Naukan Yupikleri

Naukan Yupikleri (kendilerince Нывуӄаӷмит Nıvuḳaġmit), Rusya'ya bağlı Çukotka Özerk Okrugunda Naukan (Посёлок Наукан) ile Dejnyov (Посёлок Дежнёв) adlı iki köyde yaşayan ve soyu tükenmek üzere olan Yupik kolundan bir Eskimo halkıdır. == Eskimo halkları içindeki yeri == * Eskimo - Aleut halkları ** Aleutlar ** Eskimolar *** Yupik halkları ****Sirenik Yupikleri ****Öz Yupik halkları *****Sibirya Yupikleri *****Naukan Yupikleri *****Alaska Yupikleri (Yupikler & Çupikler) *****Supikler *** İnuit halkları **** İnyupikler **** Batı Kanada İnuitleri **** Doğu Kanada İnuitleri **** Grönland İnuitleri == Tarih == küçükresim|300px|Çukotski ilçesinde kapatılıp ahalisi tehcir edilen köyler ve kökenleri Naukan Yupiklerinin bilinen tek yerleşimi koordinatları 66° 1′ 38″ N, 169° 42′ 8″ W olan Naukan (Rusça Наукан) köyüdür (Rusça посёлок) ve köyün adı Naukan Yupikçesinde нывукак ('çimenlik' ; Rusça дернистое) kelimesinden gelir. Naukan köyü 1958 yılında taşınana kadar Avrasya'nın en doğudaki yerleşimi idi. Naukan köyü yaklaşık olarak 14. yüzyılda kurulmuştur. 1958 yılında tahliyesinden önce yaklaşık 400 kişinin yaşadığı bir yerdi. ABD ile Sovyetler arasında olası bir savaş tehlikesine karşı stratejik konumda olduğu için 1954 yılında perde arkasında cereyan eden gelişmelere göre köyün taşınması kararlaştırılmış. Resmi olarak 20 Kasım 1958 tarihinde Çukçi rayonu Sovyeti tarafından köyün tahliyesine ve Naukan Yupiklerinin tehcirine karar verildi. Tehcir edilen Naukan aileleri, Çukotka Özerk Okrugunun değişik yörelerine, Uelen (Уэлен), Lavrentiya (Лаврентия), Lorino (Лорино) köy ve kasabalarına yerleştirildiler. Bugün, Novoye Çaplino (Новое Чаплино), Sireniki (Сиреники) ve Uelkal (Уэлькаль) yerleşimlerinde de Naukan Yupiği bulunmaktadır. Bu tahliye ve tehcir, Naukan Yupiklerinin kültürlerinin yok olması sürecini hızlandırmıştır.Rusça Vikipedinin Наукан maddesi == Dil ve eğitim == Konuşanları 2005 rakamlarına göre 50 Steven A. Jacobson (2005), History of the Naukan Yupik Eskimo dictionary with implications for a future Siberian Yupik dictionary , Études/Inuit/Studies 29 (1–2):149-161 kişiyi geçmez. == Sosyal yaşam == küçükresim|260px|Ren geyiği kızağı, Arhangelsk, 1890-1900; Resimdekiler Yupik olmasa da, Çukçilerden öğrendikleri bu kızaklardan (Qamawk) Yupikler de kullanır === Aile === === Köy odası === Eskimo köy odası (Naukan Yupikçesi Qaygi) : Sibirya'daki Eskimolar arasında yalnızca Naukan yupiklerinde görülür. Alaska'daki İnyupikler ile Yupiklerde de yaygın olan geleneksel yapı ve yapılanmadır. Yalnızca erkeklerce kullanılan, genelde yarı yarıya toprağa gömülü tek odalı geniş ve büyük evdir. === Şenlik ve Törenler === == Avcılık ve Toplayıcılık == küçükresim|260px|Mors (Somateria mollissima) ; Ayveq küçükresim|260px|Erkek ve dişi Somateria mollissima, Amaghullek, Tegmiapik ; erkek: Qengallek Bütün Eskimo halkları gibi Naukan Yupikleri de avcı ve toplayıcıdır. Bu avcı ve toplayıcılığın izleri ay adlarında bariz biçimde görülür: Ocak ayı için Nayyughaghhsiq ('fokların beyaz görünümlü oldukları ay'), Haziran ayı için Kigyughvik (' Rumex cinsinden kuzukulağı toplama ayı') gibi. Deniz memelileri içinde mors (Ayveq), fok (Neghhsaq), kutup ayısı (Nanuq) avladıkları hayvanlar arasındadır. Çukçilerden öğrendikleri evcil ren geyiği (Quyngiq tekil Quyngit çoğul) ile yabani ren geyiği (Tuntu), hem av hem de kızak (Qamawk) hayvanı olarak kullanılır. Kutup tilkisi (Ulagaq) de kara avları arasında idealdir. == Din == === Şamanizm === Tunghaq kötü ruh, şeytan === Hıristiyanlık === == Giyim Kuşam == === Giyecek === Parka (Atekuk), pantolon (Qulliik), başlık (Nasaghaq , Nasaq) ve ayakkabı olarak bot tipli (kamgek ikil kamget çoğul) ile uzun çizme (Ivghusiq) deniz ve kara memelileri ile kuş derilerinden yapılır. Qitaq ya da Sillaghaq adı verilen yağmurluklar kadınlarca kullanılır. El giyecekleri arasında eldiven (Ayggaq) ile kolçak (Ayepghhaataq) vardır. === Takı ve beden süslemesi === == Mutfak == Genelde avcılıkla beslenen bir uygarlikdir. Tarımın olmadığı bir yerdir. Tavşan keklik ceylan etleri yemektedirler. == Dipnotlar == == Kaynakça == *М. Членов, Уэленский язык – проблема идентификации (Yupikçe terimler için ana kaynak) == Dış bağlantılar == *www.kunstkamera.ru Поселок Наукан (Naukan köyü ve yerlileri üzerine İnternet'teki en geniş fotoğraf albümü) Kategori:Yupikler Kategori:Rusya'daki etnik gruplar