Θεωρίες μάθησης (εκπαίδευση)

Οι θεωρίες μάθησης είναι εννοιολογικά πλαίσια που περιγράφουν πώς απορροφάται, επεξεργάζεται και διατηρείται κατά τη διάρκεια της μάθησης η πληροφορία. Οι γνωστικές, συναισθηματικές και περιβαλλοντικές επιρροές, καθώς και η προηγούμενη εμπειρία, όλα παίζουν ρόλο στον τρόπο κατανόησης, ή στην αποδοχή ή αλλαγή μιας κοσμοθεωρίας καθώς και στη διατήρηση της γνώσης και των ικανοτήτων.
Οι συμπεριφοριστές βλέπουν τη μάθηση ως μια όψη της διαμόρφωσης και υποστηρίζουν ένα σύστημα αμοιβών και στόχων στην εκπαίδευση. Οι δάσκαλοι που αγκαλιάζουν τη γνωστική θεωρία πιστεύουν ότι ο ορισμός της μάθησης ως μιας αλλαγής στην συμπεριφορά είναι υπερβολικά περιορισμένος και προτιμούν να μελετούν τον μαθητή αντί για το περιβάλλον του και ειδικά τα σύνθετα στοιχεία του ανθρώπου όπως η μνήμη. Αυτοί που υποστηρίζουν τον οικοδομισμό πιστεύουν ότι η ικανότητα του μαθητή να μάθει βασίζεται σε μεγάλο ποσοστό στο τι ήδη ξέρει και κατανοεί και αυτή η απόκτηση της γνώσης πρέπει να είναι μια ατομικά προσαρμοσμένη διαδικασία οικοδόμησης. Η θεωρία της μετασχηματιστικής μάθησης εστιάζει στην συχνά απαραίτητη αλλαγή που απαιτείται στις προκαταλήψεις του μαθητή και της κοσμοθεωρίας.
Έξω από τον χώρο της εκπαιδευτικής ψυχολογίας, οι τεχνικές άμεσης παρατήρησης της λειτουργίας του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της μαθησιακής διαδικασίας, όπως σε δυναμικά γεγονότων και στην Μαγνητική Απεικόνιση Μαγνητικού Συντονισμού, χρησιμοποιούνται στην εκπαιδευτική νευροεπιστήμη. Από το 2012, τέτοιες σπουδές ξεκινούν να υποστηρίζουν μια θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης, όπου η μάθηση θεωρείται ως η αλληλεπίδραση μεταξύ δεκάδων διαφορετικών λειτουργικών περιοχών στο μυαλό, που η καθεμιά τους έχει τα δικά της ατομικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα σε οποιονδήποτε συγκεκριμένο ανθρώπινο μαθητή.

Μια θεωρία μάθησης με βάση τον εγκέφαλο

Οι διαφορές απόψεων και θεωρίας στην ψυχολογία δείχνουν ότι η μαθησιακή διαδικασία δεν είναι ακόμα κατανοητή. Η νευροεπιστήμη δείχνει ότι ο εγκέφαλος δεν μπορεί να προτυποποιηθεί με μια κεντρική επεξεργασία όπου η ευφυΐα ψεύδεται, άλλα έχοντας ίσως 70 functional areas. Η νοητική δραστηριότητα απαιτεί πολλές περιοχές να δουλεύουν μαζί. Αυτό φαίνεται ως αποτέλεσμα διαφορετικών τύπων νοημοσύνης από διαφορετικούς συνδυασμούς καλοαναπτυγμένων λειτουργικών περιοχών. Η μάθηση είναι μια διαδικασία κατά την οποία οι νευρώνες συνδέονται αναπτύσσοντας συνάψεις μεταξύ τους. Η γνώση ταξινομείται ιεραρχικά, με τη νέα γνώση να συνδέεται στα υπάρχοντα νευρικά δίκτυα.

Άλλες θεωρίες μάθησης

Έχουν αναπτυχθεί κι άλλες θεωρίες μάθησης για πιο συγκεκριμένους σκοπούς. Για παράδειγμα, η ανδραγωγία είναι η τέχνη και η επιστήμη στη που βοηθά στην εκπαίδευση ενηλίκων. Ο οικοδομισμός είναι μια πρόσφατη θεωρία της δικτυακής μάθησης που εστιάζει στη μάθηση κάνοντας διασυνδέσεις.

Άτυπες και μετασύγχρονες θεωρίες

Σε θεωρίες που χρησιμοποιούν την γνωστική επαναδόμηση, ένα άτυπο πρόγραμμα σπουδών προάγει τη χρήση της προηγούμενης γνώσης για να βοηθήσει τους σπουδαστές να αποκτήσουν μια πλατιά κατανόηση των εννοιών. Θεωρεί ότι δεν μπορεί να δοθεί νέα γνώση στους σπουδαστές, αλλά θα πρέπει να προκληθεί η τρέχουσα γνώση των σπουδαστών. Κατ' αυτόν τον τρόπο, οι σπουδαστές θα προσαρμόσουν τις ιδέες τους ώστε να μοιάσουν σε πιο κοντινές τρέχουσες θεωρίες ή έννοιες. Χρησιμοποιώντας αυτήν τη μέθοδο οι σπουδαστές αποκτούν την πλατιά κατανόηση που διδάχτηκαν και αργότερα είναι πιο πρόθυμοι να μάθουν και να διατηρήσουν τα χαρακτηριστικά της έννοιας ή της θεωρίας. Αυτή η θεωρία παραπέρα ευθυγραμμίζεται με την ιδέα ότι η διδασκαλία των εννοιών και τις γλώσσας ενός θέματος πρέπει να διαιρείται σε πολλά βήματα.
Άλλες θεωρίες άτυπης μάθησης αναζητούν τις πηγές του κινήτρου για τη μάθηση. Το εσωτερικό κίνητρο μπορεί να δημιουργήσει έναν πιο αυτορρυθμιζόμενο μαθητή, Ακόμα τα σχολεία αποδυναμώνουν το εσωτερικό κίνητρο. Οι κριτικές ισχυρίζονται ότι η μάθηση του μέσου σπουδαστή σε απομόνωση εμφανίζεται σημαντικά χαμηλότερη από αυτούς που μαθαίνουν με συνεργασία και παρέμβαση. Οι σπουδαστές μαθαίνουν μέσα από ομιλία, συζήτηση, και επιχειρηματολογία.

Κριτικές στις θεωρίες μάθησης

Οι κριτικοί των θεωριών της μάθησης που προσπαθούν να αντικαταστήσουν την παραδοσιακή εκπαίδευση ισχυρίζονται ότι τέτοιες θεωρίες δεν χρειάζονται και ότι η προσπάθεια κατανόησης της διαδικασίας της μάθησης μέσα από τη δημιουργία θεωριών δημιουργεί προβλήματα και εμποδίζει την προσωπική ελευθερία.