Bilişsel psikoloji

Bilişsel psikoloji, düşünme, hissetme, öğrenme, anımsama, karar verme, dil, problem çözme ve yargılama gibi zihinsel süreçlerin en geniş anlamda incelenmesidir.Doğan Cüceloğlu (1991), İnsan ve Davranışı, "Psikolojinin Alanları", Remzi Kitabevi, ISBN 978-975-14-0250-9. Yani bilişsel psikologlar insanların bilgiyi anlama, saklama ve bilincine geri getirmeleriyle ilgilenirler. Bilişsel psikologlar zihinsel süreçlerin incelenebileceğine ve incelenmesi gerektiğine inanırlar. Her ne kadar bilişsel süreçler doğrudan gözlenemeseler de, davranışlar gözlenebilir ve bu davranışların altında yatan bilişsel süreçler hakkında çıkarımlar yapılabilir. Davranışçı öğrenme yaklaşımının egemen olduğu psikoloji bilimi 1950'lerden itibaren çeşitli sebeplerle bilişsel psikoloji anlayışının genel kabul gördüğü bir sürece girdi. İnsan zihni tekrar psikolojinin araştırma konusu oldu ancak bu sefer doğrudan zihnin gözlenmesi çabaları yerine davranışlar gözlenerek zihin hakkında çıkarım yapma yoluna gidildi. İnsan zihninin bilgisayarlar gibi girdi-işlem-çıktı süreçleriyle anlaşılmasının daha faydalı olacağı anlayışı paradigmatik bir değişime sebep oldu ve bu doğrultuda 50 ve 60'lı yıllarda dikkat, bellek, algı gibi konularda çok sayıda araştırma yapıldı. bilişsel psikolojide kullanılan bu araştırma yöntemleri, insan zihninin işleyişini anlamak için deneysel, gözlemsel ve bilişsel nörobilim tekniklerini kapsar. bazı yaygın bilişsel psikoloji araştırma yöntemlerinden bazıları deneysel yöntemler, laboratuvar ortamında kontrol edilen koşullarda yapılan deneylerdir. bilişsel psikolojide, deneysel yöntemler, zihinsel süreçlerin ölçülmesi, etkilerinin manipüle edilmesi ve farklı koşullar altında incelenmesi için kullanılır. örneğin, bir çalışmada, insanların hafızalarını test etmek için bir dizi kelime veya resim gösterilebilir ve daha sonra hatırlama yetenekleri ölçülebilir. gözlemsel yöntemler: gözlemsel yöntemler, insanların gerçek yaşam koşullarında veya laboratuvar ortamında doğal olarak sergiledikleri davranışları incelemek için kullanılır. bu yöntemler, insanların doğal ortamlarında davranışlarını gözlemleyen ve kaydeden araştırmacılar tarafından kullanılır. örneğin, bir araştırmacı, insanların bir sosyal ortamda nasıl etkileşime girdiğini gözlemleyebilir ve bu gözlemler sonucunda bir dizi hipotez geliştirebilir. bilişsel nörobilim yöntemleri: bilişsel nörobilim, bilişsel süreçlerin nörolojik temellerini inceleyen bir alandır. bilişsel psikologlar, insanların zihinsel süreçlerini incelemek için nörobilim tekniklerini kullanır. bu yöntemler, beyindeki farklı bölgelerin etkinliğini ölçmek ve insanların zihinsel süreçlerini izlemek için manyetik rezonans görüntüleme (mri), elektroensefalogram (eeg) ve manyetik beyin uyarımı (tms) gibi teknolojileri kullanır. anket yöntemi: bilişsel psikolojide anket yöntemi, bireylerin düşüncelerini, duygularını, inançlarını ve davranışlarını ölçmek için kullanılır. bu yöntemler, önceden hazırlanmış soruları içeren anketler veya mülakatlar gibi araçları kullanır. örneğin, bir araştırmacı, insanların işe alım süreçlerinde nasıl kararlar verdiklerini anlamak için anketler kullanabilir. bilişsel psikolojinin temelinde, zihinsel süreçlerin birçok unsuru yer alır. algılama, dikkat, bellek, düşünme, öğrenme, karar verme, problem çözme, dil ve zeka seviyeleri, bilişsel psikolojinin anahtar kavramları arasında yer alır. bilişsel psikologlar, bu süreçleri insan davranışını ve zihinsel süreçleri daha iyi anlamak için inceleyerek, insanların nasıl düşündüğü ve davrandığı hakkında daha iyi bir anlayışa sahip olurlar. bunun sonucunda, insan davranışı hakkında birçok farklı teori ve model geliştirilmiştir. bunlardan bazıları şunlardır: bilgi işleme modeli: bu model, insan zihninin bilişsel süreçlerini ayrıntılı bir şekilde tanımlar. model, insanların bilgiyi duyularından aldıklarını, belleklerinde depoladıklarını, işlediklerini ve sonunda bir davranışa dönüştürdüklerini öne sürer. bilişsel davranışçı terapi: bu terapi, kişinin düşüncelerinin duygusal durumunu etkilediği fikrine dayanır. bu terapi, insanların düşüncelerini ve inançlarını değiştirmeyi öğrenmelerini sağlayarak, duygusal rahatlama ve davranışsal değişiklikler yaratmayı hedefler. çoklu zeka teorisi: bu teori, insanların birden fazla zeka türüne sahip olduğunu öne sürer. teori, zekanın sadece matematiksel veya dil yeteneği olmadığını, aynı zamanda müzik, beden- kinestetik, doğa anlayışı ve diğer alanlarda da bulunabileceğini belirtir. sosyal öğrenme teorisi: bu teori, insan davranışının çevresel faktörler, öğrenme ve taklit yoluyla şekillendiğini öne sürer. teori, insanların gözlemleyerek ve taklit ederek öğrendiğini, ödüller ve cezalar yoluyla davranışlarının şekillendiğini öne sürer. bilişsel yedinci duyu teorisi: bu teori, insanların sezgilerinin, altıncı hislerinin olduğunu ve bilişsel işleme dayandığını öne sürer. teori, insanların bilinçaltındaki bilgiyi kullanarak bir şeylerin olacağına dair sezgileri olduğunu belirtir. bilişsel psikolojide yer alan teori ve modeller aynı zamanda birçok uygulamalı alanda da kullanılır. örneğin, eğitim ve öğretim, işletme ve yönetim, sağlık psikolojisi ve insan bilgisayar etkileşimi gibi alanlarda bilişsel psikolojinin teorileri ve modelleri kullanılır. sonuç olarak, bilişsel psikoloji insan zihninin işleyişini ve davranışlarımızın ardındaki düşünce süreçlerini anlamaya çalışan, insan davranışı hakkında birçok farklı teori ve model geliştirilmesine imkan tanıyan ve uygulamalı alanlarda da katkısı bulunan bir psikoloji dalıdır. == Zihinsel Süreçler == Bilişsel psikologların asıl odağı davranışları etkileyen zihinsel süreçlerdir. Bu süreçlerden bazıları şunlardır: === Dikkat === Bakınız: Dikkat === Bellek === Bakınız: Bellek === Algı === Bakınız: Algı === Üstbiliş === Bakınız: Üstbiliş == Ayrıca bakınız == * Sosyal biliş * Öğrenme * Uzaysal-zamansal akıl yürütme == Notlar == Kategori:Psikoloji dalları