Λάτιο

Ετυμολογία του ονόματος

Ο όρος Λάτιο προέρχεται πιθανότατα από το αρχαίο «Latium», δοσμένο από τους Λατίνους, πρόγονους των αρχαίων Ρωμαίων που με τη σειρά τους διατήρησαν αυτήν την ονομασία λόγω του πλάτους της περιοχής («latus» στα λατινικά), που σήμαινε επίσης και «εύφορη χώρα».
Στην αρχαιότητα η περιοχή του Λατίου οριοθετούνταν ως τους πρόποδες των Απεννίνων προς ανατολή, την αρχαία πόλη Τερατσίνα προς νότο και τα όρη Αουσόνι προς βορρά.
Για το Λάτιο ωστόσο, η αναφορά θα αφορούσε περισσότερο στην ομοσπονδία των λατινογενών λαών και λιγότερο στην πεδιάδα του Λατίου.

Γεωγραφία

Η περιοχή δεν παρουσιάζει ομοιογένεια ως προς το γεωμορφολογικό ανάγλυφό της. Στο εσωτερικό της υπάρχουν λοφώδη και ορεινά εδάφη, ενώ στις παράλιες περιοχές υπάρχουν μεγάλες πεδιάδες.
Το 54% καλύπτεται από λόφους, το 26,1% από βουνά και το 19,9% από πεδιάδες.

Αρχαιότητα

Η Ιταλική λέξη για το Λάτιο σχετίζεται με την αντίστοιχη Λατινική, το όνομα της περιοχής καθόρισε και τον φυλετικό χαρακτήρα τον κατοίκων, εξελίχτηκε στην Αρχαία Ρώμη που μιλούσε την Λατινική γλώσσα. Η δημογραφία της αρχαίας Ρώμης ήταν πολυεθνική αλλά ο βασικός κορμός του πληθυσμού της ήταν οι Λατίνοι, ακολουθούσαν οι Ετρούσκοι, σύμφωνα με την Ρωμαϊκή μυθολογία γενάρχης των Λατίνων ήταν ο μυθικός βασιλιάς Λατίνος. Πέρα από τους τοπικούς μύθους το Λάτιο θεωρείται η περιοχή στην οποία κρύφτηκε ο Σατούρνους βασιλιάς της Χρυσής Εποχής του Λατίου όταν τον καταδίωκε ο γιος του Γιούπιτερ που ταυτίζεται με τον Ελληνικό Δία. Η πιθανή ονομασία της περιοχής ίσως προέρχεται από την Λατινική λέξη "Λάτους" που σημαίνει "ευρύς" χάρη στις μεγάλες πεδιάδες που υπήρχαν στην Ρωμαϊκή Καμπανία, η τοπογραφία της ευρύτερης περιοχής ήταν επίπεδη.
Οι Λατίνοι επεκτάθηκαν σταδιακά σε περιοχές που κατοικούσαν γειτονικοί Ιταλικοί λαοί όπως οι Σαμνίτες, οι Έρνικοι, οι Αίκουοι, οι Βόλσκοι και οι Όσκοι. Το αχανές νέο κράτος διαιρέθηκε στο "Παλαιό Λάτιο" με την αρχική κοιτίδα των Λατίνων και το "Νέο Λάτιο" με όλα τα κατακτημένα εδάφη. Τα βόρεια όρια του Λατίου ήταν ο ποταμός Τίβερης, το σύνορο με την γειτονική Ετρουρία.
Ο Οκταβιανός Αύγουστος επίσημα ένωσε ολόκληρη την Ιταλία σε μία κρατική ενότητα και την διαίρεσε σε 11 περιοχές. Η περιοχή του Λατίου νότια από τον ποταμό Τίβερη μαζί με την ευρύτερη περιοχή της Καμπανίας και την Νάπολη ονομάστηκε "Περιοχή Α΄". Η περιοχή του Άνω Λατίου στην οποία βρισκόταν η σημερινή επαρχία του Βιτέρμπο ονομάστηκε "Περιοχή Ζ΄". Η Ετρουρία και η σημερινή επαρχία της Ριέτι ενώθηκαν με το όνομα "Περιοχή Δ΄".

Μεσαίωνας

Όταν οι Γότθοι κατέκτησαν την Ιταλική χερσόνησο τον 5ο αιώνα η περιοχή του Λατίου πέρασε στο Βασίλειο των Οστρογότθων. Ακολούθησαν την περίοδο 535 - 554 οι Γοτθικοί πόλεμοι, το βασίλειο κατακτήθηκε από την Βυζαντινή αυτοκρατορία και η περιοχή απέκτησε ανεξαρτησία σαν κτήμα του "Ανατολικού αυτοκράτορα", οι μεγάλοι πόλεμοι που ξέσπασαν με τους Λομβαρδούς την εξασθένησαν. Με την "Συνθήκη του Σουτρί" (728) ο Πάπας απέκτησε στην κατοχή του την πρώτη επαρχία πέρα από το Δουκάτο της Ρώμης.
Η άνοδος της θρησκευτικής και εκκλησιαστικής αριστοκρατίας οδήγησε σε σύγκρουση ανάμεσα στους Βαρώνους και τον πάπα που διατηρήθηκε μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα. Ο Πάπας Ιννοκέντιος Γ΄ προσπάθησε να ενισχύσει την εξουσία του σε διάφορες επαρχίες όπως η Τουσκία, η Καμπανία και η Μαριτίμα προκειμένου να ελαττώσει τις εξουσίες της πανίσχυρης οικογένειας Κολόννα, το ίδιο προσπάθησαν και άλλοι πάπες. Την περίοδο που οι πάπες μετέφεραν την έδρα τους στην Αβινιόν (1309 - 1377) οι αριστοκράτες προσπάθησαν να ενισχύσουν την εξουσία τους στην Ρώμη. Οι μικρές κοινότητες προσπάθησαν να εμποδίσουν τους αριστοκράτες τους να ενισχύσουν τις δυνάμεις τους, με εκπρόσωπο τον Κόλα ντι Ριέντζο τους ανταγωνίστηκαν. Οι πάπες ωστόσο μπόρεσαν να ανακτήσουν σταδιακά την περίοδο 1353 - 1367 την εξουσία στο Λάτιο και τα υπόλοιπα Παπικά Κράτη. Στα μέσα του 16ου αιώνα η Αγία Έδρα ένωσε το Λάτιο με τα υπόλοιπα Παπικά Κράτη, έγινε επαρχιακή διοικητική περιφέρεια στο κράτος του Αγίου Πέτρου.

Νεώτερα χρόνια

Το Λάτιο συμμετείχε στην βραχύβια Ρωμαϊκή Δημοκρατία (1798-1799), οι δυνάμεις του Ναπολέων Α΄ το ενσωμάτωσε στην Α΄ Γαλλική Δημοκρατία. Η δημοκρατία δημιουργήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 1798 και διατηρήθηκε μέχρι τον Οκτώβριο του 1799 που το Λάτιο επέστρεψε στα Παπικά κράτη. Το Λάτιο προσαρτήθηκε στην Πρώτη Γαλλική Αυτοκρατορία με το όνομα "Διαμέρισμα του Τίβερη" μέχρι την εποχή που επέστρεψε στον πάπα (1815).
Την περίοδο που κυβερνούσε ο Πάπας Πίος Θ΄ οι Γάλλοι ηττήθηκαν, ακολούθησε η κατάληψη της Ρώμης (20 Σεπτεμβρίου 1870) και η Ιταλική ενοποίηση, το Λάτιο ενσωματώθηκε στο Βασίλειο της Ιταλίας. Η Ιταλική επαρχία του Ριέτι που ανήκε στην Ούμπρια και το Αμπρούτσο ενώθηκε με το Λάτιο (1927). Οι πόλεις του Λάτιου γνώρισαν μεγάλες καταστροφές από σεισμό που συγκλόνισε την κεντρική Ιταλία (24 Αυγούστου 2016).