Yaygın koordinat dönüşümleri listesi

Burada, en yaygın olarak kullanılan koordinat dönüşümü bazılarının bir listesi verilmiştir. Kısmi türevler alınırken çarpımın türevi gibi davranıldığı akildan çıkarılmamalıdır. Bir örnek olarak y=x.e^x.sin (x) fonksiyonunda üç çarpım vardır y'=(x)'.e^x.sin (x )+x. (e^x)'.sin (x)+x.e^x. (sin(x))' ve y'=e^x.sin (x )+x.e^x.sin (x)+x.e^x.cos (x) olur. veya; (x.y.z)'=y.z+x.z+x.y toplami tam türevi sağlar. Her parça türevin bir bilesenidir. ilk örnekte çarpim türevi tek değişkene uygulanırken ikincide 3 değişkene uygulandı Aşağıdaki örneklerin tümü yine çarpim türevi omurgası üzerine oturmustur. Matrisin her satiri üstten alta sırasıyla x, y, z fonksiyonlarının karşılikları olan kutupsal, küresel, silindirik vs nin türevleridir. 2 veya 3 bilinmeyenli bir denklemi çözerken bu determinant karşımıza çıkar. Bir diğer örnek olarak sunu kastediyoruz: :x=r\,\cos\theta \quad :y=r\,\sin\theta \quad : \frac{\partial(x, y)}{\partial(r, \theta)} = \begin{pmatrix} \cos\theta & -r\,\sin\theta \\\ \sin\theta & r\,\cos\theta \end{pmatrix} : \det{\frac{\partial(x, y)}{\partial(r, \theta)}} = r matrisin üst satiri x in türevi x' ve Alt satiri y nin türevi y' dür. matristeki degerler çarpim türevi alindiktan sonra aradaki isaretle iki bilinmeyenli bir denkleme dönüsen eşitliğin sağındaki kutupsal degerlerin matrisel gösterimidir. 3 değişkenli fonksiyonlarda ise benzer şekilde 3x3 matris olacaktır. == 2-Boyutlu == (x, y) standart kartezyen koordinat, ve r ve θ standart kutupsal koordinatlar olsun. === Kutupsal koordinatlardan kartezyen koordinatlara === :x=r\,\cos\theta \quad :y=r\,\sin\theta \quad : \frac{\partial(x, y)}{\partial(r, \theta)} = \begin{pmatrix} \cos\theta & -r\,\sin\theta \\\ \sin\theta & r\,\cos\theta \end{pmatrix} : \det{\frac{\partial(x, y)}{\partial(r, \theta)}} = r === Kartezyen koordinatlardan kutupsal koordinatlara === :r=\sqrt{x^2 + y^2} :\theta^\prime = \arctan\left|\frac{y}{x}\right| ==== Not ==== :\theta^\prime'yi çözmek için ilk kadran bileşke açı ile döner(0<\theta<\frac{\pi}{2}). ve \theta bulunur.Bunun için orijinal kartezyen koordinat başvurmalıdır,\theta'nın kadranını belirlemek ve çözmek için aşağıdakileri kullanın; :\theta :eğer \theta^\prime QI'in içindeyse: :\theta = \theta^\prime :eğer \theta^\prime QII'nin içindeyse: :\theta= \pi - \theta^\prime :eğer \theta^\prime in QIII'ün içindeyse: :\theta = \pi + \theta^\prime :eğer \theta^\prime in QIV'ün içindeyse: :\theta = 2\pi - \theta^\prime :\theta değeri için çünkü \theta, \tan\theta tüm değerlerinin bu şekilde çözülmesi için gereken yalnızca -\frac{\pi}{2}<\theta<+\frac{\pi}{2} aralığında tanımlı olmalıdır ve periyodik (\piperiodu ile)olmalıdır. Bu ters fonksiyon,sadece fonksiyon etki değerleri vermek anlamına gelir, ancak tek bir period ile sınırlı. Dolayısıyla, ters fonksiyonunu aralığında bir tam yarım daire. Bir de Aklınızda bulunsun :r=\sqrt{x^2 + y^2} :\theta = 2 \arctan \frac{y}{x+r} === Log-polar koordinatlar kartezyen koordinat sistemine === :\begin{cases}x = e^\rho\cos\theta, \\\ y = e^\rho\sin\theta.\end{cases} Karmaşık sayılar kullanılarak (x,y)=x+iy', dönüşümü gibi yazılabilir. : x + iy = e^{\rho+i\theta} \, Bu karmaşık üstel fonksiyonu ile verilir yani. === Kartezyen koordinatlardan "log-polar" koordinatlara === :\begin{cases} \rho = \log\sqrt{ x^2 + y^2}, \\\ \theta = \arctan \frac{y}{x}. \end{cases} === Bipolar koordinatlardan kartezyen koordinatlara === : x = a \ \frac{\sinh \tau}{\cosh \tau - \cos \sigma} : y = a \ \frac{\sin \sigma}{\cosh \tau - \cos \sigma} === İki merkezli bipolar koordinatlardan kartezyen koordinatlara === : x = \frac{r_1^2-r_2^2}{4c} : y = \pm \frac{1}{4c}\sqrt{16c^2r_1^2-(r_1^2-r_2^2+4c^2)^2} === İki merkezli bipolar koordinatlardan polar koordinatlara === : r = \sqrt{\frac{r_1^2+r_2^2-2c^2}{2}} : \theta = \arctan \left[ \sqrt{\frac{8c^2(r_1^2+r_2^2-2c^2)}{r_1^2-r_2^2}-1}\right] Burada 2c kutuplar arasındaki mesafedir. === Cesàro denkleminden kartezyen koordinat sistemine === : x = \int \cos \left[\int \kappa(s) \,ds\right] ds : y = \int \sin \left[\int \kappa(s) \,ds\right] ds === Kartezyen koordinatlardan Yay uzunluğu ve eğriliğe === \kappa = \frac{x'y-y'x}{(x'^2+y'^2)^{3/2}} s = \int_a^t \sqrt { x'^2 + y'^2 }\, dt === Polar koordinatlardan yay uzunluğu ve eğriliğe === \kappa=\frac{r^2+2r'^2-rr}{(r^2+r'^2)^{3/2}} s = \int_a^\phi \sqrt { 1 + y'^2 }\, d\phi == 3-Boyutlu == (x, y, z) standart kartezyen koordinatlar ve (ρ, θ, φ) küresel koordinatlar olsun,ölçülen açı ise +Z axisinden θ iledir.Φ 360° alındığında polar ile aynı düşüncelerle(2 boyutlu) bunun bir arctan'ı alındığında geçerli koordinatlara sahiptir. θ nın sınırı 180°'dir,0°dan 180°'ye dönen bir arccos'un hesaplanması herhangi bir sorun teşkil etmez, ancak arctanjantı için dikkatli olunur. Alternatif tanım için, θ −90°den +90°'ye döner şeklinde seçilmiştir, daha önceki tanımla ters yönde, o bir arcsin'e eşit bulunmayabilir, ancak arccotanjanta dikkat. Aşağıdaki tüm formüllerde bu durumdaki tüm θ açıları sinüs ve kosinüse değişebilir ve türevi olarak da artı ve eksiye değişebilir. Ana eksenlerden biri boyunca aynı yönde olan özel durumlarında tüm sıfıra bölünmeme sonuçlarının ve gözlemlerin pratikte çok kolay çözümleri vardır. === Kartezyen koordinatlara === ==== Küresel koordinatlardan ==== :{x}=\rho \, \sin\theta \, \cos\phi \quad :{y}=\rho \, \sin\theta \, \sin\phi \quad :{z}=\rho \, \cos\theta\quad : \frac{\partial(x, y, z)}{\partial(\rho, \theta, \phi)} = \begin{pmatrix} \sin\theta\cos\phi& \rho\cos\theta\cos\phi & -\rho\sin\theta\sin\phi \\\ \sin\theta\sin\phi & \rho\cos\theta\sin\phi & \rho\sin\theta\cos\phi \\\ \cos\theta & -\rho\sin\theta & 0 \end{pmatrix} Böylece hacim ögesi için: : dx\;dy\;dz=\det{\frac{\partial(x, y, z)}{\partial(\rho, \theta, \phi)}} d\rho\;d\theta\;d\phi = \rho^2 \sin\theta \; d\rho \; d\theta \; d\phi \; ==== Silindirik koordinatlardan ==== :{x}={r} \,\cos\theta :{y}={r} \, \sin\theta :{z}={h} \, : \frac{\partial(x, y, z)}{\partial(r, \theta, h)} = \begin{pmatrix} \cos\theta & -r\sin\theta & 0 \\\ \sin\theta & r\cos\theta & 0 \\\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} Böylece hacim ögesi için: : dx\;dy\;dz=\det{\frac{\partial(x, y, z)}{\partial(r, \theta, h)}} dr\;d\theta\;dh = {r}\; dr \; d\theta \; dh \; === Küresel koordinatlara === ==== Kartezyen koordinatlardan ==== :{\rho}=\sqrt{x^2 + y^2 + z^2} :{\phi}=\arctan \left( {\frac{y}{x}} \right)= \arccos \left( \frac{x}{\sqrt{x^2+y^2}}\right) = \arcsin \left( \frac{y}{\sqrt{x^2+y^2}}\right) :{\theta}=\arctan \left( \frac{\sqrt{x^2 + y^2}}{z} \right)=\arccos \left( {\frac{z}{\sqrt{x^2 + y^2 + z^2}}} \right) : \frac{\partial(\rho, \theta, \phi)}{\partial(x, y, z)} = \begin{pmatrix} \frac{x}{\rho} & \frac{y}{\rho} & \frac{z}{\rho} \\\ \frac{xz}{\rho^2\sqrt{x^2+y^2}} & \frac{yz}{\rho^2\sqrt{x^2+y^2}} & -\frac{\sqrt{x^2+y^2}}{\rho^2}\\\ \frac{-y}{x^2+y^2} & \frac{x}{x^2+y^2} & 0\\\ \end{pmatrix} ==== Silindirik koordinatlar ==== :{\rho}=\sqrt{r^2+h^2} :{\phi}=\phi \quad :{\theta}=\arctan\frac{r}{h} : \frac{\partial(\rho, \theta, \phi)}{\partial(r, \phi, h)} = \begin{pmatrix} \frac{r}{\sqrt{r^2+h^2}} & 0 & \frac{h}{\sqrt{r^2+h^2}} \\\ \frac{h}{r^2+h^2} & 0 & \frac{-r}{r^2+h^2} \\\ 0 & 1 & 0 \end{pmatrix} : \det \frac{\partial(\rho, \theta, \phi)}{\partial(r, \theta, h)} = \frac{1}{\sqrt{r^2+h^2}} === Silindirik koordinatlara === ==== Kartezyen koordinatlardan ==== :r=\sqrt{x^2 + y^2} :\theta=\arctan\frac{y}{x} + \pi u_0(-x) \, \operatorname{sgn} y :h=z \quad : \frac{\partial(r, \theta, h)}{\partial(x, y, z)} = \begin{pmatrix} \frac{x}{\sqrt{x^2+y^2}}&\frac{y}{\sqrt{x^2+y^2}}&0\\\ \frac{-y}{x^2+y^2}&\frac{x}{x^2+y^2}&0\\\ 0&0&1 \end{pmatrix} ==== Küresel koordinatlardan ==== Not: Bu bölümün isimlendirme ile tutarlılık için güncellenmesi gerekir. Bir diyagramda her bir değişkenin neyi temsil ettiğini gösteren bu makale içine dahil edilmelidir. Genellikle \theta \, küresel koordinatlar ve \phi \, silindirik koordinatlar için düzlem açısı için polar açıyı temsil eder. Burada iki karışık ve karışıklığa neden olabilir. : r = \rho \sin \phi \, : \theta = \theta \, : h = \rho \cos \phi \, : \frac{\partial(r, \theta, h)}{\partial(\rho, \theta, \phi)} = \begin{pmatrix} \sin\phi & 0 & \rho\cos\phi \\\ 0 & 1 & 0 \\\ \cos\phi & 0 & -\rho\sin\phi \end{pmatrix} : \det\frac{\partial(r, \theta, h)}{\partial(\rho, \theta, \phi)} = - \rho === Kartezyen koordinatlardan yay uzunluğu, eğrilik ve burulma === :s = \int_0^t \sqrt { x'^2 + y'^2 + z'^2 }\, dt :\kappa=\frac{\sqrt{(zy'-yz')^2+(xz'-zx')^2+(yx'-xy')^2}}{(x'^2+y'^2+z'^2)^{3/2}} :\tau=\frac{z(x'y-y'x)+z(xy'-x'y)+z'(xy-xy)}{(x'^2+y'^2+z'^2)(x^2+y^2+z^2)} == Kaynakça == # Kategori:Koordinat sistemleri Kategori:Hamilton mekaniği Koordinat dönüşümleri