Uluslararası Fonetik Alfabe

küçükresim|X-ışınları ile çekilmiş bir görüntü, çeşitli ünlü seslerin söylenimi sırasında ağzın hareketleri. Uluslararası Ses Abecesi veya Uluslararası Fonetik Alfabe (sesçil alfabe, sesçil abece, ), seslerin kâğıt üzerinde gösterilebilmesi için oluşturulmuş standart alfabedir. Tüm dillerdeki konuşma seslerini bir örnek biçimde kodlayabilmek için oluşturulmuş işaretler ve simgeler sistemidir. Bu sistemden en çok dilbilimde ve sözlüklerin hazırlanmasında yararlanılır. Dillerin doğru telaffuz edilmesini sağlamak, tutarsız ve keyfi yazımlarla çok sayıda transkripsiyon (yazı çevirimi) sisteminin doğurduğu karışıklıkları önlemek amacıyla geliştirilmiş alfabedir. IPA'nın bir amacı da bir sözcüğü diğerlerinden ayırmaya yarayan her ses için ayrı bir sembol geliştirmektir. IPA'da temel olarak Latin harfleri kullanılır. Bunun dışında başka alfabelerden harf alınmış (örneğin Yunan Alfabesi), bunlar Latin harflerine uyacak biçimde değiştirilmiştir. İnce ses ayırımları ve genizsilleşen ünlülerle sesin uzunluk, vurgu ve titreşimi, harflerin üstüne veya altına konan çeşitli işaretlerle belirtilir. IPA dar ve geniş yazı çevrimlerinde kullanılabilir. Mesela anadili İngilizce olanlar tek bir /t/ sesi ayırt ederler. Bu sebeple geniş yazı çevriminde bu sese karşılık tek bir sembol yeterlidir. Ama /t/'nin “tap”, “pat” ve “stem” gibi sözcüklerdeki söylenişlerinin birbirinden biraz farklı olduğunu belirtmek için dar yazıçevrimi yani /t/'nin altına veya üstüne belli işaretler koymak gerekir. Uluslararası Ses Abecesi umulduğu kadar başarılı olamamıştır. ABD'de Avrupa'ya nazaran daha az kullanılmıştır. Latin alfabesinin yanı sıra çok sayıda özel işarete yer verdiği için basım ve daktilo etme güçlüğü vardır. Daktilo güçlüğünü engellemek için X-SAMPA geliştirilmiştir. Yer kazanmak ve kolaylık sağlamak gayesiyle IPA işaretleri ekseriyetle değiştirilerek veya birbirlerinin yerine kullanılır. == Alfabe == === Ünsüzler === Akciğer ünsüzleri Eklemleme yeri → Dudaksıl Taçsıl Damaksıl Köksül Gırtlaksıl Eklemleme yeri → Çiftdudaksıl Dişsil-dudaksıl Dişsil Dişyuvasıl Artdişyuvasıl Üstdamaksıl (Ön) Damaksıl Artdamaksıl Küçükdilsil Yutaksıl Üstgırtlaksıl Eklemleme biçimi ↓ Patlamalı Genizsil Titrek Çarpmalı Sürtünmeli Yansürtünmeli Sürtünmesiz Yansürtünmesiz ;Notlar: * Çift olarak yazılan sembollerden soldaki ötümsüz, sağdaki ötümlü ünsüzleri gösterir. * Koyu alanlar, sesletimi imkânsız olduğu değerlendirilen ünsüzleri gösterir. \---- Akciğer dışı ünsüzler Akciğer dışı ünsüzler Akciğer dışı ünsüzler Akciğer dışı ünsüzler Akciğer dışı ünsüzler Akciğer dışı ünsüzler Şaklamalar Ötümlü içpatlamalılar Dışgırtlaksıllar Çiftdudaksıl Çiftdudaksıl Örnekler: Dişsil Dişsil/dişyuvasıl Çiftdudaksıl (Art)dişyuvasıl Damaksıl Dişsil/dişyuvasıl Dişyuvasıl-damaksıl Artdamaksıl Artdamaksıl Yandişyuvasıl Küçükdilsil Dişyuvasıl sürtünmeli Diğer simgeler Diğer simgeler Ötümsüz dudaksıl- artdamaksıl sürtünmeli Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl sürtünmesiz Ötümlü dudaksıl-damaksıl sürtünmesiz Artdamaksıllaşmış dişyuvasıl yansürtünmesiz Ötümsüz dişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli Ötümlü dişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli Ötümsüz artdişyuvasıl-damaksıl sürtünmeli * [ɧ] sesinin çıkış yeri tartışmalıdır. Patlamalı sürtünmeliler Patlamalı sürtünmeliler Patlamalı sürtünmeliler Çubuklu Çubuksuz Tanım Ötümsüz dişyuvasıl patlamalı sürtünmeli Ötümlü dişyuvasıl patlamalı sürtünmeli Ötümsüz artdişyuvasıl patlamalı sürtünmeli Ötümlü artdişyuvasıl patlamalı sürtünmeli Ötümsüz dişyuvasıl- damaksıl patlamalı sürtünmeli Ötümlü dişyuvasıl-damaksıl patlamalı sürtünmeli – Ötümsüz dişyuvasıl patlamalı yansürtünmeli – Ötümlü dişyuvasıl patlamalı yansürtünmeli Eşzamanlı ünsüzler Eşzamanlı ünsüzler Eşzamanlı ünsüzler – Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl patlamalı – Ötümsüz dudaksıl-artdamaksıl patlamalı – Ötümlü dudaksıl-artdamaksıl genizsil === Ünlüler === == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Uluslararası Ses Abecesi Uluslararası Sesbilgisi Derneği * Uluslararası Ses Abecesi (PDF) * Sözcüklerin IPA İle Yazılışı ve E-Sözlük === Ses dosyaları === * Peter Ladefoged'in Sesbilgisi Kursu (ses dosyalarıyla) * UFA tablosu * Dillerin sesleri hakkında bilgi * UFA tablosu * UFA tablolarının ses örnekli Flash sürümü * Bir diğer UFA ses örnek dizini Kategori:Fonetik alfabeler