Κόμμα των Ελευθεροφρόνων

Ίδρυση

Μετά την επιστροφή του Ιωάννη Μεταξά από την εξορία στην Ιταλία, που είχε σταλεί κατ΄ επιταγή της Αντάντ το 1917, και την εκλογική επιτυχία της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως στις εκλογές του 1920 που είχε κηρύξει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, τέθηκε το ζήτημα της συνέχισης ή όχι, της Μικρασιατικής εκστρατείας. Ο Μεταξάς υποστήριζε την άμεση απεμπλοκή της Ελλάδας από την Μικρά Ασία ερχόμενος σε σύγκρουση με την ηγεσία του Λαϊκού Κόμματος. Έτσι μετά τον παραμερισμό του από τον Γούναρη άρχισε να οργανώνει τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού σχηματισμού.
Το Μάρτιο του 1921 σχηματίστηκαν οι πρώτες λέσχες των λεγομένων Μεταρρυθμιστών, στην Ιθάκη και την Κεφαλλονιά. Οι κινήσεις των Μεταρρυθμιστών αρχικά ήταν αργές, προκειμένου να μην κατηγορηθούν ότι υπέσκαπταν το ηθικό του λαού εν καιρώ πολέμου.
Η απαρχή της διαδικασίας συγκρότησης νέου κόμματος έγινε περί τον Οκτώβριο του 1921. Το Φεβρουάριο του 1922 ο Μεταξάς παρουσίασε κάποιο πρόγραμμα του κόμματος, το οποίο η εφημερίδα Εσπερινή το είχε χαρακτηρίσει «Κόμμα των Ελευθεροφρόνων», όνομα με το οποίο τελικά έμεινε στην ιστορία. Τελικά στις 12 και 13 Νοεμβρίου του 1922 δημοσιεύθηκαν στις εφημερίδες Χρονικά και Νέα Ημέρα οι προγραμματικές θέσεις του κόμματος και αναγγέλθηκε επισήμως η συγκρότησή του.

Α΄ φάση 1922-1928

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων είχε τη δυνατότητα να κυριαρχήσει στην αντιβενιζελική παράταξη. Οι πέριξ του Μεταξά, έχοντας τηρήσει σταθερά γραμμή αντίθετη προς την μικρασιατική εμπλοκή, φαινόταν να κερδίζουν την υποστήριξη όσων οπαδών της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως το 1920, επιθυμούσαν την ειρήνη και κατασίγαση των παθών. Παράλληλα, ο Μεταξάς επιδίωξε τη συνεννόηση με τους βενιζελικούς και την Επαναστατική Επιτροπή, εμφανίζοντας έτσι το κόμμα, από τη μια ως αντιβενιζελικό και από την άλλη ως "γέφυρα" προς τους μετριοπαθείς φιλελεύθερους. Το 1923 ο Μεταξάς άρχισε να πιέζει το Λαϊκό Κόμμα να συγχωνευθεί με τους Ελευθερόφρονες, παρά όμως τις επιτυχίες του σε περιφερειακό επίπεδο, η επίσημη ηγεσία του επέμενε στη διατήρηση της αυτονομίας του.
Οι προοπτικές για μια πρώιμη επικράτησή των Ελευθεροφρόνων στο χώρο των αντιβενιζελικών χάθηκαν με την επιλογή του Μεταξά να στηρίξει την αντεπανάσταση των Γ. Λεοναρδόπουλου και Π. Γαργαλίδη στις 22 Οκτωβρίου 1923. Η διαφυγή του Μεταξά στην Ιταλία οδήγησε στο να του αποδοθούν οι ευθύνες για την αποτυχία του κινήματος και να χάσει την ευκαιρία να επικρατήσει στις επικείμενες εκλογές.

Β΄ φάση 1928-1935

Η ενότητα αυτή είναι κενή, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη ή ανολοκλήρωτη. Η βοήθειά σας είναι καλοδεχούμενη!

Γ΄ φάση 1936

Με την άνοδο του Μεταξά στην πρωθυπουργία, ακολούθησε η Δικτατορία της 4ης Αυγούστου, όπου το κόμμα, όπως και όλα τ΄ άλλα κόμματα, τέθηκε στο περιθώριο.

Μετέπειτα πορεία πρώην στελεχών του κόμματος

Μετά το θάνατο του Μεταξά, σταδιακά τα στελέχη του καθεστώτος απομακρύνονται από την εξουσία. Στις εκλογές του 1946 κάποιες μεμονωμένες προσωπικότητες εξελέγησαν με διάφορα κόμματα. Το 1950 οι επίγονοι του καθεστώτος (Κωνσταντίνος Μανιαδάκης, Κώστας Κοτζιάς και Θεόδωρος Τουρκοβασίλης) συγκρότησαν την Πολιτική Ανεξάρτητη Παράταξη, η οποία στις εκλογές απέσπασε 8,2% και 16 έδρες. Η ίδρυση του Συναγερμού και η ταχύτατη επικράτησή του στο χώρο της Δεξιάς οδήγησε στην απορρόφησή της.