Αμμωνιτοειδή

Βασική ανατομία κέλυφους

Το επιμελημένο τμήμα του κελύφους ενός αμμωνίτη ονομάζεται φραγμόκωνη. Περιέχει μια σειρά από προοδευτικά μεγαλύτερους θαλάμους, που ονομάζεται στρογγυλός θάλαμος (κάμερα) που χωρίζονται από λεπτούς τοίχους που ονομάζονται διαφράγματα. Μόνο ο τελευταίος και μεγαλύτερος θάλαμος, ο θάλαμος σώματος, καταλάμβανε το ζωντανό ζώο σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή. Καθώς μεγαλώνει προσθέτει νέους και μεγαλύτερους θαλάμους στο ανοικτό άκρο του πηνίου. Όταν το εξωτερικό σπείρωμα αμμωνιτικού κελύφους καλύπτει σε μεγάλο βαθμό τα προηγούμενα στρογγυλά, το δείγμα λέγεται ότι είναι κύλινδρο (π.χ. Anahoplites), όπου δεν καλύπτει τα προηγούμενα, το δείγμα λέγεται ότι είναι εξελιγμένο (π.χ. Dactylioceras).

Ένας λεπτός ζωντανός σωλήνας, που ονομάζεται σιφόνι, περνούσε μέσα από το διάφραγμα, που εκτείνεται από το σώμα του αμμωνίτη στους άδειους θαλάμους του κελύφους. Μέσω μιας διαδικασίας υπεροσμωτικής ενεργού μεταφοράς, ο αμμωνίτης έβγαζε νερό από αυτούς τους θαλάμους κελύφους. Αυτό το επέτρεψε να ελέγξει την άνωση του κελύφους και έτσι να ανέβει ή να κατέβει στη στήλη ύδατος.
Μια πρωταρχική διαφορά μεταξύ των αμμωνιτών και των ναυτιλοειδών είναι ο σιφόνι του αμμωνίτη (εκτός από την Κλυμενία) που εκτείνεται κατά μήκος της κοιλιακής περιφέρειας του διαφράγματος και της κάμερας (δηλ. Της εσωτερικής επιφάνειας του εξωτερικού άξονα του κελύφους), ενώ το σιφόνι των ναυτιλοειδών τρέχει περισσότερο ή λιγότερο μέσα από το κέντρο των διαφραγμάτων και του στρογγυλού θαλάμου.
Σεξουαλικός διμορφισμός
Ένα χαρακτηριστικό που βρίσκεται στα κοχύλια του σύγχρονου Ναυτίλου είναι η παραλλαγή στο σχήμα και το μέγεθος του κελύφους ανάλογα με το φύλο του ζώου, το κέλυφος του αρσενικού είναι ελαφρώς μικρότερο και ευρύτερο από εκείνο του θηλυκού. Αυτός ο σεξουαλικός διμορφισμός θεωρείται ότι είναι μια εξήγηση για τη μεταβολή του μεγέθους ορισμένων αμμωνιτικών κελυφών του ίδιου είδους, με το μεγαλύτερο κέλυφος να είναι θηλυκό και το μικρό κέλυφος να είναι αρσενικό. Αυτό πιστεύεται ότι οφείλεται στο γεγονός ότι η γυναίκα χρειάζεται μεγαλύτερο μέγεθος σώματος για την παραγωγή αυγών. Ένα καλό παράδειγμα αυτής της σεξουαλικής παραλλαγής βρίσκεται στο Bifericeras από την αρχή της Ιουρασικής εποχής στην Ευρώπη.
Μόνο πρόσφατα έχει αναγνωριστεί η σεξουαλική μεταβολή στα κοχύλια των αμμωνιτών. Ωστόσο, επειδή τα διμορφικά μεγέθη βρίσκονται τόσο σταθερά μαζί, είναι πιθανότερο ένα παράδειγμα σεξουαλικού διμορφισμού μέσα στο ίδιο είδος.
Παραλλαγές σχήματος
Η πλειοψηφία των αμμωνίτικων ειδών χαρακτηρίζεται από πλαστικά, επίπεδα περιτυλιγμένα κελύφη, ενώ άλλα είδη παρουσιάζουν σχεδόν ίδια (όπως στον βακουλίτη) κελύφη. Τα κελύφη άλλων ειδών είναι ελικοειδής περιελιγμένα, παρόμοια σε εμφάνιση με κάποια γαστερόποδα (π.χ. Turrilites και Bostrychoceras). Τα κελύφη ορισμένων ειδών αρχικά ξετυλίγονται, έπειτα μερικώς ξετυλιγμένες και τελικά ευθεία στην ωριμότητα (όπως στην Australiceras). Αυτές οι μερικώς ξετυλιγμένες και τελείως ξετυλιγμένες μορφές άρχισαν να διαφοροποιούνται κυρίως κατά την πρώιμη περίοδο της Κρητιδικής και είναι γνωστές ως ετερομόρφες. Ίσως το πιο ακραίο και παράξενο παράδειγμα ενός ετερόορφου είναι οι Nipponites, το οποίο φαίνεται να είναι μια μπερδεμένη ακανόνιστη σφήνα που δεν έχει καμία προφανή συμμετρική συστροφή. Κατά την προσεκτικότερη επιθεώρηση, όμως, το κέλυφος αποδεικνύεται ότι είναι ένα τρισδιάστατο δίκτυο συνδεδεμένων σχημάτων "U". Οι Νιππονίτες εμφανίζονται σε βράχους του άνω μέρους της Κρητιδικής στην Ιαπωνία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι αμμωνίτες ποικίλλουν πολύ στο διακοσμητικό ανάγλυφο στην επιφάνεια των κελυφών τους. Ορισμένοι μπορεί να είναι ομαλοί και σχετικά απλή, εκτός από τις γραμμές ανάπτυξης, και να μοιάζουν με εκείνους του σύγχρονου Nautilus. Σε άλλα, εμφανίζονται διάφορα πρότυπα σπειροειδών κορυφογραμμών και νευρώσεων ή ακόμα και σπονδύλων. Αυτός ο τύπος διακοσμήσεως του κελύφους είναι ιδιαίτερα εμφανής στους μεταγενέστερους αμμωνίτες της Κρητιδικής.