Γκρίζος λύκος

Διευκρίνηση ορολογίας

Επειδή επικρατεί μεγάλη σύγχυση γύρω από την ονομασία «λύκος» -όπως αυτή χρησιμοποιείται υπό την κοινή/λαϊκή της έννοια- το παρόν λήμμα αναφέρεται μόνον στις ταξινομικές μονάδες (taxa) του Βορείου ημισφαιρίου (ευρασιατικοί και αμερικανικοί λύκοι) που αποκαλούνται με την γενικότερη ονομασία «γκρίζοι λύκοι» και αποτελούν την πλειονότητα του είδους. Σε αυτά δεν περιλαμβάνονται εκείνα τα είδη που θεωρούνται διακριτά από τους γκρίζους λύκους ή εκείνα τα υποείδη που, ενώ ανήκουν στο ίδιο είδος (Canis lupus), εξετάζονται ξεχωριστά, επειδή αποτελούν ταξινομικές μονάδες με ιδιαίτερα μορφολογικά ή ηθολογικά χαρακτηριστικά, κυρίως όμως λόγω του ότι διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο λόγω γεωγραφικής απομόνωσης, ή λόγω της ιδιαίτερης σχέσης τους με τον άνθρωπο, όπως ο κόκκινος λύκος, ο σκύλος και το ντίνγκο. Επίσης, δεν περιλαμβάνονται κάποια κυνόμορφα θηλαστικά που, και αυτά αποκαλούνται «λύκοι», αλλά για προφανείς λόγους δεν μπορούν να περιληφθούν στους «γνήσιους» λύκους, όπως o αφρικανικός λύκος (C. lupus lupaster) ή ο εξαφανισμένος λύκος της Τασμανίας (βλ. Πίνακα υποειδών). 
Ωστόσο, στην συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, ακόμη και ανάμεσα στους επιστήμονες που διερευνούν την ηθολογία του θηλαστικού, η γενικότερη ονομασία «λύκος» συμπίπτει με εκείνην του γκρίζου λύκου (Canis lupus) και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται, ακόμη και αν γίνεται για λόγους ευκολίας. Εάν υπάρχει αναφορά σε άλλο taxon, τότε τονίζεται ότι πρόκειται για είδος διαφορετικό του Canis lupus, λ.χ. ο κόκκινος λύκος (Canis rufus) ή για διαφορετικό υποείδος, όπως το ντίνγκο.

Απολιθώματα

Τα πρώτα απολιθώματα από σαρκοφάγα που μπορούν να συνδεθούν -με κάποια βεβαιότητα- με την οικογένεια των Κυνιδών είναι οι Μιακίδες (Miacids), που έζησαν κατά το Ηώκαινο, περίπου 38-56 εκατομμύρια χρόνια πριν. Οι Μιακίδες, αργότερα, απέκλιναν σε Κυνόμορφα (Caniformes) και Αιλουρόμορφα (Feliformes), με την πρώτη γραμμή να οδηγεί σε γένη που έμοιαζαν με κογιότ, όπως ο Μεσοκύων (Mesocyon) του Ολιγοκαίνου (38-24 εκατ. χρόνια πριν), με αλεπούδες, όπως ο Λεπτοκύων (Leptocyon) και με λύκους, όπως ο Τόμαρκτος (Tomarctus), που κατοικούσε στην Βόρεια Αμερική, περίπου 10 εκατ. χρόνια πριν.  Ο πιθανότερος, πιο πρόσφατος, πρόγονος του γκρίζου λύκου είναι ο Canis lepophagus, ένα μικρό κυνοειδές του Μειοκαίνου με στενό κρανίο, από το οποίο μπορεί, επίσης, να εξελίχθηκε το κογιότ της Βόρειας Αμερικής. 
Μετά την εξαφάνιση της υποοικογένειας Borophaginae, ο C. lepophagus εξελίχθηκε σε μεγαλύτερο, με ευρύτερο κρανίο, ζώο. Απολιθώματα αυτής της ευμεγέθους μορφής έχουν βρεθεί στο βόρειο Τέξας και μπορεί να αντιπροσωπεύουν το προγονικό «απόθεμα» από το οποίο προέρχεται ο γκρίζος λύκος.  Οι πρώτοι «πραγματικοί» λύκοι άρχισαν να εμφανίζονται στο τέλος της Μπλανκιανής (Blancan) περιόδου της Βόρειας Αμερικής και την έναρξη της πρόωρης Ερβινγκτόνιας (Irvingtonian) περιόδου. Ανάμεσά τους ήταν και ο C. priscolatrans, ένα μικρό είδος που έμοιαζε με τον σημερινό κόκκινο λύκο (C. rufus), και αποίκησε την Ευρασία διασχίζοντας την Βερίγγεια γέφυρα. Ο -νέος- ευρασιατικός C. priscolatrans σταδιακά εξελίχθηκε στο είδος Canis etruscus, -τότε Canis mosbachensis- που, με την σειρά του, παρήγαγε την εξελικτική γραμμή του Canis lupus.  Τα πρώτα απολιθώματα των αρτίγονων γκρίζων λύκων χρονολογούνται από το Μέσο Πλειστόκαινο και βρέθηκαν στην περιοχή της Βερίγγειας γέφυρας.

Δημιουργία υποειδών

Μελέτες μιτοχονδριακού DNA έχουν δείξει ότι υπάρχουν τουλάχιστον 4 φυλογενετικές «γραμμές» για τον γκρίζο λύκο. Η παλαιότερη είναι εκείνη του C. l. lupaster (με καταγωγή την βόρεια, δυτική και ανατολική Αφρική), η οποία πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες της στο Μέσο και Ύστερο Πλειστόκαινο.  Όλες οι υπόλοιπες καταγωγές εμφανίζονται στην ινδική υποήπειρο, η παλαιότερη των οποίων είναι εκείνη του λύκου των Ιμαλαΐων (προτεινόμενη ονομασία Canis himalayensis), με καταγωγή τα Ιμαλάια του ανατολικού Κασμίρ, του Χιμάτσαλ Πραντές, καθώς και περιοχές του Θιβέτ και του ανατολικού Νεπάλ, η οποία πιστεύεται ότι έχει τις απαρχές της 800.000 χρόνια πριν, όταν η περιοχή των Ιμαλαΐων υπόκειτο σε μεγάλες γεωλογικές και κλιματικές διαταραχές. Ο ινδικός λύκος (C. l. pallipes), πιθανόν απέκλινε από τον λύκο των Ιμαλαΐων πριν από 400.000 χρόνια. Η πλέον «πρόσφατη» γενεαλογική γραμμή του γκρίζου λύκου στην Ινδία εκπροσωπείται από τον λύκο του Θιβέτ (C. l. chanco), υποείδος ενδημικό στην βορειοδυτική περιοχή των Ιμαλαΐων του Κασμίρ, η οποία δημιουργήθηκε 150.000 χρόνια, πριν. Αυτή η τελευταία γραμμή, γνωστή ως Ολαρκτικός (Holarctic) κλάδος, επεκτάθηκε στην Ευρώπη και την Βόρεια Αμερική, όπως φαίνεται από την ανταλλαγή γενετικών δεικτών με κατοικίδιους σκύλους και λύκους των αντιστοίχων περιοχών. 
Οι σύγχρονοι, εξαφανισμένοι πλέον, λύκοι της Ιαπωνίας κατάγονται από τους μεγάλους λύκους της Σιβηρίας που αποίκησαν την χερσόνησο της Κορέας και της Ιαπωνίας, πριν η τελευταία αποχωριστεί από την ηπειρωτική Ασία, κατά την διάρκεια του Πλειστοκαίνου, 20.000 χρόνια πριν. Κατά την διάρκεια του Ολοκαίνου, ο Πορθμός Τσουγκάρου διευρύνθηκε και απομόνωσε το Χονσού από το Χοκκάιντο, με αποτέλεσμα κλιματικές αλλαγές που οδήγησαν στην εξαφάνιση των περισσότερων μεγάλων οπληφόρων που κατοικούσαν στο αρχιπέλαγος. Οι λύκοι της Ιαπωνίας πιθανόν να υπέστησαν κάποια διαδικασία νησιωτικού νανισμού (insular dwarfism), 7-13 χιλιάδες χρόνια πριν, ως προσαρμογή σε αυτές τις κλιματολογικές και οικολογικές πιέσεις. Ο λύκος του Χοκκάιντο (C. l. hattai) ήταν σημαντικά μεγαλύτερος από τον νότιο «ξάδελφό» του, λύκο του Χονσού (C. l. hodophilax), επειδή διαβίωνε σε μεγαλύτερα υψόμετρα και είχε πρόσβαση σε μεγαλύτερα θηράματα, καθώς και διαρκή γενετική αλληλεπίδραση με περιπλανώμενους λύκους από την Σιβηρία. 
Οι γκρίζοι λύκοι αποίκισαν την Βόρεια Αμερική πριν από 230.000 έτη, περίπου, πάλι δια του Βεριγγείου Πορθμού, μέσω τουλάχιστον, τριών ξεχωριστών «εισβολών», με το κάθε «κύμα» να αντιπροσωπεύεται από έναν (1) ή περισσοτέρους ευρασιατικούς κλάδους.  Οι πρωτοεισερχόμενοι πληθυσμοί περιελάμβαναν υπερσαρκοφάγα (hypercarnivore) άτομα με ευρύ κρανίο, μια οικομορφή γνωστή με την γενική ονομασία λύκος του Μπέρινγκ (Beringian wolf), που ποτέ δεν μπόρεσε να εξαπλωθεί σε σημαντικό βαθμό, εξ αιτίας μεγάλου στρώματος πάγου του αποκαλούμενου Παγετωνικού Επεισοδίου του Ουισκόνσιν (Wisconsin Glacial Episode), πιθανόν λόγω του ανταγωνιστικού αποκλεισμού από το είδος Canis dirus, το οποίο ζούσε νοτιότερα. Ωστόσο, και τα δύο αυτά είδη χάθηκαν κατά την διάρκεια του περίφημου Συμβάντος Εξαφάνισης της Τεταρτογενούς Περιόδου (Quaternary Extinction Event), χωρίς να αφήσουν αρτίγονους «απογόνους».  Οι πρώτοι γκρίζοι λύκοι που παρέμειναν μόνιμα στην Βόρεια Αμερική ήσαν οι πρόγονοι του σημερινού -κινδυνεύοντος- μεξικανικού λύκου (C. l. baileyi) αν και, αργότερα, εκτοπίστηκαν από τον λύκο των Μεγάλων Πεδιάδων (C. l. nubilus) και ωθήθηκαν προς τα νότια. Αλλά και ο C. l. nubilus εκτοπίστηκε, με τη σειρά του, από τον λύκο της Κοιλάδας Μακένζι (C. l. occidentalis), πιθανώς κατά τη διάρκεια του Ολοκαίνου, διαδικασία η οποία μπορεί να συνεχίζεται μέχρι και στην σημερινή εποχή.

Με τον σκύλο

Παρά το γεγονός ότι οι σκύλοι και οι γκρίζοι λύκοι είναι, γενετικά, πολύ κοντά μεταξύ τους και, έχουν μοιραστεί τεράστια τμήματα των περιοχών τους για χιλιετίες, αποφεύγουν να διασταυρωθούν εκούσια στην άγρια φύση, αν και μπορούν να παράγουν βιώσιμους απογόνους και, μάλιστα, με όλες τις επόμενες γενεές να είναι γόνιμες.  Στην Βόρεια Αμερική, οι εντυπωσιακοί μαύροι λύκοι, δεν είναι παρά μελανιστικές μορφές από υβριδοποίηση με σκύλους, η οποία συνέβη 10.000-15.000 χρόνια πριν (βλ. Μαύροι λύκοι).  Αν και η υβριδοποίηση γκρίζου λύκου-σκύλου στην Ευρώπη έχει προκαλέσει ανησυχίες μεταξύ των επιστημόνων, γενετικές μελέτες δείχνουν ότι εισδοχή των γονιδίων του σκύλου στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς του γκρίζου λύκου δεν αποτελεί σημαντική απειλή για την γονιδιακή «καθαρότητα» του τελευταίου. Σημαντικό είναι, επίσης, το ότι οι εποχές αναπαραγωγής του λύκου και του σκύλου δεν συμπίπτουν πλήρως, οπότε η πιθανότητα να συναντηθούν τυχαία στην φύση και να ζευγαρώσουν μεταξύ τους, είναι σχετικά μικρή.  Όπως οι «καθαροί» λύκοι, έτσι και τα υβρίδια λύκων-σκύλων αναπαράγονται μία (1) φορά κάθε χρόνο, αν και η εποχή ζευγαρώματος τους είναι τρεις μήνες νωρίτερα, με τα κουτάβια να γεννιούνται κυρίως κατά τη χειμερινή περίοδο, μειώνοντας έτσι τις πιθανότητες επιβίωσής τους.  Ωστόσο, γενετική μελέτη που εκπονήθηκε στα βουνά του Καυκάσου έδειξε ότι, μέχρι και το 10% των σκύλων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των σκύλων-φυλάκων της κτηνοτροφίας, είναι υβρίδια πρώτης γενιάς.  Η αναπαραγωγή σε αιχμαλωσία των υβριδίων λύκου-σκύλου έχει πολλαπλασιαστεί στις ΗΠΑ, με 300.000 ζώα να είναι παρόντα εκεί.  Η Διεθνής Κυνολογική Ομοσπονδία (FCI) αναγνωρίζει επίσημα ως υβριδικές ράτσες, το «Λυκόσκυλο (σημ. να μη συγχέεται η ονομασία με την λαϊκή «λυκόσκυλο») της Τσεχοσλοβακίας» (Czechoslovakian Wolfdog) και το «Λυκόσκυλο του Σάαρλοος» (Saarloos Wolfdog).

Γεωγραφική εξάπλωση

Ο γκρίζος λύκος ήταν, κάποτε, ένα από τα πιο διαδεδομένα θηλαστικά του κόσμου, με φάσμα κατανομής σε όλο το Βόρειο ημισφαίριο, μέχρι τις 15° βόρειο γεωγραφικό πλάτος στην Βόρεια Αμερική και 12° στην Ινδία. Ωστόσο, οι ανθρώπινες διώξεις είχαν ως αποτέλεσμα την μείωση του εύρους κατανομής στο 1/3 περίπου, λόγω των επιθέσεων στο ζωικό κεφάλαιο και του φόβου για επιθέσεις σε ανθρώπους. Το είδος έχει πλέον εξαλειφθεί σε μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης, στο Μεξικό και σε μεγάλο τμήμα των ΗΠΑ. Σήμερα, ο γκρίζος λύκος εμφανίζεται κυρίως σε άγριες και απομακρυσμένες περιοχές, κυρίως στον Καναδά, την Αλάσκα, τις βόρειες ΗΠΑ, σε περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας μεταξύ 75° και 12°, βόρειο γεωγραφικό πλάτος. Ωστόσο, είναι πολύ πιθανή η παρουσία του και σε ορισμένες περιοχές της Αφρικής (βλ. Κατάσταση πληθυσμού).

Γενικά χαρακτηριστικά

Ο γκρίζος λύκος είναι, σε γενικές γραμμές, ένα καλλίγραμμο, με ιδανικές αναλογίες, ρωμαλέο σαρκοφάγο. Σε σύγκριση με τα πλησιέστερα άγρια «ξαδέλφια» του, το κογιότ και το χρυσό τσακάλι, ο γκρίζος λύκος είναι μεγαλύτερος και βαρύτερος, με ευρύτερο ρύγχος, μακρύτερη ουρά, αλλά μικρότερα αυτιά και κορμό. Ο θωρακικός κλωβός, είναι ευρύς, με βαθιά κλίση στο πίσω μέρος, η κοιλιακή περιοχή «τραβηγμένη» προς τα μέσα, ενώ ο λαιμός εμφανίζεται ογκώδης και πολύ μυώδης. Τα άκρα είναι λεπτά αλλά ισχυρά, μακρύτερα από εκείνα άλλων, ισομεγεθών κυνιδών, παρέχοντας την δυνατότητα στο ζώο να κινείται γρήγορα, και του επιτρέπουν να προσαρμόζεται στο βαθύ χιόνι που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του φάσματος κατανομής του. 
Η ουρά είναι μεγάλη σε σχέση με το μέγεθος του ζώου και φουντωτή, χωρίς ποτέ να εμφανίζει ολόλευκο άκρο. Κρατιέται σχεδόν πάντοτε χαμηλά, με διεύθυνση κάθετη προς το έδαφος, μοιάζοντας «σπασμένη» στην βάση της. Μόνον κατά τη διάρκεια γρήγορου τρεξίματος ανασηκώνεται παράλληλα προς το έδαφος, όχι όμως ψηλότερα από το επίπεδο της ράχης. Οι γκρίζοι λύκοι φέρουν 5 ζεύγη μαστικών αδένων.
Στους γκρίζους λύκους υφίσταται ελαφρός φυλετικός διμορφισμός, με τα αρσενικά να είναι λίγο μεγαλύτερα, αλλά σημαντικά βαρύτερα από τα θηλυκά.

Κρανίο

Το κρανίο, μήκους μεγαλύτερου των 20 εκατοστών, είναι το ογκωδέστερο στην οικογένεια των Κυνιδών, εμφανίζει τοξοειδή γραμμή που σχηματίζεται από το εμπρόσθιο όριο των ρινικών οστών και δεν φέρει κάποια προεξοχή στο μέσον, κατά μήκος της ραφής μεταξύ τους. Κατά μήκος της ένωσης των ρινικών οστών, εμφανίζεται διαμήκης αυλάκωση (groove), ενώ η οβελιαία ακρολοφία είναι καλώς ανεπτυγμένη.  Το κεφάλι εμφανίζεται «βαρύ», με μεγάλη επιφάνεια προσώπου, ισχυρές σιαγόνες, μακρύ αλλά όχι μυτερό ρύγχος και ευρύ μέτωπο. Το πρόσωπο παρουσιάζεται «ανορθωμένο» κατά το πρόσθιο τμήμα του, ενώ κατά το μέσο και οπίσθιο τμήμα του, εμφανίζεται κάπως «κοίλο», με το μέτωπο να δείχνει απότομα ανορθωμένο. Οι οφθαλμοί είναι μικροί και τριγωνικοί, τοποθετημένοι σε απόσταση μεταξύ τους, ενώ τα υπερόφρυα τόξα είναι αρκετά ανεπτυγμένα, προσδίδοντας «βλοσυρότητα» στο βλέμμα του ζώου. Σε αυτό συμβάλλουν και τα ογκώδη, ευρέως αποστασιοποιημένα ζυγωματικά τόξα του προσώπου. Η ίριδα είναι κίτρινη.
Όταν κινείται, ο γκρίζος λύκος κρατάει το κεφάλι χαμηλότερα από τους ώμους και, μόνον όταν βρίσκεται σε κατάσταση επιφυλακής, το σηκώνει ψηλά. Οι μασητήρες μύες είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένοι επιτρέποντας στο ζώο να επιφέρει ισχυρό δάγκωμα. Η μόνιμη οδοντοφυΐα του γκρίζου λύκου περιλαμβάνει 42 συνολικά δόντια, με τον εξής οδοντικό τύπο:

Άκρα

Τα εμπρόσθια άκρα εμφανίζονται «συμπιεσμένα» προς το καρινοειδές στήθος, με τους αγκώνες στραμμένους προς τα μέσα και τα πέλματα προς τα έξω.  Τα εμπρόσθια πόδια φέρουν 5 δακτύλους, συμπεριλαμβανομένου και ενός ψευδοδακτύλου (dewclaw), ενώ τα οπίσθια πόδια έχουν 4 δακτύλους. Τα πέλματα δείχνουν μικρά σε σχέση με το σώμα και οι δάκτυλοι εμφανώς «συμπιεσμένοι» σε μικρή επιφάνεια. Τα νύχια των ποδιών είναι μαύρα.

Φωνήματα

Οι γκρίζοι λύκοι -πέραν του ουρλιαχτού- αρθρώνουν πολλά και ποικίλα φωνήματα, που μοιάζουν πάρα πολύ με του σκύλου και, συνήθως, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: «Γρυλίσματα» («growls»), «γαβγίσματα» («barks») και «κλαψουρίσματα» («whines»). 
Τα γρυλίσματα αρθρώνονται, πολύ συχνά, κατά την διάρκεια αντιπαραθέσεων για την πρωτιά στην σίτιση και έχουν μια θεμελιώδη συχνότητα, γύρω στα 380-450 Hz.  Επίσης, τα κουτάβια συνήθως γρυλίζουν όταν παίζουν. 
Το γάβγισμα του γκρίζου λύκου έχει μια θεμελιώδη συχνότητα μεταξύ 320-904 Hz  και, συνήθως, ακούγεται όταν αιφνιδιαστεί. Οι λύκοι δεν γαβγίζουν τόσο δυνατά ή τόσο συχνά όσο οι σκύλοι, αλλά μερικές φορές το κάνουν όταν υποχωρούν από έναν κίνδυνο που έγινε αντιληπτός. 
Το κλαψούρισμα ακούγεται, όπως και στον σκύλο, πολύ συχνά και συνδέεται με διάφορες καταστάσεις και διαθέσεις, όπως άγχος, περιέργεια, αναζήτηση και οικειότητα, αλλά και στους χαιρετισμούς των μελών της αγέλης, την αναπαραγωγή και το κάλεσμα των νεογνών για την τροφή τους. Μια παραλλαγή του κλαψουρίσματος, αποτελεί ένας ιδιαίτερα υψίσυχνος ήχος, που μοιάζει με ουρλιαχτό και, συνήθως, προηγείται μιας αιφνίδιας επίθεσης.

Φωλιά

Οι φωλιές των γκρίζων λύκων, τα λημέρια (dens), ανακαλύπτονται από τα θηλυκά που, συνήθως, κάνουν χρήση φυσικών καταφυγίων, όπως ρωγμές στους βράχους, ορθοπλαγιές που υψώνονται σε όχθες ποταμών και μεγάλες τρύπες που καλύπτονται από πυκνή βλάστηση. Μερικές φορές, το λημέρι είναι το λαγούμι μικρότερων θηλαστικών που έχει καταληφθεί από τους λύκους, όπως αλεπούδων ή ασβών. Πολλές φορές, το λημέρι διευρύνεται και, εν μέρει, ανακατασκευάζεται. Σε σπάνιες περιπτώσεις, οι θηλυκοί λύκοι σκάβουν οι ίδιοι λαγούμια, τα οποία είναι συνήθως μικρά και στενά, με 1-3 ανοίγματα. Το λημέρι βρίσκεται, συνήθως, όχι περισσότερο από 500 μέτρα μακριά από μια πηγή νερού και, τυπικά, «βλέπει» νότια, εξασφαλίζοντας αρκετή έκθεση στο ηλιακό φως, διατηρώντας το σχετικά καθαρό από το χιόνι. 
Χώροι ανάπαυσης και παιχνιδιού για τα κουτάβια, καθώς και υπολείμματα τροφής, βρίσκονται συνήθως γύρω από τα λημέρια των λύκων. Η οσμή των ούρων και η σήψη από τα υπολείμματα της λείας, συχνά, προσελκύουν πουλιά «καθαριστές», όπως καρακάξες και κοράκια. Δεδομένου ότι, υπάρχουν λίγες βολικές θέσεις για λαγούμια, τα λημέρια των λύκων καταλαμβάνονται συνήθως από ζώα της ίδιας οικογένειας. Αν και, ως επί το πλείστον, αποφεύγονται οι περιοχές εντός της «ακτίνας δράσης» των ανθρώπων, αρκετοί λύκοι είναι γνωστό ότι φωλιάζουν κοντά σε κατοικίες, ασφαλτοστρωμένους δρόμους και σιδηροδρομικές ράγες.

Γέννα

Τα κουτάβια (λυκάκια) είναι, σχετικά, λίγα σε αριθμό και μεγάλα σε μέγεθος, σε σύγκριση με εκείνα άλλων κυνιδών.  Μια τυπική, μέση γέννα αποτελείται από 5-6 κουτάβια, με το μέγεθός τους να τείνει να αυξάνεται σε περιοχές όπου τα θηράματα είναι άφθονα, . Εξαιρετικά μεγάλες γέννες από 14-17 λυκάκια παρατηρούνται πολύ σπάνια, σε ποσοστό 1%.  Tα μικρά γεννιούνται συνήθως σε καλή εποχή (άνοιξη-καλοκαίρι), η οποία συμπίπτει με την αντίστοιχη αύξηση των πληθυσμών των θηραμάτων.  Έχουν τα μάτια κλειστά, ούτε ακούνε και καλύπτονται με κοντό, μαλακό, καφεγκρίζο τρίχωμα. Ζυγίζουν 300-500 γραμμάρια κατά τη γέννησή τους και ανοίγουν τα μάτια τους μετά από 9-12 ημέρες. Τα πρώτα δόντια αντικαθίστανται μετά από έναν (1) μήνα, περίπου. Αφήνουν το λημέρι τους μετά από 3 εβδομάδες, ενώ σε 1,5 μήνα είναι αρκετά ευέλικτα για να ξεφεύγουν από επικείμενο κίνδυνο. Αντίθετα, οι μητέρες δεν αφήνουν το κρησφύγετο για τις πρώτες λίγες εβδομάδες, αφήνοντας τους πατέρες για την παροχή τροφής στις ίδιες και τα μικρά τους. 
Τα κουτάβια αρχίζουν να τρώνε στερεά τροφή σε ηλικία 3-4 εβδομάδων και έχουν γρήγορο ρυθμό ανάπτυξης κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες της ζωής τους. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, το βάρος ενός κουταβιού μπορεί να αυξηθεί σχεδόν 30 φορές.  Αρχίζουν το παιχνίδι σε ηλικία 3 εβδομάδων, αν και σε αντίθεση με τα μικρά της αλεπούς και του κογιότ, τα δαγκώματα τους είναι περιορισμένα. Οι πραγματικές «μάχες» για την ιεραρχία εμφανίζονται συνήθως σε ηλικία 5-8 εβδομάδων, πάλι σε αντίθεση με τις αλεπούδες και τα κογιότ, που μπορεί να αρχίσουν να φιλονικούν ακόμη και πριν από την έναρξη του παιχνιδιού συμπεριφοράς.  Μέχρι το φθινόπωρο που έρχεται, τα λυκάκια είναι αρκετά ώριμα για να συνοδεύουν τους ενήλικες στο κυνήγι για μεγάλα θηράματα.

Ανταγωνισμός με άλλους θηρευτές

Οι γκρίζοι λύκοι κυριαρχούν συνήθως επί των άλλων ειδών κυνιδών στις περιοχές όπου συνυπάρχουν με αυτά. Στην Βόρεια Αμερική, περιστατικά γκρίζων λύκων που επιτίθενται και σκοτώνουν κογιότ είναι κοινά, ειδικά το χειμώνα, όταν τα κογιότ προσπαθούν να αρπάξουν την λεία των λύκων. Οι λύκοι μπορεί να λυμαίνονται τα λημέρια των κογιότ σκοτώνοντας τα κουτάβια τους, αν και σπάνια τα τρώνε. Δεν υπάρχουν καταγραφές θανάτωσης λύκων από κογιότ, αν και μπορούν να κυνηγήσουν και να εκδιώξουν λύκους, εφόσον υπερτερούν αριθμητικά.  
Στον Παλαιό Κόσμο, παρόμοιες αντιπαραθέσεις έχουν παρατηρηθεί μεταξύ γκρίζων λύκων και χρυσών τσακαλιών, με τους αριθμούς των τελευταίων να είναι συγκριτικά μικροί σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα λύκων.  Οι γκρίζοι λύκοι είναι οι πιο σημαντικοί θηρευτές των νυκτερευτών (Nyctereutes procyonoides), σκοτώνοντας μεγάλο αριθμό από αυτούς, την άνοιξη και το καλοκαίρι.  Θανατώνουν, επίσης, κόκκινες, αρκτικές και κορσάκ αλεπούδες, συνήθως σε διενέξεις για τη λεία, ενώ μερικές φορές τις τρώνε.  Στην Ασία, μπορούν να ανταγωνιστούν με τα ντόλε (dhole) (Cuon alpinus).  
Οι καφέ αρκούδες κυριαρχούν των γκρίζων λύκων σε τυχόν αντιπαραθέσεις για τα σφάγια, αλλά οι λύκοι υπερτερούν όταν υπερασπίζονται τα λημέρια τους. Και τα δύο είδη μπορούν να θανατώνουν τα κουτάβια, ο ένας του άλλου. Εάν υπάρχει θανάτωση ενηλίκου ατόμου, οι λύκοι τρώνε καφέ αρκούδες, αλλά οι καφέ αρκούδες φαίνεται να τρώνε μόνο τα νεαρά λυκάκια. 
Στην Βόρεια Αμερική, οι διενέξεις μεταξύ γκρίζων λύκων και αμερικανικών μαύρων αρκούδων (Ursus americanus) είναι πολύ πιο σπάνιες από ό, τι με τις καφέ αρκούδες, λόγω διαφορών στις προτιμήσεις των ενδιαιτημάτων των δύο ειδών. Η πλειοψηφία των συναντήσεων μαύρων αρκούδων και λύκων συμβαίνει στις βόρειες επικράτειες του φάσματος κατανομής τους, ενώ αλληλεπιδράσεις δεν έχουν καταγραφεί στο Μεξικό. Ωστόσο, γκρίζοι λύκοι έχουν καταγραφεί σε πολλές περιπτώσεις να επιδιώκουν ενεργά να βρουν μαύρες αρκούδες στα λημέρια τους και να τις σκοτώσουν χωρίς να τις φάνε. Βέβαια, σε αντίθεση με τις μεγαλόσωμες και πιο επιθετικές καφέ αρκούδες, οι μαύρες αρκούδες υστερούν στις αντιπαραθέσεις με τους λύκους για την διεκδίκηση ενός σφαγίου.  Τα ίδια, πάνω-κάτω, ισχύουν και στις διαμάχες με τις ασιατικές μαύρες αρκούδες (Ursus thibetanus), με τους γκρίζους λύκους, συχνά να θανατώνουν τα κουτάβια τους. 
Οι γκρίζοι λύκοι, συχνά αντιπαρατίθενται με ραβδωτές ύαινες (Hyaena hyaena) στο Ισραήλ και την κεντρική Ασία, συνήθως σε διενέξεις για τα σφάγια. Οι ραβδωτές ύαινες τρέφονται σε μεγάλο βαθμό από την θανατωμένη λεία των λύκων, σε περιοχές όπου τα δύο είδη συνυπάρχουν. Στην ατομική αντιπαράθεση, οι ύαινες κυριαρχούν των λύκων, αλλά οι αγέλες τους συνήθως εκδιώκουν τις μοναχικές ύαινες. 
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αντιπαραθέσεις γκρίζων λύκων-αιλουροειδών. Οι μεγάλοι πληθυσμοί των λύκων μπορεί να περιορίζουν τον αριθμό των μικρών και μεσαίου μεγέθους αιλουροειδών. Οι γκρίζοι λύκοι συχνά συναντώνται με πούμα, κατά μήκος τμημάτων των Βραχωδών και τις γειτονικές οροσειρές. Οι λύκοι και τα πούμα αποφεύγουν, συνήθως, να αντιμετωπίσουν ο ένας τον άλλον, κυνηγώντας σε διαφορετικά υψόμετρα. Τον χειμώνα όμως, όταν η συσσώρευση χιονιού αναγκάζει τα θηράματα να κατεβούν σε κοιλάδες, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο ειδών γίνονται πιο πιθανές. Οι λύκοι σε αγέλες κυριαρχούν των πούμα και μπορεί να τους κλέψουν το σφάγιο, ενώ έχουν αναφερθεί και θανατώσεις μητέρων και των μικρών τους.  Οι γκρίζοι λύκοι κυνηγούν, επίσης, τα μανούλ και μπορεί να αποτελέσουν απειλή ακόμη και για τις λεοπαρδάλεις του χιονιού.  Οι λύκοι μπορούν επίσης να μειώσουν τους πληθυσμούς του ευρασιατικού λύγκα, θανατώνοντάς τους πριν μπορέσουν να διαφύγουν στα δέντρα.  Παρόμοιες «συναντήσεις» μεταξύ γκρίζων λύκων και ατόμων κόκκινου λύγκα έχουν τεκμηριωθεί.  
Τα περισσεύματα από την λεία των γκρίζων λύκων, μερικές φορές καταναλώνονται από αδηφάγους. Οι αδηφάγοι, συνήθως, περιμένουν έως ότου οι λύκοι τραφούν, αλλά είναι γνωστές περιπτώσεις που οι αδηφάγοι εκδιώκουν τους λύκους από το σφάγιο. Ωστόσο, έχουν επιβεβαιωθεί αναφορές με αγέλες λύκων να θανατώνουν αδηφάγους.
Εκτός από τον άνθρωπο, οι μοναδικοί σημαντικοί ανταγωνιστές των γκρίζων λύκων είναι οι τίγρεις.  Οι αντιπαραθέσεις μεταξύ τους είναι καλά τεκμηριωμένες στην περιοχή Σιχοτέ-Αλίν, ΒΑ. του Βλαδιβοστόκ, όπου οι τίγρεις «συμπιέζουν» τους πληθυσμούς των γκρίζων λύκων, σε σημείο που να απειλούνται με εξαφάνιση ή τους καθιστούν λειτουργικά «ασήμαντους» ως μελών του εκεί οικοσυστήματος. Οι λύκοι φαίνονται ικανοί να διαφεύγουν των συνεπειών της αρχής του ανταγωνιστικού αποκλεισμού (competitive exclusion principle), μόνο όταν οι ανθρώπινες διώξεις μειώνουν τους αριθμούς των τίγρεων. Ωστόσο, αποδεδειγμένες περιπτώσεις θανάτωσης λύκων από τίγρεις είναι σπάνιες -μόνον τέσσερις καταγεγραμμένες-  και «η σχέση» τους στην φύση φαίνεται να είναι καθαρά ανταγωνιστική και όχι ληστρική.

Μαύροι λύκοι

Αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, οι μαύροι λύκοι δεν αποτελούν κάποια ξεχωριστά ζώα ως προς την μορφολογία και την συμπεριφορά τους, αλλά είναι απλώς, μελανιστικές «μορφές» γκρίζων λύκων.  Μάλιστα, είχαν παρατηρηθεί στο παρελθόν και ανάμεσα στους κόκκινους λύκους (Canis rufus) αλλά, σήμερα, δεν φαίνεται να υπάρχουν πλέον ανάμεσά τους.  
Γενετική έρευνα από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, με έδρα το Λος Άντζελες, έδειξε ότι, οι λύκοι με μαύρα τριχώματα οφείλουν αυτόν τον διακριτό χρωματισμό τους σε κάποια μετάλλαξη που συνέβη στους κατοικίδιους σκύλους, και «μεταφέρθηκε» στους γκρίζους λύκους μέσω υβριδισμού.

Ευρώπη

Ο Λινναίος έδωσε στους μαύρους λύκους της Ευρώπης την επιστημονική ονομασία Canis lycaon, με την επισήμανση ότι το είδος ήταν ξεχωριστό από τους λύκους γκρι και λευκού χρώματος. Ο Γάλλος ζωολόγος και φυσιοδίφης Ζ. Κυβιέ (Georges Cuvier, 1769-1832), όπως και άλλοι ερευνητές της εποχής, ακολούθησαν σε μεγάλο βαθμό την ταξινομική του Λινναίου.  Οι μαύροι λύκοι ήσαν σπάνιοι στην Γαλλία, αλλά αρκετά κοινοί στην Ν. Ευρώπη εκείνη την εποχή και, μάλιστα, οι πληθυσμοί τους νοτίως των Πυρηναίων υπερτερούσαν εκείνων των άλλων χρωματικών μορφών. Επίσης, υπήρχαν στα βουνά του Φρίουλι της ΒΑ. Ιταλίας και γύρω από το Κότορ, στο Μαυροβούνιο. Ακόμη, υπήρχαν και κάποιοι πληθυσμοί στην Σιβηρία, αν και θεωρούνταν σπάνιοι στην βόρεια Ευρώπη. Περιπτώσεις θανάτωσης πέντε μαύρων λύκων, αναφέρθηκαν στην σουηδική επαρχία του Värmland, το 1801. Οι συγκεκριμένοι λύκοι ήσαν κατάμαυροι και μεγαλύτεροι από τους άλλους, γκρίζους λύκους, ενώ τα δέρματά τους είχαν υψηλή εμπορική αξία και πουλήθηκαν 3-4 φορές περισσότερο από τα δέρματα των γκρίζων μορφών.  Ο Κυβιέ σημείωνε ότι, οι μαύροι λύκοι της Ευρώπης διαφέρουν ελάχιστα σε μέγεθος από τις άλλες χρωματικές μορφές, αλλά υπερτερούν σε σωματική δύναμη.  Ο Άγγλος στρατιωτικός και φυσιοδίφης Τ. Χ. Σμιθ (Charles Hamilton Smith, 1776-1859) ανέφερε ότι, οι μαύροι λύκοι ήσαν λιγότερο επιθετικοί από τις άλλους γκρίζους λύκους και διασταυρώνονταν με τους σκύλους πιο εύκολα.

Ασία

Μαύροι λύκοι είχαν αναφερθεί περιστασιακά στην Ασία. Το «Derboun» των βουνών της Αραβίας και της νότιας Συρίας, ήταν ένας μικρός μαύρος λύκος που, προφανώς, θεωρήθηκε από τους Άραβες στενά συνδεδεμένος με τον σκύλο, καθώς έτρωγαν το κρέας του, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους λύκους, που το κρέας τους ανέδιδε δυσάρεστη οσμή.  Οι μαύροι λύκοι στο Θιβέτ, γνωστοί στους ντόπιους ως «Chanko nagpo», θεωρούνται πιο τολμηροί και πιο επιθετικοί από τις ανοικτόχρωμες μορφές γκρίζων λύκων. Μικροί πληθυσμοί μαύρων λύκων υπάρχουν στο Λαντάκ.

Βόρεια Αμερική

Παρά το γεγονός ότι οι αμερικανικοί μαύροι λύκοι είχαν, αρχικά, την ίδια επιστημονική ονομασία με τους ευρωπαϊκούς, ο Γάλλος ζωολόγος Α. Ντεμαρέστ (Anselme Gaëtan Desmarest, 1784-1838) πίστευε ότι επρόκειτο για διαφορετικό είδος.  Ιστορικά, οι γηγενείς στις όχθες των ποταμών Μακένζι και Σασκάτσουαν, και στον Ν. Καναδά, προφανώς ποτέ δεν θεώρησαν τους μαύρους λύκους ως ξεχωριστό είδος.  Το 1791, στο βιβλίο του «Ταξίδια», ο Ο. Μπάρτραμ (William Bartram) ανέφερε ότι είδε μαύρους λύκους ανάμεσα σε πληθυσμούς κόκκινων λύκων στην Φλόριντα. Ανέφερε ότι ήσαν «απολύτως μαύροι», εκτός από τα θηλυκά που είχαν περιγραφεί ότι είχαν μια λευκή κηλίδα στο στήθος. 
Η γούνα ενός μαύρου λύκου θεωρείτο κάποτε από τους ιθαγενείς της Νέας Αγγλίας ότι άξιζε πάνω από 40 δέρματα αμερικανικού κάστορα. Ένας αρχηγός ινδιάνικης φυλής θεωρούσε την αποδοχή μιας γούνας μαύρου λύκου, ως πράξη συμφιλίωσης.  Οι μαύροι λύκοι στις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες θεωρήθηκαν ξεχωριστό είδος και ονομάστηκαν Canis nubilus, δηλαδή «συννεφιασμένοι ή σκοτεινοί» λύκοι.  Οι συγκεκριμένοι λύκοι ήσαν διαδεδομένοι κυρίως στο Μισούρι και είχαν ενδιάμεσο μέγεθος μεταξύ των άλλων γκρίζων λύκοι και των κογιότ, ενώ ανέδιδαν μια αποκρουστική μυρωδιά.  Στις 15 Ιανουαρίου 2009, ένας αρσενικός μαύρος από το Εθνικό Πάρκο Γιέλοουστοουν, ζυγίστηκε στα 65 κιλά, που είναι ο βαρύτερος καταγεγραμμένος γκρίζος λύκος, γενικότερα, στην ιστορία του Πάρκου.

Καταγωγή και γενετικά δεδομένα

Ο πρωτοπόρος στην μελέτη των γκρίζων λύκων, Αμερικανός ερευνητής Adolph Murie (1899 – 1974), ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι η μεγάλη γκάμα χρωματισμών σε αυτούς, είναι αποτέλεσμα της διασταύρωσής τους με σκύλους. 
Το 2008, ο καθηγητής Γενετικής και Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Ιατρικής Σχολής του Στάνφορντ, Dr. Gregory S. Barsh, χρησιμοποίησε μοριακές γενετικές τεχνικές για να αναλύσει αλληλουχίες DNA από 150 γκρίζους λύκους, οι μισοί από τους οποίους ήταν μελανιστικής μορφής, από τις περιοχές του Ουαϊόμινγκ, της Μοντάνα και του Αϊντάχο. Ανακαλύφθηκε ότι μια μετάλλαξη σε γονίδιο υπεύθυνο για την πρωτεΐνη b-defensin, είναι υπεύθυνη για το μαύρο χρώμα του τριχώματος στους σκύλους.  Μετά την διαπίστωση ότι η ίδια μετάλλαξη ήταν υπεύθυνη για τον χρωματισμό των μαύρων λύκων στην Βόρεια Αμερική και τα ιταλικά Απέννινα, ο ερευνητής και οι συνεργάτες του έθεσαν ως στόχο να ανακαλύψουν την προέλευση της μετάλλαξης. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, η μετάλλαξη προέκυψε σε σκύλους 12.800-121.000 χρόνια πριν, με πιθανότερη περίοδο 47.000 χρόνια πριν, περίπου, από τη σύγκριση μεγάλων τμημάτων του γονιδιώματος γκρίζου λύκου, σκύλου και κογιότ.  
Στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, στο Λος Άντζελες, ο Robert. K. Wayne, εξελικτικός βιολόγος ειδικευμένος στις Κανίδες, πίστευε ότι τα σκυλιά «δέχθηκαν» πρώτα την συγκεκριμένη μετάλλαξη. Δήλωσε περαιτέρω ότι, ακόμη και αν αυτή η μετάλλαξη υπήρχε αρχικά στους λύκους της Ευρασίας, «πέρασε» στους πληθυσμούς των σκύλων που κατέφθασαν με τον άνθρωπο στον Νέο Κόσμο και, στην συνέχεια, στους γηγενείς γκρίζους λύκους και τα κογιότ.  Οι μαύροι λύκοι με πιο πρόσφατη καταγωγή από τους σκύλους τείνουν να διατηρούν το μαύρο χρώμα περισσότερο, καθώς γερνούν.

Λειτουργικότητα

Επειδή οι μαύροι λύκοι, δηλαδή οι μελανιστικής μορφής γκρίζοι λύκοι, εμφανίζονται πιο συχνά σε δασικές περιοχές από ό,τι στην τούνδρα (62% των λύκων στις δασικές περιοχές της καναδικής Αρκτικής είναι μαύροι, σε σύγκριση με 7% στην παγωμένη τούνδρα),  υποστηρίχθηκε ότι η μελανίνη προσδίδει σε αυτούς τους λύκους προσαρμοστικό πλεονέκτημα, αλλά ο σκοπός της μετάλλαξης δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί. Ο Dr. Barsh απέκλεισε το καμουφλάζ, διότι οι λύκοι έχουν λίγους φυσικούς εχθρούς, ενώ δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι το μαύρο χρώμα στην γούνα του ζώου, οδηγεί σε οποιαδήποτε αύξηση στα ποσοστά επιτυχίας του κυνηγιού.  Ο ίδιος ερευνητής παρατήρησε ότι η b-defensin εμπλέκεται στις διαδικασίες εξασφάλισης ανοσίας σε ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις του δέρματος, οι οποίες μπορεί να είναι πιο συχνές σε δασικά, θερμά περιβάλλοντα.  Έχει προταθεί ότι, η σύνδεση της μετάλλαξης με τους δασικούς οικοτόπους σημαίνει πως η επικράτηση των μελανιστικών μορφών πρέπει να αυξηθεί, καθώς τα δάση επεκτείνονται προς τα βόρεια. Το γονίδιο που ελέγχει τον σκούρο χρωματισμό της γούνας πιστεύεται ότι είναι επικρατές στους γκρίζους λύκους. Το ζευγάρωμα ανάμεσα σε έναν μαύρο και έναν γκρίζο λύκο οδήγησε σε 10 κουτάβια με σκούρα γούνα από τα, συνολικά, δεκατέσσερα νεογνά.

Ασθένειες και παράσιτα

Οι ιογενείς ασθένειες που μεταφέρονται από τους γκρίζους λύκους περιλαμβάνουν την λύσσα την μόρβα, τον τύφο (από παρβοϊό), την λοιμώδη ηπατίτιδα (από αδενοϊό), την τραχειοβρογχίτιδα (από κορονοϊό) και θηλωματώσεις.  Ειδικά όσον αφορά στην λύσσα, οι γκρίζοι λύκοι είναι σημαντικοί ξενιστές στην Ρωσία, το Ιράν, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και την Ινδία.  Η περίοδος επώασης είναι 8-21 ημέρες, με τον ξενιστή να γίνεται όλο και επιθετικότερος και να εγκαταλείπει την αγέλη του ταξιδεύοντας μέχρι 80 χιλιόμετρα την ημέρα, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο να μολύνει και άλλους λύκους. Μάλιστα, τα μολυσμένα άτομα ουδένα φόβο έχουν έναντι των ανθρώπων, με τις πιο τεκμηριωμένες επιθέσεις λύκων σε ανθρώπους να αποδίδονται σε λυσσασμένα ζώα. 
Αν και η μόρβα είναι θανατηφόρα στους σκύλους, δεν έχει καταγραφεί ως τέτοια στους λύκους, εκτός από τον Καναδά και την Αλάσκα. Ο τύφος, ο οποίος προκαλεί τον θάνατο στα σκυλιά από αφυδάτωση, ηλεκτρολυτικές διαταραχές και σηψαιμικό σοκ, είναι σε μεγάλο βαθμό συμβατός με την ζωή στους γκρίζους λύκους, αλλά μπορεί να είναι θανατηφόρος στα κουτάβια. Η λοιμώδης ηπατίτιδα στους λύκους μπορεί να προέρχεται από επαφή με σκυλιά, αν και δεν υπάρχουν καταγραφές για θανάτους από αυτήν την ασθένεια. Ο κορωνοϊός έχει καταγραφεί σε λύκους της Αλάσκας, με τις λοιμώξεις πιο διαδεδομένες κατά τους χειμερινούς μήνες. Τέλος, οι θηλωματώσεις έχει καταγραφεί μόνον μία (1) φορά σε λύκους, και πιθανότατα δεν προκαλούν σοβαρή ασθένεια ή θάνατο, αν και μπορούν να αλλάξουν την συμπεριφορά σίτισης του ζώου. 
Οι βακτηριακές ασθένειες που μεταφέρονται από τους λύκους περιλαμβάνουν την βρουκέλλωση, την ασθένεια του Λάιμ (βορρελίωση), την λεπτοσπείρωση, την τουλαραιμία, την φυματίωση των βοοειδών,  την λιστερίωση, τον άνθρακα και τον αφθώδη πυρετό (FMD).  Οι γκρίζοι λύκοι μπορεί να μολυνθούν από το μικρόβιο Brucella suis, που προκαλεί την βρουκέλλωση των χοίρων σε άγριους και οικόσιτους ταράνδους. Ενώ οι ενήλικες λύκοι δεν έχουν την τάση να παρουσιάζουν κλινικά συμπτώματα, η ασθένεια μπορεί να αποδυναμώσει σοβαρά τα κουτάβια μολυσμένων θηλυκών. Αν και η νόσος του Λάιμ μπορεί να εξασθενίσει μεμονωμένα άτομα, δεν φαίνεται να έχει κάποια σημαντική επίδραση στους πληθυσμούς των γκρίζων λύκων. Η λεπτοσπείρωση μπορεί να εξαπλώνεται μέσω της επαφής με μολυσμένα θηράματα ή με τα ούρα και, μπορεί να προκαλέσει πυρετό, ανορεξία, εμετούς, αναιμία, αιματουρία, ίκτερο και τον θάνατο. Οι λύκοι που ζουν κοντά σε φάρμες είναι περισσότερο ευάλωτοι στην ασθένεια από εκείνους που ζουν στην έρημο, κάτι που σημαίνει ότι η ασθένεια, κατά πάσα πιθανότητα, οφείλεται σε παρατεταμένη επαφή με μολυσμένα απόβλητα κατοικιδίων ζώων. Οι λύκοι μπορεί να «κολλήσουν» τουλαραιμία από διάφορα λαγόμορφα θηράματα, αν και οι επιπτώσεις της είναι, γενικά, άγνωστες. Η φυματίωση των βοοειδών δεν θεωρείται σημαντική απειλή για τους γκρίζους λύκους, αν και είναι υπεύθυνη για τον θάνατο δύο κουταβιών στον Καναδά. 
Οι γκρίζοι λύκοι μεταφέρουν εξωπαράσιτα και ενδοπαράσιτα, με τους λύκους στην πρώην Σοβιετική Ένωση που έχουν καταγραφεί, να μεταφέρουν τουλάχιστον 50 είδη.  Τα περισσότερα από αυτά τα παράσιτα μολύνουν τους λύκους χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις, αν και αυτές μπορεί να γίνουν πιο σοβαρές σε άρρωστα ή υποσιτισμένα άτομα.  Οι παρασιτικές μολύνσεις στους λύκους είναι ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος για τους ανθρώπους, αφού μπορούν να εξαπλωθούν σε αυτούς μέσω των σκύλων. Σε περιοχές όπου οι λύκοι ζουν σε βοσκότοπους, τα παράσιτα μπορούν να εξαπλωθούν και στο ζωικό κεφάλαιο. 
Οι λύκοι συχνά μεταφέρουν πολλά εξωπαράσιτα, όπως ψύλλους, τσιμπούρια, ψείρες και ακάρεα. Το πιο επιβλαβές για τους γκρίζους λύκους, ιδιαίτερα για τα κουτάβια, είναι το άκαρι της ψώρας (Sarcoptes scabiei),  αν και σπάνια αναπτύσσεται πλήρης εξέλιξη της νόσου, σε αντίθεση με τις αλεπούδες. Οι ψείρες, όπως η Trichodectes canis, μπορεί να προκαλέσει ασθένεια στους λύκους, αλλά σπάνια τον θάνατο. Τα τσιμπούρια του γένους Ixodes μπορεί να μολύνουν τους λύκους με την νόσο του Λάιμ και τον πυρετό των Βραχωδών Ορέων, όπως αποκαλείται. Άλλα εξωπαράσιτα περιλαμβάνουν τα Dermacentor pictus, Pulex irritans και Ctenocephalides canis. 
Ενδοπαράσιτα που, είναι γνωστό ότι, μολύνουν τους γκρίζους λύκους περιλαμβάνουν διάφορα πρωτόζωα και έλμινθες (τρηματώδεις, ταινίες, ασκαρίδες κ.ο.κ.). Μέχρι 30.000 είδη πρωτοζώων, έχουν καταγραφεί να μολύνουν τους λύκους: το Neospora caninum, είναι ιδιαίτερα επιβλαβές για τους αγρότες, καθώς η ασθένεια μπορεί να εξαπλωθεί και στο ζωικό κεφάλαιο, με τα μολυσμένα ζώα να έχουν 3-13 φορές περισσότερες πιθανότητες να αποβάλουν από εκείνα που δεν έχουν μολυνθεί.  Από τους τρηματώδεις, ο πιο κοινός στους λύκους της Βορείου Αμερικής είναι ο Alaria, ο οποίος μολύνει τα μικρά τρωκτικά και τα αμφίβια, τα οποία τρώγονται από τους λύκους. Μετά την επίτευξη της ωριμότητας, ο Alaria μεταναστεύει στο έντερο του λύκου, αλλά λίγο τον βλάπτει. Ο Conjunctus metorchis, που εισέρχεται στον οργανισμό μέσω της κατανάλωσης ψαριών, μολύνει το ήπαρ ή την χοληδόχο κύστη, προκαλώντας ηπατική νόσο, φλεγμονή του παγκρέατος, καθώς και απίσχνανση. Οι κηστώδεις (ταινίες) βρίσκονται συχνά στους λύκους, επειδή οι κύριοι ξενιστές τους είναι τα οπληφόρα, τα μικρά θηλαστικά και τα ψάρια, με τα οποία οι λύκοι τρέφονται, Γενικά, προκαλούν μικρή βλάβη στους γκρίζους λύκους, αν και αυτό εξαρτάται από τον αριθμό και το μέγεθος των παρασίτων, καθώς και την ευαισθησία του ξενιστή. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν συχνά δυσκοιλιότητα, τοξικές και αλλεργικές αντιδράσεις, ερεθισμό του βλεννογόνου του εντέρου και υποσιτισμό.
Οι λοιμώξεις από τον εχινόκοκκο Echinococcus granulosus στα μεγάλα οπληφόρα θηλαστικά τείνουν να αυξάνονται σε περιοχές με υψηλές πυκνότητες λύκων, καθώς οι λύκοι μπορούν να μολύνουν τις περιοχές βοσκής με τα αυγά του εχινοκόκκου στα περιττώματά τους. Γενικά, οι γκρίζοι λύκοι μπορούν να μεταφέρουν πάνω από 30 είδη σκουληκιών-παρασίτων, αν και οι περισσότερες λοιμώξεις από νηματώδεις εμφανίζονται καλοήθεις, ανάλογα με τον αριθμό των σκουληκιών και την ηλικία του ξενιστή. Το Ancylostoma caninum προσκολλάται στο εντερικό τοίχωμα, τρέφεται με το αίμα του ξενιστή, και μπορεί να προκαλέσει υπερχρωμική αναιμία, απίσχνανση, διάρροια και, ενδεχομένως, τον θάνατο. Άλλοι σκώληκες που προσβάλλουν τους γκρίζους λύκους είναι οι Toxocara canis (προκαλεί εντερικά προβλήματα), Dioctophyma renale (σοβαρές νεφροπάθειες), Dirofilaria immitis (ηπατοπάθεια) και Trichinella spiralis (μυικά προβλήματα).

Ασία

Κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα, οι γκρίζοι λύκοι ήσαν διαδεδομένοι σε πολλές περιοχές των Αγίων Τόπων ανατολικά και δυτικά του ποταμού Ιορδάνη. Ωστόσο, μειώθηκαν σημαντικά σε αριθμό μεταξύ 1964 και 1980, κυρίως λόγω δίωξης από τους αγρότες.  Το είδος δεν θεωρείτο συνηθισμένο στη βόρεια και κεντρική Σαουδική Αραβία κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, με παλαιότερες δημοσιεύσεις να αφορούν σε ζώα, είτε από το νοτιοδυτικό Ασίρ, τις βόρειες βραχώδεις περιοχές που συνορεύουν με το Τζοντάν και από περιοχές γύρω από το Ριάντ. 
Το φάσμα του γκρίζου λύκου στην τέως Σοβιετική Ένωση περιελάμβανε σχεδόν ολόκληρη την επικράτεια της χώρας, απουσιάζοντας μόνον από τα Νησιά Σολοβέτσκι, τη Γη του Φραγκίσκου Ιωσήφ , τα νησιά Σεβερνάγια Ζέμλια και τα νησιά Καράγκιν, Κομαντόρσκι και Σαντάρ. Το είδος εξοντώθηκε δύο φορές στην Κριμαία, μία φορά, μετά τον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο και, πάλι, μετά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.  Μετά τους δύο παγκόσμιους πολέμους, οι «σοβιετικοί» πληθυσμοί γκρίζων λύκων κορυφώθηκαν δύο φορές. 30.000 λύκοι εξολοθρεύονταν ετησίως από έναν πληθυσμό 200.000 ατόμων κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1940, μέχρι 40.000-50.000 κατά τα χρόνια της ακμής τους. Έφθασαν στο χαμηλότερο επίπεδο γύρω στο 1970, εξαφανισμένοι στο μεγαλύτερο τμήμα της ευρωπαϊκής Ρωσίας. Ο πληθυσμός αυξήθηκε και πάλι, μετά το 1980, σε περίπου 75.000 άτομα, με 32.000 να έχουν θανατωθεί το 1979. Οι πληθυσμοί τους στην βόρεια Εσωτερική Μογγολία μειώθηκαν κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1940, κυρίως λόγω της λαθροθηρίας γαζελών, κύριας λείας του γκρίζου λύκου στην περιοχή.  Στη βρετανική Ινδία οι γκρίζοι λύκοι επικηρύχθηκαν και καταδιώχθηκαν σε μεγάλο βαθμό λόγω επιθέσεών τους σε πρόβατα, αίγες και ανθρώπους. Συνολικά, πάνω από 100.000 λύκοι σκοτώθηκαν για πριμοδοτήσεις στη βρετανική Ινδία μεταξύ 1871 και 1916. 
Οι γκρίζοι λύκοι στην Ιαπωνία, εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου Μεταρρύθμισης Μεϊτζί, εξόντωση που έγινε γνωστή ως ōkami no kujo. Ο λύκος θεωρήθηκε απειλή για την κτηνοτροφία και, η κυβέρνηση Μεϊτζί εκείνη την εποχή, πριμοδότησε άμεση εκστρατεία εξόντωσής τους, παρόμοια με την τότε ταυτόχρονη αμερικανική εκστρατεία, συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης χημικών. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό: o τελευταίος ιαπωνικός γκρίζος λύκος ήταν ένα αρσενικό που θανατώθηκε στις 23 Ιανουαρίου 1905 κοντά στο Ουασικαγκούτσι (σημερινό Χιγκάσι Γιοσίρο). 
Υπάρχουν λίγα αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με την κατάσταση των γκρίζων λύκων στη Μέση Ανατολή, με εξαίρεση εκείνων στο Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία, αν και ο αριθμός τους φαίνεται να είναι σταθερός και πιθανόν να παραμείνει έτσι. Η πολιτική για την προστασία του θηλαστικού στο Ισραήλ και η αποτελεσματική επιβολής του νόμου, διατηρούν έναν μεσαίου μεγέθους πληθυσμό λύκων, που έχει θετική επίπτωση και σε γειτονικές χώρες, ενώ η Σαουδική Αραβία έχει μεγάλες εκτάσεις ερήμου, όπου 300-600 λύκοι, περίπου, ζουν ανενόχλητοι.  Γενικά, ο λύκος επιβιώνει στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής κατανομής του στην Σαουδική Αραβία, πιθανώς λόγω της έλλειψης κτηνοτροφίας και των άφθονων ανθρώπινων δραστηριοτήτων.  Η Τουρκία μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των γκρίζων λύκων στην περιοχή, λόγω της γειτνίασης της με την κεντρική Ασία. Τα βουνά της Τουρκίας χρησίμευσαν ως καταφύγιο για τους λίγους εναπομείναντες λύκους στην Συρία. Μικρός πληθυσμός υπάρχει στα Υψώματα του Γκολάν και, περιέργως, είναι καλά προστατευμένοι λόγω των εκεί στρατιωτικών δραστηριοτήτων. Οι λύκοι που ζουν στο νότο της περιοχής Νεγκέβ, συνυπάρχουν με τους πληθυσμούς του Σινά και της Ιορδανίας. Πάντως, σε όλη την Μέση Ανατολή, το είδος προστατεύεται μόνον στο Ισραήλ. Αλλού, μπορεί να θηρεύεται όλο το χρόνο από τους Βεδουίνους. 
Λίγα είναι γνωστά για τους σημερινούς πληθυσμούς γκρίζων λύκων στο Ιράν που, κάποτε, υπήρχαν σε ολόκληρη την χώρα, αν και σε χαμηλές πυκνότητες, κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1970. Οι βόρειες περιοχές του Αφγανιστάν και του Πακιστάν είναι σημαντικά προπύργια του λύκου. Έχει υπολογιστεί ότι υπάρχουν περίπου 300 λύκοι σε έκταση, περίπου 60.000 km² στο Τζαμού και Κασμίρ στην βόρεια Ινδία, και περισσότερα από 50 στο Χιμάτσαλ Πραντές. Συνολικά, η Ινδία υποστηρίζει περίπου 800-3.000 λύκους, διάσπαρτους σε πολλούς εναπομείναντες πληθυσμούς. Παρά το γεγονός ότι προστατεύονται από το 1972, οι ινδικοί γκρίζοι λύκοι χαρακτηρίζονται ως απειλούμενοι, με πολλούς πληθυσμούς να περιπλανώνται σε χαμηλούς αριθμούς ή ζουν σε περιοχές που χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο από τον άνθρωπο. Παρόλο που υπάρχουν στο Νεπάλ και το Μπουτάν, δεν υφίστανται επίσημες καταγραφές για τα άτομα που ζουν σε αυτές τις χώρες. 
Οι πληθυσμοί γκρίζων λύκων όλη τη βόρεια και κεντρική Ασία είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστοι, αλλά υπολογίζονται σε κάποιες εκατοντάδες χιλιάδες με βάση τις ετήσιες θανατώσεις. Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η εξόντωση των λύκων έχει αναχαιτιστεί και οι πληθυσμοί των λύκων έχουν αυξηθεί κατά 25.000-30.000, περίπου, σε ολόκληρη την πρώην Σοβιετική Ένωση. Στην Κίνα και την Μογγολία, οι λύκοι προστατεύονται μόνο στα καταφύγια. Οι πληθυσμοί της Μογγολίας υπολογίζονται σε 10.000-30.000 άτομα, ενώ η κατανομή των λύκων στην Κίνα είναι πιο «άνιση». Ο βορράς της χώρας έχει μόνον 400 άτομα, κατ΄εκτίμησιν, ενώ στον νότο (Σιντζιάνγκ και Θιβέτ, υπάρχουν περίπου 10.000 και 2.000 γκρίζοι λύκοι, αντίστοιχα.

Βόρεια Αμερική

Αρχικά, οι γκρίζοι λύκοι καταλάμβαναν όλες της περιοχές της Βορείου Αμερικής βόρεια των 20° Ν, περίπου. Υπήρχαν σε όλη την ηπειρωτική χώρα, εκτός από τις νοτιοανατολικές ΗΠΑ, την Καλιφόρνια δυτικά της Σιέρα Νεβάδα, και τις τροπικές και υποτροπικές περιοχές του Μεξικού. Επίσης, ζούσαν στην Νέα Γη, την νήσο Βανκούβερ, τα νησιά της νοτιοανατολικής Αλάσκας, και σε όλη το Αρκτικό Αρχιπελάγους και την Γροιλανδία.  Η παρακμή των βορειοαμερικανικών πληθυσμών γκρίζων λύκων συνέπεσε με την αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού και την επέκταση της γεωργίας. Με την έναρξη του 20ού αιώνα, το είδος είχε σχεδόν εξαφανιστεί από το ανατολικό τμήμα των ΗΠΑ, με εξαίρεση ορισμένες περιοχές των Απαλαχίων και των Μεγάλων Λιμνών. Στον Καναδά, ο λύκος εκριζώθηκε στο Νιου Μπράνσγουικ και την Νέα Σκωτία, μεταξύ 1870 και 1921, και στην Νέα Γη, γύρω στο 1911. Εξαφανίστηκε από τις νότιες περιοχές του Κεμπέκ και του Οντάριο μεταξύ 1850 και 1900. Η υποχώρηση του γκρίζου λύκου στις πεδιάδες, συνέπεσε με την εξόντωση του αμερικανικού βίσωνα και άλλων οπληφόρων στην δεκαετία 1860-'70. Μετά το 1900-1930, ο λύκος είχε σχεδόν εξαλειφθεί από το δυτικό τμήμα των ΗΠΑ και στις παρακείμενες περιοχές του Καναδά, λόγω των εντατικών προγραμμάτων ελέγχου του και, με απώτερο στόχο, την εκρίζωσή του.
Το 1960, εξαφανίστηκε από τις ομοσπονδιακές και πολιτειακές κυβερνήσεις στο σύνολο των ΗΠΑ, εκτός από την Αλάσκα και την βόρεια Μινεσότα. Χιλιάδες λύκοι σκοτώθηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 έως τις αρχές του 1960, κυρίως λόγω μέσω δηλητηρίασης. Η ανάσχεση της μείωσης των βορειοαμερικανικών πληθυσμών λύκου, άρχισε από τον νοτιοδυτικό Καναδά, κυρίως λόγω της αύξησης πληθυσμών των οπληφόρων. 
Η σύγχρονη εξάπλωση του είδους στην Βόρεια Αμερική, ως επί το πλείστον, περιορίζεται στην Αλάσκα και τον Καναδά, με πληθυσμούς που εμφανίζονται, επίσης, στην βόρεια Μινεσότα, το Ουισκόνσιν και την Άνω Χερσόνησο (Upper Peninsula) του Μίσιγκαν, καθώς και σε τμήματα της Ουάσιγκτον, του Αϊντάχο, του βόρειου Όρεγκον και της Μοντάνα. Ένας λειτουργικός πληθυσμός γκρίζων λύκων, υπολογίζεται ότι πρέπει να έχει εγκατασταθεί στην Καλιφόρνια, μέχρι το 2024 σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κρατικών αξιωματούχων άγριας ζωής.  Γκρίζοι λύκοι από τον Καναδά άρχισαν να αποικίζουν ξανά την βόρεια Μοντάνα γύρω από το Εθνικό Πάρκο Γκλέισιερ, το 1979, και το πρώτο λημέρι στις δυτικές ΗΠΑ, για περισσότερο από μισόν αιώνα, καταγράφηκε εκεί, το 1986.  Ο πληθυσμός των λύκων στην βορειοδυτική Μοντάνα αρχικά αυξήθηκε ως αποτέλεσμα της φυσικής αναπαραγωγής και διασποράς, περίπου 48 ατόμων, μέχρι το τέλος του 1994.  Από τα έτη 1995-1996 και μετά, οι λύκοι από την Αλμπέρτα και την Βρετανική Κολομβία μετεγκαταστάθηκαν στο Εθνικό Πάρκο Γιέλοουστοουν και το Αϊντάχο. Επιπλέον, ο μεξικανικός λύκος εισήχθη εκ νέου στην Αριζόνα και το Νέο Μεξικό, το 1998. 
Ο γκρίζος λύκος βρίσκεται περίπου στο 80% της ιστορικής του κατανομής στον Καναδά, καθιστώντας την χώρα σημαντικό προπύργιο τοΠροχωρημένο
Ειδικοί χαρακτήρες
Βοήθεια
Επικεφαλίδα
Μορφή
Εισαγωγή
υ είδους.  Υπάρχουν εκεί 52.000-60.000 γκρίζοι λύκοι, περίπου, των οποίων το νομικό καθεστώς ποικίλλει ανάλογα με την επαρχία και την περιοχή. Οι κάτοικοι των Πρώτων Εθνών (First Nations), όπως αποκαλούνται οι Αβορίγινες του Καναδά, έχουν το δικαίωμα να θηρεύουν λύκους χωρίς περιορισμούς, ενώ μερικές επαρχίες χορηγούν άδεια για το κυνήγι -αν και σε μερικές δεν υφίσταται αυτό. Στην Αλμπέρτα, οι γκρίζοι λύκοι που «εισβάλλουν» σε ιδιωτικές εκτάσεις μπορούν να θηρευτούν με δολώματα από τους ιδιοκτήτες, χωρίς να απαιτείται άδεια. Επίσης, σε ορισμένες περιοχές, υπάρχουν επιδοτούμενα προγράμματα θήρας του λύκου.  Επίσης ο, μεγάλης κλίμακας, έλεγχος του πληθυσμού των γκρίζων λύκων με δηλητηρίαση, παγίδευση και εναέριο κυνήγι, προς το παρόν διεξάγεται από την κυβέρνηση μέσω εκπόνησης προγραμμάτων, με σκοπό την υποστήριξη πληθυσμών των απειλούμενων ειδών, όπως του καριμπού των δασών (Rangifer tarandus caribou). 
Στην Αλάσκα, ο πληθυσμός γκρίζων λύκων πληθυσμός εκτιμάται σε 6.000-7.000 άτομα και υφίσταται νόμιμο κυνήγι αλλά με αριθμητικούς ή άλλους περιορισμούς. Το 2002, υπήρχαν 250 γκρίζοι λύκοι σε 28 αγέλες στο Γιέλοουστοουν και 260 λύκοι σε 25 αγέλες στο Αϊντάχο. Το 1974, ο γκρίζος λύκος καταχωρήθηκε ως Απειλούμενο Είδος (ΕΝ) στην Μινεσότα, το Ουισκόνσιν και το Μίσιγκαν, αλλά λόγω των μέτρων προστασίας -που απέδωσαν-, αναβαθμίστηκε σε Απειλούμενο (VU), το 2003. Οι επανεισηγμένοι μεξικανικοί γκρίζοι λύκοι στην Αριζόνα και το Νέο Μεξικό προστατεύονται δια νόμου και, στα τέλη του 2002, υπήρχαν 28 άτομα σε 8 αγέλες.  Ένας θηλυκός γκρίζος λύκος που πυροβολήθηκε το 2013, στη Κομητεία Χαρτ του Κεντάκι από κυνηγό, ήταν ο πρώτος που καταγράφηκε στην πολιτεία, κατά την σύγχρονη εποχή. Ανάλυση DNA από τα εργαστήρια Ιχθύων και Άγριας Ζωής έδειξε γενετικά χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα των γκρίζων λύκων στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών.

Αφρική

Ακόμη και μέχρι το 2011, υπήρχαν διαφωνίες κατά πόσον ο γκρίζος λύκος υπάρχει στην Αφρική. Ο Αριστοτέλης είχε γράψει για λύκους -γενικά- που ζουν στην Αίγυπτο, αναφέροντας ότι ήταν μικρότεροι από το ελληνικό είδος. Ο Γερμανός αιγυπτιολόγος Γ. Έμπερς (Georg Ebers, 1837-1898) ανέφερε ότι, ο λύκος είναι μεταξύ των ιερών ζώων της Αιγύπτου, χαρακτηρίζοντάς τον ως μια «μικρότερη ποικιλία» εκείνου της Ευρώπης και σημειώνοντας πως, το όνομα Λυκόπολις (Lycopolis) (σημερινό Ασιούτ), πόλη αφιερωμένη στον Άνουβι, σημαίνει «πόλη του λύκου». Ο ζωολόγος Ε. Σβαρτς (Ernst Schwarz, 1889-1962) ταξινόμησε το βορειοαφρικανικό λυκόμορφο κυνοειδές ως υποείδος του χρυσού τσακαλιού και, στην συνέχεια, δέχθηκε κριτική ότι παρέβλεψε την μορφολογική του συγγένεια με τον γκρίζο λύκο.  
Τον Δεκέμβριο του 2002, ένα κυνοειδές εθεάθη στην έρημο Ντανακίλ της Ερυθραίας, η εμφάνιση του οποίου δεν αντιστοιχούσε σε εκείνην του χρυσού τσακαλιού ή τα άλλα έξι αναγνωρισμένα είδη κυυνοειδών της περιοχής, αλλά έμοιαζε έντονα με γκρίζο λύκο.  Τελικά, αυτό το κυνοειδές, όντως ήταν ένας γκρίζος λύκος, όπως αποδείχθηκε το 2011, όταν τα ζεύγη βάσεων του μιτοχονδριακού DNA των δειγμάτων που ελήφθησαν από το Αιθιοπικό υψίπεδο αναλύθηκαν και συγκρίθηκαν με εκείνα άλλων λύκοι και κυνοειδών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, υπάρχουν γκρίζοι λύκοι σε δύο τουλάχιστον σημεία στην Αιθιοπία, περίπου 2.500 χλμ. ΝΑ. της Αιγύπτου,  ενώ, άλλη μελέτη πιθανόν να επιβεβαίωσε την παρουσία των γκρίζων λύκων στην Αλγερία, το Μάλι και την Σενεγάλη.

Μέτρα διαχείρισης

Ο γκρίζος λύκος περιλαμβάνεται: 
α) στα αυστηρά προστατευόμενα είδη στο ANNEX II της σύμβασης της Βέρνης, που έχει υπογραφεί το 1979 από όλες τις χώρες της Ε.Ε. και 
β) στην οδηγία 92/43/Ε.Ε., όπου χαρακτηρίζεται ως πρωτεύον για προστασία είδος κάτω από τον 39ο παράλληλο.
Σε εθνικό επίπεδο τα νομοθετικά μέτρα προστασίας που έχουν θεσπισθεί περιλαμβάνουν: 
α) την κατάργηση αμοιβής για το φόνο λύκου (1980)
β) την εξαίρεσή του από τη λίστα των «επιβλαβών» (1991)
γ) την απαγόρευση χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων (1980)
δ) την απαγόρευση της κατοχής γκρίζων λύκων από ιδιώτες (1969) 
Επιπλέον, ο γκρίζος λύκος περιλαμβάνεται επίσης και στο «κόκκινο βιβλίο» για τα απειλούμενα είδη της Ελλάδας.

Λύκος και άνθρωπος

Αν και επιθέσεις γκρίζων λύκων συμβαίνουν, η συχνότητά τους ποικίλλει ανάλογα με τη γεωγραφική θέση και την ιστορική περίοδο. Οι επιθέσεις είναι επικίνδυνες όχι μόνο για τα θύματα, αλλά και τους επιτιθέμενους, οι οποίοι συχνά θανατώνονται στην συνέχεια ή, ακόμη χειρότερα, εξολοθρεύονται σε επίπεδο πληθυσμού για εκδίκηση. Ως αποτέλεσμα, οι λύκοι σήμερα τείνουν να ζουν ως επί το πλείστον μακριά από τους ανθρώπους ή έχουν αναπτύξει την τάση και την ικανότητα να τους αποφεύγουν συστηματικά. Ο εξειδικευμένος ερευνητής γκρίζων λύκων, βιολόγος Λ.Μεχ (L. David Mech, 1937-) υπέθεσε το 1998 ότι, οι λύκοι γενικά αποφεύγουν τον άνθρωπο, λόγω του διαχρονικού φόβου από το κυνήγι. Σημειώνει, επίσης ότι, η όρθια στάση των ανθρώπων φοβίζει τους λύκους διότι τους θυμίζει τις αρκούδες, τις οποίες οι λύκοι συνήθως αποφεύγουν.

Ζωικό κεφάλαιο

Οι επιθέσεις των γκρίζων λύκων στα κατοικίδια ζώα που παράγονται και εκτρέφονται από τον άνθρωπο είναι, μακράν και πέραν κάθε αμφισβήτησης, ο κύριος λόγος για τις διώξεις που υφίσταται το θηλαστικό, όχι όμως και ο μόνος. Ειδικά, η κτηνοτροφία βοσκής, με τα ζώα να ζουν στην ύπαιθρο και με την επιβίωσή τους να εξαρτάται αποκλειστικά από την αυτοφυή βλάστηση, , αποτελεί την λύση αλλά και το πρόβλημα για αρκετές αγέλες λύκων, κάτι που αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή απειλή για την διατήρησή του είδους. Η λύση της εξολόθρευσης των λύκων, καθώς προκαλούν οικονομικές ζημίες, είναι η εύκολη,  αλλά όχι αλάνθαστη λύση για την πρόληψη τέτοιων επιθέσεων.  Απόδειξη είναι ότι, αφού ορισμένα έθνη προκάλεσαν δια νόμου την εκρίζωση των λύκων από πολλές περιοχές στην υφήλιο (βλ. Ιστορικό κατάστασης πληθυσμού), στην συνέχεια εκπόνησαν προγράμματα αποκατάστασής τους λόγω της σημαντικότητάς τους στην τροφική αλυσίδα.  Μερικά κράτη βοηθούν τους αγρότες να αντισταθμίσουν τις οικονομικές απώλειες που υφίστανται, μέσω προγραμμάτων αποζημίωσης.  
Οι λύκοι, συνήθως, καταφεύγουν σε επιθέσεις κατά των ζώων κτηνοτροφίας όταν δεν υπάρχουν άγρια θηράματα στην περιοχή αναζήτησης τροφής. Απόδειξη γι’ αυτό αποτελεί η μεγάλη διαφορά σε επιθέσεις λύκων στην Ευρασία -ιδιαίτερα στην Ευρώπη- και στην Βόρεια Αμερική. Επειδή, στην αμερικανική ήπειρο, μεγάλο ποσοστό της άγριας ζωής προστατεύεται, τα θηράματα είναι άφθονα και οι επιθέσεις σε οικόσιτα ζώα είναι σπάνιες.  Η πλειονότητα των επιθέσεων συμβαίνει κατά την περίοδο βοσκής το καλοκαίρι, με τα αφύλακτα ζώα στα απομακρυσμένα λιβάδια να είναι πιο ευάλωτα στην θήρευση.  Οι πιο συχνοί «στόχοι» είναι τα πρόβατα (σε όλη την Ευρώπη), οι εκτρεφόμενοι τάρανδοι (βόρεια Σκανδιναβία), οι αίγες (Ινδία), τα άλογα (Μογγολία), τα βοοειδή και οι γαλοπούλες (Βόρεια Αμερική). 
Ο αριθμός των ζώων που θανατώνονται σε μία (1) μόνον επίθεση ποικίλλει ανάλογα με το είδος: οι περισσότερες επιθέσεις σε βοοειδή και άλογα έχουν, συνήθως, ως αποτέλεσμα ένα (1) νεκρό ζώο, ενώ οι γαλοπούλες, τα πρόβατα και οι εκτρεφόμενοι τάρανδοι μπορεί να υποστούν την αποκαλούμενη πλεονασματική θανάτωση (βλ. Πλεονασματική θανάτωση). Οι γκρίζοι λύκοι επιτίθενται στα ζώα εκτροφής που βόσκουν, κυρίως, αν και κατά καιρούς εισέρχονται σε περιφραγμένους χώρους.  Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι λύκοι δεν χρειάζεται καν να επιτεθούν για να επηρεάσουν αρνητικά την παραγωγή: το στρες που δημιουργείται σε πολλά ζώα κτηνοτροφίας, ιδιαίτερα σε εκείνα που έχουν επιβιώσει προηγουμένης επίθεσης και είναι σε συνεχή επαγρύπνηση, μπορεί να οδηγήσει σε αποβολές, απώλεια βάρους και υποβάθμιση της ποιότητας του κρέατος. 
Οι γκρίζοι λύκοι μπορούν να σκοτώνουν και σκυλιά, όταν τούς δοθεί ευκαιρία, με κάποιους πληθυσμούς λύκων να στηρίζονται σε σκύλους για την διατροφή τους. Στην Κροατία, μάλιστα, οι λύκοι σκοτώνουν περισσότερα σκυλιά από πρόβατα, ενώ στην Ρωσία φαίνεται να «συγκρατούν» περιορισμένους τους πληθυσμούς αδέσποτων σκύλων. Οι γκρίζοι λύκοι μπορεί να εμφανίσουν ασυνήθιστα τολμηρή συμπεριφορά όταν επιτίθενται σε σκυλιά, μερικές φορές αγνοώντας την ανθρώπινη παρουσία, ιδιαίτερα σε αυλές σπιτιών και σε δάση.  Οι επιθέσεις σε κυνηγετικά σκυλιά θεωρούνται σημαντικό πρόβλημα στην Σκανδιναβία και το Ουισκόνσιν.

Θανατηφόρες επιθέσεις σε ανθρώπους

Ο φόβος των γκρίζων λύκων υπήρξε, ανέκαθεν, διάχυτος σε πολλές κοινωνίες, αν και οι άνθρωποι κατ΄ουδένα τρόπο αποτελούν μέρος της φυσικής λείας των λύκων.  Το πώς οι λύκοι αντιδρούν στην παρουσία του ανθρώπου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προηγούμενη εμπειρία μαζί τους. Οι λύκοι που δεν έχουν καμία αρνητική εμπειρία από αυτούς ή είναι πεινασμένοι, μπορεί να μην φοβούνται ιδιαίτερα.  Αν και οι λύκοι μπορούν να αντιδράσουν επιθετικά εάν προκληθούν, τέτοιες επιθέσεις περιορίζονται στην συντριπτική τους πλειονότητα σε δαγκώματα, χωρίς να δοθεί συνέχεια. Ωστόσο, σχεδιασμένες επιθέσεις λύκων, σε ορισμένες περιοχές (κυρίως σε άγριες απομονωμένες τοποθεσίες στην Αλάσκα ή στην Σιβηρία), μπορούν να συμβούν, όταν υπάρχει εξάντληση των τροφικών πόρων και υπάρχει μακρά περίοδος εθισμού (habituation), κατά την διάρκεια της οποίας, οι λύκοι χάνουν σταδιακά τον φόβο τους απέναντι στους ανθρώπους. Τότε, μπορεί να υπάρξει ακόμη και θανάτωση ή/και κατανάλωση του θύματος επίθεσης, εάν δεν υπάρξει αντίδραση, διότι ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως κοινό θήραμα, οι δε συγκεκριμένοι συμμετέχοντες λύκοι, μπορούν να επαναλάβουν το εγχείρημα.  Τέτοιες επιθέσεις εμφανίζουν αιχμή κατά την περίοδο Ιουνίου-Αυγούστου, οπότε οι άνθρωποι που εισέρχονται σε δασικές περιοχές (για βόσκηση ζώων ή συλλογή καρπών και μανιταριών) αυξάνονται. Επίσης, οι λύκοι με κουτάβια εμφανίζουν έντονο τροφικό στρες, κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου και γίνονται επιθετικοί. Η πλειοψηφία των θυμάτων είναι άτομα κάτω των 18 ετών και, σε σπάνιες περιπτώσεις όπου εμπλέκονται ενήλικες, τα θύματα είναι σχεδόν πάντοτε γυναίκες. 
Η χώρα με τα περισσότερα -αρχειοθετημένα- ιστορικά στοιχεία επιθέσεων, είναι η Γαλλία, όπου σχεδόν 7.600 θανατηφόρες επιθέσεις καταγράφηκαν από το 1.200 μέχρι το 1920.  Στην σύγχρονη εποχή, επιθέσεις εμφανίζονται πιο συχνά στην Ινδία και τις γειτονικές χώρες. Αντίθετα, λίγα είναι τα ιστορικά αρχεία για επιθέσεις λύκων στην Βόρεια Αμερική. Κατά τα τελευταία χρόνια, έως το 2002, υπήρχαν οκτώ θανατηφόρες επιθέσεις στην Ευρώπη και τη Ρωσία, τρεις στη Βόρεια Αμερική και περισσότερες από 200 στην νότια Ασία.

Λύσσα

Παρόλο που, οι περιπτώσεις λυσσασμένων γκρίζων λύκων είναι λίγες σε σύγκριση με άλλα είδη θηλαστικών, διότι δεν αποτελούν τους αρχικούς ξενιστές της νόσου, μπορεί να μολύνονται από σκύλους, χρυσά τσακάλια και αλεπούδες. Τα κρούσματα λύσσας είναι πολύ σπάνια στην Βόρεια Αμερική, αν και πολυάριθμα στην ανατολική Μεσόγειο, την Μέση Ανατολή και την κεντρική Ασία. Ο λόγος γι’ αυτό είναι ασαφής, αν και μπορεί να συνδέεται με την παρουσία τσακαλιών σε αυτές τις περιοχές, διότι τα τσακάλια έχουν ταυτοποιηθεί ως πρωτογενείς ξενιστές της νόσου. Ωστόσο, οι γκρίζοι λύκοι εκδηλώνουν την «φάση εφόδου» της λύσσας σε πολύ έντονο βαθμό που, σε συνδυασμό με το μέγεθος και την δύναμή τους, τους καθιστά ίσως το πιο επικίνδυνο από τα λυσσασμένα ζώα,  με τα δαγκώματά τους να είναι 15 φορές πιο επικίνδυνα για την μετάδοση της ασθένειας, από εκείνα των λυσσασμένων σκύλων. 
Οι λυσσασμένοι λύκοι συνήθως ενεργούν μόνοι τους, ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις και, συχνά, δαγκώνουν πολλούς ανθρώπους και κατοικίδια ζώα. Οι περισσότερες επιθέσεις λυσσασμένων λύκων εμφανίζονται την άνοιξη και το φθινόπωρο. Σε αντίθεση με άλλες επιθέσεις, τα θύματα των λυσσασμένων ατόμων δεν καταναλώνονται, και οι επιθέσεις κατά κανόνα συμβαίνουν μόνον μέσα σε μία ημέρα. Επίσης, οι λυσσασμένοι λύκοι επιτίθενται στα θύματά τους τυχαία, χωρίς την επιλεκτικότητα και στρατηγική που εμφανίζεται στους λύκους-θηρευτές, με την πλειοψηφία των καταγεγραμμένων περιπτώσεων να αφορά σε ενήλικους άνδρες, καθώς εκείνοι συχνά απασχολούνται σε γεωργικές και δασοκομικές δραστηριότητες, που τους φέρνουν σε επαφή με τους γκρίζους λύκους.

Λαογραφία

Ο γκρίζος λύκος είναι πολύ κοινή «μορφή» στις μυθολογίες και κοσμολογίες των λαών σε όλη την Ευρασία και τη Βόρεια Αμερική (που αντιστοιχούν στην ιστορική κατανομή του). Επειδή, το κύριο χαρακτηριστικό του λύκου είναι η αρπακτική φύση του, αυτό έχει «συνδεθεί» στενά με τον κίνδυνο και την καταστροφή, καθιστώντας τον το σύμβολο του Πολεμιστή από τη μία πλευρά και του Κακού, από την άλλη. Η σύγχρονη αλληγορία του Μεγάλου Κακού Λύκου (Big Bad Wolf) είναι μια εξέλιξη αυτού του σκεπτικού. Ο λύκος έχει μεγάλη σημασία για τους πολιτισμούς και τις θρησκείες των νομαδικών λαών, τόσο της ευρασιατικής στέπας όσο και των μεγάλων πεδιάδων της Βόρειας Αμερικής. 
Σε πολλούς πολιτισμούς, η αναγνώριση του πολεμιστή μέσω της κατασκευής τοτέμ με την μορφή του λύκου, έδωσε αφορμή για τον μύθο της λυκανθρωπίας, την τελετουργική αναγνώριση της μοιραίας σχέσης ανθρώπου-λύκου, που τούς χωρίζει, αλλά και τους ενώνει ταυτόχρονα.

Μυθολογία

Στην πρωτο-ινδοευρωπαϊκή μυθολογία, ο λύκος πιθανώς σχετιζόταν με την τάξη των πολεμιστών, οι οποίοι θα μεταμορφώνονταν σε λύκους (ή σκύλους) κατά την μύησή τους. Αυτό αντικατοπτρίζεται εν πολλοίς στους πρωτο-ευρωπαϊκούς μύθους από την Εποχή του Σιδήρου, σε πολλές περιοχές της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης.

Ελληνο-Ρωμαϊκή

Οι μυθολογικές αναφορές στον λύκο, τόσο στην αρχαία Ελλάδα όσο και στην αρχαία Ρώμη, είναι πάρα πολλές. Κεντρικό πρόσωπο στην ελληνική μυθολογία αποτελεί ο βασιλιάς Λυκάων και το περίφημο ιστορικό με τις παραλλαγές του, γύρω από την ανθρωποθυσία προς τον Δία και την μεταμόρφωσή του σε λύκο. Από τον ίδιο μύθο προέρχεται και η επίκληση του Διός Λύκαιος, που λατρευόταν στο αρκαδικό όρος Λύκαιον, καθώς και η γιορτή με αγώνες προς τιμήν του, τα Λύκαια. 
Σύμφωνα με την ρωμαϊκή μυθολογία, μια λύκαινα ήταν υπεύθυνη για την επιβίωση των μελλοντικών ιδρυτών της Ρώμης, των Ρωμύλου και Ρέμου. Στην σημερινή εποχή, ο λύκος είναι το Εθνικό Ζώο της σύγχρονης Ιταλικής Δημοκρατίας.

Γερμανική/Σκανδιναβική

Στην Σκανδιναβική μυθολογία, περίοπτη θέση καταλαμβάνουν τρεις λύκοι: ο γιγαντιαίος «κακόβουλος» Fenrisulfr ή Fenrir, και οι Geri και Freki, πιστοί στον θεό Οντίν, οι οποίοι ήταν φημισμένοι ότι «έφερναν γούρι».

Περσική

Στον Ζωροαστρισμό, οι αρχαίοι Πέρσες είχαν δημιουργηθεί από το «σκοτάδι» του Αριμάν, και ως εκ τούτου, ήσαν πλάσματα του «κακού» που ανήκαν στις θεότητες daevas. Στην συλλογή Bundahishn, γραμμένη στην Μέση Περσική και που αναφέρεται στον μύθο της δημιουργίας του Ζωροαστρισμού, περιλαμβάνεται ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στην «φύση των λύκων».

Βαλτική και Σλαβική

Σύμφωνα με τον μύθο, η δημιουργία της λιθουανικής πρωτεύουσας Βίλνιους ξεκίνησε όταν ο Μεγάλος Δούκας Gediminas ονειρεύτηκε έναν σιδερένιο λύκο να ουρλιάζει κοντά στον λόφο, όπου σήμερα βρίσκεται ο ομώνυμος πύργος. Η λιθουανική θεά Medeina είχε χαρακτηριστεί ως εργένισσα, απρόθυμη να παντρευτεί, αν και ήταν αισθησιακή και όμορφη κυνηγός. Απεικονίζεται ως λύκαινα με συνοδεία αρσενικών λύκων.
Ο λύκος, ως μυθικό δημιούργημα, είναι σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένος με την Βαλκανική και, ιδιαίτερα την Σερβική, μυθολογία και λατρεία.  Στην παλαιά Σερβική θρησκεία και μυθολογία, ο λύκος χρησιμοποιήθηκε ως τοτέμ, ενώ στην Σερβική επική ποίηση, ο λύκος είναι σύμβολο θάρρους.

Ινδική

Στην Ριγκβέντα ο Ṛjrāśva τυφλώνεται από τον πατέρα του ως τιμωρία, επειδή έδωσε 101 πρόβατα της οικογένειάς του σε μια λύκαινα, ο οποίος με τη σειρά του προσεύχεται στους θεούς Ashvins για να αποκαταστήσουν την όρασή του.

Ιαπωνική

Στην Ιαπωνία, οι καλλιεργητές δημητριακών κάποτε λάτρευαν τους λύκους στα ιερά τους και άφηναν τρόφιμα ως προσφορές κοντά στα λημέρια τους, παρακαλώντας τους να προστατεύσουν τις καλλιέργειές τους από τα αγριογούρουνα και τα ελάφια. Φυλαχτά και γούρια με εικόνες λύκων θεωρούνταν ότι προστάτευαν από φωτιές, ασθένειες και άλλες συμφορές και έφερναν γονιμότητα, τόσο στις καλλιέργειες, όσο και σε ζευγάρια που ήλπιζαν να αποκτήσουν παιδιά. Οι αυτόχθονες Αϊνού πίστευαν ότι είχαν γεννηθεί από την ένωση ενός λυκόμορφου πλάσματος και μιας θεάς.

Φινλανδική

Σε αντίθεση με την αλεπού και την αρκούδα, ο λύκος προκαλούσε, ανέκαθεν, φόβο και μίσος στην Φινλανδία, ως σύμβολο της καταστροφής και ερήμωσης, στο βαθμό που το ίδιο το όνομα του λύκου στην φινλανδική γλώσσα, Susi, σημαίνει επίσης «άχρηστο πράγμα» και το συνώνυμο hukka σημαίνει «απώλεια, αφανισμός». Έτσι, ενώ η αρκούδα ήταν το ιερό ζώο των Φινλανδών, οι λύκοι κυνηγήθηκαν ανελέητα.

Εσκιμώοι

Οι λύκοι ήσαν, γενικά, σεβαστά ζώα από τις φυλές που ζούσαν από το κυνήγι, αλλά όχι τόσο από εκείνους που ζούσαν μέσω της γεωργίας. Ορισμένες φυλές Εσκιμώων, όπως οι Νουναμιούτ (Nunamiut) της βόρειας και βορειοδυτικής Αλάσκας και οι Νασκάπι (Naskapi) του Λαμπραντόρ, εκτιμούσαν τις θηρευτικές στρατηγικές του λύκου και προσπαθούσαν να τις μιμηθούν, για να κυνηγήσουν με επιτυχία. Άλλοι βλέπουν τον λύκο ως οδηγό (guide).  Οι Τανάινα (Tanaina) της Αλάσκας πίστευαν ότι οι λύκοι ήσαν κάποτε άνδρες, και τους έβλεπαν σαν αδέλφια.

Ινδιάνοι

Σε όλες τις φυλές Ινδιάνων της Β. Αμερικής, ο λύκος αντιπροσώπευε την δύση, εκτός από τους Παουνί (Pawenee), για τους οποίους ο λύκος «έδειχνε» νοτιοανατολικά. Σύμφωνα με τον μύθο της δημιουργίας των Παουνί, ο λύκος ήταν το πρώτο πλάσμα που είχε βιώσει την εμπειρία του θανάτου. Επειδή, υπήρξαν τόσο γεωργική όσο και κυνηγετική φυλή, οι Παουνί έχουν συνδέσει τον λύκο, τόσο με το καλαμπόκι όσο και τον βίσωνα. Επίσης, ονόμαζαν τον Σείριο, «Λυκοαστέρι» («Wolfstar»), επειδή η «γέννηση» και ο «θάνατος» του συγκεκριμένου αστεριού, ήταν για αυτούς μια αντανάκλαση της διαδρομής που έκανε ο λύκος στον Γαλαξία, τον οποίον αποκαλούσαν «Δρόμο του Λύκου» («Wolf Road»). 
Ωστόσο, οι λύκοι δεν απεικονίζονται πάντα θετικά στους γηγενείς αμερικανικούς πολιτισμούς. Οι Netsilik Inuit και οι Takanaluk-arnaluk πίστευαν ότι, το σπίτι της γοργόνας Nuliayuk φυλασσόταν από λύκους. Οι Νασκάπι πίστευαν ότι η μεταθανάτια ψυχή των καριμπού φρουρείται από γιγάντιους λύκους που σκοτώνουν τους απρόσεκτους κυνηγούς που περιπλανώνται πολύ κοντά. Οι Ινδιάνοι Ναβάχο φοβόντουσαν πολύ τις μάγισσες που ήσαν μεταμφιεσμένες σε λύκους, τις «Yee naaldlooshii», κυριολεκτικά «με αυτό, πηγαίνει περπατώντας στα τέσσερα». Οι Τσίλκοτιν (Tsilhqot'in) του Καναδά, πίστευαν ότι η επαφή με τους λύκους οδηγεί σε νευρική ασθένεια ή θάνατο.

Καυκάσιοι

Στους Τσετσένους και τις λαϊκές τους παραδόσεις, οι λύκοι σχεδόν πάντα απεικονίζονται με ένα «θετικό» φως ή ως ισοδύναμοι με το έθνος τους. Οι Τσετσένοι, συμβολικά, λέγεται ότι σχετίζονται ποικιλοτρόπως με τους λύκους (ή χάριν αστεϊσμού), κάτι που πιθανώς έχει τις ρίζες του στον θρύλο της «Μητέρας Λύκαινας». Ως εκ τούτου, τα χαρακτηριστικά του λύκου συχνά παρομοιάζονται με εκείνα των Τσετσένων, ιδιαίτερα στα ποιήματά τους, μεταξύ των οποίων το πιο διάσημο είναι εκείνο που αναφέρει ότι, οι ανήκοντες στο έθνος της Τσετσενίας είναι «ελεύθεροι και ίσοι όπως οι λύκοι».  Με δεδομένη την ευλάβεια για τον λύκο, είναι εύλογη η χρησιμοποίησή του, ως συμβόλου από τους Τσετσένους εθνικιστές.

Χριστιανισμός

Η Βίβλος περιέχει 13 αναφορές σε λύκους, συνήθως μεταφορικά για την απληστία και την καταστροφικότητα. Στην Καινή Διαθήκη, ο Ιησούς χρησιμοποιεί τους λύκους ως παράδειγμα για τους κινδύνους που τον περιβάλλουν και οι οπαδοί του θα πρέπει να Τον ακολουθήσουν για να τους αντιμετωπίσουν (Ματθαίος 10:16, Πράξεις 10:29, Ματθαίος 7:15). 
Ο λύκος έχει επανειλημμένα αναφερθεί στις Γραφές ως εχθρός των ποιμνίων: ως αλληγορία για τους κακούς ανθρώπους με δίψα για την εξουσία και το ανέντιμο κέρδος, καθώς και ως αλληγορία για τον Σατανά που καιροφυλακτεί για τους αθώους θεοφοβούμενους Χριστιανούς, σε αντίθεση με τον βοσκό Ιησού που κρατά το ποίμνιό του ασφαλές.  Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, συχνά χρησιμοποιεί αρνητικά τους λύκους για να δημιουργήσει την αίσθηση του Διαβόλου που περιφέρεται στον πραγματικό κόσμο.  Παραθέτοντας από το Λευιτικό και το Δευτερονόμιο, ο Διωγμός των Μαγισσών αναφέρει ότι οι λύκοι είναι απεσταλμένοι του Θεού, με σκοπό να τιμωρήσουν τους αμαρτωλούς, ή απεσταλμένοι του Διαβόλου που έρχονται -με την ευλογία του Θεού- να παρενοχλούν τους αληθινούς πιστούς για να δοκιμάζεται η πίστη τους. 
Ωστόσο, θρύλοι γύρω από τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης αναφέρουν συμφιλίωση με τον λύκο. Σύμφωνα με την ανθολογία Fioretti, η πόλη του Γκούμπιο πολιορκήθηκε από τον φερώνυμο Λύκο (Wolf of Gubbio), ο οποίος καταβρόχθιζε τόσο τα ζώα όσο και τους ανθρώπους. Ο Φραγκίσκος της Ασίζης, ο οποίος ζούσε τότε στην πόλη, λυπήθηκε τους κατοίκους και ανέβηκε μαζί με εθελοντές στους λόφους για να βρει τον λύκο. Σύντομα, ο φόβος ανάγκασε όλους τους συντρόφους του να φύγουν, αλλά ο άγιος επέμεινε και όταν βρήκε τον λύκο, έκανε το σημείο του σταυρού και τον διέταξε να πλησιάσει και να μην βλάψει κανέναν πια. Ο λύκος έκλεισε τα σαγόνια του και κάθισε στα πόδια του Αγίου Φραγκίσκου, που του είπε: «...αδελφέ μου, έχεις κάνει πολύ ζημιά και κακό σε αυτά τα μέρη. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι σε κατηγορούν και σε βρίζουν ... Αλλά, αδελφέ μου, θα ήθελα να πετύχω ειρήνη ανάμεσα σε εσένα και τους ανθρώπους...». Στην συνέχεια, ο Φραγκίσκος οδήγησε τον λύκο στην πόλη και όταν μαζεύτηκαν οι ξαφνιασμένοι κάτοικοι, έκανε μια συμφωνία μεταξύ αυτών και του λύκου. Επειδή είχε κάνει κακό στην πόλη λόγω του ότι πεινούσε, οι κάτοικοι θα τάιζαν τον λύκο και, σε αντάλλαγμα, ο λύκος δεν θα λυμαινόταν πλέον τα κοπάδια τους. Με αυτόν τον τρόπο, το Γκούμπιο ησύχασε, ενώ ο Φραγκίσκος της Ασίζης (ανέκαθεν προστάτης των ζώων), έκανε ακόμη μια συμφωνία με τους σκύλους της πόλης, να μην πειράξουν ποτέ τον λύκο. 
Στο 1ο Άσμα (Canto Ι) της Κόλασης του Δάντη, ο Προσκυνητής συναντάει μια λύκαινα που μπλοκάρει το μονοπάτι προς έναν λόφο λουσμένο στο φως. Η λύκαινα αντιπροσωπεύει τις αμαρτίες της λαγνείας και της απληστίας.

Ισλάμ

Ο λύκος αναφέρεται τρεις φορές στο Κοράνιο και, συγκεκριμένα, στην 12η σούρα (Γιουσούφ).