Νομός Άρτας

Γεωγραφία

Η Π.Ε Άρτας καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα της Ηπείρου. Έχει έκταση 1.662 τετρ.χλμ. και πληθυσμό 67.877 κατοίκους. Συνορεύει στα βόρεια με τις περιφερειακές ενότητες Ιωαννίνων και Τρικάλων, ανατολικά με τις περιφερειακές ενότητες Τρικάλων, Καρδίτσας και Αιτωλοακαρνανίας, δυτικά με τις περιφερειακές ενότητες Πρεβέζης και Ιωαννίνων, νότια με την περιφερειακή ενότητα Αιτωλοακαρνανίας ενώ βρέχεται και από τον Αμβρακικό Κόλπο.

Φυσική γεωγραφία

Από γεωλογικής πλευράς, η ευρύτερη περιοχή της Άρτας αποτελεί κατά κύριο λόγο τμήμα της Αδριατικοϊονίου ζώνης  και κατά δεύτερο των ζωνών Πίνδου και Γαβρόβου -Τριπόλεως.
 Η λεκάνη απορροής του ποταμού Λούρου είναι εξ ολοκλήρου εντός της Αδριατικοϊονίου ζώνης, ενώ η λεκάνη του ποταμού Αράχθου επεκτείνεται και εκτός της Αδριατικοϊονίου ζώνης στις ζώνες Γαβρόβου - Τριπόλεως και Πίνδου. Το γεγονός αυτό διαφοροποιεί και σημαντικά τη σύνθεση των υλικών αποσάθρωσης που μεταφέρουν τα νερά του ποταμού Αράχθου σε σχέση με αυτά του Λούρου. Αφετηρία των γεωμορφολογικών εξελίξεων της περιοχής, για τη σημερινή κατάληξη του αναγλύφου, αποτέλεσε η έντονη τεκτονική δραστηριότητα κατά το τέλος Πλειοκαίνου - αρχές Πλειστοκαίνου με τη δημιουργία του βυθίσματος του Αμβρακικού. Στις αρχές του Πλειστοκαίνου θεωρείται ότι έχουμε συμβολή των ποταμών Λούρου και Αράχθου στο βόρειο τμήμα του ήδη υπάρχοντος βυθίσματος του Αμβρακικού, με αποτέλεσμα το ξεκίνημα της δημιουργίας των πεδινών εκτάσεων Άρτας-Πρέβεζας.
Η περιοχή μεταξύ Άρτας, βόρεια της λιμνοθάλασσας Ροδιάς και των εκβολών του Αράχθου παρουσιάζει πολύ υψηλές τιμές νικελίου(Ni) και χρωμίου(Cr), με τιμές από 152-254 ppm για το Ni και από 111-186 ppm για το Cr. Οι τιμές του Ni στην περιοχή είναι υψηλές και αυτό οφείλεται στην τροφοδοσία των ιζημάτων της περιοχής από τον Άραχθο με υλικά από το οφιολιθικό σύμπλεγμα της Πίνδου.
Στην περιοχή της Άρτας αλλά και γενικά στη Δυτική Ελλάδα, λόγω του ιζηματογενούς χαρακτήρα των πετρωμάτων, υπάρχουν σημαντικές ποσότητες από κρυσταλλικούς ασβεστόλιθους οι οποίοι, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις μπορούν να αξιοποιηθούν ως μάρμαρα.
Στην Ήπειρο έχουν εντοπισθεί φωσφορικά κοιτάσματα, τα οποία αναπτύσσονται στην Κεντρική Ιόνιο Ζώνη. Από τις μέχρι σήμερα έρευνες διαπιστώθηκε ότι τα κοιτάσματα αυτά έχουν έκταση μεγαλύτερη των 100 χλμ., με μέσο πάχος 7 – 8 μ. και μέση περιεκτικότητα σε P₂O₅,
10%περίπου. Στην περιοχή της Άρτας, οι έρευνες έχουν επικεντρωθεί κοντά στο χωριό Βίγλα.
Στην περιοχή, κοντά στο χωριό Συκιές Άρτας, έχει πιστοποιηθεί η ύπαρξη γεωθερμικού πεδίου(ΦΕΚ 1012/Β/05 και ΦΕΚ 1058/Β/09). Η βεβαιωμένη έκταση του πεδίου υπολογίστηκε σε 11,2 τετραγωνικά χλμ., η θερμοκρασία του νερού που ανέρχεται στην επιφάνεια αρτεσιανά, κυμαίνεται από 32 °C ως 50 °C και η οροφή του γεωθερμικού ταμιευτήρα βρίσκεται σε βάθος κυμαινόμενο από τα 280 μ. έως 480 μ. Η μέση γεωθερμική βαθμίδα που υπολογίστηκε είναι 11 °C/100m δηλαδή μεγαλύτερη της τριπλάσιας κανονικής γεωθερμικής βαθμίδας. Για το πεδίο αυτό, υπάρχουν άριστες προοπτικές αξιοποίησης σε τομείς, όπως θερμοκήπια, ιχθυοκαλλιέργειες και αντιπαγετώδη προστασία των καλλιεργειών των εσπεριδοειδών.
Σημαντικά είναι τα κοιτάσματα πετρελαίου τα οποία υπάρχουν στη Δυτική Ελλάδα και συγκεκριμένα στην περιοχή της Άρτας. Τα κοιτάσματα αυτά είναι βεβαιωμένα και εκτιμάται ότι μπορούν να αποφέρουν 1-2 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου.
Η διαθεσιμότητα νερού στην Ήπειρο και μαζί και η Άρτα, είναι 7.500 m³/άτομο/έτος αριθμός που φανερώνει ότι το διαμέρισμα είναι το πλέον πλεονασματικό της χώρας σε ότι αφορά στα αποθέματα νερού.

Σεισμική δραστηριότητα

Με βάση τον Αντισεισμικό Kανονισμό του 2000, οι περιοχές της Ελλάδος κατατάσσονται, από απόψεως σεισμικής επικινδυνότητας, σε τέσσερις κατηγορίες, ξεκινώντας από την Δ' ζώνη με τις περιοχές υψηλού κινδύνου και καταλήγοντας στην Α' ζώνη, που περιλαμβάνει τις «λιγότερο» σεισμογενείς περιοχές. Το μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου παρουσιάζει σχετικά μικρή σεισμική επικινδυνότητα. Από σεισμούς συχνά πλήττονται οι βόρειες και ανατολικές περιοχές αλλά ιδιαίτερα εκείνες που βρίσκονται προς τα παράλια του Ιονίου. Η Άρτα, αν και από πλευράς σεισμικής επικινδυνότητας, βρίσκεται στη Β' Ζώνη (Μεσαίας επικινδυνότητας)  έχει κατά καιρούς υποστεί καταστροφικούς σεισμούς όπως το 1833 και το 1967. Την 1η Μαΐου του 1967, ημέρα Δευτέρα και δεύτερη μέρα του Πάσχα, ισχυρός σεισμός μεγέθους 6,4 R έπληξε τους νομούς Άρτας και Ιωαννίνων. Εννιά άνθρωποι σκοτώθηκαν και 56 τραυματίστηκαν. Περίπου 10.000 κτίρια υπέστησαν βλάβες από τα οποία τα 940 καταστράφηκαν. Οι μεγαλύτερες εντάσεις στο νομό Άρτας παρατηρήθηκαν στα χωριά: Μελισσουργοί, Θεοδώριανα, Αθαμάνιο, Τετράκωμο αλλά και στη Δροσοπηγή. Μετά τον κύριο σεισμό ακολούθησαν πολλοί μετασεισμοί ο μεγαλύτερος των οποίων ήταν μεγέθους 5,3 R και έγινε την ίδια ημέρα με τον κύριο σεισμό.

Έδαφος

Το μεγαλυτερό ποσοστό του εδάφους της περιφερειακής ενότητας Άρτας είναι ορεινό και αντιστοιχεί στο 70,4% του συνολικού εδάφους ενώ το 18,6% είναι πεδινό και το 11% ημιορεινό. Η συνολική έκταση της Π.Ε Άρτας αντιστοιχεί στο 18,06% της Περιφέρειας Ηπείρου και στο 1,21% της Ελλάδας. Σύμφωνα με την μορφολογία του εδάφους, η πεδινή ζώνη καλύπτει συνολική έκταση 396.000 στρεμμάτων από την οποία καλλιεργούνται τα 185.00 στρέμματα, η ημιορεινή με συνολική έκταση 176.000 στρέμματα από την οποία καλλιεργούνται τα 45.000 στρέμματα και η ορεινή με συνολική έκταση 1.090.000 στρέμματα από την οποία καλλιεργούνται τα 105.000 στρέμματα.

Πεδιάδες

Στα νοτιοδυτικά της περιφερειακής ενότητας βρίσκεται η πεδιάδα της Άρτας, η οποία είναι και η μεγαλύτερη πεδιάδα της Ηπείρου. Η πεδιάδα της Άρτας απαριθμεί 160.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης με κύριες καλλιέργειες τα πορτοκάλια, τα μανταρίνια, τα ακτινίδια αλλά και φυτά μεγάλης καλλιέργειας όπως το καλαμπόκι και βιομηχανικά φυτά όπως το βαμβάκι. Τα χωριά του κάμπου υπήρξαν για αιώνες παραγωγοί και τροφοδότες της γύρω περιοχής αλλά και ολόκληρης της χώρας με τα εκλεκτά πορτοκάλια της και τα γεωργικά προϊόντα. Οι καλλιέργειες, εναλλάσσονται με θαμνοφράχτες και διάσπαρτα δασύλλια από αιωνόβιες βελανιδιές, φράξους και φτελιές, σχηματίζοντας μαζί με τη βλάστηση των καναλιών, ένα πολύτιμο δίκτυο φυσικών φραχτών όπου καταφεύγει η άγρια ζωή. Κατά την τουρκοκρατία, οι εκτάσεις της πεδιάδας ανήκανε στη Βαλιδέ Σουλτάνα, δηλαδή τη μητέρα του ηγεμονεύοντος σουλτάνου και ονομαζόταν "γλυκιά πεδιάδα".

Λιμνοθάλασσες

Στον Αμβρακικό υπάρχουν τουλάχιστον 20 λιμνοθάλασσες. Η συνολική έκταση τους ξεπερνάει τα 70 τετ. χιλιόμετρα και οι περισσότερες χωρίζονται από τη θάλασσα με μια μακρόστενη λωρίδα γης. Οι μεγαλύτερες λιμνοθάλασσες του Αμβρακικού, είναι η "Λογαρού", η οποία έχει έκταση 25,75 τετ. χιλιόμετρα, το "Τσουκαλιό" με 16,5 τετ. χιλιόμετρα, η "Ροδιά" με 13,5 τετ. χιλιόμετρα και η "Παλιομπούκα" με επιφάνεια 2 τετ. χιλιόμετρα. Ένα βασικό χαρακτηριστικό των λιμνοθαλασσών του Αμβρακικού είναι η μεγάλη τους βιολογική παραγωγικότητα και λειτουργούν ως φυσικά εκτροφεία ψαριών.
Στα ανοίγματα που υπάρχουν στις λουρονησίδες και τα οποία επιτρέπουν την επικοινωνία των λιμνοθαλασσών με τη θάλασσα, έχουν  εγκατασταθεί τα λεγόμενα "ιβάρια" ή "διβάρια". Τα ιβάρια είναι κατασκευές με καλάμια, οι οποίες ενώ επιτρέπουν την ελεύθερη είσοδο ψαριών από τη θάλασσα, τα εμποδίζουν να επιστρέψουν, με αποτέλεσμα να παγιδεύονται. Στον Αμβρακικό η βιομηχανική αλιεία απαγορεύεται δεδομένου ότι πρόκειται για εθνικό πάρκο. Ο Αμβρακικός κόλπος αποτελεί τη μοναδική περιοχή στην Ελλάδα όπου πραγματοποιείται συστηματικά χρήση δορυφορικών πομπών σε χελώνες για την κατανόηση των μετακινήσεων που πραγματοποιούν στο θαλάσσιο περιβάλλον. Στον Αμβρακικό κόλπο επιβιώνει ένας από τους τελευταίους πληθυσμούς ρινοδέλφινων της Μεσογείου (περίπου 150 δελφίνια). Υπάρχει ένα πλήθος μορφών ζωής στον Αμβρακικό όπως ο λευκοτσικνιάς, ο αργυροτσικνιάς, ο κορμοράνος, το φοινικόπτερο, ο αγριόκυκνος και ο αργυροπελεκάνος, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος από όλα τα είδη πελεκάνων. Ο Αμβρακικός είναι ο πρώτος υγρότοπος όπου αποδεδειγμένα φωλιάζουν ελάχιστοι ήταυροι. Τα αλιεύματα του κόλπου όπως οι γαρίδες και οι σαρδέλες είναι διάσημα στην ελληνική αλλά και ξένη αγορά. 
Η περιφερειακή ενότητα Άρτας βρίσκεται στη 2η θέση, μετά την Π.Ε Αιτωλοακαρνανίας, από πλευράς συνολικής έκτασης υγροτόπων, με 237.000 τετ.χιλιόμετρα. Επίσης η Π.Ε Άρτας βρίσκεται στις πρώτες θέσεις των περιοχών με τη μεγαλύτερη αλιευτική και κτηνοτροφική χρήση υγροτόπων και κατέχει την 3η θέση στη χρήση υγροτόπων για αναψυχή.

Παραλίες

Οι παραλίες της Άρτας βρίσκονται στον Αμβρακικό κόλπο, την Κορωνησιά και τη Σαλαώρα σε μικρές αποστάσεις από την πόλη της Άρτας, είναι εύκολα προσβάσιμες με το αυτοκίνητο και είναι γενικά ζεστές και ρηχές. Οι παραλίες είναι ιδανικές για κολύμβηση αλλά και για διάφορες θαλάσσιες δραστηριότητες.

Αρχαίοι Χρόνοι

Η παρουσία ανθρώπου στα όρια της σημερινής Περιφερειακής Ενότητας Άρτας μπορεί να πιστοποιηθεί από τα  λιγοστά ευρήματα που χρονολογούνται τη νεολιθική εποχή και αντιπροσωπεύονται από ένα λίθινο πέλεκη, που εντοπίσθηκε νότια της ακρόπολης του Αμμότοπου (αρχαίο Όρραον). Στην ίδια θέση βρέθηκαν επίσης και λιγοστά όστρακα αγγείων της εποχής του Χαλκού. Τον 9ο αι. π.Χ. στην περιοχή κοντά στα παράλια κατοικούσαν οι  Δρύοπες  ενώ το ορεινό βορειοανατολικό τμήμα αποτελούσε τμήμα της επικράτειας των Αμφιλόχων και ενδεχομένως και των Αθαμάνων. Η χώρα των Αθαμάνων,  εκτεινόταν μεταξύ Ηπείρου, Θεσσαλίας και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Οι Αθαμάνες, ηπειρωτικό φύλο που κατοικούσαν στην ορεινή περιοχή των Αθαμανικών Όρεων (Τζουμέρκα) και των βορειοανατολικών Αγράφων, οφείλουν το όνομά τους στο μυθικό βασιλιά Αθάμαντα, που ήρθε από τον Ορχομενό της Βοιωτίας, εγκαταστάθηκε και βασίλευσε στην περιοχή. Κατά τους ιστορικούς χρόνους, οι Αθαμάνες αναφέρονται πρώτη φορά το 395 π.Χ., ενισχύοντας την τετραπλή συμμαχία Κορίνθου, Άργους, Αθήνας και Θήβας. Στρατευμένοι ή μισθοφόροι πολεμιστές, εκστρατεύουν στην Ιταλία υπό τον βασιλιά Πύρρο κατά τη δεύτερη περίοδο της βασιλείας του (296-272 π.Χ.). Στις βόρειες περιοχές κατοικούσε ο λαός των  Μολλοσσών.

Ίδρυση της Αμβρακίας

Το 625 π.Χ. Κορίνθιοι με αρχηγό τον Γόργο, νόθο γιο του Κυψέλου, τυράννου της Κορίνθου, ίδρυσαν την Αρχαία Αμβρακία. Ετυμολογικά η λέξη Αμβρακία, ή Αμπρακία (Ambracia), ή Ανπρακία, προέρχεται από το αμφί (αμπί) + ρακία (ραχία) = βραχώδης ακτή, πετρώδης γιαλός, από το ρήμα ράττω ή αράττω = κτυπώ με δύναμη, συντρίβω. Από το αμπί και τη ρίζα ράκ προήλθε μάλλον το τοπωνύμιο Αμπ-ρακ-ία και το υδρωνύμιο (όνομα ποταμού) Ά-ραχ-θος, δηλαδή η πετρώδης ακτή που κτυπιέται εκατέρωθεν (αμπί = αμφί).
Τον  6ο  αι. π.Χ. η πόλη υπήρξε αξιόλογο κέντρο του κορινθιακού εμπορίου στη βορειοδυτική Ελλάδα και σημαντικός σταθμός στα ταξίδια του προς την Κάτω Ιταλία. Η Αμβρακία έλαβε μέρος στους Περσικούς πολέμους και συμμετείχε με σημαντική δύναμη (με επτά πλοία στη ναυμαχία της Σαλαμίνος και με 500 οπλίτες στη Μάχη των Πλαταιών). Κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου έμεινε πιστή στη μητρόπολη της Κόρινθο, την οποία και βοήθησε στις πολεμικές της επιχειρήσεις κατά των Κερκυραίων.
Το έτος 582 πΧ η Αμβρακία είχε δημοκρατικό πολίτευμα, μετά την τυραννία του Περίανδρου, 74 χρόνια προγενέστερη της Δημοκρατίας του Κλεισθένη στην Αθήνα. Διάσημοι Αμβρακιώτες ήταν ο γλύπτης Πολύστρατος, ο μουσικός Επίγονος, ο ποιητής της μέσης κωμωδίας Επικράτης και ο ολυμπιονίκης Λέων της 96ης Ολυμπιάδας (Παυσανίας). Το 500 πΧ κτίσθηκε στην Αμβρακία ο τεράστιος Ναός του Απόλλωνος Σωτήρος. Τα ερείπιά του σώζονται κοντά στην Πλατεία Κιλκίς της σημερινής Άρτας. Επί βασιλέως Πύρρου, η Αμβρακία γνώρισε μεγαλείο. Κτίστηκε η αρχική μορφή του γεφυριού του Αράχθου, το Μικρό Θέατρο (κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο), το Μεγάλο Θέατρο (κοντά στό Ναό του Απόλλωνος), και το Πρυτανείο (δίπλα στό Ναό Απόλλωνος).

Ο Βασιλιάς Πύρρος της Ηπείρου

Το 295 π.Χ. ο Πύρρος της Ηπείρου, βασιλιάς των Μολοσσών, μετέφερε στην Αμβρακία την πρωτεύουσα του κράτους του. Ο Πύρρος έδωσε διεθνή αίγλη στην πόλη, όπως άλλωστε σε ολόκληρη την Ήπειρο και κόσμησε την Αμβρακία με σημαντικά οικοδομήματα. Σύμφωνα με το γεωγράφο Στράβωνα, ο Πύρρος ήταν εκείνος ο βασιλιάς που κατέστησε την Αμβρακία κέντρο του ηπειρωτικού κράτους, μεταφέροντας εκεί το βασιλικό παλάτι, εγκαταλείποντας τη μακρά παράδοση της διακυβέρνησης από την πόλη της Πασσαρώνας. Η πρωτεύουσά του γνώρισε αξιοσημείωτη ευημερία η οποία διατηρήθηκε μέχρι την εποχή της κατάκτησης της Ελλάδας από τους Ρωμαίους.   Το 379 π.Χ - 316 π.Χ στην Αμβρακία έζησε η Ολυμπιάδα, μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το 167 π. Χ. η Αμβρακία πέφτει στα χέρια των Ρωμαίων και πολλοί θησαυροί της Αμβρακίας μεταφέρθηκαν στη Ρώμη.  Με την ίδρυση της Νικόπολης το 31 μ.Χ., η Αμβρακία έπαψε να παίζει αξιόλογο ρόλο στην περιοχή. Αν και υπαγόταν πια διοικητικά στη Νικόπολη, διατηρούσε όμως το καθεστώς της πόλης (ήταν δηλαδή «περιοικίς πόλις»), όπως εικάζεται από τη μνεία του «Δήμου Αμβρακιωτών» σε αναθηματική επιγραφή στον αυτοκράτορα Τραϊανό.

Βυζαντινή Εποχή

Το 1082, η Άρτα αναφέρεται για πρώτη φορά με το νέο της όνομα, το οποίο πιθανόν να προέρχεται από τη λατινική λέξη artus ή arta, που σημαίνει στενή ή στενά.
Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, το 1204, η Άρτα έγινε πρωτεύουσα το κράτους της Ηπείρου, που είναι γνωστό ως Δεσποτάτο της Ηπείρου. Ιδρυτής του ήταν ο Μιχαήλ Α΄ Άγγελος Κομνηνός Δούκας (1205-1215), συγγενής της αυτοκρατορικής οικογένειας των Κομνηνών. Μετά το θάνατο του ο αδερφός του Θεόδωρος (1215-1230) επέκτεινε το κράτος και κατόρθωσε να ανακαταλάβει τη Θεσσαλονίκη, που μέχρι τότε κατείχαν οι Σταυροφόροι και ίδρυσε το βασίλειο της Θεσσαλονίκης. Ο Θεόδωρος έκανε αρκετές προσπάθειες να ανακαταλάβει επίσης την Κωνσταντινούπολη και να αποκαταστήσει τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Ο ανεψιός του Μιχαήλ Β΄ (1231-1267) κατά τη διάρκεια της εξουσίας του φρόντισε για την οχύρωση της Άρτας και έκτισε τα μοναστήρια της Κάτω Παναγιάς και της Παντάνασσας κοντά στη Φιλιππιάδα.
Τα επόμενα χρόνια η Άρτα κυβερνήθηκε από τη δυναστεία των Ιταλών Orsini (1318-1337). Το 1349 μ.Χ την Άρτα καταλαμβάνει ο Στέφανος Δούσαν και το 1359-1416 η πόλη πέφτει στα χέρια των ηγεμόνων Λιόσα και Σπάτα .Το 1416 μ.Χ η πόλη κυριεύθηκε από τον κόμη της Κεφαλονιάς Κάρολο Α' Tόκκο.

Οθωμανική αυτοκρατορία

Στις 24 Μαρτίου 1449, η Άρτα πέφτει στα χέρια των Τούρκων. Παράλληλα όμως οι Αρτινοί ήταν φόρου υποτελείς στην Ενετική Δημοκρατία, στην οποία πλήρωναν κάθε χρόνο 1.500 ρεάλια, προκειμένου να εξασφαλίσουν την ενετική προστασία από τον κίνδυνο ληστών και πειρατών. Το 15ο αι. ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε σημαντικά, γιατί σε αυτή εγκαταστάθηκαν αρκετοί Εβραίοι, που εκδιώχθηκαν από την Απουλία και την Καλαβρία, καθώς και εξορισθέντων από την Ισπανία σεφαραδιτών Εβραίων. Αυτοί αποτέλεσαν μία χωριστή Κοινότητα, ίδρυσαν τη Συναγωγή "Πουλιέζα", εβραϊκό σχολείο και φιλανθρωπικούς συλλόγους. Η Εβραϊκή Κοινότητα της Άρτας υπήρξε μία από τις παλαιότερες της Ελλάδος. Τις πρώτες πληροφορίες γι΄ αυτήν τις αντλούμε από το "Οδοιπορικό" του Ισπανού περιηγητή ραββίνου Βενιαμίν μπεν Γιονά, ο οποίος ταξίδεψε στην Ελλάδα το 1173. Την εποχή του "Δεσποτάτου της Ηπείρου" χτίστηκε η πρώτη Συναγωγή, η "Γκρέκα", και λειτούργησε το εβραϊκό νεκροταφείο στο λόφο Περάνθης, που παραχωρήθηκε από την Αγία Θεοδώρα, σύζυγο του Μιχαήλ Κομνηνού.
Το 1788 η διοίκηση της πόλης πέρασε στη δικαιοδοσία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και μετά τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά Τεπελενλή το 1822, η Άρτα περιήλθε στην εξουσία του Χουρσίτ Πασά και σύντομα στόν Κιουταχή Πασά. Στις 4 Ιουλίου 1822 έγινε δίπλα στήν Άρτα η Μάχη του Πέτα,

H Απελευθέρωση και η Νεότερη Ιστορία

Η Άρτα ανέκτησε την ανεξαρτησία της με τη συνθήκη του Βερολίνου το 1881,όμως η περιοχή του κάμπου παρέμεινε υπό Τουρκική κατοχή. Το 1883 δημιουργήθηκε ο ομώνυμος νομός. Το έτος 1882 έγινε σύγκρουση τσιφλικάδων με κολλήγους στην Άρτα, τριάντα χρόνια πρίν τα παρόμοια γεγονότα στό Κιλελέρ της Θεσσαλίας. Στον ατυχή Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 (διήρκεσε περίπου 30 ημέρες) και η Άρτα  αποτέλεσε βάση εξόρμησης και εφοδιασμού του Ελληνικού Στρατού και ζωντάνεψε από την ελπίδα της απελευθέρωσης ολόκληρης της Ηπείρου, πράγμα που έγινε το 1912-1913, οπότε απελευθερώθηκε ο κάμπος της Άρτας μαζί με την Πρέβεζα, Θεσπρωτία και Ιωάννινα.
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, στις 16 Αυγούστου 1943, στο χωριό Κομμένο διαπράχθηκε η Σφαγή του Κομμένου, η οποία ήταν μια από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων στην ιστορία της Γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα.

Αλιεία

Στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας οι αλιευτικές δραστηριότητες  έχουν ως επίκεντρο τον Αμβρακικό κόλπο όπου η αλιεία γίνεται με χρήση απλών διχτύων, παραγάδια, ιχθυοπαγίδες, συρτή, βολκούς, καλαμωτά δίχτυα. Συνολικά στην ευρύτερη περιοχή της Άρτας  εργάζονται 280 σκάφη τα οποία έχουν ως αφετηρία κατά κύριο λόγο τα  λιμάνια  της Σαλαώρας, της Κόπραινας και της Κορωνησίας.
Τα κυριότερα αλιεύματα είναι το χέλι, η γαρίδα ή γάμπαρη (στην τοπική διάλεκτο), η κουτσομούρα, τα κεφαλοειδή, η σαρδέλα και η σουπιά. Αξιόλογη είναι και η παραγωγή αυγοτάραχου.
Σημαντικό ρόλο στην εκμετάλλευση των αλιευμάτων παίζουν οι αλιευτικοί συνεταιρισμοί. Η αλιευτική παραγωγή του νομού Άρτας υποστηρίζεται από διάφορες εγκαταστάσεις μεταποίησης – εμπορίας. Συγκεκριμένα στην περιοχή της Άρτας εδρεύει μία  μονάδα μεταποίησης με αντικείμενο το κάπνισμα του χελιού και μία μονάδα μεταποίησης που
ασχολείται με την παρασκευή και τη συσκευασία χαβιαριού.

Τουρισμός

Ο τομέας του τουρισμού είναι ελάχιστα αναπτυγμένος, γεγονός που καθιστά την Άρτα έναν τόπο τουριστικά ανεξερεύνητο. Η μακραίωνη ιστορία της περιοχής, η οποία πιστοποιείται από τα πολυάριθμα κλασσικά, βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία αλλά και η χαρακτηριστική γεωμορφολογία της (οικοσυστήματα και τοπία ιδιαίτερης οικολογικής αξίας) σε συνδυασμό με τις τοπικές παραδόσεις και τα έθιμα, προσφέρουν πολλές δυνατότητες για την ανάπτυξη του τουρισμού.

Πολιτισμός

Η Άρτα έχει να παρουσιάσει μια τεράστια ιστορία και το πέρασμα των αιώνων έχει χαρίσει στην περιοχή μία σημαντική πολιτιστική κληρονομιά.  Η περιοχή έχει να παρουσιάσει πλούσια δραστηριότητα σε όλους τους τομείς της πολιτιστικής ζωής, όπως το θέατρο, τη μουσική, το χορό, τον αθλητισμό και άλλα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της πολιτιστικής δραστηριότητας της περιοχής είναι οι πολυάριθμες εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα κάθε χρόνο και περιλαμβάνουν  παραστάσεις  θεάτρου, μουσικής, χορού, με συγκροτήματα και καλλιτέχνες υψηλού  κύρους. Κύριοι εκφραστές της πολιτιστικής δραστηριότητας είναι οι πολιτιστικές υπηρεσίες των δήμων της περιοχής και οι πολυάριθμοι σύλλογοι, οι οποίοι προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανά τα ήθη και έθιμα του τόπου.

Εκκλησία και Τοπική Αγιολογία

Ο νομός Άρτας, από εκκλησιαστικής πλευράς, υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Άρτας και την Ιερά Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.

Ιστορικό των Μητροπόλεων

Η Άρτα πρωτοτιμήθηκε με επισκοπική έδρα το 12ο αιώνα και από το 13ο αιώνα υπήρξε έδρα Μητροπολίτου, ο οποίος έφερε τον τίτλο «Άρτης και Ναυπάκτου, υπερτίμου και εξάρχου πάσης Αιτωλίας». Με τη δημιουργία του πρώτου Ελληνικού κράτους η Μητρόπολη Ναυπάκτου - Άρτης διασπάται με αποτέλεσμα το ελεύθερο τμήμα να αποτελέσει τη Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας ενώ το υπόλοιπο υπό κατοχή τμήμα, τη Μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης. Μετά την απελευθέρωση της πόλης της Άρτας και του ορεινού τμήματος του νομού, το 1882, η εκκλησιαστική περιφέρεια Άρτης και Πρεβέζης διχοτομήθηκε και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία της Ιεράς Μητρόπολης Άρτας στην οποία υπαγόταν τα ελεύθερα ελληνικά εδάφη ενώ η τουρκοκρατούμενη περιοχή του κάμπου υπαγόταν στην ανασυσταθείσα Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης. Σήμερα το όριο που χωρίζει τις δύο μητροπόλεις είναι ο ποταμός Άραχθος. Η Ιερά Μητρόπολη Άρτας αριθμεί συνολικά 96 ενορίες ενώ η περιφέρεια Κάμπου της Ιεράς Μητρόπολης Νικοπόλεως και Πρεβέζης στην οποία υπάγονται τα χωρία του νομού Άρτας, δυτικά του Αράχθου, αριθμεί 31 ενορίες. Στην κεφαλή της Ιεράς Μητροπόλεως  Άρτης σήμερα είναι ο Μητροπολίτης Καλλίνικος (κατά κόσμον Κωνσταντίνος Κορομπόκης, από το 2016)  και της Ιεράς Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης, ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος, κατά κόσμο Γεώργιος Τσιρίγκας. Ο μητροπολιτικός ναός της Άρτας είναι ο Άγιος Δημήτριος, ο οποίος βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της πόλης και η πολιούχος της Άρτας είναι η Αγία Θεοδώρα.

Κλίμα

Η Π.Ε Άρτας αποτελείται από περιοχές παράκτιες με χαμηλό υψόμετρο και ορεινές περιοχές. Το γεγονός αυτό προσφέρει στην κάθε περιοχή ιδιαίτερα κλιματολογικά χαρακτηριστικά. Οι παράκτιες περιοχές εμφανίζουν ήπιο Μεσογειακό κλίμα και έχουν πιο ήπιους χειμώνες και θερμοκρασίες που σπάνια κατεβαίνουν κάτω από το μηδέν, ενώ τα καλοκαίρια παρουσιάζουν αρκετά υψηλές θερμοκρασίες με σπάνιες βροχοπτώσεις ενώ στις ημιορεινές περιοχές το κλίμα χαρακτηρίζεται ως μεταβατικό από μεσογειακό σε εύκρατο, διατηρώντας τα χαρακτηριστικά του μεσογειακού τύπου, περισσότερο στα χαμηλά υψόμετρα και λιγότερο στις ορεινές περιοχές. Στις ορεινές περιοχές του νομού επικρατεί το Ηπειρωτικό κλίμα, το οποίο χαρακτηρίζεται από ψυχρό έως δριμύ χειμώνα ενίοτε παρατεταμένο και από σχετικά δροσερό καλοκαίρι με αρκετές τοπικές βροχές. 
Το κλίμα της περιοχής επηρεάζεται από τις υγρές αέριες μάζες που έρχονται από το Ιόνιο στα δυτικά και η εκφόρτωσή τους γίνεται στον ορεινό όγκο της Πίνδου στα ανατολικά. Το μικρότερο ύψος βροχόπτωσης στη διάρκεια του έτους παρατηρείται στα δυτικά προς τις ακτές του Ιονίου και δεν υπερβαίνει τα 1200 mm, προς τις περιοχές του Δέλτα Αράχθου φτάνει μέχρι 1600 mm, ενώ ανατολικότερα και βορειότερα στους ορεινούς όγκους των Τζουμέρκων το ύψος της βροχόπτωσης ξεπερνάει τα 2600 mm. Οι απόλυτες μέγιστες και ελάχιστες θερμοκρασίες για τους σταθμούς Ακτίου και Άρτας σε ετήσια βάση είναι 37 °C και 41 °C κατά το θέρος και -3,6 °C και -7,2 °C κατά το χειμώνα αντίστοιχα. Η εξάτμιση και η υγρασία έχουν υψηλές τιμές σε όλη τη διάρκεια του έτους. Σύμφωνα με τις καταγραφές του δικτύου αυτόματων σταθμών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το 2010 στην περιφερειακή ενότητα Άρτας σημειώθηκαν αρκετές βροχοπτώσεις και δύο δημοτικά διαμερίσματα βρέθηκαν ανάμεσα στις πέντε περιοχές με το μεγαλύτερο ύψος βροχόπτωσης σε όλη την Ελλάδα, τα Θεοδώριανα με 2887 mm και ο Καταρράκτης με 2750 mm.

Πρόσβαση και Μεταφορές

Η πρόσβαση στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας γίνεται κατά κύριο λόγο οδικώς. Οι μετακινήσεις στο εσωτερικό της Περιφερειακής Ενότητας Άρτας πραγματοποιούνται με τα δρομολόγια του ΚΤΕΛ Άρτας και τα ράδιο ΤΑΞΙ Άρτας.

Αθλητισμός

Στην Π.Ε Άρτας δραστηριοποιούνται δεκάδες αθλητικά σωματεία καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αθλητικών δραστηριοτήτων. Ο πιο γνωστός σύλλογος της περιοχής είναι ο Γ.Α.Σ. Αναγέννηση Άρτας, ο οποίος έχει ιδρυθεί το 1960. Τα χρώματα του συλλόγου είναι το μαύρο και το άσπρο και έχει ως έμβλημα το Γεφύρι της Άρτας.