Πολιτεία (αρχαία Ελλάδα)

Η πολιτεία είναι όρος της πολιτικής επιστήμης και φιλοσοφίας ο οποίος αρχικά εμφανίστηκε στην αρχαία Ελλάδα, και εξετάστηκε ιδιαίτερα μέσω των έργων του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., και μετέπειτα από τους Ρωμαίους ξεκινώντας με τον Κικέρωνα τον 1ο αιώνα π.Χ.. Δεν υπάρχει καθολικά αποδεκτός ορισμός ο οποίος να περιορίζει τη χρήση της λέξης σε μια μόνο κοινή έννοια, και μπορεί να αναφέρεται σε διάφορα θέματα, από τα δικαιώματα του πολίτη ενός κράτους, το σύνολο της κοινωνίας των πολιτών, έως και τη μορφή διακυβέρνησης.

Ετυμολογία

Ετυμολογικά προκύπτει από τη λέξη πόλις και από τη ρίζα της λέξεις πολιτεύομαι η οποία αναφέρεται στη συμμετοχή του ατόμου στις δημόσιες υποθέσεις της πόλης-κράτους.

Πλάτωνας

Κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., ο Πλάτωνας στο έργο του με τίτλο Πολιτεία, εξερεύνησε τις διάφορες μορφές πολιτευμάτων (μοναρχία, δημοκρατία, ολιγαρχία) προσπαθώντας να βρει το ιδανικό πολίτευμα το οποίο θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε μια πόλη-κράτος, με το πολίτευμα (γενικά) της πόλης-κράτους να αναφέρεται ως Πολιτεία.

Κικέρωνας

Τα γραπτά του Πλάτωνα σχετικά με την πολιτεία, μεταφράστηκαν στη λατινική γλώσσα από τον Κικέρωνα τον 1ο αιώνα π.Χ., ο οποίος απέδωσε τον όρο πολιτεία ως res publica (κοινό θέμα/υπόθεση), όρος ο οποίος αργότερα εξελίχθηκε στα λατινικά ώστε να σημαίνει και το συγκεκριμένο πολίτευμα της πόλης, αλλά και την ίδια την πόλη, μαζί με διάφορες άλλες παρόμοιες χρήσεις. Με το πέρασμα των αιώνων το res publica έγινε republica στις ιταλικές πόλεις κράτη του Μεσαίωνα, και κατά τη νεότερη εποχή επεκτάθηκε η χρήση της λέξης και σε άλλες γλώσσες (όπως το αγγλικό republic) και έφτασε να σημαίνει μια μορφή αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας κατά τη σημερινή εποχή, μακριά από την αρχική έννοια της ρωμαϊκής λέξης η οποία αντιστοιχήθηκε με τη λέξη πολιτεία, και χωρίς σχέση με την ίδια την αρχική λέξη πολιτεία κατά τον Πλάτωνα.
Ωστόσο παρότι το Republic χρησιμοποιήθηκε και χρησιμοποιείται ευρέως ως αντίστοιχη λέξη στα λατινικά, δεν αποτελεί ακριβή μετάφραση του πολιτεία όπως εκφράστηκε αρχικά από τον Πλάτωνα, καθώς σε ένα Res publica (δημόσια υπόθεση) οι εμπλεκόμενοι δεν είναι απαραίτητα και πολίτες ενός κράτους (δεν έχουν υπηκοότητα, πολιτικά δικαιώματα και λόγο), σε αντίθεση με την πολιτεία.

Άλλες αποδόσεις

Σύμφωνα με το λεξικό Λίντελ-Σκοτ η λέξη πολιτεία στο πλαίσιο της αρχαιοελληνικής χρήσης της αναφέρεται στις συνθήκες και τα δικαιώματα του πολίτη και την υπηκοότητα, κατά αντιστοιχία με τον λατινικό όρο civitas.
Παράλληλα οι φράσεις όπως σύστημα διακυβέρνησης, κρατική εξουσία, ή και καθεστώς χρησιμοποιούνται επίσης. Επίσης χρησιμοποιείται και η απόδοση πολιτική οντότητα (polity), η οποία είναι επιτηδευμένα ασαφής ώστε να αφήνει χώρο κινήσεων στην ερμηνεία, χωρίς να δίνει δυσανάλογο βάρος  στο σύγχρονο φαινόμενο όπου οι πολιτείες συνήθως αποτελούνται από συνταγματικές αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, έναντι των αρχικών εννοιών της λέξης.
Στην αγγλική γλώσσα ο όρος politeia χρησιμοποιείται ώστε να αποδοθεί η αρχαία ελληνική έννοια του όρου, σε σχέση με το republic.
Στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα ο όρος πολιτεία παραμένει παρόμοιος με την ομάδα των αρχικών του εννοιών, όπου η λέξη πολιτεία συνήθως χρησιμοποιείται κυρίως για να περιγράψει την κρατική εξουσία, με άλλες χρήσεις να αποτελούν την λογοτεχνική χρήση όπου κάποιο ταξιδεύει σε μακρινό μέρος/πολιτεία, ή για το πως κάποιος άνθρωπος διάγει την συμπεριφορά του απέναντι σε άλλους ως η πολιτεία του ατόμου αυτού .