Ναός

Ο ναός είναι κτήριο το οποίο προορίζεται για λατρευτική και γενικότερα θρησκευτική χρήση και τελετές όπως προσευχή, τέλεση μυστηρίων, ή και θυσίες ανάλογα με την εποχή και τοποθεσία.

Ετυμολογία

Η ετυμολογία της λέξης στην ελληνική γλώσσα προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα ναίω (κατοικώ), ως κατοικία θεοτήτων. Ο παράπλευρος όρος ιερό ως προσδιορισμός κτηρίου, προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ἱερός με έννοια ως θείο. Κοινή είναι επίσης η έκφραση ναός της γνώσης για θέματα που αφορούν την γνώση, για παράδειγμα όταν γίνεται αναφορά σε βιβλιοθήκες και γενικότερα στην εκπαίδευση.

Περιγραφή

Οι περισσότερες θρησκείες διαθέτουν ναούς προσαρμοσμένους στις πεποιθήσεις, εθιμοτυπικό τους, και στοιχεία του ευρύτερου πολιτισμού τους, και ανάλογα με την θρησκεία οι ναοί έχουν τον δικό τους συγκεκριμένο προσδιορισμό, όπως εκκλησία (πρόσκληση) για τον χριστιανισμό, τέμενος (συνώνυμο του ιερό) για το Ισλάμ, συναγωγή (συνάθροιση) για τον ιουδαϊσμό, και γενικότερα η λέξη ναός χρησιμοποιείται συμπεριληπτικά για όλα τα λατρευτικά κτήρια, όπως του ινδουισμού, βουδισμού, τζαϊνισμού κ.α., καθώς και για τις αρχαίες θρησκείες όπως την αρχαιοελληνική και αιγυπτιακή.
Η μορφή και λειτουργία των ναών μπορεί να ποικίλει, και συχνά θεωρείται ως ο οίκος μιας ή περισσοτέρων θεοτήτων. Συνήθως γίνεται κάποια μορφή προσφοράς στην θεότητα μαζί με άλλες τελετές, ενώ υπάρχει και το σχετικό ιερατείο το οποίο εκτελεί τις τελετές αυτές καθώς και φροντίζει για την γενικότερη λειτουργία του ναού. Ο βαθμός πρόσβασης σε κάποιον ναό ή τμήματα του, μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την λειτουργία του, κάποια σημεία ενδέχεται να είναι προσβάσιμα μόνο από τους ιερείς (π.χ. το Ιερό Βήμα στον χριστιανισμό), ενώ σε κάποιες άλλες περιπτώσεις υπάρχει συγκεκριμένος χώρος στον οποίο επιτρέπεται να βρίσκονται οι γυναίκες αντί να έχουν ελεύθερη πρόσβαση παντού (π.χ. το μοναστηριακό άβατο και ο γυναικωνίτης στον χριστιανισμό). Συνήθως οι ναοί αποτελούνται από το κύριο κτήριο τους, καθώς και από κάποια άλλα περιφερειακά κτήρια στον γενικότερο χώρο τους.

Διάσημοι ναοί

Ο παλαιότερος γνωστός ναός είναι ηλικίας 11.500 ετών και ανακαλύφθηκε στην τοποθεσία Γκεμπεκλί Τεπέ στην νοτιοανατολική Τουρκία κοντά στα σύνορα με την Συρία. Ιδιαίτερα γνωστοί από τους ναούς της αρχαιότητας είναι αυτοί της Μεσοποταμίας (Μπααλμπέκ), Αιγύπτου (Καρνάκ), Ελλάδας (Παρθενώνας), και Κεντρικής Αμερικής (Τικάλ), αλλά και της Άνγκορ Βατ στην Καμπότζη ο οποίος παράλληλα είναι όχι μόνο ο μεγαλύτερος σε έκταση ινδουιστικός ναός, αλλά γενικότερα ο μεγαλύτερος ναός στον κόσμο με εμβαδό 162.6 εκτάρια (1.626 τ. χλμ). Διάσημοι ναοί της αρχαιότητας οι οποίοι δεν διασώζονται πλέον, ήταν ο ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο (ένα από τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου), και ο ναός του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ.
Μεταγενέστεροι διάσημοι ναοί είναι, για τον χριστιανισμό αυτοί της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη (πλέον λειτουργεί ως μουσείο), Βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, Σαγράδα Φαμίλια στην Βαρκελώνη, και η Παναγία των Παρισίων στο Παρίσι, για το Ισλάμ τα 3 πιο ιερά τεμένη είναι το Μασγίντ αλ-Χαράμ στην Μέκκα, το τέμενος του Προφήτη στην Μεδίνα, και το τέμενος Αλ-Άκσα στην Ιερουσαλήμ, ενώ ο μεγαλύτερος βουδιστικός ναός είναι αυτός του Μπορομπουντούρ στην Ιάβα της Ινδονησίας.