12 hayvanlı takvim

küçükresim|12 Hayvanlı Takvim'de hayvanlara göre yıllar.|200x200px|alt=12 Hayvanlı Takvim, Asya'da, özellikle Çinliler ve Türki halklar tarafından yaygın olarak kullanılmış bir takvim. Ayrıca Japonlar, Koreliler, Vietnamlılar, Moğollar ve Mançular da değişik versiyonlarını kullanmışlardır. ==Çin Takvimi== Çince'de 地支 (Dìzhī) olarak bilinir. 12 hayvan ile sembolize edilir. 12 hayvanın her birine bir "Dünyevi dallar"Yuval Blum, "Introduction to the "STEMS AND BRANCHES" theory", Mahaya Forest Hill Integrative Health Clinic, Toronto. Archived: 2018-08-27 numarası atanır, böylece dünyevi dallar Çin burçlarına karşılık gelir. Çinli gök bilimciler "Suìxīng" (歲星 - Jüpiter) gezegeninin yörüngesini takip etmek için göksel daireyi 12 bölüme ayırdılar. Daha sonra Suixing'in yörüngesi 12 yıla yuvarlandı (11.86'dan). Dünyevi Dallar günümüzde geleneksel Çin takviminin güncel versiyonunda ve Taoizm'de "Göksel kökler" ile birlikte kullanılmaktadır. Yönler Avrupa kültürünün aksine 4'e değil 12'ye ayrılmıştır. Çinli denizciler ve gök bilimciler tarafından bu sistem kullanılmıştır. Zhèng Hé gibi deneyimli denizciler 48 bölümlü bir pusula tercih ettiler. Aynı zamanda bir kardinal puan sistemi olarak da kullanılmıştır.Le système du temps dans la tradition chinoise , (David Elbaz'ın matematiksel analiz ve astronomik verilere dayanan "Çin geleneğinde zaman sistemi" konulu makalesi) Çin mitolojisine göre hangi hayvanın adının hangi sıraya koyulacağını göklerde yaşayan imparator Yu-Di hayvanlar arasında bir yarışma yaparak belirlemiştir.The Chinese Zodiac, The Race to Finish (Erişim tarihi: 05/10/2020)The Great Race for the 12 Creatures of the Zodiac, Glenda Joe, September 28, 2010 ==Türk Hayvanlı Takvimi== === Özellikleri === Bu takvimde her hayvan bir yılı gösterir. Örneğin; “Pars Yılı” gibi. Her yılın o hayvanın özelliklerine göre şekillendiğine inanılır. Örneğin Maymun yılında eğlence ve hilenin artacağı inanışı vardır. Çağ adı verilen (ÇAĞ: 12x5=60 yıl) şeklindeki dönemler halinde ilerler ve bu rakam ortalama insan ömrüdür. 12 Hayvanlı Türk Takvimi Mete Han’ın tahta çıkış tarihi olan M.Ö. 209’da başlar. === Yıllar === Bazı Türk boylarındaki ve bu boylara yakın olan farklı milletlerdeki kullanımları şu biçimdedir.Yrd.Doç.Dr. Nergis BİRAY, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi'nin "Hüseyin Ayan" özel sayısındaki (2009) "12 Hayvanlı Türk Takvimi" adlı makalesinin 3. sayfasında (derginin 673. sayfasında) bu tablo ile büyük oranda uyumlu başka bir tabloya yer vermektedir. Makalede ayrıca her bir hayvana dair başka pek çok ayrıntılı bilgi yer almaktadır.Yrd.Doç.Dr Mustafa Balcı, Türkbilig Dergisi'nin, 2010/20 sayısında 85-96 sayfalar arasındaki "Bilinmeyen Bir 12 Hayvanlı Takvim Risalesi: Takvîm-i Tatar Ma‘a-acem" adlı makalesinde aşağıdaki tabloda ayrı bir sütün halinde bulunmayan Tatar varyantına dair bilgiler aktarmaktadır. Bunlar da yine tablo içindeki verilerle uyumludur.Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Cilt 17, Sayı 1 (Mart 2020), Sayfa: 9-27 arasındaki "Karaim Halk Takvimi: Ulug Ata Sanavı" adlı makalesinde Elvina Er aşağıdaki tablo ile uyumlu pek çok hayvan adını içeren başka bir tabloyu açıklamaktadır. No Hayvan Diğer Söyleyişler Eski TürkçeKane, Daniel (2009). The Kitan Language and Script. Handbook of Oriental Studies, vol. 9. Leiden: Brill. ISBN 9789004168299 Farklı Kaynaklarda Çince Telafuz Anlam Hakas Takvimi Yön Özellikleri 1 Sıçan Sıçgan, Sıçkan, Çıçgan Sïčɣan, Küskü Küsgü 子 zǐ Fare Küske ("sıçan") 0° Kuzey Hareket, sezgi. 2 Ud Ut, Uy Ud Buğa, Buga, Boğa 丑 chǒu Öküz İnek, İneh ("sığır") Sakinlik, akıl, bilinç. 3 Bars Barıs,А. Мухамбетова (A. Mukhambetova), Казахский традиционный календарь The traditional Kazakh calendar Pars Bars 寅 yín Pars Tülgü ("tilki") Atılganlık, kavga. 4 Tavışgan Tavışkan, Tovışgan Tawïšɣan Koyan, Koban 卯 mǎo Tavşan Hozan ("tavşan") 90° Doğu Merhamet, korkaklık. 5 Lu5\. yıl bazı kaynaklarda Nek = Timsah olarak geçmektedir. "Nek yılı: Timsah yılı". Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 346. Luy, Ulu, UluğÇince kökenli Luu ("ejderha") sözcüğü Türkçeleşerek Uluğ/Uluğ ("büyük") şekline dönüşmüştür. Anlam kaymasına uğraması bu varlığa yönelik büyüklük algısıyla da bağlantılı görünmektedir. Bu biçimiyle günümüzde de bazı Türk dillerinde kullanılmaktadır. - Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) Luu Bal, Balıg, Balık 辰 chén Ejderha Kileski ("ejder") Talih, zenginlik. 6 Yılan Çılan, Cılan, Zılan Yïlan 巳 sì Yılan Çılan ("yılan") Saygı, hürmet, korku. 7 Yunt Yund, Yont, Yond Yunt Yılkı 午 wǔ At Çilgi, Çılgı ("at") 180° Güney Acele, telaş, sürat. 8 Koy Hoy, Honın, Konın Qoyn Koç, Koçkar, Huç 未 wèi Koyun Hoy ("koyun") Sevgi, dürüstlük, çokluk. 9 Biçin Meçin, Meşin, Piçin Bičin 申 shēn Maymun KiziKültürel Etkileşim Açısından 12 Hayvanlı Türk Takviminin Yayılışı, Ufuk Tavkul, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi (2007), 4/1:25-45 ("kişi") Eğlence, kurnazlık. 10 Tabuk Tagaku, Toguk, Toğ, Takık Taqïqu 酉 yǒu Tavuk Tanah ("tavuk") 270° Batı İsyan, cimrilik. 11 İt İyt,Prof.Dr. Zeyneş İsmail, “Kazak Türklerinde 12 Hayvanlı Takvim”, Tüksoy Dergisi, Mayıs 2003, Sayfa: 15 "İyt (it)" ve Sayfa: 17 "Madde-11: İt yılı" İşt İt Köbek, Kübek, Köpek 戌 xū Köpek Dorna, Torna ("turna") Sadakat, hissiyat. 12 Tonguz Tonuz Toŋuz, Laɣzïn 亥 hài Domuz Öski ("keçi") Karmaşa ve sükunet. Kazaklar bu takvim sistemine "Müşel" (Kazakça: Мүшел) adı verirler.Prof.Dr. Zeyneş İsmail, “Kazak Türklerinde 12 Hayvanlı Takvim”, Tüksoy Dergisi, Mayıs 2003, Sayfa: 15 Yakutlar (Sahalar) ise 12'li düzene dayalı yıl takvimi kullanmakla birlikte, hayvanların yerine tanrıların adlarını kullanmışlardır.Töre Bilgileri (Saha Türklerin kültür örneği), Doç.Dr. Ludmila Egorova, Yakuts Devlet Pedagoji Üniversitesi 1\. Cöhögöy, 2. Ayısıt, 3. İyehsit, 4. Ayığ 5. Buğor, 6. Cahın 7. Suğorun, 8. Hotoy, 9. Bayanay, 10. Sehen, 11. Tanha 12. Otun === Eski Türklerde Aylar === alt=|küçükresim|Sivas Gökmedrese, Taş oyma (12 hayvanlı takvim ile ilişkilendirilenAslanapa, O. (1997). Türk Sanatı. Istanbul: Remzi Kitabevi.Ögel, S. (1966). Anadolu Selçukluları'nın Taş Tezyinatı. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu yayınları: Vol. 6. Ankara: Türk Tarih Kurumu ama aslında 9 hayvan başından oluşan figür.[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2334991 Anadolu Selçuklu Dönemi Sivas Medreselerinde Giriş Cephesi Bezemeleri], Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 3(4), İlknur AKKAYA, Nur URFALIOĞLU, 241‐264. (Sayfa: 252)) ==== Oşlak Ay ==== Oşlak Ay (veya Aşlak Ay) - Özellikle Avrasya göçebe halklarının ve Türklerin şaman takviminde birinci aydır.Kevin Alan Brook. The Jews of Khazaria. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006. Uluğ Kün (Ulu Gün) yani Nevruz kutlamalarıyla birlikte yani 21 Mart'ta başlar. Bu bahar şenliği kurban ayinleri, kutlamalar ve geleneksel eğlenceler ile gerçekleştirilir ve günümüzde de varlığını sürdürmektedir. ==== Son Ay ==== Son Ay (Azerice "Sonay") - Türk halk kültüründe yılın ilk yarısıdır. Özellikle Azerbaycan folklorunda güz mevsiminin son aylı gecelerine denir. Azerbaycan "ayın düşüncesi"nde (mitolojik anlayışında) Ay ve Güneş sevgilidirler.Dil ve Ayın Düşünce, Dilmaç Jurnalı 34. Özel Sayı, 2007 (Tahran) Onların sevgisi sonsuzdur. Ama onlar hiçbir zaman birbirine kavuşamazlar. Ancak gece ve gündüzün eşitlendiği bu günde bu sonsuz sevdalılar birbirlerinin yüzlerini görebilirler. Ama sonra kavuşamadan yine kaybederler. Azerbaycan köylerinde bu gecede çeşitli oyunlar oynarlar. === Eski Türklerde Mevsimler === Eski isim Halk takviminde Günümüzde Farsça (D. Anadolu, Azerbaycan) Oğlak ay Kök, Kökey, Köklem, Köktem İlkbahar Bahar Uluğ Oğlak ay Yaz, Yay, Cay Yaz Uluğ ay Güz, Güzey, Güzlem, Güzdem Sonbahar Payız Kadır Kış ay Kış, Kıs, Hıs Kış == Yılların karşılıkları == Karşılığı Yıl Fare 2020, 2008, 1996, 1984, 1972, 1960, 1948, 1936, 1924 Öküz 2021, 2009, 1997, 1985, 1973, 1961, 1949, 1937, 1925 Pars 2022, 2010, 1998, 1986, 1974, 1962, 1950, 1938, 1926 Tavşan 2023, 2011, 1999, 1987, 1975, 1963, 1951, 1939, 1927 Ejderha 2024, 2012, 2000, 1988, 1976, 1964, 1952, 1940, 1928 Yılan 2025, 2013, 2001, 1989, 1977, 1965, 1953, 1941, 1929 At 2026, 2014, 2002, 1990, 1978, 1966, 1954, 1942, 1930 Koyun 2027, 2015, 2003, 1991, 1979, 1967, 1955, 1943, 1931 Maymun 2028, 2016, 2004, 1992, 1980, 1968, 1956, 1944, 1932 Horoz 2029, 2017, 2005, 1993, 1981, 1969, 1957, 1945, 1933 Köpek 2030, 2018, 2006, 1994, 1982, 1970, 1958, 1946, 1934 Domuz 2031, 2019, 2007, 1995, 1983, 1971, 1959, 1947, 1935 ==Kaynakça== *Eski Türk Dünyasında Kronoloji Yöntemleri, Louis Bazin, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ocak 2011, ISBN 9789751624260 *Başkurtlarda Eski Türk Takvimi ve Nevruz Bayramının Kutlanması, Ahat Salihov, Bilig Dergisi, 2019, Sayı: 88, Sayfa: 189-203 *Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, "Hüseyin Ayan" özel sayısı, Erzurum, 2009, s. 671–683, 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Yrd.Doç Nergis BİRAY *Akademia Disiplinlerarası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, Türklerin Kültür Mirası Olarak, 12 Hayvanlı Türk Takvimi, Recep KÜLCÜ, 2015 *Gregoryen Kıpçaklar ve Oniki Hayvanlı Türk Takvimi Üzerine, Dr. Gülnisa AYNAKULOVA, Millî Folklor, 2007, Yıl: 19, Sayı: 74 *Tuncer Baykara, “Türk Takvimi, Oniki Hayvanlı Türk Takvimi ve Yılın Başlangıcı”, Türk Dünyasında Nevruz, IV. Uluslararası Bilgi Şöleni, 21–23 Mart, Sivas, 2001 *Zeyneş İsmail, “Kazak Türklerinde 12 Hayvanlı Takvim”, Tüksoy Dergisi, Mayıs 2003 *İsmail bin Abdullah’ın Oniki Hayvanlı Türk Takvimi, Prof.Dr. İdris Güven KAYA, Turkish Studies - Volume 7/2 Spring 2012, p. 15-34 *Çağdaş Türklük Araştırmaları - 2013" Sempozyumu Bildirisi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi, 19-22 Kasım 2013 == Dipnotlar == == Notlar == == Dış bağlantılar == * 12 Hayvanlı Takvim çevirici * 12 Hayvanlı Takvim Türk icadı mı? * Çin Burçlarındaki 12 Hayvanın Efsanesi Kategori:Takvim Kategori:Çin takvimleri