Κάνναβη (φάρμακο)

Η κάνναβη, γνωστή και ως μαριχουάνα και γκάντζα (από το Σανσκριτικό gañjā, που σημαίνει «κάνναβη»), μεταξύ πολλών άλλων ονομάτων, αναφέρεται σε οποιοδήποτε αριθμό παρασκευασμάτων του φυτού Κάνναβη που προορίζονται για χρήση ως ψυχοδραστικό φάρμακο. Η πιο κοινή μορφή της κάνναβης που χρησιμοποιείται ως φάρμακο είναι η αποξηραμένη φυτική μορφή.
Η τυπική μορφή της φυτικής κάνναβης αποτελείται από τα λουλούδια και τα υποκείμενα φύλλα και μίσχους ώριμων έχοντα ύπερο ή θηλυκών φυτών. Το φάρμακο σε μορφή ρητίνης είναι γνωστό ως χασίς.
Η μείζων ψυχοδραστική χημική ένωση στην κάνναβη είναι η Δ⁹-τετραϋδροκανναβινόλη (κοινώς συντομογραφημένη ως THC). Τουλάχιστον 66 άλλα κανναβινοειδή είναι επίσης παρόντα στην κάνναβη, συμπεριλαμβανομένου της κανναβιδιόλης (CBD), της κανναβινόλης (CBN) και της τετραϋδροκανναβιβαρίνης (THCV), μεταξύ πολλών άλλων, οι οποίες πιστεύεται ότι οδηγούν σε διαφορετικά αποτελέσματα από εκείνα της THC και μόνο.
Η χρήση κάνναβης έχει βρεθεί ότι σημειώνεται ήδη από τη τρίτη χιλιετία π.Χ. Στη σύγχρονη εποχή, το φάρμακο έχει χρησιμοποιηθεί για ψυχαγωγικούς, θρησκευτικούς ή πνευματικούς, και φαρμακευτικούς σκοπούς. Τα Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ) εκτίμησαν ότι το 2004 περίπου το 4% του παγκόσμιου ενήλικου πληθυσμού (162 εκατομμύρια άνθρωποι) κάνουν χρήση κάνναβης ετησίως και περίπου 0,6% (22,5 εκατομμύρια) την χρησιμοποιούν σε καθημερινή βάση. Η κατοχή, χρήση ή πώληση παρασκευασμάτων της κάνναβης που περιέχουν ψυχοδραστικά κανναβινοειδή έγινε παράνομη στα περισσότερα μέρη του κόσμου στις αρχές του εικοστού αιώνα. Από τότε, μερικές χώρες έχουν εντείνει την επιβολή της απαγόρευσης της κάνναβης, ενώ άλλες την έχουν μειώσει.

Ιατρική χρήση

Μια ανασκόπηση του 2002 από τον Franjo Grotenhermen πάνω σε ιατρική βιβλιογραφία αναφέρει ότι η ιατρική χρήση της κάνναβης έχει δείξει θετικά αποτελέσματα στη θεραπεία κατά της ναυτίας,της έμεσης,του προεμμηνορυσιακού συνδρόμου,της μη-σκόπιμης απώλειας βάρους,της αϋπνίας και της απώλειας της όρεξης από χημειοθεραπείες.Άλλα σχετικά καλώς επιβεβαιωμένα στοιχεία κάνουν λόγο για θεραπεία της σπαστικότητας σε άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας,του πόνου και ειδικότερα του νευρογενούς πόνου,των κινητικών δυσκολιών,του άσθματος και του γλαυκώματος.
Προκαταρκτικές ενδείξεις δείχνουν ότι φάρμακα με βάση την κάνναβη μπορεί να είναι χρήσιμα στη θεραπεία δυσλειτουργίας των επινεφριδίων,του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου,των ημικρανιών,της ινομυαλγίας και σχετικών παθήσεων.
Η ιατρική χρήση της κάνναβης επίσης φαίνεται ότι θεραπεύει συγκεκριμένα συμπτώματα παθήσεων όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας και οι τραυματισμοί του νωτιαίου μυελού, παρουσιάζοντας αντισπασμωδική και μυοχαλαρωτική δράση, καθώς και αυξάνοντας την όρεξη σε αυτούς τους ασθενείς.
Άλλες ιατρικές έρευνες αναφέρουν ότι η κάνναβη ή συγκεκριμένα κανναβινοειδή πιθανόν να χρησιμεύσουν στη θεραπεία της κατάχρησης του αλκοόλ , της αρθρίτιδας που προκαλείται από περίσσια κολλαγόνου,του άσθματος, της αθηροσκλήρωσης,της διπολικής διαταραχής , του μετατραυματικού συνδρόμου , του καρκίνου του παχέος εντέρου , της αισθητηριακής νευροπάθειας σχετιζόμενης με τον HIV,της δυστονίας , της επιληψίας , συγκεκριμένων παθήσεων του πεπτικού συστήματος , των γλοιωμάτων (τύπος όγκου στον εγκέφαλο) , της ηπατίτιδας C ,τη νόσο του Huntigton, της λευχαιμίας , ων όγκων του δέρματος , τα στελέχη του βακτηρίου Staphylococcus aureus που είναι ανθεκτικά στη μεθισιλλίνη ,τη νόσο του Parkinson , του κνησμού,της ψωρίασης , της δρεπανοκυτταρικής αναιμίας , της υπνικής άπνοιας  καθώς και της νευρικής ανορεξίας . Ελεγχόμενη έρευνα στη θεραπεία του συνδρόμου Tourette με ένα φάρμακο (Dronabinol) που περιέχει δραστική ουσία η οποία είναι συνθετικά ομόλογη με την δ9-τετραϋδροκανναβινόλη,την κύρια ψυχοδραστική ουσία της κάνναβης,έδειξε ότι οι ασθενείς είχαν μείωση των συμπτωμάτων του τους χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες ,άλλες έρευνες όμως ισχυρίζονται ότι δεν είχε αποτελέσματα στην μείωση των τικ . Οι αναφορές των ίδιων των ασθενών δείχνουν μείωση των τικ με την ιατρική χρήση της κάνναβης , όμως χρειάζονται μακροπρόθεσμες, ελεγχόμενες έρευνες για να το αποδείξουν σε μεγαλύτερο αριθμό ασθενών.
Σε πολλά εργαστήρια σε όλον τον κόσμο γίνονται εντατικές έρευνες για να παραχθούν φάρμακα με βάση τα συστατικά της κάνναβης, που όμως δεν θα έχουν ψυχοτρόπες επιδράσεις, θα μένουν δηλαδή μακριά από την περιοχή του εγκεφάλου και θα δρουν μόνο στον περιφερειακό υποδοχέα στον οποίο δείχνουν προτίμηση τα μη ψυχοτρόπα ανάλογα (δηλαδή τα τροποποιημένα από τους ερευνητές κανναβινομιμητικά μόρια) παρουσιάζοντας υψηλή αντιφλεγμονώδη δράση. Το πρώτο τέτοιο παρασκεύασμα ενάντια στον πόνο και στο στρες ανακοινώθηκε την 1η Ιουλίου του 2005 στο περιοδικό «Nature» από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Τζόρτζια, ενώ άλλα για την επιληψία και την κατά πλάκας σκλήρυνση θα ακολουθήσουν.
Τον Μάρτιο του 2014 η Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ εγκρίνει τη μελέτη για την ιατρική μαριχουάνα, σημαίνοντας έτσι μια ιστορική αλλαγή στην Ομοσπονδιακή πολιτική των ΗΠΑ. Συγκεκριμένα, η Διεπιστημονική Ένωση Μελετών στα Ψυχοδηλωτικά (MAPS) έχει προσπαθήσει τα τελευταία 22 χρόνια να ξεκινήσει η έρευνα ανάπτυξης φαρμάκων που να βασίζονται στην ιατρική κάνναβη, και αυτή είναι η πρώτη φορά έκτοτε που έχει χορηγηθεί άδεια για αγορά μαριχουάνας προς ιατρική χρήση από το Εθνικό Ινστιτούτο για την Κατάχρηση Ναρκωτικών (NIDA), τον μοναδικό πάροχο μαριχουάνας προς έρευνα, ρυθμιζόμενη σε ομοσπονδιακό επίπεδο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μηχανισμός δράσης

Η υψηλή λιποδιαλυτότητα των κανναβινοειδών έχει ως αποτέλεσμα την παραμονή τους στο σώμα για μεγάλες χρονικές περιόδους. Ακόμη και μετά από μία μόνο χορήγηση THC, ανιχνεύσιμα επίπεδα αυτού μπορούν να βρεθούν στο σώμα για εβδομάδες ή και περισσότερο (ανάλογα με την ποσότητα που χορηγείται και την ευαισθησία της μεθόδου αξιολόγησης). Ένας αριθμός ερευνητών έχουν προτείνει ότι αυτό είναι ένας σημαντικός παράγοντας αναφορικά με τα αποτελέσματα της μαριχουάνας, ίσως επειδή τα κανναβινοειδή μπορούν να συσσωρευτούν στο σώμα και ιδιαίτερα στις λιπιδικές μεμβράνες των νευρώνων.
Η THC των κανναβινοειδών ασκεί τα σημαντικότερα αποτελέσματα της μέσω των δράσεών της σε δύο τύπους υποδοχέων κανναβινοειδών, τον υποδοχέα CB₁ και τον υποδοχέα CB₂, οι οποίοι είναι υποδοχείς συζευγμένοι με πρωτεΐνη G (GPCRs). Ο υποδοχέας CB₁ βρίσκεται κυρίως στον εγκέφαλο καθώς και σε ορισμένους περιφερειακούς ιστούς και ο υποδοχέας CB₂ βρίσκεται κυρίως στους περιφερικούς ιστούς, αλλά εκφράζεται επίσης σε νευρογλοιακά κύτταρα. Η THC φαίνεται να μεταβάλλει τη διάθεση και τη γνωστική λειτουργία μέσω δράσης αγωνιστή στους υποδοχείς CB₁, οι οποίοι έπειτα αναστέλλουν ένα σύστημα δεύτερου αγγελιαφόρου (της αδενυλικής κυκλάσης), με δοσοεξαρτώμενο τρόπο. Αυτές οι δράσεις μπορούν να παρεμποδιστούν από τον εκλεκτικό ανταγωνιστή του υποδοχέα CB₁, την ριμοναβάντη, η οποία έχει δειχθεί σε κλινικές δοκιμές ότι είναι μια αποτελεσματική θεραπεία για τη διακοπή του καπνίσματος, την απώλεια βάρους και μέσο για τον έλεγχο ή τη μείωση των παραγόντων κινδύνου του μεταβολικού συνδρόμου. Ωστόσο, λόγω της δυσφορικής επίδρασης των ανταγωνιστών του υποδοχέα CB₁, το φάρμακο αυτό συχνά διακόπτεται λόγω των παρενεργειών αυτών.
Μέσω της ενεργοποίησης του υποδοχέα CB₁, η THC αυξάνει έμμεσα την απελευθέρωση της ντοπαμίνης στην συναπτική σχισμή και έτσι παράγει τα ψυχοτρόπα αποτελέσματα ενεργοποιώντας το ντοπαμινεργικό μονοπάτι της ανταμοιβής. Η κανναβιδιόλη (CBD) δρα επίσης ως ένας αλλοστερικός τροποποιητής των μ- και δ- υποδοχέων των οπιοειδών. Η THC επίσης ενισχύει τις δράσεις των υποδοχέων γλυκίνης.

Ασφάλεια χρήσης

Από το ιατρικό περιοδικό The Lancet,"δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένοι θάνατοι από δηλητηρίαση που προκλήθηκε από κάνναβη" ,και ή δόση της δ9-τετραϋδροικανναβινόλης που χρειάστηκε για να προκαλέσει κατά 50% θάνατο σε ποντίκια ήταν υπερβολικά μεγαλύτερη σε σχέση με την κανονική δόση από ότι σε άλλα ναρκωτικά, όπως η καφεΐνη, η νικοτίνη και η ηρωίνη.
Ο καπνός της κάνναβης περιέχει χιλιάδες οργανικές και ανόργανες ουσίες, άλλα την ίδια ποσότητα πίσσας με ένα τσιγάρο . Πάνω από 50 γνωστά καρκινογόνα έχουν εντοπιστεί στον καπνό της κάνναβης (πχ νιτροζαμινες, ενεργές αλδεϋδες, βενζοπυρένιο) , αλλά όχι στο ίδιο το φυτό.
Σύμφωνα με τη μεγαλύτερη έρευνα παγκοσμίως για το σχήμα και το μέγεθος του σπέρματος που περιέλαβε δείγματα από 1970 άντρες στη Βρετανία, η χρήση κάνναβης αποτελεί κύριο παράγοντα πρόκλησης ανωμαλιών στο σπέρμα. Συγκεκριμένα παρατηρήθηκε ότι, απομονώνοντας άλλους παράγοντες, υπήρχε διπλάσια πιθανότητα τα δείγματα που λήφθηκαν από άτομα που είχαν κάνει χρήση κάνναβης σε χρονική περίοδο μικρότερη των τριών μηνών από την εκσπερμάτωση, να παρουσιάζουν συγκέντρωση φυσιολογικού σπέρματος μικρότερη του 4 τοις εκατό.

Φάρμακα σχετικά με την κάνναβη

Φάρμακα που παράγονται απ' ευθείας από το φυτό
1) Sativex - Στοματικό εκνέφωμα το οποίο περιέχει CBD και THC, ουσίες οι οποίες εξήχθησαν από το φυτό Cannabis Sativa, για πολλαπλές   
ενδείξεις
Φάρμακα που περιέχουν συνθετικές μορφές ουσιών που παράγονται από την κάνναβη
1) Dronabinol/Marinol, συνθετική THC σε κάψουλα, για πολλαπλές ενδείξεις
2) Dronabinol Metered Dose Inhaler (MDI)/Marinol aerosol, συνθετική THC σε στοματικό εκνέφωμα, για πολλαπλές ενδείξεις
3) Bedrocan, συνθετική THC, κυκλοφορεί μόνο στην Ολλανδία
4) Bediol, Bedica, Bedrobinol, συνθετική THC και CBD που κάθε διαφορετικές δόσεις αυτών είναι ένα φαρμακευτικό προϊόν με διαφορετικό όνομα, κυκλοφορεί μόνο στην Ολλανδία 
Φάρμακα που περιέχουν συνθετικά κανναβινοειδή όμοια με αυτά που βρίσκονται στο φυτό της κάνναβης
1) Nabilone/Cesamet, για τη θεραπεία της ναυτίας στους καρκινοπαθείς που κάνουν θεραπεία
2) Dexanabinol, προστατεύει τα εγκεφαλικά κύτταρα από βλάβες έπειτα από εγχείρηση στην καρδιά
3) CT-3 (ajulemic acid), θεραπεία της σπαστικότητας και του νευροπαθητικού πόνου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας
4) PRS-211,375/ Cannabinor, αναλγητικό-αντιφλεγμονώδες
5) HU 308, θεραπεία της υπέρτασης και αντιφλεγμονώδες
6) HU 331, θεραπεία της απώλειας μνήμης, της απώλειας βάρους, της απώλειας όρεξης, της καταστροφής των νευρικών κυττάρων, των όγκων και του πόνου.