Çanakkale (il)

Çanakkale, Türkiye'nin kuzeybatısında, Marmara Bölgesi içinde yer alan il. 31 Aralık 2019 itibarıyla Çanakkale ili içerisindeki 12 ilçe ve bu ilçelere bağlı 81 mahallede yaşayan toplam nüfus 542.157 kişidir. Türkiye'de İstanbul ile birlikte, Asya ve Avrupa kıtalarında bulunan ve dolayısıyla boğazı olan iki ilden biridir. Yüzölçümü 9.817 km²'dir. Komşu illeri Edirne, Tekirdağ ve Balıkesir'dir. 1 Şubat 2019 TÜİK verilerine göre 12 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 81 mahalle, ayrıca 576 köy bulunmaktadır. Türkiye'nin nüfus sıralamasında 40. il olan Çanakkale'de günümüzde bir üniversite vardır. Çanakkale'den diğer şehirlere ulaşım otoyollar ve hava yoluyla sağlanır. Çanakkale'deki iklim, ilin coğrafyası nedeniyle geçiş niteliği taşısa da yoğunlukla Akdeniz iklimi özelliklerine sahiptir. Anadolu'nun en batı noktası olan Baba Burnu ile Türkiye'nin en batı noktası Gökçeada'daki İncirburnu il sınırları içindedir. Ege Denizi'nde Türkiye'ye ait en büyük adalar olan Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri de Çanakkale'ye bağlıdır. == Tarihçe == Çanakkale, Cumhuriyetin ilk yıllarında Biga ve Gelibolu sancaklarının kaldırılması ve her ikisinin ortasında bulunan Çanak köyünün il ilan edilmesiyle meydana gelmiştir. 1927 Nüfus sayımında Çanakkale'nin merkez nüfusu sadece 8.500 kişi idi. Eski çağlarda, Hellespontos ve Dardanelles olarak da adlandırılan ilde 3000 yıldan beri yerleşim olduğu bilinmektedir. Bugün bile kalıntıları bulunan Truva (Troia, Troy) Antik kenti M.Ö 2500 yılında büyük bir depremle yıkılmış ve bölge uzun yıllar Lidyalılarca yönetilmiştir. Milattan önce 336 yılında bölgede en önemli güç haline gelen Pers İmparatorluğu Helenizm'i tüm dünyaya yaymak amacındaki Büyük İskender Granikos Çayı (Biga Çayı) kıyılarında büyük bir bozguna uğratılmıştır. Osmanlı Devleti döneminde de Karesioğulları Beyliğinin yıkılması ile ilin bugünkü topraklarının büyük bir bölümü ele geçirilmiş, Bizans'ın sayesinde ilin fethi daha da kolaylaşmış ve Boğazlar ile birlikte kontrol Osmanlı Devleti'ne geçmiştir. Çanakkale ilinin topraklarının bütününe bakıldığında, üzerinde kurulmuş olduğu yarımada Biga Yarımadası olarak adlandırılır. İl içindeki en kayda değer yükselti Biga Dağları'dır. Biga adının bu denli çok kullanımının sebebi, Cumhuriyet döneminden önce, Osmanlı idari sisteminde Sancağın Biga ilçesi olmasıdır. Yani ilin eski merkezi Biga olup, Cumhuriyet döneminde, kazanılmış olan başarılardan dolayı ilin ismi ve merkezi Çanakkale olarak değiştirilmiştir. İlin isminin kökeni yörede çok gelişmiş olan çanak - çömlek zanaatine dayanır. Şehrin iki simgesi haline gelen Kale-i Sultaniye ile çanakçılık özdeşleşince de şehir Çanakkale olarak adlandırıldı. == Yönetim == İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23) İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer. Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur. Çanakkale Valisi İlhami AKTAŞ, 9.06.2020/274 sayılı kararla Nevşehir Valisi iken atanmıştır. Belediye başkanı Ülgür Gökhan(CHP), 31 Mart 2019 seçimlerinde %60,73 oy oranıyla seçilmiştir. 2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Çanakkale İl Genel Meclisi üye sayısı, 18 CHP,15 AK PARTİ ve 1 MHP olmak üzere 34’dür. Çanakkale Belediye meclisi ise 22 CHP ve 9 AK PARTİ olmak üzere 31 üyeden oluşur. 2018 Genel seçimleri sonucu, Çanakkale'yi temsilen TBMM'de AKP'den 2 milletvekili (Bülent Turan, Jülide İskenderoğlu), CHP'den 2 milletvekili (Muharrem Erkek, Özgür Ceylan) seçilmiştir. == Nüfus == Güncel Nüfus Değerleri(TÜİK 6 Şubat 2023 verileri ) Çanakkale ili nüfusu: 559.383'dür. Bu nüfusun %74,22'si şehirlerde yaşamaktadır (2022 sonu). İlin yüzölçümü 9.817 km2'dir. İlde km2'ye 57 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 195’dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,30 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Lapseki (% 2,05)- Ezine (-% 1,64) 06 Şubat 2023 TÜİK verilerine göre 12 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 81 mahalle, ayrıca 576 köy bulunmaktadır. 2022 yılı sonunda Çanakkale ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri İlçe Nüfus 2021 Nüfus 2022 Nüfus Artışı % Belediye Sayısı Mahalle Sayısı Köy Sayısı Köy Nüfusu Şehir nüfusu Şehirde oturan % Alanı km2 km2'ye düşen kişi Ayvacık 34.103 34.549 1,30 2 6 64 13.687 20.862 60,38 880 39 Bayramiç 29.136 28.952 -0,63 1 4 75 13.060 15.892 54,89 1204 24 Biga 91.537 92.180 0,70 3 14 108 28.734 63.446 68,83 1310 70 Bozcaada 3.098 3.120 0,71 1 2 0 0 3.120 100,00 37 84 Çan 48.023 47.954 -0,14 2 9 65 15.025 32.929 68,67 905 53 Eceabat 8.769 8.684 -0,97 1 2 12 3.019 5.665 65,23 430 20 Ezine 32.374 31.848 2 7 49 13.159 18.689 58,68 727 44 Gelibolu 44.598 43.984 -1,39 3 10 26 8.458 35.526 80,77 823 53 Gökçeada 10.377 10.348 -0,28 1 5 9 2.869 7.479 72,27 282 37 Lapseki 28.742 29.336 2,05 3 6 40 7.523 21.813 74,36 821 36 Merkez 195.439 197.841 1,22 2 10 52 18.776 179.065 90,51 1016 195 Yenice 31.080 30.587 -1,60 2 6 76 19.914 10.673 34,89 1381 22 Çanakkale 557.276 559.383 0,38 23 81 576 144.224 415.159 74,22 9.816 57 === İlin yıllara göre nüfusları === == Coğrafya == küçükresim|sağ|350px|Havadan Çanakkale Çanakkale ilinin merkez ilçesi, ilin kuzeybatısındadır. Kuzeyinde Lapseki İlçesi, doğusunda Çan İlçesi, batısında Bayramiç ve Ezine İlçeleri ile komşudur. Kuzey ve kuzeybatıda Çanakkale Boğazı doğal sınırı oluşturur. İl topraklarının yarısından fazlası ormanlar ile kaplıdır. Ormanlar il topraklarının % 53.9'unu oluşturur. Ormanlık alanlar 536.964 hektar olup bunun 449.024 hektarı koru, 87.969 hektarı ise köylülere dağıtılan ve ticaret yapılan, kesilmeye hazır ormanlardır. Ormanlık arazinin yarısından fazlasını kızılçam ve meşe kaplar. İlde yetişen ağaçların miktarları şöyledir; Ağaç türü Kapladığı alan (Hektar) Toplam ormanlara oranı Kızılçam 181.093,20 33,73 Meşe 109.997,50 20,49 Karaçam 60.735,00 11,24 Diğer 185,138,30 34,36 Genel toplam 536.964,00 100,00 ===İklim=== İlin kıyı ilçelerinde ve adalarda iklim hemen hemen aynıdır. Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş iklimin yaşandığı Çanakkale topraklarında iklim daha çok Akdeniz iklimine paralellik gösterir. İç bölgelerde denizden yükseklik artar ve bu nedenle kıyı bölgelere oranla aradaki sıcaklık ortalaması oldukça açılır. Yılın büyük bölümü hemen her ilçede rüzgarlı günler yaşanır. Çanakkale'de önem arz eden bir su kütlesi bulunmaz. Gelibolu Yarımadası'nda Tuzla Gölü, Biga ilçesi sınırlarında Hoyrat Gölü ve Ece Gölü ile diğer ilçelerde yer alan bazı ufak baraj gölleri ve göletler vardır. Biga'ya bağlı Yeniçiftlik beldesinde yer alan yaklaşık 10,000 hektarlık Ece Gölü son birkaç yıl içinde kurutularak tarıma uygun hale getirilmeye çalışılmaktadır. Çanakkale ilinin coğrafi olarak aslında 4 farklı su kütlesi ile kıyısı bulunur. Aşağıdaki tabloda ilçelerin nereye kıyısı olduğu ile kıyı ve plaj uzunluklarının çizelgesi vardır; İlçe Kıyı uzunluğu (km) Kıyısında olduğu deniz İlin toplam kıyısına oranı (%) Plâj uzunluğu (km) Merkez 60.2 Çanakkale Boğazı 8.96 10.25 Ayvacık 83.2 Ege Denizi 12.38 8.00 Bayramiç 0 - - - Biga 71.6 Marmara Denizi 10.65 7.01 Bozcaada 43.7 Ege Denizi 6.51 4.10 Çan 0 - - - Eceabat 103.1 Boğaz - Ege Denizi 15.35 7.10 Ezine 38,6 Ege Denizi 5.75 6.20 Gelibolu 126.6 Boğaz - Saros Körfezi - Ege Denizi 18.85 10.50 Gökçeada 92.0 Ege Denizi 13.70 11.80 Lapseki 52.7 Marmara Denizi 7.85 7.50 Yenice 0 - - - Toplam 671 Ege - Marmara - Saros - Boğaz - 72,40 == Kültür == Çanakkale, yüzyıllar boyunca farklı toplumların egemenliğinde kalmış, gerek mimarisinde gerek yaşamda onlardan izler taşımaktadır. 70'li yıllardan itibaren yapılmaya başlayan ticari yatırımlarla ildeki geleneksel toplum yapısı yerini hızla modernize bir yapıya bırakmıştır. Ticari yatırımlar ile ulaşım kolaylaşmış ve şehrin görünümünün değişmesi böylece başlamıştır. Bugün Çanakkale Türkiye'nin en modern şehirlerinden biridir. Geniş kaldırımları, temiz caddeleri, bakımlı binaları ile örnek bir şehirdir. Henüz altyapısı tam oturmamışsa da kültürel anlamda Çanakkale ili Türkiye'de önde gelen çevrelerdendir. Toplumda çekirdek aile yaygındır. Toplum,Göçmenler, Türkmenler, Pomaklar, Yörükler, Çerkezler ve az sayıda Boşnak'tan oluşur. Pomak ve Yörükler genelde tarım ile uğraşırlar. Bir Yörük kişisi ile Pomak farklı biçimde geleneksel giysiler giyer. İl ve ilçe merkezlerinde büyük ölçüde modern giyim örnekleri benimsenmiştir. Kırsal kesimden gelen bayanlar, beyaz Yemenî adı verilen eşarp ve şalvar ile siyah naylonumsu kumaştan pardösü (ferace) giyerler, kırsal kesim erkeklerinde ise baskın giyim türü, pantolon, ceket ve kaskettir. Yörede erkeklerin şalvar giydiği pek görülmez. ==Mutfak== Çanakkale mutfağını anlatacak kilit sözcükler; zeytinyağı, zeytin, sardalya, peynir helvası ve keşkek'tir. Adalar bağcılık ve şarapçılık konusunda başı çekmektedir. == Eğitim == İl, eğitim bakımından halkına Türkiye ortalamasının oldukça üstünde bir hizmet sunar. İl sınırları içinde 2 Fen Lisesi, 10 Anadolu Lisesi, 2 Sosyal Bilimler Lisesi ve birçok Mesleki lise bulunur. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) bünyesinde 9 fakülte, 2 yüksekokul ve 2 enstitü bulunur ve 20,000 öğrenciye eğitim verir. Halkın %8,0'i üniversite mezunudur.İlköğretimlerde okullaşma oranı %100'dür. Okuryazarlık oranı (2000 Nüfus verilerinde) %90 olarak açıklanmış, fakat geçen zaman içerisinde oranın %99 olduğu sanılmaktadır. (Çanakkale Valiliği Resmi Sayfası) İlçede 75.000'e yakın öğrenci bulunur. İlde derslik başına düşen öğrenci sayısı 20'dir. == Turizm == Çanakkale ile birçok ilçesi tarihi ve doğal güzellikler bakımından oldukça zengin olmasına rağmen, bölge olması gerekenden oldukça az turist çekmektedir. İl merkezinin çevresinde bulunan yerlerin hemen hemen her yeri sit alanı ilan edilmiştir. Çanakkale'nin büyüyememesinin asıl sebeplerinden biri de budur. Birçok alan yerleşime kapalıdır. Çanakkale'nin başlıca turistik yerleri `` * Gökçeada (İmroz) * Bozcaada (Tenedos) * Harp Eserleri Müzeleri * Antik Yunan Şehirleri * Kaz Dağı * Kaplıca ve Termal Tesisler * Anıtlıklar * Kaleler * Çimenlik Kalesi * Çanakkale Deniz Müzesi * Çanakkale Boğazı * Çanakkale Şehitleri Anıtı * Truva Atı * Assos *Çardak Kum Adası *Tarihe Saygı Parkı *Ayazmapınarı Tabiat Parkı *Rhapsodos Mozaik == Konum == Konum Bilgileri İlçe Kuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü Alanı km² Rakım mt. Merkeze Uzaklık kmKarayolları Genel Müdürlüğü Ulaşan Yollar Çanakkale Merkez 1.016 11 Ayvacık 1928 880 288 74 /-05, Bayramiç Cumh.önce 1.204 106 78 Biga Cumh.önce 1.310 51 97 /-02, -06 Bozcaada Cumh.önce 37 41 62 , Çan 1945 905 83 70 Eceabat Cumh.önce 430 9 1 /-03, -15, Ezine Cumh.önce 727 50 52 /-04, , Gelibolu 1926 823 20 34 /-03, Gökçeada Cumh.önce 282 50 1 , Lapseki Cumh.önce 821 9 34 /-02, -01, Yenice 1936 1.381 275 89 ÇANAKKALE Cumh.önce 9.817 /-04, -01, -01 == Spor == Şehrin tek futbol takımı olan Çanakkale Dardanelspor 1996-99 sezonlarında Süper Lig'de mücadele etmiştir. Daha sonra kademeli olarak 1. Lig, 2. Lig ve 3. Lig'de de mücadele etmiş, 2017-2018 sezonu sonunda Bölgesel Amatör Lig'e düşmüştür. 2018-2019 sezonunda, Dardanelspor, Bigaspor, Biga Adaspor, Bölgesel Amatör Ligdedir. Voleybol kadınlar süper ligindeki Çanakkale Belediyespor 1. Lige düşmüştür. Voleybol kadınlar 2.ligindeki 3 takımından Kale 1957 Spor 1.lige çıkmıştır. Ziraat Türkiye Kupası'nda Bigaspor, ilk turda elenmiştir. Kupa Voley Kadınlar'da Çanakkale Belediye 1.devre turunda elenmiştir. Önemli spor tesisleri: 18 Mart Stadyumu (12.692), Anafartalar Spor Salonu (1.500), Anafartalar Yüzme Havuzu- olimpik (600). == Fotoğraf galerisi == Çanakkale Limanı.jpg| çanakkale1.jpg| çanakkale2.jpg| çanakkale3.jpg| çanakkale4.jpg| çanakkale5.jpg| çanakkale6.jpg| çanakkale7.jpg| çanakkale8.jpg| çanakkale9.jpg| çanakkale10.jpg| Kilitbahir Kalesinden Çanakkale manzarası.JPG == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Çanakkale Valiliği * Çanakkale Belediyesi