Orson Welles

George Orson Welles (6 Mayıs 1915, Kenosha - 10 Ekim 1985, Los Angeles), Amerikalı oyuncu, yönetmen, yazar ve yapımcı. George Orson Welles, 6 Mayıs 1915 yılında ABD'nin Wisconsin eyaletinde doğdu. Welles; tiyatro, televizyon ve radyo alanlarında yarattığı eserlerle 20. yüzyıla damgasını vuran bir sanatçıdır. == Çocukluk ve gençlik yılları (1915-1934) == Welles 2 yaşındayken yetişkin bir insan gibi konuşabiliyor, 3 yaşındayken her şeyi okuyabiliyor, 5 yaşındayken Shakespeare'in oyunlarını ezbere biliyor, vasisi tarafından kendisine hediye edilen kukla takımıyla Kral Lear'ı tek başına oynuyordu. 9 yaşındayken babasıyla çıktığı gezide dünyanın dörtte üçünü dolaşmış olan Welles, bu arada resim yapmayı öğreniyor, ünlü büyücü Houdini'den illüzyon dersi alıyordu. 10 yaşındayken Wisconsin gazetelerinden birinde kendisinden "Karikatürcü, oyuncu, şair ve sadece 10 yaşında" diye bahsediliyordu. 18 yaşındayken, okuduğu kolejdeki öğretmeni olan Roger Hill'le birlikte Shakespeare'in yazılmış bütün oyunlarını bir araya getiriyor ve Welles'in resimleriyle süslü olan "Herkes için Shakespeare" adındaki bu baskı özellikle Amerikan kolejlerinde büyük ilgi uyandırarak 90.000 satıyordu. Annesi o sadece 9 yaşındayken, babası ise 15 yaşındayken öldü. == Tiyatro ve radyo (1936-1940) == Bir süre resim üzerine çalıştıktan sonra oyunculuk yapmaya başladı. Bu yıllarda evlendi. Bir süre radyoda da çalıştı. Sonra, 1938 yılındaki ünlü "Dünyalar Savaşı"nın radyo tiyatrosunda Amerikalıları dünyayı Marslıların istila ettiğine inandıracak yetenekte bir sunum yaptı. 1941'deki ilk filmi "Yurttaş Kane" ileride çok büyük ün yapacak olmasına rağmen, o sıralar Welles'e yüklüce bir para kaybettirdi. Daha bu ilk filmiyle, Welles o zamana kadarki sinema gelişimine yepyeni bir yön vermiş ve yenilikler getirmiştir. Özellikle, sinemanın anlatım potansiyelini ve yollarını farklı bir kompozisyonda kullandığı için bu film önemliydi. Bu nedenlerden ki, "Yurttaş Kane" filmi birçokları tarafından "bugüne kadar yapılmış en iyi film" payesini almıştır. Ayrıca, bu ilk filminde oyuncu olarak da bulunmuş ve performansıyla da beğeni toplamıştır. Yine de, Orson Welles, Hollywood'da tutulmadığı için Avrupa'ya gitmiştir. Her ne kadar sonraki filmleri de Amerika söz konusu olduğunda pek başarılı olamamış olsa da, en azından ticari açıdan, özellikle Avrupa'da çok tutulmuş ve birçok ödül almıştır. 10 Ekim 1985'te Los Angeles'ta meslektaşı Yul Brynner ile aynı günde öldü. Mezarı ise İspanya'nın Endülüs Özerk Bölgesi'nde bulunan küçük bir yerleşim birimi olan Ronda'dadır. Sözleri; "Ben gençliğin ne demek olduğunu bilirim, ama sen yaşlılığın ne demek olduğunu bilemezsin" şeklinde olan I Know What It Is To Be Young adlı şarkısıyla klasikler arasına yerleşmiştir. == Filmleri == === Yönetmen olarak === Yıl Film Notlar 1934 Hearts of Age kısa film 1941 Citizen Kane (Yurttaş Kane) 1942 The Magnificent Ambersons (Şahane Ambersonlar) 1946 The Stranger (Yabancı) 1947 The Lady from Shanghai (Şangaylı Kadın) 1948 Macbeth 1952 Othello 1955 Mr. Arkadin (Ölüm Raporu) 1958 Touch of Evil (Bitmeyen Balayı) 1958 The Fountain of Youth televizyon dizisi 1962 The Trial (Dava) 1965 Chimes at Midnight (Geceyarısı Çanları) 1968 The Immortal Story (Ölümsüz Hikâye) televizyon yapımı 1974 F for Fake (Gerçek ve Yalan) belgesel film === Oyuncu olarak === Yıl Film Rol Yönetmen Notlar 1934 Hearts of Age Ölüm Orson Welles, William Vance 1940 Swiss Family Robinson Anlatıcı Edward Ludwig Adı geçmiyor 1941 Citizen Kane (Yurttaş Kane) Charles Foster Kane Orson Welles 1942 The Magnificent Ambersons Anlatıcı Orson Welles 1943 Journey into Fear Albay Hakkı Norman Foster Kurtuluş Savaşı ve casusluk mücadeleleri konulu film ve Albay Hakkı'nın Atatürk'le özdeşleştirildiği bilinir. 1944 Follow the Boys Kendisi Edward Sutherland 1944 Jane Eyre Edward Rochester Robert Stevenson 1946 Duel in the Sun Anlatıcı King Vidor 1946 Tomorrow is Forever John MacDonald, Erich Kessler Irving Pichel 1946 The Stranger Franz Kindler, Prof. Charles Rankin Orson Welles 1947 The Lady from Shanghai Michael O'Hara Orson Welles 1948 Macbeth Macbeth Orson Welles 1949 Black Magic Cagliostro Gregory Ratoff 1949 Prince of Foxes Cesare Borgia Henry King 1950 The Black Rose Bayan Henry Hathaway 1950 The Third Man (Üçüncü Adam) Harry Lime Carol Reed 1951 Return to Glennascaul Anlatıcı Hilton Edwards 1951 Le Petit Monde de Don Camillo Anlatıcı Julien Duvivier Sadece İngilizce versiyonda. 1952 Othello Othello Orson Welles 1952 Trent's Last Case Sigsbee Manderson Herbert Wilcox 1953 L'Uomo, la bestia e la virtù Captain Perella, Hayvan Steno 1953 Si Versailles M'Etait Conté Benjamin Franklin Sacha Guitry 1954 Trouble in the Glen Sanin Cejadory Mengues Herbert Wilcox 1955 Three Cases of Murder Lord Mountdrago David Eady, George More O'Ferrall, Wendy Toye 1955 Napoléon Hudson Lowe Sacha Guitry 1955 Mr. Arkadin (Ölüm Raporu) Gregory Arkadin Orson Welles 1956 Moby Dick Father Mapple John Huston 1957 Man in the Shadow Virgil Renchler Jack Arnold 1958 The Long, Hot Summer Will Varner Martin Ritt 1958 Touch of Evil Polis Şefi Hank Quinlan Orson Welles 1958 The Vikings Anlatıcı Richard Fleischer Adı geçmiyor 1958 South Seas Adventure Anlatıcı Farklı yönetmenler Adı geçmiyor 1958 The Roots of Heaven Genç Sedgewick John Huston 1959 High Journey Anlatıcı Peter Baylis 1959 Les Seigneurs de la forêt Anlatıcı Henry Brandt, Heinz Sielmann Sadece İngilizce versiyonda. 1959 Compulsion Jonathan Wilk Richard Fleischer 1959 Ferry to Hong Kong Kaptan Hart Lewis Gilbert 1960 David and Goliath Kral Saul Ferdinando Baldi, Richard Pottier 1960 Crack in the Mirror Hagolin, Lamerciere Richard Fleischer 1960 The Battle of Austerlitz Robert Fulton Abel Gance 1961 La Fayette Benjamin Franklin Jean Dréville 1961 King of Kings Anlatıcı Nicholas Ray Adı geçmiyor 1961 I Tartari Burundai Ferdinando Baldi, Richard Thorpe 1962 The Trial (Dava) Albert Hastler (Avukat) Orson Welles 1962 Ro.Go.Pa.G. Pier Paolo Pasolini La Ricotta parçasında. 1963 The V.I.P.s Max Buda Anthony Asquith 1964 The Finest Hours Anlatıcı Peter Baylis 1965 A King's Story Anlatıcı Harry Booth 1965 La Fabuleuse aventure de Marco Polo Akerman, Marco'nun öğretmeni Denys de La Patellière, Raoul Lévy 1965 Chimes at Midnight Sir John (Jack) Falstaff Orson Welles 1966 Is Paris Burning? Konsolos Raoul Nordling René Clément 1966 A Man for All Seasons Kardinal Wolsey Fred Zinnemann 1967 Le Désordre à vingt ans Kendisi Jacques Baratier 1967 Casino Royale Le Chiffre Farklı yönetmenler 1967 The Sailor from Gibraltar Louis de Mozambique Tony Richardson 1967 I'll Never Forget What's'isname Jonathan Lute Michael Winner 1967 Oedipus the King Tiresias Philip Saville 1968 Tepepa Albay Cascorro Giulio Petroni 1968 The Immortal Story Mr. Charles Clay Orson Welles 1968 Around the World of Mike Todd Anlatıcı Saul Swimmer 1968 House of Cards Leschenhaut John Guillermin 1968 Kampf um Rom I İmparator Justinian Robert Siodmak 1969 Kampf um Rom II - Der Verrat Justinian Robert Siodmak 1969 The Southern Star Plankett Sidney Hayers 1969 Bitka na Neretvi Chetnik senatorü Veljko Bulajic 1969 12 + 1 Markan Nicolas Gessner, Luciano Lucignani 1970 Is It Always Right to Be Right? Anlatıcı Lee Mishkin Kısa animasyon. 1970 A Horse Called Nijinsky Anlatıcı Jo Durden-Smith 1970 The Kremlin Letter Bresnavitch John Huston 1970 Start the Revolution Without Me Anlatıcı Bud Yorkin 1970 Catch-22 General Dreedle Mike Nichols 1970 Salvador Dalí Anlatıcı Jean-Christophe Averty 1970 Waterloo Louis XVIII Sergei Bondarchuk 1971 Malpertuis Cassavius Harry Kümel 1971 Freedom River Anlatıcı Sam Weiss 1971 Sentinels of Silence Anlatıcı Robert Amram 1971 A Safe Place Büyücü Henry Jaglom 1971 Directed by John Ford Anlatıcı Peter Bogdanovich 1971 Ten Days Wonder Theo Van Horn Claude Chabrol 1972 Future Shock Anlatıcı Alexander Grasshoff 1972 Get to Know Your Rabbit Mr. Delasandro Brian De Palma 1972 Treasure Island Long John Silver John Hough 1972 Necromancy Mr. Cato Bert I. Gordon 1974 Ten Little Indians Teypteki ses Peter Collinson 1974 F for Fake Kendisi Orson Welles 1975 Who's Out There? Anlatıcı 1975 Bugs Bunny Superstar Anlatıcı Larry Jackson 1976 Voyage of the Damned Estedes Stuart Rosenberg 1977 Some Call It Greed Anlatıcı Tim Forbes 1977 Rime of the Ancient Mariner Anlatıcı Larry Jordan 1977 The Lions of Capitalism Anlatıcı Tim Forbes 1977 Hot Tomorrows Parklawn Mortuary (ses) Tim Forbes 1977 The Challenge... A Tribute to Modern Art Herbert Kline 1978 Mysterious Castles of Clay Anlatıcı Alan Root 1978 Il Grande attacco Anlatıcı Umberto Lenzi 1979 The Late Great Planet Earth Kendisi, Anlatıcı. Robert Amram, Rolf Forsberg 1979 The Muppet Movie Lew Lord James Frawley 1979 The Double McGuffin Anlatıcı Joe Camp 1980 Step Away Anlatıcı Roberto Ponce, Marcos Zurinaga 1980 The Greenstone Anlatıcı Kevin Irvine 1980 The Secret Life of Nikola Tesla J.P. Morgan Krsto Papic 1981 Search for the Titanic Michael Harris 1981 The Man Who Saw Tomorrow Sunucu, Anlatıcı Robert Guenette 1981 History of the World: Part I Anlatıcı Mel Brooks 1982 Butterfly Judge Rauch Matt Cimber 1982 Genocide Anlatıcı Arnold Schwartzman 1982 Slapstick (Of Another Kind) Uzaylıların Babası (ses) Steven Paul 1983 Where Is Parsifal? Klingsor Henri Helman 1983 Hot Money Sheriff Paisley Zale Magder 1984 The Road to Bresson Kendisi Leo De Boer, Jurriën Rood 1984 The Enchanted Journey Pippo Yakikoto Higuchi Sadece İngilizce versiyonda. 1984 In Our Hands Kendisi Robert Richter, Stanley Warnow 1985 Almonds and Raisins Anlatıcı David Elstein, Russ Karel 1985 The Transformers: The Movie Unicron (ses) Nelson Shin ==Kaynakça== * Yeres, Artun (derleyen) (2004). "Göstermenin Sorumluluğu". İstanbul: Donkişot Yayınları. s. 497. ISBN 975-6511-25-7 == Dış bağlantılar == * * Orson Welles'in sesinden I Know what it is to be young Kategori:1915 doğumlular Kategori:Kenosha doğumlular Kategori:1985 yılında ölenler Kategori:Amerikalı film yönetmenleri Kategori:Cannes Film Festivali En İyi Erkek Oyuncu Ödülü sahipleri Kategori:Hollywood kara listesi Kategori:Académie des Beaux-Arts üyeleri Kategori:Amerikalı film yapımcıları Kategori:Los Angeles doğumlu film yönetmenleri Kategori:En İyi Özgün Senaryo Akademi Ödülü sahipleri Kategori:Amerikalı ateistler Kategori:Ateist yönetmenler Kategori:Akademi Onur Ödülü sahipleri Kategori:Kalp krizinden ölenler Kategori:Kaliforniya doğumlu senaristler Kategori:Ateist oyuncular