Ρόμπερτ ντε Μπρους, 5ος λόρδος του Άναντεϊλ

Κρίση διαδοχής στην Σκωτία

Την διετία 1271 - 1272 ο Ρόμπερτ ζήτησε το χέρι της Μαρζορί του Κάρικ, της πλούσιας κληρονόμου του Νάιλ του Κάρικ, 2ου κόμη του Κάρικ για τον ομώνυμο γιο του Ρόμπερτ ντε Μπρους. Την ίδια εποχή πέθανε η πρώτη σύζυγος του Ισαβέλλα ντε Κλερ του Γκλόστερ και του Χέρτφορντ, η τελευταία καταγραφή για την ίδια ήταν ένα δώρο από ελάφι που δέχτηκε από τον βασιλιά Ερρίκο στο Έσσεξ (1271). Στις 3 Μαΐου 1273 ο Ρόμπερτ προχώρησε σε δεύτερο γάμο με την Χριστίνα του Ίρεμπι την χήρα του Αδάμ Τζέσμοντ του κόμη της Νορθουμβρίας, ο γάμος έφερε στην οικογένεια Μπρους μεγάλο αριθμό εδαφών στο Κάμπερλαντ. Ο πατέρας Ρόμπερτ μετά τον δεύτερο γάμο περιορίστηκε στην διοίκηση των οικογενειακών εδαφών στα βόρεια ενώ οι γιοι του κυβέρνησαν στον νότο.  
Ο Ρόμπερτ ντε Μπρους ήταν αντιβασιλιάς της Σκωτίας την περίοδο που ο δεύτερος ξάδελφος του Αλέξανδρος Γ΄ της Σκωτίας ήταν ακόμα ανήλικος, σαν πιο στενός συγγενής του ήταν υποψήφιος διάδοχος του θρόνου σε περίπτωση που πέθαινε χωρίς απογόνους. Η μεγάλη δυναστική κρίση ξέσπασε στον Οίκο του Ντάνκελντ στα τέλη της βασιλείας του Αλεξάνδρου Γ΄ όταν και τα τρία παιδιά του πέθαναν πρόωρα σε λίγα χρόνια. Ο μεσήλικας Αλέξανδρος Γ΄ υποχρεώθηκε να ορίσει διάδοχο (1284) την μοναδική κληρονόμο και εγγονή του από την κόρη του Μαργαρίτα της Νορβηγίας ή Κυρία της Νορβηγίας που ζούσε στην Νορβηγία και βρισκόταν ακόμα σε βρεφική ηλικία. Ο Αλέξανδρος Γ΄ προχώρησε σε δεύτερο γάμο με την Γιολάντα του Ντρε στις 1 Νοεμβρίου 1285 με άμεσο στόχο να αποκτήσει γιο και διάδοχο αλλά αμέσως μετά πέθανε σε ατύχημα με το άλογο του σε ηλικία 45 ετών (1286). Ο θάνατος του έφερε τεράστια δυναστική κρίση στην Σκωτία, η τρίχρονη Μαργαρίτα από την Νορβηγία ορίστηκε διάδοχος του θρόνου αλλά πέθανε στις 26 Σεπτεμβρίου 1290 στις Ορκάδες σε ηλικία 7 ετών ενώ βρισκόταν στον δρόμο για να έρθει στην Σκωτία και να ορκιστεί βασίλισσα. Με τον πρόωρο θάνατο της Μαργαρίτας εμφανίστηκαν 13 ευγενείς διεκδικητές του θρόνου ανάμεσα τους και ο Ρόμπερτ Μπρους.

Εκλογή του Τζων Μπάλλιολ στον θρόνο

Μετά τον τερματισμό της κύριας βασιλικής γραμμής των Ντάνκελντ του Γουλιέλμου τον Λέοντα τον θρόνο διεκδίκησαν οι απόγονοι του αδελφού του Δαβίδ του Χάντιγκτον. Οι δυο διεκδικητές ήταν ο Τζων Μπάλλιολ και ο ίδιος ο Ρόμπερτ ντε Μπρους σαν απόγονοι των θυγατέρων του Δαυίδ Μαργαρίτας του Χάντιγκτον και Ισομπέλ του Χάντινγκτον αντίστοιχα. Ο Ρόμπερτ ντε Μπρους καταγόταν από την μικρότερη κόρη του Δαυίδ ενώ ο Μπάλλιολ από την μεγαλύτερη, από την άλλη πλευρά ο Μπρους ήταν δεύτερος ξάδελφος των βασιλέων της Σκωτίας και τέταρτης γενιάς απόγονος του Δαυίδ Α΄ της Σκωτίας ενώ ο Μπάλλιολ τρίτος ξάδελφος και πέμπτης γενιάς απόγονος του Δαυίδ Α΄. Η δυναστική κρίση που ξέσπασε το 1292 κατοχύρωσε τελικά τον θρόνο της Σκωτίας στον μεγάλο αντίπαλο του Ρόμπερτ ντε Μπρους Τζων Μπάλλιολ τα γεγονότα έχουν ως εξής :
Μετά τον θάνατο της νεαρής Μαργαρίτας ο Ρόμπερτ ντε Μπρους βάδισε με ένα στρατιωτικό σώμα με την βοήθεια των κομήτων του Μαρ και του Άθολ με άγνωστες προθέσεις. Ο επίσκοπος του Αγίου Ανδρέα Ουίλλιαμ Φρέιζερ τρομοκρατήθηκε από την πιθανότητα έκρηξης εμφυλίου, στράφηκε στον Εδουάρδο Α΄ της Αγγλίας και ζήτησε την βοήθεια του για την εκλογή του νέου βασιλιά. Ο Εδουάρδος Α΄ της Αγγλίας συμφώνησε να τοποθετηθεί πρόεδρος της διαδικασίας σε αντάλλαγμα ζήτησε να του δηλώσει ο νέος βασιλιάς της Σκωτίας την υποτέλεια του, οι κηδεμόνες αρνήθηκαν αλλά ο Τζων Μπάλλιολ έσπευσε πρώτος να δηλώσει υποτέλεια στον Εδουάρδο, μετά τους υποψηφίους υπέκυψαν και οι κηδεμόνες στις απαιτήσεις του Άγγλου βασιλιά. Στις 3 Αυγούστου 1291 ο Εδουάρδος Α΄ ζήτησε από τον Μπρους και τον Μπάλλιολ να επιλέξουν 40 εκλέκτορες για την διαδικασία ενώ ο ίδιος συμμετείχε με 24 εκλέκτορες. Το εκλεκτορικό σώμα αποφάσισε στις αρχές Νοεμβρίου να δώσει το στέμμα της Σκωτίας στον Τζων Μπάλλιολ, ο ίδιος ο Άγγλος βασιλιάς επικύρωσε σαν πρόεδρος την απόφαση στις 17 Νοεμβρίου, η στέψη του Μπάλλιολ έγινε στις 30 Νοεμβρίου στο αβαείο της Σκον. Ο Τζων Μπάλλιολ ορκίστηκε στις 26 Δεκεμβρίου υποτέλεια στον Εδουάρδο Α΄, ο Άγγλος βασιλιάς έκανε σαφές από την αρχή ότι θα συμπεριφερθεί στο βασίλειο της Σκωτίας σαν να είναι δικό του φέουδο ενώ οι Μπρους ήταν έντονα δυσαρεστημένοι από την εκλογή.

Τελευταία χρόνια

Ο Ρόμπερτ ντε Μπρους, 5ος λόρδος του Άναντεϊλ ανέθεσε την ηγεμονία του Άναντεϊλ στον γιο και διάδοχο του Ρόμπερτ ντε Μπρους, 6ο λόρδο του Άναντεϊλ, αμέσως μετά η σύζυγος του νεώτερου Ρόμπερτ Μάρτζορι, κόμισσα του Κάρικ πέθανε και ο 6ος λόρδος κληροδότησε την κομητεία του Κάρικ στον γιο του Ροβέρτο Μπρους τον μελλοντικό βασιλιά. Ο 5ος λόρδος πήρε το Ίρμπι στο Κάμπερλαντ για λογαριασμό της δεύτερης συζύγου του, την επόμενη χρονιά αγόρασε την κομητεία της Ντάραμ στην οποία ο επίσκοπος είχε μεγάλες ελευθερίες.
Ο Ρόμπερτ ντε Μπρους, 5ος λόρδος του Άναντεϊλ πέθανε στο κάστρο του Λόχμαμπεν και τάφηκε στην μονή του Γκίσμπορου στο Κλίβελαντ.