Dedeşen, Göle

Dedeşen, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür. Yeni İdari yapılanmayla 2014 yılından sonra Köprülü, Göle beldesine bağlı bir mahalle olmuştur. ==Tarihçe== Dedeşen köyünün eski adı Dadaşen'dir. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında "Dadacshen" (Dadşen) olarak geçer.1854 Kiepert Map of the Caucasus, Armenia, Kurdistan, and Azerbaijan Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Dadaşeni (დადაშენი) biçiminde yazılır. Dadaşeni, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alıyordu. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlıların eline geçmesinden önce Dadaşeni piskoposluk merkeziydi. Kola bölgesi, dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir. Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Dadaşen (Дадашен) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. 1886 yılında nüfusu, Türk olarak kaydedilmiş 262 kişiden oluşuyordu. Dadaşen'in nüfusu 1896 yılında 307 kişi, 1906 yılında 395 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271. Dadaşen köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Dadaşen Türkiye'ye bırakıldı. Dadaşen veya Dadaşeni adı zaman içinde Türkçede Dedeşen'e dönüşmüştür. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde köyün adı "Dedeşen / Dedeşen" (دەدەشین) olarak geçer. Bu sırada köy Kars vilayetinin Göle kazasının Merdenik olarak adlandırılan merkez nahiyesine bağlıydı.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 771. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 660 kişiden oluşuyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 351. 1965 genel nüfus sayımında Dedeşen köyünün nüfusu 1.270 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde sadece 306 kişi okuma yazma biliyordu.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 358. Dadaşeni, 10. yüzyılda kurulmuş olan ve Gürcü Kilisesi’ne bağlı Dadaşeni Piskoposluğu’nun merkeziydi. Piskoplosluk kilisesi olan Dadaşeni Kilisesi 9.-10. yüzyılda inşa edilmiştir. Üç nefli ve kubbeli bir bazilika olan kiliseden geriye sadece yıkıntıları kalmıştır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 180, ISBN 9789941478178. Yıkılmış olan kilisenin taşları köydeki caminin inşasında kullanılmıştır. Bölgeyi gezen Alman botanikçi ve gezgin Karl Koch bu kilisenin 1843 yılında da yıkık olduğunu yazmıştır.Ekvtime Takaişvili, 1907 Yılı Kola-Oltisi ve Çangli’de Arkeolojik Araştırmalar Gezisi (Gürcüce), 1938, Paris, s. 10-11. Dadaşeni Kilisesi'nin dışında köyde bir köy kilise daha vardır. Köyün merkezinin 3 km kuzeyinde bulunan tek nefli bu kilisenin bir kısmı günümüze ulaşmıştır. Köyde ayrıca üç kale bulunmaktadır. == Coğrafya == Köy, Ardahan il merkezine 42 km, Göle ilçe merkezine ise 8 km uzaklıktadır. == Nüfus == Yıllara göre köy nüfus verileri Yıllara göre köy nüfus verileri 2007 500 2000 646 == Kaynakça== == Dış bağlantılar == Kategori:Ardahan tarihi Kategori:Tao-Klarceti Kategori:Göle belde ve köyleri