Φλωρεντία

Ρωμαϊκή περίοδος

Η Φλωρεντία ιδρύθηκε πιθανώς το 200 π.Χ., νότια της πόλης Φιέζολε (λατ. Faesulae), με την οποία και για αιώνες βρίσκονταν σε ανταγωνισμό. Καταστράφηκε από τον Σύλλα το 82 π.Χ. και ανοικοδομήθηκε το 59 π.Χ. Συγκεκριμένα, ο Ιούλιος Καίσαρας παραχώρησε στους βετεράνους του τα εύφορα εδάφη που βρίσκονταν στις όχθες του ποταμού Άρνου. Χάρη στην γεωγραφική τοποθεσία της, πάνω στην Κασσία Οδό (Via Cassia), που ένωνε την Ρώμη με την Βόρεια Ιταλία, οι πρώτοι οικισμοί αναπτύχθηκαν ταχύτατα για να πάρουν διαστάσεις πόλεως. Επί Διοκλητιανού η πόλη προάγεται σε πρωτεύουσα της επαρχίας της Τουσκίας (Tuscia) τον 3ο αιώνα μ.Χ.

Μεσαίωνας

Από τον 4ο αιώνα η πόλη γνωρίζει εισβολές και καταστροφές - όπως των Οστρογότθων -  για να μειωθεί ο πληθυσμός της, ενώ η κυριαρχία της αλλάζει συχνά χέρια. Επί των Λομβαρδών η πόλη γνωρίζει μια σχετική περίοδο ειρήνης τον 6ο αιώνα. Η πόλη κατακτήθηκε το 774 από τον Καρλομάγνο (Charlemagne). Aργότερα το 1054 περιήλθε στη Ματθίλδη κόμισσα της Τοσκάνης η οποία λαμβάνοντας εκ κληρονομιάς το Δουκάτο της Τοσκάνης, που είχε πρωτεύουσα τη Λούκκα (Lucca), δώρισε τη Φλωρεντία στον Πάπα Γρηγόριο Ζ΄. Έτσι υπό την παπική επιρροή η Φλωρεντία αναπτύχθηκε πολύ γρήγορα και γνώρισε μεγάλη ευημερία.
Το 1125 τα φλωρεντινά στρατεύματα κατέλαβαν και κατέστρεψαν την ανταγωνίστρια πόλη Φιέζολε. Η τακτική αυτή όμως των επιθέσεων στις γύρω περιοχές εξόργισε τον νέο Αυτοκράτορα Φρειδερίκο που είχε αναλάβει το 1152, με συνέπεια να ορίσει αντιπρόσωπό του στη διοίκηση της πόλης. Η επέμβαση αυτή είχε ως συνέπεια να χωρισθούν οι κάτοικοι σε φιλομοναρχικούς και φιλοπαπικούς. Από τον 13ο έως τον 14ο αιώνα η Φλωρεντία αντιμετωπίζει βαθιές πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές εξαιτίας, αφενός, της ενίσχυσης των επιχειρηματικών κέντρων εντός της κοινότητας, και, αφετέρου, της σφοδρής εμφύλιας σύρραξης μεταξύ των φιλομοναρχικών "Γιβελίνων" (Ghibellini), οπαδών του Γερμανού Αυτοκράτορα, και των φιλοπαπικών "Γουέλφων" (Guelfi), οπαδών της Παπικής εξουσίας. Οι δύο αυτές ομάδες ακολουθούν την ανάπτυξη της κοινότητας που, όπως στις άλλες πόλης της βόρειας Ιταλίας, καθορίζει την εμφάνιση των αυτόνομων κυβερνήσεων που απέκτησαν την κυριαρχία τους κατόπιν μιας σφοδρής διαμάχης που κατέληξε στην ειρήνη της Κωνσταντίας. Σύμφωνα με την συνθήκη, που παραχωρήθηκε από τον Φρειδερίκο Α΄ το 1183, οι ιταλικές κοινότητες απέκτησαν κυριαρχικά δικαιώματα, πράγμα που τις καθιστούσε πραγματικές πόλεις-κράτη.

Αναγέννηση

Στη διάρκεια των επόμενων αιώνων διαμορφώθηκε στη Φλωρεντία ένα κοινοτικό καθεστώς με κυρίαρχη την παρουσία των συντεχνιών, επαγγελματικών οργανώσεων που εκπροσωπούσαν σημαντικούς κλάδους της οικονομίας όπως η εριουργία αλλά και μικροεπαγγελματίες, όπως οι αρτοποιοί. Οι απλοί εργάτες και ορισμένα επαγγέλματα, όπως οι δάσκαλοι, αποκλείονταν από τη διακυβέρνηση της πόλης καθώς δεν τους επιτρεπόταν να ιδρύσουν δική τους συντεχνία. Αποκλεισμένες επίσης από τα δημόσια αξιώματα ήταν από το 1293 και συγκεκριμένες οικογένειες φεουδαρχών. Κατά καιρούς και σε δύσκολες περιστάσεις η πόλη ανέθετε δικτατορικές εξουσίες σε ένα πρόσωπο, όπως έγινε το 1342-3 με τον Γάλλο ιππότη Βάλτερ ντε Μπριέν ΣΤ΄ (Walter de Brienne). Μετά την εκδίωξη του τελευταίου διαμορφώθηκε ένα μοντέλο διακυβέρνησης με εκτελεστικά και νομοθετικά σώματα που εκπροσωπούσαν τις συντεχνίες και είχαν βραχυχρόνιες θητείες. Επικεφαλής της πόλης ήταν ένα 9μελές συμβούλιο με δίμηνη θητεία, η "Αρχοντία" (Signoria). Συμβουλευτικό ρόλο έπαιζαν δύο συμβούλια, οι Buonuomini και οι Gonfalonieri, με 12 και 16 μέλη και τρίμηνη και τετράμηνη θητεία αντιστοίχως. Η Αρχοντία είχε και το προνόμιο να εισηγείται νέους νόμους που έπρεπε να επικυρωθούν από δύο νομοθετικά σώματα, το Συμβούλιο του Λαού και το Συμβούλιο της Κοινότητας. Μπορούσε επίσης σε έκτακτες περιστάσεις να συγκαλέσει το λαό σε παρλαμέντο. Η δικαστική εξουσία ήταν μοιρασμένη μεταξύ των εκκλησιαστικών αρχών, των συντεχνιών και ξένων αξιωματούχων με σύντομη θητεία.
Οι διαμάχες μεταξύ αντίπαλων φατριών και η ογκούμενη δυσαρέσκεια των φτωχών εργατών και των κατώτερων στρωμάτων εξαιτίας της ανεργίας, της  έλλειψης τροφίμων και της στέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων οδήγησαν το καλοκαίρι του 1378 στην ανοιχτή εξέγερση των Τσόμπι (Ciompi, εργατών εριουργίας). Η εξέγερση αυτή πρόσκαιρα επικράτησε και συγκροτήθηκε συντεχνία των εργατών που εκπροσωπήθηκε στη Σινιορία. Τον Σεπτέμβρη όμως της ίδιας χρονιάς διασπάστηκε η άτυπη συμμαχία μεταξύ του προλεταριάτου και των κατώτερων στρωμάτων της αστικής τάξης και η συντεχνία των εργατών διαλύθηκε. Δόθηκαν όμως περισσότερες έδρες στα διοικητικά σώματα της πόλης στις κατώτερες συντεχνίες ενώ πολλοί ευγενείς ποπολάνοι παρέμειναν εξόριστοι.
Το νέο καθεστώς ανατράπηκε το 1382 και μέχρι το 1434 κυριάρχησε στην πολιτική σκηνή της πόλης η πολιτική φατρία στην οποία ηγεμόνευε η οικογένεια των Albizzi. Η περίοδος αυτή της "ολιγαρχικής" όπως ονομάστηκε διακυβέρνησης σημαδεύτηκε από πολεμικές συγκρούσεις, πρώτα με τον Δούκα του Μιλάνου Τζανγκαλεάτσο Βισκόντι ο οποίος το 1398 κατέλαβε την Πίζα και το 1402 απείλησε σοβαρά και την ίδια την πόλη. Ο θάνατός του όμως την ίδια χρονιά απελευθέρωσε την πόλη από τον ασφυκτικό κλοιό του. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1406, η Φλωρεντία κατέλαβε με τη σειρά της την Πίζα εξασφαλίζοντας έτσι μόνιμα ένα λιμάνι για την απρόσκοπτη διεξαγωγή του εμπορίου της και βάζοντας τα θεμέλια της Φλωρεντινής κυριαρχίας σε όλη την περιοχή της Τοσκάνης. Ακολούθησαν συγκρούσεις με το βασιλιά της Νάπολης Λαδίσλαο και το Φίλιππο Μαρία Βισκόντι του Μιλάνου. Οι αυξημένες απαιτήσεις του προϋπολογισμού της πόλης απαίτησαν την αναδιοργάνωση του φορολογικού συστήματος με τη δημιουργία (1427) ενός φορολογικού μητρώου, του catasto, και τη λεπτομερή καταγραφή όλων των περιουσιακών στοιχείων των πολιτών.

Οι Μέδικοι

Η δυσαρέσκεια των πολιτών από την οικονομική κρίση και την αποτυχημένη εκστρατεία για την κατάκτηση της Λούκκα (1433) ανέδειξε ως νέο πιθανό ηγέτη της πόλης τον Κόζιμο των Μεδίκων ο οποίος εξορίστηκε στη Βενετία αλλά επέστρεψε θριαμβευτικά το 1434. Η πολιτική κυριαρχία του Κόζιμο θεμελιώθηκε στην οικοδόμηση μιας προσεκτικής δημόσιας εικόνας του ως ενός σεμνού άνδρα ο οποίος σεβάστηκε το παραδοσιακό πολίτευμα και δεν ανέλαβε επισήμως δημόσια αξιώματα, αλλά κινούσε τα νήματα ελέγχοντας αποτελεσματικά την εκλογή των αρχόντων που εφάρμοζαν την πολιτική του. Τον διαδέχτηκαν ο γιος του Πιέρο (1464-1469) και ο εγγονός του Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής (1469 - 1492). Στην αυλή του Λαυρέντιου βρήκαν υποστήριξη σημαντικοί καλλιτέχνες όπως ο Μποτιτσέλι και ο Μιχαήλ Άγγελος και τα χρόνια αυτά συμπίπτουν με την ακμή της Αναγέννησης. Δεν έλειπαν όμως και οι δυσαρεστημένοι που έβλεπαν στο πρόσωπο του Λαυρεντίου έναν τύραννο. Η συνωμοσία των Πάτσι, έχοντας την υποστήριξη του Πάπα, σχεδίασε τη δολοφονία του την ημέρα του Πάσχα του 1478 μέσα στον καθεδρικό ναό, οι συνωμότες όμως πέτυχαν να σκοτώσουν μόνο τον αδελφό του Τζιουλάνο. Η θανάτωση εννέα συνωμοτών, μεταξύ των οποίων και ο αρχιεπίσκοπος της Πίζας έφερε τον Λαυρέντιο σε ευθεία σύγκρουση με τον Πάπα, η οποία τελικά διευθετήθηκε διά της διπλωματικής οδού.
Ο γιος του Λαυρέντιου Πιέρο δεν είχε ανάλογα ηγετικά προσόντα με τον πατέρα του. Έτσι, όταν το 1494 ο βασιλιάς της Γαλλίας Κάρολος Η' που είχε εισβάλει στην Ιταλία βάδισε εναντίον της Φλωρεντίας, τα φλογερά κηρύγματα του Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα εναντίον των Μεδίκων οδήγησαν στην έξωσή τους από την πόλη. Για τέσσερα χρόνια κυριάρχησε στη Φλωρεντία η μορφή του Δομηνικανού μοναχού, ο οποίος εγκατέστησε ένα είδος θεοκρατικής δημοκρατίας και πολέμησε με φανατισμό όχι μόνο την ανηθικότητα αλλά και την αναγεννησιακή τέχνη και τις ανθρωπιστικές σπουδές. Όταν το 1498 αφορίστηκε από τον πάπα, η πόλη που είχε κουραστεί από τις υπερβολές του στράφηκε εναντίον του και ο Σαβοναρόλα κάηκε στην πυρά. Η Φλωρεντία όμως συνέχισε να είναι δημοκρατία μέχρι το 1512, οπότε οι Μέδικοι επέστρεψαν στην εξουσία.

Τέχνη και πολιτισμός

Η Φλωρεντία είναι μια πόλη με αναρίθμητους καλλιτεχνικούς θησαυρούς. Διαθέτει εξαίρετη καλλιτεχνική κληρονομιά. Στην πόλη έζησαν και δημιούργησαν ορισμένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία της τέχνης καλλιτέχνες όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Βερρόκκιο, ο Ντονατέλο, ο Δάντης, αλλά και επιστήμονες όπως ο Γαλιλαίος, ο Μακιαβέλι, εξερευνητές (Αμέρικο Βεσπούτσι) κ.α.'.
Το καλοκαίρι του 1944 στη διάρκεια ακόμη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τα συμμαχικά στρατεύματα που προήλαυναν προς τη Φλωρεντία ανακοίνωσαν ότι ολόκληρη η πόλη θα πρέπει να θεωρηθεί έργο τέχνης πρωτίστης σημασίας και συνεπώς δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε στρατιωτικές επιχειρήσεις προκειμένου να προστατευθεί από τυχόν ζημίες. Σύμφωνα με επίσημες εκθέσεις "καμία αξιόλογη ζημιά δεν προήλθε από συμμαχική δράση". Οι Γερμανοί, εντούτοις, δεν έλαβαν υπόψη την προειδοποίηση αυτή και προκάλεσαν καταστροφές και βλάβες σε ανεκτίμητα ιστορικά και καλλιτεχνικά μνημεία με αλλεπάλληλες ανατινάξεις κατά την αποχώρησή τους.

Εκκλησίες, μέγαρα, φρούρια

Η Φλωρεντία είναι μια πόλη όπου οι αρχιτεκτονικοί θησαυροί βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής ο ένας από τον άλλο. Ακολουθεί μια αναφορά στους σπουδαιότερους απ’ αυτούς. 

Στον κεντρικό τομέα της πόλης βρίσκεται το χαρακτηριστικότερο μνημείο της, ο περίφημος καθεδρικός ναός (Duomo) Santa Maria del Fiore, με τον θαυμαστό τρούλο του Μπρουνελλέσκι (βόρειο σημείο διαμερίσματος Α στο χάρτη). Δίπλα ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο κωδωνοστάσιο (Campanile), από τα περιφημότερα της Ιταλίας που κτίστηκε το 1334 πιθανώς από τον Τζιότο και συμπληρώθηκε από τον Αντρέα Πιζάνο. Προ του ναού βρίσκεται το οκτάγωνο μαρμάρινο βαπτιστήριο του 10ου αιώνα (Battistero di San Giovanni), οι ανατολικές πόρτες του οποίου, με ανάγλυφα του Λορέντσο Γκιμπέρτι, αναγορεύτηκαν από τον Μιχαήλ Άγγελο ως «Οι πύλες του Παραδείσου».
Νοτιότερα, στο ίδιο διαμέρισμα και κοντά στον ποταμό Άρνο, βρίσκεται η Piazza della Signoria, το κέντρο της πολιτικής δραστηριότητας της πόλης. Στην άκρη της πλατείας αυτής προς τον Άρνο υψώνεται το Palazzo della Signoria ή Palazzo Vecchio (Παλαιό Ανάκτορο) που κτίσθηκε το 1298, με τον χαρακτηριστικό πύργο ύψους 95 μέτρων. Απέναντι βρίσκεται η Loggia dei Lanzi (ή Loggia della Signoria), ένα οικοδόμημα ανοιχτό προς την πλατεία, με γλυπτά, περιφημότερο των οποίων είναι «Ο Περσέας με το κεφάλι της Μέδουσας» του Τσελλίνι. Πρό του ανακτόρου βρίσκεται αντίγραφο του «Δαβίδ» του Μιχαήλ Άγγελου και το γλυπτό σύμπλεγμα «Η κρήνη του Ποσειδώνα» του Μπαρτολομέο Αμμανάτι. Μια μεταλλική πλάκα στο δάπεδο της πλατείας σημειώνει την θέση όπου το 1498 απαγχονίστηκε και κάηκε ο Σαβοναρόλα. Από το Παλάτσο Βέκιο ξεκινά το Palazzo degli Uffizi που φτάνει σχεδόν ως τον Άρνο σε σχήμα Π. Άρχισε να κτίζεται από τον Βαζάρι το 1560 και ολοκληρώθηκε το 1581.
Δυτικά του κέντρου της πόλης, (διαμέρισμα D), βρίσκονται οι εκκλησίες : -Santa Maria Novella (πολύ κοντά στον Σιδηροδρομικό Σταθμό) από τις ωραιότερες της πόλης (1278), με πρόσοψη του Λέον Μπαττίστα Αλμπέρτι και τοιχογραφίες των Μαζάτσο, Ουτσέλλο, Φιλιππίνο Λίππι και Ντομένικο Γκιρλαντάιο. -Santa Trinita (Αγία Τριάδα, 13ος αιώνας) με έργα των Ντομένικο Γκιρλαντάιο και Λορέντσο Μόνακο. -Ognissanti (Άγιοι Πάντες), με έργα των Γκιρλαντάιο και Μποττιτσέλλι καθώς και τον τάφο του τελευταίου.  -Orsanmichele, με 14 εξωτερικές κόγχες, αρχιτεκτονικά σχεδιασμένες, που έχουν γλυπτά έργα (αντίγραφα σήμερα, τα πρωτότυπα στα μουσεία) των Ντονατέλλο, Βερρόκκιο, Μπρουνελλέσκι, Γκιμπέρτι, Τζανμπολόνια κ.α. Σημαντικότερα μέγαρα (palazzi) στη περιοχή αυτή είναι των Κορσίνι, Φερρόνι, Στρότσι και Ρουτσελάι –τα τελευταία δύο τυπικά αναγεννησιακά. Πίσω από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό υψώνεται η Fortezza da Basso, άριστο δείγμα φρουριακής αρχιτεκτονικής.
Βόρεια του κέντρου, (διαμέρισμα C), βρίσκεται το σύμπλεγμα του Αγίου Λαυρεντίου (San Lorenzo), ένα από τα θαυμαστότερα μνημεία της Ιταλίας με τους τάφους των Μεδίκων, έργα του Μιχαήλ Άγγελου, καθώς και τη γνωστή και ανεκτίμητη '''Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη''' των Μεδίκων (Biblioteca Medicea Laurenziana). Βορειοανατολικά του κέντρου βρίσκονται : -η Galleria dell'Accademia. -ο ναός του Αγίου Μάρκου καθώς και το ομώνυμο μοναστήρι των Δομινικανών, έδρα κάποτε του Σαβοναρόλα, με πολύτιμη βιβλιοθήκη. Κοντά στην πλατεία του Αγίου Μάρκου βρίσκεται το ιστορικό βρεφοκομείο Ospedale degli Innocenti (Νοσοκομείο των Αθώων), σχεδιασμένο από τον Μπρουνελλέσκι, οι αψίδες του οποίου φέρουν ανάγλυφα βρέφη από τερρακόττα, έργα του Αντρέα ντελλα Ρόμπια. Σημαντικά κτίρια στη περιοχή αυτή είναι το Παλάτσο Μέντιτσι-Ρικάρντι, με την περίφημη "Πομπή των Μάγων" του Μπενότσο Γκοτσόλι, το Παλάτσο Παντολφίνι και το Παλάτσο Πούτσι.
Ανατολικά του κέντρου, (διαμέρισμα Β), όπου και το αρχαιότερο τμήμα της πόλης, βρίσκεται το θαυμαστό Palazzo del Popolo (Ανάκτορο του Λαού) γνωστό και ως Bargello, μια πιο ανάλαφρη εκδοχή του Palazzo Vecchio. Εδώ επίσης είναι το Παλάτσο Κουαραρτέσι, ο ναός της Badia Fiorentina, με έργα των Φιλιππίνο Λίππι και Μίνο ντα Φιέζολε, και τέλος η περίφημη Basilica di Santa Croce (Βασιλική του Τιμίου Σταυρού), από τις μεγαλύτερες γοτθικές εκκλησίες της Ιταλίας, με έργα των Τζιότο, Ντονατέλλο, Τζόρτζιο Βαζάρι, Μπροντζίνο, Κανόβα. Η Santa Croce θεωρείται το Πάνθεον της Ιταλίας, καθώς σ’ αυτήν βρίσκονται οι τάφοι των Γκιμπέρτι, Λεονάρντο Μπρούνι, Μιχαήλ Άγγελου, Μακιαβέλλι, Γαλιλαίου, Βιττόριο Αλφιέρι, Ούγκο Φόσκολο και Ροσσίνι.
Λίγο δυτικότερα του Ουφίτσι, η Ponte Vecchio (Παλαιά Γέφυρα) επί του Άρνου, με καταστήματα πάνω της, οδηγεί στο νότιο τμήμα της πόλης, το Oltrarno (Πέραν του Άρνου - διαμέρισμα Ε) και στο αναγεννησιακό Παλάτσο Πίττι (Palazzo Pitti). Πίσω ακριβώς από το παλάτι εκτείνονται οι περίφημοι κήποι Μπόμπολι (Giardini di Boboli), από τα καλύτερα δείγματα Ιταλικών κήπων. Δυτικά του Palazzo Pitti βρίσκεται η εξωτερικά ημιτελής Santa Maria del Carmine, όπου το Παρεκκλήσιο Μπρανκάτσι με τις περίφημες τοιχογραφίες του Μαζάτσο, και η εκκλησία του Santo Spirito (Αγίου Πνεύματος) με υποδειγματικό αναγεννησιακό εσωτερικό, σχεδιασμένο από τον Μπρουνελλέσκι. Ανατολικά, πάνω από τους κήπους του Μπόμπολι, βρίσκεται το Φρούριο Μπελβεντέρε (Forte Belvedere), εντυπωσιακό κι αυτό δείγμα φρουριακής αρχιτεκτονικής. Ακόμα πιο ανατολικά βρίσκεται η Piazzale Michelangelo και πιο ψηλά η εκκλησία του San Miniato al Monte, κι αυτή πλούσια διακοσμημένη. Από τα δύο αυτά σημεία η θέα προς την πόλη είναι εκπληκτική.