Ουράνιο φανάρι

Ένα ουράνιο φανάρι (απλοποιημένα Κινέζικα: 天灯, παραδοσιακά Κινέζικα: 天燈, πινγίν: tiāndēng), γνωστό και ως φανάρι Κονγκμίνγκ ή Κινέζικο φανάρι, είναι μικρό αερόστατο θερμού αέρα κατασκευασμένο από χαρτί, με άνοιγμα στο κάτω μέρος όπου είναι αναρτημένη μια μικρή φωτιά.
Στην Ασία και οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, τα ουράνια φανάρια κατασκευαζόταν παραδοσιακά για αιώνες, ώστε να λάβουν μέρος σε παραστάσεις μακροχρόνιων γιορτών. Η ονομασία «ουράνιο φανάρι» είναι μετάφραση της Κινεζικής ονομασίας αλλά ακόμη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και οι ονομασίας ουράνιο κερί ή αερόστατα φωτιάς.

Ιστορικά στοιχεία

Σύμφωνα με τον σινολόγο και ιστορικό της επιστήμης Τζόζεφ Νίντχαμ οι Κινέζοι πειραματίστηκαν με την χρήση μικρών αεροστάτων θερμού αέρα για σηματοδότηση από τον 3ο αιώνα πΧ, κατά την διάρκεια της περιόδου των εμπόλεμων κρατών. Κατά παράδοση, ωστόσο, η εφεύρεση τους πιστώνεται στον σοφό και στρατηγό Ζούγκε Λιάνγκ (181–234 μΧ) του οποίου το ψευδώνυμο ήταν Κονγκμίνγκ. Λέγεται πως χρησιμοποίησε ένα μήνυμα το οποίο τοποθέτησε σε ένα ουράνιο φανάρι για να ζητήσει βοήθεια μιας και είχε περικυκλωθεί από εχθρικά στρατεύματα. Για αυτό το λόγο τα φανάρια αυτά ονομάζονται ακόμη στην Κίνα φανάρια Κονγκμίνγκ. (孔明燈, 孔明灯, kǒngmíng dēng). (Όμως, κάποιοι ισχυρίζονται πως το όνομα προέρχεται από την ομοιότητα του φαναριού με το καπέλο το οποίο συνήθως φορούσε ο Κονγκμίνγκ.)
Τα ουράνια φανάρια είναι μια πιθανή εξήγηση για ορισμένες παρατηρήσεις ΑΤΙΑ στο πέρασμα των χρόνων.

Κίνα

Στην αρχαία Κίνα, τα ουράνια φανάρια χρησιμοποιούνταν στρατηγικά σε πολέμους. Ωστόσο, αργότερα, απέκτησαν και μη στρατιωτικές εφαρμογές και έγιναν δημοφιλή σε παιδικές γιορτές. Συνεπώς τα φανάρια αυτά, έγιναν μέρος γιορτών όπως της Φθινοπωρινής γιορτής καθώς και του Φεστιβάλ Φαναριών.

Ταϊβάν

Στην περιφέρεια Πινγκξί της πόλης Νέα Ταϊπέι στην Ταϊβάν διεξάγεται ετήσιο Φεστιβάλ Φαναριών όπου ουράνια φανάρια αφήνονται στο νυχτερινό ουρανό, με τις ευχές των ανθρώπων να είναι γραμμένες στα φανάρια.

Ταϊλάνδη

Η φυλή των Λάννα στην βόρεια Ταϊλάνδη χρησιμοποιεί «πλέοντα φανάρια» (โคมลอย, khom loi) καθ' όλη την χρονιά, για εορτασμούς και άλλες ειδικές περιστάσεις. Ένα πολύ σημαντικό φεστιβάλ στο οποίο χρησιμοποιούνται ουράνια φανάρια είναι το φεστιβάλ Γι Πενγκ το οποίο λαμβάνει χώρα την πανσέληνο του δευτέρου μήνα (ยี่เป็ง, Yi Peng) του ημερολογίου των Λάννα (το οποίο συμπίπτει με το Λόι Κρατόνγκ, το παραδοσιακό φεστιβάλ του δωδεκάτου μήνα του Ταϊλανδέζικου σεληνιακού ημερολογίου). Κατά την διάρκεια του φεστιβάλ Γι Πενγκ, πληθώρα φαναριών ελευθερώνονται στον αέρα όπου αναπαριστούν μεγάλα σμήνη γιγαντιαίων φθοριζόντων μεδουσών που πλέουν στον αέρα. Οι πλέον περίτεχνοι εορτασμοί του Γι Πενγκ γίνονται στο Τσιανγκ Μάι, την αρχαία πρωτεύουσα του πρώην βασιλείου των Λάννα. Η γιορτή θεωρείται ως ο χρόνος να ληφθεί η Βουδιστική αξία (ทำบุญ, tham bun). Προσφάτως, τα πλέοντα φανάρια έχουν γίνει δημοφιλή σε όλους τους Ταϊλανδούς οι οποίοι διοργανώνουν τέτοιες γιορτές και στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας.
Επιπλέον, οι άνθρωποι διακοσμούν τα σπίτια, τους κήπους και τους ναούς τους με φανάρια περίπλοκου σχήματος (โคมไฟ, khom fai) διαφόρων μορφών. Η εκτόξευση ενός φαναριού θεωρείται καλοτυχία, και πολλοί Ταϊλανδοί θεωρούν πως είναι συμβολικά των προβλημάτων και των ανησυχιών που φεύγουν μακριά.

Πορτογαλία και Βραζιλία

Στην Βραζιλία, τα ουράνια φανάρια (balão στα Πορτογαλικά) ήταν παραδοσιακό χαρακτηριστικό των χειμερινών διακοπών (Festas Juninas) στο τέλος Ιουνίου. Θεωρείται πως το έθιμο μεταφέρθηκε στην Βραζιλία από Πορτογάλους αποικιστές κατά τον 16ο αιώνα, και ακόμη εορτάζεται έντονα στην Πορτογαλία, ειδικά το Πόρτο. Στην παράδοση των διακοπών του Ιουνίου περιλαμβάνονται ακόμη κροτίδες και πυροτεχνήματα, ακόμη μία Κινέζικη εφεύρεση. Έτσι εικάζεται πως αυτά τα στοιχεία ίσως μεταφέρθηκαν από την Κίνα από Πορτογάλους εξερευνητές περίπου το 1500. Τα σχέδια και τα έθιμα των ουράνιων φαναριών έχουν τροποποιηθεί ώστε να ταιριάζουν με τις γιορτές τους.
Ο ιερέας Μπαρτολομέου ντε Γκουσμάο, χρησιμοποιώντας μεγάλα μοντέλα αυτών των φαναριών, ήταν ο πρώτος άνθρωπος που πέταξε με αερόστατο θερμού αέρα στις 8 Αυγούστου 1709, στην αίθουσα το Κάσα ντα Ίντια στην Λισαβώνα, πολύ πριν τους αδελφούς Μονγκολφιέ.
Τα ουράνια φανάρια στην Βραζιλία συνήθως κατασκευάζονται από μικρές ομάδες παιδιών και εφήβων, αλλά πολλές φορές οι ενήλικοι συμμετέχουν στην προσπάθεια, ειδικά για μεγαλύτερα και πιο περίπλοκα αερόστατα. Η απογείωση ενός μεγάλου φαναριού, το οποίο μπορεί να έχει μήκος ένα ή δύο μέτρα, συνήθως απαιτεί την συνεργασία πολλών ανθρώπων, που κρατούν το αερόστατο τεντωμένο μέχρι αυτό να φουσκώσει.

Ινδία

Για την αναπαράσταση του Άστρου της Βηθλεέμ κατά την διάρκεια των Χριστουγέννων, ουράνια φανάρια ελευθερώνονται στο νυχτερινό ουρανό ως μέρος των εορτασμών με ελπίδες για τη νέα χρονιά. Στη Βεγγάλη και τη Βορειοανατολική Ινδία, οι Βουδιστές εορτάζουν την Probarona Purnima η οποία σηματοδοτεί το τέλος της τρίμηνης νηστείας τους μέσω της ελευθέρωσης ουράνιων φαναριών (fanush). Αυτή είναι η δεύτερη μεγαλύτερη εορτή της Βουδιστικής κοινότητας. Κατά την διάρκεια της γιορτής Ντιουάλι (Diwali) (Γιορτή του Φωτός) οικολογικά ουράνια φανάρια χρησιμοποιούνται για τους εορτασμούς μαζί με πυυροτεχνήματα.

Ελλάδα

Στο Λεωνίδιο Αρκαδίας, το βράδυ της Ανάστασης κάθε Πάσχα, ελευθερώνονται ουράνια φανάρια πάνω από τη θάλασσα. Πρόκειται για ένα έθιμο που χρονολογείται από τον 19ο αιώνα. Οι ενορίες της κωμόπολης ανταγωνίζονται η μία την άλλη για το ποιά θα ελευθερώσει τα περισσότερα φανάρια, τα οποία είναι εμποτισμένα με λάδι και πετρέλαιο.

Κίνδυνοι

Ένα ουράνιο φανάρι ενδέχεται να προσγειωθεί ενώ η φλόγα του καίει ακόμη, καθιστώντας το κίνδυνο πυρκαγιάς. Στα τυπικά σχέδια, όσο το φανάρι βρίσκεται σε κάθετη θέση δεν θα θερμανθεί τόσο πολύ ώστε να πάρει φωτιά, αλλά αν το αερόστατο πάρει κλίση (από τον άνεμο ή από σύγκρουση με κάποιο αντικείμενο), ίσως πιάσει φωτιά στον αέρα. Όλο το χαρτί θα καεί σε ελάχιστα δευτερόλεπτα, αλλά η πηγή της φλόγας θα παραμείνει αναμμένη μέχρι το φανάρι να χτυπήσει στο έδαφος.
Αφότου το αερόστατο προσγειωθεί, το εναπομείναν λεπτό συρμάτινο πλαίσιο θα σκουριάσει πολύ αργά, παραμένοντας κίνδυνος για τα ζώα που πιθανόν να το καταπιούν. Το 2009 η Βρετανική εταιρεία Sky Orbs Chinese Lanterns κατασκεύασε φανάρια με βιοδιασπώμενο άφλεκτο σχοινί αντί για μεταλλικό σύρμα. Και άλλοι Ευρωπαίοι κατασκευαστές υιοθέτησαν παρόμοια σχέδια. Το 2012 η ίδια εταιρεία κυκλοφόρησε στην αγορά κατοχυρωμένο με ευρισιτεχνία μοντέλο με άφλεκτη βάση μετά από αναφορές για πυρκαγιές που προκλήθηκαν από φανάρια.
Τα ουράνια φανάρια θεωρούνται ακόμη κίνδυνος για αεροσκάφη.
Τη 1η Ιουλίου 2013 ξέσπασε η 'μεγαλύτερη πυρκαγιά όλων των εποχών' στο Γουέστ Μίντλαντς της Αγγλίας, όπου κάηκαν περίπου 100.000 τόνοι ανακυκλώσιμων υλικών ενώ προκλήθηκαν ζημιές αξίας έξι εκατομμυρίων λιρών Αγγλίας, μετά από προσγείωση ουράνιου φαναριού σε εργοστάσιο ανακύκλωσης πλαστικού στο Σμέθγουικ. Εικόνες του φαναριού να προκαλεί την πυρκαγιά καταγράφηκαν από το κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης. Ως απάντηση στην πυρκαγιά, η Poundland αποφάσισε να διακόψει την πώληση ουράνιων φαναριών και ανακάλεσε όλα τα μοντέλα της στις 6 Ιουλίου 2013.

Νομικό καθεστώς

Παρά την χρήση τους για αιώνες, υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία για τους πιθανούς κινδύνους που μπορούν να προκαλέσουν πυρκαγιές σε καλλιέργειες ή κτίρια ή ακόμη και να βλάψουν τα ζώα τα οποία πιθανώς μπορούν να τραφούν με τα υπολείμματα. Παρά την γενική έλλειψη επικράτησης, σε μερικές περιοχές η χρήση τους έχει απαγορευτεί για τους λόγους αυτούς.
Η πόλη Σανγιά στην Κίνα έχει απαγορεύσει την χρήση ουράνιων φαναριών εξαιτίας του κινδύνου που αποτελούν για τα αεροσκάφη και την αεροπλοΐα.
Η ελευθέρωση ουράνιου φαναριού είναι παράνομη στις περισσότερες περιοχές της Γερμανίας, ενώ εκεί που δεν είναι παράνομη, όπως στο Χέρφορντ, απαιτείται άδεια από τις τοπικές αρχές. Στην Αυστρία, απαγορεύεται η κατασκευή, πώληση, εισαγωγή ή χρήση τους. Στην Αργεντινή, την Χιλή και την Κολομβία η ελευθέρωση φαναριών απαγορεύεται, όπως συμβαίνει και σε Ισπανία και Βιετνάμ. Στην Βραζιλία η ελευθέρωση φαναριών αποτελεί περιβαλλοντικό έγκλημα, το οποίο τιμωρείται με έως και 3 χρόνια φυλάκισης από το 1998.
Η λιανική πώληση (αλλά όχι η παραγωγή και η χρήση) ουράνιων φαναριών τα οποία «διαθέτουν ελεύθερη φλόγα ώστε να θερμαίνουν το εσωτερικό τους» απαγορεύτηκε στην Αυστραλία τη 1η Φεβρουαρίου 2011.
Ακόμη, τα ουράνια φανάρια έχουν απαγορευθεί σε πολιτείες των ΗΠΑ εξαιτίας των κινδύνων για πυρκαγιά.