Ñaqu sëqët su tar (coqueluche) mooy li mëna aar nit ki ci feebaru coqueluche. ñaari xeetu ñaqu coqueluche ñoo am: biy am selil bi yépp ak bi ko dul am. ñaq biy am selil bi yépp amna kaaraange gu yegg ba ci 78% waaye ñaq bi amul selil bi amna diggante 71 jàpp 85% ci kaaraange. Kaaraange ñaq bi dafay wàññeeku, li ko dalee 2 ba 10% at mu nekk, waaye bi kaaraange ñaq bi amul selil bi mooy gëna gaawa wàññeeku. Suko jigéen ju ëmb jëlee dafay aaraale liir bi ci biiram. Gis nañu ni ñaq bi musal lu ëpp genn-wàllu milion ciy nit ñumu naroon faat ci 2002. Waa Mbootaayu Wergi-yaram ci Àdduna bi (OMS) ak waa Kuréel giy Saytu ak Fàggu ci Feebar yi (CDCP) dañu digle ñu ñaq xale yépp ci anti-coqueluche te ñu boole ko ci ñaq yi ñuy faral di def. Nit ñiVIH/SIDA bokk nañu ci ñi ko wara jël. Xale war nañu ko jël ñatti yoon, di tàmbali suñu amee juróom-benni ayi-bis.