Yakutça

Yakutça veya Sahaca (Saqa tıla), Saha Türklerinin konuştuğu dildir. Türk dillerinin Sibirya grubuna bağlı dil 450.140 kişi tarafından konuşulur. Ayrıca Taymir Yarımadası'nın doğusunda yaşayan halkların ticaret dilidir (Ruslar hariç). Konuşucuların çoğunluğu Rusya'ya bağlı Yakutistan'da yaşar. == Sahaca (Yakutça) bazı tümceler == * Olorbuttâğar ülelêbit orduk = Çalışmak oturmaktan daha iyi(dir). * Min ubayım saha oskuolatıgar bâr = Benim abim Yakut okulundadır. * Bihigi at mïnen barıahpıt = Biz at(a) binip gideceğiz. * Haydah oloroğut? = Nasılsınız? ("Nasıl yaşıyorsunuz?") * En olus türgennik sanarağın = Sen çok hızlı konuşuyorsun. * Min sahalıı kıratık öydüübün = Ben Yakutça biraz anlarım. * Bihigi sarsıarda erde turabıt = Biz sabahleyin erken kalkarız. * Ol oğo tüün ıtıır = O çocuk gece(leri) ağlar. * Miehe sıttık hâta uonna holuoha nâda = Bana yastık kılıfı ile galoş gerek. * Bu son sieğe olus kılgas = Bu ceket(in) yen(leri) çok kısa. == Dil Bilgisi == === İsimler === İsimlerin tekil ve çoğul halleri vardır. Bir sözcüğü çoğul yapmak için genelde /-lar/ son ekinden yararlanılır. Bu son ek sözcükteki ünlü ve ünsüz harflere göre -лар (-lar), -лэр (-ler), -лөр (-lör), -лор (-lor), -тар (-tar), -тэр (-ter), -төр (-tör), -тор (-tor), -дар (-dar), -дэр (-der), -дөр (-dör), -дор (-dor), -нар (-nar), -нэр (-ner), -нөр (-nör), veya -нор (-nor) hallerini alabilir. İsimlerde diğer Türk Dillerinde olduğu gibi cinsiyet ayrımı yoktur. === İsmin Hâlleri === 'barış' 'ateş' Yalın hâl Belirtme Yönelme Bulunma Ayrılma === Adıllar === Tekil Çoğul 1\. şahıs () () 2\. şahıs () () 3\. şahıs insan () () insan değil () () == Sahaca (Yakutça) rakamlar == Eski Türkçe Azerice Türkçe Çuvaşça Saha (Yakut) bir bir bir pĕrre biir eki iki iki ikkĕ ikki üç üç üç vişşĕ üs tört dörd dört tăvattă tüört beş beş beş pillĕk bies altı altı altı ulttă alta yeti yeddi yedi şiccĕ sette sekiz səkkiz sekiz sakkăr ağis tokuz doqquz dokuz tăhhăr toğus on on on vunnă uon == Sahaca, Kırgızca ve Türkçe karşılaştırmaları == Türkçede Eski Türkçe kökenli söz başlarındaki Y ile başlayan sözcükler Kırgızcada "C" sesi ile söylenirken Sahacada "S" olmuştur. Eski Türkçede "Y" olan bu imce zaman içinde Türk topluluklarında Y>C>S şeklinde değişime uğramıştır. Türkçe, Azerice, Türkmence, Özbekçe ve Uygurcada "Y" ile söylenirken Kazakistan'da "J", Kazakçada "C", Altayca, Hakasça ve Tıvacada "Ç", Sahacada ise bu imce "S" olmuştur. TÜRKÇE (Y) KIRGIZCA (C) SAHACA (S) кыргызча саха тыла Türkçe Kiril harfli Yıl Cıl Sıl жыл Сыл йыл Yağmur Camgır Samıır жамгыр cамыыр яғмур Yaka Caka Sağa жака саҕа яка Yalamak Caloo Salaa жалоо салаа яламак Yaş Caş Saas жаш саас яш Yaşdaş Caştaş Saastıı kihi жашташ саастыы киһи яшдаш Yat Cat Sit- жат сит ят Yedi Ceti Sette жети сэттэ еди Yel Cel Siel жел сиэл ел Yeni Cañı Saña жаңы саҥа ени Yeniden Cañıdan Sañattan жаңыдан саҥаттан енидең Yer Cer Sir жер сир ер Yumak (yıkamak) Cuu- Suuy- жуу сууй юмак(йыкамак) Yıldız Cıldız Sulus жылдыз сулус йылдыз Yirmi Cıyırma Süürbe жыйырма сүүрбэ йирми Yok (hayır) Cok Suox жок суох ёк (хайыр) Yol Col Suol жол суол ёл Yumurta Cumurtka Sımmııt жумуртка сымыыт юмурта Yumuşak Cumşak Sımnağas жумшак сымнаҕас юмушак Yüz Cüz Süüs жүз сүүс йүз == Yazı sistemi == Yakutça Kiril alfabesiyle yazılır: Modern Yakut alfabesi, 1939 yılında Sovyetler Birliği tarafından Rusçada bulunanlarla birlikte Ҕҕ, Ҥҥ, Өө, Һһ, Үү harflerinin de eklenmesiyle oluşturuldu. Сахалыы сурук-бичигэ Saqalıı suruk- biçige (Yakut alfabesi) Harf Söyleniş UFA Not Türkçe Romanizasyon. А а а A a Б б бэ B b В в вэ yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur V v Г г гэ G g Ҕ ҕ ҕэ Ğ ğ Д д дэ D d Дь дь дьэ C c Е е е yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Ye ye or e Ё ё ё yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Yo yo Ж ж жэ yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur J j З з зэ yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Z z И и и İ i Й й ый Y y or Ỹ ỹ К к кы K k Л л эл L l М м эм M m Н н эн N n Ҥ ҥ ҥэ Ñ ñ Нь нь ньэ Ny ny О о о O o Ө ө ө Ö ö П п пэ P p Р р эр R r С с эс S s Һ һ һэ H h Т т тэ T t У у у U u Ү ү ү Ü ü Ф ф эф yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur F f Х х хэ Q q (X x) Ц ц цэ yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Ts ts Ч ч че Ç ç Ш ш ша yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Ş ş Щ щ ща yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Şş şş Ъ ъ кытаанах бэлиэ yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur " Ы ы ы I ı Ь ь сымнатар бэлиэ Rusçadan alınan sözcüklerde bu harf kullanılırken Yakut kökenli sözcüklerde дь ve нь harfleri kullanılır ' Э э э E e Ю ю ю yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Yu yu Я я я yalnızca Rusçadan alınan sözcüklerde bulunur Ya ya == Ayrıca bakınız == * Yakutlar * Dolganca * Semyon Novgorodov – IPA'ya uyarlanmış ilk Yakut alfabesinin yaratıcısı. == Notlar == == Kaynakça == == Sahaca karşılaştırmalı sözlükler == * Yuriy Vasiliev (Cargıstay) . _Türkçe - Sahaca (Yakutça) Sözlük_ (Turkish- Sakha Dictionary). Ankara: Türk Dil Kurumu, 1995 . Orijinal yumuşak plastik cildinde. Cildi çok az yorgun. 312 s. 13x19 ISBN / == Dış bağlantılar == === Yakutça içerikler === *Sakha Open World - Орто Дойду -Orto Doydu - İnternet üzerinde Yakutçayı tanıtmak için kurulmuş, haber, şiir, müzik, forum ve videolar içeren site * Kyym.ru - Yakutistan haberler sitesi * Sahaca - İngilizce Sözlük * Mukayeseli Yakut Türkçesi ve Moğolca kelimeler *Yakut texts with Russian translations Kahramanlık şiirleri, peri masalları, efsane, atasözleri, vb. *Sakhalyy suruk Saha Unicode fontları ve bilgisayar için klavye *Sakhatyla.ru - Çevrimiçi Saha Türkçesi-Rusça, Rusça-Saha Türkçesi sözlük *Saha Türkçesi-İngilizce Sözlük *Saha Alfabesi *Saha Yeri ve Saha Türkçesi Kategori:Doğal diller Kategori:Türk dilleri Kategori:Eklemeli diller Kategori:Ünlü uyumlu diller