Türkiye'deki saat kuleleri listesi

Türkiye'deki saat kuleleri listesi, Türkiye'deki kayda değer saat kulelerinin yer aldığı derleme. Saat kulesi geleneği ilk olarak 13. yüzyıl Avrupa'sında başlamış, 16. yüzyıl sonlarında Osmanlı İmparatorluğu topraklarına sirayet etmiş ve günümüz Türkiye'sinin bulunduğu Anadolu'daki ilk saat kulesi de 1797 yılında Safranbolu'da dikilmiştir. II. Mehmed döneminden başlayarak Osmanlı yüksek zümresinin mekanik saat kullanmasına rağmen saat kulesi kavramının Osmanlı ve Anadolu coğrafyasında Avrupa'ya göre geç kabul görmesinin nedenleri konusunda farklı yorumlar ortaya atılmıştır. Abdülhak Adnan Adıvar bu durumu müezzin, muvakkit ve kayyımların önemini kaybedeceği endişesine bağlarken Bernard Lewis matbaa gibi saatin de İslami sosyal dokuda çatlaklar meydana getirebileceğinden çekinildiğini savunmaktadır. Şule Gürbüz ise muvakkitlerin namaz vaktini dakikası dakikasına doğru hesaplayabilmelerine rağmen mekanik saatlerin kimi zaman doğru vakti göstermediğini ve bu hata payından dolayı saat kulelerinin yaygınlaşmadığını belirtmektedir. II. Abdülhamid'in 25. tahta çıkış yıldönümünde ve 30. cülûs yıldönümünde yayımlanan fermanlarla çok sayıda saat kulesi inşa edilmiştir ve bu fermanlar saat kulelerinin yaygınlaşması yolunda önemli bir eşik kabul edilmektedir. II. Abdülhamid'in saltanatının öncesinde ise Ziya Paşa, Adana ve Amasya mutasarrıflığı sırasında birçok kule inşa ettirmiştir. Merkezî otoriteyi temsil eden yapılar olan saat kuleleri Antalya Saat Kulesi, İzmit Saat Kulesi örneklerinde olduğu gibi çoğunlukla bulundukları şehrin merkezinde inşa edilmişlerdir. Bilecik Saat Kulesi, Bolu Saat Kulesi, Göynük Saat Kulesi, Kastamonu Saat Kulesi, Mudurnu Saat Kulesi, Sivrihisar Saat Kulesi, Bursa'daki Tophane Saat Kulesi ve İstanbul'daki Tophane Saat Kulesi ise şehre tepeden bakacak bir konuma ya da bir yamaca dikilmişlerdir. Yıldız Saat Kulesi gibi belli kompleks içerisinde yer alanlarla beraber Şişli Etfal Hastanesi Saat Kulesi gibi bir yapının parçası olan saat kuleleri de bulunmaktadır. Bununla beraber Ali Çetinkaya Garı Saat Kulesi, Alsancak Garı Saat Kulesi, Ayvalık Saat Kulesi, Bergama Saat Kulesi, Gümüşhacıköy Saat Kulesi, Mersin Saat Kulesi, Merzifon Amerikan Koleji Saat Kulesi, Sivas Jandarma Kışlası Saat Kulesi, Şirinyer Amerikan Koleji Saat Kulesi ve Diyarbakır'daki Hamidiye Saatli Çeşmesi yükseldikleri yapıyla bağdaşık olan kulelerdendir. Ayrıca Niğde Saat Kulesi, Sinop Saat Kulesi ve Zile Saat Kulesi tarihî kalelerin üzerinde yükselen saat kulesi örneklerindendir. Eski bir fabrika bacasına saat eklenmesiyle oluşan Hacı Paşa Saat Kulesi ile minareye saat eklenmesiyle oluşan Tepsi Minare de daha sonra saat kulesine çevrilen kule örneklerindendir. Ayrıca bir kule yapısı olmayan ancak bulunduğu binanın yüksek bir noktasında yer edinen Çiçek Pasajı Cephe Saati, Galatasaray Lisesi Çatı Saati, Haydarpaşa Garı Çatı Saati ve Sainte- Pulchérie Fransız Lisesi Çatı Saati de saat kulesi kapsamında değerlendirilmektedir. Çoğu saat kulesi taştan imal edilmekle beraber Gerede Saat Kulesi ve Mudurnu Saat Kulesi örneklerindeki gibi ahşap malzemeden yapılan kuleler de bulunmaktadır. Dolmabahçe Saat Kulesi, İstanbul Üniversitesi Saat Kuleleri ve İzmir Saat Kulesi gibi bazı kuleler estetik değerleriyle önemli yapıtlar olmakla beraber çoğu saat kulesi İslam mimarisinin genel karakteristiğine uygun olarak yüksek veya gösterişli olmalarına rağmen çoğunlukla çevreleriyle uyum içerisinde kalan yapılardır. İşlevsel açıdan ise saati göstermenin yanı sıra Samsun Saat Kulesi gibi yangın ve gözetleme kulesi olarak kullanılan saat kuleleri olduğu gibi Dolmabahçe Saat Kulesi örneğinde olduğu üzere barometre ve termometreleriyle hizmet veren saat kuleleri de bulunmaktadır. Kayseri Saat Kulesi, Muğla Saat Kulesi, Tokat Saat Kulesi ayrıca muvakkithane olarak kullanılmakta, Çanakkale Saat Kulesi gibi birçok saat kulesi kaidesindeki çeşme ile aynı zamanda bu yönde hizmet vermekte, Göynük Saat Kulesi, Manisa Saat Kulesi ve Tepsi Minare ise kadranı olmaksızın yalnızca çalar sistemiyle çalışmaktadır. Günümüzde çok sayıda saat kulesi bulunmakla beraber kayda değer niteliğe sahip olan kule sayısı yüz yirmi altıdır. En çok saat kulesi bulunan şehir yirmi kule ile İstanbul ve ardından yedi kule ile İzmir'dir. Bölge olarak ise İç Anadolu Bölgesi en fazla saat kulesinin yer aldığı bölgedir. Yüz yirmi altı kuleden yirmi üçü günümüzde ayakta değildir. On biri yıkıldıktan sonra aynı noktada yeni bir saat kulesi dikilmiş, dördü ise farklı bir noktaya taşınmış ya da yıkıldıktan sonra farklı bir noktada yeniden inşa edilmiştir. == Türkiye'deki kulelerin mimarisi ve saat mekanizması == 19\. yüzyıl ve 20. yüzyıl başına tarihlenen saat kuleleri ve bunlar örnek alınarak yapılan daha yeni tarihli saat kuleleri genel olarak kaide, gövde ve köşk bölümlerinden oluşmaktadır. Kaide bölümünde bir oda ve gövdeye çıkan merdiven, gövde bölümünde "Z" şeklinde ya da spiral şekilde köşke çıkan merdiven, köşkte ise saat mekanizması yer almaktadır. Saat mekanizmasının üzerinde küçük bir saat bulunmakta ve bu saat bir mille yukarı bağlanmaktadır. Kadranda bulunan akrep ve yelkovanın hareketini sağlayan mil ayrıca varsa çanın tokmağını da çalıştırmaktadır. Mekanizmanın çarkları arasındaki iki makaraya sarılı olan ve iki çelik halatın uçlarında bulunan ağırlıklar aşağı yukarı inip çıkarak saatin kurulması ve sağlıklı çalışmasını sağlamaktadır. Birinci makaraya bağlı bulunan halat saatin çalışmasını sağlarken ikinci makaraya bağlı olan halat ve ağırlık ise tokmağın çana vurmasını sağlamaktadır. Köşkün tepesinde yer alan çanın üzeri kubbe ya da külahla örtülüdür ve sesin uzaklara ulaşabilmesi amacıyla çanın etrafında açıklıklar yer almaktadır. Saatler her saat başı saat sayısı kadar ya da tek vuruş yapacak şekilde üretilmişlerdir. Bazı saatler ise saat başlarının yanı sıra yarım saatlerde de çalmaktadır. Bazılarında ise saat başı vuruşlar bir iki dakika ara ile tekrar edilmektedir. Bu düzenin sürmesi içinse saatler özelliklerine göre on beş günde bir veya ayda bir kurulmaktadır. Ezani saate göre ayarlanan kule saatleri 1925 yılında çıkarılan Günün 24 Saate Taksimine Dair Kanun ile zevali saate uyarlanmıştır. 1928 yılındaki Uluslararası Rakamların Kullanılmasına Dair Kanun'la da kadranlardaki Doğu Arap rakamları ile ifade edilen saatler Arap rakamları ve Latin rakamları ile değiştirilmiş, kimi kadranlarda da hem eski hem de yeni rakamlar birlikte kullanılmaya başlanmıştır. == Anahtar == Kırmızı Yok oldu Mavi Yıkıldıktan sonra aynı noktada yeniden dikildi Yeşil Yıkıldıktan sonra farklı bir noktada yeniden dikildi ya da taşındı (herhangi bir renkli sütun içerisinde olmayan başlıklar tahribata uğranılmadığını ifade etmektedir.) == Liste == # Ad Konum Yapılış Not Kaynak 1 1882 2 1954 3 1999 4 Alaca Saat Kulesi 2001 5 1939 6 1890 7 1885 8 Amasya Saat Kulesi 2002 9 Ankara Saat Kulesi 1884 10 Antalya Saat Kulesi 11 1926 12 Aya Fotini Kilisesi Saat Kulesi 1892 13 Ayios Konstantinos ve Ayia Eleni Kilisesi Saat Kulesi 1861 14 1870 15 16 1914 17 1901 18 1893 19 Batman Saat Kulesi 2003 20 Bayburt Saat Kulesi 1924 21 Bayramyeri Saat Kulesi 1955 22 Bergama Saat Kulesi 1865 23 1920 24 Bilecik Saat Kulesi 1907 25 1892 26 Bolu Saat Kulesi 1989 27 1987 28 Boyabat Saat Kulesi 1983 19 Bozcaada Saat Kulesi 1867 30 Burdur Saat Kulesi 1937 31 1882 32 1923 33 1896 34 1901 35 36 1866 37 1991 38 2005 39 1876 40 1894 41 1894 42 2009 43 Edirne Saat Kulesi 1886 44 Erzincan Askerî Ortaokulu Saat Kulesi 1892 45 1892 46 Fuar Saat Kulesi 1938 47 Galatasaray Lisesi Çatı Saati 1908 48 Gelibolu Saat Kulesi 1901 49 Gerede Saat Kulesi 1882 50 Gerze Saat Kulesi 51 1923 52 2009 53 2007 54 55 1901 56 Havza Saat Kulesi 57 1908 58 1925 59 1865 60 İzmir Saat Kulesi 1901 61 İzmit Saat Kulesi 1902 62 1987 63 Karaman Saat Kulesi 2009 64 65 66 Kastamonu Saat Kulesi 1885 67 Kayseri Saat Kulesi 1907 68 Kemer Saat Kulesi 2006 69 Konya Saat Kulesi 1872 70 Kurtalan Saat Kulesi 1999 71 1996 72 2006 73 Ladik Saat Kulesi 1889 74 Maden Saat Kulesi 1898 75 Manisa Saat Kulesi 1975 76 Mardin Saat Kulesi 2003 77 1900 78 1899 79 2008 80 Mersin Saat Kulesi 1898 81 Merzifon Amerikan Koleji Saat Kulesi 1919 82 Merzifon Saat Kulesi 1866 83 Mudurnu Saat Kulesi 1964 84 1885 85 1866 86 Osmaniye Saat Kulesi 1999 87 Panayia Evangelistria Kilisesi Saat Kulesi 1893 88 Safranbolu Saat Kulesi 1797 89 1890 90 Samsun Saat Kulesi 2001 91 Siirt Saat Kulesi 1975 92 Sinop Saat Kulesi 1901 93 1890 94 Sivas Saat Kulesi 1803 95 1908 96 Sivrihisar Saat Kulesi 1900 97 Sungurlu Saat Kulesi 1891 98 99 1986 100 2008 101 1912 102 1907 103 Tarsus Saat Kulesi 1893 104 Tepsi Minare 105 Tokat Saat Kulesi 1902 106 Tophane Saat Kulesi 1849 107 Tophane Saat Kulesi 1905 108 Trabzon Saat Kulesi 1863 109 Turgutlu Saat Kulesi 110 2006 111 1959 112 1936 113 1986 114 115 1890 116 Yozgat Saat Kulesi 1908 117 Zile Saat Kulesi 1875 == Notlar == == Kaynakça == ;Genel * * * == Konuyla ilgili yayınlar == * * * Saat kulesi Kategori:Türkiye'deki yapı listeleri