Eski Türkçe

Eski Türkçe, Türk yazı dilinin ilk devresidir.Prof. Dr. Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım, İstanbul, 2002, s. 14 Bu devre, Göktürkler, Uygurlar ve Karahanlılar devrinin bir bölümü (13. yüzyıla kadar) olmak üzere yaklaşık sekiz yüzyıllık dönemi kapsar. 8. yüzyıldan 13. yüzyıla kadarki dönemdir. == Genel Bakış == Eski Türkçe, Türlü Türk ağızlarının ilk kez yazıya geçirildiği 8. yüzyıldan 13. yüzyıla değin sürmüş 500 yıllık dönemdir. Dönem hakkındaki bilgilere Doğu Asya'da konuşlanmış belli başlı yazıtlardan, Uygur el yazmalarından ve daha sonraki birtakım yapıtlardan ulaşılabilmektedir. Eldeki verilere göre bu dönemde konuşulmuş en az 5 ayrı ağızdan söz edilebilir. == Yazım == Eski Türkçenin ilk dönemlerinde Eski Türk yazısı kullanılmıştır. Bu yazı sistemiyle elimize ulaşan eserler arasından en önemlisi Orhun Yazıtlarıdır. Eski Türkçe, 9. yüzyıldan -Göktürklerin yıkılışı ve Uygurların egemenliğinin başlangıç döneminden- itibaren Türklerin girdikleri hızlı kültür alışverişleri nedeniyle yazıldığı eski alfabe yerine doğuda Soğdlar'dan aldıkları Mani alfabesi, Soğd alfabesi; Güneydoğuda Budizm etkisiyle çeşitli çevrelerden aldıkları Brahmi alfabesi, Tibet alfabesi vb. pek çok yazı sistemiyle yazılmıştır. Türkler, İslam etkisi altına girdikten sonra bu alfabeleri de bırakarak Arap kökenli Fars alfabesini kullanmaya başlamışlardır. == Özellikler == Eski Türkçe devrindeki Türkçenin bugüne göre birçok ayrımlı yanı vardır. Bunlardan bir bölümü şunlardır: * "𐰓𐰏𐰇 (edgü >> iyi)": Söz içinde bulunan /d/ sesi zamanla /y/ sesine dönüşmüştür. (Örnek: eder > eđer > eyer; kadgu > kađgu > kaygu > kaygı.) * "𐰋𐰏 (beg > beğ > bey)": Sözlerin sonunda bulunan /g/ sesleri çoklukla /y/ sesine dönüşmüştür. * "tag" > "dağ": Söz başındaki /t/, Orhun alfabesinde "16x16pik" ile gösterilen T sesleri Oğuz grubunda ötümlüleşip /d/ sesine dönüşmüştür. (Örnek: til > dil.) Günümüzde ulaşılabilen en eski Türkçe metin, 687-692 yılları arasında dikilen Çoyr Yazıtı'dır. Bundan sonra giderek çoğalan yazıtlardan en eski tarihliler sırasıyla Hoytu Tamir, Ongin Yazıtı, Köl İç Çor, Altun Tamgan Tarkan, Tonyukuk ve Orhun Yazıtlarıdır.Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun, Türk Dilİ Tarihi, Akçağ Yayın, Ankara, 2007, s. 128 Orhun Yazıtları Eski Türkçe devrine aittir ve o devirde yapılmışlardır. == Ağızlar == Eski Türkçede ağız ayrılıklarına ilk metinlerden beri rastlanır. Yine de ağız ayrılıkları büyük olmadığından Eski Türkçe bir bütün olarak görülebilir. İlk ayrılıklara Orhun Yazıtları'nda rastlanmaya başlanır. Örneğin birinci tekil kişi için Tonyukuk Yazıtı’nda ben denirken Kül Tigin Yazıtı’nda men denmektedir. Yine, on erig sançtı (on eri öldürdü) ve on eren sançtı [on eri öldürdü (sançmak mızraklamak, mızrağı batırmak anlamındadır] aynı anlamda kullanılmıştır.Fuat Bozkurt, Türklerin Dili, Kapı yyn., 2005, sayfa 124. Eski Türkçe ağızları Göktürk Ağzı ve Uygur Ağzı olmak üzere iki dalda incelenir. ===Göktürk Ağzı=== Eski Türkçenin eski yazıları ve Orhun Yazıtları bu ağza girer. Günümüzde kullanılan Türkçeyi büyük ölçüde çağrıştırmaktadır. Teŋri-Tanrı12px12px12px12px ve Türk (Türük-12px12px12px12px ve Türk 12px12px12px12px şeklinde) sözcükleri ilk bu döneme ait ünlü Orhun Yazıtları'nda yazılmıştır. === Uygur Ağzı === sağ|Eski Uygur alfabesiyle Uygur MS 358’den sonrası Uygur Ağzı olarak adlandırılır. Aslında bu pek kanıtlanmamış olup şimdi bile tartışılmaktadır. Mani ve Budist olmak üzere ikiye ayrılır. == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Eski Türkçe Sözlük ve Divânu Lügati't-Türk dizini * Eski Türkçe üzerine hazırlanmış bir internet sitesi * Eski Türkçe kullanılarak oluşturulmuş bir internet sitesi * Türkçe - Eski Türkçe çeviri aracı Kategori:Türkçenin dönemleri Kategori:Göktürkler Kategori:Ölü Türk dilleri