόκκινη Πέρλα, η οποία θέλει να του το ξεπληρώσει και υπόσχεται ότι αν κάποτε πάρει ανθρώπινη μορφή, θα πάει μαζί του για να χύσει όλα της τα δάκρυα για το χατήρι του. Μετά χιλιάδες χρόνια ένας ταοϊστής ιερέας είδε το βράχο και αντέγραψε την ιστορία της επιγραφής. Η ιστορία αυτή άλλαξε πολλά χέρια μέχρι που έφτασε στον συγγραφέα Τσάο Σούε Τσιν, ο οποίος ύστερα από πολλή μελέτη της έδωσε τον τίτλο Οι Δώδεκα καλλονές από το Τζιν-λινγκ.
Στο δεύτερο κεφάλαιο γνωρίζουμε τους ήρωες του μυθιστορήματος. Η τρανή οικογένεια Τσία χωρίζεται σε 2 κλάδους, που κατοικούν σε δυο αντικριστά μέγαρα. Είναι απόγονοι δυο αδελφών, οι απόγονοι του Δούκα Νινγκ-κούο διαμένουν στο ανατολικό μέγαρο και οι απόγονοι του Δούκα Γιούνγκ-κούο στο δυτικό. Ο μεγαλύτερος εγγονός του Δούκα Νινγκ-κούο, ο Τσία Φου, πέθανε νέος και τον διαδέχτηκε ο δεύτερος εγγονός, ο Τσία Τσινγκ, ο οποίος θέλησε να αφιερωθεί στη θρησκεία και άφησε τον τίτλο στον γιο του Τσία Τσεν. Ο Τσία Τσεν, που διάγει έκλυτο βίο, ζει στο μέγαρο με τον γιο του, Τσία Γιούνγκ, και τη γυναίκα αυτού, την Κο-τσιγκ. Η Αυλή Γιουνγκ-κούο είναι πολυπληθέστερη. Ο γιος και διάδοχος του Δούκα Γιούνγκ-κούο ήταν ο Τσία Τάι-σαν, που έχει πεθάνει, η σύζυγός του, Δούκισσα Τσία, ζει ακόμη. Ο μεγάλος του γιος και διάδοχος, ο Τσία Σε, είναι μια μετριότητα και δεν νοιάζεται για τις οικογενειακές υποθέσεις. Ο μικρότερος αδελφός του, ο Τσία Τσενγκ, κρατικός αξιωματούχος, απέκτησε ένα γιο που έχει πια πεθάνει, αφήνοντάς του ένα εγγονάκι, μια κόρη και ένα μικρότερο γιο, τον Πάο-γιου. Το σπιτικό των Τσία είναι μεγάλο. Εκτός από τα κυρίως μέλη της οικογένειας, μαζί τους μένουν και άλλοι συγγενείς εξ αγχιστείας, όπως οι νεαρές Λιν Τάι-γιού και Τσου Πάο-τσάι, των οποίων η μοίρα είναι συνυφασμένη με εκείνη του Πάο-γιου. Η φιλία μεταξύ των τριών αυτών χαρακτήρων και η αντιπαλότητα μεταξύ των κοριτσιών, με φόντο την αργή παρακμή της οικογένειας, είναι ο κεντρικός άξονας του μυθιστορήματος. 
Η οικογένεια έχει όλο και περισσότερα στόματα να θρέψει αλλά όλοι νοιάζονται μόνο να περνούν ευχάριστα τον καιρό τους, να ζουν άνετα και πλουσιοπάροχα, χωρίς να ενδιαφέρονται για το αύριο. Ο Πάο-γιου μεγαλώνοντας, ζει άσωτα, αλλά γύρω του τον ζώνει ο θάνατος: ο φίλος του Τσιν Τσουνγκ πεθαίνει νέος, κάποιες νεαρές του σπιτιού αυτοκτονούν, οι τραγωδίες διαδέχονται η μια την άλλη. Μέχρι το κεφάλαιο 80 της αρχικής εκδοχής, η παρακμή της οικογένειας μόλις διαφαίνεται, χωρίς να μπαίνει ένα τέλος στην ιστορία.
Στην πρώτη έντυπη έκδοση του 1791 άλλα 40 κεφάλαια προστέθηκαν από τον Γκάο Ε και τον Τσενγκ Βέϊ-γιουάν για την ολοκλήρωση της ιστορίας. Παρότι υπάρχει ένα ιδιαίτερο ψυχικό δέσιμο μεταξύ του Πάο-γιού και της Τάι-γιού, όταν θα έρθει η στιγμή του γάμου, επειδή η Τάι-γιού είναι φιλάσθενη, η οικογένεια θα προτιμήσει κρυφά για νύφη την Πάο-τσάι. Όταν το μαθαίνει η Τάι-γιού παθαίνει μια ακόμη κρίση φυματίωσης και ξεψυχά. Ο Πάο-γιού, μόνο μετά τη γαμήλια τελετή ανακαλύπτει ότι κάτω από το πέπλο της νύφης δεν είναι η Τάι-γιού αλλά η Πάο-τσάι, και τρελαίνεται. Στο μεταξύ, η αδελφή του, η αυτοκρατορική παλλακίδα, που από τη θέση της έδινε τεράστιο κύρος στην οικογένεια, πεθαίνει, ο δε πατέρας του, καθαιρείται από τη θέση του, ως συνωμότης και η περιουσία του κατάσχεται. Πεθαίνει και η γιαγιά Δούκισσα Τσία. Ο Πάο-γιού συνέρχεται και αποφασίζει, αλλάζοντας νοοτροπία να ξαναστήσει την οικογενειακή περιουσία. Παίρνει επιτυχώς μέρος στις αυτοκρατορικές εξετάσεις για ανώτατος αξιωματούχος, η γυναίκα του μένει έγκυος αλλά εκείνος ξαφνικά την εγκαταλείπει και κόβει τους δεσμούς του με τα εγκόσμια, ο πατέρας του βλέπει έναν βουδιστή καλόγερο και έναν ταοϊστή ιερέα να τον απομακρύνουν και καταλαβαίνει ότι γίνεται αθάνατος. Ο αυτοκράτορας δίνει χάρη στην οικογένεια, η οποία αποκτά πάλι τους τίτλους της.  Ο κύκλος του Πάο-γιού (της Πολύτιμης Πέτρας) ολοκληρώθηκε, κατέβηκε στη γη, τελέσθηκε η μεγαλειώδης κάθαρση, τελέσθηκε η συνειδητή τελειοποίηση και δεν πρόκειται πια να νοιώσει παράπονο.

Χαρακτήρες

Το μυθιστόρημα έχει περίπου 40 πρόσωπα που θεωρούνται βασικοί ήρωες και άλλα 500 συμπληρωματικά,  διακρίνεται δε για τα πολυσύνθετα πορτρέτα των γυναικείων χαρακτήρων.

Ερμηνείες του έργου

Για την ερμηνεία του έργου έχει δημιουργηθεί στην Κίνα ένας ολόκληρος επιστημονικός κλάδος μελέτης, με τον όρο 红学 (Hongxue), που στα αγγλικά αποδίδεται ως redology (από τη λέξη του τίτλου red=κόκκινος) 
Οι εκατοντάδες μελετητές άλλοτε δίνουν έμφαση στην αλληγορία και άλλοτε στο ρεαλισμό: έχουν μιλήσει για κωδικοποιημένο μυθιστόρημα, στο οποίο ιστορικές προσωπικότητες κρύβονται πίσω από τους ήρωες, για διαδρομή θρησκευτικής σωτηρίας, για αυτοβιογραφία, για ψυχογράφημα εφήβων, για δακρύβρεχτη ιστορία ανέλπιδων ερώτων, για κάδρο της Κίνας του 18ου αιώνα, για καταγγελία των αδικιών των κοινωνικών δομών και της καταπίεσης των νέων και των γυναικών και για πολλά άλλα. 
Έχει υποστηριχθεί ότι μιλάει για τον αυτοκράτορα Σουν Τσιχ (1644-1661) και την παλλακίδα του, την Κυρία Τσουνγκ, ενώ άλλοι έχουν διατυπώσει την άποψη ότι αναφέρεται σε πολιτικά γεγονότα της βασιλείας του Κανγκ Σσι, θεωρώντας ότι ο συγγραφέας έγραψε το μυθιστόρημα για να θρηνήσει την πτώση της Δυναστείας Μινγκ και να καταγγείλει τη φαυλότητα της νέας Δυναστείας Τσινγκ. Ένα από τα επιχειρήματα ήταν η ομοιότητα του επιθέτου της οικογένειας Τσία με τον χαρακτήρα «τσία» που σημαίνει «ψεύτικος», που προσέδιδαν στη Δυναστεία Τσινγκ. Όσο για τις 12 καλλονές υπήρχε η άποψη ότι αντιπροσώπευαν τους 12 σοφούς που είχαν παραδοθεί στη Δυναστεία Τσινγκ. 
Το μόνο σίγουρο είναι ότι το έργο είναι γεμάτο αυτοβιογραφικές λεπτομέρειες και αναφορές και μας χαρίζει έναν τεράστιο πλούτο πληροφοριών για τη φεουδαρχική Κίνα του 18ου αιώνα. Τα δυο μέγαρα της οικογένειας Τσία αποτελούν έναν κόσμο κλειδαμπαρωμένο στον εαυτό του. Κόσμο αρκετά μεγάλο, αφού περιελάμβανε έναν μεγάλο αριθμό συγγενών όλων των βαθμών και ένα ακόμη μεγαλύτερο πλήθος υπηρετών, που έχει τις δικές του συμπάθειες και έχθρες και ανακατεύεται όποτε μπορεί στη ζωή των αφεντάδων του
. 
Ο κόσμος που μας παρουσιάζει είναι γεμάτος αντιφάσεις και αλληλοσυγκρουόμενες καταστάσεις και συμπεριφορές και διέπεται από μια διπλοπρόσωπη αλήθεια μέσα στην οποία κινούνται οι συνειδήσεις. Το έργο κινείται σε δυο διαστάσεις: τη ρεαλιστική, των υποχρεώσεων και των οικογενειακών και πολιτικών καθηκόντων και τη φανταστική, της αντίληψης της ματαιότητας του κόσμου. 
Το έργο παραμένει ηθογραφικό παρά τις αντιθέσεις που διατηρεί με άλλα αντίστοιχα του καιρού του, όπου το ηθικό πάντα επιβραβεύεται, το κακό και το άδικο πάντα τιμωρείται και οι αγνοί στην ψυχή εραστές οδηγούνται πάντα στον γάμο. Ο ρεαλισμός του είναι το στοιχείο που ίσως έκανε τους συγχρόνους του να ενδιαφερθούν τόσο έντονα και αυτό το στοιχείο κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των εκατομμυρίων αναγνωστών του. Η μεγαλύτερη αρετή του είναι πως τολμά και περιγράφει τη ζωή χωρίς υπεκφυγές, αντίθετα από προγενέστερους συγγραφείς που έστηναν τους χαρακτήρες τους είτε ολότελα καλούς είτε ολότελα κακούς. Βέβαια το έργο είναι ταυτόχρονα διαποτισμένο από τη βουδιστική αντίληψη της ματαιότητας αλλά με συνεχείς αναφορές στον ταοϊσμό και τον κομφουκιανισμό, που επικρατούσαν εκείνη την εποχή στην Κίνα. Ο Πάο-γιού περνάει την Πύλη της Βουδιστικής Ανυπαρξίας και πληρώνει το χρέος του προς τους προγόνους του, γιατί 7 γενιές προγόνων ανεβαίνουν στον παράδεισο όταν ένας απόγονος το καταφέρνει αυτό. Τέλος, αφήνει τη γυναίκα του έγκυο, γεννιέται ένας γιος κι έτσι πληρώνει το χρέος του προς το μέλλον, για τον αιώνιο κύκλο της επίγειας ζωής.

Επίδραση και διάδοση του έργου

Η επίδραση του έργου είναι φανερή στη θεματολογία και στο ύφος πολλών κινέζικων πεζογραφημάτων του 19ου αιώνα, όπως τα Όνειρο της Πράσινης Κάμαρας, Ένας καθρέφτης της θεατρικής ζωής, Η ζωή των τραγουδιστριών της Σαγκάης και Η χελώνα με τις εννέα ουρές.
Στο τέλος του 19ου αιώνα η επίδραση του Όνειρου της κόκκινης κάμαρας στην Κίνα ήταν τεράστια, όμως υπήρξαν και επιθέσεις από μελετητές που ισχυρίζονταν ότι το έργο απειλεί τα χρηστά ήθη, με όλους τους χαρακτήρες να αποτελούν κακά παραδείγματα και στρώνει το δρόμο για την εισαγωγή μυθιστορημάτων Δυτικού τύπου. Για να γίνει κατανοητή αυτή η κριτική  θα πρέπει να ληφθούν υπόψη δυο παράγοντες: από τη μια, η πεζογραφία, όπως και τα θεατρικά έργα, τα θεωρούσαν στην Κίνα, κατώτερα είδη και μόνο η ποίηση ήταν πραγματική τέχνη, στην οποία επιδίδονταν και οι μανδαρίνοι. Γι' αυτό και σχεδόν όλα τα μυθιστορήματα κυκλοφορούσαν ανώνυμα ή με ψευδώνυμα. Από την άλλη μεριά, η Κίνα προσπαθούσε να αντισταθεί στην εισβολή δυτικών στοιχείων και στα τέλη του 19ου αιώνα προσπαθούσε να συνέλθει από τους πολέμους του Οπίου, που τέτοια εισβολή είχαν προωθήσει με βάρβαρο τρόπο. 
Στις αρχές του 20ου αιώνα και κυρίως γύρω στα 1920, με τη δημιουργία του «Νέου Πολιτιστικού Κινήματος», που εξέταζε με κριτική ματιά τα κλασικά κείμενα του κομφουκιανισμού, το Όνειρο της κόκκινης κάμαρας μελετήθηκε από νέα σκοπιά, ερευνήθηκαν οι ρίζες του ώστε να βεβαιωθεί το όνομα του συγγραφέα και θεωρήθηκε ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η γλώσσα που είχε χρησιμοποιήσει ο Τσάο Σούε Τσιν απετέλεσε τη βάση για τη σύγχρονη κινέζικη γλώσσα. Οι πάμπολλες μελέτες για το έργο διεύρυναν τη διάδοση του ακόμη περισσότερο, μάλιστα ο Μάο Τσε Τουνγκ είχε δηλώσει ότι στα νιάτα του είχε διαβάσει 5 φορές το μυθιστόρημα και το θεωρούσε ένα από τα σπουδαιότερα λογοτεχνικά έργα της Κίνας. Κατά την Πολιτιστική Επανάσταση,μέσα στον επαναστατικό ζήλο, το μυθιστόρημα δέχτηκε τις ανάλογες επιθέσεις που δέχτηκε ό,τι αφορούσε τον «παλιό» πολιτισμό, αλλά σύντομα ξανακέρδισε κύρος και επιρροή. 
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει προσπάθειες να αφαιρεθούν οι προσθήκες της έκδοσης του 1791 και να δοθεί ένα τέλος πιο πιστό στις προθέσεις του Τσάο Σούε Τσιν όπως αυτές διαφαίνονται από τα χειρόγραφα που έχουν σωθεί. Τέτοια χειρόγραφα υπάρχουν στο Μουσείο της Σαγκάης (χειρόγραφο Jiaxu, του 1754), στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Κίνας (χειρόγραφο Jimao, του 1759), στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Πεκίνου (χειρόγραφο Gengchen, του 1760), στο Ινστιτούτο Ανατολικών σπουδών της Αγίας Πετρούπολης και αλλού.  
Στη Δύση, η πρώτη προσπάθεια μετάφρασης του μυθιστορήματος έγινε στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Ρόμπερτ Μόρισον, έναν Προτεστάντη ιεραπόστολο, που το 1816 δημοσίευσε τη μετάφραση ενός κεφαλαίου. Ανάλογες προσπάθειες συνεχίστηκαν καθ' όλον τον 19ο αιώνα για μικρά τμήματα του βιβλίου, καθότι το εγχείρημα δεν ήταν καθόλου απλό, γιατί πέρα από τη μεγάλη έκταση του μυθιστορήματος, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τόσο την καθομιλουμένη όσο και τη λόγια γλώσσα και το διανθίζει με μεγάλα τμήματα κλασικής ποίησης. Στην αποσπασματική μετάφραση του 1929 του Γουάνγκ Τσι-Τσεν  βασίστηκε η 500 σελίδων έκδοση του βιβλίου στα ελληνικά το 1963. Το 1932 κυκλοφόρησε μια αρκετά εκτενής αλλά αποσπασματική έκδοση στα γερμανικά από τον Φραντς Κουν, πάνω στην οποία στηρίχτηκαν μεταφράσεις σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες. Η πρώτη ολοκληρωμένη αγγλική μετάφραση έγινε από τον Ντέιβιντ Χωουκς για τα πρώτα 80 κεφάλαια (έκδοση σε 3 τόμους 1973, 1977, 1980) και τον Τζον Μίνφορντ για τα υπόλοιπα 40, σε ένα σύνολο 2.339 σελίδων.