Νεκτάριος Ταβερναράκης

Σπουδές και ακαδημαϊκή σταδιοδρομία

Είναι απόφοιτος του Τμήματος Βιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου (το 1989) και έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα στη Μοριακή Γενετική από το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης το 1995. Στη συνέχεια εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο Rutgers των Ηνωμένων Πολιτειών, πριν επιστρέψει το 2002, σε θέση Ερευνητή στο Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας. Το 2010 εκλέχθηκε τακτικός Καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και το 2013 Διευθυντής του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας. Το 2016 εκλέχθηκε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθυντής της Κεντρικής Διεύθυνσης του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.

Ερευνητικό έργο και επιτεύγματα

Η ερευνητική του δραστηριότητα εστιάζεται κυρίως στην κατανόηση των μηχανισμών της Γήρανσης, της Νέκρωσης, του Νευροεκφυλισμού, καθώς και των μηχανισμών Μνήμης και Μάθησης. Μελέτες του έχουν δημοσιευτεί σε κορυφαία διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλής απήχησης και σε βιβλία. Στα πλαίσια της διδακτορικής του διατριβής μελέτησε την έκφραση και τον μηχανισμό λειτουργίας κομβικών μεταγραφικών ενεργοποιητών στο σακχαρομύκητα Saccharomyces cerevisiae. Η μελέτη αυτή αποκάλυψε ειδικούς μηχανισμούς ρύθμισης των ενεργοποιητών αυτών σε συνθήκες έλλειψης θρεπτικών, καθώς και το ρόλο του DNA στον καθορισμό των αλληλεπιδράσεων μεταξύ μεταγραφικών παραγόντων και συμπαραγόντων. Ανάμεσα στα σημαντικότερα επιστημονικά επιτεύγματα της ερευνητικής του ομάδας συγκαταλέγονται η αποκάλυψη εξελιγμένων μοριακών μηχανισμών ρύθμισης του αριθμού των μιτοχονδρίων του κυττάρου, καθώς και της σύνδεσης της μιτοχονδριακής ενεργειακής ομοιόστασης και της διαδικασίας της πρωτεΐνοσυνθεσης με τη γήρανση. Οι μελέτες αυτές ανέδειξαν κεντρικά σηματοδοτικά μονοπάτια που συντονίζουν τις κυτταρικές διεργασίες βιογένεσης και καταστροφής των μιτοχονδρίων (μιτοφαγία), καθορίζοντας το μιτοχονδριακό περιεχόμενο  των κυττάρων σε συνθήκες στρες. Ανέπτυξε καινοτόμα πειραματικά μοντέλα θερμοπληξίας και ταυτοποίησε μηχανισμούς προστασίας των νευρικών κυττάρων από κυτταροτοξικές προσβολές και νευροεκφυλισμό. Επίσης, ανάδειξε το ρόλο της αυτοφαγίας, της λυσοσωματικής βιογένεσης και λειτουργίας, της ομοιόστασης του ασβεστίου, της ενδοκυττάρωσης και της ενδοκυτταρικής διακίνησης, στο νευροεκφυλισμό και στο νεκρωτικό κυτταρικό θάνατο. Ήταν ο πρώτος που ταυτοποίησε πρωτεολυτικά ένζυμα που ρυθμίζουν την κυτταρική καταστροφή κατά τον νευροεκφυλισμό. Ανέπτυξε καινοτόμες μεθόδους παρεμβολής μέσω δίκλωνου RNA (RNAi) που επιτρέπουν την αποτελεσματική σίγαση γονιδίων σε νευρώνες, και απομόνωσε ειδικά ιοντικά κανάλια που συμμετέχουν στην ρύθμιση της συμπεριφοράς μέσω ντοπαμινεργικής σηματοδότησης, στη συνειρμική εκμάθηση, στην ιδιοδεκτικότητα και τη συντονισμένη κίνηση. Η ομάδα του στο ΙΜΒΒ αποκάλυψε πρώτη το ρόλο και τους μηχανισμούς έλεγχου της αυτοφαγίας στη ρύθμιση της πλαστικότητας του νευρικού συστήματος και της συμπεριφοράς κάτω από συνθήκες νηστείας και στρες.

Τιμητικές διακρίσεις

Τον Ιούνιο του 2019 ο Νεκτάριος Ταβερναράκης εκλέχθηκε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην Έδρα της Νευροβιολογίας-Βιολογίας της Γήρανσης. Το 2018 εκλέχθηκε μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών (EASA). Το 2014 εκλέχθηκε μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών (Academia Europaea) και την ίδια χρονιά βραβεύθηκε με το Αρεταίειο Βραβείο Ιατροβιολογικών Επιστημών της Ακαδημίας Αθηνών. Το 2016 εκλέχθηκε μέλος του Επιστημονικού Συμβούλιου του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου Έρευνας (ERC). Από το 2009 είναι εκλεγμένο μέλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Μοριακής Βιολογίας (EMBO), ενώ είναι ο πρώτος Έλληνας επιστήμονας που πέτυχε να επιχορηγηθεί δυο φορές (το 2008 και το 2016) από το εξαιρετικά ανταγωνιστικό πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου Έρευνας (ERC) για Προχωρημένους Ερευνητές (Advanced Investigator Grant), και από το πρόγραμμα για την Προώθηση της Καινοτομίας (Proof of Concept Grant) του ERC (το 2016). Έχει τιμηθεί με το Βραβείο Έρευνας Φρίντριχ Βίλχελμ Μπέσελ του Ιδρύματος Αλεξάντερ φον Χούμπολτ της Γερμανίας, με το Βραβείο Νέου Ερευνητή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Μοριακής Βιολογίας (EMBO), με το Ερευνητικό Βραβείο Galien Scientific Research Award, με το Διεθνές Επιστημονικό Βραβείο Helmholtz International Fellow Award, με το Ακαδημαϊκό Βραβείο Ιατρικής και Βιολογίας του Ιδρύματος Μποδοσάκη, με το Ακαδημαϊκό Βραβείο Επιστημονικής Αριστείας του Εμπειρίκειου Ιδρύματος, με το Τιμητικό Βραβείο Education Business Award, και με το Βραβείο Ερευνητικής Αριστείας του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.