Κλουζ-Ναπόκα

Ετυμολογία

Στη θέση της πόλης ήταν ένας προρωμαϊκός οικισμός ονόματι Ναπόκα. Μετά τη Ρωμαϊκή κατάκτηση της περιοχής το 106 μ.Χ. το μέρος ήταν γνωστό ως Municipium Aelium Hadrianum Napoca. Πιθανές ετυμολογίες του Ναπόκα ή Ναπούκα είναι τα ονόματα μερικών Δακικών φυλών όπως οι Νάπαρις ή Ναπέοι, ο αρχαιοελληνικός όρος νάπος, που σημαίνει "δασωμένη κοιλάδα" ή Ινδοευρωπαϊκή ρίζα *snā-p-, "ρέω, κολυμπώ, υγρό".
Η πρώτη γραπτή αναφορά του σημερινού ονόματος της πόλης -ως Βασιλικού Δήμου- ήταν το 1213 με το όνομα, στα Μεσαιωνικά Λατινικά Castrum Clus. Παρά το γεγονός ότι το Clus ως όνομα κομητείας είναι καταγραμμένο στο έγγραφο του 1173 Thomas comes Clusiensis, πιστεύεται ότι η ονομασία της κομητείας προέρχεται από το όνομα του κάστρου, που ίσως υπήρχε πριν την πρώτη αναφορά του του 1213 και όχι αντίστροφα. Ως προς το όνομα του στρατοπέδου (κάστρου) αυτού είναι ευρέως αποδεκτό ως παράγωγο από το Λατινικό όρο clausa – clusa, που σημαίνει "κλεισούρα", "στενό", "φαράγγι". Παρόμοιες έννοιες αποδίδονται στο Σλαβικό όρο κλουτς, που σημαίνει "κλειδί" και το Γερμανικό Klause – Kluse (που σημαίνει "ορεινό πέρασμα" ή "φράγμα"). Το Λατινικό και το Σλαβικό όνομα έχουν αποδοθεί στην κοιλάδα που στενεύει και κλείνει μεταξύ των λόφων δυτικά της πόλης. Μια εναλλακτική εκδοχή σχετίζεται με το όνομα του πρώτου δήμαρχου της πόλης, Miklus – Miklós / Kolos.
Ο Ουγγρικός τύπος Kolozsvár, καταγραμμένος για πρώτη φορά το 1246 ως Kulusuar υπέστη διάφορες φθογγικές μεταβολές με τα χρόνια (uar/vár σημαίνει "κάστρο" στα Ουγγρικά), με την εκδοχή Koloswar να εμφανίζεται για πρώτη φορά σε έγγραφο το 1332. Το Σαξονικό του όνομα  Clusenburg/Clusenbvrg εμφανίστηκε το 1348, αλλά από το 1408 χρησιμοποιείτο ο τύπος Clausenburg. Το Ρουμανικό όνομα της πόλης ήταν εναλλακτικά Cluj or Cluș, το δεύτερο στην περίπτωση της Ποίησης του Μιχαήλ Εμινέσκου. Το 1974 οι κομμουνιστικές αρχές πρόσθεσαν το "-Ναπόκα" στο όνομα της πόλης σε μια εθνικιστική κίνηση, τονίζοντας τις προρωμαϊκές ρίζες της. Το πλήρες όνομα σπάνια χρησιμοπιείται εκτός των επισήμων πλαισίων. Στα Γίντις είναι γνωστό ως קלאזין (Kλάζιν) ή קלויזענבורג (Κλόιζνμπουργκ). Στα τέλη του 16ου αιώνα αποδόθηκε στην πόλη το προσωνύμιο "θησαυρούπολη", που αναφέρεται στον πλούτο που συγκεντρώναν οι κάτοικοι, μεταξύ άλλων από το εμπόριο πολύτιμων μετάλλων. Η έκφραση στα Ουγγρικά είναι kincses város, που πέρασε στα Ρουμανικά ως orașul comoară.

Προρωμαϊκή εποχή

Ο αρχαιότερος ανθρώπινος οικισμός κοντά στο Κλουζ χρονολογείται από τη Νεολιθική Περίοδο. ανακαλύφθηκε στο Γκούρα Μπατσιουλούι, κοντά στο Σουτσεάγκου, στην κοιλάδα ενός παραπόταμου του ποταμού Νάντις και κοντά στο Δάσος Χόια. Ο οικισμός χρονολογείται από το  6000–5500 π.Χ. και είναι ο αρχαιότερος που έχει ανακαλυφθεί στην Τρανσυλβανία. Η αρχαιολογική ανακάλυψη τον συνδέει με τον πολιτισμό Στάρτσεβο-Κόρος-Κρις και έκτοτε έχουν ανακαλυφθεί και άλλοι οικισμοί όπως αυτός, ένας τάφος από τον ίδιο πολιτισμό ανακαλύφθηκε στη συνοικία Μινιστούρ και ένας παρόμοιος οικισμός στη Strada Memorandumului.
Ιχνη Θρακών-Δακών και Κελτών φανερώνουν ότι η περιοχή κατοικείτο αδιαλείπτως καθ' όλη την Εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου. Καθώς οι οικονομίες επικεντρώνονταν γύρω από την κτηνοτροφία που αναπτύχθηκε στην Παννονική πεδιάδα η σημασία του εμπορίου αλατιού με την Τρανσυλβανική Πεδιάδα έγινε ακόμη σημαντικότερη. Δύο βασικοί δρόμοι, ο ένας από βορρά προς νότο και ο άλλος από ανατολάς προς δυσμάς, συναντιόντουσαν στο άκρο ενός περάσματος, κάτω από την προεξοχή ενος λόφου, που σήμερα λέγεται Τσετίτουλε. Πιθανόν υπήρχε κάποτε ένα Δακικό φρούριο, που έλεγχε αυτό το κεντρικό σημείο επικοινωνίας, που καταστράφηκε αργότερα με την κατασκευή Αυστριακών οχυρώσεων στις αρχές του 18ου αιώνα.

Ρωμαϊκή εποχή

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατέκτησε τη Δακία του Δεκέβαλου μεταξύ 101 and 106 μ.Χ., επί της βασιλείας του Τραϊανού και ο Ρωμαϊκός οικισμός Ναπόκα, που ιδρύθηκε στη συνέχεια, καταγράφεται για πρώτη φορά σε έναν οδοδείκτη, που ανακαλύφθηκε το 1758 κοντά στην πόλη. ο διάδοχος του Τραϊανού Αδριανός παραχώρησε στη Ναπόκα το καθεστώς του municipium ως municipium Aelium Hadrianum Napocenses. Αργότερα, το 20 αιώνα μ.Χ., η πόλη απέκτησε το καθεστώς της αποικίας, ως Colonia Aurelia Napoca. Η Ναπόκα έγινε επαρχιακή πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Δακίας και συνεπώς έδρα αντιπραίτορα. Η αποικία εκκενώθηκε από τους Ρωμαίους το 274. Δεν υπάρχουν αναφορές σε αστική εποίκηση της θέσης αυτής για το μεγαλύτερο μέρος της επόμενης χιλιετίας.

Μεσαίωνας

Στις αρχές του Μεσαίωνα στη σημερινή θέση της πόλης υπήρχαν δύο οικιστικά σύνολα : το ξύλινο φρούριο στο Κλουζ-Mινιστούρ (Kolozsmonostor) και ο οικισμός που αναπτύχθηκε γύρω από τη σημερινή Piața Muzeului (Πλατεία του Μουσείου) στο κέντρο της πόλης. Αν και δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονολογία της κατάκτησης της Τρανσυλβανίας από τους Ούγγρους τα παλαιότερα Ουγγρικά τεχνουργήματα που βρέθηκαν στην περιοχή χρονλογούνται από το πρώτο μισό του 10ου αιώνα. Πάντως στη συνέχεια η πόλη έγινε τμήμα του Βασιλείου της Ουγγαρίας. Ο Βασιλιάς Στέφανος Α΄ έκανε την πόλη έδρα του κάστρου-κομητείας του Κόλοζς και ο Βασιλιάς Αγιος Λαδίσλαος Α΄ της Ουγγαρίας ίδρυσε το αββαείο του Κλουζ-Mινιστούρ (Kolozsmonostor), που καταστράφηκε κατά τις ταταρικές εισβολές του 1241 και του 1285. Οσον αφορά τον πολιτικό οικισμό στα τέλη του 12ου αιώνα χτίστηκαν ένα κάστρο και ένα χωριό στα βορειοδυτικά της αρχαίας Ναπόκα. Το νέο αυτό χωριό εποικίσθηκε από μεγάλες ομάδες Σαξόνων, που ενθαρρύνθηκαν σχετικά κατά τη βασιλεία του Πρίγκιπα του Στέμματος Στέφανου, Δούκα της Τρανσυλβανίας. Η πρώτη αξιόπιστη αναφορά του οικισμού αυτού χρονολογείται από το 1275 σε έγγραφο του Βασιλιά Λαδίσλαου Δ΄ της Ουγγαρίας, όταν το χωριό (Villa Kulusvar) παραχωρήθηκε στον Επίσκοπο της Τρανσυλβανίας. Στις 19 Aυγούστου 1316, επί του νέου βασιλιά Κάρολου Α΄ της Ουγγαρίας παραχωρήθηκε στο Κλουζ το καθεστώς της πόλης (Λατινικά : civitas) ως ανταμοιβή για τη συμβολή των Σαξόνων στην ήττα του εξεγερθέντος Τρανσυλβανού 
βοεβόδα Λαδίσλαου Καν.
Το δεύτερο μισό του 13ου αιώνα εγκαταστάθηκαν πολλές συντεχνίες και ένα σώμα αριστοκρατών που βασιζόταν στο εμπόριο και στη βιοτεχνική παραγωγή αντικατέστησε την παλαιότερη ελίτ των γαιοκτημόνων στην ηγεσία της πόλης. Μέσω των προνομίων που παραχωρήθηκαν από το Σιγισμόνδο του Λουξεμβούργου το 1405 η πόλη απαλλάχτηκε από τη δικαιοδοσία των βοεβόδων, αντιβοεβόδων και βασιλικών δικαστών και απέκτησε το δικαίωμα να εκλέγει κάθε χρόνο μια δωδεκαμελή επιτροπή.