Hitit kralları listesi

Hitit devletinin kurucusu kimi kaynaklarda I. Hattuşili olarak belirtiliyor olsa da Telipinu fermanında aktarıldığı üzere, bir önceki kral Labarna'nın zamanında Anadolu'nun çeşitli bölgelerinin fethedildiği anlaşılmaktadır. Hitit beylikleri döneminde sağlam bir devlet yapısı olduğu söylenemez. Bu dönemde Orta Anadolu'da sadece Hititler değil, Hattiler, Luwiler gibi grupların da hüküm sürdüğü şehir devletleri mevcuttur. Labarna'dan son kral II. Şuppiluliuma'ya kadar yaklaşık 5 asır boyunca hükümdarlığı kesin olarak belgelenmiş 26 Hitit kralı hüküm sürmüştür.Bu rakama tartışmalı isimler II. Hattuşili, Genç Tuthaliya ve Kurunta dahil değildir. === Kral Listesi ile ilgili problemler === Aşağıda verilen bütün tarihler, özellikle Orta krallık ve öncesi döneme ait olanlar, takribidir ve "orta" kronolojiye dayanmaktadır.Eski çağ tarihindeki kronolojik bilgi kıtlığı tarihçiler arasında çeşitli görüş ayrılıklarına yol açmış ve "Uzun", "Orta", "Kısa" ve hatta "Çok kısa" diye isimlendirilen farklı tarihlendirme sistemleri oluşturulmuştur. Hitit krallarının 'Uzun', 'Orta' ve 'Kısa' kronolojiye göre karşılaştırmalı bir listesi için: Alpaslan, M. (2009) Hititolojiye Giriş, s. 155 Hitit krallarının sırası ve saltanat süreleri Boğazköy'de açığa çıkarılan Hitit arşivleri ve mühürleri kullanılarak oluşturulmuş, ayrıca Hititlerin çağdaşı olan diğer Orta Doğu kaynaklı arşivlerle de desteklenmiştir. Buna rağmen listede boşluklar vardır. Sağlıklı bir liste oluşturulamamasının ana sebeplerinden biri Hitit katiplerinin, aynı çağdaki Mısırlı ve Mezopotamyalı meslektaşlarının aksine, dokümanlarında bir tarihleme yöntemi kullanmamış olmasıdır. Ayrıca Hitit kralları arasında aynı isimleri taşıyan çok sayıda kral bulunması bu isimlerde toplam kaç kral olduğu ve taht sıraları hakkında problemler yaratmaktadır. Anadolu'da Asur ticaret kolonisi devri sonu ile Hitit devletinin kuruluşu arasındaki zaman dilimi yani yaklaşık olarak Anitta'dan Labarna'ya kadar olan devir için henüz yeterli bilgi bulunmamaktadır. Çeşitli tarihçiler tarafından bazı isimler ileri sürülmüşse de (Tuthaliya, PU-Šarruma, Papadilmah, Kantuzzili vs.) bunlar tartışmaya açıktır. Ancak 1986 yılında Boğazköy'de bulunan ve 1993 yılında yayınlanan A. Dinçol, B. Dinçol, J. D. Hawkins, G. Wilhelm (1993) "The Cruciform seal from Boğazköy-Hattusa", Istanbuler Mitteilungen 43, s. 87-106. haç şekilli (krusiform) mühür ilk Hitit kralları Labarna ve Hattuşili'nin öncesinde Huzziya isimli bir kral olduğunu göstermiş ve kabul bulmuştur.Eski Hitit kralları hakkında: R. Beal (2003) "Predecessors of Hattusili I" FsHoffner s. 13-35. M. Forlanini (2010) "An Attempt at Reconstructing the Branches of the Hittite Royal Family of the Early Kingdom Period." Pax Hethitica (FsSinger), s. 115-135. Orta krallık Hititler için kullanılan 'Orta krallık' tabirinin belli bir hanedanla ilgisi yoktur. Eski, Orta, Büyük (Yeni) krallık terimleri günümüz tarihçileri tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Orta krallık Telipinu sonrasındaki hakkında fazla bir bilgi olmayan dönemi diğerlerinden ayırmak için, kısmen de filolojik nedenlerle oluşturulmuştur. Bazı tarihçiler Eski ve Orta krallıkları birleştirerek, sadece Eski ve Büyük (Yeni) krallık diye ikiye ayırırlar. dönemine ait çok az belge olduğu için özellikle kralların saltanat süreleri hakkında pek bir bilgi yoktur. küçükresim|200px|En geniş sınırlarında Hitit Devleti MÖ 13. yüzyıl Tahurvaili'nin Telipinu ile II. Zidanta arasında bir dönem kral olduğu kesin olmakla beraber hangi sırada olduğu belli değildir. En yaygın görüşler ya Telipinu'dan veya Alluvamna'dan sonra olduğu şeklindedir. II. Hattuşili diye bir kral çoğu Hititoloğa göre mevcut değildir.Bu konudaki tartışmaları ve değişik görüşleri özetleyen bir makale için: de Martino, S. (2010) "Some Questions on the Political History and Chronology of the Early Hittite Empire," Altorientalische Forschungen 37, s. 186-197. Varlığını iddia edenler bu kralın hükümdarlık zamanı için I. Tuthaliya ile I. Şuppiluliuma arasında değişik görüşler öne sürmüştür. Genç Tuthaliya'nın da kral olmadan öldürülmüş olması muhtemeldir. Kurunta'nın Hitit devletinde kral olup olmadığı tartışmalıdır. === Hatti beylikler devri === :Ayrıca bakınız: Hattiler Hükümdar Dönemi Önemli Olaylar Akrabalık Durumları Pamba MÖ 23. yüzyıl Hatti Kralı Pithana MÖ 18. yüzyıl Kuššara Kralı, Neşa Fatihi Piyusti MÖ 18. yüzyıl Hatti Kralı, Anitta'ya yenildi Anitta MÖ 18. yüzyıl Kuššara Kralı, Hattuşa'yı yıktı Pithana'nın oğlu === Eski Krallık Dönemi === Hükümdar Dönemi (MÖ) Önemli Olaylar Akrabalık Durumları Huzziya3 ve 4 nolu notlardaki kaynaklara bakınız. Bu kralın varlığı yakın zamanda ortaya çıktığı ve halihazırda Hitit kralları arasında I. ve II. Huzziya bulunduğu için kimi yayınlarda Huzziya "0" diye geçer. ... Labarna ...-1650 Hitit devleti'nin geleneksel kurucusudur I. Hattuşili 1650-1620 II. Labarna diye de bilinir. Hattuşa şehrini başkent yapmıştır. I. Labarna'nın yeğeni, evlatlığı I. Murşili 1620-1590 1595'te Babil'i yıkarak Hammurabi sülalesine son verdi. I. Hattuşili'nin torunu, evlatlığı I. Hantili 1590-1560 Zidanta ile işbirliği yaparak I. Murşili'yi öldürdü. I. Murşili'nin kayınbiraderi I. Zidanta 1560-1545 Hantili'nin varisini(?) öldürerek tahta çıktı. I. Hantili'nin damadı Ammuna 1545-1530 Babasını öldürerek tahta çıktı. I. Zidanta'nın oğlu I. Huzziya 1530-1525 Ammuna'nın gelinin erkek kardeşi(kayını)Bu konuda tam bir fikir birliği yoktur. Ammuna'nın oğlu da olabilir. Telepinu 1535-1500 Huzziya'yi sürgüne gönderdi. Tahta çıkış yasasını çıkardı. I. Huzziya'nın kayınbiraderi === Orta Krallık Dönemi === Hükümdar Dönemi (MÖ) Önemli Olaylar Akrabalık Durumları Alluvamna 1500-... Telipinu'nun damadı Tahurvaili Krallığı kesin ama sırası belli değil (Telipinu ve II. Zidanta arasında). II. Hantili Alluvamna'nın oğlu? II. Zidanta II. Hantili'nin oğlu? II. Huzziya II. Zidanta'nın oğlu? I. Muvatalli ...-1400 II. Huzziya'yi öldürerek tahta çıktı Aile dışından === Büyük Krallık === Hükümdar Dönemi (MÖ) Önemli Olaylar Akrabalık Durumları I. TuthaliyaBazı kaynaklarda II. veya I./II. Tuthaliya 1400-? II. Huzziya'nın torunu(?) I. Arnuvanda I. Tuthaliya'nın damadı II. Hattuşili Varlığı, akrabalığı ve saltanat zamanı tartışmalıdır II. TuthaliyaBazı kaynaklarda III. veya II./III. Tuthaliya ... I. Arnuvanda'nın (veya II. Hattuşili'nin) oğlu Genç Tuthaliya ?-1350 Hiç hüküm sürmemiş olabilir. II. Tuthaliya'nın oğlu I. Şuppiluliuma 1350-1322 Kuzey Suriye ve Mitanni ülkesini fethetti II. Tuthaliya'nın (veya II. Hattuşili'nin) oğlu II. Arnuvanda 1322-1321 I. Şuppiluliuma'nın oğlu II. Murşili 1321-1295 Arzava ülkesini fethetti I. Şuppiluliuma'nın oğlu II. Muvatalli 1295-1272 Kadeş Meydan Muharebesi II. Murşili'nin oğlu III. Murşili 1272-1267 Urhi-Teşup olarak da bilinir. II. Muvatalli'nin oğlu III. Hattuşili 1267-1237 Urhi- Teşup'u sürerek tahta çıktı. Mısır ile (Kadeş Antlaşması)'nı yaptı II. Murşili'nin oğlu IV. Tuthaliya 1237-1209 III. Hattuşili'nin oğlu Kurunta 1228-1227 Krallığı kesin değildir. Çok kısa bir süre için tahtı ele geçirmiş olabilir II. Muvatalli'nin oğlu III. Arnuvanda 1209-1207 IV. Tuthaliya'nın oğlu II. Şuppiluliuma 1207-1180 IV. Tuthaliya'nın oğlu == Notlar == == Kaynakça == * Brandau, B. & Schickert, H. (2003) Hititler, Ankara: Arkadaş Yayınları. * Bryce, T. (2005) Kingdom of the Hittites, 2nd Edition, Oxford: Oxford University Press. * Klengel, H. (1999) Geschichte des hethitischen Reichs, Brill, Leiden. * # # Kategori:Hükümdar listeleri