Σάπια Βρύση Αχαΐας

Τοποθεσία

Σύμφωνα με το «Σχέδιο Καποδίστριας» ανήκε γεωγραφικά στην περιφέρεια της πρώην Κοινότητας Λεοντίου του Νομού Αχαΐας, ενώ από το 2011 κ.εξ. αποτελεί θέση στο νεοπαγή Δήμο Ερυμάνθου. Τα χαλάσματα του παλιού οικισμού είναι ορατά και βρίσκονται παραπλεύρως του δρόμου μεταξύ Χαλανδρίτσας και Λεοντίου. Βρίσκεται σε υψόμετρο 1.062 μέτρων, στα νοτιοανατολικά του ορεινού όγκου του Παναχαϊκού όρους και συγκεκριμένα ανάμεσα στα βουνά Ράχη Στρίγκλου (Στριγκλέικο Βουνό) και Κορφάδες. Παλαιότερα ήταν οικισμός, ο οποίος σήμερα δεν κατοικείται, ενώ τα χαλάσματά του απέχουν λιγότερο από 2,5 χιλιόμετρα από τα σύγχρονα Κατσαϊταίικα Λεοντίου.

Ονομασία

Το όνομά της το οφείλει προφανώς σε παλιά ξύλινη κρήνη η οποία εγκαταλείφθηκε. Ίδιο τοπωνύμιο υπάρχει και στο χωριό Χρύσοβο του πρώην Δήμου Αποδοτίας της Αιτωλοακαρνανίας. Εκεί το όνομα προήλθε ίσως από την "ανάμνηση" στις βρύσες των παραμυθιών, από τις οποίες κανείς δεν έπινε νερό.

Διοικητική και δημογραφική εξέλιξη

Από το 1836 έως το 1840 ανήκει στο Δήμο Παναχαιών (ή Παναχαΐας), ενώ, με το Β.Δ. 27/11/1840 Περί συγχωνεύσεων δήμων (Φ.Ε.Κ. 5/8-3-1841) και την κατάργηση του Δήμου Παναχαιών, προσαρτάται στο Δήμο Φαρρών μέχρι που καταργήθηκε το 1920. Πιο συγκεκριμένα, με το ΦΕΚ 59Β της 17/06/1897 προσαρτάται στον τότε Δήμο Φαρρών, ενώ με το ΦΕΚ 256Α της 28/08/1912 αποσπάται από το Δήμο Φαρρών και προσαρτάται στην Κοινότητα Μπαρδικώστα μέχρι και την οριστική του κατάργηση την 18/12/1920, όταν και διαπιστώθηκε η εγκατάλειψή του.
Ως οικισμός είχε 59 κατοίκους στην απογραφή του 1896. Κατά την απογραφή του 1907 είχε 30 κατοίκους.

Ιστορικά στοιχεία

Η πρώτη σωζόμενη μαρτυρία στο τοπωνύμιο είναι σε έγγραφο χρονολογίας 31 Αυγούστου 1792 που βρίσκεται στο μοναστήρι Παναγίας της Χρυσοποδαρίτισσας Νεζερών. Δεν αναφέρεται καθόλου στην απογραφή του 1829, που διεξήχθη στην Πελοπόννησο από την επονομαζόμενη Εκστρατεία του Μωριά (1828-1833).
Ανήκε στα λεγόμενα Ζουμπατοχώρια. Όπως αναφέρεται στην Ελληνική Χωρογραφία του Ιωάννη Εμμ. Νουχάκη, απείχε στα 1901 έξι ώρες δρόμο από την Πάτρα ενώ η απόστασή της από τη Χαλανδρίτσα, την έδρα του τότε Δήμου Φαρρών, ήταν δυο ώρες δρόμο. Το ίδιο αναφέρει στα 1903 για τον ορεινό οικισμό της Σάπιας Βρύσης και ο Χρήστος Κορύλλος, ότι δηλ. απείχε δύο ώρες δρόμο από τη Χαλανδρίτσα.
Το χωριό αναφέρεται σε έγγραφο-αίτηση των "κατοίκων Πατρῶν καὶ τῶν πέριξ χωρίων" προς το Υπουργείο Εσωτερικών, συνταγμένο τον Ιούνιο 1913 και αποκείμενο στο Ιστορικὸ Αρχείο της Αχάια Κλάους, στο οποίο αναφέρεται ότι "ἡ Δημοτικὴ ὁδὸς [...] κατέστη πρὸ ἐτῶν ἀδιάβατος, μὴ δυναμένων οὔτε καὶ αὐτῶν τῶν ζώων νὰ διέλθωσιν ἐκ τοῦ μέρους τῆς ὁδοῦ ὡς ἐκ τῆς καταστροφῆς αὐτῆς ὑπὸ τοῦ χειμάρρου Γλαύκου (Λεύκας), διερχομένου τούτου ἐπ’ αὐτῆς, ἰδίως κατὰ τὰς τελευταίας πολυομβρίας καὶ πλυμμήρας (sic) τοῦ ἔτους τούτου ἡ ἄνω ὁδὸς κατεστράφη ὡς καὶ ἅπαντα τὰ τεχνικὰ ἔργα μὴ διακρίνοντες ἴχνος τοιαύτης εἰς τὸ μέρος τοῦτο" ζητώντας από το υπουργείο να γίνουν "τὰ δέοντα πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας".
Από τη Σάπια Βρύση προέρχονται οι πρώτοι οικιστές του χωριού Μπουντουραίικα, που βρίσκεται στα πεδινά κοντά στο Κάτω Μαζαράκι και τη ΒΙ.ΠΕ. Πάτρας.
Εκεί υπήρχε παλιότερα μετά την εγκατάλειψη του οικισμού τυροκομείο και στάνες κτηνοτρόφων, ιδίως από τους οικισμούς Χαϊκάλι και Κουνελαίικα της Δημοτικής Ενότητας Ωλενίας. Πλέον στην περιοχή μπορεί να διαπιστώσει κανείς μόνο την ύπαρξη χαλασμάτων του παλιού οικισμού.
Από τη Σάπια Βρύση μνημονεύεται κάποιος με το επίθετο Καρμακόλιας, που ήταν έμπιστος του Δημήτρη Νενέκου, αλλά είχε συνεννοηθεί με τον Αθανάσιο Σαγιά και βοήθησε στη εκτέλεσή του την οποία είχε ζητήσει ο στρατηγός Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. 
Στη Σάπια Βρύση έμενε οικογένεια με το επίθετο Καραμπελιά της οποίας απόγονος είναι ο εκδότης του περιοδικού Άρδην Γιώργος Καραμπελιάς.

Λοιπά στοιχεία

Κοντά σε αυτή την τοποθεσία βρίσκεται και θέση με το όνομα Το δέντρο του Γιαννιά. Σήμερα στην περιοχή δραστηριοποιείται λατομείο-σπαστήρας αδρανών υλικών.
Στην περιοχή τα τελευταία χρόνια υπάρχει περιβαλλοντικό πρόβλημα με την απόθεση λυματολάσπης σε ιδιόκτητο αγροτεμάχιο, ενώ παράλληλα γίνονται ενέργειες για την αντιμετώπισή του.