Murad Adji

Murad Eskenderoviç Adjiev (1994 yılından beri “Murad Adji” adını kullanmaktadır; 9 Aralık 1944, Moskova - 7 Mart 2018), Sovyet ve Rus bilim insanı, türkolog, araştırmacı yazar. Kadim Türklerin ana vatanı Altay’dan başlayan Büyük Kavimler Göçü tezinin müellifi. Coğrafyacı, Doktorasını iktisat alanında yapmıştır. DoçentАвтобиография // Официальный сайт М. Аджиева. Kumuk kökenli. ==Özgeçmiş== ===Bilimsel Faaliyetleri=== 1964 yılında Moskova Devlet Üniversitesi, Coğrafya Fakültesi Kuzey Araştırmaları Bölümü’nde eğitimine başlamıştır. 1969 yılında Moskova Devlet Üniversitesi’nden mezun olmuştur.Огрызко В. Североведы России: Материалы к биографическому словарю.— М., Литературная Россия, 2007. С. 10 - 11 10-11 Sovyetler Birliği Devlet Planlama Teşkilatı Üretim Kaynakları Kurulu’nda görev yapmıştır. Ülkenin yeni kuzey bölgelerini araştırma amacıyla başladığı Doktora Programı kapsamında üretim kaynakları ve kullanım alanları üzerinde inceleme yapmıştırАджиев М. Э. Экономико-математическое выражение процесса промышленного освоения новой северной территории. // Вестник Московского университета, серия география. 1973. № 1. – с.91 . Doktora öğrenciliği sırasında Saha’da altın maden yataklarında sondajcı olarak çalışmıştırАджиев М. Как я был золотоискателем // Знание – сила, 1975 №5. Daha sonraları da işi gereği Kuzey’e ve Sibirya’ya defalarca seyahatlerde bulunmuşturАджи М. Сага о Великой Степи. – М.: АСТ, 2016. C. 171. 1973 yılında “Sovyetler Birliği’nin İnşaat Endüstrisi Temelli Kuzeydoğu Sanayisinin Gelişim Süreci Modellenmesi ve Optimizasyonu” adlı Doktora Tezini savunmuşturАджиев М. Э. Моделирование и оптимизация процесса промышленного освоения Северо-Востока СССР с выбором индустриально- строительных опорных баз. (08.00.04)// Автореферат диссертации. М., 1973. 27 с. (Моск. Ин-т нар. Хоз-ва им. Г. В. Плеханова). Doktora Tezi danışmanı Profesör V. F. Burhanov’dur. Doktora sonrası Sovyetler Birliği Metalürji Bakanlığı’nda Devlet Planlama Dairesinde görev yapmıştır. Sibirya’nın keşfinin coğrafî ve iktisadî meselelerini araştırmış, yeniden inşasının sosyal süreçleriyle ilgilenmiştir. 1975 yılından itibaren yaklaşık 15 yıl boyunca SSCB Maliye ve Ekonomi Açıköğretim Enstitüsü’nde İktisat Coğrafyası dersleri vermiştir. Eğitim-öğretim faaliyetlerinin yanı sıra bilimsel araştırmalarına da devam etmiştir: ülkenin kuzey bölgesi ile Sibirya ve Uzak Doğu’nun Araştırmalarında yer almıştır. Sibirya’nın keşfi, Baykal-Amur Demir Yolları inşaatı, Sibirya’nın bölgesel üretim yapıları ve enerji tasarrufu teknolojileri ile ilgili yayınları bu döneme aittir* Аджиев М. Э. О моделировании транспортных связей между базами освоения и осваиваемыми районами // Проблемы Севера. 1979, Вып. 29. См. * Аджиев М. Э. Экономико- географические проблемы БАМ // Природа. 1975, № 8. * Аджиев М. Э. Размышления о границах Севера // Природа. 1976, № 10. * Adzhiev M. E. // NewScientist. 1976, Vol.69, № 988. * Аджиев М. Э., Бурханов В. Ф. Экспедиции Норденшельда в Арктику // Природа. 1979, № 7. * Аджиев М. Э., Леонтьева Л. В. Промышленные комплексы Сибири.— М.:Знание, 1975. *Аджиев М.Э. БАМ и промышленные комплексы востока СССР.— М.: Знание, 1978. *Аджиев М. Э. Новь Сибири. — М.: Знание, 1980. *Adzhiev M. E. Tapping Siberia's resources. — M.: Novosti, 1980. * Аджиев М. Э. Как осваивается Сибирь.— М.: Изд-во агентства печати «Новости», 1981. * Аджиев М. Э. Сибирь: XX век. — М.: Мысль, 1982. *Аджиев М. Э. Транссибы: история и проблемы. — М.: Знание, 1988. *Аджиев М. Э. Энергосберегающие технологии. – М.: Знание, 1990.. 1976 yılında XXIII. Uluslararası Coğrafya Kongresi’ne katılmıştırАджиев М. Э. XXIII Международный географический конгресс // Природа. 1977, № 1. 1970’li yıllarda Adjiev’in çalışmaları, Sovyet Kuzey Araştırmaları’nın duayeni ünlü bilim insanı G. A. Agranat’ın dikkatini çekmiştir. Agranat, “Kuzey Araştırmaları Gerçeği ve İmkânları: Küresel Deneyim” adlı monografisinde Adjiev’in ilk defa 1976 yılında “bu bölgede yaşayan insanların ve üretiminin toplam enerji tüketiminin sentez göstergesi olarak Kuzey sınırlarının kullanımı ile ilgili ortaya koyduğu fikirlerinin çok ilginç olduğunu” belirtmiştir. Agranat’ın belirttiği gibi, maalesef bu teklif uygulama aşamasına gelecek kadar tamamlanamamıştır В поисках алгоритма Севера. // Вокруг света. 1974, №12.Агранат Г. А. Возможности и реальности освоения Севера: глобальные уроки. — М., 1992.. Yeni bölgelerin keşfi araştırmalarına katkıda bulunan Adjiev’in çalışmaları 1970-80’li yılların bilim ekolüne aittirСигалов М. Р., Плисецкий Е. Л. Хозяйственное освоение новых территорий // Известия Академии наук СССР, 1987.— № 3. (Сер.Географическая).. 1982 yılında millî Kurul için hazırlanmış olan Sovyet ve Doğu Avrupa Araştırmalarına (ABD) dair beyannamede Adjiev’in yayınları Sibirya ve Uzak Doğu’nun çağdaş iktisadî gelişimi araştırmaları için bibliyografik listeye dâhil edilmiştir"Mason H. Soule, Robert Taaffee"A bibliography of recent literature: the planning, theoretical and analytical framework of Soviet regional development, with particular reference to Siberia and the Far East// National Council for Soviet and East European Research (U.S.). 1981. P. 24, 51. . Günümüzde de birçok Doktora Tezi ve Profesörlük unvanı için şart olan 2. Doktora tezlerinde Adjiev’in çalışmalarına atıflarda bulunulmaktadır* Гаврилова Н. Ю. Социальное развитие районов нового промышленного освоения Севера Западной Сибири: 1964—1985 гг. // Автореферат диссертации. Екатеринбург, 2003. * Алексеева Л. В. Северо-Западная Сибирь в 1917—1941 гг.: политическая, экономическая и культурная трансформация // Автореферат диссертации. Екатеринбург, 2004. * Сысоева Н. М. Географические факторы развития потребительской среды региона // Автореферат диссертации. Иркутск, 2005. * Муромцев Д. Ю. Методы и алгоритмы синтеза энергосберегающего управления технологическими объектами // Автореферат диссертации. Тамбов, 2005. * Федосенко В. Б. Теоретические и экспериментальные исследования эффективности строительного производства в условиях Крайнего Севера // Автореферат диссертации. Москва, 2005. * Четошникова Л. М. Повышение эффективности использования топливно-энергетических ресурсов на сельскохозяйственных предприятиях путём оптимизации энергетических потоков // Автореферат диссертации. Барнаул, 2005. * Лукьяненков С. С.Создание территориально-производственных комплексов Сибири в контексте государственной политики размещения производительных сил в восточных районах РСФСР в 60-е — 80-е годы XX века // Автореферат диссертации.Армавир, 2007. * Харламова Ю.А. Железнодорожный комплекс в политических процессах Российского государства // Автореферат диссертации. Москва, 2010. * Тестов В. Н. Железнодорожный транспорт России в эпоху Алексндра III // Автореферат диссертации. Москва, 2014.* Ивачев И. В. Развитие малочисленных народов Среднего Приобья в условиях функционирования нефтегазового комплекса // Автореферат диссертации. СПб., 2001. * Козулин А. В. Особенности демографических процессов в Забайкальской области, конец XIX — начало XX вв. // Автореферат диссертации. Улан-Удэ, 2001. * Орешина М. А. Русский Север начала XX века как историко-культурное пространство: источниковедческие и методологические подходы к изучению проблем регионалистики // Автореферат диссертации. Москва, 2001. * Пленкин В. Ю. Исторический опыт разработки и реализации проектов транспортного освоения Российского Севера:Рубеж XIX—XX вв. — рубеж 1930-х — 1940-х гг. // Автореферат диссертации. Екатеринбург, 2001. * Елина Т. Н. Моделирование процессов разработки и управления региональными энергосберегающими программами // Автореферат диссертации. Иваново, 2002. * Давыдов М. В. Организационно- экономические аспекты эффективного управления использованием энергетических ресурсов на предприятиях промышленности // Автореферат диссертации. Брянск, 2003. * Самойлова А. Н. Развитие системы управления трудовым потенциалом строительной отрасли Северо-Восточного региона России // Автореферат диссертации. Иркутск, 2003 * Семенова И. С. Влияние суровых и экстремальных климатических условий на расселение населения в Северных и Восточных районах России // Автореферат диссертации. СПб., 2003. * Тестов В. Н. Политика российского правительства в области железнодорожного транспорта в 80-90-е годы XIX века // Автореферат диссертации. Воронеж, 2004. * Байкалов Н. С. Формирование социальной инфраструктуры поселений Бурятского участка БАМа: 1974—1989 гг. // Автореферат диссертации. Улан-Удэ, 2005. * Тищенко О. В. История развития строительного комплекса Иркутской области: 1950—1980-е гг. // Автореферат диссертации. Ируктск, 2005. * Авимская М. А. Строительство железнодорожной магистрали Тюмень — Сургут — Нижневартовск — Уренгой и его социокультурное обеспечение:Сер. 1960-х — сер. 1980-х гг. // Автореферат диссертации. Сургут, 2006. * Орлов Д. С. Развитие аграрного сектора Алтайского края во второй половине 70-х — первой половине 80-х годов XX века // Автореферат диссертации. Бийск, 2006. * Петров А. Н. [http:// www.dissercat.com/content/geopopulyatsionnye-protsessy-na-rossiiskom-i- kanadskom-severe-v-90-e-gody-xx-veka Геопопуляционные процессы на Российском и Канадском Севере в 90-е годы XX века] // Автореферат диссертации. СПб., 2006. * Стафеев О. Н. Мемуары как источник по истории нефтегазового комплекса Западной Сибири // Автореферат диссертации. Сургут, 2007. * Янюшкин С. А. Природопользование в новом районе освоения: по материалам Приангарья: 1950—1980 гг. // Автореферат диссертации. Братск, 2008. * Корнилов Г. Г. Население Ямала в 1959—1989 гг.: Историко-демографический анализ // Автореферат диссертации. Екатеринбург. 2010. * Канн С. К. Деятельность Комитета Сибирской железной дороги по естественнонаучному изучению Сибири в конце XIX — начале XX вв. // Автореферат диссертации. Новосибирск, 2011.. Adjiev, Baykal-Amur Demiryolu Anahattı (BAM) inşaatını yalnızca “Zabaykalskiy Özerk Bölgesinin ve Rusya’nın Uzakdoğu bölgesindeki demiryolu ağın yoğunluğunun hafifleten kaynak olarak görmemiş, aynı zamanda Güney Saha ve Kuzey Baykal’da yapılması planlanan maden yataklarının keşfi ve elde edilmesi için temel koşul olarak gören ekonomistlerden biri kabul edilmektedir"Ежеля У. В." История развития железнодорожного транспорта на Дальнем Востоке: Курс лекций. — Хабаровск: Изд-во Дальневосточного государственного университета путей сообщения, 2000. — Лекция 9. 118 с.. Bilimsel faaliyetlerinin yanı sıra ülkenin önde gelen “Novıy Mir” (Yeni Dünya), “Vokrug Sveta” (Dünyanın Ekseninde), “Nauka i Jizn” (Bilim ve Hayat), “Znaniye-Sila” (Bilim Güçtür) dergilerinde çalışmış,Аджиев М. Э. Самый большой, большой Таймыр// Новый мир. 1976, №3. bilimi popülarize etmiştirПолещук А. Два измерения Мурада Аджиева — Вестник тюркского мира. 2017, №1 * Аджиев М. Э. Самый большой, большой Таймыр// Новый мир. 1976, №3. * Аджиев М. Э. ЗИЛ // Новый мир. 1976, № 3. * Аджиев М. Э. Русский первопроходец Арктики // Наука и жизнь. 1975, № 7. * Аджиев М. Э. Осторожно, тяжелая вода! // Наука и жизнь. 1988, № 1. * Аджиев М. Э. Дублер главного сибирского хода // Знание – сила. 1974, №10. * Аджиев М. Э. Север. Школа в Апатитах. //Знание – сила. 1978, № 10.. Uzun yıllar boyunca “Na Suşe i na More” (Karada ve Denizde) adlı Edebî Coğrafî Almanak’ının Yayın Kurulu üyesi olarak çalışmıştırРедакционная коллегия На суше и на море.— М.: Мысль. 1979.* Редакционная коллегия На суше и на море.— М.: Мысль. 1979. * Редакционная коллегия На суше и на море.— М.: Мысль. 1991.. 1983 yılında müellifin, yeni toprakların keşfi bağlamında bölgesel üretim kompleksleri ve demografik kaymalar konusunu kaleme aldığı Sibirya: XX. Yüzyıl adlı bilimsel popüler kitabı yayımlanmıştır. Adjiev, Sibirya’nın çoğu insanî olan üretim, bilim ve kültür meselelerinin iç içe girdiği bir merkez olduğunu göstermiştirНеретина С. Новые книги. Мурад Аджиев. Сибирь: XX век // Природа. 1983, № 8.— с. 124. Fakat Adjiev’in de yazdığı gibi, Sibirya’nın keşfi sırasında devlet tarafından yapılan büyük ekonomik hataları dile getirmesinden dolayıАджи М. Без Вечного Синего Неба: Очерки нашей истории.— М.: АСТ, Астрель, 2010. С. 54 , Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi’nin “kara listesine” alınmıştır. Bugünlerde bu kitap, Rusya’nın bazı üniversitelerinde tavsiye edilen veya ek kaynak olarak kabul edilen eserler listesine dâhil edilmiştirНекрылов С. А. Рабочая программа «История Сибири».Специальность «история». // Томский государственный университетНекрылов С. А., Луков Е. В. Социально-экономическое развитие Сибири в послевоенный период. Учебное пособие. Исторический факультет. –Томск. Изд-во Томского университета, 2012. С. 65Воробьев В. В., Суворова Н. Г. История Сибири: Программа курса и указатель литературы. Исторический факультет. // Омский государственный университет.Лебедева Н. И.Культура Западной Сибири: Учебная программа// Омский государственный университет.. Akademik kariyerinden vazgeçmek zorunda bırakılmış olan Adjiev, tek başına Sibirya nehirlerinin derinliklerinde oluşan buzulların ve ağır suyun konsantrasyonunu araştırmaya devam etmiştirАджиев М. Э. Осторожно, тяжелая вода! // Наука и жизнь. 1988, № 10. Bu araştırmalarının neticesinde, nükleer yakıt olarak kullanılabilinen döteryum yataklarının söz konusu edildiği, doğadaki ağır suyun konsantrasyonu tezi meydana çıkmıştırАджиев М. Э. Тяжелая вода? Почему бы и нет! — М.: Знание. 1989, № 3.. Hipotezin temel fikirlerini 1989 yılında "Buzul Araştırmaları" adlı bilimsel dergiАджиев М. Э. Явление криогенного концентрирования тяжелой воды // Материалы гляциологических исследований.— Т. 65. 1989. С. 65 ile bazı diğer bilimsel popüler dergilerde yayınlamıştır. “Daha önce açıklanmamış ve bilimsel olarak tanımlanmamış” olan bu ilginç hipotezin özü, uzmanların ilgisini çekmiştir* Дягтерев К. В поисках тяжёлой воды // Русское Географическое общество: Информационный портал. * Цымбал Л. А.Синергетика информационных процессов: закон информативности и его следствия.— М.: Наука. 1995. * Андреева Е. А., Константинова Н. А., Буравкова Л. Б., Синяк Ю. Е. Влияние воды различного изотопного состава на пролиферативную активность эндотелиальных клеток in vitro // «Авиакосмическая и экологическая медицина».— Т.39, № 3, 2005. * Турчин А. В. Структура глобальной катастрофы: Риски вымирания человечества в XXI веке .— М.: ЛКИ, 2011. * Семиков С. Лед и пламень // Инженер. 2005. № 2. * Петров М. Н., Петров И. М. Патент на изобретение № 2366949. // Федеральная служба по интеллектуальной собственности, патентам и товарным знакам. * Ирбэ В. А. Выделение в толщах пород интервалов, содержащих углеводороды и воду в различных фазовых состояниях методами разведочной, скважинной геофизики, нетрадиционным методом биолокации. // Геология и нефтегазоносность Западносибирского мегабассейна: Материалы Шестой Всероссийской научно- техниеческой конференции (23 - 24 апреля 2009 год) – Тюмень, 2009. * Будник С. В. Талый сток со склонов. – Житомир: Изд-во ЖДУ им. И. Франко, 2010. * Алексеев В. Р. Этот загадочный обыкновенный лёд // Наука и техника в Якутии. 2019, №2 (37).. Doçent unvanı aldıktan sonra, 2. Doktora Tezi çalışmalarını bırakmaya zorlananАджи М. Без Вечного Синего Неба: Очерки нашей истории.— М.: АСТ, Астрель, 2010. С. 387 - 388 Adjiev, 1989 yılında "Vokrug Svetа" dergisinin Yayın Kurulu’nda çalışmaya başlamıştır. ===Etnografik Faaliyetleri=== Adjiev, “Vokrug Sveta” dergisine geçtikten sonra hem koordinatör, hem çalışan olarak geziler düzenleyip, çekimler yapmış, pek tanınmayan halkların yaşamları ile ilgili yazılar yazmıştır. Etnografik yazılarının kahramanları Evenler, Yakutlar, Talışlar, Lezgiler, Tabasaranlar, Karaçaylar, Kumuklar ve Perestroyka döneminde Sovyetler Birliği’nin diğer “kaybolmak” üzere olan halkları olmuştur* Аджиев М. Скажи своё имя, Талыш // Вокруг света. 1989, № 7. * Аджиев М. Молчаливые табасараны // Вокруг света. 1990, № 4. * Аджиев М. Талыш, Чаруж и другие // Вокруг света. 1991, № 1. * Аджиев М. Кумык из рода Половецкого, или Открытие самого себя // Вокруг света. 1991, № 2. * Аджиев М. Лезги из Тагирджала // Вокруг света. 1991, № 5. * Аджиев М. Строительство № 500: до и после // На суше и на море. Москва, 1990. С. 407—430. Adjiev, 90’lı yılların başlarında da “sıcak” bölgelere yapılan gezilere katılır, Kafkasya’daki savaşlar ve askerî hareketler ile ilgili yazılar yazar* Аджиев М. По дороге на Чермен // Вокруг света. 1993, №1. * Adžiev M. Caucaso: in Guerra col vicino di casa // La nuova Europa. 1995, №1.. Adjiev’in ileriki yıllarda öne çıkan faaliyetlerinin alanını belirleyecek yeni konulara ilgisi bu dönemlerde uyanır. O, azınlık olarak tanımlanan Karaçay ve Balkar halkları gibi mensup olduğu Kumuk halkının tarihi ile de ilgilenmeye başlar. Bu halkların tarihi XIX. yüzyıldan, Kafkasya’nın istilasından itibaren başlatılmaktadır. Adjiev, makalelerini bu halkların kadim geçmişini araştırmaya hasrederAyrıca bkz.: *Аджиев М. Кумыки // Наука и жизнь. 1991, №4. * Аджиев М. Кумык из рода Половецкого, или Открытие самого себя // Вокруг света. 1991, № 2. * Аджиев М. Кресты Беленджера // Вокруг света. 1992, №7. * Аджиев М. «Любо, терцы!» // Вокруг света. 1992, №4. * Аджиев М. Карачаевцы //«Мы — из рода Половецкого!» Рыбинск, 1992. Adjiev, 1991 yılında “Hukuk ve Etnos” konulu Uluslararası Sempozyumda Etnografya alanında yaptığı araştırmalarının neticelerini ortaya koyarСоколовский С. В. Право и этнос // Этнографическое обозрение. 1992, №3. Adjiev’in Kumuklar örneğinde yaptığı “Sovyetler Birliği Devleti’nin Nüfus Yapısında Etnik Öztanımlama Meseleleri” adlı bildirisinde, kadim Türkler’in etnogenez sorunları, yaşadıkları düşünülen Deşt-i Kıpçak Devleti’nin coğrafî sınırları, devlet yapısı ve kültürü incelenmektedirАджиев М. Э. Проблема этнической самоидентификации в общегосударственной структуре населения СССР (на примере кумыков) // Международный симпозиум «Право и этнос». Материалы для обсуждения. Москва — Голицыно, октябрь 1991. С. 141 — 149. Bu bilimsel bildirinin ana fikri “Biz – Polovets Soyundanız!” adlı kitabının temelini oluşturmuştur. Bu eserde ortaya konulan sorular hoş karşılanmamış ve yukarıdan gelen emirle 1992 yılında Adjiev’in ‘‘Vokrug Sveta’’ dergisindeki işine son verilmiştir. ===Kavimler Göçü ve Türkoloji=== “Vokrug Sveta” dergisinden ayrıldıktan sonra Adjiev tek başına Deşt-i Kıpçak (Büyük Bozkır, Polovets Bozkırı) ülkesi araştırmalarına devam etmiştirХалипаева И. А. — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С.8. Adjiev, 2000 yıl önce Altay’da oluşan Kavimler Göçü hipotezini ortaya koyarak tahmin edilen göç aşamalarını zaman bağlamında incelemiş ve bu göçün güzergâhını coğrafî haritalara taşımıştır. Adjiev’e göre, I. binyılda göç ve yeni toprakların keşfi neticesinde Baykal’dan Atlantik’e kadar, Sibirya’nın ve çağdaş Rusya’nın büyük bir kısmını ihtiva eden Deşt-i Kıpçak ülkesi kurulmuştur"Огрызко В." Прошлое глазами гуннов — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С.77 - 81. Adjiev, araştırmalarının neticelerini 1994 yılında "Polın’ Polovetskogo Polya" (Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti) adlı kitabında Kumukların, Karaçayların, Balkarların, Rusya Kazaklarının, Kazakistan’daki Kazakların, Tatarların, Çuvaşların, Yakutların, Gagavuzların, Kırım Tatarlarının, bir kısım Rusların ve Ukraynalıların şeceresini ortaya koymuş, bunların Türk (Kıpçak) kökünden gelmiş olan aslını unutan halklar olduğunu anlatmıştır"Аджи М." Полынь Половецкого Поля --- М.: ТОО ‘‘ПИК-Контекст’’, 1994. Adjiev’in hipotezine göre, bu halklar 2000 yıl önce Altay’dan Büyük Kavimler Göçü’nü başlatan, sonraki yüzyıllar boyunca Avrasya kıtasının bozkır bölgesini keşif ve iskân eden torunlarıdır. Dolayısıyla kitabın 3. Baskısında yer alan Özet’te belirtildiği gibi, müellif, Rusya tarihinin “resmî olarak kabul gördüğü IX. yüzyılda değil, çok daha önce başladığını düşünmektedir. Bu eserde kadim Türklerin inancı olan Tengricilik’e özel bir ilgi gösterilmektedirАюпов Н. Г. Тенгрианство как открытое мировоззрение — Алматы: КазНПУ имени Абая, 2012. С. 7. “Polın’ Polovetskogo Polya” adlı eseri ‘‘Murad Adji’’ adıyla yayımlanmıştır. Bu isim, “Vokrug Sveta” dergisinden ayrıldıktan sonra müellifin adı olmuştur. Adjiev’in kendisinin anlattığına göre, “Rüzgâr gibi özgürdüm, bu adı aldım, daha doğrusu soyumuzun, dedemin ve onun dedesinin taşıdığı ‘Adji’ soyadını geri aldım. Artık bu soyadı kullanmaya hakkım olduğunu düşündüm ve kitap üzerinde çalışmaya başladım”Аджи М. Сага о Великой Степи. – М.: АСТ, 2016. C. 38 . ‘‘Polın’ Polovetskogo Polya” adlı eser Adjiev’in tanınmasına vesile olmuşturAyrıca bkz.: * "Özer Z. B." Kaybolan Millet. Murad Adji. Polın’ Polovetskogo Polya // Bilge, No 16/Mart, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 1998. s.61-64. *"Pekin S."Kipçaklar ile İlgili Kitaplar ve Murat Adji//Yüzyılda Eğitim ve Toplum .Cilt 3 Sayı 7.2014 9 * Халипаева И. А. — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С.8 * "Полынный путь Биография в фотографиях // Сайт Мурада Аджи * Колодяжный И. Забытая Родина (интервью с Мурадом Аджи)// «Литературная Россия». 17 декабря 2004 (№50) * Федорова Л. Встреча с Мурадом Аджи // «Илин», 2002, №1 * Фильм о Мураде Аджи Документальный цикл «Соотечественники».Мурад Аджи // Телерадиокомпания «Новый век» (Татарстан) ve 2015 yılında dokuz baskıya ulaşmıştırМиножетдинов Х. К, манифест свободного человека — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С. 44. Bakü Slavyan Üniversitesi’nde “Türkoloji” çalışmaları bünyesindeki “Çeviri Sorunları” İlmî-Araştırma Laboratuvarı “Polın’ Polovetskogo Polya” adlı kitabı Türk dilleri, edebiyatları ve tarihi alanında en iyi eser olarak çevirmiş ve yayınlamıştır. Bu eserin çevirmeni ünlü Türkolog, dilbilimci Profesör Tofik Gadjiev’dirНаучно-исследовательская лаборатория «Проблемы перевода»"Adci M."Qıpçaq çölünün yovşanı. / Rusçadan tərcümə: Tofik Hacıyev.– Baky :Gənclik, 1997. Bu eser, Bakü Slavyan Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde ders kitabı olarak okutulmaktadır Бакинский славянский университет. Gazi Üniversitesi (bugün Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi) Profesörü Zeynep Bağlan Özer bu eseri Türk diline 2001 yılında çevirmiş,"Adji M."[ https://hacibayram.edu.tr/rus-dili/personel- bilgisi?pid=108d0a71-89b8-4cdd-879f-a68025498a01 Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti.Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer] — Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2001 2019 yılında da kitabın genişletilmiş 2. Baskısını tercüme etmiştir"Аджи М." Полынь Половецкого поля: Из родословной кумыков, карачаевцев, балкарцев, казаков, казахов, татар, чувашей, якутов, гагаузов, крымских татар, части русских, украинцев и других народов, ведущих свое начало от тюркского (кипчакского) корня и забывших его. ––2-е изд., доп. и перераб. – М.: Новости, 2000 "Adj M." KaybolanMillet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti. Genişletilmiş 2. Baskı. Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer — İstanbul: Doğu kitabevi, 2019. Adjiev, Dağıstan’a Hristiyanlığın tarihini araştırmak"Азизова Г. Р." Христианство в Дагестане: история и современность // Автореферат диссертации. Махачкала. 2001. Махачкала ve Aziz Georgi’nin mezarını aramak amacıyla 1995 yılında gezi düzenler. Gezinin neticelerini ve Aziz Georgi’nin defnedildiği tahminî yer ile ilgili araştırma sonuçlarını makalelerindeAyrıca bkz.: * Аджи М. Могила Святого Георгия Победоносца находится в Дагестане – мнение ученого // Интерфакс, 10 июня 1996. * Аджи М. Бесстрашный до безрассудства // «Независимая газета». 22.01.97. * Adzhi M." In the footsteps of St. George //Russian Life. August 1997. * Овчинников В. Святой Георгий имеет российские корни? Беседа Всеволода Овчинникова с Мурадом Аджиевым // Российская газета. 1997, 01.03.1997. ve 1997 yılında yayımlanmış olan “Aziz Georgi’nin Sırrı veya Tanrı’nın Armağanı: Türklerin Ruhanî Mirasından” adlı kitabında anlatırАджи М. Тайна святого Георгия, или подаренное Тенгри:Из духовного наследия тюрков – М.: МБФ "Джарган", 1997Как Георгий Победоносец связан с гуннами? // Дилетант. 11.12.2019. Adjiev’in Gezisi’nden sonraВяткин В." Наследники святого Георгия // National geographic. 2007, №7. См. Они почитают святого ГеоргияВяткин В. " Джалган – село с интересной историей // КАВПОЛИТ. 2015. 3 ноября Aziz Georgi’nin mezarı Dağıstan Cumhuriyeti’nin görülecek yerler listesine dahil edilmiştir. “Çocuklar için Ansiklopedi”, 1996 yılında Adjiev’in Kadim Türklerin İnancı olan Tengricilik ile ilgili “Bozkırın Dini” adlı tartışmalı makalesini yayınlıyorАджиев М. Религия Степи: (Материал публикуется на правах проблемного) // Энциклопедия для детей.— М.: Аванта+, 1996. — Т.6: Религии мира, ч. 1.— С.211—218. Ayrıca Bkz.: Релігія стародавнього сходу . Bu makalede Büyük Bozkır (Deşt-i Kıpçak) halklarının Putperest olmadıkları ve Monoteizm, Tek Tanrı (Tengri) inancına sahip olduğuФаст Г. Принятие христианства – измена отцам или возвращение к Отцу?! // Макарьевские чтения: Материалы X Международной научной конференции. – Горно-Алтайск: РИО Горно-Алтайского государственного университета. 2015. C. 353 - 354, eşit kenarlı haçın ise Tengricilik’in en eski simgelerinden biri olduğu anlatılmaktadırНуржанов А. Тенгрианство как культ, религия тюркоязычных народов в эпоху средневековья // Austrian journal of humanities and social sciences. 2014, № 1 - 2. 1997 yılında Adjiev, “Bozkır ve Kültür. Zamanda Ulu Yolculuk” başlıklı Uluslararası Sempozyuma katılmış,Sempozyum bilgileri için bkz.: * Назарбаев Н. Приветственное слово Президента РК Н. А. Назарбаева участникам Международного симпозиума «Степь и культура. Великий путь во времени» // Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность. 1997, № 3. * Ситько Н. Великий степняк Маргулан // Наука Казахстана. 1997, № 15 “Türklerin Avrupa Uygarlığına Katkısı” adlı bildirisini sunmuştur. Bildirinin Özeti’nde belirtildiği gibi, “Türk kültürünün değeri ve rolü, Avrupa uygarlığının gelişmesindeki katkısı incelenmektedir” Аджиев М.Тюркский вклад в европейскую цивилизацию // Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность. 1997, № 3. С. 47. 1998 yılında Muhtar Avezov’un 100. yıl anısına ithaf edilen Uluslararası Sempozyuma davet edilen Adjiev, toplantıya katılır ve açılış oturumunda bir bildiri sunarКодар А. Вместо предисловия // Культурные контексты Казахстана: История и современность: Материалы Международного семинара, посвященного 100-летию М. О. Ауэзова. — Алматы, 1998. С. 4 - 5. ‘‘Tengricilik ve Çağdaş Avrupa Kültürünün Temelleri” adlı bu bildirisindeАджиев М. Тенгрианство и основы современной европейской культуры // Культурные контексты Казахстана: История и современность: Материалы Международного семинара, посвященного 100-летию М. О. Ауэзова. — Алматы, 1998. С. 7 - 20 Adjiev, monoteizmi bilmeyen Kıpçakların Putperest olduklarına dair tezini yeniden gözden geçirir. Ona göre, Deşt-i Kıpçak sakinleri sonradan meydana çıkan monoteistik bir din olan Hristiyanlığın da temelini oluşturan Tengricilik’e, yani Gök Tanrı’ya inanıyorlardı. Adjiev’in bildirisi toplumun aydınlarının ilgisini çekmiş ve sempozyum çalışmaları boyunca geniş bir yankı uyandırmıştırИздибаев Т. Казахстанская еженедельная газета «PANORAMA» № 36, 19 сентября 1997. . 1998 yılında “Mısl” Yayınevi tarafından Adjiev’in Büyük Kavimler Göçü konusunu devam ettirdiği “Avrupa Türkler ve Büyük Bozkır” adlı bilimsel popüler eserin ilk baskısı yayımlanırАджи М. Европа. Тюрки. Великая Степь .— 1-е изд.— М.: Мысль, 1998. Bu eserde Büyük Bozkırın Avrupa kültürüne katkıları üzerinde durulmaktadır. Birçok baskısı olan bu eserin 2015 yılındaki yeni baskısında yer alan Özet’te “ilk defa Büyük Kavimler Göçü tezinin bu eserle ortaya konulduğu ve sonraki eserlerinde geliştirildiği belirtilmektedirАджи М. Европа. Тюрки. Великая Степь. — М.: АСТ, 2015. С. 2. Türkiye’de 2016 yılında “Avrupa, Türkler ve Büyük Bozkır” adıyla Türkçe yayımlanmıştırAdji M. Avrupa Türkler ve Büyük Bozkır Kıpçaklar Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer. – Istanbul, Doğu Kitabevi, 2016. Bu eserin çevirisini yapan Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Profesörü Zeynep Bağlan Özer’e göre, bu kitap, bilimsel popüler tür geleneğinin en iyi örneği olarak görülebilir; Büyük Kavimler Göçü tezi ise dünya tarihine yeni bir bakış açısıyla bakmamızı sağlamaktadırОзер З. Б. К родникам тюркской культуры — Вестник тюркского мира. 2017, №1. Akademisyen, Adjiev’in araştırmalarını tarihî ve iktisadî coğrafya bağlamında yaptığının önemini belirtmektedirÖzer Z.B. Bilim İnsanı Murad Adji // Cборник материалов Международной научно-практической конференции «Науковiзнання: iсторiя становлення таперспективи розвитку, 3 грудня 2019 г. – Тернополь, 2019. С.192. Adjiev’in kendisi, uzmanlık alanının coğrafya olduğunu ve kitaplarını hayatını adadığı bu bilim alanı çerçevesinde yazdığını vurgulamaktadır: “Tarihî coğrafyada en zor iş, araştırılan bölgenin iktisadî temelini göstermektir. Benim yaptığım da tam bu iştir”.Аджи М. Сага о Великой Степи – М.: АСТ, 2016. C. 71 - 72. Adjiev’in öğrenciler için kaleme aldığı “Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi” adlı bilimsel popüler kitabı 1999 yılında yayımlanırАджи М. Кипчаки.Древняя история тюрков и Великой Степи . Книга для школьников и их родителей.— М.: «Новости», 1999. 2001 yılında ise bu eserin devamı olarak “Kıpçaklar. Oğuzlar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Ortaçağ Tarihi” adlı kitabı yazarАджи М. Кипчаки. Огузы. Средневековая история тюрков и Великой Степи . Книга для школьников и их родителей.— М.: «Новости», 2001. Ailece kitap okuma geleneğini canlandırmak için müellif, kitaplarını öğrenciler ve onları ana-babalarına ithaf ederИздибаев Т. Издана первая книга трилогии Мурада Аджи об истории тюркского мира // Panorama (Казахстан) № 16, 21.04.2000Аспандиярова А. Книга, которая должна была появиться раньше //Казахстанская правда, 17.08.1999. “Bilgeliğin ve bilimin iç içe olduğu metin” türü, akıcı ve sürükleyici anlatım tarzıyla bu amaca hizmet ediyor"Pekin S." Kipçaklar ile İlgili Kitaplar ve Murat Adji//Yüzyılda Eğitim ve Toplum. Cilt 3.Sayı 7. 2014. 2001 yılında Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi, Marjani Tarih Enstitüsü’nün davetiyle katıldığı toplantıda Adjiev’in “Kıpçaklar. Oğuzlar” adlı kitabı Kazan’da Tataristan akademi çevrelerine tanıtılmıştır Ахметов Р. Тюркский пророк. Интервью с Мурадом Аджи // Звезда Поволжья. 29 ноября – 5 декабря 2001. “Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi” adlı eseri 2002 yılında Türkiye’de Türkçe yayımlanırAdji M. Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi. Rusçadan çeviri: Zeynep Bağlan Özer. – Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2002. 2001 yılında Altay seyahatinden sonraМурад Аджи в Горно-Алтайске // Постскриптум, 13.08.2001], Adjiev yeni kitabı üzerinde çalışmaya başlar. Üç yıl süren aralıksız bir çalışmadan sonra “Tyurki i Mir: Sokrovennaya İstoriya” (Türklerin Saklı Tarihi) adlı bilimsel popüler kitabı yayımlanırАджи М. Тюрки и мир: сокровенная история — М., ООО «Издательство АСТ», 2004. Bu çalışmasında müellif, Altay’da oluşan Kavimler Göçü tezinin temellerini daha kapsamlı olarak ortaya koyar. Kitabın Özeti’nde ifade edildiği gibi, bu çalışmada Büyük Bozkır’ın Tek Tanrılık geleneklerine özel ilgi gösterilmiştir. 2019 yılında “Tyurki i Mir: Sokrovennaya İstoriya” (Türklerin Saklı Tarihi) adlı eser Türk dilinde Türkiye’de yayımlanmıştır"Murad Adji"Türklerin Saklı Tarihi Rusçadan Çeviri: Varol Tümer. – Istanbul, KaynakYayınları, 2019. Adjiev, bu kitapta yer alan bazı tezleri 2004 yılındaЛеднев А. В., Михайлова М. В., Трофимова В. И. Международная научная конференция по сравнительному литературоведению в Баку // Вестник Московского университета. Сер.9. Филология. 2005, №1 Birinci “Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi” konulu Uluslararası bilimsel konferansta sunmuştur 1_YA_MEZHDUNARODNAYA_NAUCHNAYA_KONFERENCIYA_SRAVNITELNOE_LITERATUROVEDENIE-636554?device=Desktop. Adjiev, “Hint-Avrupa ve Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi” adlı bildirisinde, M.Ö. Altay’dan başlayarak çağdaş kültürü şekillendiren Büyük Kavimler Göçü’nü, Rusya ve Avrupa’nın gelişiminde Türk kültürünün katkısını anlatmıştırАджи М. Индоевропеистика и сравнительное литературоведение (тезисы доклада) // Сравнительное литературоведение. I Международная научная конференция 29 - 31 октября, 2004. Баку, Азербайджан – Баку: Бакинский Славянский университет. 2004. Müellifin çok hararetli ve tartışmalı argümanları konferans katılımcılarının yoğun ilgisini çekmiştir. Adjiev, 2005 yılında Nahçıvan Devlet Üniversitesi tarafından Nahçıvan’da bulunan Gamigay Dağı’ndaki kaya üstü resimleri incelemek üzere düzenlenen geziye katılmıştırАджи М. Куда приплыл ковчег Ноя?// «Литературная Россия», 16 сентября 2005. Adjiev’e göre, bu resimler Büyük Kavimler Göçü’nün aşamalarından biriyle bağlantılıdırГабиббейли И. Всемирный потоп и новая научная версия о Ноевом ковчеге — Вестник тюркского мира. 2017, №1. Bu geziden sonra hükûmetin kararıyla dünya tarihinin bu kadim anıtı yerine Nuh’un Mozolesi yeniden yapılmıştır. Yapılan araştırmalar Azerbaycan Cumhuriyeti yönetimi ve kamuoyunun yoğun ilgisini çekmiştir Ильхам Алиев принял дагестанского писателя Мурада Аджи // ИА REGNUM, 9.08.2005. Kafkasya gezisi”Аджи М.” Кто откроет ворота Джора// «Литературная Россия» 17 марта 2006 ve “Kafkas Albanyası’nın Etnokültürel Mirası” konulu uluslararası bilimsel konferansa katılımından sonraМеждународная научная конференция: «Этнокультурное наследие Кавказской Албании».О Конференции 2006 yılında Adjiev’in “Dıhaniye Armageddona” (Armageddon’un Nefesi) adlı bilimsel popüler kitabı ‘‘AST’’ yayınevinden yayımlanır. Eserde XVI. yüzyılda başlayan ve bugüne kadar bitmeyen Kafkasya savaşlarının tarihi anlatılmaktadırАджи М.Дыхание Армагеддона — М.: АСТ, Хранитель, 2006. С. 2. Müellif, bu eserinde özellikle Kafkas Albanyası tarihini, çağdaş okuyucunun neredeyse hiç tanımadığı bir devleti anlatmaktadır. Adjiev’in bu konuya ilgisi 1989-1991 yıllarında Kafkasya’da yaptığı etnografik araştırmalarına kadar dayanırAdžiev M. Imusulmani- cattolicidel Caucaso // L'altra Europa. 1991, №3 ve gerçek olgular temelinde yazılan makaleleriyle Kafkasya sorunlarını ortaya koymaya gayret eder. Adjiev’in “Aziatskaya Yevropa” (Asya Avrupası) adlı bilimsel popüler kitabı da 2006 yılında yayımlanmıştır. Bu kitaba iki çalışması dâhil edilmiştir: “Avrupa. Türkler ve Büyük Bozkır”,, “Türklerin Saklı Tarihi”. Kitabın Özeti’nde ifade edildiği gibi, Rusya’nın ve diğer Avrupa ülkelerinin temelini oluşturan Büyük Bozkırın tarihi, “dünya görüşünün ve tarihe bakışının daha farklı olduğu bir coğrafyacı’’ tarafından anlatılmasından dolayı ilgi çekmektedir. 2007 yılında Rusya Kültür Bakanlığı’nın bir projesi olarak “Millî Tarih ve Millî Düşünce” sloganıyla Adjiev’in araştırmaları esas alınarak “Armageddon’un Nefesi” adlı bir film çekilmiştir. Filmin ilk gösterimi Bakü Devlet Üniversitesi’nde yapılmış, çoğunluğunu tarihçi ve coğrafyacıların oluşturduğu büyük bir seyirci kitlesinin önünde icra edilmiştirГусейнзаде Э. [О кыпчаках, или новое прочтение истории в фильме Мурада Аджи https://www.trend.az/life/culture/952199.html ] // TrendLife (Азербайджан), 5 июля 2007. 2007 yılında Verhnevilyusk Koleji tarafından davet edilen Adjiev, uluslararası eksper olarak görev yapmıştır"Васильев Н. И." Международный проект по развитию тюркологии в Верхневилюйском улусе // Верхневилюйская республиканская гимназия им. М.А. Алексеева . Öğretmenlerin ve öğrencilerin katılımıyla gerçekleştirilen “Sivil Toplumun Oluşumunda Kültürlerin bir Entegrasyonu olarak Türkoloji” konulu uluslararası bilimsel uygulamalı konferansa davet edilmiştir НПК по тюркологии для учащихся и учителей // Автономное образовательное учреждение республики Саха (Якутия) допольнительного профессионального образования «Институт образования развития и повышения квалификации». 2010 yılında “Tarih Kütüphanesi” dizisinde Adjiev’in “Bez Veçnogo Sinnego Neba: Oçerki Naşey İstorii” (Ebedî Gökyüzü Olmadan: Bizim Tarihimizin Yazıları) adlı kitabı AST yayınevinde yayımlanmıştır. Kitabın Özeti’nde ifade edildiği gibi, müellif “dün yapılması imkânsızı gerçekleştirmiştir. Rusya’nın öncesi: Deşt-i Kıpçak (Büyük Bozkır, Polovets Bozkırı) devletini anlatmış, böylece Rusya tarihinin sınırlarını 1000 yılına kadar genişletmiştir”. Kitabın Önsözü’nde ifade edildiği gibi, Adjiev’in ortaya koyduğu netice inanılmaz sadeliği ile şaşırtmaktadır: Biz tek olan devletin tek halkıyız”Аджи М. Без Вечного Синего Неба: Очерки нашей истории.— М.: АСТ, Астрель, 2010. С. 4, 6. . Büyük Kavimler Göçü’nün tezinden çıkan bu sonuç bir vecize haline gelmiştirАлиев С. Феномен Мурада Аджи и тюркское самосознание — Вестник тюркского мира. 2017, №1. Ortak geçmişi anlatan Murad Adji’nin kitapları sayesinde ‘‘Tek Devlet - Tek Millet” sloganı çok uluslu Rusya topluluklarını birleştirmektedirХасавов А. Мурад Аджи: «Равнодушных среди своих читателeй не нахожу» // Ёлдаш/Времена. 15.03.2013Курчаков Р. Он вскрывал и показывал «корешки» подлинной истории // Бизнес Online, 10 марта 2018В Москве состоится фестиваль тюркской истории и культуры//Официальный сайт мэра Москвы. 17 октября 2019. 2011 yılında Adjiev’in kitaplarının yeni baskıları çıkar: “Aziatskaya Evropa (Asya Avrupası), “Avrupa, Türkler ve Büyük Bozkır”, “Bez Veçnogo Sinnego Neba: Oçerki Naşey İstorii” (Ebedî Gökyüzü Olmadan), “Polın’ Polovetskogo Polya” (Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti). Adjiev, 2011-2012 yıllarında “Türkler” adlı tarihî belgesel filmler projesinin son dizilerinin yapılmasına katkı sağlar. Bu Proje, Rusya Coğrafya Topluluğu ve Devletlerarası “Mir” Televizyon Radyo Kurumu tarafından hayata geçirilmiştir // Русское Географическое общество. Bu projenin amacı, “Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu tarihlerini Türk halklarının kadim geçmişi vasıtasıyla göstermek, geniş kitleleri Türk halklarının kültürü ile tanıştırmaktır. Bu projenin hayata geçirilmesi için Rusya Devlet Başkanı V. Putin maddî ve manevî destek sağlamıştırПутин вручил гранты Русского географического общества на 50 млн руб // РИА Новости. 15 марта 2010. 2013 yılında Moskova’nın merkezinde bulunan Tatar Kültür Merkezi’nde Adjiev’in Türkoloji alanındaki çalışmalarının 20. yılı münasebetiyle yapılan ve ona ithaf edilen bir toplantı tertip edilmiştirВ Москве состоялась встреча с писателем Мурадом Аджи // Пресс-центр Полномочного представительства Республики Татарстан в Российской Федерации, 10.03.2013. Farklı milliyetlere mensup insanları bir araya getiren toplantı “Tek Millet - Tek Devlet!” sloganı altında yapılmıştır. Yapılan konuşmaların ortak yönü ise Türk halkları kültürünün yeniden canlanmasındaki katkılarından dolayı Adjiev’e teşekkür sunmaktır"Немченко Г." Освоение Евразии — Вестник тюркского мира. 2017, №1"Аги Д."Мурад Аджи // Звезда Поволжья, 24.03.2013. 2014 yılında doğumunun 70. yılı münasebetiyle AST yayınevi Adjiev’in “Polınnıy Moy Put’” (Acı Hayatım)Аджи М.Полынный мой путь — М.: АСТ, 2014, “Velikaya Step’. Prinoşeniye Tyurka”” (Büyük Bozkır. Türk’ün Armağanı)Аджи М.Великая Степь.Приношение тюрка — М.: АСТ, 2014 ve “Aziatskaya Yevropa” (Asya Avrupası) kitaplarının yeni baskısını yayımlar. ‘‘Polınnıy moy put’” (Acı Hayatım) adlı kitap “Polın’ Polovetskogo Polya” ve “Bez Veçnogo Sinnego Neba” adlı eserlerinden oluşmaktadır. Kitabın özetinde ifade edildiği gibi, birinci kitap, müellifi Büyük Bozkırın geniş alanına, ikincisi ise keşifleriyle cömert ve uzun olan yavşan yolunun sonuna getirmiştir. “Velikaya Step’. Prinoşeniye Tyurka” (Ulu Bozkır. Türk’ün Armağanı) adlı kitabına “Kıpçaklar” eserinin yanı sıra “Kıpçaklar. Oğuzlar”, “Armageddon’un Nefesi”, “Çar Attila” piyesi ve daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış “Kafkasya Savaşı ve Barış” adlı belgesel filmin senaryosu dâhil edilmiştir. 2014 yılında Mahaçkale’de Adjiev’in doğumunun 70. yıl dönümü münasebetiyle bir bilimsel konferans düzenlenmiştirНаучная конференция, посвященная 70-летию Мурада Аджи, прошла в Махачкале / РИА Дагестан, 29 октября 2014. Konferans katılımcılarının konuşmalarında Adjiev’in tezinin doğruluğunun ortaya çıktığı, eserlerinin ise genel millî düşüncenin oluşumu için önem taşıdığı vurgulanmıştır"Алиев С." Слово о Мураде Аджи // Ёлдаш, 24.10.2014. “Zov Pamyati” (Hafızanın Sesi) adlı gazete tarafından Adjiev’in ana vatanında doğumunun 70. yıl dönümü münasebetiyle özel bir sayı yayımlanırЗов памяти ve bununla birlikte birçok etkinlik düzenlenirMurad Adji – 70 yaşında // РИА Дагестан, 29 октября 2014В селении Эндирей отметили 70-летний юбилей известного кумыкского писателя Мурада Аджи // РИА Дагестан, 24 декабря 2014. Kumuk Müzikal Dram Tiyatrosu’nda Adji’ye ithaf edilen bir tören yapılırВ преддверии // Сайт Мурада Аджи"Ольмесова Б." Къумукъ чёллени балкъгъан ириси // Ёлдаш, 14 ноября 2014. 2015 yılında AST Yayınevi Adjiev’in birkaç eserini birden yayımlar: “Polın’ Polovetskogo Polya”: (9. Baskı), “Avrupa. Türkler ve Büyük Bozkır” (genişletilmiş 9. Baskı), “Türklerin Saklı Tarihi” ve ‘‘Türklerin Tarihi. Bizi Böyle Tanıyorlar”Аджи М. История тюрков: Такими знали нас – М.: АСТ, 2015. ‘‘Türklerin Tarihi. Bizi Böyle Tanıyorlar” adlı kitaba, müellif tarafından bu özel baskı için yeniden gözden geçirilmiş olan “Kıpçaklar” ve “Kıpçaklar. Oğuzlar” adlı eserler dâhil edilmiştir. 2016 yılında Adjiev’in “Saga o Velikoy Stepi” (Büyük Bozkır Destanı) adlı yeni kitabı yayımlanmıştır. Özet’te ifade edildiği gibi, bu çalışmada müellif, Büyük Kavimler Göçü konusunu, Türk kültürünün insanlığın ortak mirası haline nasıl geldiğini, eşsiz kazanımlarıyla Doğu ve Batı’yı zenginleştirip Avrasya kıtasına nasıl yayıldığını anlatmaya devam etmektedirАджи М. Сага о Великой Степи. – М.: АСТ, 2016. C. 2 . Tarih biliminin fasit çemberinden çıkan coğrafyacı, Büyük Kavimler Göçü sürecini yeni toprakların keşfi meselesi olarak araştırmaktadır, “ama sadece bir farkla: bu olaylar bundan onlarca yüzyıl önce vuku bulmuştur.”"Бейненсон И." Талисман слова — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С. 75. Doktora tezi konusu olan modelleme yöntemini tarihi idrak etmenin aracı olarak gören Adjiev, coğrafya, iktisat ve matematik bilgilerini eşgüdüm içerisinde değerlendirerek kullanmayı teklif etmektedir. 2017 yılında “Türk Dünyası Belleteni” Dergisinin Özel Sayısında yer alan makalelerin tümü araştırmacı yazar Murad Eskenderoviç Adjiev’in (Murad Adji) faaliyetlerine teksif edilmiştirНаши авторы — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С. 5, 139. Moskova Devlet Üniversitesi Coğrafya Fakültesi mezunu, Sibirya Araştırmaları alanında Doktora Tezini savunan Adjiev’in hayatı boyunca seçtiği konuya sadık kaldığı belirtilmiştir. Bu sayede alim, Avrasya’nın engin sahasına çıkabilmiş ve kendi araştırmalarına devam edebilmiştir. Sonuç olarak, çeyrek asır çalıştığı Büyük Kavimler Göçü tezini ortaya koymuştur. 2019 yılında Adjiev’in son çalışması olan “Svyatoy Georgiy i Hunı” (Aziz Georgi ve Hunlar) adlı eseri yayımlanmıştır. Özet’te ifade edldiği gibi, müellif ömrünü bu kitabı yazmaya adamıştır. Çeyrek asır evvel Aziz Georgi’ye ithaf ettiği ilk yayınları bu araştırmaların başlangıcı olmuştur. Buradan yola çıkarak, Georgi’nin faaliyetleri ile Büyük Kavimler Göçü’nün coğrafî ve zaman koordinatlarına “denk” geldiği için Adjiev, beklenmedik sonuçlara ulaşmış olur. Bu sonuçlar bir coğrafya uzmanı olan ve coğrafyanın fen bilimi olduğuna inanan araştırmacıya tarihî hadiselere objektif olarak bakma ve olayları örten siyaset perdesini açma imkânı tanımıştır. Araştırmacı, “çalışmasının insanların dünyaya bakış tarzını değiştireceğini ümit etmiştir”«Святой Георгий и гунны» вызовут споры // Центр Льва Гумилёва, 31 мая 2019Курячая М. Будущее принадлежит правде // Литературная Россия, 2019 №24, 28.06.2019. Son nefesine kadar çalışmaya devam eden yazarın bu kitabı ancak vefatından sonra yayımlanmıştır. Adjiev, 7 Mart 2018 yılında hayata veda etmiş ve Moskova’daki Donskoy mezarlığına defnedilmiştirНовости // Официальный сайт М. Аджиева. ===Ortaöğretim Alanındaki Bilimsel Faaliyetleri=== Adjiev, “Nauka i Jizn” dergisinde “Arktika’nın ilk Rus Kâşifi” makalesini 1975 yılında yayımlarАджиев М. Русский первопроходец Арктики // Наука и жизнь. 1975, №7. Bu makale 6-10. sınıfların “Coğrafya” dersi için eğitim-öğretim malzemesi olarak “Öğretim Kaynaklarının Ortak Dijital Merkezi” sistemine dâhil edilmiştirАджиев М. Русский первопроходец Арктики // Единая коллекция цифровых образовательных ресурсов . Adjiev’in öğrenciler için yazdığı eğitici ve öğretici kitapların ilk adımı, çocuklar için “Yola Nasıl Yol Aradılar” adlı ilk kitabın 1976 yılında yayımlanmasıyla başlamıştırАджиев М. Э. О том, как дороге дорогу искали.— М.: Дет. Лит., 1976.. Bu eser daha sonra “Zarnitsa” kitabına dâhil edilmiştirПо М. Аджиеву О том, как дороге дорогу искали // Михеева А. А. «Зарница». Книга для дополнительного чтения в 3-ем классе национальных школ РСФСР.— 4-е изд.— Л.: Просвещение. Ленинградское отделение, 1987.— С. 3, 124—128. “Zarnitsa”, Sovyetler Birliği Millî Eğitim Bakanlığı tarafından millî okulların 3. sınıf öğrencilerine tavsiye edilen ek okuma kitabıdır. Bu çalışma, Sibirya ile ilgili çocuklar için yazdığı kitap dizisinin yazılmasına vesile olmuştur Аджиев М. Э. О том, как дороге дорогу искали.— М.: Дет. Лит., 1976. Ayrıca Bkz: * Аджиев М. Э. Сибирь, которую я видел. Худ. Руденко В. М. – М.: Дет. Лит., 1985. * Аджиев М. Э. Тайги распахнутые двери: Очерки; худ. Ю. Жигалов.— М.: Дет. Лит., 1983. * Аджиев М. Э., пер. с русск. Калверт А. Тайги сибирской притяжение [Очерки :Для ст. шк. возраста, англ.]— М.: Радуга Б. г., 1989. ISBN 5-05-001151-5 * Аджиев М. Э. Лена, Яна, Витим и Оленек: Рассказы о Якутии [Для ст. дошк.Возраста], худ. Шипулин И.— М.: Дет. Лит. 1989. ISBN 5-08-000432-0. 1981 yılında “Pedagogika” Yayınevinde ortaokul ve lise öğrencileri için “Genç Coğrafyacı Ansiklopedik Sözlüğü” adlı Adjiev’in de yer aldığı ortak bir çalışma yayımlanmıştır. Eserin Özeti’nde ifade edildiği gibi, bu “sözlüğün ortaokul ve lise öğrencilerinin meslek seçiminde kullanılabileceği” belirtilmiştirАджиев М. Э., Алексеев А. И., Антошко Я. Ф. Энциклопедический словарь юного географа-краеведа" для среднего и старшего школьного возраста.— М.: «Педагогика», 1981.. 1991 yılında Adjiev’in “Kumuklar” adlı makalesi ‘‘Nauka i Jizn” adlı dergide yayımlanmıştırАджиев М. Кумыки // Наука и жизнь. 1991, №4. Bu makale 5-7. sınıfların “Tarih” dersi için eğitim-öğretim malzemesi olarak “Öğretim Kaynaklarının Ortak Dijital Merkezi” sistemine dâhil edilmiştirАджиев М. Кумыки// Единая коллекция цифровых образовательных ресурсов . 1992 yılında çocuklar için hazırlanmış olan “Yüz Halk, Yüz Dil: Avrasya Halklarına Dair Etnografik Denemeler” adlı kitapta Adjiev’in “Sessiz Tabasaranlar”, “Kaybolmayan Talış” adlı makaleleri de yer alır. Bu eser eğitim-öğretim alanında tanınmış “Prosveşçeniye” adlı yayınevi tarafından yayımlanır. Özet’te ifade edildiği gibi, bilimsel popüler tarzda hazırlanmış olan bu kitap öğrencilere ithaf edilmektedirСто народов, сто языков: Этнографические очерки о народах Евразии: Для детей / Под ред. Л. М. Минца. — М. : Просвещение, 1992. 1996 yılında “Çocuklar için Ansiklopedi” adlı eserde Adjiev’in “Bozkır’ın Dini” adlı tartışmalı makalesi yayımlanır. Bu çalışmada Kadim Türklerin dini olan Tengricilik anlatılmaktadır, Büyük Bozkır (Deşt-i Kıpçak) halklarının Putperest olmadıkları ve monoteizm, yani Tek Tanrıcılık (Tengri) olduğu, eşit kenarlı haçın ise Tengricilik’in kadim simgelerinden biri olduğu yazmaktadır. 1999 yılında Adjiev’în öğrenciler için yazdığı “Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi” adlı bilimsel popüler kitabı yayımlanır. 2001 yılında ise bu eserin devamı olarak da “Kıpçaklar. Oğuzlar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi” adlı kitabı okuyucuyla buluşur. Ailece kitap okuma geleneğini canlandırmak için müellif, bu kitapları öğrencilere ve onların ana-babalarına ithaf etmiştir. 2006 yılında “Kıpçaklar. Oğuzlar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi” adlı kitabının yeni baskısı Kazakistan İletişim ve Kültür Bakanlığı programı kapsamında yer alan “Tarih” dizisinde Kazakistan’da yayımlanır. Bu dizi kitaplar Kazakistan Millî Eğitim Bakanlığı tarafından öğretim için ek ders kitabı olarak tavsiye edilmektedirВыпускается по программе Министерства культуры и информации Казахстана. 2007 yılında Verhnevilyusk Koleji tarafından davet edilen Adjiev uluslararаsı eksper olarak görev yapmıştır. Öğretmenlerin ve öğrencilerin katılımlarıyla “Sivil Toplumun Oluşumunda Kültürler Entegrasyon olarak Türkoloji” konulu uluslararası bilimsel uygulamalı konferansa davet edilmiştir. Azerbaycan’da Adjiev’in eserlerinden seçilen bazı parçalar “Gelişmiş Pedagoji Fikirleri” adlı kitapta yayımlanmıştırРафибейли Р. Идеи высокой педагогики: В трех книгах в 7 тт. Книга 3. Т.II – Баку, 2014. Kazakistan’da da Adjiev’in eserlerinden seçilen bazı parçalar “Kazakistan’da Pedagoji Fikirleri Antolojisi” adlı kitaba dâhil edilmiştirКалиев С., Аюбай К. Антология педагогической мысли Казахстана ( II том). – Алматы, 2014 (Kazakistan Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı’nın “Toplumsal Önem Taşıyan Edebiyatın Yayını” adlı program kapsamında). ===Altay'da Oluşan Kavimler Göçü’nün Temel Tezleri=== Adjiev’in “Halkların Kavimler Göçü: Bakış Açısı” adlı makalesinde"Аджиев М. Э." Великое переселение народов. Точка зрения — Вестник тюркского мира. 2017, №1 ve kitaplarında Kavimler Göçü’nün Temel Tezleri yer almaktadır”,"Аджи М. "Святой Георгий и гунны – М.: АСТ. 2019. Çağdaş tarih bilimi, Büyük Göçü “Avrupa’da etnik hareket” olarak tanımlamayı tercih etmektedir. Bunu sağlayan itici gücün IV. yüzyılın 70’li yıllarında Hunların kitle hareketleri olduğu düşünülmektedir. Coğrafyacı ve iktisatçı olarak bu olguyu araştıran Adjiev cevabını aradığı birçok soru sıralamıştır: Sorularını şu sıralama ile ortaya koymaktadır. Hunların hareketinin temel sebebi nedir? Bu hareketin oluşmasında hangi toplumsal süreçler yer almaktadır? Maddî dayanağı neydi? Nihayet, Hunlar kimdir? Avrupa’ya nasıl geldiler? Tarihî coğrafya incelemeleri kapsamında müellif, Büyük Kavimler Göçü’nün Orta Asya’da, yani Kadim Altay’da M.Ö. I. binyılda başladığı ve yaklaşık binyıl sürdüğü sonucuna varıyor. Müellife göre, Büyük Kavimler Göçü’nün ilk güzergâhı Kuzey Hindistan, Hindiçin, Orta ve Yakın Doğu’dan geçmektedir. Altay göçmen kitlesi daha sonra Avrasya bozkırlarına doğru yönelir ve IV. yüzyılda Avrupa’ya ulaşır. Sonuç olarak uygarlık merkezlerinin ortaya çıktığı bu hareketin temelinde, hali bölgelerin iskân edilmesi ve keşfedilmesi sürecinin planlı olarak icra edildiği görülmektedir. Adjiev’in fikrine göre, yeni topraklara yerleşim iktisadî sebeplerden kaynaklanmaktaydı. Zengin demir yatakları ve demir döküm yöntemlerinin keşfi Kadim Altay’da bilimde ve teknolojide devrim yaratmış, ortaya demir esaslı onlarca keşif çıkmıştır. Bu yeni teknolojiler ve keşifler hayat kalitesinin iyileşmesine, tarımın ve hayvancılığın gelişmesini sağlamıştır. Ekonomik yükseliş Altay’daki nüfus değişimini, bilimin demografik patlama dediği hareketi tetiklemiştir. Altay’da M.Ö. I. binyılda nüfus patlaması ıssız topraklara doğru yeni bir göç hareketi başlatmıştır. Bu süreç Avrasya’nın yeni bölgelerinin keşfine, yolların, kanalların, geçitlerin inşaatına, yol yapımına, kalelerin, şehirlerin ve alt yapılarının inşa edilmesine, yani hayatı kolaylaştıran yeni imkânlara yol açmaktaydı. Adjiev’in ortaya koyduğu tez, dünyanın kendiliğinden değil, demografik kanunlara göre yerleşim yapılmaktaydı. Bu kanunları araştıran ve açıklayan bilimin adı İçtimaî Coğrafya’dır. Her yerleşim, üretimde, taşıtta ve günlük hayatta olmak üzere kendi özelliklerine ve bağlantılarına sahiptir. Yeni toprakların keşfinde yerleşimin her unsuruna özel bir yer ayrılmaktadır. Altay’dan başlayan bu yeniden yerleşim sürecinde ve Avrasya’nın yeni bölgelerinin keşfinde Türklerin bir halk olarak oluşumu gerçekleşmekteydi. Onlar göçebe bir halk değildi. Türklerin hayatının karakteristik özelliği olan tarım ve hayvancılık iktisadın sadece bir unsurudur. Onlar koyunculukla, atçılıkla uğraşır, büyük baş hayvan yetiştiriciliği yaparlardı; çok iyi ziraatçı ve zanaatkârlardı; yerleşim yerleri, sulama kanalları, yollar ve geçitler inşa ederlerdi. Türklerin yayılmasını sağlayan bu yerleşmelere, uygarlığın yeni merkezlerinin inşası eşlik etmekteydi. Türkler, sahip oldukları güçlü ekonomik temel sayesinde ortaçağ dünyasında kültürlerinin Avrasya’ya yayılmasını sağlayan geniş ve ıssız mekânlara yerleşmeyi başarmışlardır. Türklerin maddî kültüründeki farklılığı demir ve demir ürünleri, süvarilik, tarım kültürü (darı, buğday, çavdar, arpa), atçılık, koyun yetiştiriciliği, keçe ve keçeden üretilen nesneler vd. öne çıkarmaktaydı. Türklerin kültürünü bütünlüğüyle yansıtan eşsiz nakış ve tasvirler dikkat çekmekteydi. Türkler kendilerine ait bir alfabe ve yazıya sahipti. Bunların hepsi arkeolojik bulguların hatasız tasnif edilmesini ve tanıdık olmasını sağlamaktadır. Bu arkeolojik bulgular Türklerin Altay’dan çıkarak yeni toprakları iskân ettiği yolları kaydetmektedir. Türklerin ruhanî kültüründe monoteizm, Gök Tanrısı’na (Tengri) inanç öne çıkmaktaydı. Bu inanç, Kadim Altay’ın farklı etnik özelliklere sahip kabilelerini birleştirmekteydi. Onlar Tek Tanrılık inancına dayanan yeni ruhanî kültürün temsilcileri olmuşlardır. Dolayısıyla araştırmacının fikrine göre, bu halk “dış görünüşüyle birbirine benzemeyen, ama dil ve inanç birliğine sahip kabilelerin odağı idi: Farklı antropolojik tipteki insanların meydana getirdiği bu dil ve ruhanî odak Türk dünyasını oluşturmaktaydı. Farklı tarihî dönemlerde Tengri inancı Türkler vasıtasıyla Budizm, yenilenmiş Zerdüştlük, yenilenmiş İudaizm, Hıristiyanlık, Maniheylik, İslam dinlerinin ve öğretilerinin oluşumuna tesir etmiştir. Avrupa’nın erken ortaçağ tarihine Türkler Hun adıyla girmiştir. Ana vatanı Altay olan Türkler için Hun adı, çok sayıdaki mevcut adlardan sadece biri idi. Türk “etnografyasının” özelliği de buradadır: Hâkimiyeti sağlayan Orda tüm halka kendi adını vermekteydi. Türkler, topraklarını Hanın vekili olan kağanların hükmettiği kağanlıklara veya eyaletlere ayırmaktaydı. Üst hâkimiyet Hana aitti. Böylece dev ölçekli benzersiz bir sistem oluşmuştur: Aynı toplumsal ve siyasal yapı içerisine aynı dili konuşan farklı halklar girmekteydi. Onları ‘‘Türk’’ adı birleştirirdi. Türk Hun devletinin son Hanı V. yüzyılda hüküm süren Atilla idi. O, Büyük Kavimler Göçü neticesinde Türklerin yeni vatanı olan Avrupa’ya yerleşmesini sağlayan süreci tamamlamıştır. Atilla’nın ölümünden sonra birbiriyle düşman olan kağanlıklar arasında devletin bölünmesine yol açan, iç savaşlar başlamıştır. Erken ortaçağ tarihi oradan başlamıştı: Eski kağanlıkların yerine Avrasya’da birçok yeni ülke ve devlet kurulmuştur. Adjiev’in tezine göre, Altay’dan başlayan Büyük Kavimler Göçü’nün neticesi olarak büyük bir ülke (veya ülkeler grubu) meydana gelmiştir. Bu ülkenin toprakları Baykal’dan Atlantik’e kadar uzanmakta, Sibirya’nın ve çağdaş Rusya’nın büyük bir kısmını kapsamaktaydı. Bu ülkenin oluşumunun haritada ‘‘Deşt-i Kıpçak’’ adıyla yer alması yüzyıllar sürdü. Burada Türkler yaşıyorlardı: Bugünkü Başkurtların, Kazakların, Kırgızların, Kumukların, Nogayların, Tatarların, Ukraynalıların ve çağdaş Rusların bir kısmı dâhil diğer halklar. Deşt-i Kıpçak, Kiev Rusyası ve diğer Akdeniz ülkelerinin selefi idi. Kavimler Göçü sayesinde Türk kültürü Doğu ve Batı’yı ruhanî ve maddî alanda eşsiz kazanımlarıyla zenginleştirerek insanlığın ortak mirasını oluşturmuştur. ===Adjiev'in Faaliyetlerinin Değerlendirilmesi=== Adjiev’i ünlü bir araştırmacı yazar, Büyük Kavimler Göçü’nün kuramcısı, Türkolog olarak değerlendiren Мурад Аджи // Türkologiya. 2018, №2. С. 135"Медведко Л.И." Россия, Запад, ислам: «столкновение цивилизаций»? – М., Кучково поле, 2003. С. 67В Анкаре отметили 75-летний юбилей Мурада Аджи //Ёлдаш, 11 декабря 2019 Мир скорбит по Мураду Аджи // Ёлдаш / Времена. Вып. 617, 16.03.2018"Özer Z. B." Bilim İnsanı Murad Adji // Cборник материалов международной научно-практической конференции «Научные знания: история становления и перcпективы развития». 3 декабря 2919. – Тернополь. 2019. С.184-194, uzmanlar onun tarih, coğrafya, iktisat, dilbilim, folklor, etnografya, teoloji gibi bilimler arasında irtibat kurarak yaptığı araştırmalarda kullandığı bilginin genişliğine ve derinliğine dikkat çekmektedirler. Tarih araştırmalarında, coğrafyanın belirleyici rolü olan bütüncül yaklaşımın önemi vurgulanmaktadır"Özer Z. B." Kaybolan Milletin Sesi: Murad Adji// Bilim ve İnsan. Şahsiyetini İnşa Edenler. Editörler: Zeynep Bağlan Özer, Fatih Yapıcı, Şekip Aktay. – Ankara, Gazi kitabevi, 2018. Adjiev’in Büyük Kavimler Göçü tezi, dünya tarihine yeni bir bakış açısıyla bakmaya imkân sunmakta ve beşerî bilimlerde gelecek nesillerin idrak etmesi gereken yeni bir görüş olarak tanımlanmaktadır. Uzmanlara göre Adjiev, Büyük Bozkırı kitlevî göçler için uygun bir mekân ve “coğrafî açıdan bozkırdan daha geniş” uçsuz bucaksız bir bölge olarak gören alimlerdendirЧибилев А. А. Степная Евразия: региональный обзор природного разнообразия// Москва – Оренбург. 2017.C. 14Чибилев А. А., Богданов С. В. Наследие кочевнических империй в ландшафтах степей Северной Евразии // Вестник РАН.Т. 79, №9, сентябрь 2009.С. 825. Adjiev’in ortaya koyduğu Kavimler Göçü tezi, kadim ve ortaçağ mahalli uygarlıklarının oluşum sürecine yeni bir bakış açısı getirdiği ve değerlendirme imkânı tanıdığı belirtilmektedir"Аязбекова С. Ш." Культура в евразийском пространстве: теория, практика и современность // Культура в евразийском пространстве: традиции и новации. 2018. №1 (2)"Аязбекова С.Ш." Социокультурная и психологическая адаптация иммигрантов в условиях трансформации евразийского типа культуры и кризиса мультикультурализма (на примере Германии) // 117-ая Международная научно-практическая конференция «Современные особенности формирования личности и её социальной адаптации в условиях кризиса либеральных ценностей». 8 - 15 февраля 2016 г. – Лондон."Бегалинова К., Кокумбаева Б." Филогенетические истоки динамических процессов в культуре казахских степей // Тyркология. 2017. №3 (83). Çeşitli uzmanlık alanlarına sahip bilim insanları ele aldıkları bilimsel makalelerdeAyrıca bkz.: * Чибилев А. А., Богданов С. В. Наследие кочевнических империй в ландшафтах степей Северной Евразии // Вестник РАН. Т. 79, №9, сентябрь 2009. * Чибилев А. А. Ландшафты степей Евразии как объект исторического степеведения // География и природные ресурсы. 2009, 33. * Чибилев А. А. Кочевнические империи как фактор формирования степных ландшафтов Северной Евразии // Известия Российской Академии наук. Серия географическая. 2010. №3. * Чаттерджи С. Повторное присоединение Сибири // Гуманитарные науки в Сибири. 2008, №3. * Яковенко И. Г. Цивилизация и варварство в истории России. Статья 3. Казачество //Общественные науки и современность. 1996. №3 * Боталов С. Г. Кочевая цивилизация Евразии в пространстве и времени// Вестник Южно-Уральского государственного университета. 2006, №17 (72). Выпуск 7 * "Соболева Н. А. " Образ св. Георгия в атрибутике Российского государства// Проблема святых и святости в истории России: Материалы ХХ Международного семинара исторических исследований «От Рима к Третьему Риму». Москва, 6-7 сент.; Санкт-Петербург, 11 сент. 2000 г. /Институт российской истории РАН; под ред. А. Н. Сахарова. – М.: Наука, 2006. * "Ковальская С. И." Взаимоотношения «центра» и «периферии» в условиях этноконфессиональной гетерогенности имперского пространства //Вопросы истории Сибири. Вып. 14. Омск, 2017. С.71 * Курманов З. История Кыргызстана и кыргызов// Центральная Азия: собственный взгляд = Zentralasien: eine Innenansicht/ Пер. А. Трубицин.– Б.: 2006.– 498 с.– Текст на русск., нем. яз. ISBN 9967-23-841-0 * "Гыйниятулина Ф. С." Татар халкының мирасы // История России и Татарстана: Итоги и перспективы энциклопедических исследований: сборник статей итоговой научно-практической конференции научных сотрудников Института Татарской энциклопедии АН РТ (г. Казань, 25-26 июня 2014 г.) / Институт Татарской энциклопедии АН РТ. – Казань: «Фолиант», 2014. – Вып. 6. С. 403 * "Макушин А. А. " Конституционный субъективизм и его основные виды // Конституционное и муниципальное право. 2010, № 9. См. * "Викторин В. М. " Древние верования центра Азии в ритуалах народов Поволжья и Приуралья: основной культовый ареал и отдаленная периферия // Южно-Российский вестник геологии, географии и глобальной энергии]]. 2006, №6 * "Абдуллаева Р. " Азербайджан в пространстве диалога культур //Диалог цивилизаций в эпоху становления глобальной культуры. М. 2012 * "Саламзаде Э. " Священные птицы Евразии: символика и иконография //Диалог цивилизаций в эпоху становления глобальной культуры. М. 2012 * "Тагиров И. " Источники по истории татарского народа: направления поиска // Эхо веков. 1997. №1-2 * "Борликов Г. М. " Степная культура как феномен самобытной цивилизации // Мир образования – образование в мире. Научно-методическийжурнал. № 3 (15), 2004 * "Budagov B. "The Great Silk (Carawan) Way/ Science without borders.Volume 3.2007/2008 //International Academy of Science H&E.; Innsbruck – 2009. ISSN 2070-0334 ISBN – 978-9952-451-04-7 * КарабулатоваИ. С. Homo interculturalis на сломе эпох// HOMO COMMUNICANS II: человек в пространстве межкультурной кoммуникации. Щецин, 2012 ISBN 978-83-934141-4-7 * Халипаева И. А. Мифология и тенгрианская религия древних тюрков // Научный вестник столицы. 2012, № 10 -11 * " Масаев М. В. " Невидимая структура символа (философско-исторический аспект) // ”Гілея (науковий вісник)": Збірник наукових праць. - К., 2009. Випуск 22 * Масаев М. В. Крест как символ парадигмального образа эпохи христианской цивилизации // Культура народов Причерноморья. 2004, № 56. * Илимбетова А.Ф. Люди – потомки змей в религиозно-мифологических воззрениях башкир // Материалы II Форума гуманитарных наук «Великая Степь». – Астана: Гылым. 2017 * Помырляну Н. А. К вопросу становления и проявления тенгрианства как ранней монотеистической религии тюркоязычных народов Евразийского континента // Гуманитарные и социальные науки. 2007, №4 * Кузьменко В. В., Щербина Т. П. Всесвiтня iсторiя та мiжнароднi вiдносини // Науковi працi iсторичного факультету Запорiзького нацiонального унiверситету, 2010 , вип. XXVIII *Файзуллин Г. Г., Сатаров Э. И. Правовые основы института татарских мурз и дворян в постсоветской Росии: история и современность //Татарские мурзы и дворяне: история и современность. Сборник статей. Выпуск 1. – Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2010. С. 34 * Амирханов Р. Х. Родословная Амирхановых//Татарские мурзы и дворяне: история и современность. Сборник статей. Выпуск 1. – Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2010. С. 230 * Шергенг Н.А., Баширов Т.А. Понятие «право» и понятие «закон» в древнерусском сознании // Современные наукоемкие технологии. – 2005. № 3 * " Саламзаде Э. " Визуальный язык в глобальном мире //Культура на рубеже XX – XXI веков: глобализационные процессы. СПб.: - Нестор-История, 2009. С. 621 - 624 * "Нугманов Р. Г." Размышления о пророке Кавсере из коранических текстов //Вестник Казанского государственного университета культуры и искусств. 2014, № 2 * " Герайзаде Л. З." Религиозная символика в творчестве О. Сулейменова и М. Аджи // Международный научно-теоретический журнал. Б., 2008, № 6 (66) , monografilerde, üniversitelerde okutulan ders kitaplarındaAyrıca bkz.: * Чибилев А. А. Степная Евразия: региональный обзор природного разнообразия// Москва – Оренбург. 2017 * Чибилев А. А. Картины природы степной Евразии Т.1. От предгорий Альп до Южного Урала // Оренбург, Институт степи Уральского отделения РАН. 2018. * Кузьмин С. Б. Палеоэкологические модели этноприродных взаимодействий // Новосибирск, Академическое издательство «Гео». 2011 * "Султангареева Р. А. " Жизнь человека в обряде: фольклорно-этнографическое исследование башкирских семейных обрядов. — Российская Академия наук: Институт истории языка и литературы Уфимского научного центра. Уфа: Гилем, 2005 . ISBN 5-7501-0615-2 * Шинаков Е. А. Образование Древнерусского государства:Сравнительно-исторический аспект – Брянск: Брянский государственный университет имени академика И. Г. Петровского, 2002. С. 21 - 22. * Алимгазинов К. Ш. Электронные источники по современной истории Казахстана: методология и методики анализа – Алматы: Институт истории и этнологии им. Ч. Ч. Валиханова. 2011. * " Егоров В. К. " Философия культуры России: контуры и проблемы. – М., РАГС, 2002. С. 68 - 69. * Тагиров И. Р. История национальной государственности татарского народа и Татарстана: Научное издание. – Казань, Казанский государственный университет. 2000. Гл. 4. * Історiя мiста КиЕва з найдавнiших часiв до 2000 року. – Киiв. Інститут історії України Національної Академії наук України. 2009. * Герайзаде Л. Мир Чингиза Айтматова. – Б.: Бийиктик. 2013 * Гуцуляк О. Пошуки Заповiтного Царства:Мiф – Текст – Реальнiсть. – Iвано-Франкiвськ, 2007. * "Кадыров А. М." Культурология.Мировая и отечественная культура: учебное пособие – Уфа, 2011. – 532 с. ISBN 978-5-94524-124-4 * Гуцуляк О. Развитие евразийского мифологического образа Гер/Кер Кер-оглы – сына могилы и правителя Чамбули Мастон // Мировоззрение населения Южной Сибири и Центральной Азии в исторической ретроспективе. Выпуск 4. – Барнаул: Издательство Алтайского государственного университета. 2010 * " Медведко Л. И. " Россия, Запад, Ислам: «столкновение цивилизаций»? М., 2003. * " Жетписбаева Б. А. " Древнетюркская литература: Учебник. – Алматы. 2006. * " Абдакимов А. " История Казахстана: с древнейших времен до наших дней: Учебное пособие. – Алматы. 2003. * "Амрахов М. И. " Возникновение государственности и формы землевладения у тюрков.Учебное пособие. –Баку, 2011. С.6. * "Кокумбаева Б. Д. "Культурология тенгрианского искусства // Учебное пособие. – Павлодар: Павлодарский государственный педагогический институт. 2012 * " Акишев А.А. Инсебаев Т.А., Азербаев А.Д., Дауенов Е.Н., Сметова А.Т. " Очерки колонизации Павлодарского Прииртышья царской Россией. Учебно-методическое пособие. – Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова. Павлодар: КЕРЕКУ, 2008. ISBN 9965-583-61-7 * "Арын Р.С., Иренов Г.Н." Этнополитология: учебное пособие. // Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова. ─ Павлодар: ЭКО, 2008. ISBN 9965-08-323-1.900.88 * Менгилик Ел // Учебник для вузов. – Алматы: Улагат. 2015 * " Тулешов В. " Азиатский путь: история XXI века. - Алматы. 2010, ikinci Doktora tezlerindeAyrıca bkz: *Нуриева Ф. Ш. Формирование и функционирование литературного тюркско-татарского языка периода Золотой Орды. // Автореферат диссертации. – Казань, 2004 *Гекман Л. П. Персоносфера этнической вселенной в мифопоэтике народов Сибири // Автореферат диссертации. – Барнаул, 2006. * Азизова Н. Р. Традиционно-обрядовая культура локальных этнических групп в современной России // Автореферат диссертации. —Москва, 2009 * Капицын В. М. Политическая идентификация как механизм институционализации политического участия // Автореферат диссертации.—Москва , 1999 * Сенюткин С. Б. Основные тенденции развития татарских общин Нижегородского Поволжья с последней трети XVI до начала XX в. // Автореферат диссертации. – Нижний Новгород 2002 * Султангареева Р. А. Семейно-бытовой обрядовый фольклор башкирского народа. // Автореферат диссертации. – Уфа, 2002 * Бакытбеккызы Н. С. Специфика межэтнических и межконфессиональных отношении в Республике Казахстан: политологический анализ // Автореферат диссертации. – Бишкек, 2017 * Нуржасарова М. А. Теоретические и методологические принципы проектирования современной одежды на основе традиционного казахского костюма // Автореферат диссертации. – Алматы, 2005 * Маремшаова И. И. Культурно-исторические аспекты этносознания карачаевцев и балкарцев в эволюционной перспективе //Автореферат диссертации. – Махачкала, 2003 * Шарафутдинов Д. Р. Исторические корни и развитие традиционной культуры татарского народа XIX – начало XXI вв. // Автореферат диссертации. – Казань, 2004, Doktora tezlerindeAyrıca bkz.: * Мартишин О. Е. Эволюционно-генетические механизмы развития мировой экономики // Автореферат диссертации. – Ростов-на-Дону, 2006 * Пелина А. Н. Северный Кавказ: территориальная этнодемографическая и социальная дифференциация. Проблемы и следствия: На примере республик Северного Кавказа // Автореферат диссертации. — Краснодар, 2004 * Дрокин М. С. Социально-философский анализ феномена миграции // Автореферат диссертации. – Москва, 2005 * Францева Н. Н. Флора и растительность полевой дорожной сети агроландшафта в зоне неустойчивого увлажнения Ставрополья // Автореферат диссертации — Ростов-на- Дону, 2009 *"Боргоякова А. П." Национально-культурная специфика языкового сознания хакасов, русских и англичан:На материале ядра языкового сознания // Автореферат диссертации. — Москва, 2002 * Заляева Е. О. Изоморфизм и алломорфизм вариантов модели семантического портрета Одина в "Эдде". //Автореферат диссертации. — Казань, 2009 * "Лукина С. Г. " Аварский каганат в системе социополитических и этнокультурных процессов эпохи раннего средневековья // Автореферат диссертации. — Ижевск, 2006 * "Хабенская Е. О." Этническая идентичность представителей татарских этнокультурных ассоциаций //Автореферат диссертации. — Москва, 2003 * Асанова А. М. Установление и развитие киргизско-китайских отношений 1991-2000 гг. // Автореферат диссертации. – Москва, 2001 * Русанов В. Ю. Военная организация Древнерусского государства, X-XI вв. // Автореферат диссертации. – Москва, 2001. *Алиева А. Т. Отражение в кумыкском фольклоре морали, этики и права:Древний и средневековый периоды // Автореферат диссертации. — Махачкала, 2006. * Муртазалиева Л. А. Функциональные особенности арабских лексем в кумыкском языке (на материале эпических произведений)» // Автореферат диссертации. — Махачкала, 2012. * Мухаметова Г. Ф. Этнолингвистические исследования татарских говоров региона юго-восточного Закамья Татарстана // Автореферат диссертации. —Казань, 2007. * "Умарова Г. С. " Мир казахского этноса в документальной и художественной прозе В.И. Даля // Автореферат диссертации. — Саратов, 2007 * Тимканова Г. Ф. Историко-лингвистический анализ личных имен татар г. Тюмени XX века // Автореферат диссертации. – Казань, 2005 * Баширов Т. А. Социально- философские аспекты становления и развития российского правосознания // Автореферат диссертации. – Уфа,2005 * Якупов М. Т. Роль социальной утопии в просветительской мысли Поволжья и Приуралья // Автореферат диссертации. – Уфа, 2002. * Муталлимов Т. Особенности формирования национального духа азербайджанского этноса // Автореферат диссертации. – Уфа, 2007 * Потапова С. В. Мифологические предпосылки онтологии //Автореферат диссертации. – Уфа, 2009 * "Азизова Г. Р. " Христианство в Дагестане: история и современность//Автореферат диссертации. 2011. Махачкала * Гузейров Р. А. Золотоордынский город Хаджи Тархан и его округа// Автореферат диссертации — Казань, 2004 *Талашов М. В. Этноконфессиональные отношения на территории Хазарского каганата:Отечественная историография: вторая половина XVIII — начало XXI века. // Автореферат диссертации. Ярославль, 2004. * Слюнкин А. А. Взаимоотношения России и Антиохии в XVI-XVII вв. // Автореферат диссертации. – Брянск, 2011 * Бутанаева И. И. Хакасский исторический фольклор:Опыт историко- этнографического анализа // Автореферат диссертации. — Новосибирск, 2000 * Мухаметдинова А. Х. Хади Атласи как историк // Автореферат диссертации. – Казань, 2003 * Багаутдинова Г. Н. Традиционная военная лексика башкирского языка. // Автореферат диссертации. — Уфа, 2001 * 'Ковальчук Ю. С. Корейский протестантизм и особенности его миссионерских практик в азиатской части Российской федерации в конце XX — начале XXI века. // Автореферат диссертации. Новосибирск, 2006. * Хабибуллин И. З. Национальная борьба курэш как элемент традиционной физической культуры башкирского народа // Автореферат диссертации. – Уфа , 2008 *Байсонгуров И. Б. Психологическая характеристика этнических особенностей кумыков // Автореферат диссертации. Ярославль, 2005. * Боташева З. Б. Истоки карачаевского и балкарского театров // Автореферат диссертации. — Москва, 2001 * Алкин М. С. Башкирская народно-певческая культура: традиции и современная практика // Автореферат диссертации. – Магнитогорск 2011 * Корякина М. И. Формирование основ межкультурного общения младших школьников средствами народных сказок. // Автореферат диссертации.— Якутск, 2002 * Джалилова М. Н. Семейные традиции как средство нравственного воспитания в педагогической деятельности учителей // Автореферат диссертации. — Душанбе, 2010 * Григорьева А. В. Традиционное воспитание и школа у казаков Северного Кавказа :Исторический аспект, современные проблемы // Автореферат диссертации. — Пятигорск, 1999 * Мурадисова З.Ф. Воспитание школьников на семейных традициях и обычаях народов Дагестана //Автореферат диссертации. – Москва, 2006 * Черных В. А. Факторы культурно-исторического самоопределения России в культурофилософии Н. С. Трубецкого //Автореферат диссертации. – Барнаул, 1999; Rusya toplumunun yaratılış problemlerinin tahliliБаширов Т. А. Социально-философские аспекты становления и развития российского правосознания // Автореферат диссертации. – Уфа,2005, siyasi öztanımlamanın antropolojik açıdan incelenmesiКапицын В. М. Политическая идентификация как механизм институционализации политического участия // Автореферат диссертации.—Москва , 1999 ve Dağıstan’daki Hristiyanlık tarihi araştırmaları gibi pek çok konuya ilişkin Adjiev’in katkısına değinerek ona atıfta bulunmuşlardır. Adjiev’in çalışmaları, Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan’ın yüksek öğretim kurumlarının birçok programının ‘‘kaynakça’’Ayrıca bkz.: *"Фортунатов В. В. " Отечественная история: Учебное пособие для гуманитарных вузов. – СПб.: Питер, 2009. С. 58 *"Фортунатов В. В. " Отечественная история: Учебное пособие для технических вузов . – СПб.: Питер, 2006. С. 70 * "Федько Р. А. " Отечественная история: учебно-методический комплекс для всех специальностей . 2-е изд., перераб. и доп.// – Башкирская Академия государственной службы и управления при Президенте республики Башкортостан – Уфа: БАГСУ, 2008 *[ https://studylib.ru/doc/3788864/temy-lekcionnyh-zanyatij---fakul._tet- sociologii-urgpu Учебно-методический комплекс по дисциплине «История Средних веков»] // Уральский государственный педагогический университет. Екатеринбург, 2010 * " Абдуллаев Н.А. , Нурышев Г.Ж. , Ерниязов Д.К., Кожакметова Г.К., Есеналина Ж., Шинтемирова А." Учебно-методический комплекс «История Казахстана» // Актюбинский государственный педагогический институт. – Актобе. 2005 *Учебно-методический комплекс дисциплины «Культурология» — Астана: Высшая школа экономики, бизнеса и социальных наук. Казахский гуманитарно-юридический университет. 2011 *"Раздыкова Г. М. " Методические рекомендации по изучению дисциплины «Сравнительная культурология»// Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова * Учебно-методический комплекс дисциплины «История Казахстана» Кафедра истории Казахстана // Карагандинский государственный технический университет * "Уразова С. А " История мировых религий.Методические указания к спецкурсу // Пензенский государственный университет * Аллабердина Г. И. История России:Учебно-методический комплекс. // Для студентов специальности «История». — Сибай, 2010. 67 с. Сибайский институт (филиал Башкирского государственного университета) * " Шубин Е.А., Закиров И.М., Абдрашитов Ю.Ф. " Отечественная история.Учебно-методический комплекс для студентов юридического факультета // Академия труда и социальных отношений. Башкирский институт социальных технологий. – Уфа, 2007. * Программа дисциплины «История Татарстана». Направление подготовки «История». Квалификация выпускника – бакалавр // Казанский (Приволжский) федеральный университет – Казань. 2012 * Учебно-методический курс «Политическая мысль Казахстана» для студентов 2 курса специальности 050502 - «Политология» // Учебно-методические материалы в Казахстане, ‘‘tavsiye edilen (veya ek) kaynakça’’ kısmında yer almaktadırAyrıca bkz.: * Программа дисциплины «Мифология города: казус Казани». Направление подготовки «История». Профиль подготовки: История России: социокультурные и этнополитические исследования. Квалификация выпускника – магистр. //Казанский (Приволжский) федеральный университет – Казань. 2012 *Заболотный В. М. Древние языки и культуры. Учебно- методический комплекс // Московский государственный университет экономики, статистики, информатики. Кафедра лингвистики и межкультурной коммуникации *Кадыров А. М., Коровина С. В., Кропачев А. И., Феклина О. Б., Шаяхметова А. М., Ширяев Л. А. Методические указания по курсам «Культурология и русский язык», «Культурология»/ План семинара 9 // Уфимский государственный авиационный технический университет. Кафедра истории Отечества и культурологи * "Джагфаров Н.Р., Утегалиева А.Ж., Кабдушев Б.Ж. " Методические указания к семинарским занятиям для студентов 1 курса очной формы обучения всех специальностей.История Казахстана // Алматинский университет энергетики и связи – Алматы. 2012 * Типовая учебная программа «История» // Министерство образования и науки Республики Казахстан – Алматы, 2016 *Мамедов Ф.Т. Культура управления.Опыт зарубежных стран // Учебное пособие – Баку: Апостроф. 2013. Günümüzde farklı ülkelerden bilim insanları Adjiev’in ortaya koyduğu keşiflerin temelinde çalışmalarına devam etmektedir Мурад Аджи // Türkologiya. 2018, №2. С. 136. Dünya tarihi bağlamında daha önce araştırılmamış olan Tengricilik konusunun, Adjiev’in çalışmaları sayesinde bilim insanlarının dikkatini çektiğini ve ilgiyi arttırmış olduğunu özellikle belirtmek gerekir" Фёдорова Л.В." Третья Международная научно-практическая конференция «Тэнгрианство и эпическое наследие народов Евразии: истоки и современность» // Новые исследования Тувы. 2011, №2 - 3"Аджиев А. М. " Ай ванна най, дэсэм.Фольклор в трудах Мурада Аджи. — Вестник тюркского мира. 2017, №1.. Adjiev’in bu konu ile ilgili ortaya koyduğu tez, insanlık tarihine yeni bir bakış açısıyla bakmamız gerektiğini vurgulamaktadır. Altay’da gençlere yönelik yapılan sosyolojik anketlerin sonuçlarına göre, Adjiev, Altay halklarının tarihini etkileyen şahsiyetler arasında yer almaktadırЕрохина Е. А.Коллективная память в этническом самосознании горноалтайской молодёжи // Социология образования. 2010, № 1. Uzmanlar onun çalışmalarını etnopedagojik eğitim ve öğretim sorunlarını çözümlemede önemli bir kaynak olarak değerlendirmektedir . Ayrıca bkz.: *Асанова З. Р. Основные источники исследований по этнопедагогике крымских татар//Педагогiчний дискурс. Вып. 15. 2013 *Борликов Г. М. Степная культура как феномен самобытной цивилизации// Мир образования – образование в мире. 2004, №3. *Ултургашева Н. Т. Национально- культурные традиции коренных народов Кузбасса – основа этнокультурного образования и воспитания // Ученые записки Научно-исследовательского института прикладной культурологии. Т. 2. – Кемерово: Кемеровский государственный университет культуры и искусств. 2006. С.86 *Хайруддинов М. А., Асанова З. Р. История становления и развития этнопедагогики крымскотатарского народа //Этнопедагогика: история и современность. Материалы Международной научно- практической конференции. Мозырь, 17-18 октября 2013 г. – Мозырь: МГПУ им. И. П. Шамякина. 2013. ==Tartışma== Milliyetçi eğilimleri olan akademisyen ve yazarlar, Adjiev’in çalışmalarını hoş karşılamamış"Сапарова Ю. А." Между Европой и Азией // Вестник Московского государственного университета культуры и искусств. 2014, № 2 (58) ve farklı yöntemler kullanarak onu itibarsızlaştırmaya gayret etmişlerdirМеметов А. М. Участие киммерийцев и скифов в этногенезе крымских татар // Ученые записки Таврического национального университета им В.И. Вернадского. 2014. Т. 27, №3. С. 3 - 4. Hatta onun çalışmalarının tarih bilgisi olmayanlara yönelik olduğunuЕлисеев Г. А. Выдумки, ложь.Великая Степь // Русское Средневековье.— М.: Восток, 1999Бисенбаев А. К. Центральноазиатский феномен фольк-хистори // Другая Центральная Азия.— Алматы: Аркасс, 2003 ve tarihi ancak Sovyet lisesi programı dahilinde bildiklerini ifade etmişlerdirПетров В. Б. История о квазиистории // Найдыш В. М., Наука и квазинаучные формы культуры.— М.: МПУ Сигналъ, 1999. Adjiev’in çalışmalarının kabul görmemesiAyrıca bkz.: *Володихин Д. Феномен Фольк-Хистори // Скепсис. 1999, № 5. *Володихин Д. «Новая хронология» как авангард фольк-хистори // Новая и новейшая история. 2000, №3 * Юрченко И. Ю. Проблема этноидентификации северокавказского казачества в интерпретации новейшего неопантюркизма в произведениях Мурада Аджи (Аджиева М. Э.) // Наше Отечество. Страницы истории. Сборник научных трудов. Выпуск 5. — М., 2009. * Юрченко И. Ю. Казачество как феномен в жанре «фолк-хистори» постсоветской псевдоисториографии // Сборники конференций НИЦ «Социосфера», 2012.— № 15. *Петров В. Б. История о квазиистории // Найдыш В. М., Наука и квазинаучные формы культуры.— М.: МПУ Сигналъ, 1999 *Петров А. Перевернутая история.Лженаучные модели прошлого // Новая и новейшая история. 2004, №3 *Олейников Д. Книга – Полынь // Володихин Д., Елисеева О., Олейников Д. История России в мелкий горошек. – М.: ЗАО «Мануфактура», ООО «Издательство „Единство“». 1998 * Гаджиев М. С., Кузнецов В. А., Чеченов И. М. Мифы о «великих предках» // История в зеркале паранауки: Критика современной этноцентристской историографии Северного Кавказа. – М.: Ин-т этнологии и антропологии РАН им. Н. Н. Миклухо-Маклая. 2006 genel olarak Pantürkizm tehlikesi ve nasyonalizm sitemleriyle perdelenmektedir. Göze çarpan"Перевалов С. М. " Восстание дилетантов: российская историография на рубеже веков // Вестник Владикавказского научного центра, 2002. Т. 2. № 4 olumsuz ifadelerin özü, Adjiev’in tarihçi olmaması noktasında yoğunlaşmıştır. Uzmanların fikirlerine göre, bu tür olumsuz ifadelerin temelinde, bu konuların Adjiev’in uzmanlığı tartışılmaz olan iktisadî coğrafya ve tarihî coğrafya gibi bilim alanlarıyla bağlantılı olduğunu anlayamayışı yatmaktadır. Âlimin kendi ifadesiyle “uzaktan hakemler” bilimsel araştırmalarının temelinde coğrafya biliminin olduğunu bile anlayamamışlardır Мурад Аджи о своих сокровищах //Мир Азербайджана, 2017, октябрь. Dikkati çeken bir diğer husus" Миножетдинов Х. К. "Духовный манифест свободного человека — Вестник тюркского мира. 2017, №1.,yazarlardan hiçbirisi Adjiev ile ilgili olumsuz bir ifadede bulunmamış ve açık tartışmaya girmemiştir. “Bedeli ne olursa olsun yabancıyı kırbaçlamak” çabası Adjiev’e karşı yok etme çağrısına kadar uzanmıştırОлейников Д. Книга – Полынь (Глава «Зоологический национализм»)// Володихин Д., Елисеева О., Олейников Д. История России в мелкий горошек. – М.: ЗАО «Мануфактура», ООО «Издательство „Единство“». 1998. Altay’dan başlayan Büyük Kavimler Göçü tezinin özü ise bu yazarların olumsuz eleştirilerinin dışında kalmıştır. Yazarlar, Adjiev’in faaliyetlerinden bahsederken, onun tarih gerçeklerini tespit etmekte ve farklı yaş gruplarındaki okuyucularının ruhî terbiyesi için aktif çalışmalarını ve kreatif anlatım tarzını dile getirmektedir"Тагиров Э. Р. " Янтарное руно в тюркском мире. Слово о Мураде Аджи // Литературная Россия, 26.12.19, №48. Onun fedakârlığının ve büyük emeğinin çağdaş Rusya’nın gerçek kültür ürünlerine sağladığı katkısı vurgulanarak, araştırmacıyı “iyilik koordinatları” kapsamında davranan bir bilim insanı olarak değerlendirmektedirler. Adji için yazılanlar, onun kitaplarından daha fazlasını ifade etmektedir, çünkü bu kitaplar her şeyden önce Adji’nin davranış biçimidir"Гусейнов А. А. " В «координатах добра» — Вестник тюркского мира. 2017, №1. Adjiev’in yazdığı, türünün en iyi bilimsel popüler kitaplarının millî-kültürel geleneklerle tanışma sağladığı ve “öteki” millî- kültürel kodlara saygıyla davranmayı öğrettiği vurgulanmaktadır. Tezi etrafındaki yeni doğrulamalar ise müellifin ortaya koyduğu sonuçlara daha dikkatli bakmamızı gerektirmektedir. ==Türkçeye çevrilmiş eserleri== *"Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti. " Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer — Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2001. *"Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi. " Rusçadan çeviri: Zeynep Bağlan Özer. – Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2002. *"Avrupa, Türkler ve Büyük Bozkır. Kıpçaklar. " Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer. – İstanbul, Doğu Kitabevi, 2016. *"Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti. " Genişletilmiş 2. Baskı. Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer — İstanbul: Doğu kitabevi, 2019. *"Türklerin Saklı Tarihi. " Rusçadan Çeviri: Varol Tümer. – İstanbul, Kaynak Yayınları, 2019. ==Hakkında yazılanlar== *"Аджиев М. Э." Великое переселение народов.Точка зрения — Вестник тюркского мира. 2017, №1. *"Аджи М. "Святой Георгий и гунны. – М.: АСТ. 2019. *"Аджи М. " Мурад Аджи о своих сокровищах //Мир Азербайджана, 2017, октябрь *"Özer Z. B." Kaybolan Milletin Sesi: Murad Adji// Bilim ve İnsan Şahsiyetini İnşa Edenler. Editörler: Zeynep Bağlan Özer, Fatih Yapıcı, Şekip Aktay. – Ankara, Gazi kitabevi, 2018 *"ÖzerZ.B. " Bilim İnsanı Murad Adji // Cборник материалов международной научно-практической конференции «Научные знания: история становления и перcпективы развития». 3 декабря 2019. – Тернополь. 2019. С.184-194 *"Somuncuoğlu T.B." Kumuk Yazar Murad Adji // Bilge, No 50 /Маrt, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 2007. s.217-219. *Озер З. Б. К родникам тюркской культуры — Вестник тюркского мира. 2017, №1 *Алиев С. Феномен Мурада Аджи и тюркское самосознание — Вестник тюркского мира. 2017, №1 *"Немченко Г." Освоение Евразии — Вестник тюркского мира. 2017, №1 *"Огрызко В." Прошлое глазами гуннов — Вестник тюркского мира. 2017, №1. С.77 - 81 *"Тагиров Э. Р. " Янтарное руно в тюркском мире. Слово о Мураде Аджи // Литературная Россия, 26.12.19, №48 *" Курчаков Р. " Он вскрывал и показывал «корешки» подлинной истории // Бизнес газета. 10.03.18 *"Даирбек А." Будитель тюркского мира //TuranToday. 12.03.18 *"Кузьмина О." Полынный путь Мурада Аджи// Вечерняя Москва. 13.12.19 *"Цветкова Т. " Русские и тюрки – единое целое. Как географ и писатель Мурад Аджи хотел примирить народы // Горький Медиа. 11.12.19 *" Бейненсон И." Талисман слова — Вестник тюркского мира. 2017, №1. *"Гусейнов А. А. " В «координатах добра» — Вестник тюркского мира. 2017, №1. == Kaynakça == Kategori:1994 doğumlular Kategori:2018 yılında ölenler Kategori:Moskova doğumlu bilim insanları Kategori:Sovyet bilim insanları Kategori:Rus bilim insanları Kategori:Kumuk asıllı Ruslar Kategori:Rus Türkologlar Kategori:Sovyet türkologlar Kategori:Rus yazarlar Kategori:Sovyet yazarlar Kategori:Kumuklar