Δίαιτα Ντουκάν

Η δίαιτα Ντουκάν είναι μια διαίτα αδυνατίσματος που στηρίζεται στην πρόσληψη μεγάλων ποσοτήτων πρωτεϊνών και μικρών ποσοτήτων τροφών πλούσιων σε λιπαρά και με μικρές ποσότητες υδαταναθράκων, επινοημένη από τον Γάλλο πρώην νευρολόγο, διατροφολόγο Πιέρ Ντουκάν, και είναι ένα από τα πιο δημοφιλή προγράμματα δίαιτας στην Γαλλία. Το σχετικό με τη δίαιτα βιβλίο, το «Dukan Diet», είναι ένα από τα βιβλία με τις περισσότερες πωλήσεις στη Βρετανία, ενώ τα τρόφιμα που συνιστά έχουν παρουσιάσει το τελευταίο εξάμηνο παράλληλα αύξηση κατά 100% στις πωλήσεις τους. Σύμφωνα με τον Πιερ Ντουκάν, η επιτυχία των πωλήσεων της δίαιτάς του στη Βρετανία οφείλεται στο ότι κατά τη γνώμη του αποδίδει και στην μητέρα της Αικατερίνης, Δούκισσας του Κέμπριτζ, ενώ, σύμφωνα με δημοσιογράφους, η διάδοση της φήμης της παγκοσμίως οφείλεται και δευτερευόντως σε άλλους διάσημους της μόδας οι οποίοι την υποστηρίζουν, όπως το μοντέλο Ζιζέλ Μπούντχεν και η τραγουδίστρια Τζένιφερ Λόπεζ. Ο Πιερ Ντουκάν έχει δεχτεί κατηγορίες από το Κολέγιο Παθολόγων της Γαλλίας ότι ενδιαφέρθηκε περισσότερο για το εμπόριο και λιγότερο στην Ιατρική και για παραβίαση του άρθρου στον κώδικα δεοντολογίας το οποίο ορίζει ότι η Ιατρική δεν πρέπει να εξασκείται σαν επιχείρηση.

Τα στάδια της δίαιτας Ντουκάν

Τα δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών, τα αμινοξέα, συνδέονται μεταξύ τους με ισχυρούς ομοιοπολικούς δεσμούς οι οποίοι χρειάζονται αρκετή ενέργεια για να διασπαστούν, καθώς παραμένουν στο στομάχι για περισσότερο χρόνο συγκριτικά με το λίπος και τους υδατάνθρακες παρατείνοντας το αίσθημα κορεσμού και διαδραματίζοντας ρόλο στην ρύθμιση πρόσληψης τροφής για μικρό χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα με τον Πιερ Ντουκάν, με αυτό τον τρόπο προκαλείται μείωση του σωματικού λίπους μέχρι να επιτευχθεί ο στόχος εκείνου που ακολουθεί τη δίαιτα. Η δίαιτα Ντουκάν περιλαμβάνει περίπου 100 αποδεκτές τροφές και τέσσερα βασικά στάδια αποκαλούμενα «επίθεση», «πλεύση», «σταθεροποίηση» και «συντήρηση».

1ο στάδιο

Στη φάση της «επίθεσης» κάθε ημέρα επιτρέπεται να καταναλώνονται μόνο πρωτεΐνες (άπαχο κρέας) μαζί με μιάμιση κουταλιά της σούπας πίτουρο βρώμης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα τροφών είναι το βοδινό, τα πουλερικά, τα ψάρια, οι κρόκοι και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Σύμφωνα με τον επινοητή αυτή η φάση απαλλάσσει τους ιστούς από το περιττό νερό τους και μειώνει την πείνα, ωστόσο, οι μεγάλες ποσότητες νερού που συστήνει ο Πιερ Ντουκάν να πίνουν όσοι την ακολουθούν, σύμφωνα με κριτικές δεν επαρκούν για την επεξεργασία υποπροϊόντων του μεταβολισμού των πρωτεϊνών. Η διάρκεια αυτής της φάσης εξαρτάται από τα πόσα κιλά σκοπεύει να χάσει το άτομο.

2ο στάδιο

Στη φάση της «πλεύσης» στην κυρίως πρωτεϊνική διατροφή προστίθενται και ορισμένα λαχανικά. Σύμφωνα με τη δίαιτα ορίζονται περίπου 30 αποδεκτά λαχανικά για σταδιακή απώλεια του συσσωρευμένου λίπους. Έμφαση δίνεται στα λαχανικά χωρίς άμυλο τα οποία συνδυάζονται κάθε δεύτερη μέρα με πρωτεΐνες, ενώ τα υπόλοιπα είναι περιορισμένα, αν και περιέχουν μικρότερες ποσότητες σακχάρων σε σχέση με το αποβουτυρωμένο γάλα και αποβουτυρωμένο γιαούρτι, τα οποία συμπεριλαμβάνονται στη λίστα επιτρεπτών τροφίμων του Πιερ Ντουκάν. Σύμφωνα με το πλάνο της δίαιτας υποτίθεται ότι σε αυτό το στάδιο το βάρος μειώνεται κατά 1 κιλό περίπου την εβδομάδα.

3ο στάδιο

Μόλις το άτομο φτάσει στο επιθυμητό βάρος αρχίζει η φάση της «σταθεροποίησης». Για 6 ημέρες της εβδομάδας η ποικιλία αποδεκτών τροφών αυξάνεται σε τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες, όπως φρέσκα φρούτα και ψωμί ολικής άλεσης – δύο φορές την εβδομάδα επιτρέπονται γεύματα με άμυλο, όπως μακαρόνια, πατάτες και όσπρια, επίσης σε αυτό το στάδιο συμπεριλαμβάνεται τυρί, ενώ μία ημέρα κάθε εβδομάδα σύμφωνα με το πλάνο επιβάλλονται σχεδόν αποκλειστικά πρωτεΐνες. Στόχος αυτού του σταδίου είναι ο οργανισμός να συνηθίσει τη νέα κατάσταση ως προς το βάρος, ώστε να μην το επαναπροσλάβει. Η διάρκειά της αντιστοιχεί σε πέντε ημέρες ανά μισό κιλό απώλειας.

4ο στάδιο

Το τελευταίο στάδιο είναι το στάδιο της «συντήρησης». Το άτομο είναι ελεύθερο να τρώει ό,τι θέλει αρκεί μια μέρα την εβδομάδα να καταναλώνει αποκλειστικά πρωτεΐνες. Ο Πιερ Ντουκάν ισχυρίζεται ότι το 40% όσων κάνουν τη δίαιτά του δεν ξαναπαχαίνουν, επειδή τηρούν κατά γράμμα και εφ’ όρου ζωής το τελευταίο στάδιο.

Η κριτική στη δίαιτα Ντουκάν

Η δίαιτα Ντουκάν υποστηρίζει τη λήψη μεγάλων ποσοτήτων πρωτεϊνών, περίπου 80% με 90% των συνολικών θερμίδων (σε σχέση με την προτεινόμενη ημερήσια αναλογία λήψης πρωτεϊνών – μεταξύ 15% και 35%), για την οποία οι απανταχού διαιτολόγοι, όμως, προειδοποιούν ότι μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες ενέργειες. Μια ανάλυση σε 15 δίαιτες από τη γαλλική Υπηρεσία για την Ασφάλεια της Υγείας και της Διατροφής (Anses) αποδεικνύει τον κίνδυνο σε μεθόδους αδυνατίσματος, κυρίως όταν διακρίνονται από την έλλειψη ισορροπίας και ποικιλίας στους συνδυασμούς τροφών που προτείνουν. Ερευνάται η σχέση μεταξύ των διαιτών οι οποίες είναι πλούσιες σε πρωτεΐνες και καρκίνων του πεπτικού σωλήνα. Επίσης, έχουν παρατηρηθεί αρκετά λάθη στο συλλογισμό του δρ Ντούκαν.
Μειονεκτήματα είναι τόσο η έλλειψη θρεπτικών στοιχείων από τα λαχανικά, όπως είναι ιδιαιτέρως οι λιποδιαλυτές βιταμίνες, όσο και ότι μειώνεται η ικανότητα απορρόφησής τους, όμως, σύμφωνα με τον Ντουκάν, μπορούν να ληφθούν μέσω συμπληρωμάτων. Ένα μειονέκτημα των διαιτών που βασίζονται στην υψηλή κατανάλωση πρωτεϊνών (ταυτόχρονα και χαμηλή λήψη των άλλων μακροθρεπτικών συστατικών) είναι η αφυδάτωση.
Αυτό συμβαίνει διότι όταν ο οργανισμός σταματήσει να λαμβάνει υδατάνθρακες χρησιμοποιεί για να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες γλυκογόνο και στη συνέχεια, όταν το γλυκογόνο εξαντληθεί, χρησιμοποιεί το αποθηκευμένο λίπος. Είναι σημαντικό να εξαντληθεί το γλυκογόνο διότι αλλιώς η λήψη υδατανθράκων προκαλεί ξανά τη συσσώρευση σωματικού λίπους. Το γλυκογόνο για να μετατραπεί σε γλυκόζη πρέπει να υδρολυθεί, γεγονός που απαιτεί νερό. Επίσης, κατά τη διάσπαση των πρωτεϊνών παράγεται ουρία, η οποία φυσιολογικά απομακρύνεται μαζί με τα ούρα, καθώς και άλλα οξέα. Το όξινο περιβάλλον του αίματος προκαλεί την απομάκρυνση ασβεστίου από τα οστά, με αποτέλεσμα αφενός το κίνδυνο οστεοπόρωσης, και αφετέρου το ασβέστιο να σχηματίσει μαζί με τα οξεά αδιάλυτα άλατα που συσσωρεύονται στα νεφρά και οδηγούν στην νεφρολιθιάση (πέτρα στα νεφρά).
Κατά τη διάρκεια καύσης των λιπών στο ήπαρ απουσία υδατανθράκων παράγονται ως παραπροϊόν κετόνες, οι οποίες απελευθερώνονται στο αίμα μέσα στα κετονοσώματα. Κατά τη διάρκεια της δίαιτας ο αριθμός των κετοσωμάτων που εκκρίνονται από το ήπαρ αυξάνεται και, αν και αυτή η διαδικασία είναι φυσιολογική, η κέτωση θεωρείται ως κύριο μειονέκτημα της δίαιτας Ντουκάν. Οι κετόνες είναι ηπίως ισχυρά οξέα και χαμηλώνουν το pH των ιστών, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η φυσιολογική λειτουργία των ιστών και ιδίως το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα. Τέλος, το άτομο έχει αδυναμία, δύσοσμη αναπνοή που οφείλεται στη παρουσία αμμωνίας, ένα παραπροϊόν της καύσης πρωτεϊνών, ξηροστομία και δυσκοιλιότητα.
Από την άλλη μεριά, ένα από τα πλεονεκτήματα της δίαιτας Ντουκάν είναι η μεγάλη διάρκειά της και η σταδιακή απώλεια βάρους, που αφήνουν τον οργανισμό, υπό την ίδια οπτική, να προσαρμοστεί στις αλλαγές και να σταθεροποιηθεί το βάρος. Σύμφωνα με την εφημερίδα The Guardian η μεγάλη διάρκεια έχει αποτέλεσμα η δίαιτα να είναι πιο επιτυχημένη από ότι άλλες σχετικές δίαιτες, όπως η δίαιτα Άτκινς, ενώ επίσης δεν καταργεί μεγάλες ομάδες τροφίμων.
Η πιθανότητα απώλειας και η εν συνεχεία ανάκτησης του βάρους, αν η δίαιτα δεν ακολουθηθεί μέχρι το τέλος, πιθανόν οδηγεί σε προβλήματα του καρδειαγγειακού συστήματος και σχετίζεται με μεταβολικό στρες στον οργανισμό.

Πειθαρχικές διώξεις

Τον Ιανουάριο του 2012 προκλήθηκε κύμα αντιδράσεων στη Γαλλία από την πρόταση του Πιερ Ντουκάν οι μαθητές να βαθμολογούνται υψηλότερα στο απολυτήριο Μπακαλωρεά εάν διατηρούν δείκτη μάζας σώματος μεταξύ 18 και 25. Το Κολέγιο Παθολόγων της Γαλλίας επισημαίνει ότι το σχόλιο αυτό μπορεί να είχε αρνητικές συνέπειες στα νεαρά παιδιά που είναι υπέρβαρα ή πάσχουν από νευρική ανορεξία και ο επινοητής ιατρός θα βρεθεί αντιμέτωπος με το Πειθαρχικό Συμβούλιο του ιατρικού συλλόγου της Γαλλίας. Σύμφωνα με τη δήλωση των παθολόγων η πρόταση παραβιάζει το άρθρο 13 του κώδικα ιατρικής δεοντολογίας, σύμφωνα με τον οποίο «ο γιατρός οφείλει να προσέχει για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι απόψεις του κοινό», και παράλληλα έγιναν καταγγελίες ότι και με την επιχείρηση αδυνατίσματος που διατηρεί ο Πιερ Ντουκάν (με αξία άνω των 80 εκατομμυρίων λιρών) παραβιάζει τον κώδικα.
Ο Πιερ Ντουκάν παραιτήθηκε από την εξάσκηση ιατρικών καθηκόντων και κατά παράκλησή του διαγράφηκε από τον ιατρικό σύλλογο και επομένως, κατά τη γνώμη του, η λήψη πειθαρχικών μέτρων δεν έχει νόημα. Σε δηλώσεις του ισχυρίστηκε επίσης ότι η παροχή ιατρικών συμβουλών στα ευπώλητα βιβλία του αποτελεί δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης ενός γιατρού.