Απειλές και μηχανισμοί προστασίας της ιδιωτικότητας στα ασύρματα και κινητά δίκτυα

Ιστορική ανασκόπηση των ασύρματων επικοινωνιών

Οι ασύρματες επικοινωνίες πρωτοεμφανίζονται το 1896 με την εφεύρεση του ασύρματου τηλέγραφου από τον Μαρκόνι. Το 1906 πραγματοποιείται η πρώτη ραδιοφωνική μετάδοση από τον Fessenden. Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος επιτάχυνε τις εξελίξεις.Το 1957 εκτοξεύεται από την σοσιαλιστική Σοβιετική Ένωση ο δορυφόρος Sputnik, γεγονός-σταθμός στις ασύρματες επικοινωνίες. Το 1970 εμφανίζονται στις ΗΠΑ τα πρώτα ασύρματα αναλογικά τηλέφωνα. Στις αρχές της δεκαετίας του '80 εμφανίζονται στην Ιαπωνία και την Ευρώπη συστήματα κινητής τηλεφωνίας. Τη δεκαετία του '90 σημειώνεται ραγδαία ανάπτυξη των ασύρματων τεχνολογιών και διαδίδονται τα συστήματα τηλεειδοποίησης. Το 1991 εμφανίζονται τα πρώτα GSM δίκτυα. Το 1992 εμφανίζεται το TCP/IP based δίκτυο – Cellurar Digital Packet Data (CDPD). Το 1995 καταγράφονται οι πρώτες προσπάθειες συνδυασμού της ασύρματης τεχνολογίας με το Διαδίκτυο. Το 1997 εμφανίζονται οι πρώτες προδιαγραφές WAP 1.0. Το 2001 εμφανίστηκαν στην αγορά οι πρώτες συσκευές Bluetooth της ομάδας SIG (Special Interest Group). Οι υπηρεσίες βασισμένες στο WAP δεν γνώρισαν την αναμενόμενη αποδοχή από τους καταναλωτές. Ομοίως και οι τεχνολογίες Bluetooth και WLAN.

Ορισμός της ιδιωτικότητας

Βάσει του ορισμού του Alan F.Westin η ιδιωτικότητα (privacy) ορίζεται ως εξής: “Η αξίωση των ατόμων, των ομάδων και των ιδρυμάτων να αποφασίζουν για τον εαυτό τους πότε, πώς και σε ποιο ακριβώς βαθμό οι πληροφορίες για τα άτομά τους γνωστοποιούνται στους υπόλοιπους με τους οποίους επικοινωνούν”.

Απειλές στην προστασία της ιδιωτικότητας

Οι απειλές στην προστασία της ιδιωτικότητας και της ανωνυμίας των χρηστών σε περιβάλλον κινητών επικοινωνιών χρήζουν προσεκτικής μελέτης. Η ιδιαιτερότητα των κινητών επικοινωνιών έχει να κάνει με την ευκολία του χρήστη να μεταπηδά από δίκτυο σε δίκτυο, τα οποία όμως πολύ πιθανόν δεν προστατεύονται με μηχανισμούς ασφαλείας. Αποτέλεσμα αυτού του φαινομένου είναι η επικίνδυνη έκθεση των πληροφοριών που αφορούν τους χρήστες και τυγχάνουν επεξεργασίας από τις κινητές συσκευές. Η συγκέντρωση πληροφοριών για έναν χρήστη μπορεί να έχει πληθώρα δυσμενών συνεπειών, όπως η δημιουργία του προφίλ του χρήστη και η αξιοποίηση του ποικιλοτρόπως. Όλες οι σύγχρονες μορφές και τεχνολογίες ασύρματων δικτύων, όπως είναι τα αδόμητα ασύρματα δίκτυα (Mobile ad hoc Networks, MANET) , τα ασύρματα δίκτυα αισθητήρων (Wireless Sensor Networks, WSN), τα οχηματικά δίκτυα (Vehicular Ad-Hoc Network, VANET) και γενικά ό,τι περιλαμβάνεται στον όρο διάχυτη υπολογιστική (ubiquitous/pervasive computing) είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση των χρηστών και των συνηθειών τους.

Παθητικού τύπου

Η απουσία ελέγχων πρόσβασης στο (ραδιο)μέσο επιτρέπει στους επιτιθέμενους να παρακολουθούν οποιοδήποτε ασύρματο δίκτυο (eavesdrop) με σκοπό, την καταγραφή των εκπεμπόμενων δεδομένων με στόχο την εκ των υστέρων αποκωδικοποίηση τους. Τέτοιου είδους συνακροάσεις είναι σχεδόν αδύνατον να ανιχνευθούν. Η μόνη λύση σε αυτού του τύπου επιθέσεις είναι η κρυπτογράφηση των δεδομένων. Όμως, όλοι οι αλγόριθμοι κρυπτογράφησης έχουν αδύνατα σημεία (κρυπτογραφικές απειλές).

Μηχανισμοί προστασίας της ιδιωτικότητας στα δίκτυα 2G/3G

To Global System For Mobile communications (GSM) είναι το δημοφιλέστερο σύστημα κινητών επικοινωνιών δεύτερης γενιάς.Κάθε χρήστης στο GSM διαθέτει μια μόνιμη ταυτότητα (IMSI, International Mobile Subscriber Identity). Η αποκάλυψη της ταυτότητας σε τρίτους και η σύνδεση της με το φυσικό πρόσωπο στο οποίο ανήκει αποτελεί άμεση απειλή. Για την προστασία των χρηστών από τυχόν ωτακουστές (eavesdroppers), το σύστημα αντί της IMSI χρησιμοποιεί προσωρινές ταυτότητες χρηστών που ονομάζονται TIMSI (Temporary International Mobile Subscriber Identity). Αυτή η προσωρινή ταυτότητα μεταβάλλεται κάθε φορά που συνδέεται ο χρήστης στο δίκτυο.

Συμπεράσματα

Παρά την ανάπτυξη νέων μηχανισμών ασφάλειας , τα επεισόδια ασφάλειας (security incidents) δε φαίνεται να μειώνονται. Αντίθετα, νέες απειλές κάνουν την εμφάνισή τους. Το ενδιαφέρον για την εξέλιξη των συστημάτων ασφαλείας κορυφώνεται για το σχεδιασμό των επερχόμενων κινητών επικοινωνιών 4ης γενιάς. Η ενοποίηση των ετερογενών δικτύων των παρόχων και του Διαδικτύου δημιουργεί ένα ανοικτό δικτυακό περιβάλλον ευάλωτο σε επιθέσεις.