Καζουάριος

Ονοματολογία

Η επιστημονική ονομασία Casuarius προέρχεται από την λέξη kasuari, όπως αποκαλείται στην μαλαισιανή γλώσσα το πτηνό. Ωστόσο, είναι ακόμη πιθανότερη η προέλευση –πάλι από τα μαλαισιανά- από παράφραση της λέξης suwari (Crawfurd, Gramm. and Dic. Malay Language, ii. pp. 178 and 25), που πρωτοδημοσιεύθηκε ως Casoaris, από τον Bontius, το 1658 (Hist. Nat. et med. Ind. Orient. p. 71 Την ίδια προέλευση έχει η ονομασία του γένους σε όλες τις γλώσσες.

Συστηματική ταξινομική

Οι καζουάριοι ανήκουν στα ατροπιδοφόρα πτηνά (βλ. Μορφολογία), τα οποία έχουν απωλέσει την πτητική τους ικανότητα. Σε αυτή την «ομάδα» ανήκουν τα μεγαλύτερα και βαρύτερα πτηνά της υφηλίου, δηλαδή η στρουθοκάμηλος, τα εμού, τα ρέα, τα κίουι, οι τίναμοι και οι καζουάριοι. Επειδή είναι ανίκανα να πετούν έχουν, αντ’ αυτού, αναπτύξει ισχυρότατα κάτω άκρα, μέσω των οποίων μπορούν να αναπτύξουν μεγάλες ταχύτητες στο έδαφος, γι’ αυτό και συχνά αποκαλούνται «πουλιά-δρομείς».
Η εξελικτική ιστορία των καζουαρίων, όπως όλων των ατροπιδοφόρων δεν είναι καλά μελετημένη. Απολιθώματα κάποιου είδους «καζουαρίου» από την Αυστραλία, για βιογεωγραφικούς λόγους, δεν είναι σίγουρο ότι έχουν ταυτοποιηθεί και, πιθανόν, ανήκουν στο προϊστορικό γένος Emuarius, που περιελάμβανε «καζουαριόμορφα» μέλη παρόμοια με τα σημερινά εμού.
Τα μέλη της οικογένειας είναι στενά συνδεδεμένα με τα κίουι (Apterygidae), με τις δύο οικογένειες να αποκλίνουν από έναν κοινό πρόγονο πριν 40 εκατομμύρια χρόνια. Ο πρώτος που μελέτησε διεξοδικά το γένος ήταν ο Ιταλός ζωολόγος Τ. Σαλβαντόρι (Adelardo Tommaso Salvadori Paleotti, 1835-1923), στο περίφημο έργο του Ornitologia della Papuasia.  Η ταξινομική του καζουαρίου είναι, σχετικά, ξεκάθαρη, με 4 είδη να αναγνωρίζονται (3 σωζόμενα και 1 εξαφανισμένο). Παλαιότερα, αναγνωρίζονταν πολλά υποείδη , αλλά τα δεδομένα γι’ αυτήν την διάκριση θεωρήθηκαν ελλιπή, οπότε, τα taxa αυτά παραμένουν μονοτυπικά (βλ. Είδη).

Γεωγραφική κατανομή και βιότοπος

Οι καζουάριοι είναι ενδημικά πτηνά των υγρών τροπικών δασών της Νέας Γουινέας, της ΒΑ. Αυστραλίας και των κοντινών μικρότερων νησιών.  Επομένως, διαβιούν σε περιβάλλοντα εντελώς διαφορετικά από εκείνα των περισσοτέρων άλλων μεγάλων ατροπιδοφόρων (στέππες και έρημοι).  Μπορούν να περιπλανώνται, ωστόσο, έξω από τα όρια των δασών βροχής, στα λιβάδια, την σαβάνα και τους δασικούς βάλτους.  Εκτός από τα «πατρογονικά» εδάφη, η παρουσία τους σε κάποια νησιά δεν έχει καταστεί σαφές, εάν οφείλεται σε ιθαγενείς πληθυσμούς ή είναι το αποτέλεσμα εμπορικών συναλλαγών -νεαρών ατόμων- από τους ντόπιους κατοίκους.

«Κάσκα»

Το κύριο διαγνωστικό στοιχείο των καζουαρίων είναι το κρανίο τους ή, ορθότερα, η χαρακτηριστική κεράτινη δομή που στηρίζεται στο κρανίο και, δίνει εξωτερικά την εντύπωση μικρής «περικεφαλαίας» ή «κάσκας» (sic). Η κάσκα αυτή δεν εμπεριέχει κάποιο οστικό υπόστρωμα, αλλά αποτελείται από συμπαγή, σπογγώδη (πορώδη) πυρήνα,  ο οποίος παίρνει ελλειψοειδές σχήμα και αναπτύσσεται καθ’ ύψος, φθάνοντας μέχρι και τα 18 εκ.  Μάλιστα, αυτός ο σπογγώδης πυρήνας είναι εύκαμπτος, μπορεί να αλλάζει σχήμα εάν πιεστεί, αλλά επανέρχεται στην αρχική του μορφή, ενώ έχει παρομοιαστεί με «πλαστικό υλικό υψηλής τεχνολογίας» (sic).  Το μέγεθος και το ύψος της κάσκας δεν σχετίζονται με την ηλικία του πτηνού. Υπάρχουν νεαρά άτομα (όχι νεοσσοί) με καφέ πτέρωμα και πλήρως ανεπτυγμένη κάσκα, ενώ υπάρχουν ενήλικα πουλιά με μαύρο πτέρωμα, χωρίς να εμφανίζουν κάποια ιδιαίτερη κάσκα. 
Διάφορες θεωρίες έχουν προταθεί για τον λόγο ύπαρξης της συγκεκριμένης δομής. Υπάρχει πιθανότητα να πρόκειται για ισχυρό δευτερογενές φυλετικό χαρακτηριστικό. Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, οι καζουάριοι χρησιμοποιούν τις κάσκες αυτές για να «ανοίγουν δρόμο» μέσα από τους θάμνους, αλλά και ως όπλο για την επίλυση διαφορών ως προς την κυριαρχία, ή ως εργαλείο για την απομάκρυνση φύλλων κατά την αναζήτηση τροφής. Μάλιστα, κάποιοι επιστήμονες αναφέρουν ότι, τα πουλιά τρέχουν με εντελώς χαμηλωμένο το κεφάλια τους, όταν περνούν μέσα από την βλάστηση και, περιστασιακά, συγκρούονται με μικρά δέντρα. Η ιδιόμορφη αυτή δομή, λοιπόν, λειτουργεί ως κράνος (sic) που μπορεί να βοηθήσει στην προστασία του κρανίου από τέτοιες συγκρούσεις.   
Όμως, αυτές οι απόψεις αμφισβητούνται από τον βιολόγο Α. Μακ (Andrew Mack), του οποίου η προσωπική εμπειρία από παρατήρηση καζουαρίων, οδηγεί στον ισχυρισμό του ότι, η κάσκα αυτή λειτουργεί ως αντηχείο που ενισχύει τους μπάσους ήχους που αρθρώνουν τα πτηνά  (βλ. Φωνή).

Κάτω άκρα

Οι ταρσοί των καζουαρίων είναι συμπαγείς, δυσανάλογα παχείς σε σχέση με το σώμα και πολύ ισχυροί. Το μετατάρσιο είναι μικρότερο από εκείνο των περισσοτέρων άλλων ατροπιδιφόρων και καλύπτεται από γκρίζες ή μπεζ-καφετί εξαγωνικές φολίδες. Τα πόδια αποτελούνται από 3 δακτύλους, έκαστος των οποίων φέρει ισχυρό νύχι. Οι δύο εξωτερικοί δάκτυλοι φέρουν αμβλέα, καμπυλωτά νύχια, ενώ ο 2ος -εσωτερικός προς το σώμα (median)- δάκτυλος καταλήγει σε ένα πολύ μυτερό νύχι-στιλέτο (dagger), που φθάνει μέχρι και τα 12, 5 εκ. σε μήκος.  Αυτό το νύχι είναι εξαιρετικά επικίνδυνο και οι καζουάριοι δεν διστάζουν να το χρησιμοποιήσουν εάν προκληθούν, επιφέροντας καίρια πλήγματα στο σώμα του «αντιπάλου», πολλές φορές θανατηφόρα (βλ. Επιθέσεις).

Φωνή

Οι καζουάριοι αρθρώνουν, κυρίως, ήχους πολύ χαμηλής συχνότητας, οι οποίοι εκπέμπονται στα όρια των ακουστικών συχνοτήτων για το ανθρώπινο αυτί. Επειδή είναι μοναχικά πουλιά, οι συγκεκριμένοι ήχοι θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος για να επικοινωνούν μεταξύ τους, σε μεγάλη απόσταση μέσα στο πυκνό τροπικό δάσος. Αυτό, είναι πιθανόν να ενισχύει την άποψη ότι, η «κάσκα» στο κεφάλι των καζουαρίων λειτουργεί ως αντηχείο ενίσχυσης των παραγομένων ήχων (βλ. «Κάσκα»).  Μάλιστα, κάποιοι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτός ο τρόπος επικοινωνίας μπορεί να είναι ίδιος ή ανάλογος με εκείνον που χρησιμοποιούσαν οι δεινόσαυροι. 
Ωστόσο, πολλές φορές οι καζουάριοι αρθρώνουν και κάποιους ιδιαίτερους ήχους που μοιάζουν με ελαφρείς «βρυχηθμούς», «γρυλλίσματα» ή «γαβγίσματα».

Ζωτικός χώρος και ερωτοτροπίες

Οι καζουάριοι είναι μοναχικά πουλιά, εκτός από την αναπαραγωγική εποχή και, μερικές φορές, κατά την αναζήτηση τροφής.  Η περίοδος αναπαραγωγής αρχίζει, συνήθως, τον Μάιο ή τον Ιούνιο. Το αρσενικό υπερασπίζεται ζωτικό χώρο περίπου 7 χμ²,  για τον ίδιο και την σύντροφό του, ενώ τα θηλυκά κινούνται σε αλληλεπικαλυπτόμενες περιοχές αρκετών αρσενικών.  Φαίνεται, μάλιστα, να παραμένουν εντός συγκεκριμένων εδαφών για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους, και να ζευγαρώνουν με τα ίδια ή στενά συνδεόμενα αρσενικά, όσο ζουν. 
Οι ερωτοτροπίες αρχίζουν με τους χαρακτηριστικούς ήχους που αρθρώνονται από τα θηλυκά. Το αρσενικό προσεγγίζει και τρέχει με τον λαιμό παράλληλο προς το έδαφος και χαρακτηριστικές κινήσεις του κεφαλιού και συσπειρώνει το σώμα του κοντά στο έδαφος. Το θηλυκό πλησιάζει αργά και «αποδέχεται» την πρόσκληση, συσπειρώνοντας το σώμα της κοντά στο αρσενικό, προετοιμαζόμενη για την συνεύρεση. Συχνά, όμως, τα θηλυκά αρχίζουν ένα τελετουργικό «καταδίωξης» των αρσενικών που, στις περισσότερες περιπτώσεις, καταλήγει στο νερό. Το αρσενικό βουτάει στο νερό και βυθίζεται μέχρι τον λαιμό, ενώ το θηλυκό τον ακολουθεί. Τελικά, την οδηγεί στα ρηχά όπου συσπειρώνουν το σώμα τους κάνοντας τελετουργικές κινήσεις του κεφαλιού της, πριν επακολουθήσει το ζευγάρωμα, που διαρκεί αρκετά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κάποιο άλλο αρσενικό μπορεί να εμφανιστεί και να διώξει το πρώτο, συνευρισκόμενος και αυτός με το θηλυκό. Γενικά, τα αρσενικά είναι πολύ πιο ανεκτικά στην παρουσία του ενός με το άλλο, αντίθετα με τα θηλυκά, τα οποία δεν ανέχονται την παρουσία άλλων θηλυκών, στην περιοχή τους.

Γέννα

Τα θηλυκά γεννούν 3-8 αβγά στην φωλιά, που δεν είναι παρά ένας μεγάλος σωρός από φύλλα. Το πάχος του στρώματος των φύλλων είναι 5-10 εκ. και το πλάτος μπορεί να φθάσει το 1 μ., ενώ σκοπός της κατασκευής είναι η επαρκής αποστράγγιση του νερού και της υγρασίας.  Τα αβγά έχουν πολύ μεγάλο μέγεθος, 12-16 Χ 8,5-10,5 εκατοστά, περίπου. Μόνον τα αβγά της στρουθοκαμήλου και του εμού είναι μεγαλύτερα από του καζουάριου. Το κέλυφος των αβγών είναι έντονα τραχύ με, αρχικά, ανοικτοπράσινο χρώμα, το οποίο σταδιακά γίνεται ανοικτό μπλε, γκρίζο και, τελικά, κρεμ λόγω της έκθεσης στο ηλιακό φως.  
Το θηλυκό, πάντως, δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τα αβγά και πηγαίνει να ξαναγεννήσει σε φωλιές άλλων αρσενικών. Το αρσενικό αναλαμβάνει την επώαση, που διαρκεί 50-52 ημέρες, αφαιρώντας ή προσθέτοντας φύλλα για να ρυθμίσει την θερμοκρασία της φωλιάς.
Οι νεοσσοί γεννιούνται με ριγέ τρίχωμα και παραμένουν στην φωλιά για περίπου 9 μήνες, απόλυτα προστατευμένοι από τον πατέρα που απομακρύνει πιθανούς θηρευτές, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου. Κατόπιν τα νεαρά αρσενικά απομακρύνονται από την θέση γέννησης, για να εγκαταστήσουν την δική τους επικράτεια.

Επιθέσεις

Οι καζουάριοι είναι «διαβόητοι» για την δυνητική επικινδυνότητά τους, προς τους ανθρώπους και τα κατοικίδια ζώα. Κατά την διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου τα αμερικανικά και αυστραλιανά στρατεύματα που στάθμευαν στην Νέα Γουινέα είχαν προειδοποιηθεί να κρατούν αποστάσεις από αυτούς. Στο βιβλίο του Living Birds of the World, του 1958, ο ορνιθολόγος Ernest Thomas Gilliard έγραφε: «…το εσωτερικό -ή δεύτερο- από τα τρία δάχτυλα [του ποδιού] είναι εξοπλισμένο με ένα μακρύ, ίσιο, δολοφονικό νύχι που μπορεί να κόψει ένα χέρι ή να ξεκοιλιάσει κάποιον με ευκολία. Υπάρχουν πολλές καταγραφές θανάτων ιθαγενών από αυτό το πουλί…». 
Αυτή η εκτίμηση της επικινδυνότητας από καζουάριους έχει επαναληφθεί σε έντυπη μορφή από συγγραφείς, συμπεριλαμβανομένων των Gregory S. Paul (1988)  και Jared Diamond (1997).  Από 221 επιθέσεις που καταγράφηκαν το 2003, οι 150 ήσαν εναντίον ανθρώπων. Ποσοστό 75% από αυτές τις επιθέσεις ήσαν από καζουάριους που είχαν εκτραφεί και σε ποσοστό 71%, οι καζουάριοι επιτέθηκαν ή καταδίωξαν το θύμα. Σε ποσοστό 15%, οι καζουάριοι  κλώτσησαν το θύμα. Από τις επιθέσεις, ποσοστό 73% οφείλονταν σε καζουάριους που ήθελαν να αρπάξουν τροφή, ενώ σε ποσοστό 5% υπερασπίστηκαν φυσικές πηγές τροφίμων, 15% υπερασπίστηκαν τον εαυτό τους από επίθεση, ενώ 7% υπερασπίστηκαν τα αβγά ή τους νεοσσούς τους. Πάντως, σε 150 επιθέσεις το 2003, υπήρξε μόλις ένας (1) θάνατος ανθρώπου.

Απειλές

(βλ. επί μέρους είδη)

Κατάσταση πληθυσμού

(βλ. επί μέρους είδη)