Kalkandelen

Kalkandelen veya iki dilli kullanımda Tetova (Makedonca: Tетово Tetovo; Arnavutça: Tetova / Tetovë), Kuzey Makedonya'nın kuzeybatısında bir şehirdir. Şar Dağları’nın eteklerine kurulu olup Pena Nehri kenarındadır. == Coğrafya == Kuzey Makedonya’nın kuzeybatısında, Polog Bölgesi sınırları içinde yer alır. Başkent Üsküp ve Manastır'dan sonra ülkenin üçüncü büyük şehridir. Belediye yüzölçümü 1.080 kilometrekare olup denizden yüksekliği (rakım) 468 metredir. === İklim === Kalkandelen, yarı karasal bir iklime sahiptir. Bu iklim yapısında yaz ayları nispeten nemli ve sıcak; kış ayları soğuk ve kar yağışlıdır. İlkbahar ve sonbahar sık sık yağışlar görülür. == Tarih == === Erken Tarih === Kalkandelen yakınlarında Baltepe muhitinde bazı arkeolojik buluntular elde edilmiştir.Историски осврт Kalkandelen Belediyesi resmî sitesi === Roma İmparatorluğu Dönemi === Kalkandelen, MÖ 168 tarihinde Roma egemenliğine geçmiştir. Hunlar, Ostrogotlar, Keltler gibi kavimlerin Roma topraklarına yoğun saldırılar düzenlediği dönem olan 3. ve 4. yüzyıldan sonra şehir güçlendirilmiş surlar, kaleler, hisarlar, hâkim tepelerle donatılmıştır. Bu savunma çalışmaları Kalkandelen ve civarındaki birçok köyü kapsamıştır.Дарко Гавровски, Тетовски древности. Полог од Праисторијата до 7.век н.е., со посебен осврт на тетовскиот крај, Тетово 2009 (Antik Kalkandelen: Tarih Öncesinden 7. Yüzyıla Kadar Kalkandelen Bölgesi Özellikleriyle Polog Vadisi) === Osmanlı İmparatorluğu Dönemi === küçükresim|sol|Alaca Cami küçükresim|sol|Harabati Baba Tekkesi 14\. yüzyılda Kalkandelen, bölgedeki birçok şehir gibi, Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır. 1452 yılına ait ve “Kalkandelen Nahiyesi” adıyla belirtilen şehre dair ilk Osmanlı kayıtlarında şehirde 146 Hristiyan aile ve 60 Müslüman aile var olmuştur. 1545 yılında 99 Hristiyan aile ve 101 Müslüman aile; 1568 yılında 108 Hristiyan aile ve 329 Müslüman aile Kalkandelen’de yaşamıştır.Chapter One: Colonisation and Islamicisation, s. 55-56. Türk egemenliğiyle beraber şehirde birçok açıdan değişiklikler, yenilikler görülmüştür. Ticaret açısından gelişmeye başlayan şehirde ticaretaileler artmış; yeni binalar, hamam gibi yapılar kurulmuştur. Bu dönem ayrıca, Kalkandelen’deki Müslüman ve Türk nüfusun da artıp baskın nüfus hâline gelmesini sağlamıştır. Söz konusu durumla bağlantılı olarak şehirde birçok cami, mescit, dinî yapı kurulmuştur. Bunlar içinde 1438 yılında yapılan Alaca Cami birçok yönüyle önemlidir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Kalkandelen, önemli bir ticaret merkezi olduğu gibi, tarım, zanaat açısından da ön plana çıkmıştır. Bunların yanında şehir, askerî üs özelliği de taşımıştır. Balkanlar’daki Bektaşi dergâhlarının en önemlilerinden olan Harabati Baba Tekkesi 1538 yılında kurulmuştur. === Yugoslavya Krallığı Dönemi === Osmanlı İmparatorluğu dönemi sonrasında, küçüklü büyüklü birçok muharebe sonrasında Kalkandelen bölgesi, Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı egemenliğine girmiştir. 1918 sonrasında Yugoslavya Krallığı olarak 1943 yılına dek egemenlik sürmüştür. === Yugoslavya Dönemi === 1943 yılı ile beraber Yugoslavya Krallığı ortadan kalkmış, yerine Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti kurulmuştur. Kalkandelen’in de dâhil olduğu bölge, bu kez de sosyalist Yugoslavya idaresine girmiştir. === Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Dönemi === küçükresim|sağ|Alışveriş merkezi ve önü küçükresim|sağ|Posta merkezi ve civar küçükresim|sağ|Kültür evinden görünüm 1991 yılında Kuzey Makedonya’nın Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nden bağımsızlığını ilan etmesiyle Kalkandelen, bağımsız Kuzey Makedonya Cumhuriyeti içinde bugününe gelmiştir. == Nüfus == 2021 sayımlarına göre Kalkandelen Belediyesi’nin toplam nüfusu 63.176 kişidir. Bu nüfusun etnik dağılımı şu şekildedir: Arnavutlar 41.356 (%65,5); Makedonlar 14.116 (%22,3); Türkler 1.745 (%2,8); Romanlar 1.877 (%3,0) ve diğerleri. === Tarihî Durum === Tarih Boyunca Kalkandelen’in Nüfus Yapısı Yıl Toplam Makedonlar Arnavutlar Türkler Sırplar Romanlar Boşnaklar 1452 b.y. 146 aile1 b.y. 60 aile2 b.y. b.y. b.y. 1545 b.y. 99 aile1 b.y. 101 aile2 b.y. b.y. b.y. 1900Васил Канчов, Македония. Етнография и статистика, София 1900 b.y. 8.5003 500 9.000 b.y. 1.200 b.y. 1931Aşağı Polog Genel Nüfus Sayımı 70.983 24.8845 37.645 20.0006 b.y. b.y. b.y. 1948 17.259 5.992 9.975 302 384 48 1 1953 20.594 7.916 7.174 4.472 503 227 58 1961 25.357 11.631 6.435 b.y. 839 15 74 1971 35.745 14.415 15.388 b.y. 920 823 57 1981 46.523 21.741 17.817 b.y. 877 1.709 694 1994 50.344 19.439 25.128 2.073 830 2.260 b.y. 2002Министерство за Локална Самоуправа. База на општински урбанистички планови 52.915 28.897 18.555 1.878 587 2.352 156 2021 63.176 14.116 41.356 1.745 248 1.877 188 1 Kayıtta “Hristiyan aile” olarak geçer. 2 Kayıtta “Müslüman aile” olarak geçer. 3 ”Васил К'нчов, Македонија. Етнографија и статистика” adlı eserde “Hristiyan Bulgar” olarak kaydedilmiştir. 4 “Димитар Мишев, La Macédoine et sa Population Chrétienne” adlı eserde 6.688 kişi “Bulgar Egzarsistler” ve 1.720 kişi “Bulgar Patriyarkist Sırboman” olarak kaydedilmiştir. 5 Bütün Güney Slav halkları “Makedon” olarak kaydedilmiştir. 6 Arnavutlar dışındaki bütün Müslümanlar olarak alınmıştır. == Eğitim == Kalkandelen’de 12 ilköğretim okulu; 9 bölgesel okul; 1 ilköğretim devlet müzik okulu; 6 ortaöğretim okulu ve 2 üniversite vardır. Üniversitelerden Kalkandelen Devlet Üniversitesi, gelişkin bir yükseköğretim kurumudur. Bu devlet üniversitesinde bugün 11 fakülte, 1 enstitü ve sağlık alanında kurumları destekleyen 2 enstitü bulunur. Üniversite, 12.000’den fazla öğrenciye; büyük sayıda da tam düzende olmayan öğrenciye sahiptir.Образованието во тетово Kalkandelen resmî internet sitesi Diğer üniversite olan Güneydoğu Avrupa Üniversitesi, 2002 yılının Aralık ayında açılmıştır. Bu üniversitede 5 fakülte ve 2 eğitim birimi vardır. == Kardeş Şehirler == * Konya, TürkiyeТетово се збратимува со турскиот град Коња Утрински весник * Sterling Heights, ABD * Prizren, Kosova * Kökes, Arnavutluk == Kaynakça ==