Δημοκρατία του Κρουσόβου

Ιστορία

Στις 3 Αυγούστου 1903, οι αντάρτες κατέλαβαν την πόλη του Κρουσόβου στο Βιλαέτι του Μοναστηρίου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (στην σημερινή Βόρεια Μακεδονία) και ίδρυσαν μια επαναστατική κυβέρνηση. Η οντότητα υπήρχε μόνο για 10 ημέρες: από τις 3 Αυγούστου έως τις 13 Αυγούστου, με επικεφαλής τον Νικόλαο Κάρεφ. Ήταν υπό ισχυρή αριστερή επιρροή, απορρίπτοντας τον εθνικισμό των εθνοτικών μειονοτήτων και ευνοώντας συμμαχίες με τους κοινούς μουσουλμάνους ενάντια στο Σουλτανάτο, καθώς και την ιδέα για μια Βαλκανική Ομοσπονδία. 
Μεταξύ των διαφόρων εθνοθρησκευτικών ομάδων (μιλλέτ) στο Κρούσοβο εξελέχθη ένα Ρεπουμπλικανικό Συμβούλιο με 60 μέλη - 20 αντιπροσώπους από την καθεμία: Αρμάνοι (Βλάχοι), Σλαβόφωνοι, Βλαχόφωνοι και Αλβανόφωνοι Έλληνες Πατριαρχικοί και Μακεδόνες Βούλγαροι (Εξαρχικοί). Το Συμβούλιο εξέλεξε επίσης ένα εκτελεστικό όργανο - την Προσωρινή Κυβέρνηση, με έξι μέλη (2 από κάθε προαναφερμένη ομάδα) με καθήκον την προώθηση του νόμου και της τάξης και τη διαχείριση των προμηθειών, των οικονομικών και της ιατρικής περίθαλψης. Το «Μανιφέστο του Κρουσόβου» δημοσιεύθηκε. Γραμμένο από τον ο Νίκολα Κίροφ, σκιαγράφησε τους στόχους της εξέγερσης, καλώντας τον μουσουλμανικό πληθυσμό να ενώσει τις δυνάμεις του με την προσωρινή κυβέρνηση στον αγώνα ενάντια στην οθωμανική τυραννία, για να επιτύχει την ελευθερία και την ανεξαρτησία. Τόσο ο Νίκολα Κίροφ και ο Νίκολα Κάρεφ ήταν μέλη του Βουλγαρικού Σοσιαλδημοκρατικού εργατικού κόμματος, από όπου πήραν αυτές τις αριστερές ιδέες.
Ωστόσο, ο Κάρεφ αποκαλούσε τα μέλη του τοπικού συμβουλίου «αδελφοί Βούλγαροι», ενώ οι αντάρτες κυμάτιζαν βουλγαρικές σημαίες, σκότωσαν πέντε Έλληνες Πατριαρχικούς, κατηγορώντας τους ότι ήταν οθωμανικοί κατάσκοποι, και στη συνέχεια επιτέθηκαν στους τοπικούς μουσουλμάνους (Τούρκους και Αλβανούς). Εφόσον η πόλη ελεγχόταν από το μέλη της ΕΜΕΟ, η Πατριαρχική πλειοψηφία ήταν ύποπτη και τρομοκρατούμενη.
Αρχικά έκπληκτη από την εξέγερση, η οθωμανική κυβέρνηση έλαβε έκτακτα στρατιωτικά μέτρα για την καταστολή της. Μετά από σφοδρές μάχες κοντά στο Μετσκιν Καμεν, οι Οθωμανοί κατάφεραν να καταστρέψουν την Δημοκρατία του Κρουσόβου, διαπράττοντας αγριότητες εναντίον των ανταρτικών δυνάμεων και του τοπικού πληθυσμού. Σήμερα ένα τεράστιο μνημείο στο λόφο πάνω από το Κρούσοβο σηματοδοτεί το αόριστο όνειρο των επαναστατών του Ίλιντεν. Στην περιοχή υπάρχει ένα άλλο μνημείο που ονομάζεται Μετσκιν Καμεν. Αυτός ήταν το μέρος όπου η ομάδα του Πιτου Γκουλι προσπάθησε να υπερασπιστεί την πόλη του Κρουσόβου από τα οθωμανικά στρατεύματα που έρχονταν από το Μοναστήρι. Όλη η ομάδα και ο αρχηγός τους (βοϊβόδας) έχασαν τη ζωή τους. Ως αποτέλεσμα των πυροβολισμών, η πόλη έπιασε μερικώς φωτιά.

Σύγχρονες αναφορές

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Γιουγκοσλαβική Μακεδονία, που τότε προσαρτήθηκε στην Βουλγαρία, οι νεοδιοργανωμένοι κομμουνιστές παρτιζάνοι ανέπτυξαν την ιδέα κάποιου είδους συνέχειας μεταξύ του αγώνα τους και του αγώνα των ανταρτών στο Κρουσόβου. Επιπλέον, ενθάρρυναν τον πληθυσμό να αγωνιστεί για την «ελεύθερη Μακεδονία» και εναντίον των «φασιστών Βουλγάρων κατακτητών». Μετά τον πόλεμο η ιστορία συνεχίστηκε στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας, όπου η Δημοκρατία του Κρουσόβου συμπεριλήφθηκε στο εθνικό της πάνθεον. Οι νέες κομμουνιστικές αρχές εξαφανίστηκαν με επιτυχία τα εναπομείναντα Βουλγαροφιλικά αισθήματα. Στο πλαίσιο των προσπαθειών να αποδείξουν τη συνέχεια του νέου «Μακεδονικού» έθνους και των πρώην ανταρτών, ισχυρίστηκαν οι ακτιβιστές της ΕΜΕΟ, είχαν Μακεδονική εθνική συνείδηση. Η ίδρυση της βραχύβιας οντότητας θεωρείται σήμερα στην Βόρεια Μακεδονία ως προοίμιο της ανεξαρτησίας του σύγχρονου αυτού κράτους.
Ωστόσο, Σλαβομακεδόνες ιστορικοί όπως ο Μπλάζε Ριστόφσκι αναγνώρισαν ότι η Δημοκρατία του Κρουσόβου, που είναι σήμερα ένα σύμβολο της κρατικής κυριαρχίας της Βόρειας Μακεδονίας, απαρτίζετο από ανθρώπους που αυτοχαρακτηρίζονταν ως «Έλληνες», «Βλάχοι» και «Βούλγαροι». Στις αρχές του 20ού αιώνα, το Κρούσοβο κατοικείτο από έναν σλαβικό πληθυσμό, Αρωμάνους και Ορθοδόξους Αλβανούς με τους κατοίκους των πόλεων να χωρίζονται σε εθνοθρησκευτικούς ομάδες σύμφωνα με διάφορα οθωμανικά μιλλέτ, με τους Έλληνες Πατριαρχικούς να είναι η μεγαλύτερη κοινότητα, ακολουθούμενη από τους Βούλγαρους Εξαρχικούς και τους Βλάχους. Όταν ο ανθρωπολόγος Κειθ Μπράουν επισκέφθηκε το Κρούσοβο την παραμονή του 21ου αιώνα, ανακάλυψε ότι η τοπική αρμανική διάλεκτος δεν έχει ακόμα κανέναν τρόπο να διακρίνει τους όρους «Σλαβομακεδόνας» και «Βούλγαρος» και χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό Vurgari, δηλαδή «Βούλγαροι», και για τις δύο εθνοτικές ομάδες.