Kayaköy, Ödemiş

Kayaköy, İzmir'in Ödemiş ilçesine bağlı bir mahalledir. == Tarihçe == Kayaköy, Türkler'in Anadolu'ya gelisi ve ardindan Türkmen asiretlerinin göçleri sonucunda kültürel ve toplumsal yönlerden büyük bir degisiklige ugramistir. Buradaki yerli halk ile Orta Asya'dan gelen Türkler zamanla birbirlerini etkilemislerdir. Bunun sonucunda da dil-kültür birligi olusmustur. Kayaköy'ün çevresinde bulunan kalintilar oldukça dayanir. Bunlar Lidya, Roma, Hellenistik ve Bizans dönemlerini kapsamaktadir. 1308'den sonra Aydinogullari egemenligine geçer. 1800 yillarina gelinceye kadar merkezde önemli bir yapi görülmez. Osmanlilar döneminde Ali Pasa timarinin içinde yer almistir. Bugün Kayaköy'ün yazligi ve mahallesi durumundaki ALABAS denilen yer, adini bu timar sahibinden almistir. Kayaköy'ün göçebe türkmenlerce kurulusu 1810-1830 yillari arasinda olmustur. Osmanli Imperatorlugun'da padisah II. Mahmut döneminde rastlayan bu yillarda Orta Anadolu ve Toros Daglarin'dan üç yörük asireti buraya yerlesir. "ZEAMET YÖRÜGÜ" adi verilen AKKASLILAR, APLAKLILAR ve HACI HASANLILAR önceleri kislak olarak kullandiklari Kayaköy'e sirayla yerlesirler. Yazlari kullandiklari Kütahya yöresindeki AKKAS YAYLASI'na göç etmekten ilk vazgeçen: Haci Akkas Ismail olur. Rivayete göre hayvan sürüsü az olan Haci Akkas Ismail yoksul oldugu için yaylaya gitmemis. Köy ve çevresinin birçogunu yerli Rumlar'dan satin alir. Dolayisiyla ilk yerlesim girisimi böylece olusur. Bir çesit misir olan kum darisi ekerek Ödemis'e satmaya gidermis. Bu üç kabileden önce kaymakcilik yapan ve ayni zamanda demirci de olan Ahmet Kavas ile Sarialioglu adli iki ailenin yerlesim konusunda etkin oldugu söylenemez. Göçebeligin gittikce zorlasmasi, hayvanlarin susuz kalmasi, 1850'ler de mülkiyet edinme hakkinin dogmasi, eskiyalik olaylarinin artmasi, hayvanciligin yetersiz kalmasi burasinin yerlesim yeri olarak seçilmesinin önemli nedenlerindendir. Buraya ilk yerlesenler hayvanciligi sürdürürlerken, ovanin tarimin'dan da yararlanmislardir. Üç kabile arasinda köy beyligi çesme ve cami yapimi gibi konularda yaris içinde olduklari biliniyor. Hatta Kayaköy'ün tam merkezinde bulunan çesmeye Aplak Çesmesi denilmektedir. Iki oluklu diye bilinen çesmeyi de Haci Akkas yaptirmistir. Haci Akkasoglu Ali Bey, beylik sirasi gelen Haci Hasanoglu Mehmet'ten beyligi haksiz olarak alinca, bu iki kabile arasinda rekabet baslar. Bu duruma kizan Haci Hasanlilarin bir kismi Kula-Alasehir yöresine göç ederler. Zaman içinde küçüklü-büyüklü çekisme ve anlasmazliklar daha sonraki dönemlerde de süregelmistir. Akkaslilar daha çok ovada mülk edinirlerken, Aplaklilar dag taraflarinda mal sahibi olmuslardir. Kiz alip-vermeklerde bile büyük sorunlar çikmistir. Daha sonraki dönemlerde baska göçebe yörüklerin köye yerlestikleri görülür. 1900'lerde ilk yerlesenlerin torunlari gençliklerini yasarlarken, nüfus 200 civarindadir. Hala da kabile yasamlarini sürdürmektedirler. II. Mesrutiyet ile birlikte muhtarlik kurulmustur. Kayaköy'ün ilk muhtari Hasan Çavus'tur. Daha sonra da Kir Ibrahim uzun süre muhtarlik yapmistir. O dönemde seçim diye bir olay sözkonusu olmadigi için, köyün ileri gelenlerinin ön-ayak olmasiyla dürüst, güvenilir ve becerikli kisiler bu görevi yaparlarmis. II. Abdülhamit döneminde tüm Osmanli'da oldugu gibi Kayaköy'de de asayis ve güven ortami yoktur. Türeyen eskiyalar halki haraca baglar. "Kirseri" denilen devlet kuvvetleri de, eskiya takibi bahanesiyle köylüye büyük sikintilar çektirmislerdir. Bu dönemde iki ünlü eskiya Çakircali Mehmet Efe ile bas kizani Haci Mustafa, Kayaköy'den evlenirler. Köyü öteki eskiya ve kirserilerden kendilerince korumaya çalisirlar. (Ileride ayrintili olarak anlatilacaktir.) Kayaköy, Kurtulus Savasi sirasinda da yine aci ve sikintilar içindedir. Yunan öncü kuvvetleri, Köyün batisindaki Kocatas mevkiinden köyü, mitralyöz atesine tutarlar. Yunanlilarin isgal sirasindaki Kayaköy'de yaptiklari ilk eylemleri budur. O dönemdeki köyün yetiskin erkeklerinin büyük bir kismi savaslarda öldüklerinden Yunanlilara karsi ayrica bir direnis olmamistir. Denizli'den gelen misafir bir gençle birkaç köylü Zeytintepe sirtlarinda Yunanlilarla çatismaya girerler. Bu çatisma sirasinda genç misafir sehit düser. Tarih 1 Haziran 1919'u gösterdiginde bir pazar günü Kayaköy fiilen isgal edilir. Kadinlar ve çocuklar komsu Sekiköy'ün arkasinda bulunan Kirse Tepe'sine dogru kaçarak köyü bosaltirlar. Bir süre sonra da geri dönerler. Yunan kuvvetleri köye bir jandarma karakolu kurarlar. Sik sik köylüyü bugünkü büyük caminin oldugu yerdeki mecide toplayarak, sorguya çekerler. O dönemin köylüsü gündüz Yunanlilardan, gece ise çetelerden oldukca çekmistir. Dönemin muhtari Mestan Aga, Kayaköy için büyük fedakarliklar yapmistir. Cumhuriyet döneminde de sorunlar bitmemistir. Cahillik, yokluk, hatir ve adam kayirma ile çesitli hastaliklar köylünün birlik-bütünlügünü sarsmistir. Bu dönemde köye disaridan göçler sonucu (Rumeli'den Emin Dayigil ve Hasimgil) nüfus artmistir. II. Dünya Savasi sonrasi bütün Türkiye'de gözlenen bolluk ve refah artisi, köye de yansimistir. Kredilerin yükselmesi, sose yolu vergisinin kaldirilmasi, yeri yol yapimi köylüyü biraz olsun raharlatmistir. I. Dünya Savasi'nda birçok Kayaköylü genç ölmüstür. Savasta kalanlarin listesi bugünkü belediye binasi önüne asilmis ve 50-60 kisinin bir daha dönmeyecegi anlasilmistir. Bunlarin birçogu Çanakkale ve Yemen'de kalmistir. O zamanki toplam köy nüfusu 300 civarindadir. Arastirmasi ve projesi Ayhan DAYAN tarafindan yapilan, Sehitler Aniti, görkemli bir törenle 1998 yilinin 18 Mart günü Ödemis Kaymakami Ünal Erdogan tarafindan açildi. Maliyetini Musa Yenilmez baskanligindaki Kayaköy Belediyesi karsiladi. 29 Kasım 1989 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. 12 Kasım 2012'de TBMM'de kabul edilen 6360 sayılı kanun ile mahalle oldu. == Coğrafya == Kayaköy Ödemiş'e 18 km uzaklıktadır. == Konut Tipleri == Evler genellikle ayni tipte, tek katli ve yönleri güneye bakar durumdadir. Evlerin yapi malzemesi tugla ve birikettir. Nadiren iki katli evler de mevcuttur. Iki odali, salonlu, mutfaklidir. Tuvaletleri genellikle disarida yer alir. Kayaköy'deki eski yapilar tas ve kerpiç gibi malzemelerden yapilmistir. Cumhuriyetten sonra yapilan evlerin genellikle iki katli oldugu görülür. 1960'lara kadar süregelen bu yapi tipi söyle ifade edilebilir: Birinci kati, ikinci kata baglayan 2-3 metre uzunlugunda tahta bir merdiven bulunur. Bu tür yapilarda yukari katta iki oda ve onünde "Hayat" denilen örtülü bölüm mevcuttur. Alt katlari erzak deposu olarak da kullanilmaktadir. Evlerin üstleri yani çatilari kiremitle örtülüdür. Kayaköy'de "HANEY" adi verilen bu ev tipleri fazla degildir, fakat belli bir dönem yapilagelmistir. Son yillarda ise bir katli ve nadiren iki katli klâsik evler yapilmaktadir. Kayaköy'de tam olarak planli ve istege göre ev yapimi gelenegi yerlesmemistir. Evlerin tavanlarinda çatiyi kaldiran "DÜVER" adi verilen kalin dallar bulunur. Tavanlar da ya tahta, ya da "KARGI" denilen kamislarla örülmüstür. Eski evlerin yönleri doguya bakar. Buna çadir düzeni denir. Önceleri Rum isi olan insaatciligi, sonradan Türkler de benimsemistir. Kayaköy'deki ilk yerli insaat ustasi Kaykioglu Mehmet Ali'dir. Bugün Kayaköy'de birçok yapi ustasi vardir. Bunlar zamanla kendini gelistirerek insaat ustasi olmuslardir. Kayaköy'deki evlerin büyük bir bölümünün önlerinde küçük bahçeleri vardir. Burada genellikle sebze ve meyve yetistirilir. Su anda Kayaköy'de bulunan en eski yapi Çakircali'nin konagidir. Bu bina tahminen 1890-1900 yillari arasinda, köyün ileri gelenlerince Rum ustalara yaptirilmistir. (Bu bina, Kültür Bakanligi'nca koruma altina alinma asamasindadir.) == Giyim == Daha önceleri daha tipik bir göçebe-yörük giysisi iken, özellikle erkeklerde modernlesmeye dogru gidilmistir. Erkekler, arasi torba seklinde, genis siyah salvar giyerlerken 1970'lerden sonra bu kiyafet yerini tamamen pantalona birakmistir. Bunun yaninda, paçalari dügmeli olan pantalonlarda kullanilmistir. Kadinlarin kiyafetlerinde çok fazla bir degisiklik olmamistir. Yalniz daha önceden salvar üzerine giydikleri ve "ÖN BEZI" adi verdikleri bele dolamali giygi tamamen kalkmistir. Erkeklerde pantalon, ceket gibi modern giysiler giyilirken, özellikle elli yasin üzerindeki erkeklerde basa "YAGLIK" denilen puçiler baglanir. Bunu hem günlük kiyafet olarak hem de is aninda kullananlar vardir. Kayaköy'de kadin giysisi modernlesmeden oldukca uzak kalmistir. "ÜST DON" dedikleri genis salvar ile "ÜST ZIBIN" dedikleri basmadan gömlekler baslica kadin giysisidir. Basa ise, saç üstüne "ÇEMBER" dedikleri tülbent ve onun üstüne de "BÜRGÜ" adini verdikleri genis tülbenti baglarlar. Bunlarin her ikisi de genellikle oya islemeli olurlar. Kayaköy özellikle belediye olduktan sonra kiyafetlerde ve bilhassa bayan kiyafetlerde yeri yetisen nesille birlikte modernlige dogru gidilmeye baslanmistir. == Sosyal ve Kültürel Çalışmalar == Her yil mayis ayi sonunda komsu Ilkkursun Köyü'nde yapilan ILKKURSUN BAYRAMI, Kayaköy halki için büyük önem tasimaktadir. 1919 yilindaki Yunan isgal kuvvetlerine, ilk defa kursun atilmasinin yildönümü günü yapilan bu coskuya Kayaköy nüfusunun önemli bir bölümü katilir. Hem bu anlamli gün kutlanir hem de insanlar gönlünce yiyip, içer, gezer ve alis-veris yaparlar. Kayaköy bu bayrama "SENLIK" der. Özellikle küçük çocuk ve kadinlar için bu olay daha da önem tasir. Öyle ki, bunun heyecani günler öncesinden baslar. O gün yeni ve temiz kiyafetlerle sabah erkenden, arabalarla bayram yerine gidilir. Fakat son yillarda maddi olanaksizliklar yüzünden olsa gerek eski ilgisini yitirmeye baslamistir. Son yillarda özellikle de son dört yilda, Izmir Kültür Sahnesi Ismail Gülnar Tiyatrosu Kayaköy'e tiyatro eserlerini oynamak için gelmektedir. Bugüne kadar "Yabancinin Dönüsü", "Çinarlar Saksida Yetismez", "Bizim Köyün Delileri" ve son olarak "Bizde Lideriz" adli oyunlarini oynadilar. Bu oyunlarda özellikle Yesilçam'in unutulmazlarindan Kudret Karadag ve Yilmaz Kurt'un da rol almasi daha da büyük heyecan yaratti. Kayaköy Ilkögretim Okulu bu tür faliyetler yönden oldukca aktif durumdadir. Özellikle Ayhan DAYAN'in yazdigi "Kayaköy'ün Kurulusu" (1995) ve "Deliler" adli oyunun Yusufdere ve Sirinköy'de halka izletilmesi de o yil için önemli bir durumdu. Okul, bu tür calismalara kendi olanaklarini zorlayarak gereken önemi göstermeye devam etmektedir. == Ekmek ve Yemek Çeşitleri == Kayaköy'de ekmek deyince ilk akla gelen ve halkin "SOBUN" diye tabir ettigi mayali ev ekmegidir. Genellikle nohut ile yapilan maya, aksamdan tuz, un, su karisimiyla hazirlanir. Ertesi gün cogaltilarak hazirlanan bu maya ile ev ekmegi yapimi baslar. Bunu çogaltma islemine halk "ÜRETME" adini verir. Daha sonra kendilerine özgü tenekeler yaglanir ve mayali hamur buraya parçalar halinde aktarilir. Sokak aralarindaki belirli yerlerde yapilmis olan küçük köy firinlarinda pisirilir. Küçük kulübe seklinde bu firinlar, ekmegi yapan kisi tarafindan içinde çali-cirpi yakilarak isitilir. Arkadan firina uygun biçimde yerlestirilen hamur tenekeleri pismesi için bir süre bekletilir. Tatli mayali ev ekmegi, özellikle sicak haldeyken çok lezzetli olur. Bir hafta bozulmadan saklanip, yenilebilir. Kayaköy'de artik gelenek haline gelmeye baslayan konulardan biri de, daha çok ramazan ayi öncesi yufka açma islemidir. Bu yufkalar kurutulup, daha çok iftar ve sahur valcitlerinde yenir. Içlerinde peynir, çökelek, maydanoz ve benzeri katkilar bulunur. Çok önceleri yapilan ÇÖREK ve EKSILI EKMEK kaybolma safhasina gelmistir. Yemek pisirmelerde genellikle zeytinyagi kullanilir. Ayrica çiçekyagi, margarin ve misir özü yaglari da ender olarak kullanilmaktadir. Yetistirilen bütün sebzelerin yemekleri yapilmaktadir. Salçali, haslama, kizartma ve dolma türleri çok görülür. Börülce, bulgur, salça, sogan ve yag ile yapilan HEYBELI ÇORBA, patlican, biber, domates, sogan ile yapilan SINKORTA, çesitli otlardan yapilan salata seklinde AVUKMA yörenin önemli yemeklerindendir. SARALI ve DIBILE adi verilen hamur tatlilari da vardir. = Ulaşım = Kayaköy Ödemis'e 18 km uzakliktadir. Bu yolun 12 km'si Ödemis - Izmir karayoluna aittir. Bundan sonra 6 km daha vardir. Ayrica Ödemis - Izmir karayolunun kuzey yönünde bulunan bir diger yol da ulasimda kullanilmaktadir. Ödemis - Kayaköy arasindaki uzaklik bu yoldan daha yakindir. Ayrica Kayaköy komsu köylere de asfalt ile baglidir. Trenyolu da Kayaköy'e 6 km mesafededir. Nadiren de olsa trenyolundan da yararlanilmaktadir. 1970'li yillardan sonra araçlarla tasimacilik yapilmasi ve bunun artmasi halkin ulasimini rahata kavusturmustur. Ödemis - Izmir karayolunun 12 km sinden sonra geriye kalan 6 km'lik bölüm 1979 yilinda asfaltlanmistir. Bu da Kayaköy için önemli bir adim olmustur. Belediyeye ait iki, sahislara ait bes-alti civarindaki tasima araçlari önemli bir yer tutar. Bunlar günün belirli saatlerinde Ödemis'e gidip-gelmektedir. Ayrica sahislara ait çok sayida otomobil de bulunmaktadir. Pazar günleri Izmir'e de seferler düzenlenmektedir. Kisaca ulasim Kayaköy için artik eskisi gibi büyük sorun olmaktan çikmistir. == Kaynakça == Kategori:Ödemiş'in mahalleleri Kategori:6360 sayılı yasaya göre kaldırılan belediyeler