15η Ένοπλη Μεραρχία Γρεναδιέρων των SS (1η Λετονική)

Υπόβαθρο

Όταν πραγματοποιήθηκε Γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση, στις 22 Ιουνίου 1941, οι Γερμανοί και οι σύμμαχοί τους προωθήθηκαν αστραπιαία, καταλαμβάνοντας μεγάλες εκτάσεις της αχανούς Σοβιετικής Ένωσης. Μέχρι τον Ιούλιο, είχαν καταλάβει τις χώρες τις Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία). Οι Γερμανοί έγιναν δεκτοί ως απελευθερωτές από τους λαούς της Βαλτικής, οι οποίοι καταπιέζονταν από τους Σοβιετικούς για χρόνια.
Καθώς δεν υπήρχαν – σύμφωνα πάντα με τη λογική των ναζί – φυλετικά κωλύματα (οι λαοί αυτοί θεωρούνταν «Άριας καταγωγής», σε αντίθεση με αυτούς Σλαβικής και ασιατικής καταγωγής, οι οποίοι θεωρούνταν «υπάνθρωποι» (Untermenschen). Έτσι, αποφασίστηκε να ενδυναμωθεί η πολεμική προσπάθεια της ναζιστικής Γερμανίας με την εθελοντική, αρχικά, συμβολή των λαών της Βαλτικής.

Αναζήτηση εθελοντών στη Λετονία

Στη Λετονία, συστάθηκαν από τους πρώτους μήνες της Γερμανικής κατοχής συντάγματα αστυνομίας, που υπάγονταν στη γερμανική διοίκηση, προκειμένου να διασφαλίζουν τις πολύτιμες γραμμές ανεφοδιασμού εναντίον των ανταρτών (παρτιζάνων), οι οποίοι υποστηρίζονταν από τους Σοβιετικούς και των οποίων το κίνημα ολοένα και ενδυναμωνόταν λόγω του ναζιστικού δεσποτισμού. Μερικές από τις μονάδες αυτές υπάχθηκαν στην «Ομάδα Στρατιών Βορρά» και εστάλησαν στο μέτωπο, για να λάβουν στη μάχη το «βάπτισμα του πυρός», στις αρχές του 1943. 
Επίσης, άρχισε η εθελοντική στρατολόγηση για τη στελέχωση μιας μονάδας, η οποία θα πολεμούσε εναντίον των Σοβιετικών. Η ανταπόκριση ήταν ομολογουμένως εντυπωσιακή, καθώς παρουσιάστηκαν συνολικά 32.000 εθελοντές.  Στα τέλη Αυγούστου 1942 σχηματίστηκε, με τη διοικητική στελέχωση από Γερμανούς αξιωματικούς, η Λετονική Λεγεώνα Εθελοντών SS (Lettische SS-Freiwilligen-Legion), η οποία έμελλε να αποτελέσει τον πυρήνα της 15ης Ένοπλης Μεραρχίας Γρεναδιέρων των SS. Διοικητής της διορίστηκε ο πρώην υπουργός Πολέμου, στρατηγός Ρούντολφς Μπανγκέρσκις (Rūdolfs Bangerskis), ο οποίος έλαβε το βαθμό του υποστρατήγου (Gruppenführer) των SS, στις 9 Μαρτίου 1943.
Το αχανές μέγεθος της Ρωσίας όμως απαιτούσε την σύσταση περισσότερων και μεγαλύτερων σχηματισμών. Συνεπώς, οι υπάρχοντες σχηματισμοί εθελοντών συγχωνεύθηκαν σε μεραρχίες, και η "Λετονική Λεγεώνα Εθελοντών" μετονομάστηκε σε "Λετονική Μεραρχία Εθελοντών", λαμβάνοντας σύντομα τον αριθμό 15. Αυτό δεν κρίθηκε αρκετό από άποψη αριθμών, και έτσι ο Εθνικός Ηγέτης (Reichsführer) των SS Χάινριχ Χίμλερ επέβαλε υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στο "Κομισαριάτο του Ράιχ Βαλτικής" (Reichskomissariat Ostland). Κλήθηκαν υπό τα όπλα οι κλάσεις 1915-1924 το 1943, μετά του 1904-14 και όσο η κατάσταση χειροτέρευε, του 1925-1926 το 1944. Οι νεοσύλλεκτοι αυτοί στελέχωσαν την 15η Ένοπλη Μεραρχία Γρεναδιέρων των SS (αφαιρέθηκε, όπως ήταν επόμενο, ο τίτλος "Εθελοντών").

Δράση

Οι τύχες του πολέμου άρχισαν να αλλάζουν από τα μέσα του 1943 και εφεξής. Η μεραρχία πολέμησε υποδειγματικά στο Ανατολικό Μέτωπο, στην υπεράσπιση του Νόβο Σοκολνίκι στις σοβιετικές επιθέσεις του χειμώνα, το Νοέμβριο του ίδιου έτους, αλλά υπέστη μεγάλες απώλειες. Οι Σοβιετικοί επιτίθεντο όμως κατά ατέλειωτα κύματα από τις πολυάριθμες εφεδρείες τους, και έτσι οι Γερμανοί άρχισαν μία μακρά υποχώρηση. Τον Ιούλιο του 1944, οι Σοβιετικοί επανήλθαν στη Λετονία στα πλαίσια της επιχείρησης προσβολής της Βαλτικής, η οποία αποτελούσε μέρος της κολοσσιαίας Σοβιετικής αντεπίθεσης (Επιχείρηση Μπαγκρατιόν), και η Ρίγα έπεσε στις 13 Οκτωβρίου 1944. 
Ο Αδόλφος Χίτλερ επέμενε πεισματικά πως οι δυνάμεις του δεν έπρεπε να υποχωρήσουν από την Βαλτική. Καθώς δεν είχε κανείς το σθένος να φέρει αντίρρηση, οι γερμανικές δυνάμεις της Βαλτικής παγιδεύτηκαν στον θύλακα της Κουρλάνδης. Η μεραρχία ήταν αρκετά τυχερή ώστε να αποφύγει αυτή τη μοίρα και απωθήθηκε στην Πομερανία, όπου πολέμησε εναντίον των Σοβιετικών στην απέλπιδα προσπάθεια αναχαίτισής τους σε μία υποτυπώδη αμυντική γραμμή, η οποία έφερε τον πομπώδη τίτλο "Τείχος της Πομερανίας". 
Ενώ βρισκόταν στην Πομερανία όμως, η μεραρχία διέπραξε ένα επιβεβαιωμένο έγκλημα πολέμου: Αφού έδεσε με αγκαθωτό συρματόπλεγμα 32 Πολωνούς στρατιώτες του 4ου Λόχου του 3ου Συντάγματος της 1ης Πολωνικής Στρατιάς, τους έκλεισε σε μία αποθήκη αγροκτήματος και τους έκαψε ζωντανούς. 
Ορισμένοι από τους επιζήσαντες συνέχισαν να πολεμούν κατά των σοβιετικών, ωθούμενοι από τη δύναμη της απελπισίας, καθώς δεν είχαν να περιμένουν έλεος από τους Σοβιετικούς. Ένα τάγμα πολέμησε στη μάχη του Βερολίνου, ενώ ο κύριος όγκος των δυνάμεων που είχαν απομείνει κατάφερε να αποφύγει την περικύκλωση και την εξόντωση στον δακτύλιο του Βερολίνου και παραδόθηκε στους Αμερικανούς στο Γκύτεργκλυκ, κοντά στον ποταμό Έλβα.

Διακριτικά

Τυποποιημένα διακριτικά δεν υφίσταντο εν πολλοίς στη μεραρχία. Πολλοί στρατιώτες της έφεραν στο επίραμμα του γιακά τους ρούνους των SS, αν και η μεραρχία δεν ήταν γερμανική, απόδειξη ίσως του σεβασμού που ενέπνεε η αποτελεσματικότητα και η γενναιότητα των στρατιωτών της στη μάχη. Χρησιμοποιήθηκε και ένα επίραμμα με μία σβάστικα, που χρησιμοποιήθηκε για λίγο καιρό, ώσπου να δημιουργηθεί το τελικό, το οποίο παρίστανε τρία αστέρια μέσα σε ένα πλαίσιο από ακτίνες του ηλίου, διαφορετικό από το έμβλημα της μεραρχίας. Χρησιμοποιήθηκε ευρέως και η επωμίδα των Λετονών Λεγεωνάριων, ενώ δεν σχεδιάστηκε κανένα σιρίτι.