Γραμμή 3 (Μετρό Αθήνας)

Προϊστορία της γραμμής

Οι προσπάθειες για την επέκταση του δικτύου μετρό τις Αθήνας έγιναν πιο εντατικές τη δεκαετία του 1960, όταν η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου παρήγγειλε στον Αμερικανό μελετητή Γουίλμπουρ Σμιθ το 1963 μια μελέτη για τον ολοκληρωμένο συγκοινωνιακό σχεδιασμό της πρωτεύουσας.  Η δικτατορική κυβέρνηση παρήγγειλε μια δεύτερη μελέτη στον Σμιθ, η οποία προέβλεπε για πρώτη φορά τη δημιουργία μιας γραμμής που θα ένωνε τον Πειραιά με την Αγία Παρασκευή μέσω του Αιγάλεω και του κέντρου.
Μετά την πτώση της Δικτατορίας, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υιοθέτησε τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης Σμιθ και το 1977, ύστερα από διεθνή διαγωνισμό, παρήγγειλε μια προκαταρκτική μελέτη για τον σχεδιασμό ενός δικτύου μετρό από τη γαλλο-ελληνική κοινοπραξία SOFRETU-SGTE-SOGELERG-ADK. Η μελέτη αυτή αποτέλεσε και τη βάση για τη δημιουργία του δικτύου τη δεκαετία του 2000 και πρότεινε τη δημιουργία δύο νέων γραμμών. Ειδικότερα η πρώτη, εκτεινόταν από τον Γέρακα μέχρι το Αιγάλεω μέσω του κέντρου και αποτέλεσε τον πρόδρομο της Γραμμής 3. Ως γραμμή 3 θα πέρναγε μέσω των διαδρόμου των Λεωφόρων Μεσογείων, Κηφισίας και Βασιλίσσης Σοφίας από προτεινόμενους και νυν σταθμούς όπως Σταυρό, Πλατεία Αγίας Παρασκευής (Α7), Ερυθρός Σταυρός Μεσογείων, Γηροκομείο, Θων Αμπελοκήπων, Πλατεία Μαβίλη, Ιλίσσια, Σύνταγμα, Μοναστηράκι, Κεραμεικός (Πειραιώς και Ιερά Οδός), και Γεωπονική Σχολή.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, η οποία είχε παγώσει το σχέδιο επέκτασης του μετρό κατά την πρώτη θητεία της, επανέφερε τα σχέδια για μετρό το 1985 και το ενέταξε στο νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας που παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά. Το σχέδιο περιελάμβανε τις γραμμές που είχε προτείνει η SOFRETU, τη γραμμή Α Πειραιάς-Αιγάλεω-Γέρακας και τη γραμμή Β Περιστέρι-Γλυφάδα. Ο ΗΣΑΠ παρέδωσε μελέτες που συμφωνούσαν με αυτές τις γραμμές, οι οποίες μετονομάστηκαν σε 2 και 3, με την υπάρχουσα γραμμή να μετονομάζεται σε 1. Στην αρχική μελέτη της γραμμής 3, προβλέπονταν σταθμοί επί της Ιεράς Οδού προς τον σταθμό Αιγάλεω στο ύψος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών με το όνομα Γεωπονική και μεταξύ σταθμού Ελαιώνα και Αιγάλεω, ο σταθμός Άγιος Σάββας  , προοπτική που εγκαταλείφθηκε.

Επέκταση προς Δουκίσσης Πλακεντίας και αεροδρόμιο

Η επέκταση του μετρό προς το Αεροδρόμιο των Αθηνών δεν προβλεπόταν αρχικά. Χαρακτηριστικά, το 1997, ο αρμόδιος γραμματέας του ΥΠΕΧΩΔΕ δήλωνε ότι «ούτε σκέψεις ούτε απόφαση υπάρχει για να φθάσει το μετρό της Αθήνας ως το νέο αεροδρόμιο Σπάτων» και αρνήθηκε οποιαδήποτε αλλαγή σχεδίων ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004, καθώς υπήρχε τότε η εντύπωση ότι ο Προαστιακός Σιδηρόδρομος μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες μεταφοράς από και προς το νέο αεροδρόμιο.
Τον Ιούλιο του 2004 παραδόθηκε η επέκταση από τον σταθμό Εθνική Άμυνα μέχρι το αεροδρόμιο, με τη λειτουργία τριών νέων σταθμών: Χαλάνδρι, Δουκίσσης Πλακεντίας και Αεροδρόμιο. Στο πλαίσιο της επέκτασης, ανοίχτηκαν 5,6 χλμ σήραγγας και δημιουργήθηκαν 20,7 χλμ επίγειας σιδηροδρομικής γραμμής κοινής χρήσης με τον Προαστιακό Σιδηρόδρομο.  
Το καλοκαίρι του 2006, οι σταθμοί Παλλήνη, Παιανία-Κάντζα και Κορωπί ενσωματώθηκαν στο δίκτυο του μετρό. Μέχρι τότε, οι σταθμοί αυτοί λειτουργούσαν μεν, αλλά εξυπηρετούσαν μόνο τον Προαστιακό, καθώς απαιτούνταν ορισμένες εργασίες στις αποβάθρες των σταθμών ώστε αυτές να καταστούν συμβατές και με τους συρμούς του μετρό.
Έμενε να κατασκευαστούν οι προβλεπόμενοι ενδιάμεσοι σταθμοί της γραμμής. Οι σταθμοί Νομισματοκοπείο και Χολαργός είχαν έτοιμο κέλυφος, ήδη από την εποχή που έγινε η διάνοιξη της  διάνοιξης της σήραγγας προς Δουκίσσης Πλακεντίας. Όμως δεν υπήρχε ανάλογη πρόβλεψη για τον σταθμό Αγία Παρασκευή, λόγω διαφωνιών για την τελική χωροθέτησή του. Για να κατασκευαστεί, χρειάστηκε να διακοπεί η σύνδεση με το Αεροδρόμιο από τον Φεβρουάριο του 2009 και για 6 μήνες, διάστημα κατά το οποίο οι συρμοί της γραμμής 3 τερμάτιζαν στο σταθμό Εθνική Άμυνα. Η επαναλειτουργία του τμήματος Εθνική Άμυνα - Αεροδρόμιο, έγινε στις αρχές Σεπτεμβρίου 2009, οπότε και λειτούργησε ο σταθμός Νομισματοκοπείο. Τον Ιούλιο του 2010 εγκαινιάστηκε ο σταθμός Χολαργός Τέλος, τον Δεκέμβριο του 2010 παραδόθηκε στο κοινό και ο σταθμός Αγία Παρασκευή. Στη γραμμή διεξάγονται και τοπικά δρομολόγια στο τμήμα Αγία Μαρίνα - Δουκίσσης Πλακεντίας, με μεταμεσονύκτια δρομολόγια κάθε Παρασκευή και Σάββατο.

Επέκταση προς Αιγάλεω

Τον Μάιο του 2007 η Γραμμή 3 επεκτάθηκε δυτικά από το Μοναστηράκι προς το Αιγάλεω με τους νέους σταθμούς Κεραμεικός, Ελαιώνας και Αιγάλεω.

Επέκταση προς Αγία Μαρίνα

Η Γραμμή 3 επεκτάθηκε επιπλέον κατά 1,4 χλμ προς τα δυτικά με τη λειτουργία τον Δεκέμβριο του 2013 του σταθμού Αγία Μαρίνα ο οποίος βρίσκεται επί της Ιεράς Οδού, στο ύψος του Δημαρχείου Αιγάλεω και πολύ κοντά στο σημείο όπου συναντώνται τρεις Δήμοι: της Αγίας Βαρβάρας, του Αιγάλεω και του Χαϊδαρίου. Ο σταθμός αυτός είναι ο τερματικός σταθμός της Γραμμής 3 προς τα δυτικά.

Περιγραφή

Η γραμμή ξεκινάει από τον ιερό ναό της Αγίας Μαρίνας στα όρια Χαϊδαρίου και Αγίας Βαρβάρας, διέρχεται από το Αιγάλεω, τον Ελαιώνα και το κέντρο της Αθήνας (Μοναστηράκι και Σύνταγμα), συνεχίζει βορειοανατολικά κάτω από τη Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, την οδό Πανόρμου και τις λεωφόρους Κατεχάκη και Μεσογείων και φθάνει στη λεωφόρο Δουκίσσης Πλακεντίας, μεταξύ Βριλησσίων και Αγίας Παρασκευής. Από αυτό το σημείο και μετά, βγαίνει στην επιφάνεια του εδάφους και ακολουθώντας τη γραμμή του Προαστιακού, περνάει δυτικά της Παλλήνης, συνεχίζει ανάμεσα στην Παιανία και τα Σπάτα και αφού περάσει βορειοανατολικά του Κορωπίου, καταλήγει στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Αθήνας «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Διακλάδωση από Νίκαια προς Πέραμα

Τον Ιανουάριο του 2019 ανέκυψε σχεδιασμός που θα περιλαμβάνεται στην νέα ΜΑΜ του Μετρό Αθήνας για διακλάδωση από Νίκαια ή Μανιάτικα προς Πέραμα (Πλατεία Τζορμπατζόγλου) μέσω των σταθμών Χαλκηδόνα (Πέτρου Ράλλη και Τζαβέλλα), Κερατσίνι (Σαλαμίνας και Παύλου Φύσσα), Δαγκλή (Παλαιά Στάση Τραμ Περάματος Πλακούδα).

Διακλάδωση από Αγία Μαρίνα προς Αττικό Νοσοκομείο

Τον Ιανουάριο του 2000 σε μελέτη της Αττικό Μετρό, προτάθηκε η ανεκτέλεστη επέκταση από Αιγάλεω προς Αγία Μαρίνα, Χαϊδάρι (Δημητρίου-Καραολή και Ιερά Οδός, Κουνελιών) και Αττικό Νοσοκομείο (Λεωφόρος Αθηνών και Ρίμινι, ΚΕΒΟΠ). Υπήρξαν προτάσεις για περαιτέρω επέκταση έως τον Σκαραμαγκά.

Προσθήκη Σταθμού Γεωπονικής

Στις 6 Μαΐου 2018 υπογράφτηκε μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ Αττικό Μετρό και Γεωπονικού Πανεπιστήμιου για την προσθήκη του σταθμού "Γεωπονικό Πανεπιστήμιο", ως ενδιάμεσου σταθμού μεταξύ Ελαιώνα και Κεραμεικού, όπως προβλεπόταν κατά την κατασκευή του διαδρόμου της Ιεράς Οδού, αλλά ακυρώθηκε κατόπιν διαφωνίας του τότε πρύτανη το 1996.

Προσθήκη Σταθμού Λεωφόρου Γέρακα

Στις 9/2/2018 κατετέθη ερώτηση από τον βουλευτή Αθανάσιο Μπούρα περί δημιουργίας σταθμού στον Γέρακα στη συμβολή της Αττικής Οδού με την λεωφόρο Γέρακα, μεταξύ Δουκίσσης Πλακεντίας και Παλλήνης.
Στις 15/5/2019 ο ΥΠΟΜΕΔΙ Χρήστος Σπίρτζης εξήγγειλε την προσθήκη του σταθμού μετρό και προαστιακού στον Γέρακα το 2021.

Χάρτης

Στον παρακάτω χάρτη, απεικονίζεται με μπλε χρώμα η Γραμμή 3, ως τμήμα του Δικτύου Μετρό της Αθήνας.