Bakü Muharebesi (1918)

sağ|200px|küçükresim|Bakü Muharebesi (Mavi: İngiliz Kuvvetleri, Kırmızı:Osmanlı Kuvvetleri) Bakü Muharebesi (Rusça: Битва за Баку / Bitva za Baku, anlam: Bakü için muharebe), (Azerice: Bakı Muharibəsi) 1918 yılında Azeri ve Dağıstanlı gönüllülerle takviye edilen ve Kafkas İslam Ordusu adı verilen Osmanlı Ordusu'nun Bakü Sovyeti, Britanya İmparatorluğu (Birleşik Krallık, Avustralya, Yeni Zelanda ve Kanada), Merkezi Hazar Diktatörlüğü (Diktatura Tsentrokaspiya) ve Beyaz Ordu karşısında Bakü'yü almak için giriştiği muharebe. == Muharebe öncesi == 30 Mart - 3 Nisan 1918 tarihleri arasında Bakü şehri ve civarında Bakü Sovyeti ve Ermeni Devrimci Federasyonu kuvvetlerinin Müsavat Partisi ve Kafkas Süvari Tümeni (Dikaya Diviziya) arasında çatışmalar meydana gelmiştir. Çatışma sırasında Azeri sivillere yönelik katliam yaşanmış, olayın sonucunda Azeri ve diğer müslüman halklardan 3.000 - 12.000 kişinin öldürüldüğü aktarılmıştır. Lionel Dunsterville komutanlığındaki seçkin birliklerden oluşan (daha sonra Dunsterforce olarak adlandırılan) İngiliz kuvveti Ermenilerle müttefik olmuştur. === Batum Antlaşması === Türk ordusunun Azerbaycan'ı kurtarma harekâtının hukuki temeli Batum Antlaşması ile geçerlik kazanmıştır. 4 Haziran 1918 tarihinde Azerbaycan Millî Şurası ile Osmanlı Devleti arasında siyasi, hukuki, ticari ve askeri konulardan dost ilişkilerde bulunma maksadı ile antlaşma yapılmıştır.Anlaşmanın Rusça metni için bkz:Azerbaycanskaya Demokraticeskaya Respublika(1918-1920) Vneşnaya Politika(Dokumentı i materyalı), Bakü, 1998, s.14-17. Bu anlaşmanın 4. maddesine istinaden o tarihte Batum'da bulunan Azerbaycan Heyeti Osmanlı Hükûmetinden askeri yardım isteğinde bulunmuştur.M.E.Resulzade, Azerbaycan Cumhuriyeti Keyfiyeti Teşekkülü ve Şimdiki Vaziyeti, İstanbul, 1990, s.47. Enver Paşa'nın kardeşi Nuri Paşa'nın büyük çabasıyla kurulan Kafkas İslam Ordusu, daha sonra Filistin Cephesinden getirilen 106. ve 107. piyade ve 56. topçu alayları ile takviye edilmiştir.I Dünya Muharebesinde Osmanlı Ordusunun Kafkas Harekâtı, 'Azerbaycan Milli Ordusunun yaratılması ve Azerbaycan'ın İstiklâlini kazanması, Bakü, 1998, s.20-22. == Muharebe == Osmanlı Ordusu'nun esas harekât istikameti Nahcivan üzerinden Güney Azerbaycan topraklarına girmek idi. Buradaki amaç İngilizlerin Tebriz'e girişini engellemek olmuştur.Bu görevin üstesinden başarıya gelen Irak cephesinde bulunan 6. Ordu'ya bağlı Ali İhsan Sabis Paşa komutasındaki 4.kolordu birlikleri kuzeye ilerleyerek 8 Haziran 1918'de Tebriz'i ele geçirmiştir. Daha sonra Ermeni kontrolündeki Hoy üzerine ve oradan da Karabağ'a yürüyerek bir nevi Kuzey Azerbaycan'la Güney Azerbaycan'ı birleştirmişlerdi.Mehmet Saray, Türk-İran ilişkileri, Ankara, 1999, s.47. Bu dönemde Azerbaycan halkı Osmanlı ordusundan büyük beklenti içerisinde olmuştur.Nizamettin Ok, Kafkas Seferimiz 1918'de Milli İrade, İstanbul, 1977, s.12-13. Bakü'nün Enver Paşa açısından Türkistan'a açılan kapı olarak da önemi vardı. Bu dönemde Kazan Türkleri'nin "Millî İdare" reisi Sadri Maksudi Bey, 10 Mayıs 1918 tarihinde Moskova Büyükelçisi Galip Kemal Bey'i ziyaretinde Türkistan'ın birinci kapısı olan Bakü'nün hemen ele geçirilmesinin öneminden bahsetmiştir.Akdes Nimet Kurat, Türkiye ve Rusya, Ankara, 1970, s.527. == Muharebe sonrası == Savaşın bitimini Enver Paşa: "Allah'ın yardımı ile Bakü şehri 30 saatlik şiddetli muharebeden sonra, 15 eylül 1918 saat 9 sularında zabt edilmiştir." sözleri ile galibiyeti ifade etmiştir.Şevket Süreyya Aydemir, Makedonya'dan Orta Asya'ya Enver Paşa (1914-1922), Cilt III, Ankara, 1985, s.425-426 Bakü'nün ele geçirilmesinden sonra, 1918 yılı Ekim ayı başında da bir Osmanlı müfrezesi Dağıstan'a girerek orada kurulmuş bulunan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'ne askeri destek verdi. == Galeri == Dosya:LCDunsterville.jpg|Lionel Dunsterville Dosya:Nuri Killigil.jpg|Nuri Paşa Dosya:Dunster1.jpg|Lionel Dunsterville (solda), Dunsterforce kurmay subaylarıyla. Dosya:One of the british armoured cars in the battle of Baku.jpg|Muharebe sırasında Britanyalı zırhlı araba. Dosya:bakuroad.jpg|North Staffords (Dunsterforce'ya bağlı birlik, Bakü yolundan). Dosya:Armenian troops in a trench (Battle of Baku).jpg|Ermeni askerler (Bakü) Dosya:Armenians_baku1918.jpg|Ermeni birliği (Bakü) Dosya:Dunsterforce Rus Arm.jpg|Osmanlı saldırısı hemen öncesinde Rus ve Ermeni askerleri. Dosya:Dunsterforce training.jpg|Osmanlı saldırısı hemen öncesinde yerli Bakü Ordusu eğitim birliği. Dosya:Parade_of_the_Army_of_Islam_in_Baku.jpg|Azeri askerlerin geçit töreni (Bakü) Dosya:Grave of Turkish officer in Gobustan Rayon (dead in 1918).JPG|Bir Osmanlı subayının kabri. 1918 yılında Kafkasya'ya gelip çarpıştı ve öldü. (Kobustan Rayonu) Dosya:Memorial for Turkish Martyrs in Gobustan Rayon.JPG|1130 Kahraman Türk şehidinin abidesi. (Kobustan Rayonu) Dosya:Memorial anglichanam.JPG|Britanyalı askerler için yapılan anıt (Bakü). == Kaynakça == Kategori:I. Dünya Savaşı Kafkasya Cephesi'nde muharebeler Kategori:Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin muharebeleri Kategori:1918'de Azerbaycan Kategori:Dağıstan Kategori:1918'de çatışmalar Kategori:Osmanlı İmparatorluğu'nun muharebeleri