Τριττύα

H τριττύς  ή τριττύα ή τριτύς ή τρικτύς ή τριπτύς (αρχαία ελληνικά: ἡ τριττύς) ήταν θεσμός και διοικητική υποδιαίρεση της φυλής. Οι φυλές ως διοικητική οργάνωση δημιουργήθηκαν, από τους Ίωνες, αρχικά στην Αρχαία Αθήνα, αλλά και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Αρχαίας Ελλάδας. Ο θεσμός της τριττύος, γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη με τη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη.

Η οργάνωση των τριττύων στην μεταρρύθμιση του Κλεισθένη

Ο Κλεισθένης αν και αύξησε τον αριθμό των φυλών, από 4 σε 10, διατήρησε τον αριθμό των τριττύων ανά φυλή, δηλαδή 3 ανά φυλή. Στη συνέχεια διαίρεσε την επικράτεια σε τριάντα τριττύες, ενωμένες σε ομάδες των τριών ανά την κάθε μία από τις δέκα φυλές.  
Η καινοτομία στη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη ήταν ο χωρισμός των τριάντα αυτών τριττύων σε: δέκα "περί το άστυ", δέκα "παράλιες" και δέκα "μεσόγειες".
Με αυτόν τον τρόπο, κάθε κοινωνική τάξη (αγρότες, έμποροι και ευγενείς) είχαν την ίδια ισχύ, ενώ κάθε μία από τις 10 φυλές αποτελείται από 3 τριττύες, μία για τους δήμους της Μεσογαίας (ενδοχώρα, όπου επικρατούσαν οι αγρότες), μία για τους δήμους από την Παραλία (από την ακτή, όπου επικρατούσαν οι έμποροι) και μία από το άστυ (η αστική περιοχή, όπου επικράτησαν οι ευγενείς). 
Οι τρεις τρυττίες (μία από την κάθε κατηγορία: άστεως, μεσογαία, παράλιος) δόθηκαν με κλήρωση, σε κάθε φυλή και σε αυτές κατανεμήθηκαν όλοι οι δήμοι. Οι δήμοι "περί το άστυ" ήταν συνήθως μεγαλύτεροι και σε μερικές περιπτώσεις μπορούσε ένας από αυτούς να αποτελεί μία τριττύα από μόνος του, ενώ σε άλλες περιπτώσεις μία τριττύα περιελάμβανε πιθανόν μέχρι οκτώ ή και εννιά ακόμα δήμους.
Επικεφαλής των τριττύων ήταν οι τριττύαρχοι, ενώ των δήμων οι δήμαρχοι. Ο τριττύαρχος ήταν υπεύθυνος για τα διάφορα δημόσια έργα της τριττύος, όπως την κατασκευή οδών, την αμυντική ενίσχυση των τειχών, την κατασκευή πλοίων, ενώ επίσης ήταν αρμόδιος για τη στρατολογία των δημοτών της τριττύος του. Η τριττύς ως μονάδα κατά κύριο λόγο ασχολούνταν με τον εξοπλισμό και την επάνδρωση των Αθηναϊκών πλοίων, (με βάση τις ναυκραρίες) και ήταν υπεύθυνη για δέκα πλοία, ενώ η περιοχή της προβλήτας του λιμανιού του Πειραιά χωρίστηκε σε ξεχωριστούς χώρους, προκειμένου να εξυπηρετεί τη Συνέλευση των πληρωμάτων της τριττύος. Οι τριττύες και ο τριττύαρχός τους πιθανώς να είχαν και συνεισφορά ως ιεροτελεστές σε ορισμένες θρησκευτικές λατρείες, καθώς αναφέρεται θυσία με το όνομα "τριττύς". 
Η σύνδεση της τριττύας με λατρευτικές αρμοδιότητες φαίνεται και από το όνομα τριττύας γνωστής ως "Λευκοταίνιοι" (αυτοί που φορούν λευκή ταινία) και αφορά τριττύα της φυλής των Γελεώντων.
Επίσης, στην αρχαία Δήλο υπήρχαν (12) δώδεκα τριττύες, εκ των οποίων μόνο για δύο είναι γνωστά τα ονόματά τους: "Θυεστάθαι" και "Οκυνίδαι".

Ναυκραρίες

Πριν την μεταρρύθμιση του Κλεισθένη, η Αθήνα με τις τέσσερις φυλές της διαιρείτο σε δώδεκα τριττύες, η κάθε μία δε από αυτές, αποτελούνταν από (4) τέσσερις ναυκραρίες. Συνολικά δηλαδή υπήρχαν σαράντα οκτώ ναυκραρίες (4 φυλές Χ 3 τριττύες = 12 τριττύες  Χ 4 ναυκραρίες = 48 ναυκραρίες). Κάθε ναυκραρία διοικούνταν από τον ναύκραρο, ο οποίος ήλεγχε τα έσοδα και τα έξοδα, καθώς κάθε ναυκραρία είχε δικό της ταμείο.  Με τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη οι ναυκραρίες έφτασαν τις πενήντα. Για τις δέκα φυλές αντιστοιχούσαν πλέον (5) πέντε ναυκραρίες για κάθε φυλή (10 φυλές Χ 5 ναυκραρίες =50 ναυκραρίες).

Δήμοι

Η κάθε τριττύς, χωριζόταν σε δήμους. Ο Αριστοτέλης στο έργο του «Αθηναίων Πολιτεία» αναφέρει ότι επί Κλεισθένη τη θέση των ναυκραριών πήραν οι δήμοι.