Hordaland

Hordaland (Norveççe:Hordaland fylke) Norveç'in batı kıyısında yer alan sınırları içinde otuz üç belediye bulunan bir eyalettir.Kommunar i Hordaland- erişim 04 Nisan 2012 fjords.com:Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 Rogaland güneyinde, Sogn og Fjordane kuzeyinde, Buskerud ve Telemark doğusunda eyaleti çevrelemektedir. Norveç'in toplam nüfusunun %10'u, 490.000'inin üstünde kişi, burada yaşamaktadır. Merkezi eyaletin en yüksek, bölgenin üçüncü, ülkenin dokuzuncu nüfusu en yoğun kenti olan Bergen'dir. Alanının %71'i deniz seviyesinden 300 metre yüksek dağlık bölgelerden oluşmaktadır. Voss, Odda ve Leirvik diğer şehirleridir. Eyalet coğrafi olarak dört bölgeye ayrılmıştır: Nordhordland, Sunnhordland, Hardanger ve Voss. Hordaland, çok sayıdaki büyük ve küçük adaları, gölleri, buzulları, fiyordları, şelaleleri, dağları ve ovaları ile zengin bir kültürel manzaraya sahiptir. == Tarihçe == Hordaland'in yaklaşık bin yıllık bir geçmişi vardır. 7. yüzyıldan itibaren yaklaşık dokuz yüz yıl Hordafylke adı altında küçük krallıkların egemenliği altında kalmıştır. 16. yüzyılın başlarında Norveç, dört “len”e bugünkü adıyla eyalete ayrılmıştır. “Bergenhus len”, Bergen dahil olmak üzere batı ve kuzey Norveç'i kapsamaktaydı. 1662 yılında 'len', amt. yani valilik olarak değiştirilmiştir. “Bergenhus amt.” Hordaland, Sogn og Fjordane, Sunnmøre, Troms ve Nordland'den oluşmaktaydı. 1763 yılında bu valilik güney ve kuzey olmak üzere ikiye ayrılmıştır. 1919 yılında “Sondre Bergenhus amt”, “Hordaland Fylke” olmuştur. 1831-1972 yılları arasında Bergen, şehir-eyalet statüsünde değerlendirilmiştir. 1972 yılında eyalet statüsünü kaybederek Hordaland'in parçası olmuştur. == Adı ve Arması == Adı bir Germen kavmi olan "Horde" (Hǫrðar) halkının adıdır. Muhtemelen Keltçe bir kelime olan savaşçıi kahraman anlamına gelen haruðóz kelimesinden türetilmiştir. Bu kapsamda savaşçıların diyarı anlamına gelmektedir. Büyük Norveç Ansiklopedisi:Hordaland – fylke i Norge,Fylkesvåpenet-erişim 04 Nisan 2012 Eyaletin arması 1 Aralık 1961 tarihinde kabul edilmiştir. Kırmızı arka planın üstünde altın sarısı iki çapraz balta üstünde kraliyet tacı bulunmaktadır. Motif Haakon Magnusson'un 1344 yılında yazdığı bir mektupta kullandığı mühürden alınmıştır. Description of the flag-erişim 04 Nisan 2012 == Kültür == Hordaland Norveç'teki önemli kültür merkezlerinden biridir. Hordaland, çok sayıda ahşap mimari ve anıtsal taş binaları korumayı başarmıştır. 1979 Unesco World heritage list:Bryggen- erişim 04 Nisan 2012 ve 2005 Unesco World heritage list:West Norwegian Fjords – Geirangerfjord and Nærøyfjord-erişim 04 Nisan 2012 yıllarında Bergen iki kez UNESCO Dünya Miras Listesinde yer almıştır. Henrik Ibsen'in ilk tiyatro yönetmeni olarak görev aldığı Norveç'in ilk tiyatrosu 1850 yılında Bergen'de kurulmuştur. Hordaland'te Kültür-erişim 04 Nisan 2012 Bölgede yüzden fazla doğal park vardır. Hardanger Dağı Yaylası, Norveç'in en büyük millî parkı ve Kuzey Avrupa'daki en büyük yayla ve Avrupa'nın en büyük yaban geyiği sürüsünün evidir. Hordaland - The Central County of Western Norway- erişim 04 Nisan 2012 == Coğrafya == Norveç'in batısında yer alan Hordaland, güneyde Rogaland, kuzeyde Sogn og Fjordane, doğuda Buskerud ve Telemark eyaletleriyle çevrilidir. Batısı Kuzey Denizi kıyısıdır. Hardangervidda başta olmak üzere fiyortları, şelaleleri, buzulları, yüksek dağları, yaylası ve korunaklı koylarıyla çeşitli ve zengin bir peyzaja sahiptir. Hordaland profili:Om Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 Deniz seviyesinden 1863 metre ile Hardangerjøkulen eyaletin en yüksek dağıdır. Osterøy 328 km² ile en büyük adası, Fedje 9 km²lik alan ile en küçük ilçesidir. Yüzölçümü bakımından en büyük şehri Voss'tur. == İklim == Genel olarak ılıman bir iklim hakimdir. Yüksek dağlar denizden gelen soğuk rüzgârları engellemektedir. Dağlık bölgelerde kara ve deniz arasındaki sıcaklık farkı yıllık değişimleri rüzgâr koşullarından etkilenmektedir. Hem yaz ve hem de kış aylarında batı rüzgârları hakimdir. Kıyısında, genellikle güney ve doğu arasında bir yönden gelen rüzgârlar hakimdir. Yaz aylarında, iyi hava koşullarında, öğleden sonra, kuzeybatı veya kuzey tarafından yönünden rüzgârlar esmektedir. Ocak ve Şubat aylarında kıyıda sıcaklıklar 0-2 °C arasında değişmektedir. Yüksek dağların olduğu doğusunda -5;-10 °C ye kadar düşebilmektedir. Ölçülen en düşük sıcaklıklar kıyıda -10;-15 °C, vadi ve dağlarda -25;-35 °C'dir. Temmuz ayı ortalama sıcaklıkları ise kıyıda 14–16 °C, en yüksek 32 °C olmak üzere ortalama 20–25 °C'dir. Özellikle Bergen yağış açısından en zengin bölgelerdendir. Yıllık azami 1500 mm olmak üzere ortalama 3000 mm yağış görülmektedir. Ekim ve Mayıs aylarında yağmurun en yoğun olduğu aylardır. Kıyısında, çoğunlukla bahar ve yaz aylarında, bulutlu ve % 2-3 oranında sis olmaktadır. Vadilerin bazı bölgeleri sonbahar ve kış aylarında sisli ve soğuktur. Dağlarında, deniz seviyesinden 1000–1400 m. üzerinde, çoğunlukla sonbahar ve kış aylarında, % 2-5 arasında sis frekansı vardır. Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – klima-erişim 04 Nisan 2012 == Ulaşım == “Voss- Bergen” demiryolu 1883 yılında açılmıştır. 1909 yılında Oslo'dan dağların arasından geçen Bergen Demiryolu yapılmıştır. 1935'te yapılan “Voss-Granby” (Hardanger) demiryolu, 1985 yılına kadar sadece taşımacılık için kullanılmıştır. Doğusunda dağların arasında ulaşımı sağlayan dört ana yol vardır. E 16 Bergen üzerinden Voss, Gudvangen, Aurland, Lærdal ve Filefjell'den geçmektedir. E 16, E 39 ve E 134 yollarına kara yolu bağlantıları vardır. Özellikle batıdaki ilçe ve şehirlere tüneller ve köprüler inşa edilmiştir. Eyalet aynı zamanda uluslararası trafiğe sahiptir ve yolcu sayısı ile ülkenin en büyük ikinci havalimanı olan ana havaalanı, Bergen'in güneyinde, Flesland'de bulunmaktadır. Ayrıca Voss ve Stord'da birer hava alanı bulunmaktadır. Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – samferdsel-erişim 04 Nisan 2012 == Ekonomi == ;Balıkçılık: Balıkçılıkta Hordaland, ülkenin en önemli kaynağıdır. 1970'lerin başından itibaren, diğer endüstrilerdeki güçlü büyüme ve büyük ölçüde geleneksel balıkçılıkta düşüşe sebep olmuştur. Akuakültür endüstrisi, Austevoll, Fjell, Bømlo, Fusa ve Tysnes başta olmak üzere pek çok ilçede yaygındır. Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – fiskets-erişim 04 Nisan 2012 ;Sanayi: Hordaland, istihdam açısından Rogaland'dan sonra ülkenin en önemli sanayi bölgesidir. Mühendislik endüstrisi, özellikle gemi inşa ve makine sanayi, ana demir ve metal sanayi ile tekstil ve hazır giyim endüstrisi en önemli sanayi birimlerini oluşturmaktadır. Bergen, eyalet genelinin yaklaşık %46'lık istihdamını sağlamaktadır. Diğer önemli istihdam birimleri ise Stord, Lindås, Kvinnherad, Odda, Bømlo, Kvam ve Vaksdal'dır. Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – industri-erişim 04 Nisan 2012 ;Enerji üretimi: Bergen enerji üretiminde ilk sırayı alan şehirdir. Toplamda altmış üç elektrik santralleriyle 3729 MW ve yıllık ortalama 15.799 GWh üretim ile toplam üretimin % 13'ünü karşılamaktadır. Bjoreia, Sima, Austdøla ve Norddøla başta olmak üzere nehirlerde santraller kurulmuştur. Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – energi-erişim 04 Nisan 2012 ;Turizm Hordaland çok sayıdaki çeşitli adaları, fiyortları, dağları ve buzulları ile önemli bir turizm merkezidir. Tarihi mekanlar da dahil olmak üzere, eyalette, orta çağ döneminde yapılmış pek çok kilise bulunmaktadır. Saraylar, kuleler ve tarihi dönemlerden kalma pek çok tarihi eser barındıran Hordaland'in, tarihsel bölgeleri Utne (Hardanger), Stord (Sunnhordland) ve Voss'da müzeler bulunmaktadır. Ayrıca Bergen'de, ülke çapında önemli sanat, kültür ve doğa tarihi müzeleri vardır. Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – turisme-erişim 04 Nisan 2012 == Belediyeler == küçükresim|350px|Hordaland İlçeleri ve Belediyeleri Haritası Hordaland eyaletine bağlı otuz üç belediye bulunmaktadır: Nr. Harita Arma İsim Municipalities-erişim 04 Nisan 2012 Merkez NüfusNüfus. 1. Ocak 2012. Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 Alan km² Dil Bölge 1201 25px|orta|Bergen kommune 25px|Bergens kommunevåpen Bergen Bergen 263 762 Karışık Midthordland 1211 25px|orta|Etne kommune 25px|Etnes kommunevåpen Etne Etnesjøen 3 963 Norveççe Sunnhordland 1216 25px|orta|Sveio kommune 25px|Sveios kommunevåpen Sveio Sveio 5 228 Norveççe Sunnhordland 1219 25px|orta|Bømlo kommune 25px|Bømlos kommunevåpen Bømlo Svortland 11 503 Norveççe Sunnhordland 1221 25px|orta|Stord kommune 25px|Stords kommunevåpen Stord Leirvik 17 957 Norveççe Sunnhordland 1222 25px|orta|Fitjar kommune 25px|Fitjars kommunevåpen Fitjar Fitjar 2 944 Norveççe Sunnhordland 1223 25px|orta|Tysnes kommune 25px|Tysnes' kommunevåpen Tysnes Uggdal 2 766 Norveççe Sunnhordland 1224 25px|orta|Kvinnherad kommune 25px|Kvinnherads kommunevåpen Kvinnherad Rosendal 13 318 Norveççe Sunnhordland 1227 25px|orta|Jondal kommune 25px|Jondals kommunevåpen Jondal Jondal 1 050 Norveççe Hardanger 1228 25px|orta|Odda kommune 25px|Oddas kommunevåpen Odda Odda 6 946 Karışık Hardanger 1231 25px|orta|Ullensvang kommune 25px|Ullensvangs kommunevåpen Ullensvang Kinsarvik 3 417 Norveççe Hardanger 1232 25px|orta|Eidfjord kommune 25px|Eidfjords kommunevåpen Eidfjord Eidfjord 957 Norveççe Hardanger 1233 25px|orta|Ulvik kommune 25px|Ulviks kommunevåpen Ulvik Ulvik 1 112 Norveççe Hardanger 1234 25px|orta|Granvin kommune 25px|Granvins kommunevåpen Granvin Granvin 923 Norveççe Hardanger 1235 25px|orta|Voss kommune 25px|Voss' kommunevåpen Voss Vossevangen 13 978 Norveççe Voss 1238 25px|orta|Kvam kommune 25px|Kvams kommunevåpen Kvam Norheimsund 8 522 Norveççe Hardanger 1241 25px|orta|Fusa kommune 25px|Fusas kommunevåpen Fusa Eikelandsosen 3 811 Norveççe Midthordland 1242 25px|orta|Samnanger kommune 25px|Samnangers kommunevåpen Samnanger Tysse 2 417 Norveççe Midthordland 1243 25px|orta|Os kommune 25px|Os i Hordalands kommunevåpen Os Osøyro 17 726 Norveççe Midthordland 1244 25px|orta|Austevoll kommune 25px|Austevolls kommunevåpen Austevoll Storebø 4 792 Norveççe Midthordland 1245 25px|orta|Sund kommune 25px|Sunds kommunevåpen Sund Skogsvåg 6 409 Norveççe Midthordland 1246 25px|orta|Fjell kommune 25px|Fjells kommunevåpen Fjell Straume 22 720 Norveççe Midthordland 1247 25px|orta|Askøy kommune 25px|Askøys kommunevåpen Askøy Kleppestø 26 210 Karışık Midthordland 1251 25px|orta|Vaksdal kommune 25px|Vaksdals kommunevåpen Vaksdal Dale 4 138 Norveççe Nordhordland 1252 25px|orta|Modalen kommune 25px|Modalens kommunevåpen Modalen Mo 370 Norveççe Nordhordland 1253 25px|orta|Osterøy kommune 25px|Osterøys kommunevåpen Osterøy Lonevåg 7 521 Norveççe Nordhordland 1256 25px|orta|Meland kommune 25px|Melands kommunevåpen Meland Frekhaug 7 036 Norveççe Nordhordland 1259 25px|orta|Øygarden kommune 25px|Øygardens kommunevåpen Øygarden Tjeldstø 4 419 Norveççe Midthordland 1260 25px|orta|Radøy kommune 25px|Radøys kommunevåpen Radøy Manger 4 952 Norveççe Nordhordland 1263 25px|orta|Lindås kommune 25px|Lindås' kommunevåpen Lindås Knarvik 14 668 Norveççe Nordhordland 1264 25px|orta|Austrheim kommune 25px|Austrheims kommunevåpen Austrheim Årås 2 776 Norveççe Nordhordland 1265 25px|orta|Fedje kommune 25px|Fedjes kommunevåpen Fedje Fedje 576 Norveççe Nordhordland 1266 25px|orta|Masfjorden kommune 25px|Masfjordens kommunevåpen Masfjorden Masfjordnes 1 683 Norveççe Nordhordland 12 25px|orta|Hordaland 25px|orta|Hordaland Hordaland Bergen 490 570 Norveççe Vestlandet == İş birlikleri == ;Kardeş bölgeleri Cooperating Regions-erişim 04 Nisan 2012 * Basse-Normandie, Fransa * Cardiff, Galler, Birleşik Krallık * Kaunas, Litvanya * , İskoçya, Birleşik Krallık ;Kardeş şehirleri Samarbeidsregionar-erişim 04 Nisan 2012 * , Türingiya, Almanya * , Edinburgh, İskoçya == Nüfus == Hordaland, Oslo ve Akershus dan sonra ülkenin en kalabalık eyaletidir. Eyaletin nüfusunun %66'lık kısmı Bergen bölgesinde (Bergen, Askøy, Os ve dağ Belediyeleri) yaşamaktadır. Bergen tek başına toplam nüfusun yaklaşık %53'ünü oluşturmaktadır. Diğer önemli nüfus merkezleri Stord-Leirvik, Bømlo, Voss, Odda, Folgefonn Yarımadası-Kvinnherad, Alvik, Norheimsund ve Lindåshalvøya yarımadaları ile Holsnøy ve Radøy'dur. Genel nüfus artışı düzenli artış gösterse de bölgesel olarak düzensizdir. Bergen'de artış olurken Voss ve Hardanger'de nüfus yıllar arasında azalma göstermiştir. Eyaletin çeşitli bölgelerinde çeşitli sanayi üslerinin bulunması nüfus gelişim farklılıklarının başlıca nedenidir. Bu bağlamda, Hardanger'de enerji yoğun sanayi ve tarım yapılmaktadır, her iki sanayide de istihdamda bir düşüş yaşanmıştır. Büyük Norveç Ansiklopedisi: Hordaland – befolkning-erişim 04 Nisan 2012 == Önemli kişiler == * Ole Bull (1810-1880), besteci, kemancı * Eikeland Tore (1990-2011), politikacı * Edvard Grieg (1843-1907), besteci * Nordahl Grieg (1902-1943), yazar * C. J. Hambro (1885-1964), politikacı * Ludvig Holberg (1684-1754), yazar * Leif Andreas Larsen ("Shetlands-Larsen") (1906-1990), İkinci Dünya Savaşı'nda subay. * Christian Michelsen (1857-1925), politikacı * Johan Sebastian Welhaven (1807-1873), yazar == Konuyla ilgili yayınlar == * Brekke, Nils Georg,: “Kulturhistorisk vegbok : Hordaland”, [Ny utg.], 2009, ISBN 978-82-7326-102-1, * Hartvedt, Gunnar Hagen,: “Hordaland og Bergen”, 1976 (Bygd og by i Norge), ISBN 82-05-08687-7, * Helland-Hansen, William,: “Naturhistorisk vegbok: Hordaland”, 2004, ISBN 82-7326-061-5, * Ronald Cohn Jesse Russell :“Hordaland”,2012, ISBN 1333586490, == Dış bağlantılar == * Resmi sitesi * Resmi kültür sitesi * Müzeleri * Fotoweb == Kaynakça == * Pdf, Hordaland Kategori:Norveç'in illeri Kategori:Hordaland