Σάντσο Ζ΄ της Ναβάρρας

Στρατιωτικές επιτυχίες με τους μουσουλμάνους

Μετά την μάχη του Αλάρκος (1195) ήρθε σε σύγκρουση με τον επικυρίαρχο του Αλφόνσο Η΄ της Καστίλης, στις μάχες που ακολούθησαν ο Σάντσο κατέστρεψε την Σόρια, την Αλμαθάν και ο Αλφόνσος αναγκάστηκε να δεχτεί την ειρήνη της Ταραζόνα. Ο Σάντσο την περίοδο (1198 - 1200) πραγματοποίησε εκστρατείες στην Μούρθια και στην Ανδαλουσία στην υπηρεσία των Αλμοάδων οι οποίοι τον είχαν βοηθήσει στον πόλεμο εναντίον της Καστίλης. Ο Αλφόνσος Η΄ της Καστίλης και ο Πέτρος Β΄ της Αραγωνίας εκμεταλλεύτηκαν το κενό της απουσίας του για να επιτεθούν στην Ναβάρρα, ο βασιλιάς της Καστίλης κατέλαβε την Αλάβα, την Γκιπούθκοα και την Μπισκάγια, ο Σάντσο αναγκάστηκε να υπογράψει την Συνθήκη της Γουαδαλαχάρας (1207).  Η ηγεσία του ήταν αποφασιστική στην μάχη του Νάβας ντε Τολόζας (1212) όπου οι χριστιανικές δυνάμεις του Σάντσο, του Αλφόνσου, του Αλφόνσου Β΄ της Πορτογαλίας και του Πέτρου Β΄ της Αραγωνίας νίκησαν τις μουσουλμανικές δυνάμεις του χαλίφη των Αλμοάδων Μωχάμεντ αν Νασίρ. Τα στρατεύματα του Σάντσο τότε έκοψαν τις αλυσίδες με τις οποίες ήταν δεμένοι οι Σλάβοι φρουροί του χαλίφη και αρχηγό των δυνάμεων του Αλ-Άνταλους σχηματίζοντας κύκλο για την προστασία του. Το γεγονός αυτό στάθηκε αφορμή για τον Σάντσο να αντικαταστήσει το οικόσημο της Ναβάρρας από έναν αετό σε ένα χρυσό φόντο με μια αλυσίδα σε ένα σφαιρικό φόντο. 
Οι σχέσεις του με τις κομητείες βόρεια των Πυρηναίων ήταν αισθητά καλύτερες σε σχέση με την Καστίλη. Πολλές κομητείες των Πυρηναίων δήλωσαν στον Σάντσο την υποταγή τους πραγματοποιώντας συνθήκες με τον Ιωάννη τον Ακτήμονα και διάφορους βασιλείς της Αραγωνίας όπως ο Πέτρος Β΄ και ο Ιάκωβος Α΄ της Αραγωνίας. Υπέγραψε την Συνθήκη της Τουδέλα που δεν εφαρμόστηκε ποτέ (1231) σύμφωνα με την οποία όποιος επιζήσει θα μπορούσε να κληρονομήσει χωρίς αντίσταση του βασίλειο του άλλου. Ο Σάντσο συνέχισε την ανέγερση του Καθεδρικού ναού της Παμπλόνα που είχε ξεκινήσει από τον πατέρα του και ολοκληρώθηκε από τον διάδοχο του, άλλο χαρακτηριστικό μεγάλο έργο του ήταν η γέφυρα Γοτθικού στυλ στον ποταμό Έβρο.

Διαδοχή

Η παρατεταμένη και οδυνηρή του ασθένεια που είχε με ένα κιρσώδες έλκος στο δεξί πόδι και η ντροπή που αισθανόταν για την παχυσαρκία που ακολούθησε τον ανάγκασαν να αποσυρθεί στην Τουδέλα και να παραδώσει την διοίκηση της Ναβάρρας στην μικρότερη αδελφή του Λευκή της Ναβάρρας, κόμισσα της Καμπανίας την οποία κάλεσε από την Καμπανία, η Λευκή διοίκησε μέχρι τον θάνατο της (1229). Η μεγαλύτερη αδελφή του Μπερεγκαρία βασίλισσα της Αγγλίας πέθανε (1232) αφήνοντας τον Σάντσο υπέργηρο το μοναδικό από τα παιδιά που επέζησε του Σάντσο ΣΤ΄ της Ναβάρρας. Όταν πέθανε ο Σάντσο (1234) λόγω της ασθένειας που είχε με το κιρσώδες έλκος τον διαδέχθηκε ο γιος της Λευκής Θεοβάλδος Δ΄ της Καμπανίας ως Θεοβάλδος Α΄ της Ναβάρρας στις 7 Απριλίου.  Σύμφωνα με τα Χρονικά του Τρουά-Φονταίν ο Σάντσο άφησε μια βιβλιοθήκη με 1.700.000 βιβλία. Οι επαφές που είχε με τον μουσουλμανικό πολιτισμό, η φιλία του με τον γαμπρό του Ριχάρδο και οι επαφές που είχε με την αυλή του Τρουά που βρισκόταν η αδελφή του Λευκή άφησαν έντονη πολιτιστική επίδραση στον χαρακτήρα του. Άφησε ένα βασίλειο πλούσιο το οποίο είχε άριστες σχέσεις με τα γειτονικά κράτη και τα ανθρώπινα δικαιώματα αναπτυγμένα στον μεγαλύτερο βαθμό από οποιοδήποτε άλλο κράτος της εποχής του. Οι Ιουδαίοι είχαν τις μεγαλύτερες ελευθερίες και δικαιώματα από οποιοδήποτε άλλο Ευρωπαϊκό βασίλειο.