Κάτω Αμπελόκηποι Μεσσηνίας

Τοποθεσία

Οι Κάτω Αμπελόκηποι βρίσκονται περίπου 18,5 χιλιόμετρα προς τα ανατολικά της Πύλου, περίπου 20 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από την Μεθώνη και περίπου 26,5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από την Κορώνη. Έχουν υψόμετρο 333 μέτρα και απέχουν 19 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους και 17 περίπου χιλιόμετρα από τον Μεσσηνιακό κόλπο. Κοντά στους Κάτω Αμπελοκήπους, προς τα βορειοανατολικά τους, βρίσκονται οι Αμπελόκηποι (ή Άνω Αμπελόκηποι, παλαιότερη ονομασία Άνω Μινάγια) σε απόσταση 3 περίπου χιλιομέτρων, ενώ προς τα νοτιοδυτικά των Κάτω Αμπελοκήπων βρίσκεται η Καλλιθέα σε απόσταση 5,5 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα.

Ιστορία

Το χωριό, το οποίο βρίσκεται κοντά στο όρος Λυκόδημος έχει μακρόχρονη ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας, της Μεθώνης και της ευρύτερης περιοχής της Πυλίας. Η περιοχή του οικισμού, κατά την αρχαιότητα, ήταν τμήμα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου.

Διοικητική ιστορία

Τα Κάτω Μινάγια προσαρτήθηκαν αρχικά στον παλαιό Δήμο Πηδάσσου το 1835. Μόλις 5 χρόνια αργότερα, το 1840, ο οικισμός αποσπάται από τον Δήμο Πηδάσσου και προσαρτάται στον παλαιό Δήμο Μεθώνης, όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος καταργήθηκε. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν Κάτω Μινάγια στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως χωριό του Δήμου Μεθώνης της Επαρχίας Πυλίας με πληθυσμό 99 κατοίκων, με βάση την απογραφή του 1851. Έδρα του Δήμου Μεθώνης τότε, βάση της ίδιας πηγής, ήταν η κωμόπολη Μεθώνη. Το 1912 τα Άνω Μινάγια προσαρτώνται στην Κοινότητα Μηλίτσης, με έδρα την Μηλίτσα. Στην κοινότητα Μηλίτσης προσαρτήθηκαν επίσης οι οικισμοί Βλασέϊκα (σήμερα τα Βλασαίικα) και Πάνω Μινάγια (σήμερα οι Αμπελόκηποι ή Πάνω Αμπελόκηποι). Το 1927 το χωριό αποσπάται από την Κοινότητα Μηλίτσης και προσαρτάται στην Κοινότητα Μιναγίων, με έδρα τα Άνω Μινάγια. Το 1940 μετονομάζονται τα Άνω Μινάγια ως Αμπελόκηποι, τα Κάτω Μινάγια ως Κάτω Αμπελόκηποι και η Κοινότητα Μιναγίων ως Κοινότητα Αμπελοκήπων αντίστοιχα. Το χωριό παρέμεινε ως οικισμός της ομώνυμης κοινότητας, με τις αλλαγές στην ονομασία, από το 1927 ως το 1997, όταν τότε, στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», οι Κάτω Αμπελόκηποι υπήχθησαν στον κατηργημένο Δήμο Πύλου,  ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» οι Κάτω Αμπελόκηποι ανήκουν πλέον στον νέο Δήμο Πύλου - Νέστορος. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Κορώνης, Μεθώνης, Παπαφλέσσα, Πύλου, Νέστορος και Χιλιοχωρίων. Οι Κάτω Αμπελόκηποι σήμερα είναι οικισμός της Τοπικής Κοινότητας των Αμπελοκήπων του Δήμου Πύλου-Νέστορος, με έδρα τον οικισμό των Αμπελοκήπων.

Κτίρια - αξιοθέατα

Εκτός από τα παραδοσιακά σπίτια υπάρχει και το ερειπωμένο κτίριο του παλαιού Δημοτικού Σχολείου, το οποίο λειτούργησε για πρώτη φορά το 1935 και αποτέλεσε επίσης αρχηγείο της Εθνικής Αντίστασης της νότιας Μεσσηνίας, μεταξύ των ετών 1941-44. Η εκκλησία του χωριού είναι ο Ιερός Ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, ο οποίος υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας.

«Λοφίσκος Μπούρτζι» ή «Πύργος της Βγένας» ή οχυρό «Molendini»

Κοντά στο χωριό, βρίσκεται επίσης και ο Βράχος της "Βγένας" ή Βγενόβραχος. Το 2003, σύμφωνα με σχετική έρευνα των αρχαιολόγων της τότε αρμόδιας Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, η οποία διενέργησε αυτοψία στον «Λοφίσκο Μπούρτζι» προέκυψε, με βάση τα στοιχεία της έρευνας αυτής, ότι στον συγκεκριμένο λόφο υπήρχε μικρό οχυρό συγκρότημα, αυτό που οι κάτοικοι της περιοχής αναφέρουν ως ο Πύργος της Βγένας και για το οποίο σύγχρονοι ερευνητές πιθανολογούν ότι πρόκειται για το ενετικό μεσαιωνικό οχυρό «Molendini» (Μύλοι). Στην κορυφή του λόφου υπάρχουν ερείπια ορθογώνιου κτηρίου (πιθανώς πύργου), ενώ η περιοχή περικλειόταν από τείχος.