Συνασπισμός της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας

Ίδρυση

Ο Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου δημιουργήθηκε ως εκλογική συμμαχία πριν τις εθνικές εκλογές του Απριλίου του 1989, έχοντας ως κύριους εταίρους τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της Αριστεράς: το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και την Ελληνική Αριστερά, μετεξέλιξη του ευρωκομμουνιστικού Κ.Κ.Ε. Εσωτερικού. Οι επαφές μεταξύ στελεχών των δύο κομμάτων ξεκίνησαν μετά το 12ο Συνέδριο του Κ.Κ.Ε., ενώ το Δεκέμβριο του 1988 δόθηκε στη δημοσιότητα το «Κοινό πόρισμα Κ.Κ.Ε.-Ε.Α.Ρ.», το οποίο αποτελούσε την πολιτική πλατφόρμα συγκρότησης του Συνασπισμού. Στο Συνασπισμό προσχώρησαν επίσης η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, η Σοσιαλιστική Πορεία του Νίκου Κωνσταντόπουλου, το Κόμμα Δημοκρατικού Σοσιαλισμού και προσωπικότητες από το ΠΑ.ΣΟ.Κ. και το κέντρο όπως ο Μανόλης Δρεττάκης και ο Στάθης Παναγούλης. Τον Απρίλιο του 1989 συγκροτήθηκαν τα όργανα του κόμματος, με το Χαρίλαο Φλωράκη να αναλαμβάνει τη θέση του προέδρου και το Λεωνίδα Κύρκο τη θέση του γραμματέα του κόμματος

1989-1991

Ο Συνασπισμός συμμετείχε για πρώτη φορά σε εκλογές, τον Ιούνιο του 1989, όπου κατάφερε να βγει στην τρίτη θέση με ποσοστό 13,1%, εκλέγοντας 28 βουλευτές. Στις ευρωεκλογές που διεξήχθησαν την ίδια ημέρα, κατάφερε να εκλέξει τέσσερις ευρωβουλευτές. Μετεκλογικά, συμφώνησε με την Νέα Δημοκρατία, να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας με αυτή, αλλά ο πρωθυπουργούς να μην είναι ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης. Έτσι, σχηματίστηκε η κυβέρνηση συνεργασίας, με πρωθυπουργό τον Τζαννή Τζαννετάκη. Ο Συνασπισμός αποτέλεσε το πρώτο αριστερό κόμμα στην Ελλάδα που συμμετείχε στην κυβέρνηση και συνεπώς στην διακυβέρνηση της χώρας.
Ο Συνασπισμός μετείχε και στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1989, αλλά τα ποσοστά του έπεσαν στο 10,97% και εξέλεξε 21 βουλευτές. Η πτώση των ποσοστών του οφείλεται κατά πολλούς στην κυβερνητική συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία. Λόγω της εκ νέου αδυναμίας σχηματισμού κυβέρνησης, συμμετείχε και πάλι σε κυβέρνηση, αυτή τη φορά στην οικουμενική κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον οικονομολόγο και πρώην Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Ξενοφώντα Ζολώτα.
Λίγες ημέρες μετά τις εκλογές και το σχηματισμό της οικουμενικής κυβέρνησης η πλειοψηφία της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδας, και δεκαπέντε μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του Κ.Κ.Ε., αποχώρησαν από το κόμμα, διαφωνώντας με την τακτική του Συνασπισμού και τη συμμετοχή του στις κυβερνήσεις συνεργασίας. Ανεξαρτητοποιήθηκε επίσης και ο Δημήτρης Δεσύλλας, ευρωβουλευτής, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο του Συνασπισμού.
Ο Συνασπισμός συμμετείχε και στις εκλογές του Απριλίου του 1990, αλλά η πτωτική πορεία των ποσοστών του κόμματος συνέχισε. Έλαβε το 10,28% των ψήφων και εξέλεξε 19 βουλευτές. Μετά από πρόταση του Φλωράκη και με τη σύμφωνη γνώμη του Κύρκου, πρόεδρος εξελέγη το Μάρτιο του 1990 η Μαρία Δαμανάκη.
Στο Κ.Κ.Ε., το 1991, μετά την αλλαγή του πολιτικού συστήματος στις χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και την κρίση που αυτή προκάλεσε στο κομμουνιστικό κίνημα, οι αποκαλούμενοι «ανανεωτικοί», οι οποίοι ζητούσαν αναθεώρηση βασικών αρχών της θεωρίας και λειτουργίας του κόμματος, αποχώρησαν από το κόμμα, ύστερα από την επικράτηση της μαρξιστικής-λενινιστικής πτέρυγας στο 13ο Συνέδριο. Οι αποχωρήσαντες ήταν πλειοψηφία σε πολλές κομματικές τοπικές οργανώσεις και περίπου το 45% της Κεντρικής Επιτροπής, μεταξύ των οποίων και ο απελθών γραμματέας του κόμματος Γρηγόρης Φαράκος.

1991-2004

Μετά από αυτό, οι ανανεωτικοί του Κ.Κ.Ε. και τα υπόλοιπα κόμματα της συμμαχίας αποφάσισαν να μετατρέψουν το Συνασπισμό σε ενιαίο πολιτικό κόμμα. Το 1ο (Ιδρυτικό) Συνέδριο του Συνασπισμού έγινε το 1992. Σε αυτό το συνέδριο, πρόεδρος του κόμματος εξελέγη η Μαρία Δαμανάκη, δίχως να υπάρχει άλλη υποψηφιότητα.
Στις εκλογές του 1993, ωστόσο, ο Συνασπισμός απέτυχε να εισέλθει στη Βουλή (έλαβε ποσοστό 2,94%) και η Δαμανάκη παραιτήθηκε. Αμέσως μετά, διεξήχθη το 2ο Συνέδριο του κόμματος για την ανάδειξη νέας ηγεσίας. Στην πρώτη ψηφοφορία προηγήθηκε ο Αλέκος Αλαβάνος με 43% και ακολούθησαν ο Νίκος Κωνσταντόπουλος με 21%, ο Φώτης Κουβέλης με 20% και ο Μιχάλης Παπαγιαννάκης με 19%. Στη δεύτερη ψηφοφορία, νέος πρόεδρος του κόμματος, εξελέγη ο Νίκος Κωνσταντόπουλος. 
Στις ευρωεκλογές του 1994, ο Συνασπισμός συγκέντρωσε το υψηλότερο μέχρι τότε ποσοστό του ως ενιαίο κόμμα (6,25%) και εξέλεξε δύο ευρωβουλευτές, τον Αλέκο Αλαβάνο και το Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Στις βουλευτικές εκλογές του 1996 διπλασίασε το ποσοστό του (5,12%) και στις ευρωεκλογές του 1999 πήρε 5,16% και επανεξελέγησαν οι δύο ευρωβουλευτές του.
Στις εθνικές εκλογές του 2000, ο Συνασπισμός υποστηρίχθηκε και από την Ανανεωτική Κομμουνιστική Οικολογική Αριστερά και έλαβε 3,20%. Μετά τις εκλογές, δεκαοκτώ μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος, που από καιρό ζητούσαν προσέγγιση με το ΠΑ.ΣΟ.Κ., αποχώρησαν από το Συνασπισμό, καταγγέλλοντας την ηγεσία του για «αριστερή στροφή», ιδρύοντας τη βραχύβια Ανανεωτική και Εκσυγχρονιστική Κίνηση της Αριστεράς. 
Τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς, πραγματοποιήθηκε το 3ο Συνέδριο του Συνασπισμού. Στο Συνέδριο επανεξελέγη στην προεδρία του κόμματος ο Νίκος Κωνσταντόπουλος, ενώ εξελέγησαν και τα μέλη της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής.
Το Μάιο του 2003, διεξήχθη Προγραμματικό Συνέδριο του κόμματος. Στο Συνέδριο αυτό αποφασίστηκε η αλλαγή του ονόματος του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου, σε «Συνασπισμός της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας». Λίγους μήνες αργότερα, η πρώην Πρόεδρος του κόμματος Μαρία Δαμανάκη, παραιτήθηκε από βουλευτής και αποχώρησε από το Συνασπισμό.

2004-2013

Στις βουλευτικές εκλογές 2004, ο Συνασπισμός μαζί με μικρότερα αριστερά κόμματα και οργανώσεις συγκρότησε το Συνασπισμό Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Τα κόμματα αυτά ήταν η Ανανεωτική Κομμουνιστική Οικολογική Αριστερά, η Κίνηση για την Ενότητα Δράσης της Αριστεράς, η Διεθνιστική Εργατική Αριστερά και οι Ενεργοί Πολίτες. Η συμμαχία υποστηρίχθηκε και από την Κομμουνιστική Οργάνωση Ελλάδος, η οποία όμως δε συμμετείχε στα ψηφοδέλτια. Τελικά, έλαβε 3,27% και εξέλεξε έξι βουλευτές, όλους προερχόμενους από το Συνασπισμό. Στις ευρωεκλογές του ίδιου έτους, ο Συνασπισμός συμμετείχε χωρίς τους συμμάχους του, λόγω κρίσης προσανατολισμού στο εσωτερικό του. Έλαβε το 4,16% των ψήφων και εξέλεξε έναν ευρωβουλευτή. 
Λίγους μήνες αργότερα, το Δεκέμβριο, διεξήχθη το 4ο Συνέδριο του Συνασπισμού, για την ανάδειξη νέας ηγεσίας. Πρόεδρος του κόμματος, εκλέχθηκε ο Αλέκος Αλαβάνος. Η εκλογή του Αλέκου Αλαβάνου στην προεδρία του κόμματος, καθώς και η επανεπιβεβαίωση της διάθεσης για συνεργασία με τα μικρότερα αριστερά κόμματα, δημιούργησαν συνθήκες αναθέρμανσης της συμμαχίας. Στο πλαίσιο αυτό ο Συνασπισμός πρότεινε για υποψήφιο δήμαρχο Αθηναίων στις Δημοτικές εκλογές του 2006 τον τριαντάχρονο Αλέξη Τσίπρα και κάλεσε όλες τις τοπικές οργανώσεις του κόμματος να συμφωνήσουν σε κοινούς υποψηφίους για όλες τις πόλεις και νομούς της χώρας με τα υπόλοιπα κόμματα της συμμαχίας.
Η επιλογή του νεαρού Τσίπρα, παρά την προηγηθείσα έντονη εσωκομματική αντιπαράθεση, αποδείχτηκε αρκετά επιτυχημένη, μια και στις 15 Οκτωβρίου 2006 ανακηρύχθηκε τρίτος μετά το Νικήτα Κακλαμάνη (Ν.Δ.) και τον Κώστα Σκανδαλίδη (ΠΑ.ΣΟ.Κ.) συγκεντρώνοντας ποσοστό 10,5%, ανώτερο από εκείνο του Σ. Χαλβατζή (Κ.Κ.Ε.) (8,8%).
Στις εκλογές του 2007 ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. πέτυχε σημαντική άνοδο, κερδίζοντας ποσοστό 5,04% και συνολικά δεκατέσσερις έδρες, δώδεκα από τις οποίες κατέλαβαν υποψήφιοι προερχόμενοι από το Συνασπισμό.
Το Φεβρουάριο του 2008, διεξήχθη το 5ο Συνέδριο του Συνασπισμού. Το συνέδριο εξέλεξε πρόεδρο τον Αλέξη Τσίπρα με 840 ψήφους (70,4%) έναντι 342 του Φώτη Κουβέλη (28,7%). Σε ηλικία 33 ετών, ο Τσίπρας έγινε ο νεώτερος αρχηγός πολιτικού κόμματος στην ιστορία της Ελλάδας. Ο Αλέκος Αλαβάνος, ωστόσο, παρέμεινε πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥ.ΡΙΖ.Α..
Στις ευρωεκλογές του 2009 ο Συνασπισμός, συμμετέχοντας στο ΣΥ.ΡΙΖ.Α., πέτυχε την εκλογή του Νίκου Χουντή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών θεωρήθηκε ως αποτυχία και έγινε αντικείμενο κριτικής, κυρίως από την «Ανανεωτική Πτέρυγα» του Συνασπισμού, με τον Λεωνίδα Κύρκο να ζητά τη διάλυση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α.. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Αλέκος Αλαβάνος ανακοίνωσε την πρόθεσή του να παραιτηθεί από πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. και από βουλευτής, παραίτηση η οποία δεν έγινε αποδεκτή και την οποία ανακάλεσε, λίγες ημέρες αργότερα.
Μετά την εσωκομματική κρίση των προηγούμενων μηνών, και εν όψει των εθνικών εκλογών του ίδιου χρόνου, ο Αλέκος Αλαβάνος ανακοίνωσε την πρόθεσή του να μην είναι υποψήφιος. Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α., με επικεφαλής τον Αλέξη Τσίπρα, συγκέντρωσε 4,60% και εξέλεξε δεκατρείς βουλευτές, όλους προερχόμενους από το Συνασπισμό.
Τον Ιούνιο του 2010, πραγματοποιήθηκε το 6ο Συνέδριο του Συνασπισμού. Η «Ανανεωτική Πτέρυγα» με επικεφαλής το Φώτη Κουβέλη, διαφωνώντας με τη συμμετοχή του Συνασπισμού στο ΣΥ.ΡΙΖ.Α., αποχώρησε από το κόμμα, ιδρύοντας τη Δημοκρατική Αριστερά. Το Φώτη Κουβέλη ακολούθησαν και οι βουλευτές Γρηγόρης Ψαριανός, Θανάσης Λεβέντης και Νίκος Τσούκαλης, οι οποίοι ανεξαρτητοποιήθηκαν από την Κοινοβουλευτική Ομάδα.
Στις εκλογές του Μαΐου του 2012 και στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. έλαβε τη δεύτερη θέση, εκλέγοντας 52 και 71 βουλευτές αντίστοιχα, εκ των οποίων 45 και 55 προέρχονταν από το Συνασπισμό. 
Τον Ιούλιο του 2013, εν όψει του πρώτου συνεδρίου του ΣΥ.ΡΙΖ.Α., πραγματοποιήθηκε Διαρκές Συνέδριο του Συνασπισμού, το οποίο αποφάσισε με μεγάλη πλειοψηφία την αυτοδιάλυση του κόμματος και την συγχώνευσή του στον ενιαίο ΣΥ.ΡΙΖ.Α..

Ιδεολογικός προσανατολισμός

Ο Συνασπισμός της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας αυτοπεριγράφεται ως κόμμα της Ανανεωτικής και Ριζοσπαστικής Αριστεράς, εμπνεόμενο από τις ιδέες της ανανέωσης του αριστερού εργατικού κινήματος στην Ελλάδα και την Ευρώπη με στρατηγικό του στόχο τον «σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία» μέσω του «δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό» ενώ παράλληλα χαρακτηρίζεται και από τον αριστερό ευρωπαϊσμό. Υποστηρίζει ότι η κουλτούρα του κόμματος εμπλουτίζεται από την ενεργό συμμετοχή του στο κίνημα ενάντια στη νεοφιλελεύθερη καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση. Συγχρόνως προσπαθεί να εισάγει τα ζητήματα της οικολογίας με μεγαλύτερη ένταση στην Αριστερά. Ο Συνασπισμός αποδίδει τις θεωρητικές αναζητήσεις του σε θέσεις φιλοσόφων και πολιτικών όπως ο Καρλ Μαρξ, ο Βλαντιμίρ Λένιν, η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ο Αντόνιο Γκράμσι, ο Λουί Αλτουσέρ και ο Νίκος Πουλαντζάς.
Όπως δηλώνει στα καταστατικά κείμενά του, ο Συνασπισμός επιδιώκει να ενσωματώνει οργανικά στην αναζήτηση μιας καινούριας ταυτότητας της Αριστεράς, πολίτες που με διαφορετική ιστορία και προέλευση εκφράζουν τη συνέχεια, τις κριτικές και ανανεωτικές απόπειρες που εμφανίστηκαν σε όλες τις πτέρυγες και σε όλη την ιστορική πορεία της Αριστεράς. Κάτω από τη σημαία του μπορεί κανείς να βρει ανθρώπους διαφορετικών ιδεολογικών καταβολών, από σοσιαλιστές μέχρι και ελευθεριακούς κομμουνιστές.
Για τον παραπάνω λόγο, τα μέλη του Συνασπισμού έχουν το δικαίωμα να σχηματίζουν εσωκομματικές ομάδες («τάσεις»). Οι τάσεις μπορούν να εκδίδουν δικά τους έντυπα, να διοργανώνουν ανοιχτές συζητήσεις και να συγκροτούν δικά τους ψηφοδέλτια («λίστες») στις εκλογές για την ανάδειξη οργάνων, να εκφράζουν τις διαφωνίες τους δημόσια, όμως δε μπορούν να δουλεύουν ενάντια στις αποφάσεις του κόμματος. Ο ρόλος των τάσεων είναι ιδιαίτερα σημαντικός στα πλαίσια του διαλόγου και της κριτικής στα όργανα του κόμματος, αλλά και της επαφής με τα σύγχρονα ρεύματα της αριστεράς. Αυτός ο τρόπος λειτουργίας του κόμματος βρίσκεται σε αντιδιαστολή με τον λεγόμενο "δημοκρατικό συγκεντρωτισμό", που επιτρέπει μεν στα μέλη ενός κόμματος να εκφράζουν τις απόψεις τους στις εσωτερικές διαδικασίες, επιβάλλει όμως την απόλυτη έκφραση της απόφασης κάθε διαδικασίας και τελικά του συνόλου της "γραμμής" από κάθε μέλος εξώστρεφα, ανεξαρτήτως διαφωνιών που μπορεί να έχουν με αυτήν.
Οι σημαντικότερες τάσεις του Συνασπισμού ήταν το Αριστερό Ρεύμα, η Ανανεωτική Πτέρυγα, το Κοκκινοπράσινο Δίκτυο, η Πρωτοβουλία για την Αριστερή Ανασύνθεση, η Αριστερή Ενότητα και η Πρωτοβουλία 2010.

Πτέρυγα νεολαίας

Η Νεολαία Συνασπισμού ήταν η οργάνωση νεολαίας του Συνασπισμού. Μέχρι το 1999 ονομαζόταν Ένωση Αριστερών Νέων (Ε.Α.Ν.). Η Νεολαία Συνασπισμού ήταν αυτόνομη από την κομματική δομή, είχε τα δικά της όργανα, αλλά γενικά κινούνταν στα πλαίσια της κομματικής γραμμής. Είχε παρουσία σε αρκετούς φοιτητικούς συλλόγους μέσω της Αριστερής Ενότητας. Συμμετείχε επίσης στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δημοκρατικών Αριστερών Νεολαιών (ENDYL).