Αμυντικός Στρατώνας Άρτας

Τοποθεσία

Ο Αμυντικός Στρατώνας Άρτας κατασκευάστηκε σε μία βραχώδη τοποθεσία που δέσποζε πάνω από την πόλη, στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου Περάνθης και σε υψόμετρο 110 μέτρων. Η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου είχε να κάνει με τα πλεονεκτήματα που προσέφερε στον έλεγχο των δύο βασικών σημείων διέλευσης της πόλης, τους Αγίους Θεοδώρους και το γεφύρι της Άρτας αλλά και την μεγάλη ορατότητα στην πεδιάδα της Άρτας, η οποία έδινε δυνατότητα παρατήρησης μέχρι τον Αμβρακικό και το Ξηροβούνι. 
Η στρατηγική σημασία της συγκεκριμένης θέσης ήταν γνωστή από τα αρχαία χρόνια. Η αρχαία Αμβρακία, κτισμένη στους βόρειους πρόποδες του λόφου, περιβαλλόταν από ισχυρό τείχος και διέθετε ακρόπολη, η οποία με βάση τις αρχαιολογικές έρευνες, βρίσκονταν περίπου στη θέση όπου κατασκευάστηκε ο στρατώνας.
Ο Βρετανός στρατιωτικός Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ επισκέφθηκε την πόλη της Άρτας το 1805 και παρατήρησε τα ίχνη των οχυρωματικών θέσεων ενώ ταυτόχρονα απεικόνισε την γύρω περιοχή. Σύμφωνα με τον Ληκ, στην ανατολική πλευρά της πόλης βρίσκονταν ο λόφος Περάνθης και στο υψηλότερο σημείο του η θέση «Προφήτης Ηλίας» ενώ πιο χαμηλά υπήρχαν τα λείψανα της αρχαίας ακρόπολης. Σε μικρή απόσταση από το συγκεκριμένο σημείο υπήρχε η μονή της Φανερωμένης, η εκκλησία της Οδηγήτριας και ένας ερειπωμένος ανεμόμυλος. Στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου, ανάμεσα από το μοναστήρι της Φανερωμένης και την αρχαία ακρόπολη, υπήρχαν ίχνη από τις πύλες του οχυρωματικού περιβόλου, οι λεγόμενες «Πόρτες».

Περιγραφή

Ο Αμυντικός Στρατώνας, στην αρχική του μορφή, ήταν ένα κεραμοσκεπές κτίσμα με σχεδόν τετράγωνη κάτοψη. Τα τείχη είχαν πάχος 1,05 μέτρα και το υλικό κατασκευής ήταν ο γρανίτης. Το κτίριο διέθετε δύο ορόφους ενώ στις γωνίες του υπήρχαν 4 τετραώροφοι πύργοι. 
Οι όψεις των πύργων ήταν απέριττες και καθένας από αυτούς εμφάνιζε 4 ζεύγη από πολεμίστρες στην μπροστινή πλευρά ενώ ανάμεσα από κάθε ζεύγος υπήρχαν τέσσερα κάθετα ανοίγματα, τα οποία διευρύνονται προς το εσωτερικό και χρησίμευαν ως προς την καλύτερη είσοδο του ηλιακού φωτός. Πολεμίστρες διέθετε και το κυρίως κτίριο, οι οποίες ήταν πολυάριθμες, με παράλληλη διάταξη και στους δύο ορόφους. Οι πολλές και μικρές πολεμίστρες στους πύργους και το κυρίως κτίριο αποτελούσαν τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του στρατώνα και τόνιζαν τον αμυντικό χαρακτήρα του οικοδομήματος.
Η κεντρική είσοδος του στρατώνα ήταν η μπροστινή και εμφάνιζε τοξωτά ανοίγματα. Επάνω από αυτή και στο κέντρο, υπήρχε κλειστός τρίπλευρος εξώστης, ο οποίος χρησίμευε ως εστιατόριο των αξιωματικών μετά το 1882 και άλλοι δύο, πλευρικοί ως προς τον κεντρικό, εξώστες ενώ υπήρχαν και πλαϊνές είσοδοι ανεφοδιασμού. Οι δυνατότητες στρατωνισμού έφταναν τα 1000 άτομα ενώ η πρόσβαση στο κέντρο της πόλης ήταν έυκολη εντός 10 λεπτών.

Ιστορία

Στο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης & Πρεβέζης» (εκδ.1884) του Σεραφείμ Ξενόπουλου, μητροπολίτη Άρτας, γίνεται αναφορά στον Αμυντικό Στρατώνα. Ο μητροπολίτης μας πληροφορεί ότι το κτίριο κατασκευάστηκε το 1864 από την Οθωμανική κυβέρνηση με στόχο την καλύτερη άμυνα της πόλης και ήταν εφοδιασμένο με δύο μεγάλες δεξαμενές νερού.
Στις 24 Ιουνίου 1881, ημέρα απελευθέρωσης της Άρτας, πλήθος πολιτών είχε εξέλθει στους δρόμους για να υποδεχτεί τον ελληνικό στρατό. Η επίσημη υποδοχή έλαβε χώρα στο ύψος του ναού των Αγίων Θεοδώρων με το στήσιμο αψίδας και στις 4 μ.μ κατέφθασε ο αξιωματικός Σκαρλάτος Σούτσος, ο οποίος ενώπιον του μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ, ανακοίνωσε την κατάληψη της Άρτας. Αμέσως μετά το 4ο τάγμα πεζικού υπό τον συνταγματάρχη Δημήτριο Αντωναρόπουλο εισήλθε στην πόλη και ακολούθησαν οι λοιπές μονάδες ενώ οι κάτοικοι της Άρτας ακολουθούσαν την πορεία, η οποία κατέληξε στην πλατεία του Ρολογιού. Οι στρατιωτικές μονάδες που εισήλθαν στην πόλη, εγκαταστάθηκαν στον Αμυντικό Στρατώνα και στο κάστρο.
Κατά τη διάρκεια του ατυχή Ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, ο Αμυντικός Στρατώνας αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τις πολεμικές δραστηριότητες της 3ης Μεραρχίας με διοικητή τον συνταγματάρχη Θρασύβουλο Μάνο. Ο στρατώνας ήταν εφοδιασμένος με 5 πυροβολεία υπό τη διοίκηση του ταγματάρχη του πυροβολικού Κωνσταντίνου Δαμιανού ενώ μπροστά από τον στρατώνα υπήρχε ένα βαρύ πυροβόλο των 15 εκ. 
Τα πυροβολεία ήταν τα εξής: α) Πυροβολείο με δύο πυροβόλα των 10,5 εκ. υπό τον λοχαγό Γουλίμη, τα οποία στόχευαν προς το Ιμαρέτ και τον κάμπο. β) Πυροβολείο με 4 πυροβόλα των 8,7 εκ. υπό τον ανθυπολοχαγό Διγενή, τα οποία στόχευαν προς το Ιμαρέτ. γ) Πυροβολείο με 2 πυροβόλα των 8,7 εκ. υπό τον ανθυπολοχαγό Αμβράσογλου, τα οποία στόχευαν προς το Ιμαρέτ και τη Βλαχέρνα. δ) Πυροβολείο με 2 πυροβόλα των 8,7 εκ. υπό τον ανθυπολοχαγό Γαλανόπουλο, τα οποία στόχευαν στο Ιμαρέτ και την γέφυρα της Άρτας. ε) Πυροβολείο με 2 πυροβόλα των 7,5 εκ. υπό τον ανθυπολοχαγό Ζήκο, τα οποία στόχευαν προς τη Μονή Κάτω Παναγιάς και τη γέφυρα της Άρτας. Ο στρατώνας ήταν εφοδιασμένος και με ηλεκτρικό προβολέα μεγάλων διαστάσεων για τις νυχτερινές επιχειρήσεις.
Οι πολεμικές δραστηριότητες που έλαβαν χώρα στην Άρτα το 1912, στα πλαίσια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, βρήκαν και πάλι τον Αμυντικό Στρατώνα να αποτελεί την έδρα της διοίκησης του στρατού Ηπείρου με διοικητή τον στρατηγό Σαπουτζάκη ενώ σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και κατά τη διάρκεια της Μάχης της Άρτας το 1944.
Σήμερα ο Αμυντικός Στρατώνας στην αρχική του μορφή δεν υφίσταται αλλά το κυρίως κτίριο διασώζεται στο εσωτερικό του στρατοπέδου «Κωνσταντίνος Βερσής», έδρα του Κέντρου Εκπαίδευσης Νεοσυλλέκτων Άρτας (πρώην ΚΕΥΓ), στο λόφο Περάνθης. Το 1994 με υπουργική απόφαση, το κτίριο χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο που χρήζει ειδικής κρατικής προστασίας.