Antik Güney Arap alfabesi

küçükresim|Güney Arap yazıtı Sabaean ulusal tanrısı Almaqah'a hitap ediyorAntik Güney Arap alfabesi, yaklaşık MÖ 9. yüzyılda Proto-Sinaitik yazıdan dallanmıştır. Eski Güney Arap dilleri Sabaic, Qatabanic, Hadramautic, Minaean ve Hasaitic ve D'mt'te kullanılan Etiyopya dili olan Ge'ez yazmak için kullanılmıştır. Bu dillerdeki bilinen en eski yazılar, yazıtlardır. Eritre'nin Kuzey Kızıldeniz Bölgesi'nde bulunmaktadır. Ayrıca, bu yazıtlar MÖ 9. yüzyıla aittir. Matres lectionis ile işaretlenmiş bu alfabede sesli harfler için harf bulunmamaktadır. En olgun formuna MÖ 800 civarında ulaşılmıştır. Bu alfabenin kullanımı, Arap alfabesinin yerini aldığı alfabenin varyantlarındaki Antik Kuzey Arap yazıtları da dahil olmak üzere MS 6. yüzyıla kadar devam etmiştir. Etiyopya ve Eritre'de daha sonra, yüzyıllar boyunca eklenen sembollerle birlikte Amharca, Tigrinya ve Tigre'nin yanı sıra diğer dilleri yazmak için kullanılan Ge'ez yazısına dönüşmüştür. == Özellikler == * Genellikle sağdan sola doğru yazılmaktadır. Ancak soldan sağa da yazıldığı durumlar da bulunmaktadır. Soldan sağa yazıldığında karakterler yatay olarak çevrilerek kullanılmaktadır. * Sözcükler arasındaki boşluk veya ayrım, dikey bir çubuk işareti (|) ile yapılmaktadır. * Kelimelerdeki harfler birbirine bağlı değildir. * Bu bakımdan modern Arap alfabesinden farklı olan herhangi bir aksan işareti (nokta vb.) uygulamamaktadır. ==Harfler== Harfler Kod adı/ Okunuşu Günümüze Uyarlama IPA Karşılık gelen harf Metin Phoenician Ge'ez Hebrew Arabic Syriac 𐩠 he h /h/ 𐤄‎ ሀ ה ه ܗ 𐩡 lamedh l /l/ 𐤋‎ ለ ל ﻝ ܠ 𐩢 heth ḥ /ħ/ 𐤇‎ ሐ ח ﺡ ܚ 𐩣 mem m /m/ 𐤌‎ መ מ ﻡ ܡ 𐩤 qoph q /q/ 𐤒‎ ቀ ק ﻕ ܩ 𐩥 waw w /w/ 𐤅‎ ወ ו ﻭ ܘ 𐩦 shin s² (ś, š) /ɬ/ 𐤔‎ ሠ ש ﺵ ܫ 𐩧 resh r /r/ 𐤓‎ ረ ר ﺭ ܪ 𐩨 beth b /b/ 𐤁‎ በ ב ﺏ ܒ 𐩩 taw t /t/ 𐤕‎ ተ ת ﺕ ܬ 𐩪 sat s¹ (š, s) /s/ ሰ ﺱ 𐩫 kaph k /k/ 𐤊‎ ከ כ ﻙ ܟ 𐩬 nun n /n/ 𐤍‎ ነ נ ﻥ ܢ 𐩭 kheth ḫ /x/ ኀ ﺥ 𐩮 sadhe ṣ /sˤ/ 𐤑‎ ጸ צ ص ܨ 𐩯 samekh s³ (s, ś) /s̪/ 𐤎‎ ס س ܤ 𐩰 fe f /f/ 𐤐‎ ፈ פ ف ܦ 𐩱 alef A /ʔ/ 𐤀‎ አ א ﺍ ܐ 𐩲 ayn A /ʕ/ 𐤏‎ ዐ ע ﻉ ܥ 𐩳 dhadhe ṡ /ɬˤ/ ፀ ض 𐩴 gimel g /ɡ/ 𐤂‎ ገ ג ﺝ ܓ 𐩵 daleth d /d/ 𐤃‎ ደ ד ﺩ ܕ 𐩶 ghayn ġ /ɣ/ غ 𐩷 teth ṭ /tˤ/ 𐤈‎ ጠ ט ﻁ ܛ 𐩸 zayn z /z/ 𐤆‎ ዘ ז ﺯ ܙ 𐩹 dhaleth ḏ /ð/ ذ 𐩺 yodh y /j/ 𐤉‎ የ י ﻱ ܝ 𐩻 thaw ṯ /θ/ ﺙ 𐩼 theth ṱ /θˤ/ ظ küçükresim|Antik Güney Arap alfabesi ile yazılmış Carl Faulmann'ın "Illustrirte Geschichte der Schrift" kitabının 275. sayfasındaki Sabaean mektup örnekleri, 1880 ==Sayılar== Sayılar için altı işaret kullanılmıştır; 1 5 10 50 100 1000 𐩽 𐩭 𐩲 𐩾 𐩣 𐩱 Tabloya bakıldığında, 50 işareti,100 işaretinden alt üçgeninin çıkarılmasıyla oluşturulduğu görülmektedir. 1 işareti, kelime ayırıcı olarak iki değeri ifade etmektedir. Diğer dört işaret hem harf hem de sayı olarak alfabede ikişer kez kullanılmaktadır. Bu dört işaretin her biri, karşılık gelen sayının adının ilk harfini temsil etmektedir. Sayıları parantez içine almak ve onları çevreleyen metinden ayırmak için 𐩿𐩭𐩽𐩽𐩿 şeklinde ek bir işaret kullanılmıştır. Bu işaretler, herhangi bir sayıyı (sıfır hariç) temsil etmek için Romen rakamlarına benzer bir toplama sisteminde kullanılırmaktadır. Aşağıdaki iki eşitlik bu duruma örnek olmaktadır. * 17 sayısı 1 + 1 + 5 + 10: 𐩲𐩭𐩽𐩽 şeklinde yazılmaktadır. * 99 saysı 1 + 1 + 1 + 1 + 5 + 10 + 10 + 10 + 10 + 50: 𐩾𐩲𐩲𐩲𐩲𐩭𐩽𐩽𐩽𐩽 şeklinde yazılmaktadır.küçükresim|Vikipedi, Müsned harfleriyle, üst satırda sağdan sola doğru yazılmıştır. Alt satırda ise soldan sağa doğru yazılmıştır. Harflerin nasıl yansıtıldığına dikkat edilmesi gerekmektedir. 1'den 20'ye kadar basit sayılar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 𐩽 𐩽𐩽 𐩽𐩽𐩽 𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩭 𐩭𐩽 𐩭𐩽𐩽 𐩭𐩽𐩽𐩽 𐩭𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩲 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 𐩲𐩽 𐩲𐩽𐩽 𐩲𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩭 𐩲𐩭𐩽 𐩲𐩭𐩽𐩽 𐩲𐩭𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩭𐩽𐩽𐩽𐩽 𐩲𐩲 Binler iki farklı şekilde yazılmaktadır: * Küçük değerler sadece 1000 işareti kullanılarak yazılmaktadır. Örneğin 8.000, 1000 × 8 olarak yazılmaktadır: 𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱𐩱 * Daha büyük değerler, sırasıyla 10, 50 ve 100 ila 10.000, 50.000 ve 100.000 arasındaki işaretleri yükselterek yazılmaktdadır: ** 31.000, 1000 + 10.000 × 3 olarak yazılmaktadır: 𐩲𐩲𐩲𐩱 (1.030 ile kolayca karıştırılır) ** 40.000, 10.000 × 4 olarak yazılmaktadır: 𐩲𐩲𐩲𐩲 (40 ile kolayca karıştırılır) ** 253,000, 2 × 100.000 + 50.000 + 3 × 1000 olarak yazılmaktadır: 𐩣𐩣𐩾𐩱𐩱𐩱 (3.250 ile kolayca karıştırılır) == Zabūr == küçükresim|Zabur kaydı "Güney Arap ufacıkları" olarak da bilinen Zabur, Sabailerin anıtsal yazılarına ek olarak kullandıkları Güney Arap yazısının bitişik el yazısı biçiminie verilen isimdir. Müsned de denilmektedir. Aslında Zabur, eski Yemen'de Müsned ile birlikte kullanılan bir yazı sistemi olarak bilinmektedir. İkisi arasındaki fark, Müsned'in tarihi olayları belgelemede, Zebur'un ise dini yazılar için veya eski Yemenliler arasındaki günlük işlemleri kaydetmek için kullanılmasıdır. Zabur yazıları, papirüs veya hurma yaprağı sapları üzerine yazılmış palimpsest biçiminde bulunabilmektedir. == Evrensel Kodları == Güney Arap alfabesi, Ekim 2009'da 5.2 sürümünün yayınlanmasıyla Unicode Standardına eklenmiştir. Eski Güney Arabistan adı verilen Unicode bloğu U + 10A60 – U + 10A7F olarak ifade edilmektedir. U+10A7D blogunda "ESKİ GÜNEY ARAP BİRİNCİ NUMARASI" (𐩽) 'nın hem sayıyı hem de sözcük ayırıcıyı temsil ettiğine dikkat edilmesi gerekmektedir. Eski Güney Arap Resmi Unicode Konsorsiyumu kod şeması 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F U+10A6x 𐩠 𐩡 𐩢 𐩣 𐩤 𐩥 𐩦 𐩧 𐩨 𐩩 𐩪 𐩫 𐩬 𐩭 𐩮 𐩯 U+10A7x 𐩰 𐩱 𐩲 𐩳 𐩴 𐩵 𐩶 𐩷 𐩸 𐩹 𐩺 𐩻 𐩼 𐩽 𐩾 𐩿 ==Alfenin kullanımına örnek görseller== * Yemen Ulusal Müzesi'nden fotoğraflar: File:Sana'_national_museum_02.jpg| File:Sana'_national_museum_03.jpg| File:Sana'_national_museum_04.jpg| File:Sana'_national_museum_05.jpg| File:Sana'_national_museum_06.jpg| File:Sana'_national_museum_08.jpg| File:Sana'_national_museum_09.jpg| File:Sana'_national_museum_10.jpg| File:Sana'_national_museum_11.jpg| File:Sana'_national_museum_12.jpg| File:Sana'_national_museum_13.jpg| * Yemen Askeri Müzesinden Fotoğraflar: File:Sana'_military_museum_05.JPG| File:Sana'_military_museum_06.JPG| File:Sana'_military_museum_08.JPG| == Ayrıca Bakılabilir == * Eski Kuzey Arap yazısı * Arap arkeolog Eduard Glaser * Coğrafyacı Carl Rathjens ==Kaynakça== Kategori:Ebced yazı sistemleri Kategori:Antik Yemen Kategori:Eski yazı sistemleri