Σιδηρούς Σταυρός

Ο Σιδηρούς Σταυρός (γερμ. Eisernes Kreuz) ήταν το κατεξοχήν πρωσικό και μετέπειτα γερμανικό πολεμικό μετάλλιο έως το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και σύμβολο του γερμανικού μιλιταρισμού.

Ιστορική αναδρομή

Το παράσημο καθιερώθηκε στις 10 Μαρτίου 1813 από τον βασιλιά της Πρωσίας, Φρειδερίκο Γουλιέλμο Γ΄. Η όλη εμφάνιση του παράσημου ήταν εμπνευσμένη από το σύμβολο του τάγματος των Τευτόνων, έναν λιτό σταυρό μαύρου χρώματος, του οποίου τα άκρα διευρύνονταν ελαφρά. Τον σταυρό αυτό φορούσαν οι ιππότες επάνω σε άσπρο μανδύα από τον 14ο αιώνα.
Το σχέδιο προήλθε από το χέρι του ίδιου του βασιλιά, με την τελική προσαρμογή από τον Καρλ Φρίντριχ Σίνκελ, κατασκευάστηκε από τα Βασιλικά Χυτήρια (Königlich Preußische Eisengießerei) για πρώτη φορά με αναδρομική χρονολόγηση στις 10 Μαρτίου 1813. Αρχικά ήταν προορισμένο να απονεμηθεί μόνο μια φορά και για να τιμήσει αποκλειστικά και μόνο διάφορες δράσεις στους απελευθερωτικούς αγώνες των χρόνων 1813–1815 κατά του Ναπολέοντα. Αργότερα όμως ξαναχρησιμοποιήθηκε και σε άλλους πολέμους.
Σε αντίθεση με άλλα μετάλλια, ο Σιδηρούς Σταυρός δεν είχε σχεδόν κανένα πολύτιμο υλικό πάνω του. Ήταν κατασκευασμένος από απλό μαύρο χυτοσίδηρο σε απλό αργυρό φόντο. Η μορφή του αυτή ήταν σύμβολο ιπποτισμού, αληθινής εκπλήρωσης του καθήκοντος καθώς και μετριοφροσύνης του Γερμανού Πρώσου στρατιώτη. 
Ο Μεγαλόσταυρος του Σιδηρού Σταυρού ήταν σχεδόν διπλάσιος σε μέγεθος από αυτό των σταυρών Α΄ και Β΄ Τάξης και φερόταν σε ταινία στον λαιμό. Μια παραλλαγή του μεγαλόσταυρου, με μικρότερες διαστάσεις, αποτέλεσε τη βαθμίδα του Σταυρού των Ιπποτών κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Σιδηρούς Σταυρός είχε πάντα το έτος έκδοσής του (1813, 1870, 1914 και 1939) σκαλισμένο στο κάτω μέρος του κάτω σκέλους του σταυρού. Η έκδοση του 1813 είχε και το μονόγραμμα του ονόματος του βασιλιά Φρειδερίκου Γουλιέλμου Γ΄ (FW) στο άνω σκέλος του σταυρού, ενώ στο κέντρο είχε ένα φύλλο βελανιδιάς. Οι εκδόσεις του 1870 και του 1914 είχαν τα αντίστοιχα μονογράμματα των Γουλιέλμου Α΄ και Γουλιέλμου Β΄ (W) στο κέντρο και ένα βασιλικό στέμμα στο άνω άκρο. Το αρχικό μοτίβο πέρασε στην όπισθεν όψη. Η έκδοση του 1939 αντικατέστησε το βασιλικό μονόγραμμα και στέμμα με το σύμβολο του εθνικοσοσιαλισμού, τη σβάστικα.

Τρόπος χρήσης

Ο Σιδηρούς Σταυρός Β΄ Τάξης φερόταν μόνο την ημέρα της απονομής του με την ταινία περασμένη στην κουμπότρυπα του δεύτερου κουμπιού στο σακάκι της στολής. Ύστερα φερόταν στην ίδια θέση ραμμένη μόνο η ταινία ως ένδειξη της απονομής. Συχνά χρησίμευε η ταινία για την ανάρτηση και άλλων μετέπειτα παράσημων.
Αργότερα, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, άρχισαν να χρησιμοποιούνται και ειδικές παραμάνες αντί για την ταινία.
Ο Σταυρός Α΄ Τάξης φερόταν χωρίς ταινία στην αριστερή μεριά του στήθους, ενώ ο Μεγαλόσταυρος και ο Σταυρός των Ιπποτών φέρονταν κρεμασμένοι στο λαιμό.

Σημασία του Σιδηρού Σταυρού

Οι Α΄ και Β΄ Τάξη του Σιδηρού Σταυρού ήταν από το 1813 και μετά τα υψηλότερα πολεμικά παράσημα του πρωσικού στρατού, και από το 1870 και μετά, του ενιαίου γερμανικού στρατού.
Ένα μόνο ισάξιο παράσημο υπήρχε, η στρατιωτική κλάση του Pour le mérite (γαλλ. «Για την ένδοξο δράση») που απονεμόταν μέχρι το 1918 και ήταν αποκλειστικά περιορισμένο για απονομή σε αξιωματικούς. Από όλα τα παράσημα, ο σιδερένιος σταυρός είχε τη μεγαλύτερη κοινωνική αναγνώριση, καθώς ήταν και το μόνο παράσημο που απονεμόταν στους στρατιώτες όλων των γερμανικών κρατιδίων.

Μετά τον πόλεμο

Μετά τον πόλεμο απαγορεύτηκε το σήμα της σβάστικας. Με νόμο της 26ης Ιουλίου του 1957 στη μεταπολεμική Γερμανία δεν επιτρέπονται τα στρατιωτικά παράσημα που έχουν τον αγκυλωτό σταυρό. Έτσι, στα καταστήματα κυκλοφόρησαν ειδικές απομιμήσεις, που στη θέση των απαγορευμένων συμβόλων έχουν ένα φύλλο βελανιδιάς και γι' αυτό επιτρέπονται.

Μετά το 1945

Από το 1945 και μετά, ο Σιδηρούς Σταυρός δεν χρησιμοποιείται πια σε παράσημα. Εκτός αυτού, η Ομοσπονδιακή Γερμανία είναι η μοναδική κυβέρνηση στον σύνδεσμο του ΝΑΤΟ που δεν απονέμει κανένα παράσημο γενναιότητας. Άλλα παράσημα υπάρχουν όμως για αποδόσεις στη σκοποβολή, ή για συνεισφορά σε διάφορες ασκήσεις, καθώς και για τιμή.
Επειδή όμως ο Σιδηρούς Σταυρός έχει πολύ μεγάλη ιστορική σημασία, έχει γίνει το έμβλημα του στρατού της Ομοσπονδιακής Γερμανίας και κοσμεί σε διάφορες μορφές τις σημαίες και τα όργανα της αεροπορίας, του ναυτικού, του στρατού ξηράς κ.λπ.