Λέχαιον

Το Λέχαιον ήταν επίνειο της αρχαίας Κορίνθου και βρίσκεται 3χλμ. βορειοδυτικά της αρχαίας πόλης. Είναι χαρακτηρισμένος προστατευόμενος χερσαίος και ενάλιος αρχαιολογικός χώρος.

Γενικά

Η αρχαία Κορίνθος είχε δύο επίνεια το ένα ήταν το Λέχαιον, ή «Δυτικό λιμάνι», στον Κορινθιακό κόλπο και το άλλο οι Κεγχριές (αρχ. Κεγχρεαί), ή «Ανατολικό λιμάνι», στον Σαρωνικό κόλπο. Η οδός που ένωνε το επίνειο (Λέχαιον) και την πόλη (Κόρινθο) αναφέρεται από τον Παυσανία ως  « ὁδὸς ἐπὶ Λεχαίου εὐθεία » και ήταν οχυρωμένη με Μακρά Τείχη, δύο παράλληλα τείχη εκατέρωθεν της οδού. Άλλο παράδειγμα «μακρών τειχών» είναι αυτά που ένωναν την πόλη της Αθήνας με το επίνειό της, τον Πειραιά. 
Στη βόρεια ακτή της Κορίνθου (όπως και γενικότερα στη βόρεια ακτή της Πελοποννήσου) απουσιάζουν  τα φυσικά λιμάνια (φυσικά προστατευμένοι όρμοι), λόγω της γεωμορφολογίας της ακτής. Για τον λόγο αυτό το λιμάνι του Λέχαιου είναι εξολοκλήρου τεχνητό και έχει χαρακτηριστεί από ερευνητές και ως «κώθων» (τύπος τεχνητού λιμανιού, με δίκτυο τεχνητών λιμενολεκάνων. Σήμερα ο χώρος του λιμανιού είναι αμμουδιά. Ο  «κώθων» γενικά χαρακτηρίζεται ως φοινικικός τύπος λιμανιού, έχουν όμως εντοπιστεί δύο παρόμοια κατασκευασμένα λιμάνια στον ελλαδικό χώρο, το ένα είναι το Λέχαιον και το άλλο στα Φαλάσαρνα της Κρήτης. Τα πρώτα λιμενικά έργα στο Λέχαιον υπολογίζεται ότι πραγματοποιήθηκαν κατά τον 6ο αι. π.Κ.Χ.
Η σημασία του στην αρχαιότητα γίνεται κατανοητή σε συνδυασμό με τον Δίολκο. Τα πλοία ξεφόρτωναν στο Λέχαιο, τα εμπορεύματα και τα πλοία μεταφέρονταν δια ξηράς μέχρι τις Κεγχριές στον Σαρωνικό κόλπο, όπου καθελκύονταν και ξανά φορτώνονταν. Το ίδιο συνέβαινε και στην αντίθετη κατεύθυνση.

Οι έρευνες

Η Αρχαιολογική Εταιρία  έχει πραγματοποιήσει ανασκαφικές έρευνες στο κτίριο της βασιλικής του 4ου αι. π.Κ.Χ. κατά την περίοδο 1956-1965, υπό τον Πάλλα, και 1998-2005, με έρευνα στα αρχιτεκτονικά μέλη της βασιλικής από τον Βελισσαρίου. Από το 2013 έχουν ξεκινήσει συστηματικές έρευνες για την ευρύτερη περιοχή του λιμανιού από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ερευνών SAXO, το  Ινστιτούτο της Δανίας στην Ελλάδα και την Εφορία Ενάλιων Αρχαιοτήτων. Το ερευνητικό πρόγραμμα έχει ονομαστεί Lechaion Harbour Project και είναι συγγενικό πρόγραμμα με το Zea Harbour Project, που πραγματοποιείται από του ίδιους φορείς και δραστηριοποιείται στην περιοχή του αρχαίου λιμανιού στην μαρίνα Ζέας.

Ιστορικά στοιχεία

Η ιστορία του Λέχαιου είναι άμεσα συνδεδεμένη με αυτή της Κορίνθου. Τα αρχαιότερα ευρήματα στην περιοχή είναι οι αρχαϊκοί τάφοι (περίπου 8ο αι.π.Κ.Χ.) στα δυτικά του αρχαιολογικού χώρου. Το λιμάνι φαίνεται να είναι σε χρήση από τον 6ο αι. π.Κ.Χ. έως τον 6ο αι. Κ.Χ.  Η πρώτες λιμενικές κατασκευές υπολογίζεται ότι χρονολογούνται τον 6ο αι. π. Κ.Χ., περίοδος της τυραννίας του Περίανδρου και ήταν σε συνεχή χρήση μέχρι την καταστροφή της Κορίνθου από τους Ρωμαίους (146 π. Κ.Χ.) και την εδραίωση της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην περιοχή.
Αυτή η περίοδος (6ο αι. π. Κ.Χ.) συμπίπτει και με το κύμα εποικισμού της δύσης, όπου η Κόρινθος και πιο συγκεκριμένα ο κορινθιακός στόλος θα παίξει σημαντικό ρόλο. Κατά τον 5ο αι. π.Κ.Χ. η Κόρινθος βρίσκεται πολιτικά απομονωμένη και χωρίς γειτνιάζοντες συμμάχους και επενδύει σε οχυρωματικά έργα. Ένα από αυτά είναι τα Μακρά Τείχη, μία οχυρωματική κατασκευή που αποτελείται από δύο παράλληλα τείχη που εσωκλείουν την οδό που ενώνει την πόλη (Κόρινθο) με το επίνειό της (Λέχαιον). Κατά την διάρκεια του πολέμου της Κορίνθου, το Λέχαιο θα περάσει στον έλεγχο της Σπάρτης, η οποία θα το χρησιμοποιήσει σαν στρατιωτική βάση για τις επιθέσεις της κατά της πόλης της Κορίνθου. Κατά την διάρκεια αυτής της Σπαρτιάτικης κατοχής, τα Μακρά Τείχη καταστρέφονται υπό τις εντολές του σπαρτιάτη στρατηγού Πραξίτα. Κατά την μάχη του Λεχαίου (391 π.Κ.Χ) η Σπάρτη θα χάσει από την Αθήνα και οι αθηναίοι θα επισκευάσουν τα τείχη, ως δείγμα καλής θέλησης προκειμένου να αποφύγουν πιθανά αντίποινα από τη Κόρινθο. Επιγραφικά στοιχεία του 4ου αι.π.Κ.Χ. υποδηλώνουν ύπαρξη λιμενικού εμπορίου και πιθανή ένδειξη ανάκαμψης αυτή την περίοδο. Μετά την Μακεδονική επιβολή στην Πελοπόννησο, ο Φίλιππος Ε’ χρησιμοποιεί το λιμάνι για στρατιωτικούς σκοπούς. Το 146 π.Κ.Χ. η Κόρινθος και το επίνειό της καταστρέφονται από τις ρωμαϊκές δυνάμεις και η Πελοπόννησος πλέον περνά υπό ρωμαϊκή κυριαρχία. Το 44 π.Κ.Χ., ο Στράβων επισκέπτεται το Λέχαιο και αναφέρει την ύπαρξη των Μακρών Τειχών και μερικών κατοικιών στο λιμάνι, το οποίο χρησιμοποιείται τις ανάγκες διαμετακομιστικού εμπορίου της αυτοκρατορίας. Ενώ ο Παυσανίας αναφέρει ένα χάλκινο άγαλμά του Ποσειδόνα στην περιοχή του λιμανιού. Μία επιγραφή που χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. Κ.Χ. (353-358) αναφέρει μία φάση μεγάλων επισκευαστικών έργων στην περιοχή του λιμανιού, χωρίς όμως να γνωρίζουμε τις ακριβείς εργασίες. Κατά τον μεσαίωνα το λιμάνι ξαναχρησιμοποιείται αλλά η δραστηριότητα στην περιοχή είναι μικρή και το λιμάνι δεν θα επανέρθει ποτέ στην πρότερη κατάσταση ευημερίας. Παρόλα αυτά, κατά τον 5ο αι. Κ.Χ. μία μεγάλη επένδυση, υπό τον αυτοκράτορα Μαρκιανό (450-457 K.X.) ή υπό τον διάδοχό του Λέοντα Α’(457-474 Κ.Χ.), θα χρηματοδοτήσει την κατασκευή της βασιλικής με βαφτιστήριο, η πλακόστρωση των δαπέδων γίνεται κατά  την πρώτη δεκαετία του Αναστασίου Α' (491-518 Κ.Χ.) ενώ η κατασκευή ολοκληρώνεται  επί Ιουστίνου Α' (518-527 Κ.Χ.).  Η βασιλική και κάποιες κατοικίες είναι οι πιο πρόσφατες κατασκευές που έχουν βρεθεί στον αρχαιολογικό χώρο. Κατά τον 6ο αι Κ.Χ., δύο καταστροφικοί σεισμοί λαμβάνουν χώρα (συγκεκριμένα ένας το 521 Κ.Χ. και ο δεύτερος το 551 Κ.Χ.). Το γεγονός ερμηνεύεται ως πιθανός λόγος της τελικής ερήμωσης του χώρου.