Pomaklar

Pomaklar (, ), Balkanlar'da Rodop Dağları, Kuzey Bulgaristan ile Aşağı Trakya ve Makedonya bölgelerinde yaşayan bir halktır. Ayrıca Müslümanlığı seçen Bulgarlara da verilen bir isimdir. https://dergipark.org.tr/en/download/article- file/2159675#:~:text=Pomak%20T%C3%BCrkleri%2C%20XI.%20as%C4%B1rda%20anayurtlar%C4%B1,Makedonya'n%C4%B1n%20do%C4%9Fu%20kesimlerine%20yerle%C5%9Fmi%C5%9Flerdir . Osmanlı’nın Balkanlar’a yaptığı akınlarda bu bölgelere yerleşmiş Anadolu halkı ile bölgede yaşayan diğer halkların Müslümanlığı seçen topluluklarını tanımlamak için kullanılan genel bir kimliktir. Mübadele anlaşmaları sonucu Yunanistan’da ikamet eden Pomakların bir bölümü; Trakya’da boşaltılan Rum köylerine yerleştirilmiştir. Müslüman olmalarından dolayı Bulgarlar milliyetçileri tarafından sürekli baskıya, ötekileştirilme politikasına ve katliama maruz kalmışlardır. Balkan Savaşlarıyla Pomaklar üzerindeki baskı artmış, savaş sırasında Bulgaristan Genelkurmay Harekât Dairesi Başkanı Orgenaral Sarafov’un emriyle, Rodop ve Pirin bölgelerinde bütün Müslüman Pomakların resmen Hristiyanlaştırılması ve Bulgarlaştırılması, kabul etmeyenlerin ise imha edilmesi kararı alınmıştır. Balkan Savaşları ve sonrasında Bulgarların, Pomaklar ve diğer unsurlar üzerinde izledikleri Hristiyanlaştırma politikaları daha sistematik şekilde sürmüştür. 1912 ve 1942 tarihleri arasında isim değiştirme kampanyaları sırasında Bulgar yöneticilileri tarafından Pomak köylerine papazlar gönderilerek zorla Hristiyanlaşmaları yönünde çaba sarf etmişlerdir. Balkan Savaşı’nın bitmesiyle birlikte Pomaklara uygulanan baskı ve asimilasyon politikası daha da şiddetlenince, Osmanlı Devleti’nin Sofya Elçisi Fethi Bey (Okyar), Sofya Ateşemiliteri Mustafa Kemal Paşa ile birlikte Bulgar Hükûmeti’nin bu uygulamalarından vazgeçmesi, uyguladıkları asimilasyon ve soykırımı engellemek ve farkındalık oluşturmak için çalışma başlatmışlardır. Fethi Bey, Osmanlı Devleti’nin Pomak köylerinde Hristiyan din adamlarının uzaklaştırılması dışında herhangi bir önemli adım atmadığını, gerekli önlemlerin biran önce alınmasını istemiştir. == Tarih == 93 Harbi'nin sonunda, Vǎča vadisinde bulunan yaklaşık 20 Pomak köyünde çıkmış, Osmanlı İmparatorluğu Doğu Rumeli vilayetinden özerklik elde edilmesiyle sonuçlandı. Büyük bir köy olan Timraş'ı yönetim merkezi alarak kurulan özerk Pomak Timraş Cumhuriyeti 8 yıl kadar sürebilmiş, 1886'da Bulgaristan egemen olmuştur. == Dil == Pomakların ana dili; Bulgarcanın bir lehçesi olan Pomakçadır. === Bazı Pomakça örnekler === Türkçe Rodop Pomak Lehçesi (İskeçe, Gümülcine) Merhaba Zdravey Ben Pomak'ım Ya sam Pomak Ben Pomakça konuşuyorum Ya dumam pomaşki Nasılsın? Kak si? Teşekkürler Blagodarya İyi günler! Dobar den! Çocuklar Detsa Bu kitap Tazi kitap Bu teyze Tazi tetya İbrahim benim dayım İbrahim e moy dayço Hatice benim kız kardeşim Hatice e moya sestra Benim Babam Moy bubayko Ne yapıyorsun? Kina praviş? Biliyordum Ya znayeh Billiyor musun? Ti znayeş li? O iyi bir adamdı Toy beşe dobar çılak Ben İskeçeliyim Ya sam ot Skeça Yeni köyden bir kadın Enna jena ot novoto selo Bir gün ve bir gece Edin den i enna noşt :Znayete li pomaşki? - Pomakça bilir misiniz? :Da, ubavu znayem - Evet, güzel (iyi) bilirim :Ya samo malku pomaşki znayem - Ben sadece biraz Pomakça bilirim :Koy ste vie? - Siz kimsiniz? :Kak ste vie? - Nasılsınız? :Ya sam Pomak - Ben Pomak'ım :Kolku ste gudini? - Kaç yaşındasınız? :Na tridesat gudini sam - Otuz yaşındayım :Va den vremetu mlogu ubavu - Bu gün hava çok güzel :Ti dyeka vodiş? - Sen nereye gidiyorsun? :Ya vodam na seloto - Ben köye gidiyorum :Ya şe vorvam na kasabota - Ben kasabaya döneceğim == Pomak yerleşimleri == === Türkiye === Pomakların Türkiye Trakya'sı ve Anadolu'ya ilk gelişleri 93 Harbinin hemen ertesidir. Bu sebeple halk arasında 93 mâcırı olarak da bilinirler. Kırklareli'den Samsun'a, Samsun'dan Eskişehir'e, Eskişehir'den İzmir'e kadar geniş bir bölgede çoğunlukla yaşarlar. Bafra, Çarşamba, Balıkesir, Bursa, Karacabey, Gönen, Manyas, Darıca, Şevketiye, Erdek, Edincik, Yenice, Çan, Biga, Edirne, İpsala, Keşan, Uzunköprü, Beykoz, Beylikdüzü, Çatalca, Silivri, Adapazarı, Söğütlü, Ferizli, Babaeski, Demirköy, İğneada, Vize, Soğucak, Soma. ==== Aydın ==== Didim ==== Kırklareli ==== Lüleburgaz, Babaeski, Kofçaz, Saray, Karaağaç, Pehlivanköy,Eskitaşlı, Alpullu, Katranca, Büyük Mandıra, Kuştepe köyü, Alacaoğlu köyü, Kocahıdır beldesi, Beğendik, Üsküp,Kırıkköy,Yenice,Poyralı. ==== Edirne ==== Merkeze bağlı Musabeyli köyü, Karahamza köyü, Havsa, Azatlı köyü, Abalar Köyü, Naipyusuf Köyü, Orhaniye köyü Küplü beldesi, Hasırcıarnavut köyü, Kavaklı köyü, Subaşı beldesi, ile Uzunköprü'nün, Sipahi,Uzunköprü|Kurtbey]], Hasanpınar, Çöpköy, Kırcasalih, Yağmurca, Sazlımalkoç, Başağıl, Kadı, Kadıgebren ve Yağmurca köyleri. Keşan'ın Koruklu köyü, Yeşil, Orhaniye, Suluca, Çobançeşmesi köyü, İpsala (Esetçe) beldesi, Aliçopehlivan köyü,Kocahıdır Köyü, Enez'in Sultaniçe, Hacı ve Pazardere İbrikte köyleri.Sipahi\Turnacı\Sultanşah Uzun köprü (Gazihalil) ==== Tekirdağ ==== Süleymanpaşa 'nın Barbaros Kasabası, Şarköy'ün Yayaağaç, Kocaali ve Yeniköy köylerinde. Hayrabolu,Saray, Şalgamlı beldesi, Çerkezmüsellim kasabası, Büyük Danişment köyü, Malkara'da Prafça (Çınaraltı köyü), Hayrabolu ve Popköy (Kabahöyük). ==== Çanakkale ==== Biga'da 22 köyde Gelibolu Çeşmealtı köyü,Yeniçiftşik köyü, Yeniköy, Değirmendüzü, Tayfurlar ile İlyağa köyleri. ==== Balıkesir ==== Gönen'in Dumanalan, Kocapınar, Hafızhüseyinbey, Hodul, Hasan Bey, Atıcıoba köyleri. Erdek, Yukarıyapıcı, Belkıs, Ballıpınar, Düzler, Ocaklar, Narlı, İlhanlar, Bandırma'nın Gölyaka, Bereketli, Misakça Doğanlar, Turanlar, Çakıl köyü, Manyas, İvrindi'nin Aşağıkaleoba köyü, Sındırgı'ya bağlı Şahinkaya köyü. Toybelen köyü. ==== İzmir ==== İzmir, Gaziemir, Bayındır, Dikili ve Kemalpaşa'nın çeşitli köylerinde yaşamaktadırlar. ==== Manisa ==== Manisa'nın Soma İlçesindeki Turgutalp Mahallesi (Kasaba), Karaağaçlı köyü. Demirci ilçesinde Bardakçı köyü. ==== Bursa ==== Mudanya'nın Dere köyü ve Yalıçiftlik köyü, Çanakkale'nin Çal köyü, Çan (Yaykın köyü), Irbaalan, İlyasağa köyü, Havdan köyü. Gemlik'in Benlik köyü. İnegöl Yeniceköy mahallesi. ==== Bilecik ==== Bilecik'in Şükraniye köyü, Küplü köyü ve Vezirhan köyü. Bozüyük ilçesinin Saraycık köyü. Osmaneli ilçesinin Orhaniye köyü. ==== Eskişehir ==== Eskişehir'in Osmaniye Beldesi,Karakamış Mahallesi Beylikova İlçesi, Uzunburun köyü Bağçecik köyü. ==== Kocaeli ==== Karamürsel'in Yalakdere köyü (Moglena bölgesinden mübâdil). ==== Sakarya ==== * Sakarya, Ahmediye köyü. ==== Konya ==== * Konya, Ilgın ilçesinin Boğazkent köyü, Çumra ilçesinin Gökhüyük köyü. === Bulgaristan === küçükresim|sağ|300px|Bulgaristan'da: Müslüman Pomak çoğunluklu bölgeler Ortodoks Bulgar çoğunluklu bölgeler Pomaklar, Bulgaristan'da Smolyan, Blagoevgrad, Pazarcık, Velingrad, Razlık, Yakorit, Kırcaali, Goce Delčev bölgelerinde ve Mesta Vadisi, Rodop Dağları'nda sıkışık alanlarda yaşamaktadır. Lofça Bölgesi civârında ise küçük Pomak grupları bulunmaktadır. Bununla birlikte Pomakların %50’si Rodop Dağları’nın güneyinde bulunmaktadır. Bulgaristan İçişleri Bakanlığı’nın 1989'da Müslüman Bulgarlar ismi altında yaptırdığı çalışmada, nüfuslarının 268.971 ile toplam nüfusun %3’ünü oluşturduğunu ortaya koymuştur. === Yunanistan === Nâhiyesindeki 26 köyde Pomak grubu yaşıyordu. Alman gezgin Adolf Struck'un Karacaova'ya yaptığı gezi sonucu yazdığı kitapta Gostolyub (Konstantia) gibi 300 nüfuslu ve iki parçalı köylerde sadece Pomakların yaşadığını söylüyor. Ayrıca Karacaova'daki Vlahlar (Meglen-Aromanians) üzerine araştırma yapan Theodor CapidanCapidan, Theodor. Meglenoromânii, istoria şi graiul lor, vol. I, Bucureşti, 1925, s.5, 19, 21-22. kitabında bu bölgede Pomakların yaşadığını ifade ediyor. Şu an İskeçe ve Gümülcine'de 30.000 civarında Pomak yaşamaktadır. === Kuzey Makedonya === Kuzey Makedonya'da Pomaklar Berova, Debre, Manastır, Struga, Dolna Reka ve Üsküp civarında yaşamaktadırlar. Nüfusları tam tespit edilememekle birlikte toplam 40.000 olduğu söylenmektedir. === Arnavutluk === Arnavutluk'ta Pomaklar genellikle Kuzey Makedonya sınırı civarında yaşamaktadırlar. Fakat bugüne kadar Arnavutluk Pomakları hakkında çok da ayrıntılı araştırma olmamıştır hatta tamamen yok sayılmışlardır. Tahmin edilen nüfusları oldukça ilgi çekicidir. Çünkü kaynaklar Arnavutluk'taki Pomak nüfusunu 80.000-120.000 olduğunu tahmin etmektedirler. === Diğer yerler === Tüm bunların yanında 1878 göçleri döneminde 20.000 ailenin İtalya'ya ve 1.000 ailenin de İsviçre'ye göç ettirildiği ve iskân edildikleri verisi mevcuttur. == Pomak Mutfağı == == Ayrıca bakınız == *Torbeşler *Goranlar *Boşnaklar *Çitaklar == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Pomak.eu Forum * Hjusein Mehmed. Pomacite i Torbešite v Mizija, Trakija i Makedonija, С., 2007. * Pomaknews.com Nezavisen glas na Pomaci * Sercan Ahincanov - Kıpçaklar & Türk Halklarının Katalizör Boyu, Selenge Yayınları, 2014, s.150 * TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ Edirne: 2008 / Prof.Dr. İlker Alp Pomak Türkleri * BALKANLARDA POMAK TÜRKLERİ / Prof.Dr. Hüseyin Memişoğlu. Kategori:Pomaklar Kategori:Türkiye'deki etnik gruplar Kategori:Bulgaristan'daki etnik gruplar Kategori:Torbeşler Kategori:Goralılar