Δράμα (πόλη)

Αρχαιότητα

Ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, στην περιοχή Δράμας, που ανήκε στην περιοχή της Ηδωνίδας, φαίνεται πως κατοικήθηκε ο οικισμός Αρκαδικού. Προς το τέλος των κλασικών ή στις αρχές της ελληνιστικών χρόνων (τέλη τετάρτου ή αρχές τρίτου αιώνα π.Χ.) στη θέση της Δράμας δημιουργήθηκε πολίχνη, οι κάτοικοι της οποίας καλλιεργούσαν την άμπελο και λάτρευαν τον θεό Διόνυσο, σε ιδιαίτερο ιερό.
Στο κέντρο της πόλης, στην οδό Τροίας, σώζεται έως σήμερα Μακεδονικός Τάφος που αποτελεί χαρακτηριστικό ελληνιστικό ταφικό μνημείο με είσοδο, προθάλαμο και κυρίως θάλαμο και τοιχογραφίες  με βούκρανα, ρόδακες, δενδρύλλια σχηματοποιημένα και την παράσταση ταύρου και βοός πάνω από την είσοδο του κυρίως θαλάμου.
Στους ρωμαϊκούς χρόνους η πολίχνη αναφέρεται (από την Tabula Peutingeriana, VII), με την ονομασία Daravescos, ως ρωμαϊκός σταθμός μιας διακλάδωσης της Εγνατίας οδού, η οποία ξεκινούσε από τους Φιλίππους και, αφού περνούσε τον χείμαρρο της Αγίας Βαρβάρας και μακρύτερα τον Αγγίτη ποταμό, κατέληγε στις Σέρρες και στη συνέχεια στην αρχαία Ηράκλεια Σιντική της Μακεδονίας. Με την ίδρυση της ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων (42 π.Χ.) ο Daravescos υπαγόταν διοικητικά σε αυτήν.

Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Η πολίχνη παρέμεινε δραστήρια και κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Τα τείχη και ο Ναός της Αγίας Σοφίας χρονολογούνται στον 10 αιώνα.
Το 1206 η Δράμα περιέρχεται στις κτήσεις των Λατίνων της Τέταρτης Σταυροφορίας. Η φραγκική κατάκτηση της Δράμας άρχισε όταν ο πρώτος Φράγκος κατακτητής της πόλης ήταν ο βασιλιάς Βονιφάτιος ο Μομφερατικός, ο οποίος κατέλαβε το κάστρο της πόλης και μπήκε ο ίδιος επικεφαλής των ιπποτών του στην πόλη το φθινόπωρο του 1206. Κατά την παραμονή του στη Δράμα ενίσχυσε με επισκευές (οχύρωσε) το κάστρο ώστε να αντιτάξει ισχυρή άμυνα στις ληστρικές επιδρομές του ηγεμόνα των Βουλγάρων Ιωαννίτζη, ο οποίος την εποχή εκείνη πραγματοποιούσε καταστροφικές επιδρομές στην κεντρική και ανατολική Μακεδονία. Η κυριαρχία των Φράγκων στη περιοχή κράτησε μόνο 17 χρόνια, έως το 1223, όταν την κατέλυσε ο ηγεμόνας του Δεσποτάτου της Ηπείρου, Θεόδωρος Άγγελος. 
Τον 13ο αι. ο αυτοκράτορας Ιωάννης Γ´ Δούκας Βατάτζης ελευθερώνει τις περιοχές της Δράμας και της ευρύτερης Μακεδονίας από τους Βούλγαρους.
Στα τέλη του 1316 έφτασε στην πόλη της Δράμας η Ειρήνη Μομφερατική σύζυγος του Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου, όπου υπήρχαν βασιλικά κτήματα και επαύλεις και συνήθιζε να μεταβαίνει για αναψυχή. Μετά από σύντομη ασθένεια πέθανε το έτος 1317. Ο Ναός Παμμεγίστων Ταξιαρχών που ανάγεται στον 14ο αιώνα, εικάζεται ότι συνδέεται με τον θάνατο και την πρώτη ταφή της Ειρήνης στη Δράμα. Στον λόφο του Κορυλλόβου βρισκόταν η βυζαντινή μονή της Παναγίας Κοριλιώτισσας.
Στο μεταξύ, η βασίλισσα Ειρήνη, που είχε περάσει πολύ καιρό στη Θεσσαλονίκη, αποφάσισε, την περίοδο αυτή, να πάει στην πολίχνη της Δράμας, κάτι που συνήθιζε και από παλιά, για λόγους αναψυχής, όταν βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη...
Νικηφόρος Γρηγοράς (1295 − 1360).
Το 1346 ο κράλης (βασιλιάς) των Σέρβων Στέφανος Δουσάν καταλαμβάνει τη Δράμα. Μετά το θάνατο του, «καίσαρας» της Δράμας τοποθετήθηκε ο Βοΐχνας το 1355.
Το 1371 επανέρχεται στη βυζαντινή αυτοκρατορία από τον Μανουήλ Β’ Παλαιολόγο και παραμένει στη Βυζαντινή αυτοκρατορία μέχρι την οθωμανική κατάκτηση το 1383.

Οθωμανικοί χρόνοι και Ελληνική Επανάσταση

Η πόλη καταλήφθηκε από τους Οθωμανούς το 1371 (ή το 1383). Το 1530 είχε 143 χριστιανικά και 96 μουσουλμανικά νοικοκυριά. Στην επανάσταση του 1821 οι Δραμινοί προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στον εθνικό αγώνα, παρά τη δυσχερή θέση στην οποία βρίσκονταν, καθώς η Δράμα αποτελούσε στρατιωτικό κέντρο των Οθωμανών στη νότια Βαλκανική. Αξιομνημόνευτοι είναι ο γραμματικός του Δράμαλη Μανασής που έπαιξε διπλό ρόλο στη Μάχη των Δερβενακίων, η οικογένεια του Δήμου Νικολάου, ο οποίος πολέμησε σε πολλές μάχες, ο Μιχαήλ Δράμαλης, καθώς και ο οπλαρχηγός Δημήτριος Δράμαλης που πολέμησε στην Κρήτη. Σπουδαίος αγωνιστής του 1821, ήταν επίσης, ο υπαξιωματικός Νικόλαος Δράμαλης.

Εργατικά κινήματα

Ταυτόχρονα με την ανάπτυξη της καπνοκαλλιέργειας στην περιοχή, δημιουργήθηκαν και τα πρώτα εργατικά κινήματα στον τότε υπό οθωμανική διοίκηση ελλαδικό χώρο. Η πρώτη απεργία καπνεργατών έλαβε χώρα τον Μάιο του 1888 στη Δράμα με κύριο αίτημα τις δέκα ώρες εργασίας, καθώς εκείνη την εποχή οι εργάτες εργάζονταν από δώδεκα έως και δεκατρείς ώρες ημερησίως.

Μακεδονικός Αγώνας και δράση του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου

Κατά τον Μακεδονικό αγώνα, με πρωτοστάτη και συντονιστή τον Μητροπολίτη Δράμας Χρυσόστομο (μετέπειτα μάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης), έδρασαν σπουδαίοι Δραμινοί οπλαρχηγοί Μακεδονομάχοι, όπως ο Κωνσταντίνος Ρίζος, ο Χρυσόστομος Παπαγεωργίου και ο Νικόλαος Πετρίκης. Ηγετική μορφή ήταν επίσης ο Κωνσταντίνος Δοβέλλας
Η άφιξη, η ενθρόνιση του Χρυσοστόμου στη Δράμα έγινε στις 22 Ιουλίου 1902. Ως πρώτο μέλημά του έθεσε την ενίσχυση της Ελληνικής Κοινότητας, των φιλεκπαιδευτικών σωματείων και των Ελληνικών σχολείων. Μάλιστα με πρωτοβουλία του ιδρύθηκε πληθώρα ελληνικών σχολείων όπως το καλλιμάρμαρο Γυμνάσιο Δράμας με σχήμα κάτοψης Π με σαφή αναφορά στη λέξη Πατρίδα. Ταυτόχρονα πραγματοποιούσε περιοδείες στις ελληνικές κοινότητες που δέχονταν τη βουλγαρική πίεση και προπαγάνδα, όπως η Προσοτσάνη και ο Βώλακας . Παράλληλα, έκτισε μεγαλοπρεπή Ναό στη Δράμα, μέγαρο Μητροπόλεως, σχολές αρρένων και θηλέων, νοσοκομείο και γυμναστήριο. Επίσης φρόντισε για την ανέγερση οικιών για τους καπνεργάτες, ιδρύοντας και πολλά φιλανθρωπικά καταστήματα, ορφανοτροφεία, γηροκομεία και άλλα κοινωφελή καθιδρύματα. Κατά την διετία 1901 – 1902 διετέλεσε Πρωτοσύγκελλος της Μητροπόλεως Δράμας ο Γρηγόριος Ωρολογάς, ο οποίος ως συνεργάτης του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου εργάστηκε με ζήλο για την προάσπιση των εθνικών ελληνικών δικαίων. Ως ιεροκήρυκας μάλιστα αποτέλεσε έναν από τους πρώτους που στο κήρυγμα χρησιμοποίησαν τη δημοτική γλώσσα.
Η εθνική δράση του Μητροπολίτη Δράμας Χρυσοστόμου ανησύχησε την τουρκική διοίκηση, η οποία και αναφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, επιτυγχάνοντας την ανάκλησή του από Μητροπολίτη τον Οκτώβριο του 1907. Διασώζεται το γεγονός πως ο Χρυσόστομος αναχώρησε από τη Δράμα συνοδευόμενος έως το σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης από ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό της. Ο Ιεράρχης μετέβη και παρέμεινε στην Τρίγλια, τη γενέτειρά του, στα παράλια της Μικράς Ασίας. Τον Ιούλιο του 1908 παραχωρήθηκε από τους Οθωμανούς γενική αμνηστία με την ανακήρυξη του Συντάγματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και έτσι ο Χρυσόστομος βρήκε την ευκαιρία να επιστρέψει στο ποίμνιό του στη Δράμα τον Αύγουστο του 1908. Διετέλεσε Μητροπολίτης Δράμας και Φιλίππων μέχρι το 1910. 
Στις 14 Σεπτεμβρίου 1905 ο εικοσάχρονος Μακεδονομάχος Άρμεν Κούπτσιος οδηγήθηκε από τους Τούρκους στον πλάτανο της πλατείας της Δράμας, όπου και εκτελέστηκε με απαγχονισμό.

Α' Βουλγαρική Κατοχή και Απελευθέρωση 1913

Η Δράμα περιήλθε στους Βουλγάρους κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο από τον Οκτώβριο του 1912 τον Ιούνιο του 1913 (Α' Βουλγαρική Κατοχή). Απελευθερώθηκε και ενώθηκε με το ελληνικό κράτος την 1η Ιουλίου 1913, κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Το 21ο  Σύνταγμα Πεζικού της 7ης Μεραρχίας που απελευθέρωσε την πόλη σήμερα φέρει το τίτλο «Δράμα», στη μνήμη αυτού του γεγονότος.

Εγκατάσταση Θρακών προσφύγων

Από το 1913 και τα επόμενα έτη άρχισαν να εγκαθίστανται στη Δράμα πολλοί Έλληνες πρόσφυγες από διάφορες περιοχές της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας καθώς υφίσταντο διώξεις και βιαιότητες. Έτσι, Θρακιώτες από το Ορτάκιοϊ δημιούργησαν στη Δράμα τον συνοικισμό Ορτακινά, ενώ Θρακιώτες από τη Στενήμαχο δημιούργησαν τον συνοικισμό Νέα Στενήμαχος.

Β' Βουλγαρική Κατοχή (1916-1918)

Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (το 1916) καταλήφθηκε για δεύτερη φορά από τους Βουλγάρους. Στη διάρκεια της Β' Βουλγαρικής Κατοχής (1916-1918) ο ελληνικός πληθυσμός υπέστη διώξεις, λιμοκτονία, ομηρίες καθώς και συλλήψεις και βασανισμούς από τη μυστική βουλγαρική αστυνομία και τον κατοχικό βουλγαρικό στρατό. Κατά τη Β΄ Βουλγαρική κατοχή 1916-18 πέθαναν από ασιτία και ασθένειες 4.000 Έλληνες, σύμφωνα με το αρχείο Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των Η.Π.Α.
Ταυτόχρονα εφαρμόστηκε από τους Βούλγαρους ένα σκληρό μέτρο εξόντωσης του πληθυσμού: η εκτόπιση και η ομηρία χιλιάδων Ελλήνων κατοίκων, μεταξύ αυτών και του συνόλου σχεδόν των ιερέων, της Ανατολικής Μακεδονίας σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικά έργα στη Βουλγαρία. Την περίοδο της Β΄ Βουλγαρικής κατοχής εξορίστηκαν από την πόλη της Δράμας 1.965 άτομα, από τα οποία επέστρεψαν μόνο 1.359. Πέθαναν στην εξορία 606 ατομα, δηλαδή το 1/3 των εξορίστων από τις στερήσεις, τα βασανιστήρια και την εξοντωτική εργασία.
Ακόμη κλάπηκαν από τον βουλγαρικό κατοχικό στρατό, και κρατούνται έως σήμερα στη Βουλγαρία, τα κειμήλια και οι θησαυροί της Μονής Παναγίας Εικοσιφοινίσσης της Μητροπόλεως Δράμας
Ο βουλγαρικός κατοχικός στρατός αποχώρησε το 1918, με τη λήξη του πολέμου.

Εγκατάσταση προσφύγων Μικρασιατικής Καταστροφής

Μετά από τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 και την Ανταλλαγή πληθυσμών το 1923-1924, εγκαταστάθηκαν στη Δράμα πολλοί Έλληνες πρόσφυγες από διάφορες περιοχές της Ανατολικής Θράκης, της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Μικράς Ασίας (Ιωνία, Βιθυνία, Καππαδοκία, Πόντος, Λυκαονία, κ.ά.)

Γ' Βουλγαρική Κατοχή, Εθνική Αντίσταση και Απελευθέρωση 1944

Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γερμανικά και βουλγαρικά στρατεύματα κατέλαβαν την Aνατολική Μακεδονία. Οι Βούλγαροι ξεκίνησαν τότε συστηματική επιχείρηση εκβουλγαρισμού του πληθυσμού της Δράμας και της περιοχής της, η οποία όμως συνάντησε τη σθεναρή αντίδραση των κατοίκων της. Αυτή την περίοδο εξοντώθηκε η εβραϊκή κοινότητα της πόλης.
Η Εξέγερση της Δράμας αποτέλεσε την πρώτη μαζική λαϊκή εξέγερση στον ελλαδικό χώρο που έλαβε καθαρά μαχητικό και επαναστατικό χαρακτήρα και συνέβη την 28η προς 29η Σεπτεμβρίου 1941, οπότε ο λαός της Δράμας και των γύρω χωριών εξεγείρεται και καταλύει τις βουλγαρικές αρχές. Η αυθόρμητη αυτή εξέγερση, καταπνίγεται βίαια από τους Βούλγαρους. Στις 29 Σεπτεμβρίου 1941, οι βουλγαρικές δυνάμεις κατοχής εφαρμόζοντας σκληρά αντίποινα, εκτέλεσαν ομαδικά 3.000 πατριώτες στην πόλη της Δράμας, στην Προσοτσάνη, τη Χωριστή, το Δοξάτο αλλά και στα χωριά Κύργια, Κουδούνια, Αδριανή, Άγιος Αθανάσιος, Κοκκινόγεια, Μικρόπολη, Χαριτωμένη, Φωτολίβος, Σιταγροί, Μικρόκαμπος, Μυλοπόταμος και Μαυρότοπος. Τα γεγονότα αυτά είχαν συγκλονιστική επίδραση σε ολόκληρο τον υπόδουλο ελληνικό λαό. Οι Βούλγαροι εγκατέλειψαν τελικά τη Δράμα τον Οκτώβριο του 1944. Για τη θυσία αυτή η Δράμα χαρακτηρίστηκε ως «μαρτυρική πόλη» με το Π.Δ. 398 (Φ.Ε.Κ. 277/Α΄ /16.12.1998).

Εκδηλώσεις-φεστιβάλ

Στη Δράμα λαμβάνουν χώρα διάφορα πολιτιστικά γεγονότα καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Ένα από αυτά είναι το «Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους» κάθε Σεπτέμβριο. Άλλο σημαντικό είναι το φεστιβάλ τραγουδιού «Dramaica Youth Festival» που πραγματοποιείται ετησίως στο χώρο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας και παίρνουν μέρος τοπικά συγκροτήματα αλλά και άλλα συγκροτήματα από όλη την Ελλάδα.
Επίσης όλο το Δεκέμβριο λαμβάνει χώρα στη Δράμα, η μεγαλύτερη Χριστουγεννιάτικη Γιορτή της χώρας, η «Ονειρούπολη», ένα μαγικό χριστουγεννιάτικο χωριό, που θυμίζει έντονα τα αντίστοιχα Χριστουγεννιάτικα χωριά της Κεντρικής Ευρώπης. Τέλος, την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου διοργανώνεται η «ΔραμΟΙΝΟγνωσία», με αντικείμενο το κρασί και την τέχνη της παρασκευής, αλλά και της απόλαυσής του, καθώς και την πλούσια τοπική γαστρονομία σε μία κατεξοχήν οινοποιητική περιοχή της χώρας.

Χρυσοστόμεια

Τα Χρυσοστόμεια είναι ετήσιοι αθλητικοί αγώνες Στίβου υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Δράμας με συνδιοργανωτές την ΔΕΚΠΟΤΑ Δράμας, την ΕΑΣ ΣΕΓΑΣ Αν. Μακεδονίας – Θράκης και τα Σωματεία Στίβου και Άρσης Βαρών Ν. Δράμας. Διοργανώνονται τον Σεπτέμβριο κατά τη μνήμη του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης.
Με τους αγώνες τιμάται η μνήμη του Αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης προστάτη των αθλητών, καθώς ο άγιοε επέδειξε σημαντική δράση και ενδιαφέρον για την ενασχόληση της νεολαίας με αθλητικές δραστηριότητες και τη δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων.

Αθλητικά σωματεία

Η πόλη είναι έδρα για δύο βασικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους, τη Δόξα Δράμας και τον Πανδραμαϊκό. Στη Δράμα υπάρχουν δύο καλαθοσφαιρικά σωματεία, ο ΚΑΟΔ και οι Τιτάνες.Επίσης η ομάδα χάντμπολ Δράμα 86,η οποία αγωνίζεται στην Α1 κατηγορία στην Ελλάδα.

Αθλητικές εγκαταστάσεις

Στην πόλη υπάρχουν δύο μεγάλα γήπεδα και άλλα μικρότερα. Το ένα μεγάλο γήπεδο είναι της Δόξας Δράμας και έχει χωρητικότητα 7.000. Το άλλο μεγάλο γήπεδο είναι το Δημοτικό (πρώην Εθνικό) Στάδιο Δράμας. Το δημοτικό κλειστό γυμναστήριο "Κραχτίδη", χωρητικότητας 1.600 θέσεων, έχει εξυπηρετήσει προκριματικούς της εθνικής ομάδας στο Ευρωμπάσκετ, ενώ αποτελεί την έδρα της ομάδας Χάντμπολ της πόλης (Δράμα 86).

Τηλεόραση

Στην πόλη εκπέμπουν όλοι οι σταθμοί πανελλαδικής εμβέλειας, ενώ λειτουργούν και 2 ντόπιοι τηλεοπτικοί σταθμοί περιφερειακής εμβέλειας, οι 3 εκ των οποίων προσφέρουν ολοήμερο πρόγραμμα: ALFA TV, STAR Βορείου Ελλάδα.

Μεταφορές

Η Δράμα είναι συνδεδεμένη με το σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας. Καθημερινά, διέρχονται από τον σταθμό της πόλης 2 συρμοί με κατεύθυνση την Θεσσαλονίκη και άλλοι 2 με κατεύθυνση την Αλεξανδρούπολη. Η Δράμα διαθέτει έναν σταθμό ΚΤΕΛ, ο οποίος την συνδέει με τις γειτονικές πόλεις, αλλά και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Για τις μετακινήσεις εντός της πόλης ή σε κοντινά χωριά χρησιμοποιούνται αστικά λεωφορεία. Η Δράμα συνδέεται με την Εγνατία Οδό με 2 δρόμους (προς Αμφίπολη/Θεσσαλονίκη και προς Καβάλα/Θράκη). Το κοντινότερο λιμάνι είναι αυτό της Καβάλας. Στην Δράμα δεν υπάρχει αεροδρόμιο και έτσι εξυπηρετείται κυρίως από το αεροδρόμιο Μέγας Αλέξανδρος στην Καβάλα, αλλά και από το αεροδρόμιο "Μακεδονία" της Θεσσαλονίκης.

Πρωτοβάθμια & Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Στη Δράμα λειτουργούν 16 Δημοτικά Σχολεία, 6 Γυμνάσια και 4 Γενικά Λύκεια. Επιπλέον λειτουργούν 2 Επαγγελματικά Λύκεια, 1 Μουσικό Σχολείο.

Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδος

Στη Δράμα εδρεύει το Τμήμα Αγροτικής Βιοτεχνολογίας και Οινολογίας και το Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος της Σχολής Γεωτεχνικών Επιστημών του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος.