Felsefî karamsarlık

Felsefi karamsarlık, hayata veya varoluşa olumsuz bir değer atfeden felsefi görüşler ailesidir. Felsefi kötümserler genellikle dünyada ampirik olarak acıların zevklere üstün geldiğini, hayatın ontolojik veya özünde canlı varlıklara karşı olduğunu ve varoluşun temelde anlamsız veya amaçsız olduğunu iddia ederler.J. Cabrera, Discomfort and Moral Impediment: The Human Situation, Radical Bioethics and Procreation, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2019. A thirty-page extract on the publisher's website. J. Cabrera, Mal-estar e moralidade: situação humana, ética e procriação responsável, Brasília: UnB, 2018 (original Portuguese edition). Bununla birlikte, bu duruma verdikleri tepkiler çok çeşitlidir ve yaşamı onaylayıcı olabilir. Felsefi karamsarlık, tek bir tutarlı hareket değil, daha çok benzer fikirlere ve birbirine benzerliğe sahip, gevşek bir şekilde ilişkilendirilmiş bir düşünürler grubudur. Weltschmerz: Pesimizm in German Philosophy, 1860-1900'de Frederick C. Beiser, felsefi karamsarlığı "hayatın yaşamaya değmediği, hiçliğin var olmaktan daha iyi olduğu veya olmanın olmamaktan daha kötü olduğu tezi" olarak tanımlar. Schopenhauer da çok benzer bir şekilde hayatın var olmamasının daha iyi olacağını savunur. Bununla birlikte, birçok felsefi kötümser için, bu yaşam görüşü otomatik olarak intiharın arzu edilirliğini ima etmez, sadece doğum karşıtlığı, yani ürememe yoluyla ıstırabın kademeli olarak ortadan kaldırılmasını ima eder.Arthur Schopenhauer, Studies in Pessimism, translated by Thomas Bailey Saunders (1913). On the Sufferings of the World, p. 15: "If children were brought into the world by an act of pure reason alone, would the human race continue to exist? Would not a man rather have so much sympathy with the coming generation as to spare it the burden of existence? or at any rate not take it upon himself to impose that burden upon it in cold blood". On Suicide, p. 48: "In my chief work I have explained the only valid reason existing against suicide on the score of mortality. It is this: that suicide thwarts the attainment of the highest moral aim by the fact that, for a real release from this world of misery, it substitutes one that is merely apparent." == Kötümser düşüncenin gelişimi == === Antik Yunan === ==== Kireleni Hegesias ==== Cyrene'li Hegesias, bir tür felsefi kötümserliği savunan bir Yunan filozofuydu. Daha sonraki kötümserler gibi, Hegesias da kalıcı mutluluğa ulaşmanın imkansız olduğunu ve yapabileceğimiz tek şeyin acıdan olabildiğince kaçınmaya çalışmak olduğunu savundu: Hegesias, bilge kişinin tüm dış nesnelere, olaylara, eylemlere hatta ölüme kayıtsız olması gerektiğini savundu: "Aptal kişi için yaşamak uygundur, ancak bilge kişi için bu bir kayıtsızlık meselesidir". Cicero'ya göre Hegesias, birçok insanı ölümün yaşamdan daha arzu edilir olduğuna ikna ettiği iddia edilen Açlıktan Ölmek adlı bir kitap yazdı. Bu nedenle Firavun II Philadelphus, Hegesias'ın İskenderiye'de öğretmenlik yapmasını yasakladı.Cicero, Tusculanae Quaestiones i. 34 === Orta Çağlar === Al-Ma'arri ve Ömer Hayyam, şiirlerinde felsefi açıdan karamsar bir dünya görüşünü ifade etmeleriyle tanınan iki Orta Çağ yazarıdır. Al- Ma'arri, karamsarlığıyla uyumlu olarak doğum karşıtı bir görüşe sahipti ve çocukların onları hayatın acı ve ıstırabından kurtarmak için doğmaması gerektiğini savundu. ==== Baltasar Gracian ==== küçükresim|232x232pik| Gracián dünyayı aldatma, ikiyüzlülük ve hayal kırıklığıyla dolu olarak gördü. Baltasar Gracián'ın El Criticón ("Eleştirmen") adlı romanı, insanın Dünya'da sonuçsuz kalan mutluluk arayışının genişletilmiş bir alegorisi olarak kabul edilir; roman, insanlık durumunun kasvetli ve ıssız bir resmini çizer. Aforizmalar kitabı The Pocket Oracle and Art of Prudence ("Oráculo Manual y Arte de Prudencia"), Gracián'ın kavradığı şekliyle, aldatma, ikiyüzlülük ve hayal kırıklığıyla dolu bir dünyada nasıl yaşanacağını anlatılur. Arthur Schopenhauer, Gracián'ın çalışmalarıyla kapsamlı bir şekilde ilgilendi ve El Criticón'u "Kesinlikle benzersiz... sürekli kullanım için yapılmış bir kitap... ömür boyu bir arkadaş olacak bir metin...". olarak tanımladı. Schopenhauer'ın karamsar bakış açısı Gracián'dan etkilendi ve The Pocket Oracle ve Art of Prudence'ı Almanca'ya çevirdi. Gracián'ı aforist yazı stili (conceptismo ) için övdü ve eserlerinde sık sık ondan alıntı yaptı. === 19. yüzyıl === ==== Arthur Schopenhauer ==== Arthur Schopenhauer'ın karamsarlığı, İrade'yi insan düşüncesinin ve davranışının ana kaynağı olarak mantığın üstüne yükseltmesinden geliyordu. İstenci nihai metafizik canlandırıcı numen olarak değerlendirdi ve onu beyhude, mantıksız ve yönsüz bir çaba olarak tanımladı. Schopenhauer, İstence kıyasla aklı zayıf ve önemsiz gördü; bir metaforda, insan zekasını, istencin kör devinin omzuna binen, gören bir cüceye benzetti. Schopenhauer, insan arzularının tatmin edilmesinin imkansız olduğunu gördü; eylem halindeki İrade'nin temel özellikleri olarak, doğası gereği her zaman tatmin edici olmayan açlık, susuzluk ve cinsellik gibi güdüleyicilere işaret etti: Schopenhauer, bir kez doyduktan sonra tatmin duygusunun nadiren devam ettiğini ve bunun sonucunda insanların hayatlarının çoğunu sonsuz bir çaba içinde geçirdiklerini kaydetti; bu anlamda, onun için bunlar derinlerde istençten başka bir şey değillerdir. Tatmin anları bile, yeterince sık tekrarlandıklarında yalnızca can sıkıntısına yol açar ve bu nedenle insan varoluşu, "acı ve can sıkıntısı arasında bir sarkaç gibi sürekli sallanır ve bu ikisi aslında onun nihai bileşenleridir".Schopenhauer, Arthur, The world as will and representation, pg 312 Bu ironik döngünün nihayetinde insanların varoluş gerçeğindeki doğasında var olan kibiri görmelerine ve "varlığımızın amacının mutlu olmak olmadığını" fark etmelerine izin verdiğini iddia etti.Schopenhauer, Arthur, The world as will and representation, vol II, pg 635 ==== Schopenhauer sonrası karamsarlık ==== Schopenhauer'ın yaşamının son yıllarında ve ölümünden sonraki yıllarda, Schopenhauer sonrası karamsarlık 19. yüzyıl Almanya'sında popüler bir akım haline geldi.Monika Langer, Nietzsche's Gay Science: Dancing Coherence, Palgrave Macmillan, 2010, p. 231. Bununla birlikte, o dönemde Hegelcilik, materyalizm, neo-Kantçılık ve ortaya çıkan pozitivizm gibi diğer popüler felsefeler tarafından küçümsendi . Yaklaşan devrimlerin ve bilimde heyecan verici keşiflerin olduğu bir çağda, tipik bir karamsarın boyun eğmiş ve ilerleme karşıtı doğası, toplumsal gelişmeye zarar olarak görülüyordu. Artan bu eleştiriye yanıt vermek için, Schopenhauer'dan büyük ölçüde etkilenen bir grup filozof (aslında, hatta bazıları onun kişisel tanıdıklarıydı), her biri kendine özgü bir şekilde kendi karamsarlık markalarını geliştirdiler. Julius Bahnsen, Eduard von Hartmann, Philipp Mainländer ve diğerleri gibi düşünürler, Schopenhauer'ın aşkın idealizmini Frederick C. Beiser'in aşkın gerçekçilik dediği şeye dönüştürerek sürekli artan karamsarlık tehdidini beslediler.Beiser reviews the commonly held position that Schopenhauer was a transcendental idealist and he rejects it: "Though it is deeply heretical from the standpoint of transcendental idealism, Schopenhauer's objective standpoint involves a form of transcendental realism, i.e. the assumption of the independent reality of the world of experience." (Beiser, Frederick C., Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860–1900, Oxford: Oxford University Press, 2016, p. 40).Beiser, Frederick C., Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860–1900, Oxford: Oxford University Press, 2016, p. 213 n. 30. Aşkınsal idealist tez, insanların şeylerin yalnızca görünüşlerini bildiği (kendinde şeyleri değil); aşkın realist tez, "şeylerin bize deneyimde nasıl göründüklerine dair sahip olduğumuz bilgi, bize kendinde şeylerin bilgisini verir" şeklindedir.Beiser, Frederick C., Weltschmerz: Pessimism in German Philosophy, 1860–1900, Oxford: Oxford University Press, 2016, pp. 147–8. ==== Friedrich Nietzsche ==== Friedrich Nietzsche'nin felsefi bir karamsar olduğu söylenebilir, ancak (hevesle okuduğu) Schopenhauer'ın aksine trajik karamsar görüşe tepkisi ne boyun eğmek ne de kendini inkâr etmek değil, yaşamı onaylayan bir karamsarlık biçimidir. Nietzsche için bu bir "geleceğin karamsarlığı", " Dionysosçu bir karamsarlık"tı.Nietzsche, Friedrich, Die fröhliche Wissenschaft, book V. Nietzsche, Dionysosçu karamsarlığını, Yunan pre-sokratiklerinin karamsarlığı olarak gördüğü şeyle özdeşleştirdi ve aynı zamanda onu antik Yunan trajedisinin özünde gördü. Trajediyi, sürekli bir akışla sınırlanan insan varoluşunun korkunç doğasını açığa çıkarmak olarak gördü. Bunun aksine Nietzsche, Sokratik felsefeyi trajediye daha fazla dayanamayanlar için iyimser bir sığınak olarak gördü. Sokrates, bilgeliğin mutluluğa götürebileceğini varsaydığından, Nietzsche bunu "ahlaki açıdan, bir tür korkaklık" olarak gördü.... ahlak dışı, bir hile". Nietzsche, Schopenhauer'ın karamsarlığını da eleştiriyordu çünkü dünyayı olumsuz olarak yargılamanın dünya hakkında ahlaki yargılara yöneldiğini ve bu nedenle zayıflığa ve nihilizme yol açtığını savundu. Nietzsche'nin yanıtı, dünyanın doğasının tamamen kucaklanmasıydı, "bu koşulun yargısında yer almayan" bir "kuvvet karamsarlığı" yoluyla "büyük bir kurtuluş". Filozofun görevinin bu karamsarlığı bir çekiç gibi kullanmak, önce eski ahlak ve inançların temellerine saldırmak, ardından "kendine yeni bir çift kanat yapmak", yani tüm değerleri yeniden değerlendirmek ve yenilerini yaratmak olduğuna inanıyordu. Bu Dionysosçu karamsarlığın temel bir özelliği, dünyanın değişen doğasına "evet" demekti; bu, yıkımı ve acı çekmeyi sonsuza dek sevinçle kucaklamayı gerektiriyordu (bu nedenle amor fati ve ebedi tekerrür fikirleri). Nietzsche için karamsarlık, "büyüyen ve mücadele eden hayatın hizmetinde bir çare ve yardım" olarak "kişinin sağlığına iyi gelen" bir yaşama sanatıydı. === 20. yüzyıl === ==== Albert Camus ==== 1945 tarihli bir makalesinde Albert Camus, "kötümser bir felsefenin zorunlu olarak cesaret kırma felsefesi olduğu fikri çocukça bir fikirdir" diye yazmıştı., Combat, September 1945 Camus, ünlü denemesi Sisifos Söyleni'nde anahtar bir terim olan " saçma " fikrinin popülerleşmesine yardımcı oldu. Önceki felsefi karamsarlar gibi, Camus de insan bilincini ve aklını "beni tüm yaradılışın karşısına çıkaran" şey olarak gördü. Camus'ye göre anlam peşinde koşan akıl yürütme ile "sessiz" bir dünya arasındaki bu çatışma, en önemli felsefi sorun olan "intihar sorunu"nu üretir. Camus, insanların saçma olanla yüzleşmekten genellikle "hayatın kendisi için değil, onu aşacak, onu iyileştirecek, ona bir anlam verecek ve onu aşan büyük bir fikir için yaşayanlar" için bir "hile" olan "kaçmak" (l'esquive) yoluyla kaçtıklarına inanıyordu. İntiharı ve dini, varoluş probleminden kaçmanın veya kaçmanın gerçek olmayan biçimleri olarak görüyordu. Camus için tek seçenek, absürd olanı isyankar bir şekilde kabul etmek ve onunla yaşamaktı, çünkü "küçümsemeyle aşılamayan hiçbir kader yoktur." Camus'nün absürt olana tepkisine verdiği yanıt, tanrılar tarafından bir kayayı sonsuza kadar bir tepenin yukarısına itmeye, ancak kaya en tepeye ulaştığında tekrar aşağı yuvarlanmaya mahkûm edilmiş olan Sisifos'un Yunan mitolojik karakterini kullanarak örnekledi. Camus, Sisifos'u kayayı iterken hayal etti, görevinin beyhudeliğini fark etti, ama yine de bunu bir başkaldırıdan yapıyordu: "Sisifos'u mutlu hayal etmek gerekir." ==== Emil Cioran ==== Emil Cioran'ın yapıtları felsefi karamsarlıkla doludur ve başarısızlık, ıstırap, çürüme, varoluşçuluk ve nihilizm gibi konuları ele alır. Cioran'ın kronik uykusuzluğunun bir ürünü olarak yarattığı On the Heights of Despair adlı ilk kitabı, "umutsuzluk ve çürüme, saçmalık ve yabancılaşma, varoluşun beyhudeliği ve mantıksızlığı" konularını ele alır. Cioran, insanlık durumunu, evreni ve yaşamın kendisini bir başarısızlık olarak görüyordu: "Hayat, ne ölümün ne de şiirin düzeltmeyi başaramadığı bir tat eksikliğidir." William H. Gass, Cioran'ın düşüncesini yabancılaşma, saçmalık, can sıkıntısı, beyhudelik, çürüme, tarihin tiranlığı, değişimin bayağılıkları, ıstırap olarak farkındalık, hastalık olarak akıl gibi modern temalar üzerine felsefi bir düşünme olarak tanımladı. Cioran'ın hayatın beyhudeliği ve başarısızlığının bütünü hakkındaki görüşü belki de genç yaşlardan beri vardı. 1935'te annesi ona, bu kadar perişan olacağını bilseydi kürtaj yapacağını söyledi. Bu, Cioran'ın daha sonra "Ben sadece bir kazayım. Neden her şeyi bu kadar ciddiye alayım?" demesine neden oldu. === 21'inci yüzyıl === ==== David Benatar ==== David Benatar, Better Never to Have Been adlı kitabında ve _The Human Predicament_ adlı kitabında üremenin ahlaki açıdan savunulamaz olduğunu savunarak eserlerinde doğum karşıtlığı ve felsefi karamsarlığı savunur ve varoluşa dair karamsar bir görüşün iyimser bir görüşten daha gerçekçi ve uygun olduğunu iddia eder; iki kavramın eşanlamlı olmadığını savunarak karamsarlığı nihilizmden ayırmaya da özen gösterir. == Kaynakça == * * * Pessimism by Mara Van der Lugt in The Philosopher. * APA series on philosophical pessimism == Dış bağlantılar == Kategori:Felsefe Kategori:Alman felsefesi Kategori:İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar