Logaritmik ortalama

küçükresim|300x300pik| Logaritmik ortalamanın değerlerini gösteren üç boyutlu grafik. Matematikte logaritmik ortalama, iki pozitif gerçek sayının farkının bu sayıların doğal logaritmalarının farkına oranı olarak tanımlanır. Bu hesaplama, ısı ve kütle transferi içeren mühendislik problemlerinde kullanılabilir. == Tanım == Logaritmik ortalama şu şekilde tanımlanır: x, y pozitif gerçek sayılar olmak üzere, : \begin{align} M_\text{lm}(x, y) &= \lim_{(\xi, \eta) \to (x, y)} \frac{\eta - \xi}{\ln(\eta) - \ln(\xi)} \\\\[6pt] &= \begin{cases} x & x = y \text{ ise},\\\ \frac{y - x}{\ln(y) - \ln(x)} & x eq y \text{ ise.} \end{cases} \end{align} == İlgili eşitsizlikler == İki sayının logaritmik ortalaması, bu sayıların aritmetik ortalamasından ve 1/3'üncü dereceden genelleştirilmiş ortalamasından daha büyük olamaz. Aynı zamanda bu ortalama, sayıların geometrik ortalamasından daha küçük de olamaz. İki sayının birbirine eşit olduğu durumda ise bu dört ortalama çeşidi de birbirine eşit olur. Başka bir deyişle, her x, y pozitif gerçek sayıları için aşağıdaki eşitsizlik geçerlidir: : \sqrt{x y} \leq M_\text{lm}(x, y) \leq \left(\frac{x^{1/3}+y^{1/3}}2\right)^3 \leq \frac{x + y}{2}. == Tanımın elde edilmesi == === Ortalama değer teoremi yorumu === Ortalama değer teoremine göre, herhangi bir (x, y) aralığında bir fonksiyonun türevinin kesen doğrunun eğimine eşit olmasını sağlayan bir \xi değeri bulunur: : \exists \xi \in (x, y): \ f'(\xi) = \frac{f(x) - f(y)}{x - y}. Logaritmik ortalama, f fonksiyonunun doğal logaritma olduğu durumda \xi'nin alacağı değer olarak tanımlanabilir: : \frac{1}{\xi} = \frac{\ln(x) - \ln(y)}{x - y} eşitliği nedeniyle, : \xi = \frac{x - y}{\ln(x) - \ln(y)}. === İntegral yorumu === Logaritmik ortalama, üstel bir eğrinin altında kalan alan olarak da yorumlanabilir: : \begin{align} L(x, y) ={} & \int_0^1 x^{1-t} y^t\ \mathrm{d}t ={} \int_0^1 \left(\frac{y}{x}\right)^t x\ \mathrm{d}t ={} x \int_0^1 \left(\frac{y}{x}\right)^t \mathrm{d}t \\\\[3pt] ={} & \left.\frac{x}{\ln\left(\frac{y}{x}\right)} \left(\frac{y}{x}\right)^t\right|_{t=0}^1 ={} \frac{x}{\ln\left(\frac{y}{x}\right)} \left(\frac{y}{x} - 1\right) ={} \frac{y - x}{\ln\left(\frac{y}{x}\right)} \\\\[3pt] ={} & \frac{y - x}{\ln\left(y\right) - \ln\left(x\right)}. \end{align} Bu yorum, logaritmik ortalamanın bazı temel özelliklerinin kolayca elde edilmesini sağlar. Örneğin, üstel fonksiyon monoton bir fonksiyon olduğu için 1 uzunluğundaki bir aralıktaki integral, x ve y tarafından sınırlanır. Bu nedenle bu durum logaritmik ortalama için de geçerli olur. Ayrıca, integral işleminin homojenliği ortalama işlemine aktarılır. Buradan hareketle L(cx, cy) = cL(x, y) eşitliğinin geçerli olduğu kolayca görülebilir. Logaritmik ortalamanın diğer iki faydalı integral gösterimi, {1 \over L(x,y)} = \int_0^1 {\operatorname{d}\\!t \over t x + (1-t)y} ve {1 \over L(x,y)} = \int_0^\infty {\operatorname{d}\\!t \over (t+x)\,(t+y)} şeklindedir. == Tanımın genelleştirilmesi == === Ortalama değer teoremi yorumu === Logaritmik ortalama, bölünmüş farklar için ortalama değer teoremi göz önüne alınarak doğal logaritma fonksiyonunun n. türevi için n + 1 değişkenli duruma genelleştirilebilir: \ln\left(\left[x_0,\, \dots,\, x_n\right]\right) ifadesi doğal logaritmanın bölünmüş bir farkını göstermek üzere, : L_\text{MV}(x_0,\, \dots,\, x_n) = \sqrt[-n]{(-1)^{(n+1)} n \ln\left(\left[x_0,\, \dots,\, x_n\right]\right)}. Bu genelleştirme, n = 2 durumunda aşağıdaki tanımı ortaya çıkarır: : L_\text{MV}(x, y, z) = \sqrt{\frac{(x - y) \left(y - z\right)\left(z - x\right)}{2 \left(\left(y - z\right) \ln\left(x\right) + \left(z - x\right) \ln\left(y\right) + \left(x - y\right) \ln\left(z\right)\right)}}. === İntegral yorumu === Logaritmik ortalamanın integral yorumu da daha fazla değişkene genelleştirilebilir, ancak bu durum farklı bir sonuca yol açar. S = \\{\left(\alpha_0,\, \dots,\, \alpha_n\right) : \left(\alpha_0 + \dots + \alpha_n = 1\right) \land \left(\alpha_0 \ge 0\right) \land \dots \land \left(\alpha_n \ge 0\right)\\} biçiminde tanımlanan bir simpleks ve bu simpleksin hacminin 1 birim olmasını sağlayan bir \mathrm{d}\alpha ölçüsü verildiğinde aşağıdaki tanımı elde ederiz: : L_\text{I}\left(x_0,\, \dots,\, x_n\right) = \int_S x_0^{\alpha_0} \cdot \,\cdots\, \cdot x_n^{\alpha_n}\ \mathrm{d}\alpha. Bu tanım, üstel fonksiyonun bölünmüş farkları kullanılarak aşağıdaki gibi basitleştirilebilir: : L_\text{I}\left(x_0,\, \dots,\, x_n\right) = n! \exp\left[\ln\left(x_0\right),\, \dots,\, \ln\left(x_n\right)\right]. == Diğer ortalamalarla ilişkisi == Sıkça karşılaşılan bazı ortalama çeşitleri, logaritmik ortalama cinsinden ifade edilebilir. * Aritmetik ortalama: \frac{L\left(x^2, y^2\right)}{L(x, y)} = \frac{x + y}{2}. * Geometrik ortalama: \sqrt{\frac{L\left(x, y\right)}{L\left( \frac{1}{x}, \frac{1}{y} \right)}} = \sqrt{x y}. * Harmonik ortalama: \frac{ L\left( \frac{1}{x}, \frac{1}{y} \right) }{L\left( \frac{1}{x^2}, \frac{1}{y^2} \right)} = \frac{2}{\frac{1}{x}+\frac{1}{y}}. == Ayrıca bakınız == * Aritmetik ortalama * Geometrik ortalama * Harmonik ortalama * Genelleştirilmiş ortalama * * * == Kaynaklar == ; == Konuyla ilgili yayınlar == * == Dış bağlantılar == * Oilfield Glossary: Term 'logarithmic mean' * Kategori:Ortalama Kategori:Logaritmalar