Wyoming

Wyoming (), ABD'nin bir eyaletidir. Başkenti Cheyenne'dir. Wyoming'in yıllık ekonomik üretimi 27,4 milyar dolardır. (2005 verileri) Bölgenin dağlık olmasına karşın tarım faaliyetleri geçmişten bugüne dek sürmektedir. Ayrıca doğalgaz, uranyum, kömür gibi doğal kaynakları mevcuttur. ABD'nin en az nüfusa sahip eyaletidir. thumb|220x124px | right == Coğrafya == küçükresim|sağ|Wyoming terrain === Yerleşim === küçükresim|sağ küçükresim|upright Wyoming Eyaleti 41° K ve 45° K boylamlarında ve 104°3' B and 111°3' B enlemlerinde yer alır ve bir dörtgen şeklindedir. Wyoming doğal yer şekilleri yerine boylam ve enlemlerle sınırları oluşturulan üç eyaletten biridir. (Diğerleri Utah ve Colorado'dur.) Wyoming, Montana'nın güneyinde, Güney Dakota ve Nebraska'nın batısında, Colorado'nun kuzeyinde, Utah'ın kuzeydoğusunda ve Idaho'nun doğusunda yer alır. Wyoming ABD'nin alan olarak en büyük 10. eyaletidir. Eyalet 253.340 km²dir (97.814 mil kare) ve 23 countyden meydana gelir. === Adalar === Wyoming isimlendirilmiş 32 adaya sahiptir. Bu adaların çoğu Jackson Gölü ve Yellowstone Gölü'nde yer alırlar. === Kamu arazileri === Wyoming topraklarının %48'inden fazlası Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetimine aittir. ==== Parklar ==== *Yellowstone Millî Parkı *Grand Teton Ulusal Parkı ==== Ulusal Anıtlar ==== *Devils Tower *Fossil Butte Ulusal Anıtı == İklim == Wyoming'de genellikle step iklimi ve karasal iklim görülür. Amerika Birleşik Devletleri'nin genel iklimi ile karşılaştırılınca Wyoming'in iklimi daha kuru ve rüzgârlıdır. Yazın Wyoming temmuz ayı ile beraber en yüksek sıcaklıklara ulaşır ve sıcaklık genellikle 85 °F(29 °C) ve 95 °F (35 °C) arasındadır. Yükseklik arttıkça sıcaklık da düşer, 2.700 metrede (9.000 ft) sıcaklık 70 °F (21 °C)dır. Gece sıcaklığın hızlı düşmesi ile sıcaklık 50-60 °F'a ulaşır (10-16 °C). Kışları soğuktur fakat bazı bölgelerde Chinook Rüzgârları sayesinde hava çok daha sıcaktır. Bazen hava aşırı derecede soğur. Wyoming kurak bir eyalettir yıllık ortalama yağış miktarı 250 mm'dir (10 inç). Casper Şehri İklimi: Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl Ort. En Yüksek °F (°C) 32 (0) 37 (3) 45 (7) 56 (13) 66 (19) 78 (26) 87 (31) 85 (29) 74 (23) 60 (16) 44 (7) 34 (1) 58 (14) Ort. En Düşük °F (°C) 12 (−11) 16 (−9) 21 (−6) 28 (−2) 37 (3) 46 (8) 54 (12) 51 (11) 41 (5) 32 (0) 21 (−6) 14 (−10) 31 (-1) Ortalama Yağış İnç (mm) 0.6 (15.2) 0.6 (15.2) 1.0 (25.4) 1.6 (40.6) 2.1 (53.3) 1.5 (38.1) 1.3 (33.0) 0.7 (17.8) 0.9 (22.9) 1.0 (25.4) 0.8 (20.3) 0.7 (17.8) 12.8 (325.1) Source: == Tarih == küçükresim|sağ Şu an Wyoming olarak bilinen bölgede geçmişte çeşitli Kızılderili halkları yaşamıştır. Arapaholar, Apsalokeler, Lakotalar ve Şoşoniler bu halklar arasındadırlar ancak Avrupalı kâşifler buraya geldiğinde, yalnızca birkaç kabile bölgede bulunuyordu. Bölge İspanyol İmparatorluğu'nun bir parçası iken 1848'de Meksika-Amerika Savaşı bittiğinde Birleşik Devletler'e devredilmiştir. 18. yüzyılın sonlarında Québec ve Montréal'den gelen Fransız-Kanadalı avcılar bölgeye gelmiştir. Bu avcılar arasında Téton, La Ramie, John Colter gibi isimler bulunmaktadır. == Demografi == === Nüfus === Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosunun kayıtlarına göre Wyoming eyaletinin tahmini 2012 nüfusu 576.412'dir. Nüfus 2010 sayımına göre %2,3 artmıştır. . 2010 sayımına göre nüfusun ırksal dağılımı şöyledir: *% 90.7 Beyaz Amerikalılar *% 0.8 Afroamerikan *% 2.4 Kızılderili ve Alaska yerlileri *% 0.8 Asyalı Amerikalılar *% 0.1 Hawaiili ve diğer Pasifik adalı *% 2.2 İki ya da daha fazla ırktan olanlar *% 3.0 diğer ırklar Etnik olarak nüfusun % 8.9'u Hispanik ya da Latin kökenlidir.Wyoming QuickFacts from the US Census Bureau . Quickfacts.census.gov. Retrieved on 2013-07-12. Nüfusun % 26'sı Alman, % 16'sı İngiliz, %13,3'ü İrlandalı, % 6.5'i Amerikan, %4,3'ü Norveçli ve % 3.5'i İsveçlidir. === İnanç === Wyoming'te en büyük mezhep Protestanlıktır. Dinsizler ve Katolikler de nüfusta önemli yer tutar. * Hristiyanlık %70 ** Protestan - %43 ** Katolik - %14 ** LDS (Mormon) - %9 ** Diğer Hristiyan grupları - %4 * Diğer dinler - %4 * Dinsizler - %26 == Ekonomi == Birleşik Devletler Ekonomi Analiz Bürosunun kayıtlarına göre Wyoming eyaletinin GSP değeri 38,4 milyar dolardır. Eyaletin ocak 2010 işsizlik oranı %7,6'dır.Bls.gov ; Local Area Unemployment Statistics Wyoming eyaletinin ekonomi hücreleri diğer eyaletlerden çok farklıdır. Maden üretimi, seyahat ve turizm eyalet ekonomisinin temel taşlarıdır. Toprakların %50'si federal hükûmete, %6'sı ise eyalet yönetimine aittir. Wyoming'deki 2001 maden üretimi vergiler dâhil 6,7 milyar dolarlık bir değere sahiptir. Turizm sektörünün devlete katkısı ise 2 milyar dolardır. 2002 yılında 6 milyon kişi Wyoming'deki ulusal parkları ve anıtları ziyaret etmiştir. Eyaletin önemli turistik yerleri Yellowstone Millî Parkı,Grand Teton Ulusal Parkı, Independence Rock (Wyoming) ve Fossil Butte National Monument'dir. Yellowstone Ulusal Parkı yılda 3 milyon ziyaretçi alan ilk ulusal parktır. === Maden üretimi === küçükresim|Wyoming'de bir kömür madeniküçükresim Wyoming'de önemli ölçüde çıkarılan madenler: kömür, doğalgaz, kömür gazı, petrol ve tronadır. *Kömür: 2004 yılında Wyoming'den 358,8 milyon ton kömür çıkarılmıştır. Wyoming, Amerika Birleşik Devletlerin en çok kömür çıkarılan eyaletidir. Wyoming'de potansiyel olarak çıkarılmayı bekleyen 62,3 milyar ton kömür bulunmaktadır. Madenler Powder Nehri Havzası ve Green River Havzası'nda toplanmıştır. *Doğalgaz: 2007 yılında 2.254 trilyon kübik fit doğal gaz çıkarılmıştır. Wyoming, ülke çapında en çok doğal gaz çıkarılan 2. eyalettir. *Kömür gazı: 2002 yılında 9.3 km³ kömür gazı üretilmiştir. *Petrol: 2007 yılında 8.490.000 m³ petrol çıkarılmıştır. Wyoming 2007 yılında ülkede en çok petrol çıkarılan 5. eyalettir. Petrol en çok kullanılan motor yakıtı olmasının yanında, petrolden plastik, boya ve sentetik kauçuk üretilmektedir. *Trona: Wyoming dünyanın en büyük trona rezervlerine sahip yeridir. Trona cam, kâğıt, sabun, kabartma tozu, yumuşatıcı ve ilaç üretiminde kullanılır. 2008 yılında Wyoming'den 41,7 milyon ton trona çıkarılmıştır, bu değer dünyada üretilen toplam tronanın %25'ini oluşturur. === Vergiler === Wyoming, Alaska'dan sonra kişi başına en çok kalkınma payı alan eyalettir. Bu pay ülke ortalamasının iki katıdır. Diğer eyaletler bu durumdan hoşlanmazlar. Wyoming eyaleti satışlardan %4 vergi almaktadır. Countyler opsiyonel olarak fazladan %1 vergi alınma kararı verebilirler, ayrıca belirli amaçlar için %1 ek vergi de alabilirler. Gıda satışlarında vergi alınmaz.Votes back repeal of food tax , Billings Gazette, March 3, 2006 Countylerin %2 ile %5 arasında verdiği karara göre konakla için vergi alınır. Wyoming, eyalet içine ihraç edilen ürünlerden %5 vergi toplamaktadır. küçükresim|sol|200px|Wyoming karayolları haritası == Taşımacılık == Wyoming'in en büyük havalimanı 500 çalışanı ile Jackson Hole Havalimanı'dır. Üç eyaletler arası otoban ve on üç Birleşik Devletler otobanı Wyoming'den geçmektedir. Ek olarak Wyoming eyalet karayolları sistemini barındırmaktadır. 25 numaralı eyaletler arası otoban Cheyenne'nin kuzeyinden geçer ve Cheyenne'de 80 numaralı eyaletlerarası otoban ile kesişir. 90 numaralı eyaletler arası otoban Casper şehrinden geçer ve Buffalo şehri yakınlarında son bulur. 14, 16, 18, 20, 26, 30, 85, 87, 89, 189, 191, 212 ve 287 numaralı Birleşik Devletler otobanları Wyoming'den geçmektedir. Ayrıca Wyoming kıta ABD'sinde olup da Amtrak tarafından hizmet verilmeyen iki eyaletten biridir (diğeri Güney Dakota). == Countyler == Wyoming eyaleti 23 countyden meydana gelir. küçükresim|sol|600px|23 countynin haritada gösterimi Wyoming'in 23 countysi Sıra County Nüfus Sıra County Nüfus 1 Laramie 94.483 13 Converse 14.008 2 Natrona 78.621 14 Goshen 13.636 3 Campbell 47.874 15 Big Horn 11.794 4 Sweetwater 45.267 16 Sublette 10.368 5 Fremont 41.110 17 Platte 8.756 6 Albany 37.276 18 Johnson 8.615 7 Sheridan 29.596 19 Washakie 8.464 8 Park 28.702 20 Crook 7.155 9 Teton 21.675 21 Weston 7.082 10 Uinta 21.025 22 Hot Springs 4.822 11 Lincoln 17.961 23 Niobrara 2.456 12 Carbon 15.666 Wyoming Toplamı 576.412 License Plate Prefix County License Plate Prefix County License Plate Prefix County 1 Natrona 9 Big Horn 17 Campbell 2 Laramie 10 Fremont 18 Crook 3 Sheridan 11 Park 19 Uinta 4 Sweetwater 12 Lincoln 20 Washakie 5 Albany 13 Converse 21 Weston 6 Carbon 14 Niobrara 22 Teton 7 Goshen 15 Hot Springs 23 Sublette 8 Platte 16 Johnson == Şehirler ve kasabalar == Wyoming 98 belediyeden oluşur. Wyoming'in en büyük 20 şehri ve kasabası Sıra Şehir County Nüfus 1 Cheyenne Laramie 60.096 2 Casper Natrona 55.988 3 City of Laramie Albany 31.312 4 Gillette Campbell 29.389 5 Rock Springs Sweetwater 23.229 6 Sheridan Sheridan 17.517 7 Green River Sweetwater 12.622 8 Evanston Uinta 12.282 9 Riverton Fremont 10.867 10 Jackson Teton 9.710 11 Cody Park 9.653 12 Rawlins Carbon 9.203 13 Lander Fremont 7.571 16 Douglas Converse 6.084 15 Powell Park 6.393 14 Torrington Goshen 6.690 17 Worland Washakie 5.458 18 Buffalo Johnson 4.624 19 Newcastle Weston 3.485 20 Wheatland Platte 3.680 == Metropoller == 2008 istatistiklerine göre nüfusun %30,4'ü metropollerde yaşamaktadır. Birleşik Devletler Sayım Bürosu, Wyoming Eyaleti İstatistikleri Sayım Bölgesi County Nüfus Cheyenne, WY,Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Laramie County, Wyoming 91.738 Casper, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Natrona County, Wyoming 75.450 Gillette, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Campbell County, Wyoming 46.133 Rock Springs, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Sweetwater County, Wyoming 43.806 Riverton, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Fremont County, Wyoming 40.123 Laramie, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Albany County, Wyoming 36.299 Jackson, WY-ID, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Teton County, Wyoming 21.294 Jackson, WY-ID, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Teton County, Idaho 8.833 Jackson, WY-ID, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Toplam 30.127 Sheridan, WY, İstatistiği Sheridan County, Wyoming 29.116 Evanston, WY, İstatistiği Uinta County, Wyoming 21.118 == Eğitim == Eyalette devlet okulları devletin Wyoming hükûmetinin atadığı kamu eğitim müfettişi tarafından yönetilir. Eğitim politikaları valinin atadığı dokuz üyeli bir kurul tarafından gerçekleştirilir. Müfredat ve ders kitapları eyalet tarafından belirlenir, federal hükûmet ders içeriğine karışamaz. 2000 yılının yazına kadar işitme engelliler için çalışan bir okul bulunmaktaydı ve bu okul eyalet çapında öğrenci kabul etmekteydi. === Yüksek öğrenim === Eyalette dört senelik eğitim veren Wyoming Ünivesitesi bulunmaktedır. Üniversite Laremie şehrinde yer alır. Eyalette iki yıllık eğitim veren yedi adet kolej bulunmaktadır. 2006 yılında yasa geçmeden önce var olan eğitim kurumları ile denk olmayan diplomalar birçok kurum tarafından verilmekteydi. 2006 yılında çıkan yasa ile bu kurumlar kapatıldı. == Spor == *Wyoming Cavalry, AIFA'da *Wyoming Üniversitesi, futbol, basketbol, hokey, yüzme, badminton, dalış, Amerikan futbolu, golf, güreş, tenis, atletizm ve rodeo dallarında sporcular barındırmaktadır. == Çeşitli bilgiler == *Eyaletin onuruna ABD gemisine USS Wyoming ismi verilmiştir. Wyoming Free State Wyoming projesi için seçilen resmi eyalettir. Projenin amacı olduğunca özgür bir yaşam sağlamak ve tek bir devlet olma yolunda adım atmaktır. Eyalet, çöp ve enkaz temizlemede en iyi eyalet olarak seçilmiştir. Brokeback Dağı kitabı ve filmi büyük oranda burada oluşturulmasına rağmen, film de olaylar Kanada'nın Alberta eyaletinde geçmektedir. Wyoming eyaletinin tamamında yalnızca iki adet yürüyen merdiven bulunmaktadır. == İlgili filmler == 'Heaven's Gate', (1980) Cennet Kapısı: Roller Skate Dance Youtube == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * State of Wyoming government official website * Official Wyoming State Travel Website - Forever West *