Ουροχολινογόνο

Το ουροχολινογόνο είναι άχρωμη χολοχρωστική, φυσικό προϊόν αποδόμησης της αιμοσφαιρίνης μέσω του μεταβολικού μονοπατιού παραγωγής της χολερυθρίνης. Σχηματίζεται στο έντερο από βακτηριδιακή δράση πάνω στην συζευγμένη (άμεση) χολερυθρίνη που απεκκρίνεται σε αυτό από την χολή. Τα μικρόβια του εντέρου ανάγουν τη χολερυθρίνη σε μία σειρά άχρωμων ενώσεων, οι οποίες συνοπτικά είναι γνωστές ως ουροχολινογόνο. Οι ενώσεις αυτές στη συνέχεια οξειδώνονται προς ουροχολίνη.
Περίπου το μισό από το ουροχολονογόνο που σχηματίζεται στο έντερο απεκκρίνεται με τα κόπρανα ως κοπροχολινογόνο. Το υπόλοιπο μέρος του ουροχολινογόνου του εντέρου περνά στην κυκλοφορία του αίματος από το σύστημα της πυλαίας φλέβας. Από αυτό ένα μέρος πηγαίνει στο ήπαρ και απεκκρίνεται στη χολή και από εκεί ξανά στο έντερο ενώ ένα μικρό μέρος εισέρχεται στα ούρα μέσω των νεφρών. Το ουροχολινογόνο στα ούρα μετατρέπεται με αυτοξείδωση σε ουροχολίνη. Το ουροχολινογόνο και το κοπροχολινογόνο είναι άχρωμες ενώσεις, ενώ τα αντίστοιχα προϊόντα οξείδωσής τους ουροχολίνη και κοπροχολίνη είναι έγχρωμα και συμβάλλουν στο χρώμα των ούρων και των κοπράνων.
Η μέτρηση του ουροχολινογόνου μία από τις βιοχημικές παραμέτρους της γενικής εξέτασης ούρων.

Λήψη δείγματος ούρων

Το δείγμα των ούρων για τον προσδιορισμό του ουροχολινογόνου θα πρέπει να είναι πρόσφατο και η μέτρηση να γίνεται γρήγορα γιατί το ουροχολινογόνο οξειδώνεται γρήγορα προς ουροχολίνη. Σε άλλη περίπτωση θα πρέπει να συλλέγονται σε σκοτεινόχρωμη φιάλη που περιέχει 5 g άνυδρο ανθρακικό νάτριο και να διατηρούνται μέχρι την μέτρησή τους στο ψυγείο. Είναι καλύτερα τα δείγματα ούρων που προορίζονται αποκλειστικά για μέτρηση ουροχολινογόνου να συλλέγονται το απόγευμα και για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από δύο ώρες. Τότε υπάρχει η μεγαλύτερη απέκκριση ουροχολινογόνου.

Κλινική σημασία

Το ουροχολινογόνο φυσιολογικά δεν υπάρχει στα ούρα. Εμφανίζεται στα ούρα όταν υπάρχει ίκτερος που οφείλεται σε αιμολυτικές νόσους και ηπατικά προβλήματα. Παρατηρούνται οι ακόλουθες περιπτώσεις:

Αυξημένη αιμόλυση (αιμολυτικός ίκτερος)

Κατά την αυξημένη αιμόλυση, δηλαδή την θραύση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, παράγονται μεγάλες ποσότητες χολερυθρίνης η οποία οδηγεί στην παραγωγή αυξημένης ποσότητας ουροχολινογόνου τόσο στα ούρα όσο και κόπρανα.

Ηπατική νόσος (ηπατοκυτταρικός ίκτερος)

Στην ηπατική νόσο ο ενδοηπατικός κύκλος του ουροχολινογόνου εμποδίζεται και έτσι αυξάνονται τα επίπεδα του στα ούρα αλλά όχι και στα κόπρανα. Για τον λόγο αυτό τα επίπεδα του ουροχολινογόνου στα ούρα είναι ένας ευαίσθητος δείκτης αρχόμενης ηπατικής βλάβης αφού αυξημένα επίπεδα ουροχολινογόνου στα ούρα εμφανίζονται πριν από την αύξηση της χολερυθρίνης στον ορό ή στα ούρα. Η μεγαλύτερη απέκκριση ουροχολινογόνου γίνεται από το μεσημέρι μέχρι νωρίς το βράδυ.

Απόφραξη χοληφόρων οδών (αποφρακτικός ίκτερος)

Σε απόφραξη των χοληφόρων οδών λιγότερη ποσότητα χολερυθρίνης περνά από το ήπαρ στο έντερο για τον σχηματισμό του ουροχολινογόνου. Η μικρότερη ποσότητα ουροχολινογόνου δεν φτάνει για επαναρρόφηση και έτσι τα επίπεδα του ουροχολινογόνου στα ούρα είναι εξαιρετικά μικρά. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι υπεύθυνοι για τα σκουρόχρωμα ούρα και τα χλωμά κόπρανα που παρατηρούνται στην απόφραξη των χοληφόρων οδών.

Μέτρηση ουροχολινογόνου στα ούρα

Ο ημιποσοτικός προσδιορισμός του ουροχολινογόνου στα ούρα με ταινίες ούρων γίνεται ως εξής:

Μέθοδος Ehrlich (μονάδες Ehrlich/μl)

Το ομώνυμο αντιδραστήριο Ehrlich που χρησιμοποιεί η μέθοδος προσδιορίζει το ουροχολινογόνο αλλά και άλλα χρωμογόνα στα ούρα, όπως είναι το πορφοχολινογόνο, η ινδόλη και η χολερυθρίνη. 

Όταν η μέθοδος Ehrlich γίνεται με υγρή χημική μέθοδο στο εργαστήριο τότε προηγείται μια πρόσθετη μέθοδος εκχύλισης, ώστε να διαχωριστεί το ουροχολινογόνο από αυτές τις άλλες ενώσεις. Όταν εκτελείται αυτή η εκχύλιση, τα αποτελέσματα δίνονται ως mg ουροχολινογόνου. Αντίθετα όταν δεν γίνεται η εκχύλιση τα αποτελέσματα αναφέρονται σε μονάδες Ehrlich.

Μέθοδος διαζώτωσης (mg/dl)

Το ουροχολινογόνο αντιδρά με το άλας του διαζωνίου και δίνει έγχρωμο σύμπλοκο. Ψευδώς θετικά αποτελέσματα εμφανίζονται όταν τα δείγματα των ούρων περιέχουν πορφοχολινογόνο, ουσία που εμφανίζεται στα ούρα ασθενών που παίρνουν φάρμακα, όπως είναι το παρα-αμινοσαλικυλικό οξύ, η σουλφισοξαζόλη και η φαιναζωπυριδίνη. Αυτές οι ουσίες αντιδρούν αμέσως με το αντιδραστήριο Ehrlich σε αντίθεση με το ουροχολινογόνο που αντιδρά μετά από 60 δευτερόλεπτα.

Αν η δοκιμασία βγει αρνητική, πρέπει να εξετάσουμε και την παρουσία ουροχολίνης που έχει την ίδια διαγνωστική σημασία.

Αυτόματοι Αναλυτές Ούρων

Στους αυτόματους αναλυτές ούρων ο προσδιορισμός του ουροχολινογόνου γίνεται με την φυσική μέθοδο της ανακλασιμετρίας. Προηγείται η αντίδραση διαζώτωσης το χαρακτηριστικό χρώμα της οποίας μετριέται με την μέθοδο αυτή.