Εκάλη Λεοντίδας

Ονομασία

Το όνομα του αρχαίου δήμου προέρχεται, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, από το όνομα μιας γριάς γυναίκας, της Εκάλης, η οποία, κατά τη διάρκεια μιας σφοδρής κακοκαιρίας, παρείχε την καλύβα της, ως καταφύγιο στον μυθικό βασιλιά της αρχαίας Αθήνας Θησέα, ο οποίος κατευθυνόταν προς την Τετράπολη προκειμένου να πιάσει τον τρομερό ταύρο του Μαραθώνα, ο οποίος προκαλούσε μεγάλες καταστροφές στην περιοχή αυτή. Η γριά γυναίκα υποσχέθηκε στον Θησέα ότι θα θυσίαζε στον Δία για την επιτυχία της αποστολής του. Αφού ο Θησέας έπιασε τον ταύρο, επέστρεψε στην καλύβα, αλλά βρήκε την Εκάλη νεκρή. Από ευγνωμοσύνη ανήγειρε αργότερα το ιερό του Εκαλίου Διός και ονόμασε την περιοχή Εκάλη, όπου γίνονταν ετησίως θυσίες και εορτές, τα «Εκαλήσια», προς τους θεούς και την επώνυμη ηρωίδα πλέον Εκάλη, ή υποκοριστικά Εκαλίνην, το όνομα της οποίας αποτελούσε και το μόνο θηλυκό τοπωνύμιο, για έναν αττικό δήμο, το οποίο συνδέεται σαφώς με ιερό λατρείας αφιερωμένο και σε αυτήν.

Τοποθεσία του αρχαίου δήμου

Ο δήμος της Εκάλης, ήταν δήμος των Μεσογείων. Η ακριβής τοποθεσία του δήμου αυτού δεν έχει προσδιορισθεί και δεν έχει ακόμα ταυτιστεί επακριβώς, αλλά σύγχρονοι μελετητές πιστεύουν, ότι ο δήμος βρισκόταν είτε στις σημερινές θέσεις Κουκουνάρτι ή Κουκουνάρι, κοντά στην Αμυγδαλέζα ή Μυγδαλέζα και τον οικισμό της Σταμάτας του Δήμου Διονύσου, είτε στα «Καλήσσια» ή «Καλήσια» ή «Καλλίσια», ταυτίζοντας την περιοχή του ναού του Αγίου Νικολάου των Καλησίων, στο αρχαίο όρος Βριλησσό, με το χώρο της λατρείας του Εκαλείου Διός, στη βόρεια πλαγιά του Πεντελικού Όρους, προς την περιοχή του Δήμου Πεντέλης ή μεταξύ αυτού και της Πάρνηθας.  Αν και μερικά αρχαιολογικά ευρήματα ήσσονος σημασίας, δεν είναι σε θέση να παρέχουν την ακριβή τοποθεσία του δήμου, τμήμα της περιοχής του αρχαίου δήμου θεωρείται επίσης ότι ταυτίζεται  με τη σύγχρονη Εκάλη, η οποία βέβαια ως οικισμός δημιουργήθηκε ουσιαστικά μόλις από τον προηγούμενο αιώνα και της οποίας η περιοχή υπάγεται στον Δήμο Κηφισιάς και γεωγραφικά εντοπίζεται στους βορειοδυτικούς πρόποδες του Πεντελικού Όρους, στη σύμπτυξή του με την Πάρνηθα και τον Κηφισό ποταμό και τοποθετείται στη βόρεια έξοδο του λεκανοπεδίου προς τη βορειοανατολική Αττική. 
Σύμφωνα με τον Νικόλαο Α. Νικολάου, καθώς με την ανακάλυψη του παπύρου των Διηγήσεων ήρθε στο φως μια περιληπτική απόδοση του περιεχομένου της Εκάλης, το οποίο ήταν επύλλιο έργο του Καλλίμαχου εκτιμάται ότι: «Η τοποθεσία της Εκάλης πρέπει ν’ αναζητηθεί σε κάποια πλαγιά του Βριλησσού, ανάμεσα στην περιοχή του Μαραθώνα και της Αθήνας. Η θέση και τα όρια του κατοπινού δήμου της Εκάλης, που ανήκε στη Λεοντίδα φυλή, δεν παρέχουν καμιά ασφαλή ένδειξη για την τοποθεσία, όπου ο Καλλίμαχος, οπωσδήποτε κατά τρόπο λειτουργικό, προσδιορίζει την κατοικία της φιλόξενης γριάς».
Σύμφωνα με τον ερευνητή του19ου αιώνα, Διονύσιο Σουρμελή, ο δήμος βρισκόταν στο χωριό Καλέζι ή Καλένζι ή Καλέντζι Αττικής (σήμερα ο Βόθωνας Αττικής), οικισμός ο οποίος ανήκει διοικητικά στον Δήμο Μαραθώνα και βρίσκεται πολύ κοντά στην λίμνη του Μαραθώνα.

Η συμμετοχή του δήμου στην αρχαία Βουλή

Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος αρχικά της Λεοντίδας φυλής, συμμετείχε με 1 βουλευτή στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη περίοδο (307/306 – 224/223 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν επίσης με 1 βουλευτή στη Βουλή των 600. Κατά την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος ενσωματώθηκε στην Πτολεμαΐδα φυλή με 1 βουλευτή. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου.

Οι κάτοικοι της Εκάλης

Ο δημότης της αρχαίας Εκάλης ονομαζόταν Εκάλιος ή Εκάλειος ή με την χρήση της λέξης «Εκαλήθεν», δηλαδή προέρχεται από την Εκάλη. Η τοποθέτηση από τον Κλεισθένη, αυτού του δήμου στην Λεοντίδα φυλή, αντί της Αντιοχίδας φυλής, η οποία θα ήταν και η πιο λογική από γεωγραφικής άποψης, επιβεβαιώνει ότι ο νομοθέτης θέλησε να «σπάσει» τη δύναμη της παλιάς αριστοκρατίας. Η διαίρεση αυτή είχε ως αποτέλεσμα η θρησκευτική ένωση, η οποία είχε συσταθεί με επίκεντρο την λατρεία της Εκάλης και η οποία περιελάμβανε και γειτονικούς δήμους, να κατακερματιστεί, με συνέπεια την εξασθένησή της. Πιθανώς επίσης και για έναν επιπρόσθετο λόγο: Ο δήμος της Εκάλης ίσως να ήταν ο τόπος καταγωγής του μεγαλύτερου πολιτικού αντιπάλου του Κλεισθένη, του Ισαγόρα, ο οποίος εξεδίωξε τον Κλεισθένη και άλλα μέλη της οικογένειας των Αλκμεωνιδών, υπό το πρόσχημα του Κυλώνειου Άγους.