Βιομηχανικό υπόδειγμα

Δικαιώματα κατόχου βιομηχανικού υποδείγματος / σχεδίου

Όταν οι προϋποθέσεις της νομοθεσίας πληρούνται, τότε ο κάτοχος του υποδείγματος δικαιούται να έχει την αποκλειστική χρήση του και να απαγορεύει σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο να το χρησιμοποιήσει χωρίς την έγκρισή του. Ο όρος χρήση συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων, την εισαγωγή, εξαγωγή, αποθήκευση, κατασκευή, προσφορά και διάθεση στην αγορά, οποιουδήποτε προϊόντος στο οποίο έχει προσαρμοστεί το σχέδιο που προστατεύεται. Επιπλέον, ο δικαιούχος προστατεύεται έναντι υποδειγμάτων παρόμοιων με το δικό του. 
Εξαιρέσεις αποτελούν οι ενέργειες που στόχο έχουν την έρευνα ή τη διεξαγωγή πειραμάτων, η ιδιωτική χρήση για μη εμπορικούς σκοπούς και η παράθεση του σχεδίου ως παράδειγμα ή για εκπαιδευτικούς λόγους.
Ιδίαιτερα σημαντικό είναι ότι η προστασία του υποδείγματος δεν αφορά τα τεχνικά χαρακτηριστικά του, αλλά την εξωτερική του μορφή. Το αντικείμενο που προστατεύται είναι το σχέδιο που εφαρμόζεται σε ένα προϊόν, και όχι το προϊόν αυτό καθαυτό.

Διαδικασία καταχώρισης βιομηχανικού υποδείγματος / σχεδίου

Ανά τον κόσμο διαφοροποιείται η διάρκεια ισχύος του αποκλειστικού δικαιώματος χρήσης και κυμαίνεται από 10 έως 25 έτη. Στην Ελλάδα συγκεκριμένα τα 25 έτη είναι η μέγιστη διάρκεια ισχύος και μετρά από την ημερομηνία κατάθεση της αίτησης για καταχώριση του σχεδίου.
Στην Ελλάδα ο αρμόδιος οργανισμός για την καταχώριση σχεδίων είναι ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (Ο.Β.Ι.), ο οποίος εκδίδει το «Πιστοποιητικό καταχώρισης βιομηχανικού σχεδίου και υποδείγματος». 
Για τη χορήγηση του πιστοποιητικού αρχικά απαιτείται κατάθεση αίτησης στον  Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (Ο.Β.Ι.). Η αίτηση αυτή περιλαμβάνει τα στοιχεία του καταθέτη και του δημιουργού, καθώς επίσης και τον προσδιορισμό του αντικειμένου στο οποίο πρόκειται να ενσωματωθεί το σχέδιο. Απαραίτητη είναι επίσης η γραφική ή φωτογραφική παράσταση του σχεδίου, μια σύντομη περιγραφή των χαρακτηριστικών του στοιχείων, ενώ επιπλέον μπορεί να περιλαμβάνει λίστα με πιθανά προϊόντα στα οποία πρόκειται να εφαρμοστεί το υπόδειγμα. Ο μέγιστος αριθμός σχεδίων που μπορεί να περιλμβάνει μία αίτηση είναι 50, αρκεί τα σχέδια αυτά να εφαρμόζονται σε προϊόντα της ίδιας κατηγορίας.
Αφού γίνει η τυπική εξέταση της αίτησης και εφόσον πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις το πιστοποιητικό χορηγείται και κατ επέκταση ο κάτοχος γίνεται δικαιούχος. 
Σε περίπτωση που υπάρξει διαφωνία κάποιου τρίτου σχετικά με το αν πληρούνται οι απαιτούμενες προϋποθέσεις του νόμου, μπορεί να απυθυνθεί στο αρμόδιο δικαστήριο, το οποίο θα πάρει την τελική απόφαση για την ισχύ του πιστοποιητικού. 
Σημαντικό είναι να αναφερθεί πως ο δικαιούχος οφείλει να καταθέτει στον Ο.Β.Ι. τέλη ανανέωσης ανά 5 έτη από την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης, ώστε να ισχύει το πιστοποιητικό καταχώτισης του υποδείγματος.Όσον αφορά τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να χορηγηθεί ένα πιστοποιητικό το οποίο θα ισχύει ταυτόχρονα σε όλα, χωρίς να απαιτούνται διαδικασίες σε εθνικό επίπεδο. Το Γραφείο Εναρμόνισης Εσωτερικής Αγοράς που εδρεύει στο Alicante, είναι αρμόδιο για τη χορήγηση του πιστοποιητικού αυτού. Σχετικά με τη διεθνή προστασία, τα πιστοποιητικά χορηγούνται απο την WIPO και ισχύουν σε κράτη μέλη της Συνθήκης της Χάγης.

Προϋποθέσεις

Ένα υπόδειγμα δικαιούται προστασίας εάν είναι καινούριο και έχει ατομικό χαρακτήρα, σύμφωνα πάντα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία. Ως καινούριο χαρακτηρίζεται ένα σχέδιο το οποίο μέχρι την κατάθεση της αίτησης για καταχώριση δεν έχει διατεθεί στο κοινό, αλλά ούτε και κάποιο πανομοίοτυπό του. Ατομικό χαρακτήρα έχουν τα σχέδια τα οποία δεν προκαλούν την ίδια αίσθηση στο κοινό με αυτή που έχει προκαλέσει ένα σχέδιο εκτεθεί, δημοσιευθεί ή γνωστοποιηθεί με οποιοδήποτε τρόπο, πριν από την αίτηση για καταχώριση. 
Τέλος, βάσει της κοινοτικής νομοθετικής ρύθμισης -Οδηγία 98/71/EC- αν ένα σχέδιο έχει κυκλοφορήσει έως ένα χρόνο πριν την κατάθεση της αίτησης δεν είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί κατά του αιτούμενου σχεδίου. Η περίοδος αυτή ονομάζεται περίοδος χάριτος - grace period.

Δικαιούχοι

Στην περίπτωση που 2 ή περισσότερα άτομα δημιούργησαν από κοινού ένα σχέδιο ή υπόδειγμα, καταβάλλοντας την ίδια δημιουργική προσπάθεια, το δικαίωμα ανήκει σε όλους εξ αδιαιρέτου, εφόσον δεν έχουν αποφασίσει κάτι διαφορετικό. Ο καθένας τους μπορεί να μεταβιβάσει το μερίδιο του και να επιμελείται την προστασία του κοινού καταχωρημένου υποδείγματος.
Εάν δύο ή περισσότερα άτομα δημιουργήσουν όμοια σχέδια, ανεξάρτητα ο ένα από τον άλλο, το δικαίωμα ανήκει σε εκείνον που έκανε πρώτος την αίτηση για καταχώριση.
Οι παράγραφοι 4, 5, 6 και 7 του άρθρου ν. 1733/1987 (ΦΕΚ, 171, Α') εφαρμόζονται την περίπτωση που το υπόδειγμα έχει δημιουργηθεί από εργαζόμενο.
Τέλος, όσο αναφορά τα δημιουργήματα που είναι αποτελέσματα χρήσης λογισμικού σε υπολογιστές, δημιουργός είναι αυτός που έφερε εις πέρας το σχεδιασμό χρησιμοποιόντας το λογισμικό.