Samanyolu

Samanyolu veya Kehkeşan, Güneş Sistemi'ni içeren bir galaksidir. Dünya'dan görünümünü açıklayan tanımıyla: gece gökyüzünde görülen ve çıplak gözle tek tek ayırt edilemeyen yıldızlardan oluşan puslu bir ışık şerididir. Yerel Küme'nin bir parçası olan çubuklu sarmal türdedir. Gözlemlenebilir evrende bulunan sayısız galaksiden sadece bir tanesidir. 23 Ekim 2015 Cuma günü Ruhr- Universität Bochum üyesi Alman astronomlar tarafından 46 milyar piksellik "855.000X54.000" çözünürlükte Samanyolu galaksisi haritası yayınlanmıştır. == Tarihçe == === Etimoloji === Galaksi terimini kökeni, Eski Yunancada bizim galaksimizi belirtmek üzere kullanılan "sütlü, süt gibi, sütsü" manalarına gelen galaxias () sözcüğü ya da "süt dairesi" anlamındaki kyklos galaktikos () terimidir. Bu terim ve dolayısıyla Batı kültüründe Samanyolu için kullanılan "Süt Yolu" terimi eski Yunan mitolojisindeki bir mitostan kaynaklanır: Bir gece, Zeus ölümlü bir kadından yaptığı oğlu Herakles'i fark ettirmeden uykuya dalmış olan Hera'nın göğsüne koyar. Bebek Herakles, Hera'nın memelerinden akan sütü içecek ve böylece ölümsüz olacaktır. Fakat Hera, gece uyanıp tanımadığı bir bebeği emzirdiğini fark edince onu fırlatıp atar ve boşalan memesinden çıkan süt de gece gökyüzüne fışkırıp akar. Hikâyeye göre geceleyin gökte sönük bir ışıkla pırıldar hâlde gördüğümüz “Süt Yolu” (Türkçede Samanyolu) denilen kuşak, böyle oluşmuştur.Koneãn˘, Lubomír. "Emblematics, Agriculture, and Mythography in The Origin of the Milky Way gALAXY " (PDF). Academy of Sciences of the Czech Republic. Retrieved on 2007-01-05. Samanyolu veya "süt çemberi", Yunanların gökyüzünde tanımladığı 11 "daireden" sadece biriydi, diğerleri Zodyak, Meridyen, Ufuk, Ekvator, Yengeç ve Oğlak dönenceleri, Kuzey Kutbu ve Antarktik çevreleri ve her iki kutuptan geçen iki gök çemberiydi (colure). === Keşif === Antik çağda Grek filozofu Democritus (450–370 MÖ), geceleyin gökyüzünde görünen Süt Yolu denilen ışıklı bölgenin uzak yıldızlardan oluşuyor olabileceğine dikkat çekmişti.Burns, Tom (2007-07-31). "Constellations reflect heroes, beasts, star-crossed lovers". The Dispatch. Retrieved on 2008-03-18. Aristo'nun (384-322 MÖ) düşüncesine göreyse Süt Yolu büyük, birbirine bağlı çok sayıdaki yıldızın alevlenmesinden kaynaklanmaktaydı ve bu alevler Dünya atmosferinin üst kısmında yer almaktaydı. Arap astronom İbn-i Heysem (965-1037), Samanyolu’nun ıraklık açısını gözlemleme ve ölçme girişiminde bulundu;Mohamed, Mohaini (2000), Great Muslim Mathematicians, Penerbit UTM, pp. 49–50, ISBN 983-52-0157-9, OCLC 48759017 Süt Yolu’nun ıraklık açısı yoktu. Bunun üzerine “bu, Dünya’dan uzaktadır, atmosfere ait değildir” diyerek Aristo’nun görüşüne karşı çıktı.Bouali, Hamid-Eddine; Zghal, Mourad; Lakhdar, Zohra Ben (2005). "Popularisation of Optical Phenomena: Establishing the First Ibn Al-Haytham Workshop on Photography " (PDF). The Education and Training in Optics and Photonics Conference. Retrieved on 2008-07-08. İranlı astronom Birûni (973-1048) Samanyolu Gök Adası’nın sayısız bulutsu yıldızlar yığını olabileceği görüşünü ortaya attı.O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., " Abu Rayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive. İbn Bacce ise Samanyolu’nun pek çok yıldızdan oluştuğunu ve gözümüze sürekli bu şekilde görünmesinin Dünya atmosferindeki kırılımdan kaynaklanıyor olabileceğini ileri sürdü.Josep Puig Montada (September 28, 2007). "Ibn Bajja". Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved on 2008-07-11. İbn Kayyim El-Cevziyye (1292-1350), Samanyolu Gök Adası’nın sabit yıldızlar feleğinde bir araya gelmiş çok sayıdaki küçük yıldızlardan oluştuğunu ve bu yıldızların gezegenlerden daha büyük olduklarını ileri sürdü.Livingston, John W. (1971), "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation", Journal of the American Oriental Society 91 (1): 96–103 [99], doi:10.2307/600445 küçükresim|sağ|400 px Samanyolu Gök Adası’nın birçok yıldızdan oluşmasının ilk kanıtı Galileo Galilei’den geldi. 1610 yılında Samanyolu Gök Adası’nı bir teleskopla inceleyen Galilei, bunun çok sayıdaki yıldızın bir araya gelmesinden oluştuğunu fark etti.O'Connor, J. J.; Robertson, E. F. (November 2002). "Galileo Galilei ". University of St. Andrews. Retrieved on 2007-01-08. 1750’de İngiliz astronom ve matematikçi Thomas Wright, “Evren'in orijinal bir teorisi ya da yeni hipotezi” adlı eserinde gök adanın Güneş Sistemi’ne benzer tarzda, fakat daha büyük ölçekte, kütleçekim gücüyle birbirlerine bağlı çok sayıdaki dönen yıldızlardan oluşmuş bir kitle olduğu görüşünü ortaya attı. Bunun sonucunda bu düşünceye göre söz konusu yıldızların oluşturduğu ve bizim de içinde bulunduğumuz bu disk, bizim gökyüzüne bakışımız açısından bize gökyüzünde Süt Yolu olarak görünüyor olabilirdi.Evans, J. C. (1998-11-24). "Our Galaxy ". George Mason University. Retrieved on 2007-01-04. küçükresim|sol|250px|1785’te William Herschel tarafından sayılan yıldızlardan yola çıkılarak hazırlanan Samanyolu diyagramı. O dönemde Güneş, gök ada merkezine yakın olduğu zannedildiğinden gök ada merkezine yakın olarak işaretlenmiştir (Günümüzde Güneş'in gök ada merkezine yaklaşık 28.000 ışık yılı uzaklıkta olduğunu biliyoruz.) Immanuel Kant, 1755'teki bilimsel incelemesinde Thomas Wright'ın düşünce ve çalışmalarını biraz daha ayrıntılandırdı, gök adamızın da Güneş Sistemi’mize benzer biçimde kütleçekim ile bir arada tutulan ve dönen bir yıldız kümesi olduğunu (haklı olarak) ifade etti. Kant, ayrıca o dönemde gözlemlenebilen birkaç bulutsunun da ayrı gök adalar olabilecekleri varsayımında bulundu. (Bu adın verilme nedeni dürbünle bakıldığında ışık veren gaz bulutu gibi gözükmeleridir.) Samanyolu Gök Adası’nın biçimi ve Güneş’in gök ada içindeki konumu hakkındaki ilk girişim, 1785’te gökyüzünün farklı bölgelerindeki yıldızları özenle sayan William Herschel’den geldi. Herschel, Güneş Sistemi’ni merkeze yakın bir yere koyarak gök adanın biçimini gösteren bir diyagram hazırladı.Marschall, Laurence A. (1999-10-21). "How did scientists determine our location within the Milky Way galaxy--in other words, how do we know that our solar system is in the arm of a spiral galaxy, far from the galaxy's center? ". Scientific American. Retrieved on 2007-12-13.Kuhn, Karl F.; Koupelis, Theo (2004). In Quest of the Universe. Jones and Bartlett Publishers. ISBN 0-7637-0810-0. OCLC 148117843 . Jacobus Kapteyn, hassas bir yaklaşım sergileyerek 1920’deki çiziminde Güneş’in merkeze yakın bulunduğu elips biçimli küçük bir gök ada tasarladı. Farklı bir yöntem uygulayan Harlow Shapley ise küresel kümeler kataloğu çalışmasında kendinden öncekilerden tümüyle farklı olarak gök adamızı Güneş’in merkezden uzak olduğu yaklaşık 70 kiloparsek yarıçapındaki yassı bir disk biçiminde tasarladı. Her iki hatalı çalışma da galaktik düzlemde ışığın yıldızlararası toz vasıtasıyla soğurulmasını hesaba katmamıştı. Soğrulma; ancak Robert Julius Trumpler’in 1930’da açık yıldız kümeleri üzerinde çalışırken bu etkiyi ölçmesinden sonra hesaba katılmaya başlandı ve günümüzdeki gök ada görünümü kuramlarına ulaşıldı.Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler and the (Non)transparency of Space ". Bulletin of the American Astronomical Society (31): 1479. Retrieved on 2007-01-08. küçükresim|700px|orta|Samanyolu galaksisinin güneş sisteminden görünümünün 360 derece panoramik fotoğrafı == Yapısı == küçükresim|250px|Samanyolu galaksisi ve kolları Samanyolu'nun şekli hakkındaki yaygın görüş, onun bir çubuklu sarmal galaksi olduğu yönündedir. Merkezdeki çubuk şeklindeki yıldız yoğunlaşmasının iki ucundan logaritmik spiral şeklinde uzayan iki ana kol ve yardımcı kollar, galaksinin şeklini oluşturur. Bu görüş ilk olarak 1990'larda gündeme gelmiş, 2005 yılında Spitzer Uzay Teleskobu'ndan alınan bilgilerle kuvvetlendirilmiştir. == Tıklanabilir harita == Tıklanabilir harita, en az 200 milyar yıldız içeren ve sarmal bir gök ada olan Samanyolu'nun tümünü göstermektedir. Güneş'imiz, merkezden 26.000 ışık yılı uzaklıkta Avcı kolu'nun derinliklerinde gizlenmiştir. Gök adamızın merkezine doğru olan yıldızlar, bizim bulunduğumuz yerdekilere göre birbirlerine çok daha yakındır. Ayrıca gök ada düzleminin oldukça dışında yer alan küçük küresel yıldız kümelerinin varlığına da dikkat edilmelidir. Yine dikkat edilmesi gereken bir başka konu da gök adamız tarafından yavaşça yutulan bir cüce gök adanın (Cüce Yay) varlığıdır. Dosya:Syolu1.gif|frame|orta|Samanyolu gök adası (tıklanabilir harita) rect 422 433 449 454 Messier 75 rect 462 355 491 370 Messier 2 rect 479 310 513 326 Messier 15 rect 366 331 398 347 Messier 30 circle 242 332 13 Küresel yıldız kümesi rect 343 1 371 19 Messier 3 rect 160 85 189 107 Messier 68 rect 331 93 379 120 Güneş rect 309 121 330 138 Messier 5 poly 352 385 342 406 362 463 382 478 396 478 402 463 394 436 370 388 Cüce Yay rect 496 110 530 141 Kuğu kolu rect 400 118 429 136 Messier 13 rect 431 94 486 122 Kahraman kolu rect 278 87 305 114 Avcı kolu rect 236 91 264 120 Yay kolu rect 85 134 118 162 Cetvel kolu rect 190 365 234 395 Küresel yıldız kümesi rect 120 113 216 142 Kalkan- Güneyhaçı kolu desc bottom-left == Kaynakça == == Ayrıca bakınız == * Gök ada == Dış bağlantılar == * A 3D map of the Milky Way Galaxy * Milky Way – IRAS (infrared) survey wikisky.org * Milky Way – H-Alpha survey wikisky.org * Running Rings Around the Galaxy Spitzer Space Telescope News * The Milky Way Galaxy, SEDS Messier pages * MultiWavelength Milky Way , NASA site with images and VRML models * Milky Way Explorer , detailed images in infrared with radio, microwave and hydrogen-alpha as well * Face-on Milky Way maps, within about 10 thousand parsecs * The Milky Way at the Astro-Photography Site Of Mister T. Yoshida. * Widefield Image of the Summer Milky Way * Proposed Ring around the Milky Way * Milky Way spiral gets an extra arm , New Scientist.com * Possible New Milky Way Spiral Arm, Sky and Telescope.com * The Milky Way spiral arms and a possible climate connection * Galactic center mosaic via sun-orbiting Spitzer infrared telescope * Milky Way Plan Views, The University of Calgary Radio Astronomy Laboratory * Our Growing, Breathing Galaxy, Scientific American Magazine (January 2004 Issue) * Deriving The Shape Of The Galactic Stellar Disc, SkyNightly (March 17, 2006) * Digital Sky LLC, Digital Sky's Milky Way Panorama and other images * A new view of the Milky Way galaxy obtained by the Diffuse Infrared Background Experiment (DIRBE) on NASA's Cosmic Background Explorer satellite (COBE). * Image of Milky Way galaxy arms, Chandra X-ray Observatory Center * The 1920 Shapley – Curtis Debate on the size of the Milky Way * Milky Way Voyage – India's First & Largest Star Party * Astronomy Picture of the Day: ** Composite image of the Milky Way ** Milky Way Illustrated ** Barred Spiral Milky Way (Illustrated) ** Radioactive Clouds in the Milky Way ** Milky Way Molecule Map ** The Milky Way's Gamma-Ray Halo * Moving Milkyway seen from Teneriffe without any lightpollution * Multi- Gigapixel Infrared Milky Way A zoomable, annotated version of the Spitzer Space Telescope GLIMPSE survey. Kategori:Samanyolu altgrubu Kategori:Çubuklu sarmal galaksiler Kategori:Galaktik astronomi Kategori:Sarmal galaksiler Kategori:Yerel Grup