Πέρα Χωριό-Νήσου

Γενικά

Ο συνολικός πληθυσμός του χωριού ανέρχεται γύρω στους 4.000 κατοίκους, περίπου 1.600 για τη Νήσου και 2.400 για το Πέρα Χωριό. Καταλαμβάνει έκταση περίπου 13.558 σκαλών, 7.102 σκάλες στην περιοχή της Νήσου και 6.456 σκάλες στο Πέρα Χωριό. Το υψόμετρο στην περιοχή είναι μεταξύ 230 (στην κοίτη του ποταμού Γιαλιά) και 290 μέτρων (στο ύψωμα Ιερακαρκά) και η μέση ετήσια βροχώπτωση είναι κάπου 360 mm. 
Γεωλογικά η περιοχή είναι παρόμοια με τον γεωλογικό σχηματισμο της Λευκωσίας (γενικώς ιζηματογενή πετρώματα). Δηλαδή στην επιφάνεια απαντώνται κυρίως ερυθρογαίες και ασβεστούχα χώματα, ενώ σε μεγαλύτερο βάθος βρίσκονται ασβεστολιθικοί ψαμμίτες, κροκάλες (κλαστικά πετρώματα), ψαμμιτικές μάργες (χημικά πετρώματα) και εναλλασσόμενες στρώσεις αλλουβιακών αποθέσεων και κιμωλίας.

Νήσου

Η Νήσου είναι ένα χωριό-κωμόπολη της επαρχίας Λευκωσίας, και απέχει από την πρωτεύουσα (νότια), γύρω στα 15 χιλιόμετρα. Είναι κτισμένη στη βόρεια όχθη του ποταμού Γιαλιά σε σημείο που σχηματίζεται καμπύλη στη ροή του ποταμού.  Ο παλιός δρόμος Λευκωσίας – Λεμεσού διασχίζει το χωριό από τη μέση, ενώ ο νέος δρόμος-αυτοκινητόδρομος, διπλής κατεύθυνσης, διέρχεται από τα βορειοδυτικά του χωριού, ευρισκόμενος σε περιοχή που κτηματικά ανήκει στην κοινότητα.  Η Νήσου γεωγραφικά βρίσκεται σχεδόν στο κέντρο της Κύπρου, σε πολύ πλεονεκτική θέση όσον αφορά και τη σύγχρονη συγκοινωνία, αφού μέσα σε 10 λεπτά μπορεί κάποιος να φτάσει στη Λευκωσία, μέσα σε 20 λεπτά στη Λάρνακα και 35 λεπτά στη Λεμεσό, λόγω κυρίως των διερχομένων αυτοκινητοδρόμων και του παρακείμενου κόμβου.
Στα παλιά χρόνια, το χωριό Νήσου έμοιαζε με μικρό νησί - έτσι έλεγαν οι παλιοί-, αφού βρεχόταν γύρω γύρω από τον ποταμό Γιαλιά.  Ο ποταμός καθώς ερχόταν ορμητικός από τα βουνά του Μαχαιρά χωριζόταν στην περιοχή της Νήσου σε δύο σκέλη τα οποία έσμιγαν πάλι προς τα Ανατολικά ( στην περιοχή του Δαλιού ). Επίσης, σε κάποια περιοχή υπήρχαν τα αυλάκια των ανεμομύλων που έπαιρναν νερό τα χωράφια. Έτσι το χωριό πήρε το όνομα Νήσος ή Νήσου.

Πέρα Χωριό

Το Πέρα Χωριό είναι και αυτό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας και βρίσκεται κτισμένο στα νότια του ποταμού Γιαλιά απέναντι από τη Νήσου, αφού η ιστορία τους είναι άρρηκτα δεμένη. Στα παλιά χρόνια οι βοσκοί είχαν τις μάντρες τους επί τον πρόποδων του βουνού Ιερακαρκά (περιοχή Πέρα Χωριού-νότια του ποταμού) και με την πάροδο του χρόνου, άρχισαν κάποιοι να κτίζουν και τις οικίες τους κοντά στις μάντρες τους και ξεκίνησε να γίνεται ένα μικρό χωριουδάκι λόγω του συνόλου των σπιτιών που είχαν ανεγερθεί στο χώρο.
Γι αυτό, το Πέρα Χωριό φαίνεται να οφείλει την ονομασία του στη θέση του σε σχέση με τη Νήσου, ως το χωριό που βρίσκεται πέρα από τον ποταμό. Φαίνεται ότι το φέουδο της Νήσου δεν αποτέλεσε μόνο γι’αυτή το ιστορικό πλέγμα των νεότερων χρόνων, αλλά αποτέλεσε και την αρχή του νήματος για την εξέλιξη της ιστορίας του Πέρα Χωριού από το μεσαίωνα και μετέπειτα. Όπως υποστηρίχτηκε πιο πάνω, η Νήσου υπήρξε, στα πρώτα στάδια τουλάχιστον, η μητρόπολη του νέου οικισμού που έστειλε το πρώτο έμψυχο υλικό για τη δημιουργία του και στη συνέχεια πλαισιώθηκε από οικιστές από άλλα χωριά, που αποζήτησαν εργασία στο τσιφλίκι.  Οι οικογενειακοί, περιουσιακοί, συναισθηματικοί δεσμοί των οικιστών – Περαχωριτών με τη μητρόπολη – Νήσου ήταν από την πρώτη στιγμή αδιάρρηκτοι και διατηρήθηκαν μέσα από τους αιώνες ανεξίτηλοι. Οι στενότατες σχέσεις ακόμα και σήμερα των δυο κοινοτήτων σε όλους τους κοινοτικούς και διοικητικούς τομείς είναι ατράνταχτη απόδειξη της ιστορικής εξέλιξης των δυο χωριών.

Θρησκεία

Εκκλησιαστικά το χωριό ανήκε στην περιφέρεια της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου μέχρι το 2007, όπου με την διεύρυνση της Ιεράς Συνόδου δημιουργήθηκαν νέες Μητροπόλεις, Χωρεπισκοπές και Επισκοπές. Με την ανακατανομή των διοικητικών περιφερειών, περιήλθε στην διοίκηση και πνευματική ποιμαντική της Ιεράς Μητροπόλεως Τριμυθούντος η οποία προσωρινώς εδρεύει στο γειτονικό χωριό Ιδάλιον (Δάλι) μέχρι της ημέρας της απελευθερώσεως της κανονικής έδρας της Μητροπόλεως, ητοι η κωμόπολη της Τριμυθούντος, σημερινής Τρεμετουσιάς, της οποίας πρώτος Επίσκοπος υπήρξε ο Άγιος Σπυρίδων Τριμυθούντος ο Θαυματουργός. Σημερινός Επίσκοπος της Μητρόπολης ειναι ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Τριμυθούντος και Πρόεδρος Λευκάρων κ. Βαρνάβας.

Δραστηριότητες

Στις δύο Κοινότητες, γίνονται κάθε χρόνο Πανήγυρεις κατά τις εορτές των Μεγάλων Ιερών Ναών, ήτοι η 6η Αυγούστου για τον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, η 17η Ιουλίου για τον Ιερό Ναό Αγίας Μαρίνης, και η 26η Ιουλίου για τον Ιερό Ναό Αγίας Παρασκεύης. Στο Εκκλησάκι της Παναγίας Τσαμπίκας που βρίσκεται στο βουνό γίνονται διάφορες ακολουθίες κατά τις διάφορες εορτές της Υπεραγίας Θεοτόκου, και κυρίως στις 8 Σεπτεμβρίου, στην εορτή της Γεννήσεως της Θεοτόκου, όπου γίνεται και Λιτάνευση της εικόνας. Υπάρχει ακόμα ένας Ιερός Ναός της Παναγίας της Τσαμπίκας στον (διδυμοποιημένο με το χωριό) Δήμο Αρχαγγέλου Ρόδου στην Ελλάδα, ο οποίος βρίσκεται και αυτός κτισμένος σε ύψωμα.
Στις 6 του μηνός Απριλίου, ημέρα της εορτής του Αγίου Ευτυχίου, και κάθε Δευτέρα της Διακαινισίμου γίνεται πανηγυρικός εορτασμός στο Εκκλησάκι του Αγίου Ευτυχίου στο ύψωμα πάνω από την Κοινότητα Νήσου, εκεί που βρίσκεται η Κατακόμβη που ασκήτεψε ο Άγιος και πολύς κόσμος προσέρχεται και από τα γύρω χωριά για να προσκυνήσει. Τον μήνα Ιούλιο, οργανώνονται διάφορες Κατασκηνωτικές Περιόδοι για τους μαθητές του χωριού στο Εξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία (Μετόχι της Ιεράς Μονής Παναγίας του Μαχαιρά, που βρίσκεται σε δασώση περιοχή κοντά στο χωριό Λυθροδόντας), όπου έχει διαμορφωθεί κατάλληλα ο χώρος υπό την επίβλεψη, οργάνωση και μέριμνα του Οικ. Ανδρέα Βορκά.

Προδημοτική

Υπάρχει το Δημόσιο και Κοινοτικό Nηπιαγωγείο στις κοινότητες. Tο πρώτο τμήμα πρωτολειτούργησε στο χώρο του A' Δημοτικού Σχολείου, ενώ κατά καιρούς φιλοξενήθηκε σε διάφορα σπίτια. Mετά από έρανο στις κοινότητές και με κυβερνητική χορηγία, χτίστηκε το κτίριο του Nηπιαγωγείου, με τρεις αίθουσες διδασκαλίας, όπου στεγάστηκαν 2 δημόσια τμήματα και 1 κοινοτικό. Tο 1998 λειτούργησε ακόμα ένα τμήμα νηπιαγωγείου στο χώρο του B' Δημοτικού Σχολείου.

Δημοτική

Σήμερα λειτουργούν δυο Δημοτικά Σχολεία, το A' και το B' Δημοτικό Σχολείο Πέρα Χωριού-Νήσου. Tα δυο αυτά σχολεία διατηρούν ένα πολύ καλό επίπεδο εκπαίδευσης, με σημαντικές διακρίσεις στο ενεργητικό τους, σε διάφορους τομείς και επίσης το Β' έχει αναδειχτεί σε οικολογικό σχολείο.

Μέση

Το Περιφερειακό Γυμνάσιο Πέρα Χωρίου και Νήσου άρχισε τη λειτουργία του ώς  A' Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας από το σχολικό έτος 1978-79,  ως απογευματινό. Αρχικά στεγάστηκε στο Β΄ Δημοτικό Σχολείο του Δαλιού και περιλάμβανε έξι τμήματα της Α΄ τάξης, που αριθμούσαν 160 περίπου μαθητές. Κατά το σχολικό έτος 1981-82 στεγάστηκε στο καινούριο σχολικό κτίριο στη Nήσου, πράγμα που κατέστησε δυνατή την πρωινή φοίτηση καθώς και την εξυπηρέτηση μεγαλύτερου αριθμού μαθητών. Τα τμήματα ανήλθαν στα δώδεκα (12) και περιελάμβαναν 420 μαθητές. Οι μαθητές προέρχονταν από τα ακόλουθα χωριά της περιοχής: Αγία Βαρβάρα, Αλάμπρα, Δάλι, Κόρνος, Λυθροδόντας, Λύμπια, Μαθιάτης, Μοσφιλωτή, Πέρα Χωριό-Nήσου, Ποταμιά και Σιά. Εντούτοις, στα μέσα του σχολικού έτους 1992/93 λειτούργησε το Γυμνάσιο Αγίας Βαρβάρας, οπόταν μεταστεγάστηκαν σ’ αυτό οι μαθητές από τα χωριά Αγία Βαρβάρα, Αλάμπρα, Σιά, Μοσφιλωτή, Κόρνος, Μαθιάτης, Λυθροδόντας. 
Όσοι από τους μαθητές των κοινοτήτων ολοκληρώνουν το κύκλο της μέσης γενικής εκπαίδευσης, φοιτούν στο Λύκειο Ιδαλίου το οποίο βρίσκεται στο γειτονικό χωριό Δάλι. Όσοι επιθυμούν να ακολουθήσουν την μέση τεχνική εκπαίδευση, φοιτούν κυρίως στις Τεχνικές Σχολές της Λευκωσίας.

Ιδιωτική

Σήμερα λειτουργούν στις δύο κοινότητες διάφοροι ιδιωτικοί Nηπιοβρεφοκομικοί Σταθμοί και ιδιωτικά ινστιτούτα φροντιστηρίων, όπου φοιτούν αρκετοί μαθητές από τις κοινότητές αλλά και άλλα χωριά από τη γύρω περιοχή. Επίσης, λειτουργεί και το ιδιωτικό Γυμνάσιο-Λύκειο Forum το οποίο άρχισε τη λειτουργία του από τη σχολική χρονιά 2002-2003.

Εμπόριο

Το χωριό βρίσκεται μέταξυ Λευκωσίας, Λεμεσού και Λάρνακας, στο σημείο ακριβώς όπου χωρίζονται οι αυτοκινητοδρόμοι Λευκωσιας-Λεμεσού και Λευκωσίας-Λάρνακας, και αυτο καθιστά την τοποθεσία του χωριού ιδιαίτερα κεντρική. Αυτό συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην ανάπτυξη της περιοχής και ως εκ τούτου, υπάρχουν διάφορες υπηρεσίες που εξυπηρετούν τα γύρω χωριά. 
Ο δρόμος που ενώνει το Πέρα Χωριό με το Δάλι (Λεωφόρος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ'), είναι μια ιδιαίτερα εμπορική οδός με διαφόρων ειδών καταστήματα ένδυσης, εποχιακών, υλικών οικοδομής κλπ, όπως επίσης και τρια μεγάλα πρατήρια βενζίνης, διάφορα γκαράζ επισκευής αυτοκινήτων, μπυραρίες και δυο παραρτήματα τραπεζών.

Επιχειρήσεις

Στην περιοχή δραστηριοποιούνται μεγάλες επιχειρήσεις σκυροδέματος και χρωμάτων, διάφορα ιδιωτικά φροντιστήρια, εργοληπτικές εταιρείες και εταιρείες ανάπτυξης γης. Υπάρχει αριθμός εργοστασίων και ξυλουργικών εργαστηρίων, ενώ διάφορες επιχειρήσεις ασχολούνται με αγοραπωλησίες αυτοκινήτων, τρακτέρ κ.λπ. Διάφορα ιατρεία, γραφεία αρχιτεκτόνων-μηχανικών, καθώς και λογιστικά-ελεγκτικά και δικηγορικά γραφεία παρέχουν διάφορες ανθρωπιστικές και επαγγελματικές υπηρεσίες.

Αναψυχή

Σούπερ μάρκετ, τρία μεγάλα αρτοποιεία-φούρνοι στην Λεωφόρο Μακαρίου μαζί με κάποια μικρά εστιατόρια και το πάρκο κοντά στον ποταμό Γιαλιά καλύπτουν τις ημερήσιες ανάγκες των πολιτών. Δίπλα από το πάρκο, υπάρχει χώρος κατάλληλος για καλλιτεχνικές και άλλες δραστηριότητες, οπως Αιμοδοσίες, Συναυλίες, υπαίθρια θέατρα, θερινό κινηματογράφο κ.λπ. Επίσης, υπάρχουν διάφορες σχολές χορού, μπαλέτου και πολεμικών τεχνών, δυο μεγάλα φυτώρια και ένα Sporting Club με πισίνα, cafe και γήπεδο futsal.

Κρατικές υπηρεσίες

Ο Αστυνομικός Σταθμός Πέρα Χωριού-Νήσου και η Πυροσβεστική Υπηρεσία βρίσκονται απέναντι από την Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και διασφαλίζουν την τάξη στην περιοχή. Στη Νήσου βρίσκεται στρατόπεδο της Εθνικής Φρουράς που διασφαλίζει την ασφάλεια του χωριού και της περιοχής.

Εκδηλώσεις

Τα δύο κοινοτικά σωματεία Ο.Χ.Ι. (Ορθόδοξο Χριστιανικό Ίδρυμα) και Ερυθρός Αστήρ, καθώς και ο Λαογραφικός Όμιλος 'Ρήγαινα' συμβάλλουν στην κοινωνική ζωή του χωριού οργανώνοντας διάφορες εκδηλώσεις και με ενεργό συμμετοχή στα κοινωνικά δρώμενα της περιοχής. Παραδείγματα είναι οι παρελάσεις που γίνονται κάθε χρόνο, την 28η Οκτωβρίου (γίνεται στο χωρίο ανά δύο χρόνια, εναλλάξ με την κοινότητα των Λυμπιών), την 25η Μαρτίου (γίνεται κάθε χρόνο στο Δάλι) και την 1η Απριλίου, όταν η φιλαρμονική του Σωματείου "ΟΧΙ" τελούσε λαμπαδηφορία και εωθινή παρέλαση στους δόμους του Πέρα Χωριού και της Νήσου, τιμώντας τον αγώνα της ΕΟΚΑ για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Το Σωματείο "Ερυθρός Αστέρας" συμμετέχει στην πορεία για την ελληνοτουρκική "φίλια" από το Πέρα Χωριό στο Δάλι.

ΚΕΝΘΕΑ

Στην περιοχή έχει την έδρα του ο Περιφερειακός Συμβουλευτικός Σταθμός ΚΕΝΘΕΑ, ο οποίος εξυπηρετεί τις κοντινές κοινότητες Ιδαλίου, Αγιας Βαρβάρας, Αλάμπρας, Μαθιάτη, Λυθροδόντα, Λυμπιών, Πέρα Χωριού, Νήσου, Ποταμιάς, Κόρνου, Κοτσιάτη, Μοσφιλωτής, Πυργών, Σιάς, Ψευδά και Αγίας Άννας. Η στελέχωση του σταθμού αποτελείται απο ένα έμπειρο ειδικευμένο λειτουργό, Σύμβουλο ειδικό Τοξικο-εξάρτησης και κάποιο διαμεσολαβητή σε ενδοοικογενειακές συγκρούσεις. Σκοπός του Σταθμού είναι η εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης στις κοινότητες και στην αποτροπή των νέων από τη χρήση ουσιών εξάρτησης μέσα από διάφορες ενημερωτικές εκδηλώσεις, σεμινάρια και ομιλίες. Κύριες κατευθύνσεις δράσεις του Σταθμού είναι η Πρόληψη (πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής) και η Συμβουλευτική (ατομική, οικογενειακή και ομαδική).

Διδυμοποίηση

Οι δύο κοινότητες από το 1998 είναι διδυμοποιημένες με τον Αρχάγγελο της Ρόδου. Η διαδικασίες αποπερατώθηκαν με δύο τελετές που έγιναν η μεν πρώτη στις 17 Οκτωβρίου 1997 στο Πέρα Χωριό, η δε δεύτερη στις 24 Ιουλίου 1998 στον Αρχάγγελο. Η ιδέα αυτή είχε απασχολήσει το Συμβούλιο από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης του και τέθηκε σαν μακροπρόθεσμος στόχος.  Στο τέλος του 1995, κατά την επίσκεψη του τότε Υπουργού Υγείας της Ελλάδας, κ. Δημήτρη Κρεμμαστινού, στις Κοινότητες Πέρα Χωριού και Νήσου, για να παρακολουθήσει την διαδικασία της εθελοντικής αιμοδοσίας των κοινοτών, σε συζήτηση που είχε με τον τότε [και νυν] Πρόεδρο του Συμβουλίου κ.  Γιαννάκη Γεωργίου, για τις διδυμοποιήσεις, εισηγήθηκε όπως διερευνηθεί η δυνατότητα διδυμοποίησης με τη γενέτειρά του, τον Αρχάγγελο Ρόδου.

Χορωδία

Η Κοινοτική Χορωδία ιδρύθηκε το 1996 με σαράντα περίπου μέλη από κατοίκους των δυο χωριών, αλλά και άλλους φίλους της χορωδίας διαφόρων ηλικιών.  Έχει δώσει παραστάσεις τοπικά, σε γειτονικές κοινότητες και σε πόλεις του τόπου μας.  Παρουσιάστηκε επίσης στις κοινότητες Αρχαγγέλου και Μαλώνας Ρόδου, μέσα στα πλαίσια της δεύτερης και τελικής φάσης της Διδυμοποίησης Πέρα Χωριού - Νήσου με την κωμόπολη του Αρχαγγέλου. Φιλοδοξία της χορωδίας είναι πέραν από τη συνεχή ποιοτική βελτίωσή της, να αποτελεί και μέσο και δυνατότητα συνάντησης των κατοίκων μεταξύ τους, σε μια περίοδο που οι συνθήκες της ζωής τείνουν να απομονώνουν και να αποξενώνουν τους ανθρώπους. Στη χορωδία λαμβάνουν μέρος άτομα όλων των ηλικιών και από τις δύο κοινότητες και από άλλα χωριά.