Φρεγάτα (πτηνό)

Συστηματική ταξινομική

Οι φρεγάτες είχαν ταξινομηθεί μαζί με τους κορμοράνους, τις σούλες και τους πελεκάνους στο γένος Pelecanus, από τον Λινναίο το 1758, στην 10η έκδοση του Systema Naturae. Περιέγραψε τα κύρια διακριτικά χαρακτηριστικά τους, όπως το ευθύ, αγκιστρωτό στην άκρη, ράμφος, τα γραμμοειδή ρουθούνια, το γυμνό πρόσωπο και τα πλήρως ενωμένα με νηκτική μεμβράνη, πόδια. Το 1874, ο Άγγλος ζωολόγος Α. Γκάροντ (Alfred Henry Garrod, 1846-1879) δημοσίευσε μια μελέτη όπου εξετάστηκαν διάφορες κατηγορίες πτηνών και χωρίστηκαν σε ομάδες, ανάλογα με το εάν διέθεταν ένα επιλεγμένο σύνολο από 5 μυς. Παρατήρησε ότι η μορφή των μυών ήταν διαφορετική εντός των στεγανοπόδων (τυπικά Πελεκανόμορφα) και συμπέρανε ότι υπήρχαν αποκλίνουσες καταγωγές στην συγκεκριμένη ομάδα, που θα πρέπει να οδηγούν σε ξεχωριστές οικογένειες, με τις φρεγάτες να συγκροτούν την δική τους (Fregatidae).
Ο Ο. Λάναμ (Urless Ν. Lanham) παρατήρησε το 1947 ότι, οι φρεγάτες είχαν κάποια σκελετικά χαρακτηριστικά περισσότερο κοινά με τα Ρινοτρυπόμορφα, σε σχέση με τα Πελεκανόμορφα, αν και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ανήκουν στην δεύτερη ομάδα (ως υποτάξη Fregatae), έστω και ως πρώιμο παρακλάδι της. Η ταξινόμηση αυτής της ομάδας, όπως τα παραδοσιακά Πελεκανόμορφα, με τα πόδια πλήρως ενωμένα με νηκτική μεμβράνη και την παρουσία λαρυγγικού σάκου, συνεχίστηκε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Ωστόσο, μοριακές μελέτες έδειξαν ότι, οι πελεκάνοι είναι στην πραγματικότητα πιο στενά συνδεδεμένοι με τους ερωδιούς, τις νερόκοτες και τις χουλιαρομύτες, αλλά και με τον σφυροκέφαλο και τον φαλαινοκέφαλο. Γι’ αυτό και η τάξη μετονομάστηκε σε Σουλόμορφα (Suliformes) το 2010, ωστόσο υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των ερευνητών.
Το 1994 υιοθετήθηκε το όνομα της οικογένειας Φρεγατίδες (Fregatidae), όπως είχε πρωτοαναφερθεί το 1867 από τους Γάλλους φυσιοδίφες Come-Damien Degland και Zéphirin Gerbe και αντικατέστησε, σύμφωνα με το άρθρο 40 (b) του Διεθνούς Κώδικα Ζωολογικής Ονοματολογίας, την ονομασία Ταχυπετίδες (Tachypetidae), όπως είχε προταθεί το 1840, από τον Johann Friedrich von Brandt. Kλαδιστική μελέτη του σκελετού και των επί μέρους οστών στα τυπικά Πελεκανόμορφα και στα συγγενικά taxa διαπίστωσε ότι, οι φρεγάτες σχημάτιζαν ιδιαίτερο κλάδο με το γένος Limnofregata, της Ηώκαινου Εποχής. Τα άτομα από αυτά τα δύο γένη έχουν 15 αυχενικούς σπονδύλους, σε αντίθεση με, σχεδόν, όλα τα άλλα Πελαργόμορφα, Σουλόμορφα και Πελεκανόμορφα, τα οποία έχουν 17. Η ομάδα αυτή είναι αδελφική (sister group) με τα Suloidea, που περιλαμβάνει τις σούλες, τους κορμοράνους και τα μέλη των Anhingidae (darters). Η ηλικία του γένους Limnofregata υποδεικνύει ότι αυτοί οι κλάδοι είχαν διαχωριστεί ήδη από το Ηώκαινο.

Απολιθώματα

Το προαναφερθέν γένος Limnofregata της Ηώκαινου Εποχής περιλαμβάνει πτηνά, των οποίων απολιθωμένα υπολείμματα ανακτήθηκαν από προϊστορικά περιβάλλοντα γλυκού νερού, σε αντίθεση με τα θαλάσσια που προτιμούν τα συγγενικά είδη της σύγχρονης εποχής. Φαίνεται ότι διέθεταν μικρότερα και λιγότερο αγκιστρωτά ράμφη, μακρύτερα πόδια και μεγαλύτερα, σχισμοειδή ρινικά ανοίγματα. Τρία απολιθωμένα είδη έχουν περιγραφεί: δύο από τον Γεωλογικό Σχηματισμό του ποταμού Γκριν στις ΗΠΑ (Green River Formation (48-52 εκατ. ετών) και ένα (1) από τον Γεωλογικό Σχηματισμό Ουόσατς (Wasatch Formation (μεταξύ 53 και 55 εκατομμυρίων ετών).
Πιο πρόσφατα απολιθώματα, χρονολογούμενα από το Πλειστόκαινο και το Ολόκαινο -και που δεν μπορούν να διακριθούν από τα σημερινά είδη- έχουν ανακτηθεί από την Νήσο της Αναλήψεως (φρεγάτα της Νήσου της Αναλήψεως), την Αγία Ελένη, και από διάφορα άλλα νησιά στον Ειρηνικό Ωκεανό (φρεγάτα της Νήσου της Αναλήψεως και μεγάλη φρεγάτα).

Κλαδιστική

Το γένος Fregata περιγράφηκε από τον Γάλλο φυσιοδίφη Μ. Λασεπέντ (Bernard Germain de Lacépède, 1756-1825), το 1799. Ο τύπος (type species) είναι η φρεγάτα της Νήσου της Αναλήψεως (Fregata aquila). Για πολλά χρόνια, αναγνωρίζονταν μόνο 2 είδη, τα Fregata aquila και F. ariel. Όμως, ο Αυστραλός ορνιθολόγος Γ. Μάθιους (Gregory Macalister Mathews 1876-1949) αναγνώρισε 5 είδη, τα οποία εξακολουθούν να αναγνωρίζονται έως σήμερα.
Ανάλυση ριβοσωματικού και μιτοχονδριακού DNA έδειξε ότι τα πέντε είδη απέκλιναν από έναν κοινό πρόγονο μόνον πρόσφατα, μόλις 1,5 εκατομμύρια χρόνια πριν. Υπάρχουν δύο ζεύγη ειδών, η μεγάλη φρεγάτα με την φρεγάτα της Νήσου των Χριστουγέννων και η μεγαλόπρεπη φρεγάτα με την φρεγάτα της Νήσου της Αναλήψεως, ενώ το πέμπτο είδος, η μικρή φρεγάτα, θεωρείται πρώιμο παρακλάδι του κοινού προγόνου των προαναφερθέντων τεσσάρων ειδών.

Γεωγραφική κατανομή και βιότοπος

Οι φρεγάτες είναι πτηνά που υπερίπτανται των ανοικτών υδάτων στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές των τριών μεγάλων ωκεανών της υφηλίου, του Ειρηνικού, του Ατλαντικού και του Ινδικού. Πετούν, εκμεταλλευόμενοι τα θερμά ανοδικά ρεύματα που δημιουργούνται κάτω από τα νέφη των σωρειτών (cumulus).

Τροφή

Ως θαλάσσια, πελαγικά πτηνά μεγάλων αποστάσεων, οι φρεγάτες μπορούν να αναζητούν τροφή έως και 500 χιλιόμετρα (310 μίλια) μακριά από την στεριά. Συνήθως δεν προσθαλασσώνονται, αλλά αρπάζουν την λεία τους από την επιφάνεια του νερού, καθώς πετούν, χρησιμοποιώντας το μακρύ και κυρτό τους ράμφος. Συλλαμβάνουν κυρίως μικρά ψάρια, που προσπαθούν να αποφύγουν θαλάσσιους θηρευτές (κυρίως τόνους), όπως χελιδονόψαρα, αλλά τρώνε και καλαμάρια, νεοσσούς άλλων πουλιών και νεογέννητες χελώνες. Συχνά, οι φρεγάτες «ληστεύουν» άλλα θαλασσοπούλια, όπως σούλες, φαέθοντες και μύχους, ακόμη και όταν ήδη έχουν καταπιεί την λεία τους εκμεταλλευόμενες την ταχύτητα και την ευελιξία τους για να παρενοχλούν τα «θύματά» τους, μέχρις ότου εκείνα αναγκαστούν να αδειάσουν το περιεχόμενο του στομάχου τους.
Θεωρούνται, ως εκ τούτου, κλεπτοπαρασιτικά πτηνά, αν και ο κλεπτοπαρασιτισμός (kleptoparasitism) δεν φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην διατροφή τους, αλλά την συμπληρώνει. Μάλιστα, σε μελέτη πάνω στην διατροφή των μεγάλων φρεγατών, που «έκλεβαν» μασκοφόρες σούλες (Sula dactylatra) δείχθηκε ότι, οι φρεγάτες θα μπορούσαν να συμπληρώνουν μέχρι και το 40% της τροφής τους από τις σούλες, αλλά το ποσοστό αυτό έφθανε μόνον στο 5%, κατά μέσον όρο.

Φωνή

(βλ. επί μέρους είδη)

Τελετουργικό

Οι φρεγάτες είναι πτηνά που, στην συντριπτική τους πλειονότητα, αναπαράγονται σε απομακρυσμένα ωκεάνια νησιά. Τα αρσενικά πτηνά εμφανίζουν εντυπωσιακά τελετουργικά επίδειξης, με σκοπό να προσελκύσουν τα θηλυκά. Πετούν πάνω από αυτά, με το ράμφος στραμμένο ψηλά και «δονούν» τις απλωμένες πτέρυγές τους. Όμως, το κυριότερο στοιχείο των επιδείξεών τους είναι η διόγκωση των χαρακτηριστικών λαρυγγικών σάκων τους, οι οποίοι αποτελούν εντυπωσιακότατο «θέαμα», με το άλικο κόκκινο χρώμα τους. Συνήθως, κάθονται ομαδικά σε θάμνους και δέντρα διατηρώντας τον σάκο διογκωμένο για περίοδο 20 λεπτών. Επίσης, παράγουν χαρακτηριστικό «κροταλιστό» ήχο με τα ράμφη τους, μερικές φορές μαζί με λεπτό σφύριγμα.

Προσδόκιμο ζωής

Η μέση διάρκεια ζωής των φρεγατών είναι άγνωστη, αλλά όπως και άλλα θαλασσοπούλια, κυρίως περιπλανώμενα άλμπατρος (Diomedea exulans) και ωκεανοδρόμους του Λιτς (Oceanodroma leucorhoa), είναι μακρόβιες. Το 2002 δακτυλιώθηκαν 35 μεγάλες φρεγάτες, οι οποίες ανακτήθηκαν στο νησί Τερν της Χαβάης. Από αυτές, οι δέκα ήταν περίπου 37 ετών, ενώ ένα (1) άτομο ήταν 44 ετών, τουλάχιστον.

Κατάσταση πληθυσμού

(βλ. επί μέρους είδη)