Ντέρμπι των αιωνίων αντιπάλων Ελλάδας (μπάσκετ ανδρών)

Ιστορία

Οι δύο ομάδες κυριαρχούν στις ελληνικές αλλά και τις ευρωπαϊκές διοργανώσεις, με τον Παναθηναϊκό να μετράει μέχρι στιγμής 6 πρωταθλήματα Ευρώπης, 37 πρωταθλήματα Ελλάδας και 19 κύπελλα Ελλάδας και τον Ολυμπιακό 3 πρωταθλήματα Ευρώπης, 12 πρωταθλήματα Ελλάδας και 9 κύπελλα Ελλάδας. Το γεγονός ότι κατά την τελευταία εικοσαετία οι δύο σύλλογοι συγκαταλέγονται σταθερά στους κορυφαίους της Ευρώπης, προσδίδει πλέον πανευρωπαϊκή σπουδαιότητα στο ντέρμπι αυτό.
Οι δύο ομάδες έχουν συγκρουστεί σε εγχώριες και ευρωπαϊκές διοργανώσεις και αποτελούν το συνηθέστερο ζευγάρι, σε τελικούς ελληνικού πρωταθλήματος και κυπέλλου. Μέχρι στιγμής οι αιώνιοι έχουν αναμετρηθεί δεκάδες φορές για την κανονική διάρκεια και τα play offs του πρωταθλήματος αλλά και για το Κύπελλο Ελλάδας. Έχουν επίσης αναμετρηθεί 15 φορές στην Ευρωλίγκα. Από τις αναμετρήσεις τους ξεχωρίζουν αυτές της Ευρωλίγκας καθώς και των τελικών του Πρωταθλήματος και του Κυπέλλου.

Αναμετρήσεις στην Ευρωλίγκα

Οι δύο ομάδες έχουν αναμετρηθεί δεκαπέντε φορές στην διοργάνωση με τον Ολυμπιακό να έχει επικρατήσει δέκα φορές και τον Παναθηναϊκό πέντε. Ξεχωρίζουν οι αναμετρήσεις τους που πραγματοποιήθηκαν στην ημιτελική φάση του Φάϊναλ Φορ της διοργάνωσης. Η πρώτη φορά ήταν στο Φάϊναλ Φορ της περιόδου 1993–94, που πραγματοποιήθηκε στο Τελ Αβίβ. Στην αναμέτρηση αυτή επικράτησε ο Ολυμπιακός με σκορ 77–72 και έγινε έτσι η πρώτη ελληνική ομάδα που εξασφάλισε συμμετοχή σε τελικό Ευρωλίγκα. Η δεύτερη φορά ήταν την αμέσως επόμενη χρονιά στο Φάϊναλ Φορ που πραγματοποιήθηκε στη Σαραγόσα και για μία ακόμα, δηλαδή ...δεύτερη, φορά επικράτησε ο Ολυμπιακός με σκορ 58–52. Όπως και την προηγούμενη χρονιά όμως ο Ολυμπιακός δεν κατάφερε να κατακτήσει το κύπελλο στον τελικό.
Η τρίτη τους συνάντηση σε Φάϊναλ Φορ ήταν την περίοδο 2008–09, όπου επικράτησε ο Παναθηναϊκός 84–82 και κατάφερε στη συνέχεια να κατακτήσει και το κύπελλο. Άλλη μία φορά έχουν συναντηθεί οι δύο ομάδες σε προημιτελική φάση, την περίοδο 1996–97 όπου ο Ολυμπιακός επικράτησε και στα δύο παιχνίδια. Στην πρώτη αναμέτρηση μάλιστα επικράτησε του Παναθηναϊκού με νίκη 69–49 μέσα στο ΟΑΚΑ, νίκη που αποτελεί και την ευρύτερη στην ιστορία των ευρωπαϊκών αναμετρήσεων των δύο ομάδων. Μετά την πρόκρισή του ο Ολυμπιακός προκρίθηκε στο Φάϊναλ Φορ όπου κατέκτησε και το Κύπελλο στη Ρώμη. Η επόμενη συνάντησή τους ήταν σε φάση ομίλων την περίοδο 2001–02. Στο πρώτο παιχνίδι στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας ο Ολυμπιακός επικράτησε με 92–75, ενώ στο δεύτερο στο ΟΑΚΑ ο Παναθηναϊκός με 88–78. Στον όμιλο αυτόν μάλιστα οι τρεις από τις τέσσερις ομάδες που συμμετείχαν ήταν ελληνικές (συμμετείχε και η ΑΕΚ). Την πρόκριση πήρε τελικά ο Παναθηναϊκός που κατάφερε στη συνέχεια να κατακτήσει και το κύπελλο. Η επόμενη συνάντηση τους ήταν στο Top 16 της περιόδου 2013–14, όπου οι δύο ομάδες πήραν από μία νίκη (66–62 ο Παναθηναϊκός στο ΟΑΚΑ, 68–65 ο Ολυμπιακός στο ΣΕΦ). Από τη σεζόν 2016–17 και έπειτα συναντιούνται κάθε χρόνο, εξαιτίας της νέας διεξαγωγής της διοργάνωσης σε έναν ενιαίο όμιλο. Το 2016–17 ο Ολυμπιακός επικράτησε και στα δύο παιχνίδια (79–77 στο ΟΑΚΑ και 77–69 στο ΣΕΦ).Την επόμενη περίοδο οι δύο ομάδες πήραν από μία νίκη (70–62 ο Παναθηναϊκός στο ΣΕΦ και 85–87 ο Ολυμπιακός στο ΟΑΚΑ), όπως και τη μεθεπόμενη (93–80 ο Παναθηναϊκός στο ΟΑΚΑ και 79–65 ο Ολυμπιακός στο ΣΕΦ).

Αναμετρήσεις στους τελικούς Πρωταθλήματος Ελλάδας

Οι δύο ομάδες έχουν βρεθεί δεκαοκτώ φορές αντιμέτωπες σε τελικό ελληνικού πρωταθλήματος. Στις συναντήσεις αυτές ο Παναθηναϊκός ήταν τελικός νικητής δώδεκα φορές και ο Ολυμπιακός έξι. Οι δύο ομάδες συναντήθηκαν για πρώτη φορά σε τελικό την περίοδο 1992–93, με τον Παναθηναϊκό να διατηρεί το πλεονέκτημα έδρας. Νικητής του τελικού αναδείχθηκε ο Ολυμπιακός με 3–1 νίκες, ανατρέποντας το πλεονέκτημα έδρας του Παναθηναϊκού. Ο τελικός αυτός σημαδεύτηκε από την άρνηση του Παναθηναϊκού να αγωνιστεί στον τέταρτο αγώνα της σειράς. Αποτέλεσμα ήταν να αναδειχθεί νικητής ο Ολυμπιακός και να κατακτήσει τον τίτλο. 
Την σεζόν 1994–95 πλεονέκτημα έδρας είχε ο Ολυμπιακός ο οποίος τελικά επικράτησε στον πέμπτο αγώνα που είχε δραματικό φινάλε και έληξε με το ισχνό σκορ 45–44. Μία χρονιά μετά (την περίοδο 1995–96) η σειρά κρίθηκε ξανά στους πέντε αγώνες μόνο που αυτή τη φορά ο Ολυμπιακός επικράτησε εύκολα στον τελευταίο αγώνα με το εντυπωσιακό σκορ 73–38. Η νίκη αυτή του Ολυμπιακού με 35 πόντους διαφορά είναι η μεγαλύτερη σε εύρος νίκη στις αναμετρήσεις των δύο ομάδων στο Πρωτάθλημα Ελλάδος, και η δεύτερη μεγαλύτερη σε οποιαδήποτε διοργάνωση, με την πρώτη να ανήκει κι αυτή στον Ολυμπιακό, που είχε κερδίσει με 42 πόντους διαφορά και σκορ 68–110 εκτός έδρας τον Παναθηναϊκό το 1977 για το Κύπελλο Ελλάδος.
Τελικό ανάμεσα στις δύο ομάδες είχαμε πάλι την περίοδο 1998–99. Αν και το πλεονέκτημα έδρας το είχε ο Ολυμπιακός, στον τελικό επικράτησε ο Παναθηναϊκός πετυχαίνοντας τρεις νίκες έναντι δύο του Ολυμπιακού. Την περίοδο 2000–01 νικητής αναδείχθηκε ξανά ο Παναθηναϊκός, σε μία σειρά τελικών που κρίθηκε ξανά στον τελευταίο αγώνα. Επόμενη συνάντηση των δύο ομάδων ήταν την περίοδο 2005–06 όπου ο Παναθηναϊκός επικράτησε εύκολα με 3–0 νίκες. Τις επόμενες χρονιές οι δύο ομάδες συναντώνται σταθερά στον τελικό. Την περίοδο 2006–07 όπου επικράτησε ο Παναθηναϊκός, εξαιρετικά δύσκολα, κερδίζοντας το τρίτο παιχνίδι στην παράταση. Επανέλαβε την επιτυχία του και την επόμενη χρονιά, άλλα και την περίοδο 2008–09 κατά την οποία χρειάστηκε να ανατρέψει το μειονέκτημα έδρας που είχε. Την περίοδο 2009–10 ο τελικός υπήρξε επεισοδιακός με τον τέταρτο αγώνα της σειράς να διακόπτεται από σοβαρά επεισόδια στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας. 

Τελικός νικητής ήταν ξανά ο Παναθηναϊκός. Την επόμενη περίοδο (2010–11) ο Παναθηναϊκός κατάφερε για μία ακόμα φορά να επικρατήσει αν και βρισκόταν πάλι με μειονέκτημα έδρας.
Οι 2 ομάδες συνέχισαν να αναμετρούνται στους τελικούς του πρωταθλήματος και τις επόμενες 7 σεζόν, έχοντας 3 κατακτήσεις πρωταθλημάτων ο Ολυμπιακός και 4 ο Παναθηναϊκός. Ο Ολυμπιακός τις σεζόν 2011–12 (3–2 νίκες), 2014–15 (3–0 νίκες) και 2015–16 (3–1 νίκες) και ο Παναθηναϊκός τις σεζόν 2012–13 (0–3 νίκες), 2013–14 (3–2 νίκες), 2016–17 (3–2 νίκες) και 2017–18 (3–2 νίκες).

Αναμετρήσεις στο Κύπελλο Ελλάδας

Οι δύο ομάδες έχουν αναμετρηθεί 26 φορές για τον θεσμό του κυπέλλου. Τις 9 από αυτές βρέθηκαν αντιμέτωπες στον τελικό της διοργάνωσης, με αποτέλεσμα να αποτελούν το συνηθέστερο ζευγάρι του τελικού.  Στις συναντήσεις των δύο ομάδων στον τελικό της διοργάνωσης επτά φορές έχει επικρατήσει ο Παναθηναϊκός και δύο ο Ολυμπιακός. Η πρώτη συνάντηση των δύο ομάδων ήταν στις 2–6–1979 όταν αναμετρήθηκαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο, με τελικό νικητή τον Παναθηναϊκό με σκορ 79–72. Η τελευταία αναμέτρηση σε τελικό ήταν την περίοδο 2012–13, στο Κλειστό του Ελληνικού, στην οποία επικράτησε ο Παναθηναϊκός μετά από έναν περιπετειώδη αγώνα με σκορ 81–78.
Η μεγαλύτερη σε εύρος νίκη στα παιχνίδια μεταξύ των δύο ομάδων στο πλαίσιο της διοργάνωσης του Κυπέλλου, που αποτελεί ταυτόχρονα και τη μεγαλύτερη στην ιστορία των αναμετρήσεων των δύο ομάδων σε οποιαδήποτε διοργάνωση, είναι αυτή του Ολυμπιακού με σκορ 68–110 (42 πόντοι διαφορά) επί του Παναθηναϊκού μέσα στο Παναθηναϊκό Στάδιο το 1977, σε αγώνα νοκ–άουτ για την Δ΄ φάση του Κυπέλλου Ελλάδας 1976–77. Στον αγώνα αυτόν, ο ήδη πρωταθλητής της σεζόν 1976–77 Παναθηναϊκός κατέβηκε τυπικά ακολουθώντας την οδηγία της "μη αγωνιστικότητας" που πρότεινε ο αρχηγός της ομάδας Απόστολος Κόντος, διότι η διοίκηση δεν είχε δώσει πριμ, όπως είχε υποσχεθεί, στους παίκτες για την κατάκτηση του πρωταθλήματος. Μια μαύρη σελίδα στην ιστορία του Παναθηναϊκού, που προκλήθηκε από μία απαράδεκτη απόφαση των παικτών του οι οποίοι δεν έδωσαν την πρέπουσα σημασία στο γόητρο του αγώνα.

Παίκτες

Ο Πέτρος Δημητρόπουλος το 1950 υπήρξε ο πρώτος καλαθοσφαιριστής που αναδείχθηκε πρωταθλητής Ελλάδας με τον Παναθηναϊκό ενώ είχε αποκτηθεί από τον Ολυμπιακό. Το 1979 ο Ολυμπιακός απέκτησε από τον Παναθηναϊκό τον Χρήστο Ιορδανίδη. Ο πρώτος Αμερικανός που έπαιξε και στις δύο ομάδες και μάλιστα χωρίς ενδιάμεσο σταθμό ήταν ο Τζέρι Τζένκινς, ο οποίος μπορεί να μην κατέκτησε τίτλο, αλλά συνδέθηκε, ειδικά με τον Ολυμπιακό, με την ιστορική πρόκριση στο Final-6 το 1979. Το 1982 ο Κιθ Γούλφοκ μεταπήδησε όπως και ο Τζένκινς απο τον Παναθηναϊκό στον Ολυμπιακό. Το 1983 ο Γιώργος Σκροπολίθας μεταγράφηκε από τον Ολυμπιακό στον Παναθηναϊκό. Την ίδια χρονιά, ο Νίκος Δαρίβας μετακινήθηκε από τον Παναθηναϊκό στον Ολυμπιακό.
Από το 1994 και μετά 26 παίκτες συνολικά έχουν αγωνιστεί με τη φανέλα και των δύο ομάδων. Πρώτη περίπτωση ήταν ο Ζάρκο Πάσπαλι που αγωνίστηκε με μεγάλη επιτυχία στον Ολυμπιακό και αμέσως μετά μεταγράφηκε στον Παναθηναϊκό και τελευταία ο Ιωάννης Παπαπέτρου που από τον Ολυμπιακό πήγε απευθείας στον Παναθηναϊκό. Παίχτες που έπαιξαν αρχικά στον Παναθηναϊκό και στην συνέχεια αγωνίστηκαν με τη φανέλα του Ολυμπιακού ήταν οι: Άριαν Κόμαζετς, Αλεξάντερ Βολκόφ, Ντίνο Ράτζα, Νίκος Μπουντούρης, Νταμίρ Μουλαομέροβιτς, Νίκος Οικονόμου, Ανδρέας Γλυνιαδάκης, Λάζαρος Παπαδόπουλος, Γκιόργκι Σερμαντίνι, Βασίλης Σπανούλης, Στράτος Περπέρογλου και Γιώργος Μπόγρης ενώ παίκτες που έπαιξαν αρχικά στον Ολυμπιακό και στην συνέχεια αγωνίστηκαν στον Παναθηναϊκό ήταν οι: Ζάρκο Πάσπαλι, Αλέξανδρος Ανθής (χωρίς επίσημη συμμετοχή με καποιον εκ των δύο), Τζόνι Ρότζερς, Δημήτρης Παπανικολάου, Πάτρικ Φέμερλινγκ, Άντρια Ζίζιτς, Βασίλης Ξανθόπουλος (είχε αγωνιστεί στο εφηβικό του Ολυμπιακού και όχι στην πρώτη ομάδα), Χάρης Γιαννόπουλος, Ίαν Βουγιούκας, Σοφοκλής Σχορτσιανίτης, Λουκάς Μαυροκεφαλίδης, Γιάννης Μπουρούσης, Ματ Λοτζέσκι και Ιωάννης Παπαπέτρου.
Ο Δημήτρης Παπανικολάου υπήρξε ο αθλητής που είχε την πιο επιτυχημένη καριέρα αγωνιζόμενος και με τους 2 συλλόγους αφού κατέκτησε το Τριπλ Κράουν και με τις 2 ομάδες. Συνολικά κατέκτησε 6 πρωταθλήματα (2 με τον Ολυμπιακό και 4 με τον Παναθηναϊκό), 5 κύπελλα (2 με τον Ολυμπιακό και 3 με τον Παναθηναϊκό) και 2 φορές την Ευρωλίγκα (1 με τον Ολυμπιακό και 1 με τον Παναθηναϊκό).

Προπονητές

Ο Κώστας Μουρούζης κατέκτησε το πρωτάθλημα Ελλάδας και με τις 2 ομάδες. Ο Κώστας Αναστασάτος, ο Μιχάλης Κυρίτσης και ο Λευτέρης Σούμποτιτς βρέθηκαν στην τεχνική ηγεσία και των 2 συλλόγων. Αξιοσημείωτες υπήρξαν περιπτώσεις του Φαίδωνα Ματθαίου και του Παναγιώτη Γιαννάκη οι οποίοι έκαναν μεγάλη καριέρα ως αθλητές με τον Παναθηναϊκό και σημείωσαν αξιόλογες επιτυχίες ως προπονητές του Ολυμπιακού.