Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών

Ο Ρόλος του Γενικού Γραμματέα

Ο Γενικός Γραμματέας, σύμφωνα με τον Φραγκλίνο Ρούσβελτ είναι ένας «παγκόσμιος μεσολάβητής», αλλά ο ευρύς ορισμός του Καταστατικού Χάρτη, άφησε πολλά περιθώρια για ερμηνεία από εκείνους που διεκδίκησαν αργότερα τη θέση. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του ΟΗΕ, ο Γενικός Γραμματέας ορίζεται περαιτέρω ως «διπλωμάτης και συνήγορος, δημόσιος λειτουργός και Διευθύνων Σύμβουλος». Παρ' όλα αυτά, η εξίσου αφηρημένη αυτή περιγραφή δεν εμπόδισε όσους κατείχαν το αξίωμα από το να μιλούν και να παίζουν σημαντικό ρόλο σε παγκόσμια θέματα σε διάφορους βαθμούς. Το άρθρο 97 στο 15ο κεφ. του Καταστατικού Χάρτη των ΗΕ ορίζει ότι ο Γενικός Γραμματέας είναι «ο επικεφαλής των διοικητικών υπηρεσιών» του Οργανισμού, αλλά δεν υπαγορεύει τα καθήκοντά του.
Οι αρμοδιότητες του Γ.Γ. περιγράφονται επιπλέον στα Άρθρα 98 έως 100. Το Άρθρο 98 αναφέρει ότι  the επικεφαλής διοικητικός αξιωματούχος «σε όλες τις συνεδριάσεις της Γενικής Συνέλευσης, του Συμβουλίου Ασφαλείας, του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου και του Συμβουλίου Κηδεμονίας και ασκεί άλλα καθήκοντα που τού έχουν ανατεθεί από τα συγκεκριμένα όργανα». Επίσης, είναι υπεύθυνος για την ετήσια έκθεση προς τη Γενική Συνέλευση. Σύμφωνα με το άρθρο 99, μπορεί να κοινοποιήσει στο Συμβούλιο Ασφαλείας ζητήματα τα οποία κατά την άποψή του είναι δυνατόν να απειλήσουν την διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας». Ωστόσο, από αυτές τις λίγες κατευθυντήριες γραμμές, τίποτε άλλο δεν υπαγορεύεται από τον Χάρτη. Η ερμηνεία του Χάρτη ποικίλει μεταξύ των διαφορετικών Γενικών Γραμματέων, με κάποιους να είναι πολύ πιο δραστήριοι από τους άλλους σε ζητήματα που άπτονται της λειτουργίας του Οργανισμού.
Ο Γενικός Γραμματέας, μαζί με τη Γραμματεία, έχουν το προνόμιο να μην υποτάσσονται σε οποιοδήποτε κράτος, αλλά μόνο στην οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών. Οι αποφάσεις υλοποιούνται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το κράτος προέλευσης του Γ.Γ. ή των μελών της Γραμματείας.
Ο Γενικός Γραμματέας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υποστήριξη των κρατών-μελών του ΟΗΕ. Όπως αναφέρεται στον διαδικτυακό τόπο του Οργανισμού, «Ο Γενικός Γραμματέας θα αποτύχει αν δεν λάβει σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες των κρατών μελών, αλλά πρέπει επίσης να διατηρήσει τις αξίες και την ηθική αρχή των Ηνωμένων Εθνών, και να μιλά και να ενεργεί για την ειρήνη, ακόμη και με τον κίνδυνο ή της διαφωνίας με τα κράτη μέλη».
«Οι προσωπικές ικανότητες του Γενικού Γραμματέα και του προσωπικού της Γραμματείας είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία τους. Η κεντρική θέση του στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στο διεθνές διπλωματικό δίκτυο είναι επίσης ένα σημαντικό στοιχείο. Ο Γενικός Γραμματέας έχει το δικαίωμα να διαφοροποιηθεί από την προσωρινή ημερήσια διάταξη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ωστόσο, εργάζεται ως επί το πλείστον στο παρασκήνιο, αν τα μέλη του συμβουλίου είναι απρόθυμα να συζητήσουν οποιαδήποτε διαφορά. Το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του δαπανάται σε αποστολές και διαμεσολάβηση, ενίοτε μετά από αίτημα της διαβούλευσης των οργάνων του ΟΗΕ, αλλά και συχνά με δική του πρωτοβουλία. Η λειτουργία του είναι δυνατόν να αντικαθίσταται ή να συμπληρώνεται από προσπάθειες διαμεσολάβησης από τις μεγάλες δυνάμεις. Οι ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ είναι συχνά στενά συνδεδεμένες με τη διαμεσολάβηση (ειρήνευση). Η πρόσφατη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας (Ρ5) έχει ενισχύσει τον ρόλο του Γενικού Γραμματέα και θεωρείται ο πλέον αξιόπιστος παγκόσμιος διαμεσολαβητής».
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Σοβιετικός Γ.Γ του Κόμματος Νικίτα Χρουστσόφ ξεκίνησε προσπάθεια για την παύση της θέσης του Γ.Γ. Η αριθμητική υπεροχή των δυτικών κρατών, σε συνδυασμό με το αντιπροσωπευτικό σύστημα ψηφοφορίας (ένα κράτος, ένας ψήφος) έδινε τη δυνατότητα τοποθέτησης Γ.Γ. δυνητικά ευνοϊκού προς τη Δύση. Ο  Χρουστσόφ πρότεινε την αντικατάσταση του Γ.Γ. με τρόικα: Ένα μέλος από το ανατολικό μπλοκ, ένα από το δυτικό μπλοκ και ένα από το Κίνημα των Αδεσμεύτων. Η πρόταση δεν υλοποιήθηκε, καθώς οι ουδέτερες δυνάμεις απέτυχαν να την υποστηρίξουν.

Εκλογή και θητεία

Το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ορίζει ότι ο Γενικός Γραμματέας «διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση μετά από εισήγηση του Συμβουλίου Ασφαλείας». Καθώς η σύσταση πρέπει να προέρχεται από το Συμβούλιο Ασφαλείας, οποιοδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου μπορεί να ασκήσει βέτο στην υποψηφιότητα. Οι περισσότεροι Γενικοί Γραμματείς είναι συμβιβαστικοί υποψήφιοι από μεσαίες δυνάμεις και έχουν μικρή προγενέστερη φήμη. Παρά το ότι ο Καταστατικός Χάρτης παρέχει στην Γενική Συνέλευση το δικαίωμα να επηρεάζει την διαδικασία επιλογής, οι Γ.Γ. που επιλέχτηκαν, αντανακλούν το γεγονός ότι η διαδικασία επιλογής παραμένει υπό τον έλεγχο των Μονίμων Μελών. Ωστόσο, αναπτύχθηκαν δικλείδες ασφαλείας σχετικά με τη διαδικασία επιλογής. Για παράδειγμα ο αντιπρόσωπος για το αξίωμα δεν μπορεί να είναι πολίτης οποιουδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Σύμφωνα με το ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης 51/241, το 1997, όσον αφορά στον διορισμό του καλύτερου υποψηφίου, θα πρέπει να δοθεί η δέουσα προσοχή στην εκ περιστροφής περιφερειακή καταγωγή του διορισθέντος και την ισότητα των φύλων. 
Είναι σύνηθες να διορίζονται οι Γενικοί Γραμματείς για πενταετή θητεία, αν και αυτό είναι προαιρετικό. Για παράδειγμα η δεύτερη θητεία του Τρίγκβε Λι ήταν για τρία χρόνια. Η θητεία του Γ.Γ. είναι δυνατόν να ανανεωθεί, καθώς δεν υπάρχει επίσημο όριο σχετικά με τον αριθμό των θητειών. Ωστόσο, κανένας μέχρι στιγμής δεν κατείχε το αξίωμα για περισσότερες από δύο θητείες. 
Το Συμβούλιο Ασφαλείας και τη Γενική Συνέλευση έλαβαν μέτρα για να καταστεί η διαδικασία επιλογής περισσότερο διαφανής και ανοικτή το 2016 και απέστειλαν επιστολή προς τα κράτη μέλη, ζητώντας τους να προτείνουν υποψηφίους για την θέση. Στην πράξη, οι προηγούμενοι γενικοί γραμματείς επιλέχθηκαν κεκλεισμένων των θυρών από το Συμβούλιο Ασφαλείας, που υπέβαλε στη συνέχεια τα ονόματά τους στη Γενική Συνέλευση για επικύρωση. Κανένας υποψήφιος δεν απορρίφθηκε ποτέ από τη Γενική Συνέλευση.

Κατοικία

Η επίσημη κατοικία του Γενικού Γραμματέα βρίσκεται στο Μανχάταν, στη Νέα Υόρκη στις ΗΠΑ. Η κατοικία χτίστηκε για τη φιλάνθρωπο Αν Μόργκαν το 1921 και έγινε δωρεά στα ΗΕ το 1972.