Yünnan

Yünnan (), Çin'in güneybatısında bulunan bir eyalet. Yüzölçümü yaklaşık 394.000 km, 2010 itibarıyla yaklaşık 46 milyon kişilik nüfusa sahip. Eyaletin başkenti, kendisi de eskiden "Yünnan" olarak bilinen Kunming şehri. Yünnan eyaleti kuzeyde Siçuan eyaleti, kuzeydoğuda Guizhou eyaleti, doğuda Guangksi Zhuang Özerk Bölgesi, güneydoğuda Vietnam, güneyde Laos, batıda Birmanya ve kuzeybatıda Tibet Özerk Bölgesi ile sınır paylaşmaktadır. Yünnan dağlık bir bölgede bulunmaktadır. Nüfusun çoğu eyaletin doğusunda yaşamaktadır. Yünnan, doğal kaynaklar bakımından zengindir ve Çin'deki bitki yaşamının en büyük çeşitliliğine sahiptir. Çin'deki yaklaşık 30.000 damarlı bitki çeşidinden Yünnan'de 17.000'den fazla mevcuttur. Yünnan üstelik Çin'deki en büyük alüminyum, kurşun, çinko ve kalay rezervlerine sahiptir ve büyük bakır ve nikel rezervleri de var. Eyalet nüfusunun %34'ünün etnik azınlıklardan oluşmasıyla Yünnan, etnik açıdan da Çin'in en çeşitli eyaletlerindendir. Yiler, Bailar, Haniler, Zhuanglar, Dailar ve Miaolar eyaletteki başlıca etnik azınlık gruplarını oluşturmaktadır. == Kökenbilim == "Yünnan" ismi ilk olarak Han Hanedanı'nın günümüz yakınlarında oluşturduğu Yünnan İlçesi'ne atfen kullanıldı. Tang Hanedanı boyunca İmparator Xuanzong, krallığının Yünnan İlçesi'nden ortaya çıkması nedeniyle Nanzhao krallığının kurucusu 'ya "Yünnan Kralı" unvanını verdi. Yünnan Kralı'nın hakim olduğu topraklar gitgide çoğaldı, "Yünnan" da gitgide bu alanın ortak ismi hâline geldi. 'nın işgâl altına girmesinden sonra Yuan Hanedanı Yünnan Eyaleti'ni oluşturdu. Han Hanedanı kaynaklarında "Yünnan" isminin etimolojisi kaydedilmedi ve bu ismin kökenleri hakkında birçok teori mevcuttur. En yaygın teorilerden birine göre, "Yünnan" ismi "renkli bulutların güneyinde" (彩云之南) anlamına gelmektedir. Dian Lüe (滇略) ve Yünnan Genel Yıllıkları (云南通志) gibi Ming Hanedanı kaynakları bu teoriyi desteklemektedir. Ancak çağdaş tarihçi , bu teorinin ismin kökenini açıklamakta fazla yüzeysel olduğunu belirtmiştir. Başka yaygın bir teoriye göre isim "'nın güneyi" (云岭之南) anlamına gelmektedir, fakat bu teorinin yanlış olduğu gösterilmiştir, zira "Yunling Dağları" ismi ilk olarak Tang Hanedanı (618-907) kaynaklarında, yani "Yünnan" isminden (Han Hanedanı, MÖ 202–MS 220) çok daha sonra ortaya çıktı. Çağdaş araştırmalar daha fazla teori ileri sürmekte. You Zhong'a göre "Yünnan", "bulutlu dağın (yani ) güneyi", Wu Guangfan'a göre ise "Yünnan" veya kaynaklanmaktadır. == İdari yapılanma == Yünnan Eyaletinin İdari Bölümleri Bölüm kodu İsim Çince Pinyin Alan (km2) Nüfus (2020 Nüfus Sayımı) Merkez İlçe düzeyi böllümler Semtler İlçe düzeyi şehirler İlçeler Özerk ilçeler 530000 Yünnan Eyaleti 云南省 Yúnnán Shěng 383.186,35 47.209.277 Kunming Şehri 17 18 65 29 — İl düzeyi şehirler — 530100 Kunming Şehri 昆明市 Kūnmíng Shì 21.012,54 8.460.088 Chenggong Semti 7 1 3 3 530300 Qujing Şehri 曲靖市 Qūjìng Shì 28.934,91 5.765.775 Qilin Semti 3 1 5 530400 Yuxi Şehri 玉溪市 Yùxī Shì 14.942,12 2.249.502 Hongta Semti 2 1 3 3 530500 Baoshan Şehri 保山市 Bǎoshān Shì 19.062,16 2.431.211 Longyang Semti 1 1 3 530600 Zhaotong Şehri 昭通市 Zhāotōng Shì 22.439,79 5.092.611 Zhaoyang Semti 1 1 9 530700 Lijiang Şehri 丽江市 Lìjiāng Shì 20.554,38 1.253.878 Gucheng Semti 1 2 2 530800 Pu'er Şehri 普洱市 Pǔ'ěr Shì 44.265,74 2.404.954 Simao Semti 1 9 530900 Lincang Şehri 临沧市 Líncāng Shì 23.620,15 2.257.991 Linxiang Semti 1 4 3 — Özerk iller — 532300 Chuxiong Yi Özerk İli 楚雄彝族自治州 Chǔxióng Yízú Zìzhìzhōu 28.438,41 2.416.747 Chuxiong Şehri 2 8 532500 Honghe Hani ve Yi Özerk İli 红河哈尼族彝族自治州 Hónghé Hānízú Yízú Zìzhìzhōu 32.170,90 4.478.422 Mengzi Şehri 4 6 3 532600 Wenshan Zhuang ve Miao Özerk İli 文山壮族苗族自治州 Wénshān Zhuàngzú Miáozú Zìzhìzhōu 31.407,13 3.503.218 Wenshan Şehri 1 7 532800 Xishuangbanna Dai Özerk İli 西双版纳傣族自治州 Xīshuāngbǎnnà Dǎizú Zìzhìzhōu 19.096,05 1.301.407 Jinghong Şehri 1 2 532900 Dali Bai Özerk İli 大理白族自治州 Dàlǐ Báizú Zìzhìzhōu 28.299,47 3.337.559 Dali Şehri 1 8 3 533100 Dehong Dai ve Jingpo Özerk İli 德宏傣族景颇族自治州 Déhóng Dǎizú Jǐngpōzú Zìzhìzhōu 11.172,24 1.315.709 Mang Şehri 2 3 533300 Nujiang Lisu Özerk İli 怒江傈僳族自治州 Nùjiāng Lìsùzú Zìzhìzhōu 14.584,51 552.694 Lushui Şehri 1 1 2 533400 Diqing Tibet Özerk İli 迪庆藏族自治州 Díqìng Zàngzú Zìzhìzhōu 23.185,87 387.511 Shangri-La Şehri 1 1 1 == Nüfus == === Etnik gruplar === Yünnan'da büyük oranda etnik çeşitlilik mevcuttur. Çin'deki tüm eyaletler ve özerk bölgelerin arasındaki en yüksek sayıda etnik gruba sahiptir. Çin'in resmî olarak tanıdığı 56 etnik grubun 25'i Yünnan'da bulunmaktadır. Eyalet nüfusunun yaklaşık %38'i etnik azınlıklara aittir; örneğin Yi, , , , , Miao, , Hui, Lahu, Va, Naşi, , Tibetli, Jingpo, , , , Achang, , , , Mançu, ve Buyei halkları. Birçok diğer grup da bulunmaktadır, fakat bunlar ne sabit yerleşimlerde yaşamakta ne de eyalette resmî olarak var olma statüsüne layık görmenin koşulu olan 5 binden fazla bir nüfusa sahip olmayı yerine getirmektedirler. Kimi gruplar ise kendilerine özgü ulusal kimliklere sahip olmalarına rağmen resmî açıdan diğer grupların bir parçası olarak tanınırlar; ör. resmen Naşi halkının bir parçası olarak tanınan Mosuo halkı. Yünnan'ın farklı etnik grupları tüm eyalet çapına dağılmış durumdadır. 4,5 milyonluk toplam bir nüfusla sınır alanları ve nehir vadilerinde yaşayan on farklı etnik grup var; bunlar Hui, Mançu, , Naşi, Moğol, Zhuang, , Achang, Buyei ve halklarıdır. Alçak dağlık alanlarda 5 milyonluk toplam bir nüfusla , , Lahu, , Jingpo, ve halkları yaşamaktadır. Yüksek dağlak alanlarda ise dört milyonluk toplam bir nüfusla Miao, , Tibetli, ve halkları yaşamaktadır. Aşağıdaki tablo, 2010 yılı Çin Ulusal Nüfus Sayımı'na dayanarak Yünnan'da nüfusları en az 5 bin olan etnik gruplarını nüfuslarıyla göstermektedir: Yünnan'daki etnik gruplar (2010 Nüfus Sayımı) Etnik grup Nüfus Han Yi Zhuang Miao Hui Lahu Va Naşi Jingpo Tibetli Buyei Achang Moğol Palaung Mançu Tujia Tu === Diller === Yünnan'da konuşulan Çince lehçelerinin çoğu Beifanghua (Mandarin) grubunun dalına aittir; bu nedenle komşu Siçuan ve Guizhou eyaletlerinde konuşulan lehçelere çok benzemektedir. Birçok Yünnan lehçesinde bulunan dikkate değer özelliklerin bazıları sözcük sonunda yer alan // ile // sesleri arasındaki ayrımın kısmen veya tamamen kaybolması ve // sesinin var olmamasıdır. Yöresel lehçelere ek olarak çoğu insan, medya, hükûmet ve eğitimde kullanılan Standart Çince (Putonghua) dilini de konuşur. Yünnan'ın etnik çeşitliliği dilsel çeşitliliğinde de yansıtılır. Yünnan'da , , Tibet, , , , ve gibi Tibet-Birman dilleri; Zhuang, , , , ve gibi ; ve Hmong-Mien dilleri konuşulur. Naşi halkı, günümüzde kullanılmaya devam eden Dünya'daki tek piktografik yazı sistemi olan nı kullanır. Dongba yazısı esasen Dongba rahiplerine ritüellerinin nasıl yerine getirmek gerektiklerine dair talimatlar vermek için kullanılırdı; günümüzde ise daha çok turistlerin ilgisini çekmenin bir özellik olarak işlev gösterir. Belki en çok tanınan Batılı Dongba uzmanı 'tur. == Ayrıca bakınız == == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Resmi site