Ρούσε

Ετυμολογία

Σύμφωνα με την παράδοση της πόλης το όνομα Ρούσε προέρχεται από το όνομα μιας γυναίκας ιδρύτριας της πόλης, που το όνομά της ήταν Ρούσα, που σημαίνει κοκκινομάλα. Το 13ο και 14ο αιώνα, την εποχή της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας, ένας οχυρωμένος οικισμός ονόματι Ρούσι, που μνημονεύεται για πρώτη φορά το 1380, δημιουργήθηκε κοντά στα ερείπια της αρχαίας Ρωμαϊκής πόλης. Ερευνητές υποστηρίζουν ότι η πόλη στη δεξιά όχθη πήρε το όνομά της από το Φρούριο Τσερβέν, που σημαίνει κόκκινο, μέσω της ρίζας ΄ρους΄, που υπάρχει σε πολλές Σλαβικές γλώσσες και είναι συγγενής του Γαλλικού rouge και του Λατινικού rusos.
Το Τζιούρτζιου, η Ρουμανική πόλη στην αριστερή πόλη απέναντι από το Ρούσε, μπορεί να έχει πάρει το όνομά της από το Τουρκικό ΄γκιοργκιούλ΄, που μπορεί να σημαίνει κόκκινη ή ροζ.

Αρχαιότητα

Η πόλη εμφανίσθηκε ως Νεολιθικός οικισμός από τη 2η ως την 3η χιλιετία π.Χ., όταν αναπτύχθηκαν η κεραμική, η αλιεία, η γεωργία και το κυνήγι. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν αρκετά επίπεδα, που σημαίνει ότι η τοποθεσία είχε δεχθεί επιθέσεις από γειτονικές φυλές και υπέστη αρκετές φυσικές καταστροφές. Στην περιοχή βρέθηκαν αρχαία ιερά, όπου κυριαρχούσαν είδωλα μιας εγκύου γυναίκας, θεάς της γονιμότητας.
Ο μεταγενέστερος Θρακικός οικισμός μετεξελίχθηκε σε Ρωμαϊκό στρατιωτικό και ναυτικό κέντρο κατά τη βασιλεία του Βεσπασιανού (69 - 70 μ.Χ.) ως μέρος ενός συστήματος οχυρώσεων κατά μήκος των βόρειων συνόρων της Μοισίας. Το όνομά του, Sexaginta Prista, σημαίνει πόλη των 60 πλοίων και βασίζεται στα υποτιθέμενα 60 γειτονικά αγκυροβόλια.
Το φρούριο βρισκόταν στον κεντρικό δρόμο μεταξύ του Σιγκίντουνουμ (το σημερινό Βελιγράδι) και του Δέλτα του Δούναβη και καταστράφηκε τον 6ο αιώνα από επιδρομές Αβάρων και Σλάβων. Ο Ούγγρος ιστορικός Φέλιξ Φίλιπ Κάνιτς ήταν ο πρώτος που ταυτοποίησε τη Σεξαγκίντα Πρίστα με το Ρούσε, αλλά τη σύνδεσή τους απέςδειξαν μεταγενέστερα οι αδελφοί Σκόρπιλ, μελετώντας επιγραφές, νομίσματα, τάφους και αντικείμενα της καθημερινής ζωής. Επιγραφή από τη βασιλεία του Διοκλητιανού αποδεικνύει ότι η πόλη ξαναχτίστηκε ως praesidium (μεγάλη οχύρωση) μετά την καταστροφή του από τους Γότθους το 250 μ.Χ.
Ο οικισμός αναφερόταν στο Μεσαίωνα ως Γκολιάνο Γιόργκοβο, του οποίου σημερινός διάδοχος είναι το Τζιούρτζιου στη Ρουμανία.

Οθωμανική κατάκτηση

Κατά την Οθωμανική κατάκτηση οι εισβολείς κατέστρεψαν την πόλη, αντιδρώντας σε μια ανεπιτυχή προσπάθεια απελευθέρωσης το 1595 από ένα ενωμένο στρατό Βλάχων-Βουλγάρων, υπό το Μιχαήλ το Γενναίο. Μετά την ανοικοδόμησή του τα επόμενα χρόνια το Ρούσε ονομάστηκε Ρουστσούκ (στα Τουρκικά "μικρό Ρούσε") και επεκτάθηκε πάλι σε μεγάλο φρούριο το 18ο αιώνα. Αργότερα έγινε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια στο Δούναβη και διοικητικό κέντρο του Βιλαετίου της Τούνα, που εκτεινόταν από τη Βάρνα και την Τούλτσεα μέχρι τη Σόφια και τη Νις.
Εκδόθηκε η εφημερίδα "Ντούναβ" - ήταν η πρώτη στη Βουλγαρία και στα Βουλγαρικά. Ιδρύθηκαν μερικά Βουλγαρικά σχολεία και οι δρόμοι μετονομάστηκαν και αριθμήθηκαν για πρώτη φορά στη Βουλγαρία. Ιδρύθηκαν ταχυδρομείο, νοσοκομείο και γηροκομείο. Τρεις αυτοκρατορίες συναντιόντουσαν εδώ για το εμπόριο : η Αυστροουγγαρία, η Ρωσία, η Βρετανική Αυτοκρατορία, η Γαλλία και η Ιταλία άνοιξαν προξενεία στο Ρουστσούκ. Ανεπαίσθητα η σύγχρονη πόλη προέκυψε από τον υπάρχοντα οικισμό. Το 1865 ιδρύθηκε το Τσιφλίκι Ομπράζτσοφ, στο χώρο που ήταν το αγρόκτημα του Αγγλικού Προξενείου, και ήταν το πρώτο σύγχρονο αγρόκτημα στα εδάφη ολόκληρης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκείνης της εποχής.
Το Ρούσε εξελίχθηκε σε κέντρο της Βουλγαρικής Εθνικής Αναγέννησης και φιλοξενούσε την έδρα της Βουλγαρικής Κεντρικής Επαναστατικής Επιτροπής.

Σοσιαλισμός

Η κατασκευή της γέφυρας Ρούσε - Τζιούρτζιου το 1954 και η γρήγορη εκβιομηχάνιση έδωσαν νέα ώθηση στην ανάπτυξη. Το Ρούσε εμφανίσθηκε πάλι ως σημαντικός οικονομικός, μεταφορικός, πολιτιστικός και εκπαιδευτικός κόμβος. Επεκτάθηκαν η ελαφρά βιομηχανία και η βιομηχανία μηχανημάτων και χημικών, κατασκευάσθηκε ένα μεγάλο λιμάνι και η πόλη έγινε πανεπιστημιακό κέντρο. Με την απογραφή του 1985 καταγράφηκε πληθυσμός πάνω από 186.000.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 το Ρούσε μπήκε σε μια σκοτεινή περίοδο της ιστορίας του. Κτίσθηκε στο Τζιούρτζιου το εργοστάσιο Βέρατσιμ, που ρύπαινε τον αέρα μεταξύ 1980 και 1987, επηρεάζοντας την ανάπτυξη της πόλης. Ο πληθυσμός μειώθηκε και 15.000 άνθρωποι μετανάστευσαν μεταξύ 1985 και 1992. Ευτυχώς το 1987 το Ρουμανικό εργοστάσιο σταμάτησε να ρυπαίνει κάτω από την πίεση περιβαλλοντικών οργανώσεων, τόσο στη Βουλγαρική όσο και στη Ρουμανική κομμουνιστική ηγεσία. Οργανώσεις, όπως η Εκογκλασνόστ, προκάλεσαν διαδηλώσεις σε εθνική κλίμακα και επηρέασαν έντονα τη δημοκρατική αλλαγή.

Δημοκρατική Βουλγαρία

Οπως και άλλα μετασοσιαλιστικά καθεστώτα στην Ανατολική Ευρώπη, η Βουλγαρία διαπίστωσε ότι η μετάβαση στον καπιταλισμό ήταν μάλλον επίπονη και όχι τόσο εύκολη όσο αναμενόταν. Οι κρατικές επιχειρήσεις έχασαν τις πρώην αγορές τους και δεν μπόρεσαν να προσαρμοσθούν στο νέο ανταγωνισμό της ελεύθερης αγοράς. Αυτό οδήγησε σε μαζική ανεργία στην πόλη και κύματα μετανάστευσης τη δεκαετία του 90. Από το 2000 το Ρούσε ανακτά συνεχώς την πρώην ηγετική του θέση. Η αστική οικονομία επηρεάσθηκε θετικά από την εισδοχή της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007, που επέτρεψε βαθύτερη διασυνοριακή συνεργασία. Η εισροή επενδύσεων μέσω κεφαλαίων της ΕΕ επανεκκίνησε προ πολλού σταματημένα έργα, που τελικά ολοκληρώθηκαν.

Γεωγραφία

Το Ρούσε βρίσκεται στη δεξιά όχθη του Δούναβη, που είναι η υψηλή όχθη, έχοντας δύο υποβρύχιες αναβαθμίδες και τρεις ποτάμιες στα 15 ως 22, 30 ως 66 και 54 ως 65 μέτρα. Το μέσο υψόμετρο είναι 45,5 μέτρα. Η αστική περιοχή είναι μία έλλειψη περίπου 11 χλμ. κατά μήκος του ποταμού. Η πόλη εκτείνεται από το συνδεδεμένο με την ξηρά νησί Ματέι και την εκβολή του Ρούσενσκι Λομ στα δυτικά μέχρι το λόφο Σράμπτσετο στα ανατολικά. Τον 20ό αιώνα το δυτικό άκρο της πόλης μεταβλήθηκε σημαντικά με τη μετατόπιση της εκβολής του Ρούσενσκι Λομ στα δυτικά, καθώς και με τη μετατόπιση της ίδισας της όχθης με την κοίτη της αρκετά προς βορράν. Στα νότια της πόλης είναι ο λόφος Σαραμπαίρ με ύψος 159 μ. Εκεί έχει κατασκευασθεί ο Τηλεοπτικός Πύργος του Ρούσε, στα ερείπια του Λεβενταμπιά, πρώην Τουρκικής οχύρωσης.

Eκπαίδευση

Υπάρχει στην πόλη ένα πανεπιστήμιο - το Πανεπιστήμιο του Ρούσε "Ανγκελ Κάντσεφ" δυναμικότητας 15000 σπουδαστών, με παραρτήματα στη Σιλίστρα και το Ράζγκραντ. Υπάρχει επίσης στην πόλη παράρτημα της Γεωργικής Σχολής της Φιλιππούπολης.

Θέατρα και όπερες

Φημισμένο για τον πολιτισμό του το Ρούσε φιλοξενεί μια φιλαρμονική ορχήστρα, την Κρατική Οπερα του Ρούσε (1949) και το θέατρο "Σάβα Ονιάνοφ".

Οικονομική δραστηριότητα

Ο μέσος αριθμός μισθωτών το 2016 είναι 68.603, ενώ ο μέσος ετήσιος μισθών είναι 4.683 ευρώ, 60% υψηλότερος σε σύγκριση με τις στατιστικές του 2007. Το ποσοστό απασχόλησης για τις ηλικίες 15 ως 64 είναι 57,7%, ενώ η ανεργία 12.5%. Το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας μεταξύ 25 και 64 ετών με ανώτερη εκπαίδευση είναι 23,6%, 3% υψηλότερο από του 2007. Το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας μεταξύ 25 και 64 ετών με δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι 57,5%, 3,2% υψηλότερο από του 2007. Ο αριθμός διανυκτερεύσεων τουριστών το 2013 είναι 147.300. Ο συνολικός αριθμός επιχειρήσεων είναι 10.830.

Οικονομικό προφίλ

Το Ρούσε είνα μεγάλο βιομηχανικό κέντρο. Εχει μια αφορολόγητη και δύο βιομηχανικές ζώνες : Aνατολική και Δυτική. Η Μονάδα Ηλεκτροπαραγωγής Ρούσε Ιζτοκ έχει ισχύ 400 MW και η Δυτική Μονάδα Ηλεκτροπαραγωγής Ρούσε 41 MW. Υπάρχει ένα πάρκο logistics και ένα επιχειρηματικό πάρκο. Στην οικονομία της πόλης δεσπόζει η ελαφρά βιομηχανία - είδη ένδυσης, υφάσματα και επεξεργασία τροφίμων - αλλά είναι επίσης ανεπτυγμένη η βιομηχανία πετρελαίου, η χημική βιομηχανία, η βιομηχανία μηχανημάτων, η ναυπηγική και η μεταλλουργία.
Στο Ρούσε υπάρχουν 65 ξενοδοχεία με 1769 κλίνες.
Υπάρχουν πολλά υπερμάρκετ όπως τα  Metro Cash & Carry, Kaufland, Mr. Bricolage, Praktiker και μερικές αλυσίδες σουπερμάρκετ όπως Billa, Lidl και Carrefour. Τη γνωστή αγορά "Γκράντσκι Χάλι", στο κέντρο της πόλης, διαχειρίζεται η  CBA, Ουγγρική αλυσίδα σουπερμάρκετ.
Σύντομα θα ανοίξει το πρώτο στη Βουλγαρία ιδιωτικό μουσείο στο Παλιό Μουσικό Γυμνάσιο.

Υποδομές

Το Ρούσε είναι μεγάλος οδικός και σιδηροδρομικός κόμβος της Βόρειας Βουλγαρίας. Οι σιδηροδρομικές μεταφορές στην πόλη χρονολογούνται από το 1867, οπότε έγινε σταθμός της πρώτης σιδηροδρομικής γραμμής στη Βουλγαρία, Ρούσε-Βάρνα. Υπάρχουν συνδέσεις με τη νότια Βουλγαρία, τη Σόφια, τη Βάρνα και το Βουκουρέστι. Το Ρούσε έχει δύο επιβατικούς σιδηροδρομικούς σταθμούς (τον Κεντρικό και το Ραζπρεντελίτελνα) και δύο εμπορευματικούς. Υπάρχουν υπεραστικά λεωφορεία που συνδέουν το Ρούσε με μεγάλες και μικρές πόλεις σε όλη τη χώρα και μερικές Ευρωπαϊκές χώρες και έχουν τη βάση τους σε δύο σταθμούς, το Νότιο και τον Ανατολικό.
Το Ρούσε έχει ένα εκτεταμένο σύστημα δημόσιων μεταφορών με περίπου 30 γραμμές λεωφορείωνκαι τρόλεϊ. Υπάρχουν επίσης αρκετές υπεραστικές λεωφορειακές γραμμές, που τις λειτουργούν διάφορες ιδιωτικές Βουλγαρικές μεταφορικές εταιρείες. Σήμερα στην πόλη είναι υπό δημιουργία ένα δίκτυο ποδηλατόδρομων 14 χλμ.
Περίπου 15 χλμ. νοτιοανατολικά του Ρούσε είναι το χωριό Στράκλεβο, κοντά στο οποίο είναι το πρώην Στρατιωτικό Αεροδρόμιο του Ρούσε, με διεθνείς προδιαγραφές αλλά κλειστό προς το παρόν. Υπάρχουν σχέδια για την ανάπλαση και επαναλειτουργία του για πτήσεις εσωτερικές, τσάρτερ και εμπορευματικές. Ο αεροδιάδρομός του είναι επαρκώς μακρύς για Boeing 747 (Τζάμπο Τζετ). Στη Ρουμανία, 70 χλμ. βόρεια του Ρούσε, βρίσκεται το Διεθνές Αεροδρόμιο Χένρι Κοάντι στο Οτοπένι.
Ανατολικά του Ρούσε βρίσκεται η Γέφυρα του Δούναβη. Ηταν η μοναδική οδική και σιδηροδρομική γέφυρα μεταξύ Βουλγαρίας και Ρουμανίας μέχρι το άνοιγμα μιας δεύτερης γέφυρα διέλευσης προς τη Ρουμανία στις 14 Ιουνίου 2013 στο Βίντιν. 
Το Ρούσε είναι η μεγαλύτερη Βουλγαρική πόλη-λιμάνι στις όχθες του Ποταμού Δούναβη. μετά το άνοιγμα του Καναλιού Ρήνου-Μάιν-Δούναβη, που δημιούργησε ένα πλωτό διάδρομο μήκους 3.500 χλμ. που συνδέει 13 Ευρωπαϊκές χώρες με την Ασία μέσω της Μαύρης Θάλασσας και είναι ο μεγαλύτερος χερσαίος υδατοδιάδρομος στον κόσμο.

Εκπαίδευση

Στο Ρούσε υπάρχει ένα πανεπιστήμιο - το Πανεπιστήμιο του Ρούσε "Αγγελ Κάντσεφ" με δυναμικότητα 15.000 φοιτητών. Η δομή του πανεπιστημίου περιλαμβάνει παραρτήματα στη Σιλίστρα και στο Ράζγκραντ.
Στην πόλη υπάρχει επίσης παράρτημα της Γεωργικής Σχολής της Φιλιππούπολης.

Δημογραφικά

Το Ρούσε είναι η πέμπτη μεγαλύτερη σε πληθυσμό πόλη της Βουλγαρίας. Το 1880 ήταν η πολυπληθέστερη  πόλη της Βουλγαρίας με 26.163 κατοίκους. Ο αριθμός των κατοίκων της πόλης (όχι του δήμου) κορυφώθηκε γύρω στα 1990 αριθμώντας σχεδόν 200.000. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 το Ρούσε είχε  149.642 μέσα στα όρια της πόλης, ενώ ο Δήμος του Ρούσε μαζί με τα ανήκοντα σε αυτόν γειτονικά χωριά 167.585