Ανταλλακτήριο Μεταξιού της Βαλένθιας

Ιστορία

Η κατασκευή της «Αγοράς» (Λόνχα), γνωστή στη Βαλένθια και τις Βαλεαρίδες ως «γιότζα», ερμηνέυεται ως αποτέλεσμα της εμπορικής ευημερίας απο απέκτησε η Βάλενθια τον 15ο αιώνα, και είναι σύμβολο της δύναμης της πόλης να προσελκύει εμπόρους σε μια δύσκολη οικονομικά συγκυρία που ήταν αποτέλεσμα της ανακάλυψης της Αμερικής και της μετακίνησης του εμπορίου της Μεσογείου προς τον Ατλαντικό.
Τα εμπορικά ανταλλακτήρια στο Στέμμα της Αραγονιάς κτίστηκαν ακολουθώντας το ίδιο μοτίβο: μία ορθογώνια αίθουσα υποστηριζόμενη από κολώνες. Πριν το ανταλλακτήριο της Βαλένθια είχαν κτιστεί η Λόνχα της Βαρκελώνης (1380-1392) και η Λόνχα της Πάλμα (1420-1448), με ελικοειδείς κιόνες να υποστηρίζουν τρία θολωτά κλίτη. Ανάμεσα στο 1541 και το 1551 κατασκευάστηκε η Λόνχα της Σαραγόσα, αλλά ήταν αναγεννησιακού ρυθμού. Αν και το αρχιτεκτονικό σχήμα είναι το ίδιο, το Γενικό Συμβούλιο της Πόλης, το 1469, έδοσε έμφανση στην ομορφιά του κτιρίου, το οποίο έμελλε να είναι «πολύ όμορφο, μεγαλοπρεπές και πολυτελές, το οποίο θα τιμούσε και θα στόλιζε αυτή τη διάσημη πόλη». Οι εργασίες άρχισαν από τον αρχιμάστορα Πέρε Κόμπτε, γνωστό στην πόλη για το γεγονός ότι είχε αναλάβει τις εργασίες του τελευταίου τμήματος του Καθεδρικού. 
Το ανταλλακτήριο ανακηρύχθηκε Εθνικό Μνημείο το 1931. Η UNESCO ανακήρυξε το ανταλλακτήριο μεταξιού μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς τις 5 Δεκεμβρίου 1996 ως «ένα πλήρως εξαιρετικό παράδειγμα κοσμικού κτιρίου ύστερου γοτθικού ρυθμού, το οποίο αποτυπώνει δραματικά τη δύναμη και τον πλούτο μίας από τις σπουδαίες μεσογειακές ναυτικές πόλεις», και αναγνωρίζεται ως ένα από λαμπρότερα παραδείγματα κοσμικού ευρωπαϊκού γοτθικού ρυθμού. Οι ορθογώνιες πέτρινες προσόψεις, τα πολυτελή αναγεννησιακά μενταγιόν, γλυπτά και γκαργκόιλ, οι τέλειες αναλογίες πορτών και παραθύρων, ασπίδες και επάλξεις, ενθύμια του γοτθικού μεγαλείου της Βαλένθια.

Ιστορικό πλαίσιο

Η χρυσή περίοδος της Βαλένθια ήταν περίοδος μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης και μεγάλης πολιτικής και πολιτιστικής επιρροής, και οδήγησε στη δημιουργία της Τάουλα κάνβι, ενός δημοτικού ταμείου για την ενίσχυση επιχειρηματικών κινήσεων. Η τοπική βιομηχανία, ιδίως οι υφαντουργίες, προωθήθηκαν πολύ και η πόλη έγινε εμπορικό κέντρο, στο οποίο πήγαιναν έμποροι απ'όλη την Ευρώπη. Στο τέλος αυτού του αιώνα, κατασκευάστηκε το ανταλλακτήριο μεταξιού, κέντρο εμπορικών συναλλαγών. Ένας από τους τραπεζίτες, ο Λουίς Σαντάνχελ, Βαλενθιανός εβραϊκής καταγωγής, χρηματοδότησε το τάξιδι του Χριστόφορου Κολόμβου στην Αμερική. 
Μετά από μερικά χρόνια αστάθειας εξαιτίας της περιόδου διαδοχής, στην οποία ο οίκος της Βαρκελώνης αντικαταστάθηκε από τον οίκο της Τραστάμαρα, τον 15ο αιώνα, η πόλη ήταν στις δόξες της. Το βασίλειο της Βαλένθια θεωρούταν η πολιτιστική και οικονομική πρωτεύουσα του βασιλείου της Αραγονίας, και κατάφερε να είναι μία από τις σημαντικότερες πόλεις στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια αυτού του αιώνα. Οι δημοπρασίες ήταν σύμβολο δύναμης και πλούτου.
Με όρους πολιτικής επιρροής, από τα τέλη του 14ου αιώνα, η επιρροή της Βαλένθια στο Στέμμα της Αραγονίας γίνοταν όλο και μεγαλύτερη, με προσωπικότητές όπως ο Σαν Βιθέντε Φερρέρ, και τον 15ο αιώνα, στο σημείο ώστε οι δύο μόνο φορές που εξελλέγη ισπανός επίσκοπος Πάπας ήταν δύο επίσκοποι της Βαλένθια: ο Κάλλιστος Γ΄ και ο ανιψιός του Αλέξανδρος Στ΄, γεννημένοι στην Χάτιβα και ανήκαν στην οικογένειας Βοργία.
Σε πολιτιστικό επίπεδο, πέρα από την Λα Λόνχα, κατασκευάστηκαν οι Πύργοι Καρτ, το βασιλικό μοναστηριακό παρεκκλήσι του Σάντο Δομίγκο, ο τρούλος της Αγίας Τράπεζας του καθεδρικού ναού και το Παλάθιο δε λε Χενεραλιτάτ Βαλενθιάνα. Διάσημοι καλλιτέχνες εκείνης της περιόδου περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τον Αουζιάς Μαρκ και τον Ζοανότ Μαρτορέλ. Απόρροια αυτής της πολιτιστικής έκρηξης, στη Βάλενθια λειτούργησε το δεύτερο τυπογραφείο της Ιβηρικής χερσονήσου και το πρώτο έργο στην Ισπανία εκτυπώθηκε εκεί το 1474: το Obres e trobes en lahors de la Verge Maria. Τις 30 Απριλίου 1499 δημιουργήθηκε το Πανεπιστήμιο της Βαλένθια.

Ανταλλακτήριο λαδιού

Κοντά στην Πλάθα δε λα Κομπανία, κοντά στη σημερινή Λόνχα, υπήρχε ένα παλαιότερο κτίριο, σύμφωνα με τον Μανουέλ Σαντσίς Χουαρνέρ, το οποίο αναφέρεται από το 1341 και λεγόταν Llotja de l'Oli (ανταλλακτήριο λαδιού). Αυτή η δημοπρασία, σύμφωνα με τον ίδιο συγγαφέα ήταν ανοικτή, πχ. έμοιαζε με ιταλική λότζια (ανοικτό σε μία ή περισσότερες πλευρές, υποστηριζόμενη με αψίδες ή κολόνες). Το ανταλλακτήριο λαδιού δεν χρησιμοποιούταν μόνο για το εμπόριο αυτού του προϊόντος, αλλά για όλες τις επιχειρηματικές διεργασίες.

Το μετάξι

Το όνομα του κτιρίου προέρχεται από το γεγονός ότι το μετάξι ήταν από τον 14ο μέχρι τον 18ο αιώνα η ισχυρότερη βιομηχανία στην πόλη. Τον 14ο αιώνα, ντόπιοι υφαντουργοί, κυρίως Εβραίοι, και αργότερα μοναχοί, συνασπίστηκαν το 1465 στην «αδελφότητα της ελεούσης Παρθένου», στην οποία είναι αφιερωμένο ένα παρεκκλήσι στο ανταλλακτήριο, κατασκευασμένο ανάμεσα στο 1484 και το 1486.
Όταν κτιζόταν το ανταλλακτήριο, στην πόλη ανθούσε η βιομηχανία μεταξιού, με αποτέλεσμα να υπάρχουν 293 αρχιυφαντουργοί σύμφωνα με απογραφή στην πόλη το 1487. Στο τέλος του 17ου αιώνα, το μετάξι ήταν τόσο σημαντικό στις εμπορικές συναλλαγές στο ανταλλακτήριο των εμπόρων ώστε να μετονομαστεί σε ανταλλακτήριο του μεταξιού. Η τελευταία λαμπρή περίοδος ήταν στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, όταν στη βιομηχανία μεταξιού της πόλης εργάζονταν 25.000 άτομα, ενώ στη Βαλένθια λειτουργούσαν τρεις χιλιάδες αργαλειοί. Η παρακμή της βιομηχανίας μεταξιού στη Βαλένθια άρχισε το 1790 και δεν κατάφερε να επανακάμψει ποτέ. Όμως, το ανταλλακτήριο διατήρησε το όνομά του μέχρι σήμερα, προς τιμήν όσων πρωτοπορούσαν στη βαλενθιανή βιομηχανία για τόσους αιώνες.

Κατασκευή

Το ανταλλακτήριο κτίστηκε την περίοδο 1482-1498 από τους αρχιμάστορες Πέρε Κόμπτε, Χουάν Ιβάρρα, Χουάν Κορμπέρα και Δομίνγκο Ουρτιάγα, και ολοκληρώθηκε το 1548. Η κατασκευή του μοιάζει σε εμφάνιση με αυτή μεσαιωνικού κάστρου, με χοντρούς τοίχους και επάλξεις.
Για την κατασκευή του κτίριου απαλλοτροιώθηκαν και κατεδαφίστηκαν 20 σπίτια κοντά στην αγορά. Η ευθύνη της κατασκευής, η οποία έγινε με ασβεστόλιθο, ανατέθηκε στον λιθοξόο από τη Ζιρόνα Περ Κόμπτε και στον Χουάν Ιβάρρα. Η πρώτη πέτρα της κατασκευής τοποθετήθηκε το 1482, ενώ οι εργασίες, τις οποίες πλήρωνε η πόλη, ξεκίνησαν ένα χρόνο αργότερα, όπως μας πληροφορεί το κείμενο στην ασπίδα που βρίσκεται στη γωνία των οδών Πέρε Κόμπτε και Γιότζα.
Οι εργασίες ξεκίνησαν με την κατεδάφιση των σπιτιών, την καταλληλότητα του εδάφους και την επάρκεια υλικών από τον αρχιμάστορα της πόλης Φρανθίσκο Μπιουλάιγουα, ο οποίος αναφέρεται για πρώτη φορά τις 16 Ιανουαρίου 1483, και η παράδοση των κατασκευατικών υλικών έγινε στους λιθοξόους τις 15 Φεβρουαρίου. Η επίσημη ημερομηνία έναρξης των εργασιών θεωρείται ότι είναι η 5η Φεβρουαρίου 1483 και οι πρώτοι μισθοί στους Πέρε Κόμπτε και Χουάν Ιβάρρα πληρώθηκα τις 14 Μαρτίου. Αυτό την ημερομηνία άρχισε η λάξευση των λίθων. Ο αρχιμάστορας της πόλης Μπιουλάιγουα ολοκληρώσε το έργο του στο έδαφος τον Οκτώβριο του 1483 και δεν ξαναφέρεται.

Αρχιτεκτονική

Το ανταλλακτήριο αποτελείται από τέσσερα τμήματα: τον πύργο όπου βρίσκεται ένα μπουντρούμι που κρατούνταν προσωρινά οι κλέφτες εμπόροι μεταξιού και ανέντιμοι εμπόροι μέχρι να τους αναλάβουν οι αρμόδιες αρχές, το συμβούλιο του προξενείου της θάλασσας, το Πάτιο δε λος Ναράνχος και η αίθουσα προσλήψεων ή σαλόνι με τις κολώνες. Η επιφάνεια του κτιρίου είναι πάνω από 2.000 μ² με κτισμένες ή μη επιφάνειες. Το κτίριο μπορεί να εκληφθεί ως ορθογώνιο, με την νότια πλευρά να βλέπει προς την Πλάθα δελ Μερκάδο, την δυτική την οδό των Κορδελάτ, η βόρεια την οδό Λα Λόνχα και η ανατολική την οδό Πέρε Κόμπτε. Ακριβώς απέναντι βρίσκεται το Μερκάδο Θεντράλ και η Εκκλησία των Σάντος Χουάνες.
Όπως φαίνεται από την Πλάθα δελ Μερκάδο, το δεξί τμήμα του κτιρίου αντιστοιχεί στη Λα Λόνχα, η οποία είναι γνωστή επίσης ως αίθουσα με τις κολώνες (1483-1498). Στα αριστερά βρίσκεται ο κεντρικός πύργος (1483-1498), με τρεις ορόφους που χρησιμοποιούνται ως παρεκκλήσι (κάτω όροφος) και φυλάκη (πάνω δύο όροφοι). Λίγο που αριστερά βρίσκεται το τριώροφο Προξενείο της Θάλασσας (Consulado del Mar), το οποίο προστέθηκε αργότερα (1498-1548). Το Πάτιο δε λος Ναράνχος συνδέει τις τρεις περιοχές του κτιρίου, καλύπτοντας συνολικά περισσότερα από 200 τετραγωνικά μέτρα.
Για να κατασκευάσει τη Λα Λόνχα, ο Πέρε Κόμπτε εμπνεύστηκε από την Λόνχα δε Πάλμα, του Γκιγιέμ Σαγρέρα του 1448, η οποία με τη σειρά της πιθανότατα ήταν εμπνευσμένη από το μοναστήρι το Σάντο Δομίγκο δε Βαλένθια των αρχών του 14ου αιώνα.
Η Λόνχα της Βαλένθια, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη και πιο πλούσια διακοσμημένη από αυτή στη Μαγιόρκα. Η Λόνχα της Βαλένθια ξεχωρίζει για την πλούσια επιδεικτή διακόσμηση των παραθύρων, τις μνημειώδεις πόρτες με κυματοειδείς αψίδες και μικρά αγάλματα, κυρίως με σατυριτικές ή ερωτικές σκηνές και είκοσι γκαργκόιλ.