Ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης

Ορολογία

Τα στρατόπεδα εξόντωσης διέφεραν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης (όπως του Νταχάου και του Μπέλζεν), τα οποία ήταν εγκατεστημένα κυρίως στη Γερμανία και αποσκοπούσαν στο να αποτελέσουν τόπους εξόντωσης και στη συνέχεια αποτέφρωσης (κρεματόρια) και καταναγκαστικής εργασίας για διάφορους «εχθρούς του κράτους» ή του Ναζιστικού καθεστώτος (όπως οι κομμουνιστές, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά, οι Ελευθεροτέκτονες, οι ομοφυλόφιλοι και άλλοι). Στην αρχική περίοδο του Ναζιστικού καθεστώτος, πολλοί Εβραίοι είχαν σταλεί σε αυτά τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά μετά το 1942 όλοι ο Εβραίοι μεταφέρθηκαν στα στρατόπεδα εξόντωσης.
Διαφοροποιούνται, επίσης, από τα τα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, τα οποία είχαν δημιουργηθεί σε όλες τις κατεχόμενες από τις γερμανικές δυνάμεις περιοχές για να εκμεταλλευτούν τους διάφορους κρατούμενους ως εργατικό δυναμικό. Πολλοί Εβραίοι δούλευαν μέχρι θανάτου σε αυτά τα στρατόπεδα αλλά το εβραϊκό εργατικό δυναμικό, παρά τη χρησιμότητά του στις στρατιωτικές προσπάθειες των Γερμανών, προοριζόταν για εξόντωση. Σε όλα τα Ναζιστικά στρατόπεδα τα ποσοστά των θανάτων ήταν υψηλά ως αποτέλεσμα της ασιτίας, των ασθενειών και της εξάντλησης, αλλά μόνο τα στρατόπεδα εξόντωσης είχαν σχεδιαστεί συγκεκριμένα για μαζική σφαγή.

Οι τρόποι λειτουργίας των στρατοπέδων

Η μέθοδος εκτέλεσης στα στρατόπεδα αυτά ήταν με δηλητηριώδη αέρια, συχνά σε θαλάμους αερίων, αν και πολλοί κρατούμενοι φονεύονταν με μαζικές εκτελέσεις και με άλλους τρόπους. Τα σώματα των εκτελεσμένων καταστρέφονταν σε Κρεματόριο|κρεματόρια]] (εκτός από το Ζομπιμπόρ όπου καίγονταν σε υπαίθριες πυρές), και οι στάχτες θάβονταν ή διασκορπίζονταν.
Τα στρατόπεδα διέφεραν ελαφρά ως προς την λειτουργία τους, αλλά όλα ήσαν σχεδιασμένα να σκοτώνουν όσο πιο αποτελεσματικά γινόταν. Για παράδειγμα, ο λοχαγός των Ες-Ες Κουρτ Γκερστάιν (Kurt Gerstein), ο οποίος εργαζόταν στην ιατρική υπηρεσία των Ες-Ες, ανέφερε σε έναν Σουηδό διπλωμάτη κατά την διάρκεια του πολέμου όσα είχε δει στα στρατόπεδα.  Περιέγραψε πώς έφτασε στο Μπέλζεκ (Belzec) στις 19 Αυγούστου 1942 (την εποχή εκείνη, το στρατόπεδο χρησιμοποιούσε στους θαλάμους αερίων κυρίως μονοξείδιο του άνθρακα από μια πετρελαιομηχανή), όπου του παρουσίασαν με υπερηφάνεια την εκφόρτωση από 45 βαγόνια τρένου 6700 στριμωγμένων Εβραίων, πολλοί από τους οποίους ήσαν ήδη νεκροί, ενώ οι υπόλοιποι οδηγήθηκαν γυμνοί με βηματισμό παρέλασης στους θαλάμους αερίων, και εκεί, όπως είπε:
Ο υποδιοικητής διμοιρίας Χάκενχολτ (Hackenholt) προσπαθεί με κάθε τρόπο να βάλει την μηχανή σε λειτουργία. Αλλά αυτή δεν ξεκινά. Εμφανίζεται ο λοχαγός Βιρτ (Wirth). Αντιλαμβάνομαι ότι αισθάνεται φοβισμένος επειδή είμαι ενώπιον μιας καταστροφής. Ναι, τα βλέπω όλα και περιμένω. Το χρονόμετρό μου τα φανερώνει όλα, 50 λεπτά της ώρας, 70 λεπτά και η ντηζελομηχανή δεν ξεκινά. Οι άνθρωποι περιμένουν μέσα στους θαλάμους αερίων. Μάταια. Ακούγονταν που θρηνούσαν, "όπως στην συναγωγή", είπε ο καθηγητής Πφάνεστιλ (Pfannenstiel), με τα μάτια του κολλημένα σε ένα παραθυράκι στην ξύλινη πόρτα. Έξαλλος, ο λοχαγός Βιρτ μαστιγώνει τον Ουκρανό βοηθό του Χάκενχολτ δώδεκα, δεκατρείς φορές, στο πρόσωπο. Μετά από 2 ώρες και 49 λεπτά - το χρονόμετρο τα κατέγραφε όλα - η ντηζελομηχανή ξεκίνησε. Μέχρι εκείνη την στιγμή, οι άνθρωποι που ήσαν κλεισμένοι μέσα σε εκείνους τους τέσσερις συνωστισμένους θαλάμους ήσαν ακόμη ζωντανοί, τέσσερις φορές επί 750 πρόσωπα σε τέσσερις φορές επί 45 κυβικά μέτρα. Ακόμη 25 λεπτά κύλησαν. Πολλοί ήσαν ήδη πεθαμένοι, αυτό μπορούσε να φανεί από το μικρό παράθυρο γιατί μια εσωτερική ηλεκτρική λάμπα φώτιζε τον θάλαμο για μερικές στιγμές. Μετά από 28 λεπτά, μόνο ελάχιστοι ήσαν ακόμη ζωντανοί. Τελικά, μετά από 32 λεπτά, όλοι είχαν πεθάνει... Οι οδοντίατροι τους απέσπασαν με σφυροκοπήματα τα χρυσά δόντια, τις γέφυρες και τις κορώνες. Ανάμεσά τους στεκόταν ο λοχαγός Βιρτ. Ήταν στο στοιχείο του, και δείχνοντάς μου ένα μεγάλο δοχείο γεμάτο με δόντια, είπε: "Δες και μόνος σου το βάρος αυτού του χρυσαφιού! Είναι μόνο τα χθεσινά και τα προχθεσινά. Δεν μπορείς να φανταστείς τι βρίσκουμε κάθε μέρα - δολάρια, διαμάντια, χρυσάφι. Θα τα δεις και μόνος σου!"

Μετά τον Πόλεμο

Όταν οι σοβιετικές στρατιωτικές δυνάμεις μπήκαν στην Πολωνία το 1944, τα στρατόπεδα ήταν κλειστά και μερικώς ή εντελώς αποψιλωμένα για να μην καταλάβει κανείς τι συνέβη εκεί μέσα. Στη μεταπολεμική περίοδο, η κομμουνιστική κυβέρνηση της Πολωνίας τα εγκατέλειψε με αποτέλεσμα να παραδοθούν στη φθορά του χρόνου. Πολλών ειδών μνημεία ανεγέρθηκαν μέσα στα στρατόπεδα, χωρίς ωστόσο να αναφέρουν ότι οι άνθρωποι που δολοφονήθηκαν εκεί ήταν, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, Εβραίοι.
Μετά την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων το 1989, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης έγιναν πιο προσιτά και αποτέλεσαν κέντρα τουρισμού, κυρίως το Άουσβιτς που είναι και το πιο γνωστό. Υπήρξε σωρεία διαφωνιών ανάμεσα στις εβραϊκές οργανώσεις και την πολωνική κυβέρνηση για το τι θα έπρεπε να γίνει σ' αυτούς τους χώρους. Κάποιοι Εβραίοι εναντιώθηκαν έντονα στην ανέγερση χριστιανικών μνημείων, ακόμα και στη γνωστή περίπτωση του σταυρού του Άουσβιτς. Ο σταυρός τοποθετήθηκε στο Άουσβιτς I, όπου τα θύματα ήταν Πολωνοί και όχι στο στρατόπεδο εξόντωσης Άουσβιτς II.