Αρτεμισία Μεσσηνίας

Θέση

Το χωριό  Αρτεμισία βρίσκεται στην Κεντρική υδρολογική λεκάνη  του ποταμού Νέδοντα και είναι χτισμένο σε λόφο στους πρόποδες του βουνού του Αγίου Γεωργίου, ένα από τα πολλά πρόβουνα του Δυτικού Ταϋγέτου.
Το συναντάμε επί της Εθνικής οδού  Καλαμάτας-Σπάρτης και απέχει 24 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα και 36 χιλιόμετρα από την Σπάρτη, αποτελώντας κόμβο συνάντησης των λεωφορείων της συγκοινωνίας που συνδέει τις δύο πόλεις, καλύπτοντας με παράκαμψη και τα χωριά Πηγές και Αλαγονία.  
Έχει υψόμετρο 692-700 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. 
Η αρχική θέση του οικισμού ήταν διαφορετική από αυτή που βρίσκεται σήμερα. Συγκεκριμένα βρισκόταν στη θέση Κάτω Χώρα, κοντά στο εξωκλήσι της Αγίας Κυριακής, το οποίο αποτελεί τον πρώτο Ναό που χτίστηκε στην Τσερνίτσα. Αυτό προκύπτει από αρχαία ερειπωμένα κτίσματα, οστά καθώς και από άλλα αντικείμενα που βρέθηκαν κατά την διάνοιξη του αγροτικού δρόμου.

Αρχαία Ελλάδα

Από αρχαιοτάτων χρόνων ,  μέχρι την περίοδο των Μεσσηνιακών Πολέμων στον βόρειο δυτικό Ταΰγετο αναφέρεται να υπήρχε μόνο ο οικισμός Λίμναι στη θέση Βόλιμνος της ευρύτερης περιοχής της Ρογκοζωνίτσας ο οποίος υπαγόταν στη Μεσσηνία. Μετά τη λήξη του 2ου Μεσσηνιακού πολέμου (659 π.Χ.) και την επικράτηση των Λακεδαιμονίων, ο οικισμός διαλύθηκε και άρχισε η δημιουργία του οικισμού της Κάτω Χώρας, ο οποίος αρχικά ανήκε στην Λακωνία και μετά στην Μεσσηνία (λόγω έλλειψης σημαντικών και αξιόπιστων πηγών ο ακριβής χρόνος δημιουργίας της Κάτω Χώρας μας είναι άγνωστος).
Οι πρώτες αναφορές για την Αρτεμισία βρίσκονται στους στίχους του Ομήρου, αφού η Αρτεμισία και συγκεκριμένα η Κάτω Χώρα και ο Μελές βρίσκονται στην θέση του αρχαίου οικισμού Δενθάλιοι της αρχαίας Δενθαλιάτιδας Χώρας, με τα πλούσια αμπέλια και το περίφημο κρασί, το Δένθη. Την ίδια περίοδο, ίσως και παλιότερα, υπάρχει ο οικισμός Λίμναι στην περιοχή του Βόλιμνου. Εκεί βρισκόταν το Ιερό της Λιμνάτιδος Αρτέμιδος το οποίο αποτελούσε θρησκευτικό κέντρο για Μεσσήνιους και Λακεδαιμόνιους, με πιστούς από ολόκληρη την Πελοπόννησο. Επειδή αυτό αποτελούσε ιερό χώρο στα σύνορα της Μεσσηνίας και της Λακωνικής, απετέλεσε και σημείο τριβής και αφορμή έναρξης των Μεσσηνιακών πολέμων.
Από το 25 μ.χ. μέχρι τον 8ο αιώνα μ.Χ. ο οικισμός της Κάτω Χώρας ανήκε στην Δενθαλιάτιδα Χώρα η οποία υπαγόταν στη Μεσσηνία, ενώ από το 31 π.χ. μέχρι το 25 μ. χ.  υπαγόταν στη Λακωνία.

Βυζάντιο

Τον όγδοο μ.Χ. αιώνα επί  αυτοκράτορα του Βυζαντίου Κωνσταντίνου Ε΄ (Κοπρώνυμος), με την κάθοδο των Σλάβων στην Πελοπόννησο , , τα χωριά του Ταϋγέτου δέχτηκαν σημαντικό νέο πληθυσμό και πήραν σλάβικα ονόματα. Το χωριό ονομάστηκε Τσερνίτσα που σημαίνει περιοχή με πολλές μουριές και η περιοχή της αρχαίας Δενθαλιάτιδας, μετονομάζεται από τους Σλάβους Μιλιγγούς σε Κουτσαβές, ή Κουτσαβά  και δημιουργήθηκαν  έξι χωριά, με κατεύθυνση από Βορρά προς Νότο: Μεγάλη Αναστάσοβα, Σίτσοβα, Μικρή Αναστάσοβα, Τσερνίτσα, Λαδά και Καρβέλι. Τα χωριά αυτά είχαν ως πρόθεμα την λέξη Κουτσαβά, το οποίο σημαίνει περιοχή και οι κάτοικοι ονομάζονταν Κουτσαβίτες, ονομασίες οι οποίες άτυπα χρησιμοποιούνται μέχρι και σήμερα. Τα χωριά Καρβέλι και Λαδά χρησιμοποιούσαν το πρόθεμα Κουτσαβά ακόμα και μετά την ίδρυση του Νέου Ελληνικού Κράτους. 
Με την πάροδο του χρόνου, την επίδραση της Χριστιανικής θρησκείας και κυρίως με την ευεργετική επίδραση που είχε για τους Σλάβους η επικοινωνία και επιμειξία τους με τους Έλληνες Δενθάλιους που είχαν καταφέρει να επιζήσουν, αλλά και τους κατοίκους των γειτονικών περιοχών, με τους οποίους ανέπτυξαν διάφορες σχέσεις οικονομικές, κοινωνικές, πολιτιστικές κ.λπ., οι Σλάβοι των παραπάνω χωριών άρχισαν να αποκτούν Ελληνική συνείδηση, να μιλάνε την Ελληνική γλώσσα και έτσι να εμφανίζονται σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής ως Έλληνες. Με αυτόν τον τρόπο μετά τον εκχριστιανισμό συντελέσθηκε και ο εξελληνισμός τους. Παράλληλα υποχρεώθηκαν σε κάθε χωριό να αποδεχθούν έναν επικεφαλής αρχηγό, ο οποίος όμως διοριζόταν από τον επαρχιακό κυβερνήτη.
Από το 13ο αιώνα, περίοδο  της Φραγκοκρατίας, μετά την δημιουργία της καστροπολιτείας του Μυστρά στην Λακεδαίμονα, τα παραπάνω έξι χωριά, διατηρώντας το καθένα χωριστά το Σλαβικό του όνομά π.χ. Σίτσοβα, Τσερνίτσα κ.λπ. εντάχθηκαν στο Μυστρά και όλα μαζί ονομάστηκαν «Πισινά Χωριά», ή «Πισινοχώρια», γιατί τα χωριά αυτά σε σχέση με το Μυστρά, που ήτανε το διοικητικό κέντρο της περιοχής, ήταν χτισμένα στο δυτικό (πισινό) μέρος του Ταϋγέτου, ενώ ο Μυστράς ήτανε χτισμένος στο ανατολικό (μπροστινό) μέρους του Ταϋγέτου.
Όπως ήταν φυσικό η Τσερνίτσα αποτελούσε συνοικισμό των Πισινών Χωριών της Επαρχίας Μυστρά (Λακεδαίμονος), ο οποίος περιελάμβανε και τον οικισμό Κάτω Χώρα.  

Τουρκοκρατία

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ,  τα Πισινά Χωριά εξακολούθησαν να ανήκουν στο πασαλίκι (Επαρχία ) του Μυστρά. Το Πασαλίκι του Μυστρά ήταν το μεγαλύτερο, τόσο σε έκταση όσο και σε πληθυσμό, αλλά και το πλουσιότερο από όλα τα Πασαλίκια του Μοριά. Το γεγονός αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ο πασάς του Μυστρά να μην ασχολείται ιδιαίτερα με τα άγονα Πισινοχώρια και οι σκληροτράχηλοι ορεινοί αυτοί βιοπαλαιστές, αποδεχόμενοι το καθεστώς της Διοίκησης κάθε χωριού από τους Κοτζαμπάσηδες (Δημογέροντες), κατά τα πρότυπα της Μάνης, κατάφεραν να απολαμβάνουν ένα καθεστώς ημιαυτονομίας, το λεγόμενο  «κοινοτικό προνόμιο». Σε αυτή την περίπτωση πλήρωναν λιγότερους φόρους και γλίτωναν διάφορες καταπιέσεις από τον Πασά του Μυστρά.
Το καθεστώς αυτό της ημιαυτονομίας έδινε την δυνατότητα σε άλλους καταπιεζόμενους Έλληνες να βρίσκουν καταφύγιο στα χωριά αυτά. Στα Πισινά Χωριά προτίμησαν να εγκατασταθούν επίσης αρκετοί Κρητικοί με τις οικογένειές τους το έτος 1669, μετά την παράδοση του Χάνδακα (Ηράκλειο) στους Οθωμανούς, που πέρασαν στις απέναντι ακτές της Μάνης.
Εκτός όμως από τους Κρητικούς πρόσφυγες και άλλοι Έλληνες κατά τους χρόνους της Τουρκοκρατίας άφησαν τον τόπο τους, που δεν τους έδινε ασφάλεια, είτε γιατί ήταν παράλιος, είτε γιατί κατοικούσαν σε αυτόν Τούρκοι και εγκαταστάθηκαν στα Πισινά Χωριά, όπου ήταν ασφαλείς από τις λεηλασίες των πειρατών και από την αρπακτική μανία των Τούρκων. Επίσης οι κλέφτες και αρματολοί, που είχαν βγει στα βουνά για να πολεμήσουν τους Τούρκους, σε αυτά τα χωριά έβρισκαν έστω και προσωρινά στοργή, ανακούφιση και φιλόξενη στέγη. 

Μετονομασία του 1927

Το 1927 μετονομάστηκε από Τσερνίτσα σε Αρτεμισία με Διάταγμα το οποίο δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ/Α.306/22-12-1927.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1940, κάποιοι δημοτικιστές θεώρησαν ότι η συλλαβή (μι) στο όνομα του χωριού ήταν πιο σωστό να γράφεται με ήτα .Έτσι άρχισαν αυθαίρετα, να γράφουν το όνομα του χωριού ως Αρτεμησία. Το 1949 ο Διευθυντής του Δημοτικού Σχολίου, άρχισε και αυτός να γράφει το (μη) με ήτα. Κατασκεύασε μάλιστα και σχετική στρογγυλή σφραγίδα. Το παράδειγμα του Διευθυντή του Δημοτικού Σχολείου ακολούθησαν ο πρόεδρος της Κοινότητας και ο Ιερέας του χωριού φτιάχνοντας και αυτοί αυθαίρετα ανάλογες σφραγίδες. Το 1956 με την ανακαίνιση του Δημοτικού Σχολείου τοποθετείται  εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα αναγράφοντας το όνομα του χωριού πάλι με ήτα. Αποτέλεσμα όλων αυτών των αυθαιρεσιών ήταν να επικρατεί πλήρης σύγχυση ως προς την ορθότητα αναγραφής του ονόματος. 
Η τάξη άρχισε να αποκαθίσταται σταδιακά μετά από το 1967 όπου οι δάσκαλοι άρχισαν να γράφουν το όνομα του χωριού, με το επίσημο όνομα, όπως είχε καταχωρηθεί στο ΦΕΚ. Αρτεμισία, με γιώτα (ι) . Η σφραγίδα όμως αντικαταστάθηκε τον Ιούνιο του 1973, όταν καθιερώθηκε ως εθνόσημο ο Φοίνικας αντί του στέμματος. Το παράδειγμα των δασκάλων ακολούθησε και η Κοινότητα, εν αντιθέσει προς τον ενοριακό Ιερό Ναό της Υπαπαντής του Κυρίου, ο οποίος χρησιμοποιεί ακόμα σφραγίδα με ήτα, με αποτέλεσμα να συντηρείται η σύγχυση . 
Από 31-8-1912 έως 31-12-1998 η Τσερνίτσα ή Αρτεμίσια, αποτελούσε μαζί με τους οικισμούς Κάτω Χώρα, Θεοτόκος και Άγιος Ιωάννης, αυτόνομη Κοινότητα της Επαρχίας Καλαμών του Νομού Μεσσηνίας.

Υπαγωγή στην Καλαμάτα

Από 1-1-1999 έως 31-12-2010 με την εφαρμογή του νόμου Καποδίστριας αποτελούσε μαζί με τους οικισμούς Θεοτόκος και Άγιος Ιωάννης, Τοπικό Διαμέρισμα του Δήμου Καλαμάτας, ενώ μετά την εφαρμογή του νόμου Καλλικράτης ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ/ Α.87/7-6-2010 η Αρτεμισία από 1-1-2011 εμφανίζεται σαν Τοπική Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Καλαμάτας του Δήμου Καλαμάτας.

Μελέ

Τα κτίσματα της ιστορικής Μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο Μελέ , ,  απέχουν 800 μέτρα ασφαλτοστρωμένου δρόμου από το χωριό, κάτω από το φυσικό φρούριο ΜΕΛΕ στην Βόρεια πλευρά του Λυκούριου όρους (πρόβουνου του Ταϋγέτου), όπου υπάρχουν ερείπια από τη Μεσαιωνική σχολή Μελέ και τα Δημάκεια Εκπαιδευτήρια, στα οποία δίδαξαν σπουδαίοι καθηγητές και ιεράρχες και φοίτησαν μεγάλα ονόματα όπως ο Μπενάκης, ο Μελετόπουλος κ.ά. Κατάλοιπο εκείνων των εκπαιδευτηρίων είναι το σημερινό σχολείο της Αρτεμισίας, στο οποίο πλέον δε φοιτούν μαθητές και χρησιμοποιείται για διάφορες εκδηλώσεις.

Κάτω Χώρα

Η Κάτω Χώρα, όπου υπάρχουν αξιόλογα μνημεία, με ερείπια από παλαιά κτίσματα .

Ναός Λιμνάτιδας Αρτέμιδας

Στο Βόλιμνο υπάρχουν ερείπια του ναού της Λιμνάτιδας Αρτέμιδας , , . Από εκεί ξεκίνησαν οι πολύχρονοι Μεσσηνιακοί πόλεμοι, που κατέληξαν στην κατάληψη των Μεσσηνίων από τους Σπαρτιάτες. Η πρώτη πόλη που υποτάχθηκε ήταν η Άνθεια, το προπύργιο της Μεσσηνίας προς τη Λακεδαίμονα στην σημερινή Θουρία. Ο έφορος αρχαιοτήτων ελληνιστής Λουδοβίκος Ρος, επισκέφτηκε το 1838 τον αρχαιολογικό χώρο στον Βόλιμνο και άφησε τις μαρτυρίες του σε ειδική αναφορά.

Χωρυγόσκαλα

Η Χωρυγόσκαλα ,  είναι τοποθεσία ηρωισμού και θυσίας Ελληνίδων γυναικών, από την ευρύτερη περιοχή της Καρύταινας και των Σαμπάζικων, οι οποίες προκειμένου να γλυτώσουν από την αρπακτική μανία των Τουρκοαιγυπτίων προσπάθησαν να βρουν ασφαλές καταφύγιο στά Πισινά Χωριά του Μυστρά. Στις 21 Μαΐου 1826, εγκλωβίστηκαν στη Χωρυγόσκαλα  και προτίμησαν να πέσουν στο γκρεμό παρά να συλληφθούν. Βρίσκεται στα μεθόρια της Αρτεμισίας (Τσερνίτσας), της Νέδουσας (Μεγάλης Αναστάσοβας) και Δυρραχίου. Συγκεκριμένα βρίσκεται στο Β.Δ. μέρος της Αρτεμισίας, νότια της Νέδουσας και νοτιοανατολικά του Δυρραχίου, 15 λεπτά με τα πόδια μετά το εξωκλήσι του Αγίου Νικήτα. Είναι ορατή από τα περισσότερα σημεία ανάμεσα στο 18ο  και 30 ο χιλιόμετρο της Εθνικής οδού Καλαμάτας –Αρτεμισίας - Σπάρτης.

Το πέτρινο εξάτοξο γεφύρι

Το πέτρινο εξάτοξο γεφύρι στη θέση Άγιος Πολύκαρπος ή Λαγού χάνι ή ποταμιά. Είναι πανέμορφο εντυπωσιακό γεφύρι με ομοιόμορφα και ισομεγέθη τόξα χτισμένο το 1901 με την χαρακτηριστική γκρίζα πέτρα της περιοχής,  μοναδικό στην Πελοπόννησο σύμφωνα με εκτίμηση του υπευθύνου καταγραφής τεκμηρίωσης πέτρινων γεφυριών Πελοποννήσου Θ. Χαμάκου, στις 14-3-2014.

Το πέτρινο γεφύρι του  Βυρού

Το πέτρινο δίτοξο γεφύρι του  Βυρού, ένα χιλιόμετρο μετά από το γεφύρι του Πολυκάρπου.

Το γεφύρι της Ματζίνειας

Το πέτρινο μονότοξο γεφύρι της Ματζίνειας εκατό μέτρα μετά το γεφύρι του Βυρού.

Ο Μύλος του Ρεντίφη

Ο Παραδοσιακός Νερόμυλος (και Νεροτριβή)του Μίμη Γιαννόπουλου. Ο γνωστός  Μύλος του Ρεντίφη, βρίσκεται κάτω από το πανέμορφο εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος  Αρτεμίσιας, το οποίο ανακατασκευάστηκε εκ θεμελίων από τους Αδελφούς Γεώργιο, Παναγιώτη και Δημήτριο Γιαννόπουλο, μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς το 1986. Το εκκλησάκι αυτό αποτελεί το όριο μεταξύ Αρτεμισίας και Αλαγονίας. 
Η πρόσβαση στο νερόμυλο του Ρεντίφη γίνεται με αυτοκίνητο ακολουθώντας την παράκαμψη στο 18 χιλιόμετρο της Ε.Ο. Καλαμάτας-Αρτεμισίας-Σπάρτης με κατεύθυνση την Αλαγονία σε απόσταση 3 χιλιομέτρων. Άλλος εναλλακτικός τρόπος  με τα πόδια είναι ο ακόλουθος: Περνάμε  από το Γεφύρι του Αγίου Πολυκάρπου, προχωράμε προς  το γεφύρι της Ματζίνειας και ακολουθώντας το ημιονικό μονοπάτι βγαίνουμε στον  δρόμο προς Αλαγονία που προαναφέραμε. Μετά από 2 περίπου χιλιόμετρα φθάνουμε στο Νερόμυλο. 
Κατά τα χρόνια της κατοχής από τους ΓερμανοΙταλούς ο νερόμυλος αυτός μαζι με άλλους που λειτουργούσαν στην Περιοχή προσέφεραν μεγάλες υπηρεσίες και βοήθησαν πολύ στην αντιμετώπιση της πείνας των χωρικών, γιατί άλεθαν ότι αυτοί τους πήγαιναν (σιτάρι, καλαμπόκι, λούπινα, ρεβίθια ακόμη και βαλανίδια). 
Ο νερόμυλος αυτός συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το  1965, οπότε διέκοψε τη λειτουργία του. Την δεκαετία του 1990, ανακαινίστηκε από τον ιδιοκτήτη του  Μίμη Γιαννόπουλο και λειτουργεί μόνο την ημέρα της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος.

Το Ξυλοπριστήριο του Ταϋγέτου

Το παλιό Εργοστάσιο Ξυλοπριστήριο του Ταϋγέτου συντήρησε για 35 χρόνια αρκετές οικογένειες και το 1943 πυρπολήθηκε από τις ομάδες Αντίστασης, με αποτέλεσμα να φύγει η Ιταλική φρουρά. Για τον χώρο αυτό, που αποτελεί χώρο φυσικής ιστορίας για τον Ταΰγετο, πολλές προτάσεις και εξαγγελίες έχουν γίνει για την αξιοποίησή του.

Ο Άι-Γιώργης

Ο Άι-Γιώργης και το Λυκούριο όρος που δεσπόζει απέναντι από το χωριό. Εκεί υπήρχε το φυσικό οχυρό των Δενθιάδων στην αρχαιότητα, ενώ μέχρι σήμερα η περιοχή ονομάζεται Κάστρο. Στην κορυφή του γίνεται μετά το Πάσχα κάθε χρόνο πανηγύρι.