Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi

Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi - (kısaca: MM) Azerbaycan Cumhuriyetinin anayasal devlet organı. Tek meclisli parlamentodur ve 125 milletvekilinden ibarettır. Milletvekilleri liste usulü çoğunluk sistemi, genel, eşit ve direkt seçim hukuk esasında hür, kişisel ve gizli oylama yolu ile 5 yıllık döneme seçiliyor. == Tarihçe == === Azerbaycan siyasi tarihinde parlamento === küçükresim|sağ|250px İlk kez 21 Haziran 1918 tarihinde Azerbaycan Demokratik Cumhuriyetinin genel seçimlerle ilgili Kararnamesi kabul edildi. Kararnameye esasen Meclis 120 kişiden ibaret olacaktı. Ayrıca parlamento seçimlerinde 20 yaşına basan her iki cinsten kişiler oy kullana bilecekti. İstisna olarak yerel ve merkezi yönetimlerde çalışan kişiler Millî Meclise seçilemez, yalnızca oy kullanabilirler. Ek olarak akli dengesi yerinde olmayanlar, duyma engelliler ve kayyum altında olanlar oy kullanamazlar. Aynı zamanda mahpuslar ve askeri kaçaklar da oy kullanamazlar. Seçimlere katılmak için en az 100 imza toplanmalıdır. ===Millî Meclisin kurulması=== 30 Ağustos 1991'de Azerbaycan yeniden bağımsızlığını kazandıktan sonra, 18 Ekim tarihinde "Bağımsızlıkla ilgili Anayasal Kararname" Yüksek Sovyet tarafından kabul edildikten sonra parlamento ile ilgili reformlara başlandı. Yüskek Sovyetteki Bağımsız Azerbaycan Demokratik Bloku üyeleri parlamentonun oturumlarının az olmasına itiraz ederek onun daha etkin çalışması için 50 kişiden ibaret Millî Şura'nın yaratılması için teklifte bulundular. Uzun süren tartışmalardan sonra çoğunluğu eski AKP üyeleri olan Yüksek Sovyet, eski Ayaz Mutallibov iktidarı 25'i iktidarı destekleyenler, 25'i Bağımsız Azerbaycan Demokratik Bloku (İttifakı) veya kısaca Demblok üyelerinden ibaret 50 kişilik Millî Şura'nın oluşturulmasına izin verdiler. Böylece 1991'in sonlarına kadar 360 kişiden ibaret olan Yüksek Sovyet'in sürekli etkin olacak organı Millî Şura yaratıldı. Buna rağmen Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti 1995 tarihine kadar etkin olmuştur. 1995'ten itibaren Azerbaycan'ın anayasal yasama organı Millî Meclis'tir ve 5 yılda bir Millî Meclis'e 125 seçim bölgesinden liste usulü çoğunluk seçim sistemiyle 125 milletvekili seçiliyor. Sonuncu kez 2000 Azerbaycan genel seçimlerinde 100 milletvekili liste usulü çoğunluk seçim sistemi, 25 milletvekili ise nispi oylama sistemi ile seçildi. 2002 Referandumu ile nispi temsil kaldırıldı. Millî Meclis tarihinde milletvekili transferi ilk ve son kez 1. dönem MM'de 1998'de gerçekleşti. 5 YAP milletvekili, 2 bağımsız milletvekili eski meclis başkanı Resul Guliyev'in yeni genel başkan seçildiyi Azerbaycan Demokrat Partisine geçti. Böylece Azerbaycan Demokrat Partisi ana muhalefet partisi statüsünü AHCP ve AMİP'ten aldı. Millî Meclis tarihinde ilk kez 5. dönemde, 2019'da iktidar partisi YAP'ın talebiyle Millî Meclis feshedildi ve ilk kez erken genel seçimlere gidildi. Şimdiyedek 6 dönem boyunca Millî Meclis başkanlığı YAP ve Bağımsızlardan ibaret olmuştur. İlk kez 6. dönemde farklı partiden, ana muhalefet Vatandaş Dayanışması Partisinden seçilen milletvekili Fezail İbrahimli Millî Meclis başkanlığında temsil olundu. O, Meclis Başkan Yardımcısı görevi oylamasında 115 oydan 112 destek oyu alarak bu göreve seçildi. Parlamento tarihinde en fazla milletvekili sayına sahip 1. parti 77 milletvekili ile YAP olmuştur. (2. dönem), 2. parti (muhalefet) ise 7 milletvekili ile AHCP (2. dönem, seçimle) ve Azerbaycan Demokrat Partisi (1. dönem, milletvekili transferiyle) olmuştur. == Merkez teşkilatı== *Milli Meclis'in Aparatı (İşler Müdürlüğü) == Meclis yapısı == Millî Meclis 125 milletvekilinden oluşur. Bunlardan 4 kişi meclis yönetiminde temsil edilmektedir. 15 daimi komite ve milletvekillerinden oluşan 2 komisyon (Disiplin ve Hesaplayıcı) var. Millî Meclis Ofisinin Başkanı, Başkanın 1 yardımcısı, katiplik, 10 bölüm, 23 sektör işleri müdürlüğü hizmetlerinden oluşur. ===Başkanlık=== Millî Meclisin başkanlığı 4 kişiden ibarettir: * Başkan * Başkanın 1. Yardımcısı * 2 Başkan Yardımcısı === Komisyonlar === Komite ve Komisyon Başkan Parti Parti Hukuk siyaseti ve Devlet Kuruculuğu Komitesi Ali Hüseynli Yeni Azerbaycan Partisi İnsan Hakları Komitesi Zahit Oruç Bağımsız Savunma, Güvenlik ve Yolsuzluk ile mücadele Komitesi Ziyafet Askerov Yeni Azerbaycan Partisi Doğal Kaynaklar, Enerji ve Çevre Komitesi Sadık Kurbanov Yeni Azerbaycan Partisi Ekonomi Siyaseti, Sanayi ve Mülkiyet Komitesi Tahir Mirkişili Yeni Azerbaycan Partisi Bayındırlık Siyaseti Komitesi Tahir Rızayev Yeni Azerbaycan Partisi İş ve Sosyal Siyaset Komitesi Musa Guliyev Yeni Azerbaycan Partisi Sağlık Komitesi Ehliman Emiraslanov Yeni Azerbaycan Partisi Kamu Dernekler ve Dini Kuruluşlar Komitesi Fezail İbrahimli Vatandaş Dayanışması Partisi Aile, Kadın ve Çocuk Meseleleri Komitesi Hicran Hüseynova Yeni Azerbaycan Partisi Gençler ve Spor Komitesi Adil Aliyev Bağımsız Bilim ve Eğitim Komitesi Bahtiyar Aliyev Bağımsız Kültür Komitesi Ganire Paşayeva Bağımsız Yerel Meseleler Komitesi Siyavuş Nevruzov Yeni Azerbaycan Partisi Uluslararası İlişkiler ve Parlamentolararası İlişkiler Komitesi Samet Seyidov Yeni Azerbaycan Partisi Disiplin Komisyonu Eldar İbrahimov Yeni Azerbaycan Partisi Hesaplayıcı Komisyonu Eldar Guliyev Bağımsız ==Siyasi partilerin temsili== Mecliste en az 25 milletvekili bulunduran siyasi partiler meclis grubu kurma hakkına sahiptir. Millî Meclis kurulduğundan bu yana (1995’ten) hiçbir parti (iktidar partisi YAP dahil) Meclis Grubu oluşturmamıştır. ==Milletvekilleri dağılımı== Parti Genel Başkan Başlangıç Mevcut Değişim Statü YAP Yeni Azerbaycan Partisi İlham Aliyev 1 İktidar \- Bağımsızlar - 3 - VHP Vatandaş Dayanışması Partisi Sabir Rüstemhanlı Ana Muhalefet AVP Ana Vatan Partisi Fezail Ağamalı İktidarı destekleyen ADMP Azerbaycan Demokratik Maarifçilik Partisi Elşen Musayev İktidarı destekleyen BKP (BQP) Büyük Kuruluş Partisi Fazıl Mustafa Muhalefet BAHCP (BAXCP) Bütün Azerbaycan Halk Cephesi Partisi Kudret Hasanguliyev Muhalefet DİP Demokratik Islahatlar Partisi Asım Mollazade Muhalefet VP Vahdet Partisi Tahir Kerimli Muhalefet VBP Vatandaş Birliği Partisi Sabir Hacıyev 1 İktidarı destekleyen MCP Millî Cephe Partisi Razi Nurullayev 1 Muhalefet REAL Cumhuriyetçi Alternatif Partisi İlgar Mammadov 1 Muhalefet Toplam 121 118 3 3 == Yasama dönemleri == Seçimler Dönem Tarih Üye sayısı 1990 genel seçimleri Azerbaycan Yüksek Sovyeti 12. Dönem 1990-1991 360 Geçit Dönemi Azerbaycan Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti 1991-1995 360 Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Şûrası 1992-1995 50 1995 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 1. Dönem 1995-2000 124 2000 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 2. Dönem 2000-2005 124 2005 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 3. Dönem 2005-2010 125 2010 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 4. Dönem 2010-2015 125 2015 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 5. Dönem 2015-2020 125 2020 genel seçimleri Azerbaycan Millî Meclisi 6. Dönem 10 Mart 2020-Günümüz 125 ==Faaliyeti== Karar Yeter Sayı Referandum 83 Cumhurbaşkanlığı Seçimi Parlamento Seçimi Milletvekilliği Statüsü Dönemin ilk toplantısının onaylanması Millî Meclisin Kapalı Oturumları Belediye Seçimleri 63 Millî Meclis Başkan ve Başkan Yardımcılarının Seçimi Millî Meclis Komite, Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üye Seçimi Milletvekili Dokunulmazlığının Kaldırılması Milletvekilliğinin Düşürülmesi Hesaplar Odası Başkan, Başkan Yardımcısı ve Denetçinin Atanması Devlet madalyası İdari birimler ve Devlet Sınırları Uluslararası Anlaşmaların Onaylanması ve Feshi Devlet Bütçesinin Onaylanması ve Kontrolü İnsan Hakları Vekilinin Seçilmesi Askerî Doktrinin Onaylanması Cumhurbaşkanı Kararnamesinin Onaylanması Başbakanın Atanmasına Onay Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve İstinaf Mahkemeleri Hakimlerinin Atanması Başsavcının Atanması veya Görevden Alınmasına Kabulü Cumhurbaşkanının Görevden Düşürülmesi Hakimlerini Görevden Alınması Bakanlar Kurulu Güvenoyu Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyesinin Atanması veya Görevden Alınması Savaş İlanı veya Barışın Kabulü Af İlanı Olağanüstü Hal İlanı veya İptali Millî Meclis'te Kanun Kabulü Olağanüstü Toplantı 42 Meclis Grubu oluşturma 25 == Kaynakça == Kategori:Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi