Çift başlı kartal

Çift başlı kartal, arma bilimi ve bayrakbilim'de imparatorluklar ile ilişkilendirilmiş bir semboldür. Modern dönemde kullanılan sembollerin çoğu Bizans İmparatorluğu döneminde hüküm sürmüş Paleologos Hanedanı arması ile bağlantılıdır. Kutsal Roma İmparatorluğu ve diğer Ortodoks beyliklerinde kullanılmaya başlayan bu semboller Yeni Çağ döneminde kabul edilip günümüze kadar gelmeyi sürdürdü. Bunun yanında Aquila adı verilen tek başlı kartal ve üç başlı kartal formları da kullanıldı. Motifin geçmişte Bronz Çağ döneminde Miken Uygarlığı'nın İlirya bölgesi, Antik Yakın Doğu bölgesi ve Hititler'de sembol olarak kullanıldığı görülür. 10. ve 11. yüzyıldan itibaren Bizans İmparatorluğu ve 13. yüzyıl döneminde Endülüs ve Sırbistan Büyük Prensliği bölgesinde, 13 ve 15. yüzyılda Trabzon İmparatorluğu tarafından kullanım örnekleri görülür. Sonrasında Müslüman dünyasında Anadolu Selçukluları ve Memlükler devletlerinin kullandığı sembol Hristiyan dünyasında da Kutsal Roma İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı, Arnavutluk soyluları ve Rusya Çarlığı tarafından tercih edilmiştir. ==Tarihi== ===Bronz Çağ=== Bu dönemde Antik Yakın Doğu bölgesinde özellikle Asurlular tarafından disefali yani birden fazla başı olan mitolojik varlıkların sembol olarak kullanıldığı görülür. Bu semboller Hititler tarafından da benimsenmiştir. Hititler'de çift başlı kartal kraliyet nişanesi olarak yorumlanmıştır.Collins, Billie Jean. 2010 "Animal Mastery in Hittite Art and Texts" in The Master of Animals in Old World Iconography, ed. Derek B. Counts and Bettina Arnold, pp. 59-74. Main Series, Number 24, Archaeolingua Foundation, Budapest. Alacahöyük'te çift başlı heykel kabartması bulunmuştur. Miken Uygarlığı bölgesindeki mezarlık kalıntılarında da benzer sembollere rastlanmıştır. ===Orta Çağ=== Bu dönemde sembolün Bulgar İmparatorluğuStone slab with Double-Headed Eagle, Stara Zagora, Nasionalen Arkheologicheski Muzei, Sofia Inv. nr.B: 854; 10th-11th century, from the time of the Macedonian Empire in Bulgaria (976-1018) or from the time of Byzantine occupation (971-976; 1018-1185) and may be the emblem of rank of the Bulgarian tsar/basileus in Illyricum. Evans, Helen C. & William D. Wixom. Eds. The Glory of the Byzantine Empire. Art and Culture of the Byzantine Era A.D. 843-1261. The Metropolitan Museum of Art, New York, 1997. 326f. ve Fransız Krallığı Miniature of the Archangel Michael (killing a devil) and a monk, with a two- headed eagle between the arches, ms. of Pseudo-saint Clément, Recognitiones; Mont Saint-Michel, c. 1000. Avranches, Bibliothèque Municipale ms. 50. bölgelerinde kullanımına rastlanır. Benzer şekilde Endülüs bölgesinde de rastlanır.Reconstructed by the Abegg Stiftung Riggisberg, Switzerland. P. Ackermann: A Gold-woven Byzantine Silk of the Tenth Century. In: Revue des Arts Asiatiques X, 1936, 87-88. D.G. Sheperd: A mediaeval brocade. In: Bulletin of the Cleveland Museum of Arts 37, 1950, 195-196; S. Müller- Christensen: Zwei Seidengewebe als Zeugnisse der Wechselwirkung von Byzanz und Islam. In: Artes Minores. Dank an Werner Abegg. Bern, 1973, 22-25. Ancak en önemli örnekler Bizans İmparatorluğu döneminde hüküm sürmüş Paleologos Hanedanı arması ile birlikte ortaya çıkmıştır. ===Müslüman Dünyasında kullanımı=== Çift başlı kartal motifi, 13. yüzyılın başlarında Orta Çağ Anadolu'sunun Anadolu Selçuklu Devleti ve Türk beyliklerinde benimsenmiştir."It was from the Byzantine Empire, however, that the Turks adopted the double-headed eagle. A royal association with this emblem is suggested by its appearance on the keystone of an arch from the Seljuk citadel at Ikonion. This is made even more explicit by the double-headed eagle emblazoned with the word al-Sultan on a ceramic tile excavated at the palace of Alaeddin Kaykubad at Kubadabad, near Akşehir" Helen C. Evans, William D. Wixom, The Glory of the Byzantine Empire: Art and Culture of the Byzantine Era, A.D. 843-1261, Metropolitan Museum of Art (1997), p. 411. I. Alâeddin Keykubad döneminde Konya'da inşa edilen kalenin bir kemerinin kilit taşındaki görünümü, motifin kraliyet çağrışımına işaret etmektedir. Motif, bu dönemin Türkmen sikkelerinde, özellikle de Artuklu hükümdarı Hasankeyfli Nasreddin Mahmud döneminde basılan sikkelerde görülür."Artuqids of Mardin, Nasir al-Din Mahmud (1200-1222 AD), AE Dirhem 26 mm; minted AH 617 (1220/1221 AD) obv: Two- headed eagle. Rev: Three line Kufic legend in beaded border" Tom Buggey, Coins of Islam . "B2272. ARTUQUIDS OF HISN KAYFA AND AMID, NASIR AL-DIN-MAHMUD, 1200-1222 AD. AE Dirhem, Spengler/Sayles 15. 12.68 gm. Two headed eagle with wings spread representing the astrological sign Gemini/Legend. Nice VF." Edgar L. Owen, TURKOMAN AND OTHER EARLY WORLD COINS . Baldwin Islamic Coin Auction 18 nos. 626-629. Diyarbakır Kalesi'nin kulelerindeki bazı taş kabartmalarda da görülmektedir.Gallery: WHC 2015 – Diyarbakir Fortress and Hevsel Gardens Cultural Landscape (Turkey) UNESCO. Retrieved on 11 April 2020. ===Hristiyan Dünyasında kullanımı=== Çift başlı kartalın Kutsal Roma İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı, Arnavutluk soyluları ve Rusya Çarlığı'nda benimsenmesi Orta Çağda, muhtemelen 12. yüzyılda başlasa da yaygın kullanım 15. yüzyılın sonlarında İstanbul'un Fethi'nden sonra görülür. Dosya:Alacahöyük Sphinxtor 04.jpg|Alacahöyük'teki çift başlı kartal kabartması Dosya:Byzantine Palaiologos Eagle.svg|Paleologos arması Dosya:Divrigi02.jpg|Sivas'taki Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'ndaki çift başlı kartal kabartması (13.yy) Dosya:Dirham_of_Nasir_al-Din_Mahmud,_AH_610.jpg|Artuklular döneminde kullanılan sikkedeki çift başlı kartal figürü (13.yy) Dosya:Otto_IV,_Holy_Roman_Emperor.jpg|Kutsal Roma İmparatorluğu'nda Reichsadler adı verilen hanedan kartalının Chronica Majora (1250) adlı kitaptaki çizimi Dosya:Seal of Ivan 3 (reverse).svg|Moskova Knezliği hükümdarı III. İvan'ın arması (1472) Dosya:Quaternion_Eagle.svg|Kutsal Roma İmparatorluğu'nda çift başlı kartal sembolü (1510) Dosya:Coat_of_arms_of_the_House_of_Kastrioti.svg|Günümüzde Arnavutluk bölgesinde kurulan Kastrioti Prensliği arması ==Günümüzdeki kullanımı== Günümüzde Arnavutluk, Sırbistan, Karadağ'ın devlet bayraklarında çift başlı kartal vardır. Yunan Ortodoks Kilisesi ve Arnavutluk Ortodoks Kilisesi de dahil olmak üzere bir dizi Ortodoks Hristiyan kilisesi tarafından amblem olarak kullanılmaktadır. Modern Yunanistan'da, Yunanistan Kara Kuvvetleri logosunda kullanımda görünmektedir. İki başlı kartal, Avusturya-Macaristan, Yugoslavya Krallığı, Avusturya (1934-1938), Arnavutluk, Ermenistan, Karadağ, Rusya ve Sırbistan'ın modern ve tarihi armalarında da görünür. Ayrıca Almanya, Hollanda ve Sırbistan'daki bazı şehirlerin belediye kollarında ; İspanya'nın Toledo Eyaletinin arma ve bayrağında ; İtalya'nın Velletri kasabasının armalarında ve Hırvatistan'ın Rijeka şehrinin bayrağında kullanıldığı görülür. Başta Yunan ve Türk olmak üzere birçok spor kulübünün ambleminde çift başlı kartal vardır. Bunlardan bazıları: Türkiye'nin iki futbol kulübü, BB Erzurumspor ve Konyaspor ve Yunan spor kulüpleri AEK (İstanbul Atletizm Birliği) ve PAOK (İstanbul'un Panthesalonikios Atletizm kulübü) 'tur. Aynı zamanda Hollanda kulüpleri NEC ve SBV Vitesse ile İngiliz futbol ligi AFC Wimbledon logolarında bulunur. Türkiye'de ayrıca Emniyet Genel Müdürlüğü ve Konya Belediyesi ile Diyarbakır Belediyesi'nin armalarında da çift başlı kartal vardır. ==Resim Galerisi== ===Bayrak , arma ve logolarda kullanımı=== File:Seljuk_Empire.png|Anadolu Selçuklu Devleti bayrağında kullanılan Rumi kartal (13.yy) File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg| Kutsal Roma İmparatorluğu bayrağı (1430-1806) File:Lesser_Coat_of_Arms_of_Russian_Empire.svg|Rus İmparatorluğu arması (1721-1917) File:Imperial Coat of Arms of the Empire of Austria (1815).svg|Avusturya İmparatorluğu arması (1815-1867) File:Flag of Kingdom of Lombardy-Venetia.svg|Lombardiya-Venedik Krallığı bayrağı (1815-1866) File:Wappen_Deutscher_Bund.svg|Alman Konfederasyonu arması (1815-1866) File:Standard_of_the_Crown_Prince_of_Iran.svg|Pehlevi Hanedanı veliaht prensi bayrağı File:Flag of the Greek Orthodox Church.svg|Yunan Ortodoks Kilisesi bayrağı (günümüz) File:Coat of arms of Serbia.svg|Sırbistan arması (2004– günümüz) File:Coat of arms of Albania.svg|Arnavutluk arması (günümüz) File:Flag of Albania.svg|Arnavutluk bayrağı (günümüz) File:Coat of arms of Armenia.svg|Ermenistan arması (günümüz) File:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|Rusya arması (1993 – günümüz) File:Coat of arms of Montenegro.svg|Karadağ arması (2004– günümüz) File:Logo_of_General_Directorate_of_Security_(Turkey).svg| Emniyet Genel Müdürlüğü logosu (günümüz) ===Sanatta kullanımı=== File:Byzantine_eagle_- _emblem_of_the_Ecumenical_Patriarchate_of_Constantinople,_entrance_of_the_St._George's_Cathedral,_Istanbul.jpg|İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi girişinde çift başlı kartal heykeli File:Double- headed eagle (Archbishopric of Athens) on May 13, 2022.jpg|Atina Başpiskoposluğu binası önündeki çift başlı kartal heykeli File:Heldenplatz - Neue Burg, View from Volksgarten IMG 6051-Bearbeitet.jpg|Viyana'daki çift başlı kartal heykeli File:Melk-03.JPG|Melk Posta Ofisi binasında çift başlı kartal heykeli File:Österreicher-Denkmal 1.jpg|Leipzig'deki çift başlı kartal heykeli File:Fenno-Russian double-eagle.jpg|Helsinki'deki çift başlı kartal heykeli File:Double-headed Eagle.jpg|Moskova'daki İskender Bahçesi girişindeki çift başlı kartal heykeli Image:Suomineito.jpg|Edvard Isto'nun "Hyökkäys" (Saldırı) adlı tablosunda genç bakire Finli kıza saldıran çift başlı kartal (Rusya) == Ayrıca bakınız == * Öksökö * Kureyş Şahini * Selahaddin Kartalı ==Kaynakça== Kategori:Arnavutluk'un ulusal sembolleri Kategori:Avusturya'nın ulusal sembolleri Kategori:Avusturya-Macaristan'ın ulusal sembolleri Kategori:Rusya'nın ulusal sembolleri Kategori:Yunanistan'ın ulusal sembolleri Kategori:Karadağ'ın ulusal sembolleri Kategori:Sırbistan'ın ulusal sembolleri Kategori:Yugoslavya'nın ulusal sembolleri Kategori:Dini semboller Kategori:Kurgusal yırtıcı kuşlar