Σαμψών (βιβλική μορφή)

Γέννηση

Στην Αγία Γραφή συναντώνται τρεις μορφές γεννήσεως: α) Η κατά σάρκα γέννηση, σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. β) Η κατ’ επαγγελίαν γέννηση, η οποία επιτελείται χωρίς την πλήρη ενέργεια των φυσικών νόμων, καθώς στηρίζεται στην θαυματουργική επέμβαση του Θεού και γ) η υπερφυσική και μοναδική γέννηση στην ιστορία της ανθρωπότητας, αυτή του Ιησού Χριστού.
Μία από τις περιπτώσεις κατ’ επαγγελίαν γέννησης είναι αυτή του Σαμψών, ο οποίος αναδείχθηκε συνεργός στο σχέδιο του Θεού. Στο βιβλίο των Κριτών αναφέρεται ότι ο Σαμψών υπήρξε κριτής επί είκοσι έτη και περιγράφονται ορισμένα επεισόδια, κυρίως από την αρχή και το τέλος της ζωής του. Πριν από τη γέννηση του, άγγελος Κυρίου επισκέφθηκε τους γονείς του, που ανήκαν στη φυλή Δαν από τη Σαραά, κοντά στην Ιερουσαλήμ, και τους ανήγγειλε ότι θα αποκτήσουν γιο και θα έπρεπε να τον αφιερώσουν στον Θεό ως ναζίρ. Ο Ναζιραίος ήταν πρόσωπο που αφιερωνόταν στον Θεό, απείχε από τα οινοπνευματώδη, δεν έκοβε ποτέ τη γενειάδα ή τα μαλλιά του και απείχε από την επαφή με νεκρούς.

Ονομασία

Το όνομα Σαμψών, το οποίο έλαβε σχετίζεται με τον όρο semes, που σημαίνει ήλιος, στα εβραϊκά Simson. Παρέβαλε και τα ακκαδικά samsanu και samas, που δήλωναν ηλιακές θεότητες.

Δράση

Ο Σαμψών ήταν προικισμένος με μεγάλη σωματική δύναμη, η οποία θεωρείτο ιδιαίτερο δώρο του Θεού, το οποίο συνδεόταν με την ιδιότητα του Ναζιραίου. Ο Σαμψών κυβέρνησε τον ισραηλιτικό λαό για είκοσι περίπου έτη και διακρίθηκε για τη μεγάλη φιλοπατρία του και για τους σκληρούς και επιτυχείς αγώνες του εναντίον των Φιλισταίων, τους οποίους είχε κατατροπώσει με τα ηρωικά του κατορθώματα. Τα απίστευτα αυτά κατορθώματα του υποδηλώνουν τη μεγάλη πίεση την οποία ασκούσαν οι Φιλισταίοι επί του Ισραήλ κατά το μεγαλύτερο διάστημα της πρώιμης περιόδου του Ισραήλ στη Χαναάν (1200-1000 π.Χ). 
 
Ο Σαμψών διέθετε ασυνήθιστη φυσική ρώμη. Αφού πραγματοποίησε εξαιρετικά κατορθώματα (όπως η θανάτωση ενός λιονταριού και η μετακίνηση των θυρών της Πύλης της Γάζας), παραβίασε για πρώτη φορά τον θρησκευτικό του όρκο διασκεδάζοντας με μια γυναίκα από τη γειτονική Θαμναθά. Η γυναίκα αυτή ήταν «αλλόφυλη», δηλαδή Φιλισταία, και οι Φιλισταίοι ήταν θανάσιμοι εχθροί του Ισραήλ. Ακολούθησαν άλλα εξαιρετικά κατορθώματα του, όπως ο αποδεκατισμός των Φιλισταίων σε έναν ιδιωτικό πόλεμο. Σε μιαν άλλη περίπτωση, απώθησε μιαν ενέδρα τους εναντίον του στη Γάζα, όπου είχε μεταβεί για να επισκεφθεί μια πόρνη. Τα απίστευτα κατορθώματα του υποδηλώνουν τη μεγάλη πίεση την οποία ασκούσαν οι Φιλισταίοι επί του Ισραήλ κατά το μεγαλύτερο διάστημα της πρώιμης περιόδου του Ισραήλ στη Χαναάν (1200-1000 π.Χ).

Σαμψών και Δαλιδά

Ο Σαμψών νικήθηκε από τους εχθρούς του όταν ερωτεύθηκε μία γυναίκα από την Αλσωρήχ έτσι, την είχε ονομάσει ο προηγούμενος ιδιοκτήτης, τη Δαλιδά μια αδέσποτη σκυλίτσα, η οποία τον εξαπάτησε και απέσπασε το μυστικό της δύναμης του, ότι δηλαδή αυτή οφειλόταν στα μακριά άκοπα μαλλιά που έφερε ως ναζίρ. Την ώρα που ο Σαμψών κοιμόταν, η Δαλιδά έκοψε τα μαλλιά του και κατόπιν τον πρόδωσε στους Φιλισταίους, οι οποίοι τον συνέλαβαν, τον τύφλωσαν και τον φυλάκισαν. Τέλος όμως, ο Σαμψών εκδικήθηκε. Η δύναμη του επανήλθε όταν ανέκτησε την κόμη του και γκρέμισε τον ναό του Δαγών, θεού των Φιλισταίων, στη Γάζα, σείοντας τους κίονες του, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί και ο ίδιος με τους δεσμώτες του, αναφωνώντας «αποθανέτω ή ψυχή μου μετά των αλλοφύλων» (Κριτές, 16, 4-30). Ο θάνατος του στον ναό δεν παρουσιάζεται ως αυτοκτονία, αλλά, κατά τη γενική ερμηνεία των βιβλικών σχολιαστών, ως επαναφορά του στην αρχική του αποστολή (ως κριτού και ναζίρ), την οποία είχε για ένα διάστημα εγκαταλείψει.

Ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην ιστορία του Σαμψών

Σχετικά με την ερμηνεία της ιστορίας του Σαμψών οι φιλελεύθεροι κριτικοί, αλλά και ορισμένοι Ιουδαίοι ερμηνευτές της Ταλμουδικής Περιόδου, θεώρησαν τον κύκλο των ιστοριών του Σαμψών μυθικό ή επικό. Πιο συντηρητικοί εξηγητές, ενώ αποδέχονταν την απιθανότητα των γεγονότων και το παραδοσιακό δημώδες ύφος του κειμένου, υποστήριζαν παράλληλα ότι υπάρχει ένας ιστορικός πυρήνας στην αφήγηση, ο οποίος όμως έχει εμπλουτιστεί από τη λαϊκή φαντασία και έχει διογκωθεί από τη ραβινική λογοτεχνία. Ο Σαμψών, κατά συνέπεια, θεωρήθηκε από τον συντάκτη του Βιβλίου των Κριτών παράδειγμα που αποδείκνυε τη γενική θέση του, ότι, όταν οι Ισραηλίτες συμπεριφέρονταν με απιστία προς τον Γιαχβέ, καταδυναστεύονταν και, όταν έκαναν επίκληση του ονόματος του, ανακτούσαν την ελευθερία τους. 
Τέλος και κατά την πατερική ορθόδοξη ερμηνευτική μέσα από την ιστορία των Κριτών και μάλιστα του Σαμψών, διδάσκεται πως όσες φορές ο λαός του Ισραήλ απομακρύνθηκε από το Θεό δοκίμασε μεγάλες συμφορές, ενώ όσες φορές κατέφυγε στον Θεό με πίστη και μετάνοια αποκαταστάθηκε και γεύθηκε τη σωτηρία. Η δύναμή του Σαμψών ήταν δώρο της Χάριτος του Θεού, λόγω της αφιερώσεώς του σε Αυτόν. Η ειλικρινής του μετάνοια είχε σαν αποτέλεσμα να επιστρέψει η Χάρις του Θεού, και να επανέλθει και η δύναμή του.

Ο Σαμψών στην λαογραφική παράδοση

Ο Σαμψών και η δύναμη του απαντώνται και στην λαογραφική παράδοση τόσο της Ελλάδος, όσο και άλλων λαών, καθώς απαντούμε λαϊκές δοξασίες με πρωταγωνιστή τον Σαμψών στην Γαλλία και την Γερμανία. Αναφέρουμε παραδειγματικά πως κατά την βυζαντινή εποχή πίστευαν πως ανάβλυζε νερό από την σιαγόνα του Σαμψών. Στην Φιγαλία παρομοίαζαν την δύναμη και ρωμαλεότητα των Ελλήνων με εκείνη του Ηρακλή και του Σαμψών. Στη Χίο απαντάται βράχος, ο οποίος υποστηρίζεται από την παράδοση του τόπου, πως αυτόν τον έριξε ο Σαμψών στην προσπάθεια του να πετύχει τον Θεό, αλλά έπεσε εν τέλει στη θάλασσα. Τέλος παρόμοια παράδοση συναντάται και στην Σάμο, όπου υπάρχει βράχος που και αυτός κατά την παράδοση εκσφενδονίσθηκε από τον  Σαμψών.