Riva Kalesi

Riva Kalesi, İstanbul'un Beykoz ilçesine bağlı Riva'da, Riva Deresi'nin Karadeniz'e döküldüğü tepede yer alan bir kale. Cenevizliler döneminde yapıldığı düşünülen kalenin yapıldığı tarih tam olarak bilinmemektedir. İlk olarak 18. yüzyılda Revan Kalesi adıyla arşivlerde yer alan kalenin Karadeniz'den Riva Deresi'ne girişi kontrol etmek amacıyla yapıldığı belirtilmektedir. Osmanlı döneminde Karadeniz'den gelebilecek tehditlere karşı savunma amacıyla kullanıldığı kaydedilen kale bu dönemde çeşitli bakım ve onarım çalışmalarıyla güçlendirilmiştir. İstanbul'un işgali döneminde tahrip edilen kale 2016'da restore edilmiş olup günümüzde gezi amaçlı kullanılmaktadır. Kalenin iç ve dış kısmında iki avlu bulunmaktadır. Bölgede bulunan kayaçlardan elde edilen taşlarla yapılan kalenin bazı yerlerinde tuğla kullanımına da rastlanmaktadır. Kale, mimari özellikleri nedeniyle 18. ve 19. yüzyıl dönemi İstanbul kalelerine benzetilmiştir. == Tarihi == Kalenin inşa edildiği tarih tam olarak bilinmemektedir. Ancak genel yapısı ve kullanılan malzemeler nedeniyle kalenin Ceneviz döneminde yapıldığı düşünülmektedir. İlk olarak 1778-1779 yıllarında arşivlere Revan Kalesi olarak kaydedilmiştir. Karadeniz'den Riva Deresi'ne girişi kontrol etmek amacıyla yapıldığı belirtilmektedir. Yunan mitolojisinde Argonot denizcilerinin lideri İason'un, Altın Post'u ararken Riva Deresi'nde demir çapa aldığı, bu nedenle buraya Doğu Roma İmparatorluğu döneminde Ancyranum denildiği belirtilmektedir. Fransız mareşal Boucicaut, 1399 yılında İstanbul'un Anadolu yakasında, Karadeniz'e dökülen bir derenin kıyısında yer alan bir kaleyi zaptettiğini belirtmiştir. Boucicaut'un ele geçirdiği kalenin Riva Kalesi olduğu düşünülmektedir. Bununla birlikte, bu bilginin doğru olduğu kesin değildir. Evliya Çelebi, Boğaz çevresindeki bazı kalelerden bahsetmişse de, Riva'da bir kaleden bahsetmemiştir. Reşad Ekrem Koçu tarafından hazırlanan İstanbul Ansiklopedisinde, 1600'lü yıllarda Boğaz'daki tahkimatlara Kazaklar ve Ruslar tarafından saldırılar düzenlendiği, IV. Murad döneminde bu saldırılar nedeniyle Bağdadcık ve Revancık adıyla iki yeni kale yaptırdığı aktarılmıştır. Avustralyalı tarihçi Jos von Hammer ise, 19. yüzyıl sonu İstanbul ve Boğaziçi hakkında yazdığı bir kitabında kaleyi "ihmal edilmiş bir kale" olarak tanımlamış, kalenin Asya içlerinden Boğaz'a yapılabilecek bir saldırıyı engellemek amacıyla yapıldığını belirtmiştir. Daha önceki tarihlere ait kaynaklarda kaleye ilişkin net bir bilginin bulunmaması nedeniyle, aslında kalenin 17 ilâ 18. yüzyıl civarlarında inşa edilmiş olabileceği düşünülmektedir. Osmanlı döneminde kale, Karadeniz'den gelebilecek tehditlere karşı savunma amacıyla kullanılmıştır. III. Mustafa döneminde, 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında İstanbul'da yaşanan iaşe sorunları nedeniyle İstanbul Boğazı'nın tahkimine özen gösterilmeye çalışılmıştır. Kalenin savunması için bin asker görevlendirilmiş olup bu askerler Karadeniz civarından seçilmiştir. Çoğunluğunun Laz ve Çepni kökenli olduğu belirtilen bu askerlere, kalenin Beykoz'a uzaklığı nedeniyle evlenme, ev kurma, bahçe sahibi olma gibi bazı ayrıcalıklar tanınmıştır. Kale farklı dönemlerde bakım ve onarım çalışmaları geçirmiştir. İstanbul'un işgali döneminde İngiltere tarafından tahrip edilen kale bir dönem kafeterya olarak hizmet vermiş olup günümüzde gezi amaçlı olarak kullanılmaktadır. Kalenin restorasyonu için 2016 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından ihaleye çıkılmıştır. Restorasyon işi kapsamında kale duvarlarında ve derzlerde temizlik yapılmış, yetişen bitkiler ayıklanmıştır. Yine kale duvarlarında temizlik, onarım, tuz alma gibi işlemler gerçekleştirilmiş, taş duvar ve tuğla imalatları ile birlikte duvarlardaki çatlaklar doldurulmuştur. == Mimari özellikleri == Kalenin biri yıkık olmakla birlikte iki burcu vardır. İçerisine batı yönüne doğru açılan kapıdan girilmektedir. İç kısımdaki küçük avludan geçilerek büyük avluya ulaşım sağlanmaktadır. Kalede gerçekleşen restorasyon öncesinde Riva bölgesinde bulunan kayaçlardan elde edilen taşlar kullanılmıştır. Bununla birlikte bazı yerlerde tuğla kullanımı da mevcuttur. Kapılardaki yarım daire şeklindeki taş kemerler, mahzenler ve geniş mazgallar nedeniyle kale mimarisi 18. ve 19. yüzyıl İstanbul kalelerine benzetilmektedir. Bu yapıyı Bizans yapılarına benzetenler de mevcuttur. Eski bir kalenin yerine veya temelleri üzerine inşa edilen bir Osmanlı yapısı olabileceğine ilişkin değerlendirmeler de yapılmıştır. Kale yapımında kullanılan taşların Üst Kretase dönemine ait volkanik kalıntılardan oluştuğu belirtilmektedir. Andezitik lavlardan oluşan bu taşlar, bölgedeki dere yataklarından elde edilen kum ve taş ocaklarından alınan agrega, kalenin harç ve sıvası için kullanılmıştır. Osmanlı Arşivinde yer alan belgelerde kale yerleşimi ada olarak tanımlanmaktadır. 1838 tarihli bir haritada, kalenin güneydoğu tarafında bir hendeğin bulunduğu, kalenin karayla tek bağlantısının bu hendeğin üzerindeki köprü olduğu görülmektedir. Atıf Yılmaz'ın yönettiği 1962 yapımı "Beş Kardeştiler" filminde de deniz suyunun kalenin batı tarafındaki eteklerine kadar geldiği belirtilmektedir. Bu nedenle günümüzde kalenin etrafındaki zeminin sonradan doldurulmuş yapay bir zemin olduğu yorumu yapılmıştır. == Galeri == Dosya:Riva Kalesi girişi 03.jpg|Karşıdan kale girişi Dosya:Riva Kalesi içi 01.jpg|Kale girişinin iç kısmı Dosya:Riva Kalesi içi 02.jpg|Kale içerisindeki oda Dosya:Riva Kalesi içi 03.jpg|Kale içerisindeki odalardan biri Dosya:Riva Kalesi içi 06.jpg|Kalenin dış avlusu Dosya:Riva Kalesi içi 11.jpg|Kalenin iç avlusu Dosya:Riva Kalesi manzara 01.jpg|Kaleden manzara görünümü == Kaynakça == Kategori:Osmanlı tahkimatları Kategori:İstanbul'daki görülecek yerler Kategori:İstanbul'daki kaleler Kategori:Türkiye'deki Bizans tahkimatları