Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα

Πρώτα χρόνια

Το ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα ιδρύθηκε το 1892 ως Partito dei Lavoratori Italiani (Κόμμα Ιταλών Εργαζομένων) από εκπροσώπους αρκετών εργατικών ενώσεων και κομμάτων, μεταξύ των οποίων ήταν το Ιταλικό Εργατικό Κόμμα και το Ιταλικό Επαναστατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα .   Ήταν μέρος ενός κύματος νέων σοσιαλιστικών κομμάτων στα τέλη του 19ου αιώνα ενώ δέχτηκε διώξεις από την ιταλική κυβέρνηση κατά τα πρώτα του χρόνια.  Ενώ στη Σικελία τα Fasci Siciliani εξαπλώνονταν, το ιταλικό Εργατικό Κόμμα γιορτάσε στις 8 Σεπτεμβρίου 1893 το δεύτερο συνέδριο του στο Reggio Emilia και αποφάσισε να υιοθετήσει το όνομα ως Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. 
Στις αρχές του 20ού αιώνα, το PSI επέλεξε να μην αντιταχθεί σθεναρά στις κυβερνήσεις υπό την ηγεσία του πέντε φορές πρωθυπουργού Τζοβάνι Τζολίττι .  Αυτός ο συμβιβασμός με τις υπάρχουσες κυβερνήσεις και η βελτίωση της εκλογικής του τύχης συνέβαλαν στην ανάδειξη του PSI ως κύριου ιταλικού πολιτικού κόμματος από τη δεκαετία του 1910. 
Παρά τα βελτιωμένα εκλογικά αποτελέσματα του κόμματος, το PSI παρέμεινε χωρισμένο σε δύο σημαντικές ομάδες, τους Ρεφορμιστές και τους Μαξιμαλιστές.  Οι Ρεφορμιστές, υπό την ηγεσία του Φίλιππο Τουράτι (Filippo Turati), ήταν ισχυροί κυρίως στα συνδικάτα και στην κοινοβουλευτική ομάδα.  Οι Μαξιμαλιστές, με επικεφαλής τον Κοσταντίνο Λατζάρι, ήταν συνδεδεμένοι με το International Revolutionary Marxist Centre, μια διεθνή ένωση αριστερών σοσιαλιστικών κομμάτων. 
Το 1912, οι Μαξιμαλιστές με επικεφαλής τον Μπενίτο Μουσολίνι επικράτησαν στη συνδιάσκεψη του κόμματος με συνέπεια τη διάσπαση του Ιταλικού Ρεφορμιστικού Σοσιαλιστικού Κόμματος.  Στις γενικές εκλογές του 1919 , το PSI έφθασε στο υψηλότερο δυνατό του αποτέλεσμα: 32,0% και 156 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων .  Από το 1912 έως το 1914, ο Μουσολίνι προϊστάμενος της μπολσεβίκικης πτέρυγας του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, απομάκρυνε μετριοπαθείς ή ρεφορμιστές σοσιαλιστές.

Άνοδος του φασισμού

Ο  Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος διέσπασε το κόμμα.  Οι ορθόδοξοι σοσιαλιστές αμφισβητήθηκαν από τους υποστηρικτές του εθνικού συνδικαλισμού, οι οποίοι ζήτησαν επαναστατικό πόλεμο για την απελευθέρωση ιταλικών εδαφών υπό αυστριακό έλεγχο και τη δημιουργία, υπό την απειλή κυβερνητικής βίας, κορπορατικού κράτους.  Οι εθνικοί συνδικαλιστές σκόπευαν να υποστηρίξουν τους Ιταλούς ρεπουμπλικανούς στην ανατροπή της μοναρχίας, αν δεν πραγματοποιούνταν τέτοιες μεταρρυθμίσεις, και αν η Ιταλία δεν εισέρχονταν στον πόλεμο.  Η κυρίαρχη διεθνιστική και ειρηνιστική πτέρυγα του κόμματος παρέμεινε αποφασισμένη να αποφύγει αυτό που αποκαλούσε «αστικό πόλεμο».  Η άρνηση του PSI να στηρίξει τον πόλεμο οδήγησε τους υποστηρικτές του εθνικού συνδικαλισμού να εγκαταλείψουν ή να απομακρυνθούν από το κόμμα, όπως ο Μουσολίνι, ο οποίος είχε αρχίσει να δείχνει συμπάθεια στον εθνικό συνδικαλιστικό σκοπό.  Ένας αριθμός εθνικών συνδικαλιστών που απελάθηκαν από το PSI αργότερα εντάχθηκαν στο φασιστικό επαναστατικό κίνημα του Μουσολίνι το 1914 και το 1921 στο τότε νεοϊδρυθέν Εθνικό Φασιστικό Κόμμα. 
Μετά την ρωσική επανάσταση του 1917, το PSI γρήγορα ευθυγραμμίστηκε στην υποστήριξη  του κομμουνιστικού μπολσεβίκικου κινήματος στη Ρωσία και του αίτηματός του για την ανατροπή της αστικής τάξης.  Από το 1919 έως τη δεκαετία του 1920, οι Σοσιαλιστές και οι Φασίστες εμφανίστηκαν ως εξέχοντα αντίπαλα κινήματα στα αστικά κέντρα της Ιταλίας, συχνά καταφεύγοντας σε πολιτική βία στις συγκρούσεις τους.  Το 1919, το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Τορίνου σχημάτισε τον Κόκκινο Στρατό του Τορίνο , σε συνδυασμό με την πρόταση να οργανωθεί μια εθνική συνομοσπονδία Ερυθρών Προσκόπων και Ποδηλατών.   Η αριστερή πλευρά του κόμματος διασπάστηκε το 1921  και σχηματίστηκε το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ιταλίας (μετέπειτα ΙΚΚ), διάσπαση από την οποία το PSI δεν ανέκαμψε ποτέ, γεγονός με τεράστιες συνέπειες στην ιταλική πολιτική σκηνή.  Το 1922,  άλλη μία διάσπαση συνέβη όταν η μεταρρυθμιστική πτέρυγα του κόμματος, με επικεφαλής τους Τουράτι και Τζάκομο Ματεόττι (Giacomo Matteotti) , εκδιώχτηκε και δημιούργησε το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSU). 
Το 1924, ο Ματεόττι δολοφονήθηκε από τους φασίστες και λίγο αργότερα ιδρύθηκε στην Ιταλία  φασιστική δικτατορία.  Το 1925 απαγορεύτηκε το PSI και όλα τα άλλα πολιτικά κόμματα εκτός από το φασιστικό κόμμα.  Η ηγεσία του κόμματος παρέμεινε στην εξορία κατά τη διάρκεια των φασιστικών ετών ενώ το 1930 το PSU επανεντάχθηκε στο PSI.  Το κόμμα ήταν μέλος της Εργατικής και Σοσιαλιστικής Διεθνούς μεταξύ 1930 και 1940.

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Στις γενικές εκλογές του 1946 τις πρώτες μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το PSI έλαβε το 20,7% των ψήφων, λίγο πάνω από το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCI) που κέρδισε 18,9%.  Στις γενικές εκλογές του 1948, οι ΗΠΑ έπεισαν κρυφά το βρετανικό Εργατικό Κόμμα να πιέσει τους σοσιαλδημοκράτες να τερματίσουν όλους τους συνασπισμούς με τους κομμουνιστές, γεγονός που προκάλεσε τη διάσπαση του PSI.  Οι σοσιαλιστές υπό την ηγεσία του Πιέτρο Νένι (Pietro Nenni) επέλεξαν να λάβουν μέρος στο Λαϊκό Δημοκρατικό Μέτωπο με το ΙΚΚ, ενώ ο σοσιαλδημοκράτης Τζουζέπε Σάραγκατ (Giuseppe Saragat) ίδρυσε το ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα των Εργαζομένων.  Το PSI αποδυναμώθηκε από τη διάσπαση και ήταν πολύ λιγότερο οργανωμένο από το ΙΚΚ, με συνέπεια οι κομμουνιστές υποψήφιοι να είναι πολύ πιο ανταγωνιστικοί.  Ως αποτέλεσμα, η κοινοβουλευτική αντιπροσωπεία των Σοσιαλιστών μειώθηκε κατά το ήμισυ.  Παρ 'όλα αυτά, το PSI συνέχισε τη συμμαχία του με το ΙΚΚ μέχρι το 1956, όταν η σοβιετική καταστολή στην Ουγγαρία προκάλεσε σημαντική διαίρεση μεταξύ των δύο μερών. 
Από το 1963, οι σοσιαλιστές συμμετείχαν στις κεντροαριστερές κυβερνήσεις σε συμμαχία με τη χριστιανική δημοκρατία (DC), το ιταλικό δημοκρατικό σοσιαλιστικό κόμμα (PSDI) και το ιταλικό δημοκρατικό κόμμα (PRI).  Αυτές οι κυβερνήσεις προσχώρησαν σε πολλές από τις απαιτήσεις του PSI για κοινωνική μεταρρύθμιση και έθεσαν τα θεμέλια για το σύγχρονο κράτος πρόνοιας της Ιταλίας.  Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 και της δεκαετίας του 1970, το PSI έχασε μεγάλο μέρος της επιρροής του παρά την ενεργό συμμετοχή του στην κυβέρνηση ή και εξ αιτίας αυτής.  Το PCI σταδιακά ξεπεράστηκε ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη στην ιταλική αριστερά.  Το PSI προσπάθησε να διευρύνει τη βάση του ενώνοντας τις δυνάμεις του με το PSDI με το όνομα Unified Socialist Party (PSU).  Εντούτοις, μετά από μια απογοητευτική παρουσία στις γενικές εκλογές του 1968, κατά τις οποίες το PSU απέκτησε πολύ λιγότερες έδρες συνολικά από κάθε ένα από τα δύο κόμματα είχε αποκτήσει ξεχωριστά το 1963, διαλύθηκε.  Οι γενικές εκλογές του 1972 υπογράμμισαν την πτώση του PSI, καθώς το κόμμα έλαβε λιγότερο από το 10% των ψήφων σε σύγκριση με το 14,2% το 1958 .

Μπετίνο Κράξι

Το 1976, ο Μπετίνο Κράξι (Bettino Craxi) εξελέγη νέος γραμματέας του κόμματος.  Από την αρχή, ο Κράξι προσπάθησε να υπονομεύσει τo ΙΚΚ (PCI) το οποίο μέχρι τότε αύξανε συνεχώς τις ψήφους του στις εκλογές και να εδραιώσει το PSI ως ένα σύγχρονο, έντονα φιλοευρωπαϊκό ρεφορμιστικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα με βαθιές ρίζες στη δημοκρατική αριστερά.  Αυτή η στρατηγική απαιτούσε να τερματιστεί η πλειονότητα των ιστορικών παραδόσεων του κόμματος ως κομματικού κόμματος εργατικής τάξης και την προσπάθεια να αποκτήσει νέα στήριξη μεταξύ των υπαλλήλων του δημόσιου τομέα. Ταυτόχρονα, το PSI αύξησε την παρουσία του στις μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις και άρχισε να εμπλέκεται σε μεγάλο βαθμό στη διαφθορά και την παράνομη χρηματοδότηση από τα κόμματα, γεγονός που θα κατέληγε τελικά σε έρευνες για διαφθορά που πήραν το όνομα καθαρά χέρια (mani pulite) 
Ακόμη και αν το PSI δεν έγινε ποτέ σοβαρός εκλογικός αντίπαλος ούτε ούτε του ΙΚΚ ούτε της Χριστιανικής Δημοκρατίας (DC), η κεντρική θέση του στην πολιτική σκηνή του επέτρεψε να διεκδικήσει τη θέση του πρωθυπουργού για τον Κράξι μετά τις γενικές εκλογές του 1983 .  Η εκλογική υποστήριξη για τους χριστιανοδημοκράτες αποδυναμώθηκε σημαντικά, αφήνοντάς τους με το 32,9% των ψήφων, σε σύγκριση με το 38,3% που είχαν κερδίσει το 1979 .  Το PSI που είχε λάβει μόλις 11% απειλούσε να εγκαταλείψει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, εκτός αν ο Κράξι γινόταν πρωθυπουργός.  Οι Χριστιανοδημοκράτες δέχθηκαν αυτόν τον συμβιβασμό για να αποφύγουν νέες εκλογές.  Ο Κράξι έγινε ο πρώτος σοσιαλιστής στην ιστορία της Ιταλικής Δημοκρατίας που διορίστηκε πρωθυπουργός. 
Σε αντίθεση με πολλούς από τους προκατόχους της, η κυβέρνηση  Κράξι αποδείχτηκε ανθεκτική, με διάρκεια τριάμισι ετών από το 1983 έως το 1987.  Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, το PSI κέρδισε σε δημοτικότητα, καθώς ο Κράξι ενίσχυσε με επιτυχία το ΑΕΠ της χώρας και έλεγξε τον πληθωρισμό.  Ανέδειξε την ανεξαρτησία και τον εθνικισμό της Ιταλίας κατά τη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια του περιστατικού Sigonella .  Επιπλέον, ο Κράξι μίλησε για πολλές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένης της μετατροπής του ιταλικού Συντάγματος σε ένα προεδρικό σύστημα.  Το PSI φαινόταν ως η κινητήρια δύναμη πίσω από το μεγαλύτερο μέρος των μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησε το Pentapartito, αλλά ο Κράξι έχασε τη θέση του τον Μάρτιο του 1987 λόγω σύγκρουσης με τα άλλα κόμματα του συνασπισμού σχετικά με τον προτεινόμενο προϋπολογισμό για το 1987. 
Στις γενικές εκλογές του 1987, το PSI κέρδισε το 14,3% των ψήφων, ωστόσο ήταν η σειρά των Χριστιανοδημοκρατών να επιστρέψουν στην κυβέρνηση.  Από το 1987 έως το 1992, το PSI συμμετείχε σε τέσσερις κυβερνήσεις, επιτρέποντας στον Τζούλιο Αντρεότι να αναλάβει εξουσία το 1989 και να κυβερνήσει μέχρι το 1992.  Οι Σοσιαλιστές είχαν ισχυρή ισορροπία εξουσίας, που τους έκανε πιο ισχυρούς από τους χριστιανοδημοκράτες, οι οποίοι έπρεπε να εξαρτώνται από αυτούς για να σχηματίσουν πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο.  Το PSI διατηρούσε αυστηρό έλεγχο αυτού του πλεονεκτήματος. 
Η εναλλακτική λύση την οποία ο Κράξι ήθελε τόσο πολύ, δηλαδή η ιδέα μιας «κοινωνικής ενότητας» με τα άλλα αριστερά πολιτικά κόμματα, συμπεριλαμβανομένου του ΙΚΚ, διαμορφώθηκε το 1989 μετά την πτώση του κομμουνισμού .  Πίστευε ότι η κατάρρευση του κομμουνισμού στην ανατολική Ευρώπη υπονόμευσε το ΙΚΚ (PCI) κάνοντας την κοινωνική ενότητα αναπόφευκτη.  Στην πραγματικότητα, το PSI λειτουργούσε παρασκηνιακά ώστε να γίνει το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα της Ιταλίας και η κυρίαρχη δύναμη ενός νέου αριστερού συνασπισμού κόντρα στο χριστιανοδημοκρατικό κόμμα, αλλά αυτό τελικά δεν συνέβη  εξαιτίας της ανόδου της Λίγκας του βορρά και των σκανδάλων  του Tangentopoli.

Πτώση

Τον Φεβρουάριο του 1992, ο Mario Chiesa , διαχειριστής του σοσιαλιστικού νοσοκομείου στο Μιλάνο , συνελήφθη δωροδοκούμενος.  Ο Κράξι κατήγγειλε τον Chiesa ονομάζοντάς τον μεμονωμένο κλέφτη, ο οποίος δεν είχε καμία σχέση με το κόμμα ως σύνολο.  Νιώθοντας προδομένος, ο Τσιέσα ομολόγησε τα εγκλήματά του στην αστυνομία, ξεκινώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση των δικαστικών ερευνών που θα κατέστρεψαν τελικά ολόκληρο το πολιτικό σύστημα.  Οι έρευνες, που ονομάζονταν mani pulite («καθαρά χέρια»), διεξήχθησαν από τρεις μιλανέζους δικαστές μεταξύ των οποίων ο Antonio Di Pietro ο οποίος γρήγορα ξεχώρισε ως εθνικός ήρωας χάρη στον χαρισματικό του χαρακτήρα και την ικανότητά του να εξάγει ομολογίες. 
Οι έρευνες αναστάλθηκαν για τέσσερις εβδομάδες προκειμένου οι ιταλικές γενικές εκλογές του 1992 να διεξαχθούν σε ένα ανεπηρέαστο  κλίμα και το PSI κατάφερε να συγκεντρώσει το 13,6% των ψήφων παρά τα σκάνδαλα διαφθοράς.  Πολλοί στο κόμμα πίστευαν ότι το σκάνδαλο είχε τεθεί υπό έλεγχο, αλλά δεν κατάφεραν να συνειδητοποιήσουν ότι οι έρευνες τελικά θα ξεκινήσουν εναντίον υπουργών και ηγετών των κομμάτων.  Επιπλέον, ήδη από το Μάιο του 1992, η κοινή γνώμη υποστήριζε ανεπιφύλακτα τους δικαστές ενάντια σε ένα πολιτικό σύστημα το οποίο ήδη η πλειοψηφία των Ιταλών έβλεπε με δυσπιστία.  Ο Κράξι ο ίδιος υπέστη ποινική έρευνα από τον Δεκέμβριο του 1992.  Τον Απρίλιο του 1993, το Κοινοβούλιο αρνήθηκε τέσσερις φορές την εξουσιοδότηση των δικαστών να συνεχίσουν την έρευνα για τον Κράξι.  Οι ιταλικές εφημερίδες φώναζαν σκάνδαλο και ο Κράξι ήταν πολιορκημένος στη διαμονή του στη Ρώμη από ένα πλήθος νέων ανθρώπων που του έριξαν νομίσματα, φωνάζοντας: «Μπετίνο, θέλετε και αυτά;» . Αυτή η σκηνή έγινε ένα από τα πολλά σύμβολα εκείνης της περιόδου. 
Το 1992-1993, πολλοί σοσιαλιστές περιφερειακοί, επαρχιακοί και δημοτικοί βουλευτές, βουλευτές, δήμαρχοι και ακόμη και υπουργοί βρέθηκαν στοχοποιημένοι με κατηγορίες και συλλήψεις.  Σε αυτό το σημείο, η κοινή γνώμη στράφηκε εναντίον των Σοσιαλιστών και πολλές περιφερειακές έδρες του PSI περιστοιχήθηκαν από ανθρώπους που ήθελαν ένα τίμιο κόμμα με πραγματικές σοσιαλιστικές αξίες.  Από τον Ιανουάριο του 1993 μέχρι τον Φεβρουάριο του 1993, ο Κλαούντιο Μαρτέλι (Claudio Martelli) (πρώην υπουργός Δικαιοσύνης και Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης) άρχισε να υποστηρίζει την ηγεσία του κόμματος.  Ο Μαρτέλι προχώρησε ως υποψήφιος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να καθαρίσει το κόμμα από τη διαφθορά και να καταστεί εκλόγιμο.  Αν και ο Μαρτέλι είχε πολλούς υποστηρικτές, μαζί με τον Κράξι είχαν εμπλακεί σε ένα σκάνδαλο που χρονολογείται από το 1982, όταν η Banco Ambrosiano τους έδωσε περίπου 7 εκατομμύρια δολάρια.  Στη συνέχεια ο Μαρτέλι παραιτήθηκε από το κόμμα και από την κυβέρνηση. Ο σοσιαλιστής Τζουλιάνο Αμάτο (Giuliano Amato) , παραιτήθηκε από Πρωθυπουργός τον Απρίλιο του 1993.  Την κυβέρνησή του ακολούθησε μια τεχνοκρατική κυβέρνηση με επικεφαλής τον Κάρλο Ατσέλιο Τσάμπι (Carlo Azeglio Ciampi) .

Διάλυση

Ο Κράξι παραιτήθηκε από γραμματέας του κόμματος τον Φεβρουάριο του 1993.  Μεταξύ του 1992 και του 1993, τα περισσότερα μέλη του κόμματος εγκατέλειψαν την πολιτική και τρεις σοσιαλιστές βουλευτές αυτοκτόνησαν.  Ο Κράξι αντικαταστάθηκε από δύο σοσιαλιστές συνδικαλιστές, πρώτα ο Τζόρτζιο Μπενβενούτο (Giorgio Benvenuto) και στη συνέχεια ο Οταβιάνο Ντελ Τούρκο (Ottaviano Del Turco).  Στις δημοτικές και δημοτικές εκλογές του Δεκεμβρίου 1993, το PSI ουσιαστικά καταστράφηκε, λαμβάνοντας περίπου το 3% των ψήφων.  Στο Μιλάνο, όπου το PSI είχε κερδίσει το 1990 το 20%, έλαβε μόλις το 2% και αποκλείστηκε από το δημοτικό συμβούλιο.  Ο Ντελ Τούρκο μάταια προσπάθησε να ανακτήσει την αξιοπιστία του κόμματος. 
Στις γενικές εκλογές του 1994 , το PSI ήταν σχεδόν σε κατάσταση κατάρρευσης.  Οι εναπομείναντες υποστηρικτές του αμφισβήτησαν τη συμμετοχή του ως μέρος της Συμμαχίας των Προοδευτικών που κυριαρχούταν από το Δημοκρατικό Κόμμα της Αριστεράς (PDS), κατ' ουσίαν μετακομμουνιστική ενσάρκωση του ΙΚΚ.  Ο Ντελ Τούρκο γρήγορα άλλαξε το σύμβολο του κόμματος για να ενισχύσει την ιδέα της καινοτομίας.  Ωστόσο, αυτό δεν απέτρεψε τη συρρίκνωση  του PSI  το οποίο πήρε το 2,2% των ψήφων σε σύγκριση με το 13,6% του 1992.  Το PSI εξέλεξε 16 βουλευτές  και 14 γερουσιαστές,  από 92 βουλευτές και 49 γερουσιαστές του 1992.  Οι περισσότεροι προέρχονταν από την αριστερή πλευρά του κόμματος, όπως άλλωστε και ο Ντελ Τούρκο.  Οι περισσότεροι Σοσιαλιστές εντάχθηκαν σε άλλες πολιτικές δυνάμεις, κυρίως τη Forza Italia, το νέο κόμμα με επικεφαλής τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι , το Patto Segni και τη Δημοκρατική Συμμαχία. 
Το κόμμα διαλύθηκε στις 13 Νοεμβρίου 1994 μετά από δύο χρόνια αγωνίας όπου σχεδόν όλοι οι μακροπρόθεσμοι ηγέτες του, ειδικά ο Μπετίνο Κράξι, ενεπλάκησαν στο Tangentopoli και αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την πολιτική.

Διασπορά

Οι Σοσιαλιστές που δεν ευθυγραμμίστηκαν με τα υπόλοιπα κόμματα οργανώθηκαν σε δύο ομάδες: τους Ιταλούς Σοσιαλιστές (SI) με τον Ενρίκο Μποσέλι , τον Οταβιάνο Ντελ Τούρκο, τον Roberto Villetti , τον Riccardo Nencini , τον Cesare Marini και την Maria Rosaria Manieri , οι οποίοι αποφάσισαν να είναι αυτόνομοι από το PDS, και την Εργατική Ομοσπονδία των Valdo Spini , Antonio Ruberti , Giorgio Ruffolo ,  Giuseppe Pericu , Carlo Carli και  Rosario Olivo , ο οποίος εισήλθε σε στενή συμμαχία με αυτό.  Το SI τελικά συγχωνεύθηκε με άλλες Σοσιαλιστικές διασπασμένες ομάδες για να σχηματίσουν τους Ιταλούς Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές (SDI) το 1998, ενώ το FL συγχωνεύθηκε με το PDS για να σχηματίσει αργότερα το ίδιο έτος τους Δημοκρατικούς της Αριστεράς (DS). 
Μεταξύ του 1994 και του 1996 πολλοί πρώην Σοσιαλιστές προσχώρησαν στη Forza Italia όπως οι Giulio Tremonti , Franco Frattini , Massimo Baldini και Luigi Cesaro . Ο Τζιάνι Ντε Μικέλις, ο Ugo Intini και αρκετοί πολιτικοί κοντά στον Κράξι δημιούργησαν το Σοσιαλιστικό Κόμμα, ενώ άλλοι όπως οι Fabrizio Cicchitto και Enrico Manca ξεκίνησαν το Ρεφορμιστικό Σοσιαλιστικό Κόμμα .  Στη δεκαετία του 2000, δύο γκρουπ ισχυρίστηκαν ότι ήταν οι διάδοχοι του κόμματος, δηλαδή οι Ιταλοί Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές (SDI) που εξελίχθηκαν από τους Ιταλούς Σοσιαλιστές (SI) και το Νέο Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (NPSI) που ίδρυσαν οι Gianni De Michelis , Claudio Martelli και Μπόμπο Κράξι το 2001. 
Ωστόσο, τόσο το SDI όσο και το NPSI ήταν μικρές πολιτικές δυνάμεις.  Ένας αριθμός σοσιαλιστών μελών και ψηφοφόρων εντάχθηκαν στην κεντροδεξιά Forza Italia  ενώ άλλοι εντάχθηκαν στο DS και στο δημοκρατικό κόμμα (DL).  Πολλοί άλλοι δεν ήταν πλέον μέλη οποιουδήποτε κόμματος.   Κάποιοι πρώην σοσιαλιστές εξακολουθούν να είναι συνδεδεμένοι με τον Λαό της Ελευθερίας (PdL), ενώ άλλοι πήγαν στο κεντροαριστερό Δημοκρατικό Κόμμα (PD) και το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS).   Οι Σοσιαλιστές που εντάχθηκαν στη Forza Italia συμπεριλαμβάνουν τον Giulio Tremonti , τον Franco Frattini , τον Fabrizio Cicchitto , τον Renato Brunetta , την Amalia Sartori , τον Francesco Musotto , τον Margherita Boniver, τον Francesco Colucci , τον Raffaele Iannuzzi, τον Maurizio Sacconi, τον Luigi Cesaro και τη Στεφανία Κράξι (Stefania Craxi) .  Παρόλο που μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστο οι αυτοπροσδιορισμένοι σοσιαλιστές να είναι μέλη ενός κεντροδεξιού κόμματος, πολλοί από αυτούς που ένιωθαν ότι η κεντροαριστερά κυριαρχούνταν τώρα από πρώην κομμουνιστές και ο καλύτερος τρόπος για την καταπολέμηση της κοινωνικής δημοκρατίας ήταν το Forza Italia και το PdL.  Ο Valdo Spini , ο Giorgio Benvenuto , ο Gianni Pittella και ο Guglielmo Epifani εντάχθηκαν στο DS και οι Enrico Manca , Tiziano Treu , Laura Fincato και Linda Lanzillotta εντάχθηκαν στο DL. Ο  Τζουλιάνο Αμάτο εντάχθηκε στην ελιά ως ανεξάρτητος. 
Το 2007, μερικοί πρώην σοσιαλιστές, συμπεριλαμβανομένου του SDI, ένα τμήμα του NPSI με επικεφαλής τον Τζιάνι Ντε Μικέλις, οι Ιταλοί Σοσιαλιστές του Μπόμπο Κράξι (Bobo Craxi), ο Σοσιαλισμός είναι η Ελευθερία του Rino Formica και μικρά κομμάτια από ενωμένες δυνάμεις του DS  σχημάτισαν το Σοσιαλιστικό Κόμμα , που μετονομάστηκε σε Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSI) το 2011.  Σήμερα, το PSI είναι το μόνο ιταλικό κόμμα που εκπροσωπείται στο Κοινοβούλιο, το οποίο αναφέρεται ρητά στον εαυτό του ως σοσιαλιστικό, παρόλο που πολλές άλλες σοσιαλιστικές ενώσεις και οργανώσεις συμμετέχουν στην πολιτική συζήτηση τόσο στην κεντροδεξιά όσο και στην κεντροαριστερά.

Λαϊκή υποστήριξη

Όταν οι Σοσιαλιστές ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1890, είχαν παρουσία μόνο στην αγροτική Εμίλια-Ρομάνια (Emilia-Romagna) και στη νότια Λομβαρδία , όπου κέρδισαν τις πρώτες τους θέσεις στη Βουλή των Αντιπροσώπων , αλλά σύντομα διεύρυναν τη βάση τους σε άλλες περιοχές της χώρας, αστικές περιοχές γύρω από το Τορίνο , το Μιλάνο , τη Γένοβα και, σε κάποιο βαθμό, τη Νάπολη , πυκνοκατοικημένη από βιομηχανικούς εργάτες.  Στις γενικές εκλογές του 1900 , το κόμμα κέρδισε το 5,0% των ψήφων και 33 έδρες, το καλύτερο αποτέλεσμα μέχρι εκείνη τη στιγμή.  Η  Emilia-Romagnaεπιβεβαιώθηκε ως η σοσιαλιστική καρδιά (20,2% και 13 έδρες), αλλά το κόμμα πήγε πολύ καλά και στο Πεδεμόντιο και τη Λομβαρδία. Ο 
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1910, οι Σοσιαλιστές είχαν διευρύνει την οργάνωσή τους σε όλες τις περιοχές της Ιταλίας, αλλά ήταν προφανώς ισχυρότεροι στον Βορρά , όπου εμφανίστηκαν νωρίτερα και όπου είχαν την εκλογική τους περιφέρεια.  Στις γενικές εκλογές του 1919 , χάρη στις εκλογικές μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας και ιδιαίτερα στην εισαγωγή αναλογικής εκπροσώπησης αντί του παλιού συστήματος First-past-the-post , είχαν το καλύτερο τους αποτέλεσμα: 32,0% και 156 έδρες.  Το PSI ήταν τότε εκπρόσωπος τόσο των αγροτικών εργαζομένων της Emilia-Romagna, της Τοσκάνης και του βορειοδυτικού Piemonte, όσο και των βιομηχανικών εργατών του Τορίνο, του Μιλάνου, της Βενετίας , της Μπολόνια και της Φλωρεντίας .  Το 1919, το κόμμα κέρδισε 49,7% στο Piemonte (πάνω από 60% σε Νοβάρα ), 45,9% της Λομβαρδίας (πάνω από 60% σε Μάντοβα και Παβία ), 60,0% στην Emilia-Romagna (πάνω από 70% περίπου της Μπολόνια και Φερράρα ), 41,7% στην Τοσκάνη και 46,5% στην Ούμπρια .  
Στις γενικές εκλογές του 1921 και μετά τη διάσπαση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας , το PSI μείωσε το ποσοστό του στο 24,5% και υπέστη σοβαρές ζημιές στο Πεδεμόντιο και την Τοσκάνη, όπου οι Κομμουνιστές κατέλαβαν περισσότερο από το 10% των ψήφων.   Κατά τη διάρκεια της Ιταλικής Αντίστασης , η οποία πολέμησε κυρίως στο Πεδεμόντιο, την Εμίλια-Ρομάνια και την Κεντρική Ιταλία , οι Κομμουνιστές κατάφεραν να δημιουργήσουν ρίζες στον λαό και να οργανώσουν τους ανθρώπους πολύ καλύτερα από τους Σοσιαλιστές, έτσι ώστε στο τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου η ισορροπία μεταξύ των δύο μερών άλλαξε τελείως.  Στις γενικές εκλογές του 1946 , το PSI ήταν μπροστά από τους κομμουνιστές (20,7% έναντι 18,7%), αλλά δεν ήταν πλέον το κυρίαρχο κόμμα στην Εμίλια-Ρομάνια και την Τοσκάνη.  
Στις γενικές εκλογές του 1948 , οι Σοσιαλιστές συμμετείχαν ως μέλος του Λαϊκού Δημοκρατικού Μέτωπου με το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCI), αλλά έχασαν σχεδόν το ήμισυ των θέσεων τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων λόγω του καλύτερου μηχανισμού εκλογών των κομμουνιστών και τη διάσπαση του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος από το κόμμα, το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα των Εργαζομένων (7,1%, με κορυφές άνω του 10% στα σοσιαλιστικά οχυρά του Βορρά).  Το 1953 , το PSI έπεσε στο 12,7% των ψήφων και στα προπύργιά του πάνω από τον ποταμό Po , έχοντας κερδίσει οριακά περισσότερες ψήφους από τους κομμουνιστές μόνο στη Λομβαρδία και το Βένετο .  Η απόσταση μεταξύ των δύο κομμάτων θα γίνεται όλο και μεγαλύτερη με αποκορύφωμα το 1976 , όταν το PCI κέρδισε 34,4% των ψήφων και το PSI μόλις 9,6%.  Εκείνη την εποχή, οι κομμουνιστές είχαν σχεδόν πενταπλάσιους ψήφους από τους Σοσιαλιστές στα παραδοσιακά οχυρά του PSI όπως στην αγροτική Emilia-Romagna και την Τοσκάνη και τρεις φορές στις βόρειες περιοχές, όπου το PSI είχε κάποια τοπικά οχυρά, όπως στο βορειοανατολικό Piemonte , βορειοδυτική και νότια Λομβαρδία, Βορειοανατολικό Βένετο και Φρίουλι-Βενέτσια Τζούλια , όπου  σταθερά κέρδιζε το 12-20% των ψήφων.   
Κάτω από την ηγεσία του Μπετίνο Κράξι στη δεκαετία του '80, το PSI είχε σημαντική αύξηση των ψήφων.  Το κόμμα ενίσχυσε τη θέση του στη Λομβαρδία, στο βορειοανατολικό Βένετο και τη Φριούλι-Βενετία Τζούλια και διεύρυνε τη βάση εξουσίας του στη νότια Ιταλία, όπως και  όλα τα άλλα κόμματα του πεντακομματικού συνασπισμού (Pentapartito) ( Δημοκρατικοί , Δημοκρατικοί , Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές και Φιλελεύθεροι ).  Στις γενικές εκλογές του 1987, το PSI πήρε ένα καλό αποτέλεσμα με 14,3% των ψήφων, αλλά κάτω από τις προσδοκίες, μετά από τέσσερα χρόνια κυβέρνησης με επικεφαλής τον Κράξι.  Παράλληλα με τα υψηλά ποσοστά ψήφου στη βορειοδυτική Λομβαρδία και τη Βορειοανατολική Ευρώπη (περίπου 18-20%), το PSI πήγε αρκετά καλά στην Καμπανία (14,9%), την Απουλία (15,3%), την Καλαβρία (16,9%) και τη Σικελία (14,9%).  Το 1992 , αυτή η τάση προς το Νότο ήταν ακόμη πιο εμφανής - ενώ οι Σοσιαλιστές, όπως οι Κομμουνιστές και οι Χριστιανοδημοκράτες, έχασαν πολλές ψήφους από τη Λίγκα του Βορά, ειδικά στη Λομβαρδία, αντιθέτως κέρδισαν στο Νότο, φτάνοντας το 19,6% των ψήφων στην Καμπανία, 17,8% στην Απουλία και 17,2% στην Καλαβρία.   Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι κύριοι διάδοχοι του PSI, οι Ιταλοί Σοσιαλιστές , οι Ιταλοί Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές , το Νέο Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα και το σημερινό Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα , ήταν πάντα ισχυρότεροι σε αυτές τις νότιες περιοχές.

Σύμβολα

Το PSI ήταν μάλλον ασυνήθιστο μεταξύ των κυρίων σοσιαλιστικών / σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στην Ευρώπη χρησιμοποιώντας το σφυρί και το δρεπάνι ως σύμβολο.  Ωστόσο, ο συμβολισμός του κόμματος μετριάστηκε σταδιακά.  Το 1978 ο Κράξι αποφάσισε να αλλάξει το λογότυπο του κόμματος.  Επέλεξε ένα κόκκινο γαρίφαλο για να εκπροσωπήσει τη νέα πορεία του κόμματος, προς τιμή της Επανάστασης των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία .  Το κόμμα συρρίκνωσε το μέγεθος του παλιού σφυροδρέπανου στο κάτω μέρος του. Τελικά εξαλείφθηκε εντελώς το 1985.