Παράδοση της Μεραρχίας Πινερόλο

Η Μεραρχία Πινερόλο, ή 24η Μεραρχία «Πινερόλο», ήταν μία από τις 11 ιταλικές μεραρχίες της Ιταλικής Στρατιάς που έδρασε στην Ελλάδα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην πραγματικότητα η δύναμή της ήταν της τάξεως ταξιαρχίας, υπό τον στρατηγό Α. Ινφάντε. Μετά την παράδοση της Ιταλίας στην Γερμανία, η Μεραρχία Πινερόλο διαπραγματεύθηκε την παράδοση των οπλών της στον ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ. Η Πινερόλο ήταν η μόνη μεγάλη ιταλική μονάδα, τμήματα της οποίας συμφώνησαν να συνεργαστούν με την ελληνική αντίσταση. Η συνεργασία επικυρώθηκε με το πρωτόκολλο που υπογράφηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 1943.

Η κατάληψη της Ελλάδας

Στην τριπλή, γερμανο-ιταλο-βουλγαρική κατοχή, ο ιταλικός στρατός ανέλαβε ένα μεγάλο μέρος από την ηπειρωτική Ελλάδα,τα Ιόνια Νησιά και μέρος των νησιών του Αιγαίου.

Ελληνική Αντίσταση

Η ελληνική αντίσταση κατά τους πρώτους μήνες της Κατοχής ήταν αυθόρμητη. Η εξέγερση στην περιοχή της Ανατολικής  Μακεδονίας (Δράμα - Δοξάτο, που οργανώθηκε  από τους κομμουνιστές, κατεστάλη με σφαγή  του ελληνικού πληθυσμού από τους Βουλγάρους.
Το καλοκαίρι του 1941 τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος, ο συνταγματάρχης Παπασταματιάδης και o ταγματάρχης Μακρίδης, ξεκίνησαν την μεθοδική οργάνωση της στρατιωτικής αντίστασης. Αλλά  σαν χρονιά γέννησης του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ) η ιστοριογραφία θεωρεί το 1942, και το συνδέει με το όνομα του Άρη Βελουχιώτη.
Μέχρι τα μέσα του 1943 ο ΕΛΑΣ έφτασε να ελέγχει περίπου το μισό της χώρας και όλες οι δυνάμεις του οργανώνονταν σε τακτικό στρατό, επαναλαμβάνοντας την προπολεμική γεωγραφική  κατανομή του ελληνικού στρατού.
Δεύτερος σε σημασία, αλλά πολύ κατώτερος από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, ήταν ο  στρατός του ΕΔΕΣ που οργανώθηκε από τον συνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα. Οι Άγγλοι κατέβαλαν πολλές προσπάθειες να δημιουργήσουν ένα αντίβαρο στον ΕΛΑΣ ώστε να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις για την επιστροφή του βασιλιά.
Σε αντίθεση με τον ΕΛΑΣ, που είχε τμήματα σε όλη τη χώρα, ο ΕΔΕΣ είχε τμήματα κυρίως στην περιοχή της Ηπείρου.

Ο ιταλικός στρατός στην Ελλάδα

Στα Βαλκάνια οι Γερμανοί είχαν αναπτυγμένες 10 μεραρχίες στην Ελλάδα και την Αλβανία, και 9 μεραρχίες στη Γιουγκοσλαβία. Ο Τσώρτσιλ έγραφε: «19 γερμανικές μεραρχίες ήταν διασκορπισμένες σε όλα τα Βαλκάνια, ενώ εμείς δεν χρησιμοποιούμε εδώ ούτε χίλιους  αξιωματικούς και άνδρες»
Ο βουλγαρικός στρατός βρισκόταν στα νότια της Γιουγκοσλαβίας και στη Δυτική Θράκη και Ανατολική Μακεδονία. Για να απελευθερώσουν δυνάμεις τους για άλλες αποστολές, οι Γερμανοί αποφάσισαν να επεκτείνουν τη βουλγαρική ζώνη κατοχής σταδιακά, μέχρι του σημείου να καλύπτει την περιοχή της Κεντρικής  Μακεδονίας. Το καλοκαίρι του 1943, με την εισβολή των Συμμάχων αρχικά στη Σικελία και στη συνέχεια στο νότο της Ιταλίας, η ιταλική πολεμική προσπάθεια, αλλά και το ίδιο το φασιστικό καθεστώς, κατέρρευσαν. Στις 2 Σεπτεμβρίου υπογράφτηκε ανακωχή μεταξύ της Ιταλίας και των Συμμάχων, η οποία για το φόβο των γερμανικών αντιδράσεων ανακοινώθηκε μόλις στις 8 του ίδιου μηνός.  Όσον αφορά τον ιταλικό στρατό, κατά τη στιγμή της ανακωχής στην Ελλάδα βρισκόταν η 11η Στρατιά, υπό τον στρατηγό Κάρλο Βεκιαρέλλι, η οποία αποτελείτο από 12 μεραρχίες: 58 χιλιάδες στρατιώτες στα νησιά του Αιγαίου και 185 χιλιάδες στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Όταν στις 8 Σεπτεμβρίου του 1943 ανακοινώθηκε δημόσια η σύναψη ανακωχής μεταξύ Ιταλίας, (της κυβέρνησης του στρατάρχη Πιέτρο Μπαντόλιο), και των συμμαχικών χωρών, που είχε προηγηθεί μυστικά πέντε ημέρες πριν στη Σικελία, το σύνολο σχεδόν των ιταλικών δυνάμεων στα διάφορα μέτωπα κυριολεκτικά παρέλυσε. Το γεγονός αυτό όχι μόνο θορύβησε τους Γερμανούς, καθώς θεωρήθηκε παρασπονδία εκ μέρους της Ιταλίας στο Σύμφωνο του Σιδηρού Άξονα, αλλά τους εξανάγκασε να προχώρησαν με ταχύτητα στην ενίσχυση των δυνάμεών τους με στόχο τον αφοπλισμό των ιταλικών στρατευμάτων σε κοινά μέτωπα, μεταξύ των οποίων στην Ελλάδα. Τον ίδιο ακριβώς στόχο είχε και το συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ), που βέβαια γνώριζε την εξέλιξη αυτή πολύ νωρίτερα, όπως αποδεικνύεται παρακάτω, την υλοποίηση του οποίου ανέλαβε στην Ελλάδα η Βρετανική Στρατιωτική Αποστολή (ΒΣΑ), με την άμεση βοήθεια των ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων, μέσω του Κοινού Γενικού Στρατηγείου Ανταρτών, που είχε ήδη συσταθεί δύο μήνες πριν, μετά το Σύμφωνο των Εθνικών Ομάδων.

Το μήλο της έριδος

Τα ιταλικά όπλα στην Ελλάδα ξαφνικά πήραν αυτές τις μέρες του Σεπτέμβρη μεγάλη σημασία. Η ξεχασμένη ιταλική στρατία, στην τελευταία της πνοή, έλαβε μια απρόσμενη τιμή. Το λείψανό  της απέκτησε περισσότερο βάρος απ' τη ζωή της .
Ο Γουντχάους έγραψε στο μεταπολεμικό βιβλίο του Το μήλο της έριδος: «Η αποστολή είχε κατηγορηματικές διαταγές του στρατηγού  Wilson  να κάνει κτήμα της κάθε ιταλικό όπλο ... και σε καμία περίπτωση να μην αφήσει να πέσει  το σύνολό τους  στα χέρια του ΕΛΑΣ».
Με την πολιτική αυτή , και την μη ενημέρωση του ΕΛΑΣ σχετικά με την επικείμενη ανακωχή, οι Βρετανοί προτιμούσαν την αδράνεια, η οποία είχε ως αποτέλεσμα η συντριπτική πλειοψηφία του ιταλικού οπλοστάσιου να πέσει στα χέρια των Γερμανών και οι Ιταλοί στρατιώτες σε στρατόπεδα αιχμαλώτων πολέμου.
Ο Τσώρτσιλ έγραψε στα απομνημονεύματά του: «Η ιταλική συνθηκολόγηση τον Σεπτέμβριο του 1943 διετάραξε το σύνολο της ισορροπίας δυνάμεων στην Ελλάδα. Ο ΕΛΑΣ ήταν σε θέση να εξασφαλίσει για τον εαυτό του μεγάλο μέρος των ιταλικών όπλων, συμπεριλαμβανομένων των όπλων του συνόλου μιάς ιταλικής μεραρχίας, και για να επιτύχει στρατιωτική υπεροχή. Η απειλή του κομμουνιστικού κινήματος, στην περίπτωση της γερμανικής υποχώρησης, η οποία και πρακτικώς εφαίνετο τώρα δυνατή, επέβαλλε άγρυπνον  προσοχήν»

8 Σεπτεμβρίου

Ήδη στα μέσα Αυγούστου, οι οργανώσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ άρχισαν διαπραγματεύσεις με τους κατα τόπους Ιταλούς να παραδοθούν. Μετά τις οδηγίες που έλαβε, ο Γουντχάους δήλωσε στον αρχηγό του ΕΛΑΣ, στρατηγό Στέφανο Σαράφη, ότι οι Ιταλοί φοβούνται και θέλουν να παραδοθούν στον ΕΔΕΣ. Ο Σαράφης απαντά  ότι η Θεσσαλία είναι στην ευθύνη του  ΕΛΑΣ και ότι, πάνω απ' όλα, εδώ δεν υπάρχουν τμήματα του ΕΔΕΣ. Αν οι Ιταλοί θέλουν να παραδοθούν στην Ήπειρο, ας το κάνουν, αλλά θα αφήσουν τα όπλα τους εδώ.

9-10 Σεπτεμβρίου

Ο Ινφάντε κατόπιν αιτήματος των Γερμανών, τους παρέδωσε το αεροδρόμιο της Λάρισας, ώστε να μην πέσει στα χέρια των ανταρτών.
Στις 10 Σεπτεμβρίου ο Ινφάντε πήγε για ενίσχυση της φρουράς της πόλης των Τρικάλων, πολιορκούμενης από αντάρτες του ΕΛΑΣ. 
Η  1η Μεραρχία του ΕΛΑΣ περιέβαλε την πόλη των Τρικάλων για  να σταματήσει την  προσπάθεια του συντάγματoς της  Αόστα για υποχώρηση στη Λάρισα. Η Αόστα περίμενε οδηγίες και την άφιξη του Ινφάντε.
Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν στις 11 Σεπτεμβρίου και έληξαν στην Πόρτα Τρικάλων
Εν τω μεταξύ, κατά την περίοδο 8 Σεπ - 11 Σεπ, οι ιταλικές φρουρές στην περιοχή της Μαγνησίας, καθώς και 1.500 στρατιώτες στο νησί της Εύβοιας, που  δεν ανήκαν στην Πινερόλο, παραδόθηκαν μαζικά ή αφοπλίστηκαν από τους αντάρτες του .
Με τα νέα ιταλικά όπλα ο  ΕΛΑΣ  δημιούργησε στις 20 Σεπτεμβρίου στο Πήλιο την 16η Μεραρχία κάτω από την εντολές  του Θ.Καλλίνου 
Στις 12-13 Σεπτεμβρίου τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν την πόλη του Βόλου.
Ήταν επείγουσα ανάγκη να περάσουν οι Ιταλοί από το Πήλιο δια του θεσσαλικού  κάμπου στην Πίνδο, για να αποφύγουν την  σύλληψη τους από τους Γερμανούς. Η οργανώσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ με επιτυχία πραγματοποίησαν αυτή την αποστολή

Το Πρωτόκολλο της 11 Σεπτεμβρίου

Η Πινερόλο ήταν η μόνη μεγάλη ιταλική μονάδα, τμήματα της οποίας συμφώνησαν να συνεργαστούν με την ελληνική αντίσταση.
Αυτό επιβεβαιώθηκε με το πρωτόκολλο που υπογράφηκε στις 11 Σεπτεμβρίου στην Πύλη Τρικάλων από την Πινερόλο από τον στρατηγό Ινφάντε , από τον ΕΛΑΣ από τους Σαράφη, Βελουχιώτη και Σαμαρινιώτη, από τον ΕΔΕΣ  από τον συνταγματάρχη Ραυτόπολο, από την βρετανική αποστολή από τον Γουντχάους. Σύμφωνα με το πρωτόκολλο οι Ιταλοί οι οποίοι έχουν εκφράσει την επιθυμία να συνεχίσουν  τον πόλεμο στο πλευρό των Ελλήνων ανταρτών θα διατηρούσαν τον οπλισμό τους και θα τοποθετούνταν μεταξύ των ελληνικών θέσεων. Οι Ιταλοί που δεν θέλαν να πολεμήσουν  θα αφοπλιστούν και θα τοποθετούνται σε στρατόπεδα. Τα όπλα τους θα ληφθούν από μικτά κλιμάκια , και θα μοιραστούν με την ίδια αναλογία που μοιράζωνταν το συμμαχικό υλικό. Την τροφοδοσία των Ιταλών ανέλαβαν οι Βρετανοί.
Όταν θα το επιτρέψουν οι συνθήκες, όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα μεταφερθούν στην Ιταλία.

Οι συγκρούσεις μεταξύ ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ

Στις 10 του Οκτωβρίου άρχισαν  στρατιωτικές συγκρούσεις μεταξύ του ΕΔΕΣ και του ΕΛΑΣ. Το BBC ονομάζει τον Βελουχιώτη εγκληματία πολέμου. Στις 13 Οκτωβρίου ο  ΕΛΑΣ κατηγορήθηκε από τον Τσώρτσιλ στο Βρετανικό Κοινοβούλιο για τη δολοφονία ενός βρετανού αξιωματικού. Η Επιτροπή του Συμμαχικού Αρχηγείου στη Μέση Ανατολή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο θάνατος του υπολοχαγού A.Habart ήταν αποτέλεσμα ατυχήματος. Αλλά οι επαφές μεταξύ του ΕΛΑΣ και της βρετανικής αποστολής σταματησαν

Ο Αφοπλισμός της Πινερόλο

Μετά τις αψιμαχίες των Ιταλών με τους Γερμανούς, τον Σεπτέμβριο,ο  Σαράφης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Ιταλοί δεν είχαν καμία επιθυμία να πολεμήσουν, και ότι διατηρούσαν την τάξη χάρη στην επιμονή των Βρετανών, για την πιθανή χρήση των Ιταλών εναντίον του ΕΛΑΣ.
Το Γενικό Επιτελείο του ΕΛΑΣ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι Ιταλοί ήταν μάλλον επιζήμιοι και στην περίπτωση της γερμανικής επίθεσης, θα αφήσουν  την  θέση τους και θα έφερναν σύγχυση στα τμήματα του ΕΛΑΣ. Η πρόταση για τον αφοπλισμό τους δεν έγινε δεκτή από τους Βρετανούς. Ταυτόχρονα, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έλαβε, μέρος των ιταλών αξιωματικών συνέχισαν να είναι πιστοί στο φασισμό, και ήταν έτοιμοι να συνεργαστούν με τους Γερμανούς.
Διαβάζοντας προσεκτικά τις διαταγές του Ινφάντε, σύμφωνα με τις οποίες το κομμουνιστικό ΕΛΑΣ επιδιώκει να δημιουργήσει μπολσεβίκικο καθεστώς στην Ελλάδα, οι διοικητές του ΕΛΑΣ κατέληξαν στο τελικό συμπέρασμα ότι η Ινφάντε ήταν υπο βρετανική επιρροή στις προσπάθειές τους να χρησιμοποιήσουν τους Ιταλούς κατά τον ΕΛΑΣ.Το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ αποφάσισε να αφοπλίσει την Πινερόλο.
Στις  14 Οκτωβρίου 150 ιππείς του ΕΛΑΣ αφόπλισαν με ξαφνική επίθεση τους 800 ιππείς της Αόστα. Στην δίωρη μάχη σκοτώθηκαν 19 Ιταλοί. Οι υπόλοιπες ιταλικές μονάδες παραδίδονται αμαχητί.
Οι μονάδες της Δυτικής Μακεδονίας και της Ευρυτανίας αφοπλίστηκαν λίγες μέρες νωρίτερα, όπως δήλωσαν εγγράφως ότι δεν θέλουν να πολεμήσουν.
Σε μια ευγενική επιστολή προς τον Ινφάντε, το Στρατηγείο του ΕΛΑΣ κάνει αναφορά για  αναγκαστικό «φιλικό αφοπλισμό», προκειμένου να αποφευχθεί η συνεργασία των φασιστών αξιωματικών της Πινερόλο με τους Γερμανούς, η οποία θα έθετε σε κίνδυνο τον ίδιο και τους Ιταλούς Δημοκράτες .
Το φυλλάδιο του ΕΛΑΣ προς τους «αξιωματικούς και στρατιώτες, αδερφούς Ιταλούς»  λέει ότι δεν έχει τίποτα εναντίον τους και, "μας δώσατε τα όπλα σας, αλλά να μην αισθάνονται στιγματισμένοι", "Ο Ιταλικός και Ελληνικός  λαοί είναι αδέλφια, θάνατος στους Γερμανούς και στούς φασίστες. Ζήτω η ελεύθερη Ελλάδα. Ζήτω η ελεύθερη Ιταλία."
Οι αξιωματικοί της Βρετανικής Αποστολής εξοργίστηκαν όχι τόσο από την παραβίαση της συμφωνίας, αλλά με το γεγονός ότι σύγχρονο οπλοστάσιο ήταν πια στα χέρια του ΕΛΑΣ, παρέχοντάς του πλεονέκτημα έναντι του ΕΔΕΣ, κάτι που ήταν εμπόδιο για την βρετανική κυβέρνηση για τη διατήρηση της μοναρχίας στην Ελλάδα. Σαν εκδίκηση η Βρετανική αποστολή σταμάτησε όλες τις παραδόσεις, κάτι που αισθάνθηκαν αμέσως οι Ιταλοί 
Αξιοσημείωτη είναι η εκτίμηση του Υπουργείου Πολέμου των ΗΠΑ: "Η Μεραρχία Πινερόλο και το Σύνταγμα Ιππικού της Αόστα, προσχώρησαν στις δυνάμεις του  ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ και σχεδιάστηκε να ενεργήσουν ως οργανωμένες στρατιωτικές μονάδες. Όταν μία επιχείρηση που τους προτάθηκε απορρίφθηκε από τους Ιταλούς, και η άλλη κατέληξε σε πλήρη αποτυχία, οι Έλληνες, αφόπλισαν το σύνταγμα και την μεραρχία, και δέχθηκαν εθελοντές από αυτούς στις κανονικές μονάδες των ανταρτών»( Υπουργείου Πολέμου ΗΠΑ, Δελτίο αριθ. 20 243. Γερμανική επιχειρήσεις εναντίον των ανταρτών στα Βαλκάνια. Ελληνική έκδοση 1999, σελίδα 73) 
Ο Mulgan, αυτόπτης, δήλωσε: «Ήταν προφανές ότι οι Έλληνες αντάρτες τελικά θα τους  αφοπλίσουν  ........ οι Ιταλοί το γνώριζαν, αλλά δεν έκαναν καμία προσπάθεια να αποφύγουν τον αφοπλισμό" 
Κατά την εκτίμηση του ΕΛΑΣ, ο αφοπλισμός της Πινερόλο ανέβασε το πνεύμα του πληθυσμού και έδωσε στον Απελευθερωτικό Στρατό, ένα απίστευτο πριν από λίγες εβδομάδες  οπλοστάσιο. Μόνο με ένα μέρος από τα όπλα της ιταλικής μεραρχίας έχει δημιουργηθεί  στο Πήλιο  η 16η Μεραρχία. Λόγω επάρκειας δυνάμεων στη Θεσσαλία, η μεραρχία σύντομα μεταφέρθηκε στην Στερεά Ελλάδα.
Ο αφοπλισμός του Ιππικού της Αόστα και η κατάσχεση των 800 ίππων της έχουν καταστήσει δυνατή το σχηματισμό της Θεσσαλικής ταξιαρχίας ιππικού του ΕΛΑΣ>

Τα βάσανα της Πινερόλο

Η Μεραρχία αφοπλίστηκε σε μία από τις φτωχότερες περιοχές της Ελλάδας, η οποία καταστράφηκε από τον πόλεμο.
Μετά τον αφοπλισμό και για λόγους ασφαλείας, προκειμένου οι βαθμοφόροι και οπλίτες της Πινερόλο να μεταφέρθηκαν στην:
-Περιοχή  του προπολεμικού  καλοκαιρινού  θέρετρου της Νεράιδας (3500)
-Περιοχή Γρεβενών (3500)
-Περιοχή Καρπενησίου (2500)

Οι Επιχειρήσεις από τις 17 Οκτωβρίου έως 4 Δεκεμβρίου του 1943

Στις 17 Οκτωβρίου, ξεκίνησε μια μαζική επιχείρηση 20.000 Γερμανών στρατιωτών (δύο μεραρχίες), που υποστηρίζονταν από τεθωρακισμένα και αεροσκάφη. Οι Γερμανοί κατέλαβαν το Μέτσοβο και την Καλαμπάκα. Οι μάχες διήρκεσαν 40 ημέρες. Οι καταστροφή των χωριών ήταν τεράστια. «Τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 1943 φάνηκε ότι όλα τα ελληνικά χωριά καίγονταν. Ο Γουντχάους δήλωσε μετά την μάχη στον Σαράφη: "Οι Γερμανοί κατάλαβαν επιτέλους ότι δεν μπορούσαν να νικήσουν τον ΕΛΑΣ." .Ο  Σαράφης απάντησε: "Όχι μόνο οι Γερμανοί">

Η Τραγωδία της Νεράιδας

Στις 7 του Νοέμβρη δύο γερμανικές φάλαγγες από την Λαμία και Αγρίνιο έκλεισαν  την σφήνα επι του Καρπενησίου. Το 42ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ δεν μπορούσε να τους σταματήσει. Οι 2500 Ιταλοί της πόλης στάλθηκαν βιαστικά στην Νεράιδα, όπου ο αριθμός τους έχει φτάσει στις έξι χιλιάδες, και η κατάσταση με την τροφοδοσία τους ήταν σε οριακή κατάσταση 
Οι Ιταλοί υπέφεραν από υποσιτισμό και περνούσαν τον χρόνο τους σε αναζήτηση κάστανων και καρυδιων στο δάσος.
Πολλοί υπέφεραν από δυσεντερία "
Αλλά η γερμανική επίθεση συνεχίστηκε και οι Γερμανοί μπήκαν στην Nεράιδα στις 27 Νοεμβρίου. Οι Ιταλοί σκορπίσαν στα βουνά. Στη διάρκεια του χειμώνα, και χωρίς τροφή, πολλοί επέλεξαν να παραδοθούν. Μεταξύ αυτών ήταν και ο στρατηγός Ντζούντιτσε. Στο νοσοκομείο της Nεράιδας οι Γερμανοί εκτέλεσαν 50 τραυματίες και άρρωστους Ιταλούς. Οι Γερμανοί έκαψαν το χωριό. 20 ημέρες οι Ιταλοί περιπλανούνταν  πεινασμένοι, μέσα στο κρύο στα βουνά. Όταν οι Γερμανοί αποχώρησαν από τις έξι χιλιάδες Ιταλούς επέστρεψαν στο χωριό τέσσερις χιλιάδες, ενώ άλλοι πέθαναν. Ωστόσο, σύμφωνα με την Αμερικανική OSS, 1500 Ιταλοί παραδόθηκαν  στους Γερμανούς .
Με το τέλος των γερμανικών επιχειρήσεων οι Ιταλοί που επέστρεψαν στην Nεράιδα, έχοντας ζήσει ένα τραγικό χειμώνα μέχρι το Μάρτιο του 1944, με εντολή του ΕΛΑΣ διασκορπίστηκαν στα χωριά για να σωθούν από βέβαιο θάνατο . Ενώ ζουσαν σε καλύβες, δεκάδες Ιταλοί πέθαναν από την πείνα, το κρύο και ασθένειες.
Οι αντάρτες που και οι ίδιοι πεινόυσαν, δεν ήταν σε θέση να τροφοδοτήσουν τους Ιταλούς. Ο διοικητής της πρώτης μεραρχίας, στρατηγός Δ.Φλούλης κατηγόρησε δημοσίως τη βρετανική αποστολή ότι μετά την παράδοση του οπλισμού, έχασαν το ενδιαφέρον και την δέσμευσή τους για τους Ιταλούς. Ενώ το αεροδρόμιο χρησιμοποιήθηκε για τον επαναπατρισμό του Ινφάντε, δεν προσγειώθηκε κανένα αεροσκάφος με φορτίο τροφίμων.
Τα  50 γραμμάρια ψωμί και 3 κουταλιές φασολιών την ημέρα δεν σώζαν από μαζικούς τάφους. Ο Σαράφης έγραψε ότι το πρόβλημα των Ιταλών ήταν το μόνο θέμα συζήτησης με τη βρετανική αποστολή εκείνη τη στιγμή, λόγω των τεταμένων σχέσεων. Οι  Βρετανοί απαντούσαν ότι η αποστολή δεν μπορεί να ασχοληθεί με τους Ιταλούς και ήταν καλύτερα να παραδοθούν στους Γερμανούς .
Με αυτήν την κατάσταση, ο ΕΛΑΣ δεν είχε άλλη επιλογή παρά να διασκορπίσει τους Ιταλούς στα χωριά σε μεγάλη γεωγραφική περιοχή. Το μέτρο αυτό ήταν σωτήριο.
Όμως, παρά τις προσπάθειες και τη διασπορά των Ιταλών στην δυτική περιοχή της Θεσσαλίας, την Δυτική Μακεδονία και την  Ευρυτανία, οι αριθμοί  των θανάτων από την πείνα και τις ασθένειες είχαν φτάσει τους 1.500.
Οι Ιταλικές πηγές αναφέρουν 1150 νεκρούς , 2250 τραυματίες και 1500 αγνοούμενους  Αυτό καθιστά την Πινερόλο την  δεύτερη πιο μαρτυρική ιταλική μεραρχία στην κατεχόμενη Ελλάδα μετά την Άκουη, αν και για διαφορετικούς λόγους