Ασκύφου

Γεωγραφία

Το οροπέδιο, στην πραγματικότητα μία πόλγη, βρίσκεται σε υψόμετρο 730 μέτρων και περιβάλλεται από τις κορυφές Κάστρο (2.218 μ) στα δυτικά, Τρυπάλι (1.493 μ) στα ανατολικά και Αγκαθές (1.511 μ.) νοτιοανατολικά. Τα νερά τα οποία μαζεύονται στο οροπεδίο φεύγουν μέσα από μια καταβόθρα στο βόρειο χείλος του οροπεδίου, τον Χώνο.
Το οροπέδιο βρίσκεται στο δρόμο ο οποίος ενώνει τα Χανιά με τη Χώρα Σφακίων, ο οποίος αφού περάσει το οροπέδιο της Κράπης, τα στενά του Κατρέ και το Ξυλόδεμα, στο ψηλότερο σημείο της διαδρομής, φτάνει και κατέρχεται στο Ασκύφου. Λόγω της θέσης του πάνω στο δρόμο για τα Σφακιά, θεωρείται οι Θερμοπύλες των Σφακίων. Ο πρώτος οικισμός από τον οποίο περνάει ο δρόμος είναι οι Καρές, 48,8 χιλιόμετρα από τα Χανιά, και ακολουθούν το Αμμουδάρι (50,4 χλμ), το οποίο θεωρείται το μεγαλύτερο του οροπεδίου, και ο Πετρές (51,4 χλμ). Ανατολικά του Πετρέ βρίσκεται ο Γωνής. Στο παρελθόν αναφέρονταν επίσης ο οικισμός Κωστό,το οποίο έχει ενοποιηθεί με το Αμμουδάρι, καθώς και ο Όξω Γωνής και η Στραβόραχη, οι οποίοι σήμερα είναι σχεδόν ακατοίκητοι.

Ιστορία

Η αρχαιότερη μνεία στο όνομα Ασκύφου γίνεται σε δικαστικό έγγραφο του 1388, σχετικά με τους επαναστάτες στην Ανώπολη Σφακίων και στο Ασκύφου. Το Ασκύφου δεν αναφέρεται στις ενετικές απογραφές, όπως και τα υπόλοιπα χωριά των Σφακίων, αλλά αναφέρεται από τον Αντόνιο Τριβάν στον κατάλογο των χωριών της Κρήτης.
Λόγω της θέσης του, το οροπέδιο έπαιξε σημαντικό ρόλο στις επαναστάσεις εναντίων των Οθωμανών. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του Δασκαλογιάννη το 1770, από το οροπέδιο πέρασε στρατός 40.000 Οθωμανών, οι οποίοι πήγαιναν να αιγμαλωτίσουν τα γυναικόπαιδα. Κατά την επανάσταση του 1821 και συγκεκριμένα τον Αύγουστο του 1821, στο οροπέδιο συγκεντρώθηκε τουρκικός στρατός. Οι Σφακιανοί τους νίκησαν και οι Τούρκοι υποχώρησαν άτακτα προς το Λάγκο του Κάτρε, όπου οι επαναστάτες τους έκλεισαν το δρόμο και τους σφάγιασαν, αφήνοντας εκεί τα πτώματά τους να σαπίσουν. Ο Ρόμπερτ Πάσλεϊ όταν πέρασε από το σημείο το 1834, η εικόνα του θύμησε την κόλαση του Δάντη. Το αιγυπτιακός στρατός του Χουσεΐν Μπέη κατέστρεψε το Ασκύφου τον Μάρτιο του 1823.
Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1866, στο Ασκύφου συνήλθε η Γενική Συνέλευση των Κρητών στις 21 Αυγούστου 1866 και εκήρυξε την ένωση της Κρήτης και με την Ελλάδα. Τον Ιούνιο του 1867 στο Ασκύφου δόθηκε μάχη ανάμεσα στον Μεχμέτ πασά και τους Σφακιανούς. Οι Σφακιανοί τους απώθησαν και εγκλώβισαν τους Τούρκους στις Καρές, μέχρι που ήρθε προς βοήθειά τους ο Ρεσίτ πασάς. Λόγω του καύσωνα και της έλλειψης νερού, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το Ασκύφου. Μετά την επανάσταση του 1866, οι Τούρκοι κατασκεύασαν δύο Κουλέδες (οχυρωματικούς πύργους) σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους, πάνω σε δύο λόφους του οροπεδίου του Ασκύφου. Οι Κουλέδες είχαν άμεση οπτική επαφή με τον πύργο στο οροπέδιο της Κάρπης και συνέδεαν τους πύργους του Αποκορώνου με τους πύργους στα παράλια των Σφακίων.

Οικονομία

Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, την καλλιέργεια αμπελιών, πατατών και οπωροφόρων δέντρων, όπως οι καρυδιές, και τον τουρισμό. Στο οροπέδιο υπάρχουν ενοικιαζόμενα δωμάτια και χώροι εστίασης, τυροκομεία, βενζινάδικο και εργαστήριο ξυλόγλυπτων επίπλων. Οι γυναίκες ασχολούνται με την υφαντική, πλεκτική και τα κεντήματα.

Αξιοθέατα

Στον οικισμό Καρές βρίσκεται το Πολεμικό Μουσείο Ασκύφου, το οποίο δημιουργήθηκε από τη συλλογή περίπου 2.000 αντικειμένων του Β΄ΠΠ του Γεώργιου Α. Χατζηδάκη. Από τον οικισμό Αμμουδάρι αρχίζει ορειβατικό μονοπάτι προς τον ευρύτερο όγκο των Λευκών Ορέων. Το μονοπάτι αυτό διέρχεται και από το οροπέδιο της Ταύρης.Στο οροπέδιο της Ταύρης, το οποίο έχει περίπου 300 μέτρα υψομετρική διαφορά με το οροπέδιο του Ασκύφου, βρίσκεται το καταφύγιο του ορειβατικού συλλόγου Χανίων
Στο Αμμουδάρι βρίσκονται οι ναοί των Αγίων Μανουήλ και Ιωάννη, ο ενοριακός ναός του αγίου Παντελεήμονος και ο ναός της Παναγίας. Στις  Καρές βρίσκεται η εκκλησία του αγίου Σπυρίδωνα και στη Στραβοράχη, ο ναός της αγίας Μαρίνας.Ανάμεσα στο Αμμουδάρι και στις Καρές, επί του επαρχιακού δρόμου βρίσκεται ο ναός του Αγίου Μανώλη Στον Γωνή βρίσκεται ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος.
Ανάμεσα στον Γωνή και στις Καρές,πάνω σε δύο διαφορετικούς λόφους, σώζονται οι ερειπομένοι οθωμανικοί κουλέδες.