Χριστιανικός υπαρξισμός

Θέσεις του Κίρκεγκωρ

Ο χριστιανικός υπαρξισμός βασίζεται στην κατανόηση του χριστιανισμού από τον Σαίρεν Κίρκεγκωρ. Ο Κίρκεγκωρ ισχυρίστηκε ότι το σύμπαν είναι παράδοξο και ότι το μεγαλύτερο παράδοξό του είναι η υπερβατική ένωση του Θεού και των ανθρώπων στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Υποστηρίζει επίσης ότι έχει μια προσωπική σχέση με τον Θεό η οποία αντικαθιστά όλες τις προδιαγεγραμμένες ηθικές αξίες, τις κοινωνικές δομές και τους κοινοτικούς κανόνες, δεδομένου ότι ισχυρίστηκε πως το να ακολουθείς τις κοινωνικές συμβάσεις αποτελεί μια ουσιαστικά προσωπική αισθητική επιλογή η οποία γίνεται από τα άτομα.
Ο Κίρκεγκωρ πρότεινε ότι κάθε άτομο πρέπει να κάνει ανεξάρτητες επιλογές, οι οποίες στην συνέχεια καθορίζουν την ύπαρξή του. Κάθε άτομο υποφέρει από την αγωνία της αναποφασιστικότητας (εν γνώσει ή εν ανγοία του) μέχρις ότου δεσμευτεί σε μια συγκεκριμένη επιλογή. Ο Κίρκεγκωρ πρότεινε επίσης τρεις κατευθυντήριες γραμμές σύμφωνα με τις οποίες τα άτομα κατανοούν τις συνθήκες που απορρέουν από διακριτές επιλογές ζωής : την αισθητική, την ηθική και την θρησκευτική.

Βασικές προϋποθέσεις

Μια από τις βασικές προϋποθέσεις του χριστιανικού υπαρξισμού του Κίρκεγκωρ συνεπάγεται την επαναφορά του πλήθους σε μια γνήσια μορφή χριστιανισμού. Αυτή η μορφή συχνά ταυτίζεται με κάποια έννοια του πρώιμου χριστιανισμού, που υπήρχε κυρίως κατά την διάρκεια των τριών πρώτων αιώνων μετά την σταύρωση του Χριστού. Αρχίζοντας με το διάταγμα του Μιλάνου, που εκδόθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Α το 313 μ.Χ., ο χριστιανισμός γνώρισε μια δημοτικότητα μεταξύ των Ρωμαίων και αργότερα μεταξύ άλλων Ευρωπαίων. Και όμως ο Κίρκεγκωρ ισχυρίστηκε από τον 19ο αιώνα, η τελική έννοια του χριστιανισμού της Καινής Διαθήκης (αγάπη, έλεος, καλοσύνη) είχε διαστρεβλωθεί και ο χριστιανισμός είχε αποκλίνει σημαντικά από το αρχικό τρίπτυχο χάρη-ταπεινότητα-αγάπη.
Μια άλλη βασική προϋπόθση του χριστιανικού υπαρξισμού του Κίρκεγκωρ περιλαμβάνει την αντίληψή του για τον Θεό και την Αγάπη. Ως επί το πλείστον, ο Κίρκεγκωρ ισοδυναμεί τον Θεό με την Αγάπη. Έτσι όταν ένα άτομο εμπλέκεται στην πράξη της αγάπης, στην πραγματικότητα επιτυγχάνει μια πτυχή του θεϊκού στοιχείου. Ο Κίρκεγκωρ είδε επίσης το άτομο ως την απαραίτητη σύνθεση τόσο των πεπερασμένων όσο και των άπειρων στοιχείων. Επομένως όταν ένα άτομο δεν έχει πλήρη επίγνωση της άπειρης πλευράς του, τότε λέγεται ότι είναι απελπισμένος. Για πολλούς σύγχρονους θεολόγους του χριστιανισμού, η έννοια της απελπισίας μπορεί να θεωρηθεί ως αμαρτία. Ωστόσο κατά τον Κίρκεγκωρ, ένας άνθρωπος αμαρτάνει όταν εκτίθεται σε αυτήν την ιδέα της απελπισίας και επιλέγει ένα μονοπάτι διαφορετικό από ένα άλλο που είναι σύμφωνο με το θέλημα του Θεού.
Μια τελευταία βασική προϋπόθεση του χριστιανικού υπαρξισμού του Κίρκεγκωρ αποτελεί η συστηματική αναίρεση των κακών πράξεων. Ο Κίρκεγκωρ ισχυρίζεται ότι, όταν μια ενέργεια ολοκληρώνεται, θα πρέπει να αξιολογείται μπροστά στον Θεό γιατί ο μόνος τρόπος για να κρίνεις τις ενέργειές σου είναι να διατηρείς τον θεϊκό έλεγχο. Επειδή οι πράξεις αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο κάτι θεωρείται καλό ή κακό, οι άνθρωποι πρέπει να έχουν συνεχώς την συνείδηση για τις πιθανές συνέπειες των πράξεών τους. Ο Κίρκεγκωρ πίστευε ότι η επιλογή για την καλοσύνη καταλήγει να υφίσταται σε κάθε άτομο. Ωστόσο ο Κίρκεγκωρ προέβλεψε επίσης τον ενδεχόμενο περιορισμό των επιλογών για άτομα που έπεσαν σε απελπισία.

Αξιοσημείωτοι χριστιανοί υπαρξιστές

Οι χριστιανοί υπαρξιστές περιλαμβάνουν τους Γερμανούς προτεστάντες θεολόγους Πολ Τίλιχ και Ρούντολφ Μπούλντμαν, τον Βρετανό θεολόγο Τζον Μακουάιρ, τον Αμερικανό θεολόγο Λίνκολν Σουαίην, τον Αμερικανό φιλόσοφο Κλίφορντ Γουίλιαμς, τους Γάλλους καθολικούς φιλοσόφους Γκαμπριέλ Μαρσέλ και Πιερ Μπουτάνγκ, τον Γερμανό φιλόσοφο Καρλ Γιάσπερς και τον Ρώσο φιλόσοφο Νικολάι Μπερντάεφ. Ο Καρλ Μπαρθ πρόσθεσε στις ιδέες του Κίρκεγκωρ την ιδέα ότι η υπαρξιακή απελπισία οδηγεί ένα άτομο στην συνειδητοποίηση της άπειρης φύσης του Θεού. Ο Ρώσος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι θα μπορούσε να αποτελεί μέρος του χριστιανικού υπαρξισμού.
Οι ρίζες του υπαρξισμού έχουν εντοπιστεί μέχρι τον Άγιο Αυγουστίνο. Μερικά από τα πιο εντυπωσιακά αποσπάσματα των Σκέψεων του Πασκάλ ασχολούνται με τα υπαρξιακά θέματα. Ο Ζαν Μαριταίν στο έργο του Η ύπαρξη και το υπάρχον : ένα δοκίμιο για τον χριστιανικό υπαρξισμό βρίσκει τον πυρήνα του αληθινού υπαρξισμού στην φιλοσοφία του Θωμά Ακίνα.