Dünyanın evrimi kuramı

Evren ve dünyaya ait kronoloji (andizin) çalışmasıdır, çağlara ait tablolar için Çağ sayfasına bakılması gerekmektedir. == Kozmolojik dönemler == :13,5 milyar yıl önce Büyük patlama ile maddenin evriminin başlaması : Big Bang Ayrıntılı bilgi : İnsanlık Tarihi, Alaeddin Şener, sayfa 33-38Bilim ve Teknik Dergisi sayı: 377 ::Büyük patlamadan 10-35 saniye sonra atom altı parçacıkları ; Kuarkların oluşması ::Büyük patlamadan 1 saniye sonra Gama ışınları ::Büyük patlamadan 3 dakika sonra genişleyen evrenin yarıçapı 40 ışık yılı noktaya ulaşması ::Büyük patlamadan 100 bin yıl sonra maddenin görünmesi ::Büyük patlamadan 3 milyon yıl sonra ilk elementler Helyum ve Hidrojen’in ortaya çıkması Büyük patlamadan sonraki aşamalar :Yaşamın Kökeni, Osman Gürel, Sayfa 13 ve 48) :5 milyar yıl önce, Güneş’in oluşması ==Kambriyen öncesi devir (4.570 myö – 542 myö)== ===Hadean (4.570 myö – 4.000 myö)=== :4,5 milyar, Dünya’nın oluşması ===Arkeyan (4000 myö – 2500 myö)=== :4 milyar, Ay’ın oluşması :3,5 milyar Canlılığa geçiş ve tek hücreliler ::3,465 milyar, Cyanobacteria benzeri canlılar :3 milyar, prokaryotlar (çekirdeksiz tek hücreliler) ===Proterozoik (2500 – 542 myö)=== :2 milyar, ökaryotlar (çekirdekli tek hücreliler) :1,5 milyar, 600 milyon, bakteriler – deniz yosunları – mantarlar – ilkel canlılar :1,2 milyar, eşeyli üreme :700 milyon hayvanlar ve bitkiler farklılaşıyor ==Fanerozoik Devir (542 myö – günümüz)== === Paleozoik devir (542 – 251 myö) === ====Kambriyen (542 – 488.3 myö)==== :600-530 milyon, omurgasız deniz canlıları :530 milyon, omurgalı deniz canlıları, yaşamın karalara geçmeye başlaması :500-400 milyon, kabuklular, midyegiller, deniz yosunları, su otları ====Ordovisyen (488.3 – 443.7 myö)==== :445 milyon, ilk gerçek çeneliler :430 milyon, ilk çok bacaklılar ====Silüryen (443.7 – 419 myö)==== :İlk kemikli ve kıkırdaklı balıklar ====Devoniyen (419 – 359.2 myö)==== :419 milyon, ilk et yüzgeçliler :400 milyon, ilk dört üyeli benzeri et yüzgeçliler (tetrapodomorflar) :360 milyon, ilk dört üyeliler, ilk böcekler ====Karbonifer (359.2 – 299 myö)==== :359-323 milyon, Missisippiyen dönemi, karaların genişlemesi, ilkel kafadan bacaklılar, kanatlı böcekler, sürüngenler, memeli benzeri sürüngenler :323-299 milyon, Pennysylvanian dönemi, sıcak iklim, bataklıklar, iri sürüngenler, Böcekler ====Permiyen (299 – 251 myö)==== :299 milyon, Pelikozorlar :275 milyon, ilk terapsidler :260 milyon, ilk sinodontlar === Mezozoik devir (251 – 65.5 myö) (orta evrim düzeyinde canlılık) === ====Trias (251 – 199.6 myö)==== :240 milyon, ilk dinozorlar :Triyas dönemi, volkan etkinlikleri, deniz sürüngenleri (ihtiyozorlar, plesiyozorlar), teruzorlar :225 milyon, eski (arkaik) (yumurtlayan) memeliler (mammaliamorpha) :200 milyon, Triyas-Jura yok oluşu ====Jura (199.6 – 145.5 myö)==== :Dinozorların çeşitlenmesi :160 milyon, ilk doğuran memeliler :150 milyon, ilk kuşlar :145 milyon, Jura-Kretase yok oluşu ====Kretase (145.5 – 65.5 myö)==== :Çiçekli bitkiler, günümüz böcekleri :66 milyon, Kretase-Tersiyer yok oluşu (kuş olmayan dinozorların, teruzorların, plesiyozorların ve bazı ilkel memeli gruplarının soyunun tükenmesi), plasentalı ve keseli memeliler === Cenozozik devir (65.5 – 0 myö) (son jeolojik dönem) === ==== Paleojen (65,5 – 23,03 myö) ==== :66-55 milyon, Paleosen dönemi, günümüz memeli takımlarının en eski üyeleri, ilk primatlar, mesonychianlar, condylarthlar :55-33 milyon, Eosen dönemi, ilk atgiller, devegiller, gergedanlar, prosimiyenler, arkaik balinalar, ilk maymunlar (antropoidler), entelodontlar :33-23, Oligosen dönemi, ilk kedigiller, ilk insansılar, Yeni Dünya maymunları, modern balinalar, boynuzlugiller, geyikgiller, ====Neojen (23.03 – 2,588 myö)==== :23-5.3 milyon, Miyosen çağı, su aygırları, Zürafagiller, hominidler :13 milyon, Pongineler (Orangutan soy ağacının ayrılması) :7-10 milyon, hominineler (Goril, Şempanze ve insan soy ağacının ayrılması) :5.3-2.5 milyon, Pliyosen çağı, dağların yükselmesi, iklimin soğuması, kılıç dişli kaplanlar, mamutlar, :5 milyon, insansıların dikilmesi (homininanlar) (ayağa kalkması)Bilim ve Buluşlar Tarihi, Isaac Asimov, sayfa 9-12Bilim ve Teknik Dergisi sayı: 373İnsanlık Tarihi, Alaeddin Şener, sayfa 48-64 :4-3 milyon, Australopithecus :3 milyon, insan cinsi (homo) ve onun ilk türü (homo habilis) == Kültürel evrimin organik evrim önüne geçmesi == ===Kuvaterner (2,588 – 0 myö) - Paleolitik Kültür Evresi başlangıcı (Eski Taş Çağı)=== :2,5 milyon, kültürel evrimin organik evrim önüne geçmesi, :2,5 – 2 milyon, yetenekli insan (homo habilis), taş aletler :2 milyon, Kuaterner dönemi, Pleyistozen çağı (10 bin yıl öncesine kadar) dik insan (homo erectus), buzulların yayılması :500 bin, Ateş kullanımı :200 bin, Çağdaş tipte düşünen insan (modern homo sapiens) (bugün var olan ırklar), din Bilim ve Buluşlar Tarihi, Isaac Asimov, sayfa 17, Cenazede yiyecek ve içecekler sık sık ölüyle gömülüyordu. Eğer ölümden sonra hayat olduğunu hissettilerse bunu din dediğimiz şeyin ilk olarak ortaya olarak düşünebiliriz :31-13 bin, Sanat31 bin, Güney Afrika’daki Classies Irmağı ağzındaki Cosquer Mağarası en eski resimleri 31 bin, Fransa’daki Chauvet Mağarası resimleri 25 bin, Cosquer Mağarası resimleri 17 bin, Lascaux mağarası resimleri 15 bin, Tuc d’Audoubert Mağarası resimleri 13 bin Niaux Mağarası resimleri :14 bin, Hayvanların evcilleştirilmesi1950’lerde Kuzey Irak’ta insanlarla birlikte köpek fosilide bulunmuştur === Mezolitik Kültür Evresi başlangıcı (Orta Taş Çağı) === *Avrupa'da Mezolitik, Ön Asya'da Protoneolitik *Holosene jeolojik çağının başlangıcı (11,4 bin yıl önce - günümüz) :MÖ 10 bin – Holocene çağı, Asalaklıktan üreticiliğe geçiş === Neolitik Kültür Evresi başlangıcı (Cilalı Taş Çağı) (Yeni Taş Çağı)=== :MÖ 9000 :MÖ 8000 – Tarım, yerleşik hayat :MÖ 7000 – Çömlekçilik :MÖ 6000 – Dokumacılık, keten, sal, orak, Öküzün evcilleştirilmesi :MÖ 5000 – Sulama, terazi :MÖ 4000 – Bakır, güneş saati, Pakistan'da İndus Uygarlığı ===İlk Çağ=== ==== Tunç Çağı (MÖ 3300–1200)==== :MÖ 3600 – Bronz kullanımı :MÖ 3500 – Sümerlerde Tekerlekli arabalar-yazı- saban , Mısır’da Nehir kayıkları :MÖ 3000 – Eşitlikçi ilkel topluluktan katmanlı uygar topluma geçiş (Uluslar) , Mum kullanımı :MÖ 2800 – Takvim :MÖ 2650 – Taş anıtlar :MÖ 2500 – Edebiyat (Homeros’un İlyada ve Odysseia), Cam :MÖ 2340 – İmparatorluklar :MÖ 20. yüzyıl – At’ın evcilleşmesi , Fenike şehir devletleri :MÖ 19. yüzyıl :MÖ 18. yüzyıl – Matematik ve Gökbilim ,Fermantasyon :MÖ 17. yüzyıl – Hammurabi Kanunları :MÖ 16. yüzyıl :MÖ 15. yüzyıl – Tıp, Ebers Papirüsü, Alfabe :MÖ 14. yüzyıl :MÖ 13. yüzyıl – Tektanrıcılık :MÖ 12. yüzyıl – Boyalar ====Demir Çağı (MÖ 1190 - MÖ 330)==== :MÖ 11. yüzyıl – Denizcilik :MÖ 10. yüzyıl :MÖ 9. yüzyıl :MÖ 8. yüzyıl :MÖ 7. yüzyıl :MÖ 6. yüzyıl :MÖ 5. yüzyıl :MÖ 4. yüzyıl :MÖ 3. yüzyıl :MÖ 2. yüzyıl : MÖ 1. yüzyıl : 1. yüzyıl : 2. yüzyıl : 3. yüzyıl : 4. yüzyıl ===Orta Çağ=== : 5. yüzyıl : 6. yüzyıl : 7. yüzyıl : 8. yüzyıl : 9. yüzyıl : 10. yüzyıl : 11. yüzyıl : 12. yüzyıl : 13. yüzyıl : 14. yüzyıl ===Yakın Çağ=== : 15. yüzyıl : 16. yüzyıl : 17. yüzyıl : 18. yüzyıl - Sanayi Devrimi : 19. yüzyıl : 20. yüzyıl : 21. yüzyıl == Kaynaklar - Notlar == == Kitaplar == * * * * * * === Diğer diller === *< Kategori:Evrim