Αρχαιογεωδαισία

Η αρχαιογεωδαισία (Γη + δαίω = διαιρώ, διανέμω και μετρώ τη Γη), σύμφωνα με τον Τζέιμς Κ. Τζέικομπς (James Q. Jacobs) ,που εισήγαγε τον όρο, είναι δυνατόν να οριστεί ως τομέας έρευνας που καλύπτει τον εντοπισμό και γεωδαιτικό προσδιορισμό των προϊστορικών και αρχαίων θέσεων. Η τοπογραφία, τα γεωδυναμικά φαινόμενα, οι μετρήσεις και οι απεικονίσεις της γης, η ναυσιπλοΐα και η χάραξη πορείας σε χερσαίες εκτάσεις είναι ορισμένα από τα ενδιαφέροντά της. Η αρχαιογεωδαισία, συνδυάζοντας θεμελιώδη γνώση της αστρονομίας, της γεωδαισίας, των εφηρμοσμένων μαθηματικών, ακριβή γεωγραφικά στοιχεία και την αρχαιολογία, παρουσιάζει μια μεθοδολογία για την έρευνα των αρχαιολογικών θέσεων,  τις αλληλεξαρτήσεις τους,  τις χωρικές τους ιδιότητες και την αρχιτεκτονική των προϊστορικών θέσεων και των μνημείων. Η γεωδαισία υπήρξε πρακτική εφαρμογή της Γεωμετρίας σε αντιδιαστολή με τη Θεωρητική Γεωμετρία, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη. Η Γεωδαισία σήμερα είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη θεωρητική και πρακτική σπουδή οργάνων και μεθόδων για την εκτέλεση μετρήσεων, υπολογισμών και απεικονίσεων που είναι χρήσιμες για τον προσδιορισμό της μορφής και του μεγέθους ολόκληρης της γήινης επιφάνειας ή τμημάτων αυτής. Η Τοπογραφία ως κλάδος της Γεωδαισίας ασχολείται με τη μέτρηση, τον υπολογισμό και την απεικόνιση μικρών σχετικά τμημάτων της γήινης επιφάνειας.
Ως νεοπαγής τομέας έρευνας, η αρχαιογεωδαισία έχει να επιδείξει μοναδικές μεθόδους αξιολόγησης και κατανόησης των αρχαίων πολιτισμών για τις έννοιες της γεωγραφίας, του τόπου, της γης και του σύμπαντος, έτσι όπως μας μεταφέρονται από τις αρχαιολογικές μαρτυρίες. Οι αρχαιογεωδαιτικές μελέτες αποκαλύπτουν αποτελέσματα που κατά την άποψη του Τζέικομπς πιθανώς θα μεταβάλουν τις απόψεις μας για την προϊστορία.

Γενική θεώρηση

Θεωρούμε γενικώς τα διαφορετικά ως προς το χώρο και το χρόνο αρχαία μνημεία ως ανεξάρτητα και ασυσχέτιστα μεταξύ τους, ιδιαίτερα αν προέρχονται από διαφορετικούς πολιτισμούς. Οι πολλές πυραμίδες της Αιγύπτου, για παράδειγμα, παρουσιάζουν ένα είδος αλληλεξάρτησης, το οποίο ωστόσο δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Αλλά τι συμβαίνει με τις πυραμίδες σε παγκόσμια κλίμακα; Λίγοι θα υποστήριζαν πως δεν υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ των γήλοφων της Βόρειας Αμερικής, για παράδειγμα, αλλά οι ομοιότητές τους με τους νεολιθικούς ευρωπαϊκούς ή ασιατικούς τύμβους πολύ λίγο έχουν διερευνηθεί και περνούν απαρατήρητες. Τα ερωτηματικά που προκύπτουν από τέτοιες εμφανείς και αδιαμφισβήτητες ομοιότητες δεν είναι δυνατόν να αγνοηθούν και η αρχαιογεωδαισία μέσω της σύγχρονης χαρτογραφίας, της γεωδαιτικής επιστήμης και των μαθηματικών προσπαθεί να τα απαντήσει.
Θεμελιώδες καθήκον των αρχαίων κοινωνιών ανέκαθεν ήταν ο προσδιορισμός του χώρου και η συμπερίληψη αυτού του προσδιορισμού στο εννοιολογικό πλαίσιο των μύθων που διαμόρφωναν την κοσμολογία τους. Σε ό,τι αφορούσε στη φυσική επιβίωσή τους, ήταν εξίσου σημαντική η γνώση τη θέσης τους σε κάθε τους δραστηριότητα. Είναι φυσικό σήμερα να αναρωτούνται οι ερευνητές των αρχαίων πολιτισμών με ποιο τρόπο εξασφάλιζαν τούτη την κοσμογραφική δυνατότητα οι αρχαίοι λαοί.
Από τις σύγχρονες γεωδαιτικές ενασχολήσεις, η χάραξη πορείας και η τοπογραφία είναι οι πιο κοινές και γνωστές. Από την ανάγκη μεθοδικής εξερεύνησης και σχεδίασης της γης προέκυψε η σημερινή μας γνώση της μορφής και του μεγέθους του γεωειδούς. Οι γεωδαιτικές δυνατότητες περιλαμβάνουν έναν προσδιορισμό των συντεταγμένων στην ξηρά ή τη θάλασσα, καθώς επίσης και στο διάστημα, βάσει κάποιου επίγειου σημείου αναφοράς. Η αληθινή και ακριβής γνώση της ουράνιας δυναμικής και οι χωρικές ιδιότητες του ηλιακού συστήματος είναι θεμελιώδεις για την πρακτική της γεωδαισίας. Επομένως, η σκόπιμη γεωδαιτική διάταξη των προϊστορικών μνημείων μπορεί να καταδείξει θεμελιώδεις ή σύνθετες γεωδαιτικές, αστρονομικές και κοσμογραφικές γνώσεις των αρχαίων και πρϊστορικών πολιτισμών, για τις οποίες δεν υπήρχαν καν ενδείξεις.

Προβληματισμοί

Είναι οι γεωδαιτικές σχέσεις των μνημείων που παρουσιάζονται στο συγκεκριμένο ερευνητικό πεδίο συμπτώσεις; Ή είναι αυτές οι χωρικές σχέσεις σε μεγάλες αποστάσεις σκόπιμες; Παρόμοια μνημεία στην ανατολική Βόρεια Αμερική, στην αντίθετη πλευρά του Ατλαντικού Ωκεανού, θέτουν παρόμοιες ερωτήσεις, όπως τα μνημεία και οι ευθυγραμμίσεις μνημείων σε όλο τον κόσμο. Ποιο επίπεδο γεωδαιτικής γνώσης υπήρχε κατά τους προϊστορικούς χρόνους; Σε ποια έκταση υποδεικνύουν τα στοιχεία της αρχαίας αστρονομίας την πρακτική της γεωδαισίας; Σε ποιo βαθμό μπορούν να δώσουν απαντήσεις τα αρχαία μνημεία;
Εάν αποδεχθούμε το σύγχρονο αρχαιολογικό παράδειγμα, ορισμένα από τα στοιχεία που παρουσιάζονται ίσως φαίνονται αρχικά παράλογα. Μπορούμε να αγνοήσουμε τις σχέσεις τους, ή μπορούμε να εξετάσουμε περαιτέρω τις περιοχές για τις οποίες η ιστορία άφησε πίσω της ελλιπή στοιχεία και να αναγνωρίσουμε ότι η δική μας, η σύγχρονη επιστημονική και μαθηματική γνώση για το μέγεθος και τη μορφή της γης ή οι γνώσεις μας για τη ναυσιπλοΐα δεν είναι απαραίτητα οι πρώτες για την ανθρωπότητα. Αν και δεν είναι πολλές οι γραπτές μαρτυρίες γεωδαιτικής γνώσης ανά τον κόσμο για την προϊστορική, ακόμα και την ιστορική περίοδο, τα ίδια τα μνημεία προσφέρουν τα ιδιαίτερα στοιχεία για περαιτέρω μελέτη.