Hanımlara Mahsus Gazete

= Hanımlara Mahsus Gazete = “Mesleğimiz pek vâsidir. Bir iki sözle hülâsa etmek mecburiyetinde bulunsak deriz ki: Hanımlarımızın her suretle tevsî’-i malûmât, tezyîdi vukufuna hizmet etmek mülkümüzde vücuduyla iftihar olunan muharrirelerimiz, edîbelerimiz ve şâirelerimizin efkârına mir’ât-ı in’ikâs olmak, yani eserlerini neşre vesatetle Osmanlı kadınlarının kabiliyyet-i fıtriyyesini göstermektir.” sözleriyle kadınların bilgi dağarcığını genişletmek, yeteneklerini ortaya çıkartabilmelerine izin vermek, düşüncelerini ve bilgilerini ifade edebilmeleri amacıyla kadınlara yönelik bir ‘gazete, mecmua, ceride’ olarak gözüken ve muhtevasına bakıldığında aslında dergi olan basımdır. 31 Ağustos 1895 (19 Ağustos 1311) yılında basıma çıkartılan Hanımlara Mahsus Gazete’nin Tarîk Gazetesi’nin Baş Yazarı İbnü’l Hakkı Mehmed Tahir derginin sahipliğini, yazı işleri müdürlüğünü Mehmed Tahir’in eşi olan Fatma Şadiye Hanım 1904 yılına kadar yapar. 1904 Yılından kapanış tarihine kadar Ziya Şakir müdürlüğü devam ettirir. Kadınlara yönelik olmak amacı dışında her türlü olayı, durumu, faydalı makaleleri ve günlük olayları paylaşmak istenmiştir. 202. Sayıya kadar haftada iki kez, 202. sayıdan sonra haftada bir kez yayınlanmaya başlamıştır. 147. Sayıya kadar 8 sayfa çıkartılırken 147. sayıdan sonra 4 sayfaya düşürülmüştür. Kesintisiz olarak 1895’ten 1908’e kadar basım devam etmiştir. Toplam 624 sayfa bulunur. Başyazarlığını Nigâr bint Osman üstlenir. Fatma Aliye ve Emine Semiye (Ahmed Cevdet Paşa’nın kızları), Zeyneb (Ahmed Cevdet Paşa’nın torunu), Leylâ (Saz), Fatma Makbule Leman, Ayşe Sıdıka, Hamiyet Zehra, Gülistan İsmet, Keçecizâde (Elif) İkbal, Münire, Nedime, Zekiye, Rânâ bint Saffet, Hatice Aliye, Fatma Fahrünnisa (Ahmed Vefik Paşa’nın torunu), Hâlide bint Edib (Halide Adıvar), Güzide Sabri (Aygün) gibi hanımlar yanında İbnülhakkı Mehmed Tâhir, Ahmed Midhat Efendi, Ahmed Râsim, Avanzade Mehmed Süleyman, Nazikîzâde Mehmed Hilmi, Mustafa Âsım, Fâik Sabri, Ali Muzaffer, Ziya Şakir “Aile Hekimi”, “Bir Muallime”, “Bir Köylü Kadını”, “Çingene Kızı”, “Satılmış” gibi takma adlar kullanan yazarlar ve kadın kimliğiyle yazan erkek yazarlar bu dergide yazılarını paylaşır. Dergide yayımlanan “Tahdîs-i Ni‘met-Ta‘yîn-i Meslek” adlı yazıda derginin yayın amacı olarak “Okuyup yazmayı seven, eğitimli, dindar, iyi ahlâk sahibi, iyi eş ve iyi anne özelliklerine sahip Osmanlı Müslüman hanımı yetiştirmek” sözleri sarf edilir. Dergide siyasi konulardan olabildiğince uzak kalınır ve ev idaresi, evliliklerde ilişki tavsiyeleri, tutumlu olma, çocuk terbiyesi, kız çocuklarının eğitim ve öğrenimi, moda, giyim, pratik sağlık bilgileri, hikmet sözleri, bilmeceler, bulmacalar, fen bilimleri, güzel sanatlar, müzikler, kadınları ilgilendiren iç ve dış haberler, şiirler, hikâyeler, telif ve tercüme roman tefrikaları, mektuplar, çeşitli konulardaki ilanlar, reklamlar bulunur. Çocuk sağlığı ve bakımı, aşılama, hijyen, doğum, gebelik, hurafeler, bakım ürünleri, sağlığa zararlı olan kozmetikler, havaya göre nasıl giyinilmesi gerektiği, jimnastik konularını barındırır. Eğitimli, üretken, sağlıklı ve ahlaklı Osmanlı Müslüman kadını tipinin yükseltilmesi ve kadınların yaşamlarını bu yönde oturtmasını misyon olarak belirlemişlerdir. Derginin ek ilaveleri de bulunur. “Hanımlara Mahsus Gazete’nin İlâvesi” ve “Kısm-ı Musavver” adıyla çıkan bölümde; moda, dikiş, nakış, işleme örnekleri gibi hususlar bulunur. Bu hususlar ayrıca resimlerle de desteklenir. “Hanım Kızlara Mahsus Nüsha” adıyla ayrı bir ek yayımlanmış, dergide zaman zaman “Çocuklara Mahsus Gazete”, “Çocuklara Mahsus Resimli Hikâye” gibi bölümlere yer verilmiş, “Hanımlara Mahsus Gazete Kütüphanesi” başlığı altında çeşitli kitaplar tanıtılmıştır. Bu kitaplar çoğunlukla dergide tefrika edilen eserlerdir ve birçoğu kendi matbaasında basılarak kitap haline getirilmiştir. Matbaamızda Tab‘Olunarak Satılmakta Bulunan Kitaplar” başlığı altında kitaplar hakkında kısa bilgiler de içermektedir. Fatma Aliye, Emine Semiye, Şair Nigâr Hanım, Makbule Leman gibi Osmanlı kadın yazarlarının ilk eserleri derginin bu bölümlerinde okurlara ulaşır. Fatma Fahrünnisa Hanım, Batı’dan örneklerle tiyatronun ve romanın kötülüğü teşvik eden yönüne değinmiş, İslam ahlakına ve geleneklere aykırı olan ve kişiyi gerçek hayattan ve sorumluluklarından uzaklaştırabilecek bu eğlenceler konusunda okuyucuları uyarmıştır. “Batıda yapılan teşebbüslerin tamamen milli terbiyemize uygun olduğunu iddia edemeyiz” sözüyle dergideki var olan kadınların kendi küllerinden doğmak istediklerini ve İslam’ın verdiği hakların da korunarak gerçekleşmesini istediklerini gösterir. İyi anne ve iyi eş rolü benimsenmeye çalışılmamaktadır. Dergi yazarları olan kadınlar, bu kimlikleri reddetmezler ancak erkeklerin sahip oldukları haklardan kendileri için de pay talep edebilecek güce sahip olduklarının farkındalardır. Kendilerine farklı bir alan açmak isterler ve konumlarından duydukları rahatsızlıkları belirtirler. “Kadınların cemiyet-i beşeriye içinde haiz oldukları mevkiyi tayin etmek için hükemadan birinin şu sözlerini zikretmek kafidir: “Bir cemiyetin ahval-i medeniyye ve ahlakiyyesine vakıf olmak istiyor musunuz? O heyeti teşkil eden kadınları tetkik ediniz. Kadın mader-i [anne] beşeriyettir. O, kitab-ı insaniyete ilave edilmiş bir fasl-ı mühimdir ki “mebhas-ı beşeriyet” onunla tamam olur. Eğer o kitap harf-i vahit [tek] anlamak kabiliyeti bizde hasıl olmuş ise onun natık olduğu [söylediği] mehasin-i hikmetin ne kadar ali olduğunu takdir edebiliriz; o nüsha-i kıymettarın öyle sahifeleri olur ki: Bir şiir-i gara gibi ruhî bir mestî-i masumaneye, fikrî birtakım hissiyatı aliyeye, eşvakı [şevler] maneviyeye tecelligah [görünme yeri] eyler. Onun öyle siyah ve dehşetnak [dehşetli] sahifeleri de vardır ki: Her harfi bir zehirli ok gibi kalb-i beşeri zahmdar [yaralı] eder, vicdana iltiyam-ı [iyileşme] nâ-pezir [kabul etmeyen] yaralar açar! Dünyada hayat-ı beşeriyeye merbut [bağlı] ne ki mevcut ise kadınların tesirine maruzdur: Fransızların “Kadını arayınız” mesel-i meşhuru ne kadar doğrudur!” sözleriyle de bu arzularının kadınların medeniyetin oluşum noktası olduğunu vurgulayarak belli ederler. Fatma Aliye de bu konu hakkında “Evâmir-i mukaddese-i İslamiyye” ve “âdât-ı milliyye-i Osmaniyye[ye] muvafık mevâddın neşrini deruhte” sözleriyle destekler. 16\. Yüzyılda Osmanlı’da Ayine, Muhadderat, Hanımlar, İnsaniyet, Şükufezar, Mürüvvet, Parça Bohçası, Hanımlara Mahsus Gazete, Hanımlara Mahsus Malumat ve Âlemi Nisvan gibi kadın dergilerinin varlığı bilinir. Fatma Aliye gibi bir ismin Hanımlara Mahsus Gazete’de yer alması derginin önemini arttırmaktadır çünkü o ‘Osmanlı Feminizmi’ oluşumunun en önemli düşünür ve yazarıdır. Hanımlara Mahsus Gazete, hayır işlerinde de kendini gösteren bir dergidir. Kimsesiz gelinlik çağında olan kızlara derginin gelirinin %5’lik kısmını çeyiz parası olarak vermiştir. Ayrıca, öksüz ve yetim insanlara, şehit ailelerine, gazilere ve asker ailelerine yardım etme amacıyla sergiler düzenler ve gelirlerinin belirli kısımlarını paylaşır. Hanımlara Mahsus Gazete’de tercüme ve telif olarak toplamda 161 hikâye yayınlanmıştır. Haberler ise, dahili ve harici havadis olarak ikiye ayrılmıştır. Dahili havadis kısmında yurt içindeki olaylardan bahsedilir. Harici havadis kısmında yurt dışındaki olaylardan kısaca bahsedilir. ‘İlanlar’ şeklinde bir başlık vardır ve bu başlıkta yeni açılan mağazalardan, satılığa çıkartılan evlerden, hasta kabullere, özel derslere yer verilir. Hanımlara Mahsus Gazete ile ilgili yapılan araştırmalar, genelde feminizm, kadın araştırmaları meseleleri ile ilgilenen, Osmanlı kadının toplum içerisindeki etkinliğini arttırma amacıyla basının araç olarak kullanıldığını söyleyen, II. Abdülhamid’in yönetimini ve reformlarını dergiler üzerinden araştıran çalışmalar ile ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmalar çoğunlukla dergideki makaleleri ele alan konular üzerinden ilerlediğinden, belirli bir konu ya da tema sınırlaması bulunmamaktadır. Dergi, kendisinden sonra gelecek olan dergi ve gazetelere hatta kadın meselelerine daha cesaretli ve özgürce konuşup, yazabilecekleri bir ortam bırakabilmeyi başarmıştır. II. Meşrutiyet’ten sonra derginin eski canlılığı kaybolur ve sadece resimli bir kadın dergisi kimliğine bürünüp bir süre daha bu kimlikte ilerler. Kısa bir süre içerisinde de derginin yayın hayatına son verilir. Dergide yayımlanmış yazıların ve yazarlarının adları İstanbul Kütüphanelerindeki Eski Harfli Türkçe Kadın Dergileri Bibliyografyası’nda toplu halde yer alır. == Ayrıca bakınız == Çocuklara Mahsus Gazete == Kaynakça == ARZU ŞEYDA, Hanımlara Mahsus Gazete (tahlili fihrist/inceleme/seçilmiş metinler), Atatürk Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2003 AYŞE ZEREN ENİS, Everyday lives of Ottoman Muslim women: Hanımlara Mahsûs Gazete (Newspaper for Ladies) (1895-1908), Boğaziçi Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2012 GİZEM ÖZTÜRK, Osmanlı Kadın Hareketi Öncülerinden Hanımlara Mahsus Gazete’de İdeal Evlilik ve Aileye Bakış Namık Kemal Üniversitesi, 2019 HALE GÜRBÜZ, Hanımlara Mahsus Gazete, Atatürk Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2001 HÜSNİYE GÜLSEV KOÇ, Hanımlara Mahsus Gazete'deki Hikâyeler ve Temaşa Fikri Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 2019 MUSTAFA ÇİÇEKLER, FATİH ANDI, Yeni Harflerle Hanımlara Mahsus Gazete, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı Yayınları, 2009 ÖZGE DEMİREL, Osmanlı Basınında Kadın Temsili: Hanımlara Mahsus Gazete Üzerinden Bir Değerlendirme, KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, 2021 ZEHRA ÖZTÜRK, Hanımlara Mahsus Gazete, TDV İslam Ansiklopedisi, 2019 Kategori:Osmanlı dergileri Kategori:Osmanlıca dergiler Kategori:1895'te kurulan yayınlar Kategori:Türk kadın dergileri