Μάχη της Κρμπάβα

Υπόβαθρο

Μετά την κατάληψη του βασιλείου της Βοσνίας από τους Οθωμανούς το 1463, οι Οθωμανοί επεκτάθηκαν γρήγορα προς τα δυτικά, απειλώντας τα νότια και κεντρικά τμήματα του βασιλείου της Κροατίας. Έκτοτε, οι οθωμανικές επιδρομές έγιναν συχνότερες. Οι επιδρομές αυτές πραγματοποιούνταν από τους Ακιντζί, άτακτο ελαφρύ ιππικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Επέδραμαν σε χριστιανικά εδάφη, καταστρέφοντας την εξοχή την άνοιξη και το καλοκαίρι, αποφεύγοντας τις οχυρωμένες πόλεις και την άμεση στρατιωτική σύγκρουση. Αυτές οι συνεχείς επιδρομές ανάγκασαν τον τοπικό πληθυσμό να εγκαταλείψει τη γη τους, με αποτέλεσμα τα συνοριακά κάστρα να μείνουν χωρίς προμήθειες. Μια τέτοια επιδρομή ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1941, με το οθωμανικό ιππικό να διασχίζει τον ποταμό Κούπα και έφτασαν μέχρι την Καρνιόλα. Στον δρόμο της επιστροφής, οι Οθωμανοί αναχαιτίστηκαν από τον στρατό του Κροάτη Μπάνου Λάντισλαβ του Έγκερβαρ και τον κόμη Μπρερναρντίν Φρανκοπάνο κοντά στην Ούντμπινα και ηττήθηκαν στην μάχη του Βρπίλε. Η ήττα στο Βρπίλε ανάγκασε τους Οθωμανούς να σταματήσουν τις επιδρομές κατά τη διάρκεια του 1492. Αφότου ο Χαντίμ Γιακούπ Πασάς έγινε μπέης στο σαντζάκι τη Βοσνίας, οι επιδρομές ανανεώθηκαν.

Προετοιμασία

Το καλοκαίρι το 1493, ο Χαντίμ Γιακούπ Πασάς συγκέντρωσε στρατό αποτελούμενο από 8.000 ακιντζί και επιτέθηκε στο Γιάιτσε, αλλά απέτυχε να καταλάβει το φρούριο. Στη συνέχεια στράφηκε βορειοδυτικά και εισήλθε στην Καρνιόλα και τη Στυρία, καταστρέφοντας την εξοχή. Τον ίδιο χρόνο, ξέσπασε πόλεμος ανάμεσα στον νέο Μπάνο της Κροατίας, Έμερικ Ντερέντσιν, και τους Φραγκοπάνους, οι οποίοι συμμάχησαν με τον Κάρλο Κουργιάκοβιτς, για τον έλεγχο του Σένι και πολλών άλλων πόλεων. Μέχρι τα μέσα Ιουνίου 1493, οι κόμητες Μπερναντίν και Ιβάν Η΄ Φραγκοπάνος είχαν το πάνω χέρι και πολιορκούσαν το Σένι. Η πολιορκήθηκε λύθηκε όταν ο Μπάνος Ντερέντιν έστειλε στρατό για να βοηθήσει στο Σένι και ο στρατός των Φραγκοπάνων αποσύρθηκε στο Σόκολατς. Εν τω μεταξύ, οι Φραγκοπάνοι κατηγορήθηκαν ότι συνεργάζονταν με τους Οθωμανούς, αν και οι ιδιοκτησίες είχαν και αυτές πληγεί. Η είδηση της άφιξης του Οθωμανικού στρατού τους ανάγκασε να δεχτούν την ειρήνη.
Στο δρόμο της επιστροφής, οι Οθωμανοί άλωσαν το Μόντρους στη βόρεια Λίκα, το οποίο ανήκε στην οικογένεια Φραγκοπάνων. Οι Φραγκοπάνοι και ο Μπάνος Ντερέντσιν θέλησαν να αναχαιτίσουν τους Οθωμανούς και συγκέντρωσαν στρατό αποτελούμενο από περίπου 3.000 στρατιώτες του ιππικό και 8.000 του πεζικού από όλα τα μέρη της Κροατίας και τμήμα του στρατού αποτελούταν από χωρικούς από την περιοχή της Κρμπάβα. Αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν τους Οθωμανούς σε ανοικτή μάχη, στο πεδίο της Κρμπάβας (κοντά στη σημερινή Ούντμπινα), στην κεντρική Κροατία, αν και ο Ιβάν Φραγκοπάνος Τσετίνσκι θεωρούσε ότι μια ενέδρα στα φαράγγια και στα στενά θα ήταν καλύτερη επιλογή.

Μάχη

Οι Οθωμανοί εισήλθαν στη Κρμπάβα μέσω του χαμηλότερου και στενότερου ορεινού περάσματος στη Γκόριτσα, σε αντίθεση με το πέρασμα Βρπίλε δύο χρόνια νωρίτερα, όταν είχαν ηττηθεί συντριπτικά. Πριν την μάχη, ο Χαντίμ Γιακούπ Πασάς διέταξε την εκτέλεση των χριστιανών αιχμαλώτων κοντά στο Γιελσάνι (σημερινό Γιόσαν) ώστε να μην μπορούν να βοηθήσουν τους Κροάτες στη διάρκεια της μάχης. Μετά τη συνάντησή του με τους διοικητές, έστειλε ένα μέρος του στρατού, περίπου 3.000 ιππείς, να φτιάξουν ενέδρα στο δάσος κοντά στο πεδίο Κρμπάβα.
Αν και το σχέδιο ήταν να πολεμήσουν με τους Οθωμανούς στην πεδιάδα, ο κροατικός στρατός αρχικά αναπτύχθηκε στις πλαγιές του ανατολικού τμήματος της πεδιάδας, κοντά στο χωριό Βίσουτς. Ο στρατός στήθηκε με στόχο να επιτεθεί στον εχθρό μετωπικά και χωρίστηκε σε τρεις ομάδες. Η πρώτη αποτελούνταν από στρατιώτες από τη Σλαβονία, υπό τη διοίκηση του Φράνιο Μπερίσλαβιτς, το δεύτερο ήταν υπό την αρχηγείο του Ιβάν Φραγκοπάν Τσετίνσκι, ενώ το τρίτο βρισκόταν υπό τη διοίκηση του Νικόλα Στ' Φραγκοπάν και του Μπερναρντίν Φραγκοπάν. Το κροατικό πεζικό και ιππικό χωρίστηκε ισόποσα στα τρία τμήματα. Ο κύριος διοικητής του στρατού ήταν ο Μπάνος Έμερικ Ντερέντσιν. Ο Οθωμανικός στρατός οργανώθηκε επίσης σε τρεις ομάδες. Η πρώτη είχε διοικητή τον Ισμαήλ Μπέη του σαντζακίου του Κρούσεβατς, η δεύτερη τον Μεχμέτ Μπέη του σαντζακίου των Σκοπίων και η μεσαία ομάδα από τον Χαντίμ Γιακούμπ Πασά. Ο Ισάκ Μπέης Κράλογλου (Σιγισμούνδος της Βοσνίας), γιος του βασιλιά της Βοσνίας Στέφανο Θωμά της Βοσνίας (απεβίωσε το 1461), συμμετείχε στη μάχη στην οθωμανική πλευρά.
Το οθωμανικό σχέδιο ήταν να παρασύρουν τις κροατικές δυνάμεις πιο δυτικά, προς το δάσος, όπου είχαν στήσει ενέδρα. Η δεξιά πτέρυγα του Ισμαήλ πραγματοποίησε την πρώτη κίνηση, κινούμενη προς την αριστερή πτέρυγα της Κροατίας. Ο κροατικός στρατός έφυγε από την πλαγιά και κινήθηκε ενάντια στους Οθωμανούς, αρχίζοντας μάχη σε ανοικτό πεδίο. Η μάχη γινόταν σώμα με σώμα, με την χρήση σπαθιών και χωρίς τη χρήση τόξων. Οι Οθωμανικές δυνάμεις οπισθοχώρησαν και άρχισαν να υποχωρούν, αλλά ο κροατικός στρατός έπεσε στην ενέδρα των 3.000 Οθωμανών ιππέων κρυμμένων στο δάσος, οι οποίοι επιτέθηκαν στην πίσω πλευρά των Κροατών. Τότε, η κυρίως Οθωμανική δύναμη υπό τον Χαντίμ Γιακούμπ Πασά, ο οποίος περίμενε και αυτός κρυμμένος στο δάσος, άρχισε μετωπική επίθεση. Έτσι, ο κροατικός στρατός δέχθηκε επιθέσεις από μπροστά, δεξιά και πίσω. Η αριστερή πτέρυγα των Κροατών δεν μπόρεσε να αντέξει τις επιθέσεις του ιππικού και άρχισε να υποχωρεί. Όμως, το μεγαλύτερο τμήμα του κροατικού πεζικού ήταν περικυκλωμένο και δεν μπορούσε να υποχωρήσει. Ο κροατικός στρατός υπέστη ολοκληρωτική ήττα και μόνο μικρός αριθμός αντρών κατάφερε να φτάσει με ασφάλεια στην κοντινή οχυρωμένη πόλη της Ούντμπινα.
Η μάχη ξεκίνησε περίπου τις 9:00 και τελείωσε τις απογευματικές ώρες. Ο Μπάνος Ντέρεντσιν αιχμαλωτίστηκε στη μάχη και στη συνέχεια εκτελέστηκε, ενώ ο αδελφός και ο γιος του Παβάο, σκοτώθηκαν στη μάχη. Ο Νικόλα Στ΄ Φραγκοπάν Τρζάτσκι επίσης αιχμαλωτίστηκε, αλλά απελευθερώθηκε λόγω αποστολής λύτρων. Ανάμεσα στους νεκρούς Κροάτες ευγενείς ήταν οι Ιβάν Φραγκοπάν Κετίνσκι, Πέταρ Β΄ Ζρίνσκι, Γιουράι Βλάτκοβιτς και ο μπάνος του Γιάιτσε Μιχαήλο Πετκέι. Οι κόμητες Μπερναρντίν Φραγκοπάν και Φράνιο Μπερίσλαβιτς κατάφεραν να επιζήσουν από τη μάχη.

Αντίκτυπος

Αν και η κροατική αριστοκρατία υπέφερε από την βαριά ήττα, η οποία περιγράφηκε από τους αρχαίους ιστορικούς και χρονικογράφους ως «η πρώτη διάλυση του βασιλείου της Κροατίας», η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν είχε εδαφικά κέρδη από την νίκη στη Κρμπάβα. Καθώς οι απώλειες ήταν βαριές, και στην τοπική παράδοση η πεδιάδα της Κρμπάβα έγινε γνωστή ως «Αγρός Αίματος» (κροατικά: Krvavo polje). Ανάμεσα στα βασίλεια Κροατίας και Ουγγαρίας και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία υπογράφηκε τον Απρίλιο του 1495. Οι επόμενες μεγάλες επιδρομές των Οθωμανών έλαβαν χώρο το 1512 και το 1513, όταν οι Κροάτες νίκησε στη μάχη της Ντούμπιτσα. Μετά τη μάχη, και στις επόμενες δεκαετίες, εξαιτίας των συνεχών Οθωμανικών επιθέσεων, οι τοπικοί Κροατικοί πληθυσμοί μετακινήθηκαν σε ασφαλέστερες περιοχές, στη βορειοδυτική Κροατία, την ακτή και τα νησιά, καθώς και εκτός χώρας.
Ο Φράνιο Μπερίσλαβιτς έγινε μπάνος του Γιάιτσε το 1494.

Ιστορικές καταγραφές

Καταγραφές της μάχης της Κρμπάβα γίνονται από πολλές σύγχρονες και πολλές παλαιότερες ιστορικές πηγές. Ανάμεσα στις παλαιότερες είναι η καταγραφή από τον παπικό αντιπρόσωπο Αντόνιο Φαμπράγουες, γραμμένη στις 13 Σεπτεμβρίου 1493, στο Σένι, μια καταγραφεί από τον Βοημό περιηγητή Γιαν Χασιστέινσκι τις 23 Σεπτεμβρίου 1493, στο ταξιδιωτικό βιβλίο του, η καταγραφή του ιερέα Μάρτινατς στο 1493, και μια περιγραφή της μάχης σε γράμμα προς τον Πάπα Αλέξανδρο Στ΄ από τον επίσκοπο της Νιν Γιουράι Ντίβνιτς τις 27 Σεπτεμβρίου 1493. Το 1561, η μάχη της Κρμπάβα περιγράφηκε από τον χρονικογράφο Ιβάν Τόμασιτς στο Σύντομο Χρονικό του Κροατικού Βασιλείου (Chronicon breve Regni Croatiae) και το 1696 ο Παβάο Ρίτερ Βιτέζοβιτς την περιέγραφε στο Kronika aliti szpomen vszega szvieta vikov. Οι αριθμοί στρατιωτών και οι απώλειες που αναφέρουν οι παλαιότερες ιστορικές πηγές είναι κυρίως μεγαλοποιημένοι. Καθώς τα νέα μετά την ήττα διαδόθηκαν γρήγορα, οι αναφορές γραμμένες άμεσα μετά την μάχη έγιναν υπό το πρίσμα της μεγάλης απώλειας.