Μαρτινισμός

O Μαρτινισμός ή Μαρτινολογία (γαλλ. martinisme, αγγλ. martinism) είναι μυστικο-θεοσοφικό σύστημα που θεμελίωσε ο Λουί-Κλωντ ντε Σαιν Μαρτέν, ο επονομαζόμενος "Άγνωστος Φιλόσοφος" (Αμπουάζ, 18 Ιαν.1743 - Aulnay, 13 Οκτ. 1803) στη Γαλλία κατά τα τέλη του δεκάτου ογδόου αιώνα, βασιζόμενος σε δύο προγενέστερες μυητικές παραδόσεις: αφ' ενός των Τεκτόνων Ιπποτών Εκλεκτών Κοέν του Σύμπαντος του Μαρτίνες ντε Πασκουάλλυ και αφ' ετέρου της Εταιρείας των Κοσμοπολιτών ή Αγνώστων Φιλοσόφων.
Διευκρινίζεται ότι ο όρος "θεοσοφικό" εδώ έχει την γενική έννοια του "αναφερομένου στην Θεία Σοφία" και δεν περιορίζεται στην Θεοσοφική Εταιρεία την οποίαν ίδρυσε το 1875 η Έλενα Πετρόβνα Μπλαβάτσκυ. Ο Μαρτινισμός εντάσσεται στο γενικότερο ευρωπαϊκό θεοσοφικό ρεύμα, του οποίου εκφραστές ήσαν, εκτός από τον Σαιν Μαρτέν ή "Θεόσοφο της Αμπουάζ", ο Jacob Boehme ή "Θεόσοφος του Goerlitz" (1575 - 1624), ο Emmanuel Swedenborg ή "Σουηδός Θεόσοφος" (1688 - 1772), ο Georg Gichtel ή "Θεόσοφος του Άμστερνταμ" (1638 - 1710) κ.α.
Εξάλλου, ο Μαρτινισμός αποτελεί έκφραση του ευρωπαϊκού ιλλουμινισμού και αντιτάχθηκε στον υλισμό των Εγκυκλοπαιδιστών (Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences) του 18ου αιώνα. Επίσης, ο Μαρτινισμός θεωρείται ως ένας από τους προδρόμους του Ευρωπαϊκού ρομαντισμού (Auguste Viatte, Les Sources Occultes du Romantisme. Illuminisme, Theosophie 1770 - 1820, Bibliotheque L'evolution de l'Humanité, 2001), επηρέασε δε συγγραφείς όπως ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ (βλ. Balzac et le Martinisme).

Σχέση "Μαρτινισμού" και "Μαρτινεσισμού"

Το γεγονός ότι ο Σαιν Μαρτέν κάποια στιγμή εγκατέλειψε την οδό των εξωτερικών τελετουργιών των "Εκλεκτών Κοέν" για να στραφεί προς την οδό της εσωτερικής πραγματώσεως, ώθησε πολλούς μελετητές του Μαρτινισμού (π.χ. τον υπό το ψευδώνυμο "Un Chevalier de la Rose Croissante" συγγραφέα της "Nouvelle Notice Historique sur le Martinezisme et le Martinisme", Paris 1899) να αντιδιαστείλουν τον "Μαρτινισμό" του Saint-Martin από τον "Μαρτινεσισμό" του Martinez de Pasqually, θεωρώντας ότι πρόκειται για δύο διαφορετικούς, εν πολλοίς ασύμβατους πνευματικούς δρόμους.
Τις τελευταίες δεκαετίες όμως υπερισχύει η άποψη ότι ουσιαστικώς πρόκειται για δύο συμπληρωματικούς κλάδους της ιδίας παραδόσεως (Δ. Πολυχρόνη, Στον ναό της Καρδιάς, σελ. 29-30), όπου η εσωτερικότητα του Μαρτινισμού λειτουργεί ως θεμέλιο για την ανάληψη έργου στο πλαίσιο του Μαρτινεσισμού - άποψη την οποίαν επαληθεύει η πρακτική αρκετών Μαρτινιστικών Ταγμάτων.

Σχέση Μαρτινισμού και Τεκτονισμού

Ο Μαρτινισμός συγχέεται πολλές φορές με τον Τεκτονισμό. Απέκτησε επίσημη δομή από τον Gerard Encausse ή Papus ο οποίος ήταν παράλληλα και Τέκτων. Η παράλληλη συμμετοχή αποδεικνύει ότι άλλη είναι η γραμμή του Μαρτινισμού και άλλη του Τεκτονισμού, παρόλον ότι και στα δύο υπάρχει η προϋπόθεση της πίστης σε έναν Θεό. Εχει πολλά κοινά στοιχεία λειτουργίας με τον Τεκτονισμό, όπως επίσης και πολλοί Μαρτινιστές είναι και Τέκτονες αλλά αυτό δεν τον καθιστά άλλο ένα είδος Τεκτονισμού, ούτε έχει κάποιου είδους ιεραρχική ή άλλου είδους συγγένεια με τον Τεκτονισμό. Εχει διαφορετική ιεραρχική, λειτουργική και μυητική δομή.
Η παράλληλη συμμετοχή στον Τεκτονισμό και τον Μαρτινισμό όχι μόνον είναι εφικτή αλλά και για πολλούς μελετητές συμπληρωματική. Τούτο δε, καταδεικνύει ότι το μέλος έχει επιλέξει ως κατάλληλους για τον εαυτόν του και τους δύο αυτούς μη ταυτόσημους διαφορετικούς δρόμους. Κανένα Τεκτονκό Τάγμα δεν θέτει ως προϋπόθεση την Μαρτινιστική ιδιότητα, ούτε δε και το αντίθετο.
Πηγή: Καταστατικό πρώτου Υπάτου Συμβουλίου υπό Gerard Encausse ή Papus. Συγκεκριμένα:
Το πρώτο καταστατικό του πρώτου Υπάτου Συμβουλίου του Μαρτινιστικού Τάγματος [υπό Papus] αναφέρει μεταξύ άλλων ότι ο Ελευθεροτεκτονισμός αγνοεί μεγάλο μέρος της Παράδοσης που ο Μαρτινισμός προσπαθεί να διατηρήσει…
«Saint-Martin always defended the purity of Tradition against the trespassings of the profanators. He always sustained by his efforts the works which tended to save from total loss the portion of Tradition still preserved by Freemasonry and whose importance that Order ignores».
Σε ένα άλλο σημείο του ίδιου κειμένου ο Μαρτινισμός και ο Ελευθεροτεκτονισμός αναφέρονται ως δύο διαφορετικές «σχολές» λέγοντας: «The sacred language of the Kabbalists, upon whose philosophy rest the teachings of Freemasonry in general and Martinism in particular, was Hebrew».
Επιπλέον τα καταστατικά των Τεκτονικών και Μαρτινιστικών Ταγμάτων από τότε μέχρι και σήμερα δεν θέτουν καμμία προϋπόθεση συμμετοχής στο άλλο κατά περίπτωση Τάγμα.

Η Μαρτινιστική Γραμματεία

Η φιλοσοφία και η πρακτική του Μαρτινισμού αναπτύσσεται κατά βάσιν αφ' ενός μεν στα πρωτογενή κείμενα των "Εκλεκτών Κοέν", (πολλά εκ των οποίων έχουν πλέον εκδοθεί από τον Robert Amadou), αφ' ετέρου δε στα έργα του Louis-Claude de Saint-Martin:

Έργα μεταγενεστέρων Μαρτινιστών

Τέλος, στην Μαρτινιστική γραμματεία θα πρέπει να συμπεριληφθούν έργα μεταγενεστέρων Μαρτινιστών, όπως π.χ. ο Papus, ο Robert Ambélain, ο Robert Amadou και πολλοί άλλοι, κάθε ένας από τους οποίους προβάλλει τις ιδέες και τις πρακτικές του Μαρτινισμού μέσα από το δικό του πρίσμα και βάσει του προσωπικού του βιώματος.