Farsça söz varlığı

Farsça söz varlığı, Farsçanın sözcük hazinesidir. Farsça, İran'ın resmî dilidir. Okullarda öğretilen dil ile konuşma dili farklıdır. Okullarda öğretilene ketābi (kitaptaki gibi) denir. Konuşmada bazı harfler düşer, kısaltılır veya değişime uğrar. Örneğin kitap dilinde na mi danam (bilmiyorum) sözü söylenişte ne mi dunam olarak, na mi khaham (istemiyorum) sözü ne mi kham olarak telaffuz edilir. Konuşmada "ā" (uzun a) harfi "u" olarak telaffuz edilir. Örneğin Hune (Türkçe: ev) sözcüğü Hūne, Pānsad (Türkçe: beş yüz) Punsad olarak telaffuz edilir. == Kelime oluşumu == Farsça türetilmiş sözcükler açısından çok zengin bir dildir. Ön adlardan, adlardan, eylemlerden yeni sözcükler türetmek için ekler kullanılır. Profesör Mahmoud Hessaby Farsçada 226 milyon sözcük türetilebileceğini göstermiştir. Aşağıdaki tabloda sözcüğünün şimdiki zaman kökünden türemiş yeni sözcüklere örnekler mevcuttur: Farsça Bileşenler Türkçe Sözcük Türü dān dān dānesten (bilmek) Şimdiki zaman Sözcük kökü dāneş dān + -eş Bilgi Ad dāneşmend dān + -eş + -mend Bilgin Ad dāneşgāh dān + -eş + -gāh Üniversite Ad dāneşgāhi dān + -eş + -gāh + -i Üniversite ile ilgili Ön ad hamdāneşgāhi ham- + dān + -eş + -gāh + -i Aynı üniversiteden kişi Ad dāneşkade dān + -eş + -kede Öğretim üyesi -Fakülte- Ad dānā dān + -ā Bilge, Öğrenmiş Ön ad dānāyi dān + -ā + -i Bilgelik Ad nādān nā- + dān Cahil, Aptal Ön ad nādāni nā- + dān + -i Cahillik, Aptallık Ön ad dānande dān + -ande Bilen kişi Ön ad dānandegi dān + -ande + -i Bilme Ön ad Geçmiş zaman köküne gelen eklerle oluşturulan sözcükler için örnek tablo: Farsça Bileşenler Türkçe Sözcük Türü did ديد did Şimdiki zaman didan (görmek) Sözcük kökü did ديد did görme, görüş Ad diden ديدن did + -en görmek Mastar dideni ديدنی did + -en + -i görmeye değer Ön ad didār ديدار did + -ār Ziyaret Ad didāri ديداری did + -ār + -i Görsel, Görmeye dair Ön ad dide did + -e Görülen; Görülmüş Uzak geçmiş, ad nedide ne- + did + -e Görülmemiş Ad didgāh did + -gāh Bakış açısı Ad didebān dide + -bān Bekçi Ad didebāni dide + -bān + -i Bekçilik Ad === Kişi adılları: ضمیرهای شخصی === Şahıs Farsça Telaffuzu Türkçe 1\. Tekil Kişi من Men Ben 2\. Tekil Kişi تو To Sen 3\. Tekil Kişi او U O 1\. Çoğul Kişi ما Ma Biz 2\. Çoğul Kişi شما Şoma Siz 3\. Çoğul Kişi ایشان، آنها Anha, İşan Onlar === Sayılar ve Sıra Sayıları === Farsçada yazı, sağdan sola doğru yazılırken sayılar, Türkçedeki gibi soldan sağa doğru yazılır ve okunurlar. Farsçada sayılar arasına و harfi getirilir. Sayıların arasına getirilen bu bağlaç harfi, "o" sesi olarak okunur. Sayılar Farsça Rakamlar Farsça Türkçe Söyleyişi Farsi Sıra Sayıları (Farsça) Türkçe Söyleyişi Farsi 0 ۰ sefr Sefr صفر hiçom هیچم 1 ۱ yek Yek يك avval, yekom Evvel, Yekom اول‌، يكم 2 ۲ do Dü دو dovvom Devvom دوم 3 ۳ se Se سوم 4 ۴ çahār Çehar چهار çehārom Çeharom چهارم 5 ۵ panc Penc پنج pancom Pencom پنجم 6 ۶ şeş Şeş شش şeşom Şeşom ششم 7 ۷ haft Heft هفت haftom Heftom هفتم 8 ۸ haşt Heşt هشت haştom Heştom هشتم 9 ۹ noh Noh نه nohom Nohom نهم 10 ۱۰ dā Deh ده dāhom Dehom دهم 11 ۱۱ yāzda Yazdeh يازده yāzdahom Yazdehom يازدهم 12 ۱۲ davāzda Devazdeh دوازده davāzdahom Devazdehom دوازدهم 13 ۱۳ sīzda Sizdeh سيزده sīzdahom Sizdehom سيزدهم 14 ۱۴ çahārda Çehardeh چهارده çahārdahom Çehardehom چهاردهم 15 ۱۵ pānzda (punzda) Panzdeh پانزده pānzdahom (punzdahom) Panzdehom پانزدهم 16 ۱۶ şānzda Şanzdeh شانزده şānzdehom(şunzdehom) Şanzdehom شانزدهم 17 ۱۷ hefda Hifdeh هفده hefdahom Hifdehom هفدهم 18 ۱۸ hecda Hicdeh هجده hecdahom Hicdehom هجدهم 19 ۱۹ nūzda Nuzdeh نوزده nūzdahom Nuzdehom نوزدهم 20 ۲۰ bīst Bist بيست bīstom Bistom بيستم 30 ۳۰ sī Si سی sīyom Siyom سی ام 40 ۴۰ çehel Çehel چهل çehelom Çehelom چهلم 50 ۵۰ pancā Pencah پنجاه pancāhom Pencahom پنجا هم 60 ۶۰ şast Şest شصت şastom Şestom شصتم 70 ۷۰ haftād Heftad هفتاد haftādom Heftadom هفتادم 80 ۸۰ haştād Heştad هشتاد haştādom Heştadom هشتادم 90 ۹۰ navad Neved نود navadom Nevedom نودم 100 ۱۰۰ sad Sed صد sadom Sedom صدم 200 ۲۰۰ devīst Divist دويست devīstom Divistom دويستم 300 ۳۰۰ sīsad Sised سيصد sīsadom Sisedom سيصدم 400 ۴۰۰ çahār sad Çehar sed چهارصد çahār sadom Çehar sedom چهار صدم 500 ۵۰۰ pānsad (punsad) Pansed پانصد pānsadom (punsadom) Pansedom پانصدم 600 ۶۰۰ şeş sad Şeş sed شش صد şeş sadom Şeş sedom شش صدم 700 ۷۰۰ haft sad Heft sed هفت صد haft sadom Heft sedom هفت صدم 800 ۸۰۰ haşt sad Heşt sed هشت صد haşt sadom Heşt sedom هشت صدم 900 ۹۰۰ noh sad Noh sed نه صد noh sadom Noh sedom نه صدم 1000 ۱۰۰۰ hazār Hezar هزار hazārom Hezarom هزارم Milyon ۱۰۰۰۰۰۰ melyūn Milyon میلیون melyūnom Milyonom میليونم Milyar ۱۰۰۰۰۰۰_ mīlyārd Milyard مليارد mīlyārdom Milyardom ملياردم Not: Farsçada sayıları, sıra sayılarına dönüştürmek için sayıların sonuna م (om) veya مین (omin) eklerinden biri getirilir. === Günler: روزها === Türkçe Farsça Türkçe Telaffuzu Farsi harf Pazar yekşanbe Yekşenbe یکشنبه Pazartesi doşanbe Doşenbe دو شنبه Salı seşanbe Seşenbe سه‌ شنبه Çarşamba çehārşanbe Çeharşenbe چهار شنبه Perşembe pancşanbe Pencşenbe پنجشنبه Cuma com'e Com' e جمعه Cumartesi şanbe Şenbe شنبه === Mevsimler: فصلها === Türkçe Farsça Türkçe Söyleyişi Farsi harf İlkbahar bahār Behar بهار Yaz tābestān Tabistan تابستان Sonbahar pāyīz Payiz پاییز Kış zemestān Zemistan زمستان === Miladî Aylar: ماه‌های میلادی === Türkçe Farsça Türkçe Telaffuzu Farsi Harf Ocak jānviye Janviye ژانویه Şubat fevriye Fevriye فوريه Mart mārs Mars مارس Nisan āvrīl Avril آوريل Mayıs me Me مه Haziran jūan Juen ژوئن Temmuz jūīye Juyeh ژوئیهٔ Ağustos ūt Ut اوت Eylül septāmbr Septambır سپتامبر Ekim oktobr Oktobır اکتبر Kasım novāmbr Novembır نوامبر Aralık desāmbr Desambır دسامبر === Hicrî- Şemsî Aylar: ماه‌های هجری-شمس === İran'da iki çeşit takvim vardır. Resmi olarak hicri-şemsi takvimi kullanılır. Baharın gelişinin habercisi olan 21 Mart (Nourūz) hicri-şemsi takviminin yılbaşısı olarak kabul edilir. Ayların başlangıç ve bitiş zamanları zodyaktaki 12 burçla uyumludur ve bu yüzden kişinin doğduğu ay aynı zamanda burcudur. :Daha çok bilgi için: İran Takvimi Zaman Aralığı Farsça (Burçlar) Türkçe Telaffuzu Farsi 21.03-20.04 farvardīn (Koç) Ferverdin فروردین 21.04-20.05 ordibeheşt (Boğa) Ordibehşt اردیبهشت 21.05-20.06 khordād (İkizler) Hordad خرداد 21.06-20.07 tīr (Yengeç) Tir تیر 21.07-20.08 mordād (Aslan) Mordad مرداد 21.08-20.09 şehrīvar (Başak) Şehriver شهریور 21.09-20.10 mehr (Terazi) Mehr مهر 21.10-20.11 ābān (Akrep) Aban آبان 21.11-20.12 āzar (Yay) Azer آذر 21.12-20.01 dei (Oğlak) Dey دی 21.01-19.02 bahman (Kova) Behmen بهمن 20.02-20.03 esfand (Balık) İsfend اسفند === Renkler: رنگها === Türkçe Farsça Türkçe Söyleyişi Farsi Renk rāng Reng رنگ Mavi ābī Abi آبی Kırmızı germez Sorh سرخ Sarı zard Zerd زرد Yeşil sabz Sebz سبز Kahverengi qahveī Ğehve-i قهوه‌ای Mor banafş benefş === بنفش === Pembe sūratī Sureti صورتی Turuncu nārancī Narenci نارنجی Beyaz sāfīd Sefid سفید Siyah sīyāh/meşkī Siyah/Meşki سیاه/مشکی === Eylemler ve Kökleri: فعلها === Türkçe Farsça Türkçe Söyleyişi Farsi Farsça Kök Türkçe Söyleyişi Farsi Aldatmak ferīftan Feriften فریفتن ferib Ferib- -فریب Aramak costan Costen جستن cū Cu- -جو Araştırmak dars hāndan Ders handen درس خواندن dars hān Ders han- -درس خوان Bağlamak (Kapatmak) bastan Besten بستن band Bend- -بند Başarmak tavānestan Tevanesten توانستن tavān Tevan- -توان Bilmek dānestan Danesten دانستن dān Dan- -دان Bitirmek tamām kardan Temam kerden تمام کردن tamām kon Temam kon- -تمام کن Buyurmak farmūdan Fermuden فرمودن farma Ferma- -فرما Çalışmak kār kardan Kar kerden کار کردن kār kon Kar kon- -کار کن Dinlemek asudan Asuden آسودن asa Asa- -آسا Dövmek koftan Koften کفتن kub Kub- -کوب Durmak istadan İstaden ایستادن ist İst- -ایست Duymak şenidan Şeniden شنیدن şena Şena- -شنا Etmek (Yapmak) kardan Kerden کردن kon Kon- -کن Fikirleşmek pandaştan Pendaşten پنداشتن pendar Pendar- -پندار Geçmek peymudan Peymuden, Gozeşten گذشتن، پیمودن peyma Peyma-, Gozer- -گذر-، پیما Getirmek averdan Averden آوردن aver Aver- -آور Gitmek raftan Reften رفتن rev Rev- -رو Göndermek (Yollamak) firistadan Firistaden فرستادن firist Firist- -فرست Görmek didan Diden دیدن bin Bin- -بین Hazır bulunmak (Olmak) budan Buden بودن baş Baş- -باش İstemek Hastan Hasten خواستن hah Hah- -خواه Kalkmak berhastan Berhasten برخاستن berhiz Berhiz- -برخیز Okumak Handan Handen خواندن han Han- -خوان Oturmak neşestan Neşesten نشستن neşin Neşin- \- نشین Övmek sena kardan Sena kerden ثنا کردن sena kon Sena kon- -ثنا کن Özür dilemek ozr hastan Ozr hasten عذر خواستن ozr hah Ozr hah- \- عذر خواه Sahip olmak daştan Daşten داشتن dar Dar- -دار Satın almak heridan Heriden خریدن her Her- -خر Satmak foruhtan Foruhten فروختن foruş Foruş- -فروش Sevmek dust daştan Dust daşten دوست داشتن dust dar Dust dar- -دوست دار Sormak porsidan Porsiden پرسیدن pors Pors- -پرس Söylemek goftan Goften گفتن gu Gu- -گو Tanımak şenahtan Şenahten شناختن şenas Şenas- -شناس Titremek larzidan Lerziden لرزیدن larz Lerz- -لرز Tutmak gereftan Gereften گرفتن gir Gir- -گیر Üflemek puf kardan Puf kerden پف کردن puf kon Puf kon- -پف کن Vermek dadan Daden دادن dah Deh- -ده Yakmak efruhtan Efruhten افروختن efruz Efruz- -افروز Yanmak suhtan Suhten سوختن suz Suz- -سوز Yardım etmek komek kerdan Komek kerden کمک کردن komek kon Komek kon- -کمک کن Yaşamak zendegi kerdan Zindegi kerden زندگی کردن zendegi kon Zindegi kon- -زندگی کن Yerine getirmek (Yapmak) encam dadan Encam daden انجام دادن encam dah Encam deh- -انجام ده Yetişmek rasidan Residen رسیدن res Res- -رس Yıkamak şostan Şosten شستن şu Şu- -شو Yorulmak fersudan Fersuden فرسودن fersa Fersa- -فرسا Not: Farsça kökler aynı zamanda geniş zaman kipinin kökleridir. === Örnek cümleler === * bale, Beli : Evet. / Nakheir, Nekheyr, ne. : Hayır. * Be bahşīd, Be bekhşid! : Afedersiniz! * Lotfan, Lotfen! : Lütfen! * Esm-e şomā çīst? : Adınız nedir? / Esm-e man.... e (ast), Esm-e men ... est. : Benim adım ... dır. * Haletan çetor e (ast)? Hale şoma çetor e (ast)? : Nasılsınız? / Çetori? : Nasılsın? * Motaşokkuram. (Moçakkeram). Moteşekkirem., Taşakkor mi konam : Teşekkür ederim. / Khaheş mi konem. : Bir şey değil. * Khūbī? : İyi misin? / Khūbam, Khūbem. : İyiyim. / Bad nīst, Bed nīst. : Fena değil. * Çand sal darid, Çend sal darid? : Kaç yaşındasınız? * Khodā hāfez, Khodā hāfiz: Allahaısmarladık! / Beselamet! : Güle güle! * (Āyā) zabān-i farsī mi dani (mi duni), Āyā zebān-i farsī mi dani (mi duni)? : Fars dili biliyor musun? / Bale, mi danam (mi dunam), Beli, mi danem (mi dunem). : Evet, biliyorum. / Nakheir, nemi danam (nemi dunam) Nekheyr, nemi danem (nemi dunem). : Hayır, bilmiyorum. * Ahl-e koca hastīd, Ehl-i koca hestīd (kocastīd)? : Nerelisiniz? / Man ahl-e Ankara hastam, Men ehl-i Ankara hestem. : Ben Ankaralıyım. / Man ahl-e .... hastam, Men ehl-i ... hestem. : Ben ... lıyım. * Sa'at çand e (ast), Sa'et çend est? : Saat kaçtır? * Man to (ra) dūst dāram, Men to ra dūst dārem. : Seni seviyorum. * (Āyā) to zabān-e farsī (ra) dūst dāri?, Āyā to zebān-i farsī ra dūst dāri? : Sen Fars dilini seviyor musun? / Man zebān-e farsī (ra) dūst dāram, Men zebān-i farsī ra dūst dārem. : Ben Fars dilini seviyorum. == Not == Bu maddede kullanılan transkriptler, S. Haim, The Lager Persian English Dictionary, Ferhang-e Moaser Publishing Co., Tehran, Iran, 1991. adlı sözlükteki yazılışların Türkiye Türkçesine uygun (' sh → ş, ch → ç, ee → ī, oo → ū ' olarak) şekilde değiştirilmiş halidir. Ayrıca sözcüğün sonundaki okunulmaz ة harfi yazılmamaktadır. == Kaynakça == "Türkçe Telaffuzu" başlığı altında verilen okunuşların kaynakçası: # Arş. Gör. Osman ASLANOĞLU, "Kendi Kendine Kolay Farsça", Kent Yayınları, İstanbul 2008. # Yrd. Doç. Dr. Nimet YILDIRIM, "Farsça Dilbilgisi", Kültür ve Eğitim Vakfı Yayınevi, Erzurum 1997. # Fono Yayınları Sözlük Dizisi, "Farsça Cep Sözlüğü", İstanbul 2006. # H. HATEMİ, Fars Dili, Bakı 1986. == Dış bağlantılar == * Aryanpour sözlük * Farsça telaffuzla ve Farsçanın latin alfabesiyle yazımı ilgili güzel bilgilerin olduğu bir site * İngilizce bilenler için kolay Farsça öğreten site Sözcük Kategori:Söz varlığı