Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ

Συγγραφή και ιστορικό

Είναι αβέβαιο το πότε ακριβώς ο Τζόναθαν Σουίφτ άρχισε να συγγράφει Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ. Κάποιες πηγές το τοποθετούν νωρίς, το 1713, όταν οι Σουίφτ, Πόουπ, Άρμπουθνοτ και άλλοι δημιούργησαν τη λέσχη Scriblerus Club αποσκοπώντας στο να σατιρίσουν τα τότε δημοφιλή λογοτεχνικά είδη. Ο Σουίφτ, σύμφωνα με αυτή την άποψη, ανέλαβε να γράψει τα απομνημονεύματα του φανταστικού συγγραφέα της λέσχης, του Martinus Scriblerus. Είναι γνωστό από την αλληλογραφία του Σουίφτ ότι η καθαυτό σύνθεση του έργου άρχισε το 1720, με τα συμμετρικά μέρη Α και Β να γράφονται πρώτα, το Μέρος Δ το 1723 και τελευταίο το Μέρος Γ, το 1724, αλλά τροποποιήσεις γίνονταν ακόμα και όταν ο Σουίφτ έγραφε τα Drapier's Letters. Το βιβλίο ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 1725 και, καθώς αποτελούσε μια καθαρή σάτιρα κατά του φιλελεύθερου κόμματος, των Ουίγων, είναι πιθανό ότι ο Σουίφτ έβαλε και αντέγραψαν το χειρόγραφό του, έτσι ώστε ο γραφικός χαρακτήρας του να μη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό στοιχείο αν ασκείτο ποινική δίωξη (όπως είχε ήδη συμβεί με κάποιες από τις ιρλανδικές του μπροσούρες). Τον Μάρτιο του 1726 ο Σουίφτ ταξίδεψε στο Λονδίνο για να εκδώσει το έργο του. Το χειρόγραφο παραδόθηκε μυστικά στον εκδότη Μπέντζαμιν Μοτ, ο οποίος χρησιμοποίησε 5 τυπογραφεία για να επιταχύνει την εκτύπωση και να αποφύγει την κλεψιτυπία. Ο Μοτ, αναγνωρίζοντας στα Ταξίδια του Γκιούλιβερ ένα ευπώλητο ανάγνωσμα αλλά φοβούμενος ποινικές διώξεις, απλώς «έκοψε» ή τροποποίησε τα πιο προσβλητικά αποσπάσματα (όπως τις περιγραφές των διαγωνισμών των αυλικών στη Λιλιπούτ ή την εξέγερση του Λινταλίνο), προσέθεσε κάποιες γραμμές προς υπεράσπιση της Βασιλίσσης `Αννας στο Μέρος Β και το εξέδωσε. Η πρώτη έκδοση κυκλοφόρησε σε δύο τόμους στις 26 Οκτωβρίου του 1726. Το βιβλίο έγινε δημοφιλές αμέσως και ξεπούλησε την πρώτη του έκδοση σε λιγότερο από μία εβδομάδα.
Ο Μοτ εξέδωσε τα Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ ανώνυμα και, όπως συνηθιζόταν με τα έργα της μόδας, αρκετές «συνέχειες» (Αναμνήσεις της αυλής της Λιλιπούτ), παρωδίες (Δυο Λιλιπούτειες Ωδές, Περί της διάσημης μηχανής με την οποία ο πλοίαρχος Γκιούλιβερ έσβησε την πυρκαγιά των ανακτόρων...) και  «κλειδιά» (Gulliver Decipher'd και Lemuel Gulliver's Travels into Several Remote Regions of the World Compendiously Methodiz'd, το δεύτερο έργο από τον Edmund Curll) κυκλοφόρησαν μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια. Τα περισσότερα από αυτά τυπώθηκαν ανώνυμα (ή κάποιες φορές με ψευδώνυμα) και ξεχάστηκαν γρήγορα. Ο Σουίφτ δεν είχε σχέση με κανένα από αυτά και τα αποκήρυξε με σαφή τρόπο στην έκδοση του Faulkner το 1735. Ωστόσο, ο φίλος του ο Αλεξάντερ Πόουπ συνέγραψε ένα σετ πέντε Στίχων στα Ταξίδια του Γκιούλιβερ, που άρεσαν τόσο πολύ στον Σουίφτ, ώστε τους πρόσθεσε στη δεύτερη έκδοση του βιβλίου του, παρότι δεν περιλαμβάνονται γενικά στις σύγχρονες εκδόσεις.

Η έκδοση Faulkner του 1735

Το 1735 ένας Ιρλανδός εκδότης, ο Τζωρτζ Φώκνερ, τύπωσε μια πλήρη συλλογή των έργων του Σουίφτ μέχρι το έτος εκείνο, ο τρίτος τόμος της οποίας ήταν Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ. Καθώς αποκαλύπτεται στον πρόλογό του ("Advertisement to the Reader"), ο Φώκνερ είχε πρόσβαση σε ένα σχολιασμένο αντίγραφο του έργου από «ένα φίλο του συγγραφέα» (που γενικώς πιστεύεται ότι ήταν ο φίλος του Σουίφτ Τσαρλς Φορντ), το οποίο περιείχε το μεγαλύτερο τμήμα του χειρογράφου ελεύθερο από τις παρεμβάσεις του Μοτ, ενώ το πρωταρχικό χειρόγραφο είχε καταστραφεί. Πιστεύεται ότι ο είχε τουλάχιστον επιθεωρήσει το κείμενο της εκδόσεως του Φώκνερ πριν αυτή εκτυπωθεί, αλλά αυτό δεν μπορεί να αποδειχθεί. Γενικώς, αυτή θεωρείται ως η «πρότυπη έκδοση» (editio princeps) των Ταξιδιών του Γκιούλιβερ, με την εξαίρεση του τμήματος του Λινταλίνο (βλ. παρακάτω).
Η έκδοση του Φώκνερ είχε ένα πρόσθετο κείμενο του Σουίφτ, ένα Γράμμα από τον πλοίαρχο Γκιούλιβερ προς τον εξάδελφό του Σύμπσον (Sympson), στο οποίο παραπονιόταν για τις τροποποιήσεις του Μοτ πάνω στο αρχικό κείμενο, ισχυριζόμενος ότι το είχε αλλάξει τόσο πολύ, ώστε «μόλις που αναγνωρίζω το δικό μου έργο», και απεκήρυσσε όλες τις αλλαγές αυτές, καθώς και όλες τις παρωδίες, «συνέχειες», λιβέλους, κλπ. που είχαν εμφανισθεί κατά τα έτη που είχαν μεσολαβήσει. Αυτό το «γράμμα» περιέχεται σήμερα σε πολλές τυπικές εκδόσεις.

Το Λινταλίνο

Το σχετικώς σύντομο (5 παραγράφων) επεισόδιο στο Μέρος Γ, που αναφέρεται στην εξέγερση της πόλης του Λινταλίνο ενάντια στο ιπτάμενο νησί της Λαπούτα, ήταν μία προφανής αλληγορία στην υπόθεση των Επιστολών του Drapier, για την οποία ο Σουίφτ ήταν υπερήφανος. Το Λινταλίνο είναι το Δουβλίνο και οι επιβολές της Λαπούτα αντιστοιχούν στην επιβολή από τους Βρετανούς στους Ιρλανδούς τού κακής ποιότητας χάλκινου νομίσματος του Γουίλιαμ Γουντ. Ο Φώκνερ είχε παραλείψει αυτό το απόσπασμα, είτε εξαιτίας εθνικών ευαισθησιών από το γεγονός ότι ήταν ένας Ιρλανδός εκδότης που τύπωνε μια αντι-βρετανική σάτιρα, είτε ίσως επειδή το κείμενο που είχε στη διάθεσή του δεν το περιείχε. Χρειάσθηκε να περάσουν πάνω από 150 χρόνια, ώσπου το 1899 το επίμαχο απόσπασμα συμπεριλήφθηκε σε μια νέα έκδοση των «Απάντων» (Collected Works) του Σουίφτ. Οι σύγχρονες εκδόσεις βασίζονται πάνω στην έκδοση Faulkner με την προσθήκη αυτού του αποσπάσματος.
Ο Ισαάκ Ασίμωφ σημειώνει στο έργο του The Annotated Gulliver ότι η λέξη Lindalino αποτελείται από διπλό (double) "lin", άρα υπονοεί το Δουβλίνο (Dublin).

Μια ιστορική αστρονομική παραδοξότητα

Ο Σουίφτ αναφέρει στο έργο τους δύο φυσικούς δορυφόρους (φεγγάρια) του πλανήτη `Αρη περίπου 150 χρόνια πριν την πραγματική τους ανακάλυψη από τον Αμερικανό αστρονόμο Έιζαφ Χωλ, περιγράφοντας μάλιστα με αρκετή ακρίβεια τις τροχιές τους, στο 19ο κεφάλαιο του Μέρους Γ.
Με βάση την πρόβλεψη αυτή, ένας κρατήρας πάνω στον δορυφόρο Δείμο του `Αρη ονομάσθηκε Σουίφτ προς τιμή του συγγραφέα των Ταξιδιών του Γκιούλιβερ.

Γενικότερες επιδράσεις του έργου

Από το 1738 ως το 1746 ο Έντουαρντ Κέιβ (Edward Cave) δημοσίευσε περιστασιακά σε τεύχη του περιοδικού The Gentleman's Magazine καταγραφές συζητήσεων στις δύο βρετανικές βουλές με στοιχεία μυθοπλασίας υπό τον γενικό τίτλο «Συζητήσεις στη Γερουσία της Λιλιπούτ» (Debates in the Senate of Lilliput). Τα ονόματα των ομιλητών, άλλων αναφερόμενων προσώπων, πολιτικών και μοναρχών του παρόντος και του παρελθόντος, και των περισσότερων άλλων χωρών και πόλεων της Ευρώπης («Ντεγουλίας») και Αμερικής («Κολούμπιας») μόλις που αποκρύπτονταν κάτω από το πέπλο ποικιλίας σουιφτιανών ψευδωνύμων. Η απόκρυψη των ονομάτων και η δήλωση ότι οι καταγραφές ήταν πραγματικές μεταφράσεις από λόγους Λιλιπούτειων πολιτικών, ήταν μία αντίδραση σε μια κοινοβουλευτική πράξη που απαγόρευε τη δημοσίευση των κοινοβουλευτικών συζητήσεων. Ο Κέιβ ανέθεσε σε αρκετούς συγγραφείς της εποχής τη σειρά, όπως τους William Guthrie (1738-1740), Samuel Johnson (1740-1743) και John Hawkesworth (1743-1746).
Ο Βολταίρος επίσης επηρεάσθηκε από το έργο του Σουίφτ, π.χ. στο διήγημά του Μικρομέγας για έναν εξωγήινο επισκέπτη της Γης αναφέρεται επίσης στα δύο φεγγάρια του `Αρη.
Η δημοσιότητα και η δημοφιλία των Ταξιδιών του Γκιούλιβερ ήταν τόση, ώστε η λέξη «λιλιπούτειος» μπήκε σε πολλές γλώσσες (και στην ελληνική) ως επίθετο που σημαίνει «πολύ μικρός» ή «λεπτεπίλεπτος». Υπάρχει ακόμα και μια μάρκα μικρών πούρων που ονομάζεται Lilliput. Επίσης, υπάρχει μια σειρά συλλεκτικών μοντέλων σπιτιών με το όνομα "Lilliput Lane" (σε ελεύθερη μετάφραση «οδός Λιλιπούτ»). Το μικρότερο μέγεθος στελέχους λαμπτήρα (5 χιλιοστά σε διάμετρο) στη σειρά των βιδωτών του Έντισον (Edison screw series) αποκλήθηκε "Lilliput Edison screw". Στα ολλανδικά η λέξη Lilliputter χρησιμοποιείται για ενήλικες που έχουν ύψος μικρότερο του 1,30 m. Από την άλλη πλευρά, η λέξη Brobdingnagian εμφανίζεται στο αγγλικό Λεξικό της Οξφόρδης ως συνώνυμο του «πολύ μεγάλος» ή «γιγαντιαίος».
Παρόμοια, ο όρος yahoo απαντάται συχνά ως συνώνυμο του «μαχαιροβγάλτης» ή «μπράβος».
Στην αρχιτεκτονική υπολογιστών οι όροι big-endian and little-endian περιγράφουν δύο δυνατούς τρόπους καταγραφής των μπάιτς στη μνήμη. Αυτοί οι όροι προήλθαν από μία από τις σατιρικές διαμάχες στα Ταξίδια του Γκιούλιβερ, κατά την οποία δύο αντιμαχόμενες θρησκευτικές παρατάξεις των Λιλιπούτειων είναι αυτοί που προτιμούν να χτυπούν για να σπάσουν τα μελάτα αυγά τους στην πιο μυτερή άκρη (little end) και αυτοί που προτιμούν να τα χτυπούν στην πλατύτερη άκρη (τη βάση), που είναι το "big end".