Ούγκο Πρατ

Βιογραφία

Ο Ούγκο Πρατ είχε γράψει: «Έχω δεκατρείς τρόπους να λέω την ιστορία της ζωής μου, αλλά δεν ξέρω καν αν ένας από αυτούς είναι ο αληθινός ή αν είναι πιο αληθινός από τους άλλους. Ο Πεσσόα έλεγε ότι έχουμε δύο ζωές, αυτή που νομίζουμε ότι είναι η αληθινή και αυτή που ζούμε στα όνειρά μας».

Πρώτα χρόνια

Ο Ούγκο Πρατ γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου 1927 στο Ρίμινι, στις ιταλικές ακτές της Αδριατικής, γιος των Ρολάντο Πρατ και Εβελίνα Τζένερο. Και οι δύο γονείς του κατάγονταν από τη Βενετία, αλλά είχαν ξένες ρίζες. Ο παππούς από τη μεριά του πατέρα του ήταν Αγγλονορμανδός που είχε αρχικά εγκατασταθεί στη Λυών και μετά στη Βενετία. Ο διάσημος ηθοποιός Μπόρις Καρλόφ (πραγματικό όνομα Ουίλιαμ Χένρι Πρατ) ήταν μακρινός ξάδελφος του Ούγκο Πρατ. Οι πρόγονοι της μητέρας της Εβελίνα είχαν έρθει από την Τουρκία τον 14ο αιώνα, ενώ ο πατέρας της, γνωστός ποιητής που έγραφε στην βενετσιάνικη διάλεκτο, ήταν το νόθο παιδί μιας πλούσιας γυναίκας σεφαρδίτικης καταγωγής από τη Βενετία και ενός βοηθού μάγειρα στα καράβια.
Λίγες ημέρες μετά τη γέννησή του γιου τους, η οικογένεια μετακόμισε στη Βενετία. Το 1937 εγκαταστάθηκαν στην Αιθιοπία, καθώς ο πατέρας του, φανατικός υποστηρικτής του Μπενίτο Μουσολίνι, υπηρετούσε στον ιταλικό στρατό που πρόσφατα είχε κατακτήσει τη χώρα. Εκεί, έμαθε την αμχαρική γλώσσα και στα δεκατέσσερά του εντάχθηκε στην αποικιακή αστυνομία.
Το 1942, κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δηλαδή, ο πατέρας του Πρατ αιχμαλωτίστηκε και πέθανε το ίδιο έτος, ενώ ο Πρατ και η μητέρα του βρίσκονταν σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης για πολίτες. Το 1943 επαναπατρίστηκαν με τη βοήθεια του Ερυθρού Σταυρού. Ο Πρατ φοίτησε σε μια στρατιωτική σχολή στην κεντρική Ιταλία και αργότερα επέστρεψε στην Βενετία, η οποία βρισκόταν υπό την κατοχή των Ναζιστικών στρατευμάτων. Ο Πρατ συνελήφθη ως Νοτιοαφρικανός κατάσκοπος και αναγκάστηκε να ενταχθεί στη ναυτική αστυνομία. Παρέμεινε εκεί για τρεις περίπου εβδομάδες και, μετά από την αποτυχημένη προσπάθεια να φύγει από τη χώρα, προσχώρησε στις Συμμαχικές Δυνάμεις.  Σε κάποια σύρραξη, ο Πρατ τραυματίστηκε από σφαίρα στο αριστερό του πόδι. Προς το τέλος του πολέμου ήταν υπεύθυνος για την ψυχαγωγία των Αμερικανικών στρατιωτών.

Αρχή της καριέρας

Η σταδιοδρομία του Πρατ στα κόμικς ξεκίνησε το 1945, έχοντας πια επιστρέψει για τα καλά στη Βενετία. Μαζί με τους Μάριο Φαουστινέλι, Αλμπέρτο Όνγκαρο, Ντίνο Μπατάλια, Νταμιάνο Νταμιάνι και άλλους σχημάτισε την επονομαζόμενη «Ομάδα της Βενετίας» (Gruppo di Venezia), ενώ ήταν ο συνιδρυτής, με τους Φαουστινέλι και Όνγκαρο, του περιοδικού Asso di Picche, το οποίο εμφανίστηκε τον Δεκέμβριο του 1945. Ήταν μέρος της ομάδας που δημιούργησε τον ομώνυμο χαρακτήρα, έναν μασκοφόρο ήρωα επηρεασμένο από τα Φάντομ του Λι Φολκ και The Spirit του Γουίλ Άισνερ. Δουλειές του Πρατ δημοσιεύτηκαν και σε άλλα έντυπα της εποχής.

Στο εξωτερικό

Αποδεχόμενος μια πρόσκληση του ομίλου Editorial Abril, ο Πρατ έφυγε για την Αργεντινή το 1949. Ο Τσέζαρε Τσίβιτα, ο Ιταλός διευθυντής της εκδοτικής, ενδιαφερόταν να εκδώσει κόμικς της «Ομάδας της Βενετίας» και πρότεινε στα μέλη της να μετοικήσουν στο Μπουένος Άιρες, ώστε να παράγουν ιστορίες απευθείας για την αργεντίνικη αγορά.
Κατά την παραμονή του στην Αργεντινή, ο Πρατ πέρασε μία από τις πλέον παραγωγικές φάσης της καριέρας του. Απομακρύνθηκε σταδιακά από τις αμερικανικές επιρροές του, αναπτύσσοντας έτσι το προσωπικό του στυλ αφήγησης και σχεδιασμού. Αρχικά, συνεργάστηκε με το περιοδικό Misterix. Σε κείμενα του Αλμπέρτο Όνγκαρο σχεδίασε το El Cacique Blanco (1951), ενώ με τον Έκτορ Χερμάν Οέστερχελντ, έναν από τους κορυφαίους σεναριογράφους της Αργεντινής και της Λατινικής Αμερικής εν γένει, δημιούργησε το γουέστερν El Sargento Kirk (1953). Την περίοδο 1953-1954, ο Πρατ έμεινε στην πατρίδα του, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε στην Αργεντινή.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 και έπειτα, συνεργαζόμενος με τις εκδόσεις Editorial Frontera που είχε ιδρύσει το 1957 ο Οέστερχελντ, ο Πρατ σχεδίασε δύο από τα πιο γνωστά του κόμικς, πάλι σε σενάρια του Οέστερχελντ. Επρόκειτο για τις σειρές Ticonderoga (1957) και Έρνι Πάικ (Ernie Pike – 1957). Το μεν είναι μια περιπέτεια στο ύφος των βιβλίων του Τζέιμς Φένιμορ Κούπερ, το δε αποτελεί μια συλλογή ιστοριών στην οποία ο πρωταγωνιστής έχει στηριχτεί στον βραβευμένο με Πούλιτζερ πολεμικό ανταποκριτή Έρνι Πάιλ. Το 1959, ο Πρατ δημιούργησε το Ann y Dan, την πρώτη του προσωπική δουλειά. Πιστεύεται μάλιστα, ότι ένας από τους χαρακτήρες που εμφανίζεται στο κόμικ αυτό, προμηνύει τον Κόρτο Μαλτέζε.
Λίγο αργότερα, το ίδιο έτος, ο Πρατ εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου διδάχθηκε την τεχνική της ακουαρέλας και εργάστηκε για την Fleetway Publications. Αποτέλεσε έτσι έναν από τους πολυάριθμους μη Βρετανούς καλλιτέχνες, όπως ο Αργεντινός Αλμπέρτο Μπρέτσια και οι Ισπανοί Βίκτορ ντε λα Φουέντε και Λουίς Μπερμέχο, οι οποίοι παρήγαγαν χιλιάδες πολεμικές ιστορίες για έντυπα σαν το War Picture Librabry.
Επιστρέφοντας στην Αργεντινή, σχεδίασε για το Misterix τα Capitan Cormoran (1962), σε σενάριο του συμπατριώτη του Στέλιο Φέντσο, και Wheeling (1962). Το δεύτερο, μια περιπέτεια με φόντο τη Βόρεια Αμερική του 17ου αιώνα, ολοκληρώθηκε μετά από πολλά χρόνια, μέσα από εκδόσεις σε ιταλικά και γαλλικά περιοδικά, και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του. Παράλληλα, ο Πρατ δίδασκε σχέδιο στην Escuela Panamericana de Arte, στη Βραζιλία.

Δημιουργία του Κόρτο Μαλτέζε

Το 1962, η οικονομική κρίση στην Αργεντινή, οδήγησε τον Πρατ πίσω στη Βενετία, αρχίζοντας να σχεδιάζει για το δημοφιλές παιδικό περιοδικό Corriere dei Piccoli. Μεταξύ αυτών είναι το L'Ombra (1964), σε σενάριο του Αλμπέρτο Όνγκαρο, καθώς και η μεταφορά σε κόμικς των Το νησί των θησαυρών και Η απαγωγή του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, σε συνεργασία με τον σημαντικό συγγραφέα Μίνο Μιλάνι. Παρόλα αυτά, ο Πρατ δεν ήταν ιδιαίτερα ευχαριστημένος με τις συνθήκες στο περιοδικό, καθώς τα πνευματικά δικαιώματα των δημιουργών δεν ήταν κατοχυρωμένα στην Ιταλία.
Ταξιδεύοντας το 1967 στην Καραϊβική, εμπνεύστηκε τον Κόρτο Μαλτέζε, μακράν τον πιο δημοφιλή χαρακτήρα του. Το ίδιο έτος, ο Φλορέντσο Ιβάλντι, ένας κτηματομεσίτης από τη Γένοβα, του πρότεινε να χρηματοδοτήσει ένα νέο έντυπο, το οποίο τελικά ονομάστηκε Il Sergente Kirk. Από τον Ιούλιο του 1967, στο πρώτο τεύχος του περιοδικού, έως και τον Φεβρουάριο του 1969 δημοσιεύτηκε σε συνέχειες Η Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας (Una ballata del mare salato), όπου έκανε την εμφάνισή του ο Κόρτο Μαλτέζε. Η ιστορία αυτή διαδραματιζόταν στην Μελανησία στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και παρότι δεν έλαβε την αναγνώριση που θα είχε μεταγενέστερα, ο Πρατ κέρδισε το Βραβείο Καλύτερου Ιταλού Σχεδιαστή στο πέμπτο Salone Internazionale del Comics.
Το 1969, επίσης στο Il Sergente Kirk, δημοσιεύτηκαν οι πρώτες σελίδες ενός άλλου σπουδαίου κόμικ του Πρατ. Επρόκειτο για το Οι σκορπιοί της ερήμου (Gli scorpioni del deserto), μια περιπέτεια στην Αφρική του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Παρόλα αυτά, το Il Sergente Kirk αποδείχθηκε ζημιογόνο και έκλεισε το ίδιο έτος.

Η αναγνώριση

Στο φεστιβάλ της Λούκκα, ο Πρατ συνάντησε τον Ζωρζ Ριέ, αρχισυντάκτη του γαλλικού περιοδικού Pif Gadget, ο οποίος του πρότεινε να συνεργαστούν. Αποδεχόμενος την πρόταση, μετακόμισε το 1970 στο Παρίσι, δημιουργώντας είκοσι μία σύντομες ιστορίες με τον Κόρτο Μαλτέζε, οι οποίες δημοσιεύτηκαν μεταξύ 1970 και 1973. Λίγο αργότερα, ξεκίνησε η σειριοποίηση της ιστορίας Η κρυφή αυλή του μυστηρίου (Corte sconta detta Arcana – 1974) στο ιταλικό περιοδικό Linus. Σταδιακά, η σειρά γίνεται ολοένα και πιο γνωστή, φτάνοντας σήμερα να έχει μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες, μεταξύ των οποίων τα αγγλικά, τα ελληνικά, τα ισπανικά, τα γερμανικά και τα φινλανδικά. Παράλληλα αποκτάει ένα από τα βασικά της γνωρίσματα, δηλαδή την ένταξη της δράσης σε καλά μελετημένο ιστορικό πλαίσιο και την αλληλεπίδραση των ηρώων με υπαρκτές προσωπικότητες, όπως ο Τζακ Λόντον, ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Γκαμπριέλε Ντ' Ανούντσιο. Σαν επιστέγασμα της αναγνώρισης, η γαλλική έκδοση του άλμπουμ Η Μπαλάντα της Αλμυρής Θάλασσας, που κυκλοφόρησε το 1975, τιμήθηκε με το βραβείο Καλύτερου Ξένου Ρεαλιστικού Κόμικ στο Διεθνές Φεστιβάλ Κόμικς του Ανγκουλέμ του 1976.
Την περίοδο αυτή, παράλληλα με το Κόρτο Μαλτέζε, ο Πρατ ασχολήθηκε με διάφορα άλλα κόμικς. Ανάμεσα σε αυτά ήταν Οι σκορπιοί της ερήμου, που δημοσιευόταν πλέον στο Linus, και ορισμένα τεύχη για τη σειρά Un uomo un'avventura της ιταλικής εκδοτικής Sergio Bonelli Editore, στην οποία συμμετείχε πλήθος κορυφαίων ονομάτων της ιταλικής σκηνής, όπως οι Γκουίντο Μπουτσέλι, Γκουίντο Κρέπαξ και Σέρτζιο Τόπι.
Ο Πρατ, που όλα αυτά τα χρόνια δε σταμάτησε να ταξιδεύει ανά τον κόσμο, εγκαταστάθηκε το 1983 στην Ελβετία, κοντά στη λίμνη της Λωζάνης. Το ίδιο έτος, μαζί με τον μαθητή και φίλο του Μίλο Μανάρα, δημιούργησε το Ινδιάνικο καλοκαίρι (Tutto ricominciò con un'estate indiana), με πρωταγωνιστές πουριτανούς αποίκους και Ινδιάνους της Νέας Αγγλίας, που θεωρείται μία από τις ομορφότερες ιστορίες του. Το τελευταίο επεισόδιο του Κόρτο Μαλτέζε, το οποίο ονομάζεται Μου (Mu) και ξεφεύγει από τον ρεαλισμό των προηγούμενων ιστοριών, ξεκίνησε να δημοσιεύεται από το ιταλικό περιοδικό Corto Maltese το 1988 και, με κάποια διαλείμματα, ολοκληρώθηκε το 1991.

Τελευταία χρόνια

Μεταξύ 1991 και 1994, κυκλοφόρησε στο βραχύβιο ιταλικό περιοδικό Il Grifo το El Gaucho, η δεύτερη συνεργασία του Πρατ με τον Μανάρα. Παράλληλα, έγραψε το σημαντικότερο ίσως μυθιστόρημά του, Άνεμος από μακρινές στεριές (Vent de terres lointaines – 1993), ενώ δημιούργησε ορισμένα κόμικς κατά παραγγελία, όπως η ιστορία Un pallido sole primaverile στο συλλογικό έργο Un cuore garibaldino (1992), έκδοση του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος για τα 100 χρόνια από την ίδρυσή του. Το 1994, όπως του ζητήθηκε από τους απογόνους του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ, δημιούργησε μια ονειρική βιογραφία του Γάλλου λογοτέχνη. Έναν χρόνο αργότερα ολοκλήρωσε το Wheeling, καθώς και το Μόργκαν (Morgan – 1995), που έμελλε να είναι το τελευταίο του κόμικ. Ο Πρατ πέθανε στην πόλη του Γκρανβό στις 20 Αυγούστου του 1995 από καρκίνο του εντέρου.

Στυλ και επιρροές

Το σχεδιαστικό στυλ του Πρατ έχει χαρακτηριστεί εξπρεσιονιστικό και αφαιρετικό. Στις περισσότερες ιστορίες του, το χρώμα απουσιάζει και αναγνωρίζεται ως ένας έξοχος βιρτουόζος του ασπρόμαυρου σχεδίου. Όσον αφορά το σενάριο, έκανε έντονη χρήση εσωτερικού μονολόγου και τα κείμενα θεωρούνται υψηλής λογοτεχνικής ποιότητας.
Η βασικότερη επιρροή στην τέχνη του Πρατ ήταν ο Αμερικανός Μίλτον Κάνιφ. Μάλιστα, ήταν μετά την ανάγνωση του Terry and the Pirates, το οποίο έγραφε και σχεδίαζε ο Κάνιφ, που αποφάσισε να γίνει δημιουργός κόμικς. Μεγάλο θαυμασμό έτρεφε για πολλούς κλασικούς πεζογράφους, όπως ο Τζακ Λόντον, ο Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, ο Τζόζεφ Κόνραντ, ο Χέρμαν Μέλβιλ, ο Τζέιμς Φένιμορ Κούπερ, αλλά και για διάφορους ποιητές, από τον Όμηρο, με τον οποίο ήρθε σε επαφή σε παιδική ηλικία, μέχρι τους Ράινερ Μαρία Ρίλκε και Αρθούρο Ρεμπώ. Ως εκ τούτου, η λογοτεχνία είχε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του και τα κόμικς του έχουν χαρακτηριστεί ως «σχεδιασμένη λογοτεχνία».

Επίδραση και κληρονομιά

Ο Πρατ θεωρείται ο πιο διάσημος δημιουργός των ιταλικών κόμικς και πλήθος συμπατριωτών του, όπως οι Μίλο Μανάρα και Λορέντσο Ματότι, έχουν επηρεαστεί από αυτόν. Ωστόσο, η φήμη του δεν περιορίζεται στην Ιταλία, καθώς πολλοί καλλιτέχνες των κόμικς απ' όλο τον κόσμο τον αναφέρουν ως επιρροή. Μεταξύ αυτών είναι οι Γιάννης Καλαϊτζής, Χοσέ Μουνιόθ, Φρανκ Μίλλερ, Μάικ Μίνιολα και Γκάι Ντέιβις.
Τόσο κατά τη διάρκεια της ζωής του, όσο και μετά τον θάνατό του, τα έργα του Πρατ απολάμβαναν ιδιαίτερα αναγνωρισιμότητα από τους Ευρωπαίους αναγνώστες. Ο Κόρτο Μαλτέζε συχνά τοποθετείται μεταξύ των κορυφαίων χαρακτήρων των ευρωπαϊκών κόμικς, πλάι στους Αστερίξ και Τεντέν, ενώ έχει χαρακτηριστεί «θρύλος του 20ού αιώνα». Η επιτυχία του οδήγησε, για πρώτη φορά, σε μια διαφορετική αντίληψη των κόμικς, σαν μια μορφή μυθιστορήματος.
Ανάμεσα στους θαυμαστές του Πρατ βρισκόταν ο Ουμπέρτο Έκο, ο οποίος είχε γράψει: «Όταν θέλω να χαλαρώσω, διαβάζω δοκίμια του Ένγκελς, όταν όμως θέλω να εμπλακώ ολοκληρωτικά σε μία αφήγηση, διαβάζω τα κόμικς του Ούγκο Πρατ».

Γάμοι και παιδιά

Ο Ούγκο Πρατ παντρεύτηκε δύο φορές και απέκτησε πολλά παιδιά, όχι όλα εντός γάμου. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Γιουγκοσλάβα Γκούκι Βόγκερερ. Παντρεύτηκαν το 1953 και απέκτησαν τον Λούκας (1954) και την Μαρίνα (1955). Το 1962, ο Πρατ παντρεύτηκε στη Βενετία την Βελγίδα Αν Φρονιέ, το μοντέλο του για την πρωταγωνίστρια του Ann y Dan και η οποία γέννησε τη Σιλβίνα (1964) και τον Τζόνας (1965), ο οποίος ζει μόνιμα στην Ελλάδα. Χώρισαν το 1981. Ο Πρατ απέκτησε και άλλα παιδιά από εφήμερες σχέσεις, μεταξύ άλλων με γυναίκες της φυλής Σαβάντε του Αμαζονίου και των Μασσάι. Συνολικά, είχε αναγνωρίσει εννέα παιδιά.

Ταξίδια και φιλίες

Ο Πρατ έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής εκτός της Ιταλίας, ταξιδεύοντας σε όλο τον κόσμο. Ανάμεσα στα μέρη που επισκέφτηκε συμπεριλαμβάνονται η Αυστρία, τα νησιά του Ειρηνικού, η Ιρλανδία, η Νορβηγία, η Καραϊβική, ο Αμαζόνιος, ο Καναδάς, η Παταγονία, η Ανγκόλα και το Τζιμπουτί. Σαν αποτέλεσμα, ακόμα και οι σχέσεις που σχημάτισε, είχαν κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Ανάμεσα στους φίλους του ήταν ο Ντίζι Γκιλέσπι, μουσική του οποίου έπαιξε στην κηδεία του Πρατ, και ο Ουμπέρτο Έκο. Από τον χώρο των κόμικς, ο Πρατ είχε αναπτύξει φιλικές σχέσεις με τους Μίλο Μανάρα, Ντιντιέ Κομές, Αλφρέντο Καστέλι και Ίβο Παβόνε, τον οποίο άλλωστε γνώριζε ήδη από τα εφηβικά του χρόνια.

Τεκτονισμός

Ο Πρατ ήταν ελευθεροτέκτονας και η μύησή του πραγματοποιήθηκε το 1976 στη Βενετία. Το Μουσείο του Ελευθεροτεκτονισμού στο Παρίσι οργάνωσε το 2012 μια έκθεση προς τιμήν του Πρατ, στην οποία παρουσιάζονταν αυθεντικές σελίδες, φωτογραφίες και προσωπικά του αντικείμενα. Μεταξύ των εκθεμάτων βρισκόταν ένα τελετουργικό σπαθί, το οποίο είχε κλαπεί από τον πατέρα του Πρατ, κατά τη λεηλασία της Στοάς της Βενετίας από τις δυνάμεις του Μουσολίνι το 1924 και επεστράφη από τον Πρατ.