Eski Latince

Eski Latince (aynı zamanda İlk Latince ya da Arkaik Latince olarak bilinir) Klasik Latin Çağı'nda, yani milattan önce 75 yılına kadar kullanılan Latin dilidir. == Ses Bilimi == Latince dilinin ses bilimdeki özelliklerinden biri sözcüklerin genel olarak -os ve -om ile (ilerleyen zamanlarda -us ve -um) bitiyor olmasıdır. Aynı zamanda "C" harfi hem C hem de G olarak kullanılmaktaydı. Bazı durumlarda kelimelerin sonundaki "s" harfi önüne "r" getirilerek değişime uğramıştır. Örneğin "honos" kelimesi "honoris" olarak değiştirilmiştir. == Bilinen Yazıtlar == * Forum kitabesi (550 M.Ö.) * Duenos kitabesi (500 M.Ö.) * Castor-Pollux (500 M.Ö.) * Garigliano Bowl (500 M.Ö.) * Tibur pedestal (400 M.Ö.) * Senatusconsultum de Bacchanalibus (186 M.Ö.) * Lapis Satricanus * Vase Inscription from Ardea * Carmen Arvale * Carmen Saliare * Scipionum Elogia == Dilbilgisi == === İsimler === ==== Birinci çekim (a) ==== Sonu "a" harfi ile biten kelimelerin çekimleri. Sonu a ile biten kelimeler genelde "dişil" kelimelerdir. Birçok Latin dilinde kelimeler eril, dişil ve yansız olarak ayrılırlar. puella, –aī kız f. Tekil Çoğul yalın hâl puella puellai hitap hâli puella puellai belirtme hâli puellam puellā tamlayan hâli puellās/-es/-ai puellōm/ -āsom yönelme hâli puellai puellaīs/-eīs/ -abos çıkma hâli puellād puellaīs/-eīs/ -abos bulunma hâli puellā puellaīs/-eīs ==== İkinci çekim (o) ==== Sonu "o" harfi ile biten kelimelerin çekimleri. Sonu "o" harfi ile biten kelimeler ya eril ya da yansızdırlar. campos, –oī field, plain m. saxom, –oī rock, stone n. Tekil Çoğul Tekil Çoğul yalın hâl campos campoī saxom saxa hitap hâli campe campoī saxe saxoī belirtme hâli campom campōs saxom saxa tamlayan hâli campoī campōm/ -ōsom saxoī saxōm/ -ōsom yönelme hâli campoī campoīs saxoī saxoīs çıkma hâli campōd campoīs saxōd saxoīs/ -oes bulunma hâli campō campoīs saxō saxoīs/ -oes Hitap hâllerinin çoğul çekimleri iki şekilde yapılır: Bunun ilk kullanım şekli -ōm iken daha sonra Arkaik Latincede -ōsom olarak değişikliğe uğramıştır. Arkaik Latincedeki "r" harfinden "s" harfine değişimde olduğu gibi Klasik Latincedeki -ōrum şeklindeki bitişler daha sonra Arkaik Latincede -ōsom şekline dönüşmüştür. ==== Üçüncü çekim ==== Sonu "e" harfi ve "i" harfi ile biten üçüncü tip çekimler eril, dişil ve yansız bütün kelimeleri kapsamaktadır. Regs –es kral m. Tekil Çoğul yalın hâl regs reges hitap hâli regs reges belirtme hâli regem reges tamlayan hâli regis regōm yönelme hâli regei regebos çıkma hâli regeid regebos bulunma hâli regei regebos === Şahıs zamirleri === Kişi zamirleri Eski Latince eserlerinde en çok kullanılan dilbilgisi terimleridir. Belirtme ve çıkma hâllerinin çekimleri tam olarak birbirinin aynıdır. Ego, ben Tu, sen Suī, o kendisi yalın hâl ego tu - belirtme hâli mēd tēd sēd tamlayan hâli mis tis sei yönelme hâli mihei, mehei tibei sibei çıkma hâli mēd tēd sēd Çoğul yalın hâl nōs vōs - belirtme hâli nōs vōs sēd tamlayan hâli nostrōm, -ōrum, -i vostrōm, -ōrum, -i sei yönelme hâli nōbeis, nis vōbeis sibei çıkma hâli nōbeis, nis nōbeis sēd === Tamlama Zamirleri === Eski Latincede, tamlama zamirleri eserlerde sıkça ekullanılan kavramlardan biridir. Ancak birbirleriyle tutarsızlık göstermeleri bilginler tarafından daha sonra değiştirilmeleri ile sonuçlanmıştır. queī, quaī, quod who, what Eril Dişil Yansız yalın hâl queī quaī quod belirmte hâli quem quam quod tamlayan hâli quoius, quoios quoia quoium, quoiom yönelme hâli quoī, queī, quoieī, queī quoī, queī, quoieī, queī quoī, queī, quoieī, queī çıkma hâli quī, quōd quād quōd Çoğul yalın hâl ques, queis quaī qua belirtme hâli quōs quās quōs tamlayan hâli quōm, quōrom quōm, quārom quōm, quōrom yönelme hâli queis, quīs queis, quīs queis, quīs çıkma hâli queis, quīs queis, quīs queis, quīs === Fiiller === ==== Şimdiki Zaman ve Geçmiş Zaman ==== Latincedeki fiil çekimleri arasında tutarsızlıklar bulunmasından dolayı kesin olarak kulanılan bir çekim türü bulunduğu söylenemez. Ancak Eski Latince oymaları üzerindeki eserlerden birçok Avrupa dili diyalekti ile çeşitli benzerlikler gözlenmektedir. Şimdiki Zaman: Sum şimdiki Zaman: Facio Eski Klasik Eski Klasik Tekil Çoğul Tekil Çoğul Tekil Çoğul Tekil Çoğul Birinci Şahıs som, esom somos, sumos sum sumus fac(e/ī)o fac(e)imos facio facīmus İkinci Şahıs es esteīs es estis fac(e/ī)s fac(e/ī)teis facis facitis Üçüncü Şahıs est sont est sunt fac(e/ī)d/-(e/i)t fac(e/ī)ont facit faciunt Geçmiş Zaman: Sum Geçmiş Zaman: Facio Eski Klasik Eski Klasik Tekil Çoğul Tekil Çoğul Tekil Çoğul Tekil Çoğul Birinci Şahıs fuei fuemos fui fuimus (fe)fecei (fe)fecemos feci fecīmus İkinci Şahıs fuistei fuisteīs fuisti fuistis (fe)fecistei (fe)fecisteis fecisti fecistis Üçüncü Şahıs fued/fuit fueront/-erom fuit fuerunt (fe)feced/-et (fe)feceront/-erom fecit fecerunt Kategori:Latince