Παλαιό Σκυλλίτσι Ημαθίας

Γεωγραφική θέση

Ο οικισμός βρίσκεται ανατολικά της Βέροιας, σε απόσταση 16 χλμ. από το κέντρο της, και δυτικά της πόλης της Αλεξάνδρειας (έδρα του δήμου) σε απόσταση 12 χλμ. Το συναντάμε στον κάμπο της Ημαθίας ακριβώς τα όρια της αποξηραμένης από το 1936 λίμνης των Γιαννιτσών. Καταλαμβάνει συνολική έκταση 14 τετραγωνικών χιλιομέτρων.Το μέσο υψόμετρο του χωριού είναι 7 μέτρα. Κοντινότερος οικισμός είναι τα Καβάσιλα, ενάμισι χιλιόμετρο προς τα νότια. Η απόστασή του από τη Θεσσαλονίκη είναι 69 χλμ. διαμέσου της Εγνατίας οδού Α2 (το ελληνικό τμήμα του διευρωπαϊκού άξονα Ε90) από τον κόμβο της Κουλούρας και 66 χλμ. διαμέσου της Παλαιάς Εθνικής οδού Θεσσαλονίκης - Βέροιας. Η απόστασή του από την Αθήνα είναι 506 χλμ.  Ο ταχυδρομικός κώδικας (Τ.Κ) του χωριού είναι ο 59150 . Η ζώνη ώρας είναι EET (UTC+2)  με θερινή (DST) EEST (UTC+3). Κωδικός GeoNames 734812
Ανήκει στην περιοχή του Ρουμλουκίου (ή Καμπανίας) όπως ονομαζόταν παλαιότερα όλη η έκταση που απλώνεται κάτω από τις βόρειες παρυφές των Πιερίων μέχρι τους καλαμιώνες του Βάλτου των Γιαννιτσών και κάτω από τα υψώματα της Βέροιας μέχρι τον ποταμό Λουδία και τις εκβολές του Αλιάκμονα στο Θερμαϊκό κόλπο. Αρκετοί την επεκτείνουν μέχρι και τον ποταμό Αξιό.Αυτά τα χωριά του κάμπου του Ρουμλουκίου αναφέρονται σε ορισμένες παλαιές πηγές και ως Γραικοχώρια και το Ρουμλούκι και ως Γκραικοχώρα.
Η περιοχή της Καμπανίας στα αρχαία χρόνια ήταν γνωστή σαν Βοττιαία. Εκτεινόταν από τα βορειανατολικά της Ημαθίας σε όλη τη βαλτώδη πεδινή περιοχή  μεταξύ των ποταμών Λουδία, Αλιάκμονα και Αξιού, την περιοχή δηλαδή γύρω από τη λίμνη των Γιαννιτσών (την Λουδιακή λίμνη όπως αναφέρεται στα χρόνια πριν την Τουρκοκρατία).

Κλίμα

Το κλίμα στην περιοχή είναι υγρό, μεσογειακό. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 15 °C  Θερμότερος μήνας είναι ο Ιούλιος με μέση θερμοκρασία  26 °C, και πιο κρύος μήνας είναι ο Ιανουάριος με μέση θερμοκρασία 4° C.  Η μέση ετήσια βροχόπτωση είναι  907 χιλιοστά (mm). Ο πιο βροχερός μήνας είναι ο Φεβρουάριος, με βροχόπτωση κατά μέσο όρο 120 χιλιοστά (mm) και ξηρότερος μήνας ο Αύγουστος με βροχόπτωση κατά μέσο όρο τα 23 χιλιοστά (mm).

Ονομασία

Άλλες ονομασίες με τις οποίες θα  συναντήσουμε το χωριό είναι οι εξής (συμπεριλαμβανομένου της ορθογραφίας): Παλιό Σκυλλίτσι, Παλαιό Σκυλίτσι, Παλαιόν Σκυλίτσιον, Παλιό Σκυλίτσι, Παλαιό Σκυλίτσιο και ως το 1940 σαν Σκυλίτσι ή Σκυλλίτσι. Επίσης υπάρχει και παλαιότερη αναφορά το 1811 του οικισμού ως Σκυλίτζι. 
Η ονομασία του οφείλεται στο ότι το χωριό ήταν αγρόκτημα (ζευγηλατείο) της οικογενείας Σκυλίτζη ή Σκυλίτση. Στην περιοχή του  Ρουμλουκιού βρίσκουμε αρκετά χωριά, που επειδή υπήρξαν αγροκτήματα διαφόρων βυζαντινών οικογενειών απέκτησαν το όνομα των γαιοκτημόνων τους. Έτσι, για παράδειγμα το αγρόκτημα του Καβάσιλα έγινε το χωριό Καβάσιλα, του Κωνσταντίνου Αστραπύρη Μελήκ το χωριό Μελίκη κλπ.  Άλλωστε η γη κατά τους βυζαντινούς χρόνους δεν άνηκε στους απλούς κατοίκους της περιοχής αλλά σε πλούσιους γαιοκτήμονες, σε προνοιαρίους, σε μονές και σε εκκλησίες.
Αρκετές πληροφορίες για τα χωριά του κάμπου έχουμε από έγγραφα του 14ου αιώνα τα οποία μας δίνουν πολλά στοιχεία αγροκτημάτων που υπήρξαν εδώ. Τα αγροκτήματα αυτά είχαν οικίσκους, αποθήκες, στάβλους και όλους τους αναγκαίους για τον αγροτικό βίο χώρους, καθώς και κάποιο κεντρικό οίκημα που ήταν η κατοικία του επιστάτη του γαιοκτήμονα. Ολόκληρο το αγρόκτημα μαζί με τους δουλοπάροικους ανήκε σ’ έναν ιδιοκτήτη, βυζαντινό άρχοντα, από τον οποίο λάμβανε πολλές φορές όπως προαναφέραμε και το όνομά του. Έτσι όπως από το όνομα της βυζαντινής οικογένειας των Καβάσιλα ονομάστηκε το αγρόκτημά τους και σημερινό γειτονικό χωριό στην περιοχή της Καβάσιλα, το ίδιο  και η οικογένεια των Σκυλίτζη έδωσε το όνομά τους στο τότε αγρόκτημά τους στην θέση που βρίσκεται  σημερα το χωριό Σκυλίτσι. Κατά του βυζαντινούς χρόνους η θέση του αγροκτήματος συμπίπτει με την σημερινή θέση του χωριού.Στα έγγραφα αυτά κάθε αγρόκτημα αναφέρεται άμεσα σαν «ζευγηλατείο» ή «χωριό» και έμμεσα σαν «δίκαια» δικαιώματα ιδιοκτησίας του αναφερόμενου ιδιοκτήτη του. 
Κατά την αρχαιότητα πιθανολογείται ότι στην περιοχή υπήρξε ημιαυτόνομος αγροτικός οικισμός με την ονομασία "Κυναίοι" σύμφωνα με επιγραφές που έχουν βρεθεί στην περιοχή της Λευκόπετρας Ημαθίας. Γενικότερα για όλους τους οικισμούς της περιοχής της Βέροιας πληροφορίες έχουμε κυρίως από  τις επιγραφές της Λευκόπετρας στο όρος Βέρμιο ενός αρχαίου οικισμού που η ανθρώπινη παρουσία φαίνεται να ξεκινάει τον 7ο αιώνα π.Χ. και να συνεχίζει αδιάλειπτα έως και την ρωμαϊκή εποχή. Η ταυτοποίηση αυτών των οικισμών (κώμεων) είναι ιδιαίτερα δύσκολη δεδομένου άτι κανένα από τα αρχαία αυτά ονόματα δεν επέζησε μέχρι τους νεώτερους χρόνους. 

Το όνομα της κώμης Κυναίοι, όπως και μεγάλου αριθμού ελληνικών τοπωνυμίων (π.χ. Κυνόσαργες, Κυνόσουρα, Κυνός Κεφαλαί, Κυνός Σήμα, Κινούσα, Κυνόχωρον κλπ.) παράγεται κατά πάσα πιθανότητα από την λέξη κύων.  
Βλέπουμε ότι η αρχαία κώμη Καννωνέα οφείλει ασφαλώς το όνομα της στην κάννα, το ελοχαρές φυτό, πού χρησιμοποιείται όπως είναι ο σχοίνος για την κατασκευή πλεκτών σκευών. Το τελευταίο αυτό τοπωνύμιο υποδεικνύει περισσότερο τοποθεσία στην ελώδη πεδιάδα κοντά στην Λουδιακή λίμνη (ο αποξηραμένος σήμερα Βάλτος των Γιαννιτσών) ανατολικά της Βέροιας, παρά περιοχή στους λοφώδεις τόπους δυτικά της πόλεως. Ακόμη και σήμερα περί τα τρία χιλιόμετρα βόρεια της Αλεξάνδρειας (Γιδά) υπάρχει χωριό πλούσιο σε αρχαιότητες, πού αποκαλείται Σχοινάς, λόγω της αφθονίας των σχοίνων πού φυτρώνουν εκεί. Πρόκειται άραγε για την ίδιο χωριό με ανανεωμένη ονομασία; Αν είναι έτσι τα πράγματα, μήπως θα μπορούσε και για το γειτονικό χωριό Σκυλλίτσι, με τα αρχαία του κατάλοιπα  το οποίο όπως τόσα τοπωνύμια (Σκυλάκη, Σκυλάκιον, Σκυλλήτιον, Σκύλλα, Σκύλλαιον, Σκυλονήσι, Σκυλοξέρα, Σκύλος) να οφείλει το όνομα του στο όνομα του σκύλου και να συνεχίζει υπό ανανεωμένη μορφή το αρχαίο τοπωνύμιο Κυναίοι;  Δεδομένης της πενιχρότητας των στοιχείων πού διαθέτομαι, είναι ευκολότερο να θέσει κανείς το ερώτημα παρά να απαντήσει σ' αυτό.

Αρχαιότητα

Στο χωριό έχουν βρεθεί δύο αρχαίες επιγραφές, που μαρτυρούν την ανθρώπινη παρουσία τουλάχιστον από την περίοδο των Ρωμαϊκών χρόνων. Η μια επιγραφή είναι της ρωμαϊκής εποχής του 2oυ με 3ου αιώνα μ.Χ. που παρουσιάζεται παρακάτω και μια βυζαντινή η οποία παραμένει αδημοσίευτη.
Η ρωμαϊκή επιγραφή "ανακαλύφθηκε" το 1919 και αναφέρεται για πρώτη φορά στον Εθνικό Οδηγό του 1920-1921 ως εντοιχισμένη στην πρόσοψη της παλαιάς εκκλησίας  του Αγίου Νικολάου. Τον Μάιο του 1955 την είδε στην ίδια θέση και την αντέγραψε ο φύλακας αρχαιοτήτων Βέροιας Παν. Ξυλαπετσίδης. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ως "επιτύμβιος βωμός από λευκό μάρμαρο (σήμερα βαμμένος) με αετωματική επίστεψη και ανάγλυφη παράσταση δύο γυναικών στον τύπο της Αφροδίτης κατ' ενώπιον και μεταξύ τους μικρότερης καθιστής γυναικείας μορφής, που ενδεχομένως κρατεί ριπίδιο και φορά σκιάδα κατά κρόταφον προς τα αριστερά".
Ορατές διαστάσεις: 1,10 μ. Χ 0,49 μ. Ύψος γραμμάτων: 0,029 μ. Διάστιχο: 0,02 μ.
Η επιγραφή :
Τορπίλιος Λύκος
Αίλία Εύτυχίδι
τή ιδία συμβίω
επιγνους ήθη και
τρόπον εκ των ίδίω[ν]
ν μνείας χάριν, vac
Πρόκειται για αναθηματική επιγραφή  στην οποία ο Τορπίλιος Λύκος  αναφέρει τον καλό χαρακτήρα και την αρετή της συζύγου του Αιλία Ευτυχίδι και εκφράζει με αυτόν τον τρόπο την συζυγική του εκτίμηση και αγάπη. Ο Τορπίλιος Λύκος σχετίζεται με οικογένεια Ρωμαίων (negotiatorum) και πιθανόν με την οικογένεια των Ρωμαίων αρχόντων του γένους (gen.) Turpiiia των επαρχιών της Ανατολής. 
Σε αντίθεση με τον Ξυλαπετσίδη, στον Εθνικό Οδηγό του 1920-1921 δεν σημειώνει σωστά την διάταξη των στίχων και συγκεκριμένα δεν σημειώνει την φράση "εκ των ιδίων".

Τουρκοκρατία

Το Παλαιό Σκυλίτσι επί τουρκοκρατίας ανήκει στον Καζά Βέροιας ο οποίος εκτείνονταν σε μια περιοχή 2500 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Σήμερα συμπίπτει περίπου με τον γεωγραφική θέση του Νομού Ημαθίας. Αυτό βέβαια έως και το 1640 γιατί το έτος αυτό έχουμε την δημιουργία του Καζά της Νάουσας και η έκταση του Καζά της Βέροιας μικραίνει. Πρώτες ιστορικές αναφορές για το χωριό έχουμε στην καταγραφή των χωριών του Καζά Βεροίας το 1648. Επίσης το ίδιο έτος (1648) αναφέρεται και σε έγγραφα του ιεροδικαστικού κώδικα Βέροιας. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι "χριστιανοί κάτοικοι από το χωριό Skilic δανείζονται 84 γρόσια με τόκο 16 γρόσια από το κεφάλαιο του Kara Cavus zade Mustafa aga και εγγυητή τον Sipahi Abdul    7 Sevval 1058 (1648)".
Άλλη αναφορά για το χωριό την περίοδο αυτή έχουμε αργότερα το 1686. Συγκεκριμένα σε στρατιωτική αναφορά που έχει συνταχθεί σε στρατόπεδο της ουγγρικής πόλης Σέγκεδιν αναφέρονται τα εξης:
" Ενδοξότατε πασά , μπεηλέρμπεη της Ρούμελης.
Άμα τη αφίξει του παρόντος αυτοκρατορικού φιρμανίου μου έστω γνωστόν ότι ο αλάϊμπεης του του βιλαετίου Θεσσαλονίκης Χασάν , υποβαλών αναφοράν εις το αυτοκρατορικόν στρατόπεδον μου, εξέθεσεν ότι, επειδή ο τιμαριούχος του εν τω καζά Βεροίας κείμενου χωρίου Σκυλίτση Γαϊταντζη, όστις εκέκτητο τιμάριον εξ χιλιάδων άσπρων, εφονεύθη κατά την μάχην του Αράδ καταστάντος διαθέσιμου του εν λόγω τιμαρίου , παρακαλεί όπως παραχωρήσω τούτο εις τον δια προηγούμενης διαταγής μου τιμηθέντα λόγω ανδρείας δια τιμάριου εξ χιλιάδων άσπρων Μουσταφάν…… υπό τον όρο να κατοική εντός του βιλαετίου, ένθα κείται το τιμάριον του και να μετέχη των εκστρατειών υπό την σημαία του οικείου αλάϊ μπέη .Ταύτα γνωρίζων να σέβησαι το αυτοκρατορικόν σύμβολον μου.   
     Εγράφη μέσα Σαφέρ 1097 (11 Ιανουαρίου 1686)  εν στρατόπεδον Σέγκεδιν".
Το χωριό επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας και περίπου από το 1750 ήταν τσιφλίκι. Πολλά χωριά του Καζά Βέροιας ήταν βακουφικά με  ιδιαίτερο καθεστώς διοίκησης και φορολόγησης πιο χαλαρό από την Οθωμανική διοίκηση. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει όμως με το Σκυλλίτσι. 
Για έτος 1878 αναφέρεται ότι στο χωριό ζουν 96 Έλληνες, ενώ το 1900 ζουν 80 Χριστιανοί Έλληνες.   Σύμφωνα με τον D. M. Brancoff (στέλεχος της Βουλγάρικης Εξαρχίας), στο έργο του  La Macédoine et sa population chrétienne, Paris, 1905 στο Skilich κατά το έτος 1905 ζουν 75 Έλληνες.
Επίσης στις "Μακεδονικές διαδρομές του Αdolf  Hermann Struc 1898-1903" αναφέρεται η ύπαρξη του χωριού με 15 σπίτια και από το οποίο φαίνεται να περνάει δρόμος που το συνδέει με το διπλανό Σταυρό, το Μικρογούσι (σημερινό Μακροχώρι) και την Βέροια. Συγκεκριμένα σημειώνει ότι:  "Από το Σκυλίτση φτάσαμε, ένα χωριό με 15 σπίτια , μετά από μία πορεία 40 λεπτών στο Σταυρό που αποτελούνταν από 25 σπίτια και κατόπιν μπήκαμε στον στρατιωτικό δρόμο και μέσω του χωριού Μικρογούσι φτάσαμε στην Καραφέρεια / Βέροια…."
Στο 1900 το Σκυλλίτσι (Shkilichi όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται) έχει 80 Έλληνες χριστιανούς σύμφωνα με τον γεωγράφο Vasil Manfred.
Το 1910 στο χωριό ζουν 25 πατριαρχικοί Έλληνες 
Πρόκειται για ένα αμιγώς χριστιανικό οικισμό στις αρχές του 20ου αιώνα πριν την απελευθέρωση της Μακεδονίας.

Η καταγωγή του βλαχόφωνου πληθυσμού και  η παρουσία του μετά την απελευθέρωση.

Οι Ελληνόβλαχοι από την περιοχή της Ρέσνας (σήμερα Ρέσεν) με απώτερη καταγωγή το Περιβόλι Γρεβενών  αμέσως μετά το 1913 και την  συνθήκη ειρήνης του Βουκουρεστίου ακολούθησαν και αυτοί το μεταναστευτικό ρεύμα προς την ελεύθερη Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στα χωριά της Λάρισας  όπως Μακρυχώρι, Καλοχώρι (Τόϊβασι),  Χειμάδι κ.α. αλλά και στα χωριά  της ελεύθερης Μακεδονίας  στην  περιοχή της Βέροιας όπως τον Διαβατό, τον Σταυρό, το Παλαιό Σκυλλίτσι, την πόλη της Βέροιας αλλά και στους ελληνοβλαχικούς οικισμούς κοντά στην Βέροια, του Σελίου, του Ξηρολιβάδου και της Κουμαριάς (Δόλιανη). Μάλιστα στους τελευταίους  συναντήθηκαν με αρκετούς συμπατριώτες τους Περιβολιώτες που αποδήμησαν εκεί κατά τη μεγάλη μεταναστευτική κάθοδο του 1819.  

Σχεδόν μέχρι το 1920 οι κτηνοτρόφοι  Βλάχοι κάτοικοι του χωριού «ανέβαιναν»  με διαβατήρια στην περιοχή της Ρέσνας (σήμερα Ρέσεν) κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και διέμεναν στους πρόχειρους καταυλισμούς «Καλύβια» στο ορεινό τμήμα δυτικά της Ρέσνας (σήμερα Ρέσεν). Οι Βλάχοι λοιπόν της περιοχής της Ρέσνας (σήμερα Ρέσεν) παρέμεναν  στα «Καλύβια» του  Ιστόκ (Cãlivili Istoc), μιας περιοχής περίφημης για την ποιότητα της βλάστησης και της βοσκής, περίπου από την γιορτή του  Αγίου Γεωργίου μέχρι την γιορτή του Αγίου Δημητρίου και κατόπιν κατέρχονταν στα χειμαδιά της Θεσσαλικής πεδιάδας. Σύμφωνα με στοιχεία Καταλόγου ο οποίος  βρέθηκε  στη Μητρόπολη Πελαγονίας αυτοί οι Ιστοκιανοί βλάχοι κτηνοτρόφοι δεν είχαν καμιά κτηματική περιουσία στην περιοχή της Ρέσνας (σήμερα Ρέσεν)  κατά την περίοδο του 1912. Αργότερα, και κυρίως από το 1925 και έπειτα, οι αυξημένες πιέσεις από την πλευρά των Σέρβων για επιλογή εθνικότητας, η αυστηρή εκεί φορολογία, οι ληστείες των Αλβανών κ.α. τους ανάγκασαν  μέχρι σχεδόν και τα μέσα της δεκαετίας 1950 -1960 να περιορίζονται στον κάμπο της Φλώρινας και στο Πισοδέρι, όπου εκεί έβρισκαν πλούσια βοσκή για τα πρόβατα τους.
Πολλοί ελληνόβλαχοι ασχολούνταν και με τον αγωγιατισμό και μετάφεραν εμπορεύματα από την αγορά της Θεσσαλονίκης στο Μπίτολα (Μοναστήρι) και στη Ρέσνα (σήμερα Ρέσεν) αλλά και το αντίστροφο.
Τα χρόνια που ακολούθησαν μετά την απελευθέρωση του 1912 οι  Βλάχοι της Ελλάδας βρέθηκαν σε αρκετά  ιδιόρρυθμη θέση.Το ελληνικό κράτος τους διαχωρίζει σε δύο κατηγορίες όσον αφορά την εθνική τους συνείδηση: τους Ελληνόφρονες και τους Ρουμανίζοντες. Ως Ρουμανίζοντες χαρακτηρίζονται οι Βλάχοι που επιλέγουν να  στείλουν τα παιδιά τους σε Ρουμάνικα εκπαιδευτικά ιδρύματα, αλλά επίσης και αυτοί που εκκλησιάζονται στη Ρουμάνικη εκκλησία. Πρόκειται για "προνόμια" που τους δόθηκαν  με την συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913 (ουσιαστικά διατηρήθηκαν αυτά που είχαν πριν την απελευθέρωση από τους Οθωμανούς το 1905 που τους ξεχώριζε σε εθνοθρησκευτική κοινότητα). Από το  φθινόπωρο του 1924  παρατηρείται μια κινητικότητα  μεταξύ των Ρουμανιζόντων Βλάχων που είναι αρκετά μεγάλης έντασης στην περιοχή της Βέροιας και των γειτονικών περιοχών που κατοικούν Βλάχοι Ρουμανίζοντες (Κουμαριά, Ξηρολιβάδο, Στενήμαχος,Νάουσα, κλπ.). Το αποτέλεσμα της είναι η εθελοντική μετανάστευση Ρουμανιζόντων Βλάχων στην Ρουμανία από  το 1924 έως και 1940. Η μετανάστευση αυτή είναι οικειοθελής, ειρηνική  και γίνεται με την «διευκόλυνση» του Ελληνικού κράτους, Σε όσους επιλέγουν την  μετανάστευση στην Ρουμανία τους αφαιρείται δια παντός η ελληνική ιθαγένεια κάτι που τους γνωστοποιήθηκε εκ των προτέρων από την ελληνικό κράτος. Φαίνεται ότι οι Ρουμανίζοντες Βλάχοι μέσω προφανώς της εκπαίδευσης αλλά και της εκκλησίας απέκτησαν την αίσθηση ότι η Ρουμανία ήταν η πατρίδα τους. Ο βασικός στόχος της Ρουμανικής προπαγάνδας δηλαδή ο εθνικός προσεταιρισμός είχε μάλλον επιτευχθεί σε μεγαλο βαθμό τόσο μέσα από την άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων (εκκλησιασμός στη Ρουμανική γλώσσα) όσο και μέσα από  την ρουμάνικη εκπαίδευση. Βέβαια αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι ως ένα σημείο πιθανή αφορμή για την μετανάστευση σε αυτό το χρονικό σημείο  να ήταν και τα νεότερα διοικητικά και προσφυγικά δεδομένα που προέκυψαν στον Ελλαδικό χώρο. Πολλοί από αυτούς του Βλάχους  επικαλέστηκαν ότι αντιμετώπιζαν οικονομικά προβλήματα εξαιτίας της εγκατάστασης των προσφύγων στις περιοχές τους ή ακόμα και στο ότι δεν είχαν την αρμονική συμβίωση που θα έπρεπε με τους τελευταίους.
Οι λίγοι σε αριθμό Βλάχοι του Παλαιού Σκυλλίτσιου αυτά τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης τους στο χωριό δεν δείχνουν παρόμοιες διαθέσεις, δεν επηρεάζονται καθόλου από τους  ρουμανίζοντες Βλάχους στη "γειτονιά" τους και η Ρουμανική Προπαγάνδα δεν τους αγγίζει καθόλου. Δεν υπάρχει κανένα αίτημα άλλα και καμιά μετακίνηση εκτός συνόρων από το 1924 έως και το 1940 στην Ρουμανία. Ο εκκλησιασμός τους γινόταν πάντοτε στην ελληνική γλώσσα και δεν υφίσταται πότε κανενός είδους Ρουμανικό εκπαιδευτήριο στο χωριό. 
Το Παλαιό Σκυλλίτσι αποτελεί σήμερα ένα χωριό με αρκετά συμπαγή βλάχικο πληθυσμό. Μάλιστα μετά το 1970  αριθμούνται πλέον σε ελάχιστους στον ελλαδικό χώρο και τέτοιες περιοχές είναι το Μέτσοβο, η Μηλιά, η Κρανιά, το Πισοδέρι, η Φλώρινα, η Κλεισούρα, το Νυμφαίο (Νέβεσκα), η Βέροια, οι Σέρρες, το Λιβάδι Ολύμπου, το Καλοχώρι Λάρισας, η  Λάρισα, η Ελασσόνα και μερικά άλλα χωριά. Οι Βλάχοι του χωριού  αποτέλεσαν το κύριο στήριγμα της πληθυσμιακής ομογενοποίησης του χωριού ως η συντριπτικά μεγαλύτερη ελληνική πληθυσμιακή ομάδα σε σχέση με τους ντόπιους (κάτοικοι γηγενείς του Ρουμλουκίου), τους πρόσφυγες (Πόντιοι, Καυκάσιοι, Μικρασιάτες,Τυρολόη) και τους λιγοστούς Σαρακατσάνους. Μέσα από τον Σύλλογο τους οι Βλάχοι του Παλαιού Σκυλλιτσίου έχουν καταδικάσει οποιαδήποτε δραστηριότητα που υποκινεί την αμφισβήτηση για το αν αποτελούν κομμάτι αναπόσπαστο του Ελληνισμού, τονίζουν το γεγονός ότι ήταν πάντα ελεύθεροι στην πατρίδα τους την Ελλάδα να καλλιεργήσουν την ταυτότητα τους και καταδικάζουν απερίφραστα μεθοδεύσεις οργανώσεων και συλλόγων που υπονομεύουν και στο παραμικρό την εθνική ενότητα της Πατρίδα τους.

Επανάσταση του 1821

Η Μακεδονία  συμμετείχε ενεργά σε όλες τις εξεγέρσεις πληρώνοντας με ποταμούς αίματος την κάθε επαναστατική κίνηση. Παρόλα αυτά παρεμεινε στην σκλαβιά 90 χρόνια περισσότερο από την υπόλοιπη Ελλάδα. Κατά την επανάσταση λοιπόν του 1821 και οι κάτοικοι της περιοχής όπως και σε άλλα μέρη της Μακεδονίας αγωνίστηκαν πολεμώντας κατά των Οθωμανών. Σπουδαίος αγωνιστής της επανάστασης του 1821 από το Παλαιό Σκυλλίτσι ήταν ο Νικόλαος Κωνσταντίνου

Μακεδονικός Αγώνας

Στην περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα αναφέρεται ως Μακεδονομάχος ο Γεώργιος Μουρτζίλας (Περιβολιώτης) από το Παλαιό Σκυλλίτσι.

Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922

Στην Μικρασιατική εκστρατεία 1919-1922 έπεσε υπέρ πατρίδος ο στρατιώτης Μανωλόπουλος Χρήστος (άγνωστος χρόνος και τόπος).

Ασχολίες των κατοίκων

Το χωριό όπως είπαμε ήταν στα όρια της αποξηραμένης πια λίμνης των Γιαννιτσών. Για τις ασχολίες των  κατοίκων για την περίοδο έως τον Μακεδονικό Αγώνα  παίρνουμε πληροφορίες από το βιβλίο της Πηνελόπης Δέλτα "Στα μυστικά του Βάλτου". Αναφέρει συγκεκριμένα η συγγραφέας: "Έβριθε η ζωή στη λίμνη των Γιαννιτσών. Ψάρια και χέλια βατράχια και νερόφιδα, κατά μυριάδες στα νερά της. Πριν από τον Μακεδονικό αγώνα η λίμνη ήταν αρκετά κατοικημένη όχι μόνιμα, αλλά από χωρικούς που από τα περίχωρα έμπαιναν στα νερά της για ψάρεμα κυνήγι ή για να κόψουν καλάμια και ιδίως ραγάζι, χόρτο που φύτρωνε στο βάλτο και με το οποίο σκέπαζαν τις στέγες των σπιτιών γέμιζαν τα σαμάρια των ζώων, έπλεκαν ψάθες για το πάτωμα, καλάθια και άλλα. Επίσης η λίμνη έβριθε από βδέλλες που οι χωρικοί πουλούσαν στο εξωτερικό προπάντων στην Αυστρία.". Εκμεταλλεύονται λοιπόν οι  κάτοικοι την λίμνη με ψάρεμα και κυνήγι. Επίσης συλλέγουν βδέλες ή το ραγάζι όπως μας πληροφορεί η συγγραφέας.   
Δίπλα  στο χωριό υπήρχε δάσος εκτάσεως 3750 στρεμμάτων με μελιές, πτελέες , λεύκες του οποίου την ξυλεία εκμεταλλεύονται τα χρόνια ύπαρξης του  οι κάτοικοι.  Το Δάσος Σκυλιτσίου το οποίο αναφέρεται σε βιβλία για τον Μακεδονικό Αγώνα έως το 1923-1924 χαρακτηρίζεται ιδιορρύθμου μορφής διαφιλονικούμενο. Έπειτα  διανέμονται από αυτό 1000 στρέμματα στους πρόσφυγες και τα υπόλοιπα στους  Ζούρα, Αθανάσιο Ζήση , Καλλιόπη Ρίζου, Κοσμά και Αριστοτέλη Μπαδιαβά και στον Αθανάσιο Καραδήμου. Το δάσος σήμερα δεν υπάρχει παρά μόνο αναφέρεται ως κτηματική περιοχή. 
  

Με την  ολοκλήρωση των βασικών έργων αποξήρανσης της λίμνης των Γιαννιτσών (του θρυλικού Βάλτου στο μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα) το 1936 - από την αμερικάνικη εταιρία "The Foundation Company" με τη χρηματοδότηση της Εθνικής Τράπεζας -  η οποία  εκτός το ότι απάλλαξε ουσιαστικά τους κατοίκους από τα  πολύ συχνά περιστατικά της ελονοσίας, άφησε και 288750 στρέμματα γης με την καλλιέργεια των οποίων ξεκίνησε η μεγάλη οικονομική ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής. Από αυτές τις αγροτικές εκτάσεις κάποιες διανεμήθηκαν και στους ακτήμονες κάτοικους του χωριού. Το γεγονός αυτό μαζί  με την εκμηχάνιση της γεωργίας, την αφθονία νερού άρδευσης (από τον ποταμό κυρίως Αλιάκμονα) και  την  κατασκευή εκτεταμένου αρδευτικού δικτύου, τα χρόνια που ακολούθησαν ,οδήγησε σε αλματώδη οικονομική ανάπτυξη του χωριού, λόγω φυσικά και της εντονότερης γεωργικής δραστηριότητας των κατοίκων με πιο δυναμικές καλλιέργειες και εφαρμογή σύγχρονων γεωργικών πρακτικών. Το χωριό αποτελούσε παλαιότερα (λόγω μικρότερου βαθμού εκμηχάνισης της γεωργίας και της μεγάλης ανάγκης εξεύρεσης εργατικών χεριών) τις δεκαετίες 1960-1970 μεγάλο πόλο έλξης εργατών γης από άλλες γειτονικές περιοχές (κυρίως των ορεινών περιοχών της Κοζάνης και των Γρεβενών) για τις εαρινές και θερινές περιόδους του έτους. Σήμερα την θέση αυτή των εργατών γης την καλύπτουν εποχικοί οικονομικοί μετανάστες από την Αλβανία αλλά και μόνιμος πληθυσμός Αλβανικής καταγωγής που έχει ενσωματωθεί με τις οικογένειες τους στην τοπική κοινωνία του χωριού. 
Σήμερα, εν έτει 2018, οι κάτοικοι ασχολούνται στο χωριό  εξ' ολοκλήρου με την γεωργία (λειτουργούν μόλις πέντε εμπορικά καταστήματα και δύο επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφεροντος). Καλλιεργούνται ροδάκινα και νεκταρίνια, μήλα, αχλάδια, βαμβάκι, αραβόσιτος, ζαχαρότευτλα, διάφορα χορτοδοτικά φυτά,  σιτάρι και άλλα είδη φυτών μικρότερης σημασίας. 
Αν και το χωριό κατοικείται στην πλειοψηφία του από Βλάχους (Αρμάνους) που παραδοσιακά  ασχολούνταν στο παρελθόν ως ημινομαδικός λαος με την κτηνοτροφία, η διανομή αγροτικής γης από το ελληνικό κράτος (λόγω αποξήρανσης της λίμνης), τους οδήγησε στο να εγκατασταθούν  μόνιμα στο χωριό και να ασχοληθούν σταδιακά  από γενιά σε γενιά, σχεδόν αποκλειστικά με την γεωργία. Η εκτροφή  αιγοπροβάτων και γενικότερα οι κτηνοτροφικές δραστηριότητες με τον καιρό εγκαταλείφθηκαν.

Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Παλαιού Σκυλλιτσίου

Το βιομηχανικό ροδάκινο και αχλάδι αποτελούν από τα κύρια παραγόμενα δενδροκομικά προϊόντα του χωριού. Πωλούνται για την παράγωγη κομπόστας και χυμού στις διάφορες βιομηχανίες του είδους. Από τα πρώτα χρόνια της καλλιέργειας τους υπήρξε ανάγκη οργάνωσης της εμπορίας των προϊόντων αυτών δια μέσου Αγροτικών Συνεταιρισμών. Σήμερα τον σκοπό αυτό επιτελεί  ο πρωτοβάθμιος «Αγροτικός Συνεταιρισμός Παλαιού Σκυλλιτσίου Ημαθίας» με την πλειοψηφία των μελών του να είναι αγρότες μόνιμοι κάτοικοι του χωριού.  
Από τον Νοέμβριο  του 2017 για λογαριασμό του συνεταιρισμού λειτουργεί  αγρό-μετεωρολογικός σταθμός σε  συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.  

Πρωτοβάθμια εκπαίδευση

Το  Νηπιαγωγείου Παλαιού Σκυλλιτσίου έχει σταματήσει την λειτουργία  στο κτίριο του χωριού  από την σχολική χρονιά  2015-2016 λόγω ελείψεως ικανοποιητικού αριθμού παιδιών και οι λιγοστοί μαθητές πραγματοποιούν την εκπαίδευση τους στο κτίριο του  Νηπιαγωγείου Καβασίλων.
Στα πλαίσια των συγχωνεύσεων με το Δημοτικό σχολείο της γειτονικής Καβάσιλας στις κτιριακές υποδομές του Δημοτικού Σχολείου Παλαιού Σκυλλιτσίου  λειτουργούν 3 σχολικές αίθουσες με αντίστοιχες τάξεις. Τα μαθήματα των υπόλοιπων τάξεων πραγματοποιούνται στο Δημοτικό σχολείο Καβασίλων όπου επίσης εκεί πραγματοποιούνται και τα μαθήματα όλων των τάξεων του Ολοήμερου Δημοτικού Σχολείου.

Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Για την κάλυψη των αναγκών της  δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τους οι μαθητές Γυμνασίου παρακολουθούν μαθήματα στο Γυμνάσιο της Καβάσιλας Ημαθίας του οποίου το  κτίριο εγκαινιάστηκε το 1988, ενώ  οι μαθητές  Λυκείου στο Λύκειο Μακροχωρίου Ημαθίας ή σε κάποιο από τα Λύκεια της Βέροιας.

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου

Ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου (Αρχιεπισκόπου Μύρων της Λυκίας, ο Θαυματουργός) που γιορτάζει στις 6 Δεκεμβρίου αλλά και στις 20 Μαΐου όπου τιμάται η ανακομιδή και μετακομιδή του ιερού λειψάνου του Αγίου. Η μετακομιδή πραγματοποιήθηκε το 1087 και ξεκίνησε την 1 Απριλίου  από τα Μύρα της Λυκίας  και ολοκληρώθηκε με την άφιξη του  λείψανου στο Μπάρι της Ιταλίας στις 20 Μάιου. Ο λόγος της μετακομιδής ήταν η Ισλαμική απειλή (οι Τούρκοι είχαν καταλάβει την πόλη των Μύρων) και ο φόβος των κάτοικων μήπως οι άπιστοι καταστρέψουν το λείψανο. Πρόκειται για την παλιά εκκλησία του χωριού στην οποία έχουν βρεθεί οι αρχαίες ρωμαϊκές και βυζαντινές επιγραφές και προφανώς έγινε χρήση τους ως οικοδομικό και διακοσμητικό υλικό κατά την ανέγερση του ναού (κάτι που συνηθίζονταν). Ο ναός είναι κλασικός μονόκλιτος ορθογώνιου σχήματος (διαστάσεων 18Χ7μ). Αποτελείται από τον κυρίως Ναό και το Ιερό Βήμα. Καλύπτεται από καινούργια απλή δίρριχτη στέγη. Στον προαύλιο χώρο του Ναού βρίσκονται και τα κοιμητήρια του οικισμού.Στις 19 Μαΐου συνήθως πραγματοποιείται περιφορά της εικόνας του Αγίου Νικολάου στους δρόμους του χωριού. Ο Ναός λειτουργεί τις ημέρες του έτους που εορτάζει.

Ιερός Ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης

Ο Ιερός Ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης ο οποίος γιορτάζει στις 21 Μαΐου. Πρόκειται για σύγχρονο Ναό ο οποίος εγκαινιάστηκε την δεκαετία του 1980. Αποτελείται από τον Νάρθηκα, τον κυρίως Ναό και το Ιερό Βήμα που η ανατολική του πλευρά καταλήγει σε κόγχη. Το μέγιστο μήκος του Ναού είναι  26 μέτρα και το πλάτος 14 μέτρα. Χωρίζεται σε τρία  μακρόστενα τμήματα (κλίτη) με δύο σειρές από κίονες παράλληλους προς τους μακρόστενους τοίχους. Το μεσαίο κλίτος είναι πιο πλατύ (αγγίζει τα 8 μέτρα). Στην ναοδομία ο αρχιτεκτονικός αυτός ρυθμός ονομάζεται  τρίκλιτη βασιλική. Μεγάλο τμήμα του ναού είναι Αγιογραφημένο. Ο Ναός λειτουργεί όλο τον χρόνο και είναι αυτός κυρίως που καλύπτει  τις ανάγκες Ορθόδοξης Λατρείας των κατοίκων του χωριού.
Και οι δύο ναοί υπάγονται  στην Ιερά Μητρόπολη Βέροιας, Ναούσης και Καμπανίας και στην Αρχιερατική Περιφέρεια Αντιγονιδών.

Ο Πατροκοσμάς και ο χωρικός από το Σκυλλίτσι

Όταν πέρασε από τον Γιδά (την σημερινή Αλεξάνδρεια)  ο  Κοσμάς ο Αιτωλός και έφτασε στην  παλιά εκκλησία του Αγίου Αθανασίου (εκεί που σήμερα βρίσκονται τα νεκροταφεία), έμπηξε στο χώμα ένα σταυρό φτιαγμένο από χλωρά κλαδιά και περίμενε να μαζευτεί όλος ο κόσμος από όλα τα γύρω χωριά, για να τους μιλήσει όπως συνήθιζε να κάνει γυρνώντας από χωριό σε χωριό. Συγκεντρώθηκε πράγματι πολύς κόσμος απ’ όλη την περιοχή, αλλά ο Πατροκοσμάς δεν άρχιζε το κήρυγμά του, γιατί, όπως τους είπε, ήταν ακόμη ένας στο Σκυλίτσι που όργωνε και θα τον περίμενε να τελειώσει τ’ όργωμα, για να ρθει ν’ ακούσει κι αυτός την ομιλία του. Αργότερα ήρθε πράγματι ο χωρικός που όργωνε κι όλοι έμειναν κατάπληκτοι από τη θεία δύναμη του Κοσμά.

Πολιτιστικοί σύλλογοι

Στο Παλαιό Σκυλλίτσι έχει την έδρα του  ο "Σύλλογος Βλάχων Περιβολιωτών Ημαθίας"  ο οποίος ιδρύθηκε στις 13 Μαρτίου 1977 από Βλάχους κατοίκους με ιδιαίτερή καταγωγή το Περιβόλι Γρεβενών. Ο Σύλλογος αποτελεί μέλος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πολιτιστικών Συλλόγων Βλάχων από το 1985. Αποτελεί τον πρώτο ιδρυθέντα Σύλλογο Βλάχων στο Νομό Ημαθίας με μέλη εκτός από το Παλαιό Σκυλλίτσι και από άλλα μέρη της Ημαθίας και κυρίως από τον Διαβατό, τον Σταυρό και την πόλη της Βέροιας όπου κατοικούν Βλάχοι Περιβολιώτικης καταγωγής. Σκοποί του συλλόγου είναι να συμβάλει στην διατήρηση και την διάδοση της παράδοσης, των εθίμων, της βλάχικης γλώσσας και γενικότερα όλης της πολιτιστικής κληρονομιάς των Βλάχων Περιβολιωτών μέσα από μαθήματα χορού, χορευτικές εκδηλώσεις, δραστηριότητες επιμόρφωσης των μελών του, εκδρομές, εκθέσεις κλπ