Adıyaman

Adıyaman, (Kürtçe: Semsûr) Adıyaman ilinin merkez ilçesidir. Kuzeyden Çelikhan, doğudan Kahta, güneydoğudan Samsat ve Atatürk Baraj Gölü ile, güneyden Fırat nehri ve batıdan Besni ve Tut ilçeleri ile çevrilidir. Önceleri şehir merkezindeki kale etrafında konumlanan yerleşim, il merkezi olduğu 1954 yılından itibaren genişlemiş ve büyümüştür. == Etimoloji == Tarih boyu farklı devlet ve milletlerin egemenliği altına giren Adıyaman, farklı isimlerle anılmıştır. Seyyah Ainsworth şehrin Doğulu coğrafyacılar tarafından Cholmodara adıyla bilindiğini, Romalılar tarafından da şehrin Carbanum diye isimlendirildiğini belirtmiştir. Bizans İmparatorluğu döneminde şehir Pordoniom olarak isimlendirilmiş, Süryaniler ise şehri Klevdiye olarak isimlendirmiştir. Müslümanların eline geçişinden sonra yerleşim Hısnımansur ismiyle bilinir olmuştur. "Mansur'un kalesi" anlamına gelen Hısnımansur isminin, bir rivayete göre Emevi komutanlarından Mansur bin Cavane sebebiyle, bir başka rivayete göre ise Abbasi halifesi Ebu Cafer el-Mansur sebebiyle verildiği söylenmektedir. Şehrin Kürtçe'de kullanılan ismi olan Semsûrun da Hısnımansur isminin bozulmasıyla oluşmuş olması muhtemeldir. Şehir için bugün kullanılan Adıyaman isminin kökeni ile ilgili çeşitli iddialar ortaya atılmışsa da bu ismin kökeni tam olarak bilinmemektedir. Bazı araştırmacılar Adıyaman isminin Anadolu'da yaşamış eski bir halk olan Luviler'in dili olan Luvice'de "Ana Tanrıça Ülkesi" anlamına gelen Adaumana veya Ada-uma-(wa)na kelimelerinden geldiğini iddia etmiştir. Bölge halkı arasında ise Adıyaman isminin Kommagene Krallığı devrinde putperest babalarına isyan eden ve sonrasında öldürülen yedi kardeşin ardından söylenen Yedi Yaman tabirinin zaman içerisinde bozulmasıyla oluştuğu şeklindeki bir efsane anlatılmaktadır. Bir başka rivayete göre ise Adıyaman ismi, şehri fetheden Yaman Bey isimli bir komutanın adından gelmektedir. Bir başka rivayete göre ise Adıyaman ismi, güzel vadi anlamına gelen Vadi-i Leman tabirinin zamanla bozulmasıyla oluşmuştur. Yerleşim Osmanlı dönemi kaynaklarında genellikle Hısnımansur ismiyle geçmişse de halk arasında, seyyahlar arasında ve Kâmûsü'l-A'lâm gibi eserlerde Adıyaman ismi de kullanılmıştır. 1837 yılında şehri ziyaret eden seyyah Ainsworth de yerleşim için Adıyaman ismini kullanmıştır. İ lçeCumhuriyetin ilk devirlerinde de resmi belgelerde Hısnımansur ismiyle anılmıştır. 1928 yılının sonunda alınan bir kararla şehrin ismi resmî olarak Adıyaman olarak değiştirilmiştir. == Tarihçe == küçükresim|230px|Şehirdeki Atatürk Bulvarı ile çevresinden bir görünüm (Mayıs 2014) Uzun yıllar boyunca Hısnımansûr adıyla anılan şehrin içinde olduğu bölgede yerleşimin tarihi oldukça eski dönemlere kadar uzanmaktadır. Bölgede tarih boyunca Hitit, Hurri, Mitanni, Kummuh, Asur, Pers, Seleukos, Kommagene Krallığı ile Roma ve Bizans hakimiyeti görülmüştür. 7. yüzyıldan itibaren İslâm akınları bölgede görülmeye başlamış ve 670 yılında yerleşiminde içerisinde olduğu bölge Emevî hakimiyetine geçmiştir. Emevî kumandanlarından Mansûr bin Ca'vene tarafından bugünkü kale inşa ettirildi. 758'de Abbâsî egemenliğine geçen Hısnımansûr, 926-958 yılları arasındaki Hamdaniler döneminden sonra yeniden Bizans hakimiyetine geçti. 11. yüzyılda Türk akınlarına uğrayan yerleşim, ilk defa 1066’da Selçuklu kumandanı Gümüştekin tarafından alındı. Artuklu, Eyyûbî ve Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu, Dulkadiroğulları ve Memlüklü hakimiyetinden sonra 1515 yılında Osmanlı egemenliğine geçti. Osmanlı idaresinde 1519'da Maraş eyaletine bağlı sancak olan yerleşim, 1531 yılında Elbistan sancağına bağlı bir kaza haline getirildi. 1519 yılında yerleşimin ilk tahririnde 1000 civarında Müslüman nüfusun yanında yerleşimde 400 civarında da Gayrimüslim nüfus bulunmaktaydı. Hısnımansûr, 1563'te yeniden Maraş’a bağlandı ve uzunca yıllar bu konumda kaldı. Tanzimattan sonraki düzenlemede 1841'de kaza olan yerleşim, 1849'da Diyarbekir vilayetine bağlı bir sancak durumuna getirildi. 1859'da Malatya sancağına, 1883’te de Harput Vilayeti'ne bağlandı. Cumhuriyet döneminde Hısnımansûr, 1923'ten 1954 yılına kadar Malatya’nın ilçesi olarak kaldı. 22 Haziran 1954'te Adıyaman ilinin kurulmasıyla merkez ilçe oldu. Atatürk Barajı'nın büyük bir kısmı Adıyaman ili sınırları içerisinde yer alır. Daha önceleri merkeze bağlı Esentepe köyü, 2004'te mahalleye dönüştü. Adıyaman, 6 Şubat 2023'te gerçekleşen Türkiye ve Suriye'de etkili olan 2023 Kahramanmaraş depremleri sırasında geniş çaplı yıkıma uğradı. Binlerce insan hayatını kaybetti. Adıyaman şehir merkezi İndere Mahallesi (Zey Köyü) olarak bilinen yaklaşık 5 milyon metrekarelik güvenli zemine taşınacak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın zemin çalışmalarını tamamladığı ve binlerce yeni yapının inşa edileceği bölge, merkeze yaklaşık 6 kilometre mesafede bulunuyor. == Belediyeler, Mahalleler ve Köyler == küçükresim|220px|Yenipınar Mahallesi'ndeki Yenipınar Camii (Ocak 2022) Adıyaman Merkez İlçenin 3 belediyesinde toplam 49 mahallesi bulunmaktadır. Kırsal kesimdeki köy sayısı ise 135'tir. TÜİK'in 2021 verilerine göre şehirde (Mahallelerde) yaşayan nüfus %87,1 olarak görülmektedir. En uzak köyü 55 km uzaklıktaki Sarıkaya Köyü'dür.. Nüfusu en fazla olan köy, 1800 kişi ile Gümüşkaya Köyü'dür. Adıyaman Merkez İlçe nüfusu 2021 yılında % 0,50 artmıştır. Sıra Belediye Mahalle/Köy Rakım Uzaklık il (Km) Nüfus İl 2007 2010 2013 2019 2021 1 Adıyaman Alitaşı 8.962 9.355 9.661 9.817 9.755 10.011 2 Adıyaman Altınşehir 4.454 5.357 10.450 16.440 20.239 21.049 3 Adıyaman Bahçecik 3.232 3.482 5.415 5.940 5.902 6.056 4 Adıyaman Bahçelievler 14.803 13.980 13.418 13.158 13.502 13.711 5 Adıyaman Barbaros Hayrettin 2.522 2.589 2.776 3.177 3.209 3.449 6 Adıyaman Cumhuriyet 11.940 12.759 15.044 17.187 19.718 21.014 7 Adıyaman Esentepe 1.943 2.398 2.442 2.810 3.042 3.039 8 Adıyaman Eskisaray 2.722 2.703 2.485 2.118 1.822 1.624 9 Adıyaman Fatih 9.965 9.972 9.821 9.498 9.570 9.433 10 Adıyaman Hocaömer 1.232 1.283 978 864 721 630 11 Adıyaman İmamağa 9.778 10.173 10.399 10.481 10.682 10.878 12 Adıyaman Kapcami 1.918 1.487 1.323 1.208 1.108 903 13 Adıyaman Karapınar 7.117 8.589 9.824 10.710 11.116 11.663 14 Adıyaman Kayalık 7.819 8.543 8.763 8.913 9.217 9.255 15 Adıyaman Malazgirt 6.160 6.169 6.127 6.453 6.578 6.747 16 Adıyaman Mara 2.874 2.725 2.612 2.555 2.145 1.501 17 Adıyaman Mehmet Akif 6.151 6.134 6.604 6.975 7.887 8.060 18 Adıyaman Mimar Sinan 3.607 3.577 3.791 3.989 4.075 4.007 19 Adıyaman Musalla 2.420 2.220 2.063 2.594 2.131 1.890 20 Adıyaman Örenli 1.096 1.042 994 946 950 1.074 21 Adıyaman Sıratut 1.677 2.013 2.071 2.020 1.791 1.644 22 Adıyaman Siteler 9.829 10.596 10.831 11.649 12.604 13.169 23 Adıyaman Sümerevler 13.392 14.634 16.264 17.460 18.379 19.284 24 Adıyaman Turgut Reis 8.745 8.823 8.971 8.556 8.412 8.368 25 Adıyaman Türkiye Petrolleri 1.152 1.155 1.332 1.365 1.361 1.308 26 Adıyaman Ulucami 3.482 3.269 2.810 2.333 1.851 1.591 27 Adıyaman Varlık 3.977 4.568 4.692 4.769 4.541 3.101 28 Adıyaman Yavuz Selim 4.959 5.436 5.410 5.665 5.738 5.598 29 Adıyaman Yeni 11.770 13.993 20.648 25.557 29.022 31.325 30 Adıyaman Yenipınar 709 791 919 802 684 590 31 Adıyaman Yeni Sanayi 5.826 6.294 7.210 8.929 10.364 11.085 32 Adıyaman Yeşilyurt 11.824 12.481 13.574 15.324 16.364 17.492 33 Adıyaman Yunus Emre 3.568 4.145 4.493 5.183 6.340 6.580 Adıyaman Belediyesi 672 0 191.625 202.735 224.215 245.445 260.820 267.129 34 Kömür Bahçelievler 403 374 297 256 227 191 35 Kömür Cumhuriyet 493 376 383 414 433 432 36 Kömür Esence 201 195 187 162 159 158 37 Kömür Gazi 97 77 83 92 87 38 Kömür Hasankan 460 443 448 417 391 362 39 Kömür Hürriyet 1.033 1.010 937 855 838 785 40 Kömür M.Yücel Özbilgin 167 189 184 179 183 41 Kömür Serintepe 496 345 353 333 324 311 42 Kömür Yakacık 290 269 239 223 217 201 43 Kömür Yeşilyurt 517 462 428 400 390 352 Kömür Belediyesi 785 23 3.893 3.738 3.538 3.327 3.250 3.062 44 Yaylakonak Çatderesi 303 323 317 205 211 231 45 Yaylakonak Çimenke 202 195 211 169 175 169 46 Yaylakonak İncekoz 306 309 304 280 282 270 47 Yaylakonak Karaçalı 516 559 540 460 521 536 48 Yaylakonak Merkez 423 386 401 336 349 343 49 Yaylakonak Zivar/Yünlüce 195 233 284 165 190 187 Yaylakonak Belediyesi 892 23 1.945 2.005 2.057 1.615 1.728 1.736 Adıyaman Merkez (Şehir) 197.463 208.478 229.810 250.387 265.798 271.927 1 100. Yıl 652 18 110 124 112 94 79 2 Ağaçkonak 1.108 29 201 192 147 130 131 106 3 Ağcin 618 45 396 397 4 Ağikan 1.014 18 185 176 164 5 Ağveren 784 17 170 146 6 Ahmethoca 1.020 14 246 236 246 229 228 214 7 Akçalı 1.044 19 317 278 265 274 250 244 8 Akdere 508 38 689 353 240 201 194 175 9 Akhisar 640 22 134 139 139 128 99 95 10 Akpınar 573 25 1.226 1.101 1.029 888 799 716 11 Akyazı 508 22 204 182 154 157 148 154 12 Albet/Yeşiltepe 1.140 9 145 130 133 115 127 98 13 Alibey 601 20 156 149 137 122 112 101 14 Atakent 586 31 2.076 1.689 1.280 1.090 853 729 15 Ataköy 755 8 107 122 144 117 103 105 16 Aydınlar 508 27 94 63 53 46 57 26 17 Bağdere 764 9 646 1.106 1.111 1.184 644 573 18 Bağlıca 1.040 29 310 300 385 396 371 326 19 Bağpınar 616 24 318 219 163 125 84 73 20 Bağpınar Kuyucak 573 14 425 358 274 260 250 227 21 Başpınar 764 16 443 470 430 376 190 186 22 Battalhüyük 593 23 475 477 401 298 245 232 23 Bebek 764 30 777 663 538 495 429 349 24 Bozatlı 1.247 35 283 280 258 25 Bozhüyük 521 20 699 666 565 462 377 326 26 Boztepe 616 22 253 265 222 231 169 155 27 Börkenek 764 19 739 723 759 606 583 553 28 Büklüm 787 19 441 400 346 328 286 280 29 Büyükkavaklı 604 10 490 403 371 388 844 916 30 Büyükkırıklı 1.020 17 198 151 94 95 88 73 31 Çakmaklar 630 14 292 278 259 32 Çamgazi 611 22 266 264 272 224 219 205 33 Çamlıca 1.532 23 315 289 252 211 215 210 34 Çamyurdu 818 25 385 370 379 381 317 306 35 Çatalağaç 1.020 33 252 244 372 343 294 251 36 Çayırlı 764 23 96 128 102 86 70 56 37 Çaylı 585 26 89 114 104 71 67 65 38 Çemberlitaş 764 9 995 1.047 1.037 958 937 910 39 Çınarik/Ulubaba 822 12 103 124 116 111 107 90 40 Çobandede 607 27 133 115 105 80 70 74 41 Damdırmaz 1.130 27 457 421 420 414 375 352 42 Damlıca 403 43 189 172 178 186 166 43 Dardağan 774 12 390 360 324 285 274 274 44 Davuthan 775 24 344 342 312 285 291 294 45 Derinsu 890 25 324 341 282 279 231 210 46 Dişbudak 538 22 192 153 95 82 80 80 47 Doğanlı 1.276 35 337 353 338 366 321 330 48 Doyran 629 21 785 784 773 695 631 635 49 Durak 764 38 910 891 820 776 713 673 50 Durukaynak 764 14 386 401 356 301 271 264 51 Düzce 764 16 481 486 443 399 382 349 52 Ekinci 603 36 151 126 121 90 66 62 53 Elmacık 548 21 628 626 622 594 523 465 54 Esence 829 21 43 55 47 62 83 63 55 Eskihüsnümansur 603 10 54 55 55 50 53 42 56 Girik/Boğazözü 764 18 583 561 517 478 263 246 57 Gökçay 1.061 27 177 172 275 238 266 248 58 Gölpınar 614 22 198 142 144 105 84 68 59 Gözebaşı 764 11 499 491 480 474 455 436 60 Göztepe 1.020 20 244 280 210 194 138 127 61 Gümüşkaya 508 44 2.153 2.206 2.153 2.156 1.803 1.800 62 Güneşli 764 16 302 300 275 240 226 209 63 Güzelyurt 578 11 417 398 362 298 286 306 64 Hacıhalil 573 14 563 475 422 342 298 241 65 Hasancık 622 15 3.094 1.797 971 639 589 527 66 Hasankendi 631 11 672 733 665 617 594 525 67 Ilıcak 508 36 441 400 319 197 189 145 68 Işıklı 433 50 153 138 128 122 126 69 İncebağ 764 26 755 664 594 505 455 403 70 İnceler 632 14 194 194 168 142 128 121 71 İpekli 764 18 411 234 183 165 127 116 72 Kalburcu 764 18 199 192 73 Karaağaç 1.020 21 143 143 116 111 88 78 74 Karagöl 764 16 524 499 501 479 427 414 75 Karahöyük 764 19 752 694 557 507 497 434 76 Karakoç 568 20 293 265 227 195 190 177 77 Kaşköy 1.071 30 946 996 946 343 316 314 78 Kavak 1.342 50 116 109 95 98 89 90 79 Kayacık 695 17 286 264 249 239 228 205 80 Kayadibi 1.248 41 134 145 117 111 119 99 81 Kayalı 532 29 54 50 29 34 35 25 82 Kayaönü 815 11 466 591 932 1.084 1.073 1.115 83 Kemerkaya 764 19 333 305 313 311 271 280 84 Kındırali 764 15 612 593 526 476 402 375 85 Kızılcahöyük 764 17 386 399 407 327 323 290 86 Kızılcapınar 559 16 651 652 563 462 463 413 87 Koçali 1.140 11 464 436 398 396 560 463 88 Koruköy 1.276 32 286 236 190 163 152 131 89 Kozan 1.276 12 241 194 175 147 139 135 90 Kuşakkaya 1.024 33 458 476 442 411 395 365 91 Kuştepe 635 22 716 707 614 547 548 478 92 Kuyucak 1.020 18 425 311 274 272 271 265 93 Kuyulu 546 40 1.903 1.903 1.848 1.745 1.603 1.526 94 Küçükhasancık 606 17 353 381 208 203 194 95 Külafhüyük 582 25 762 679 606 549 506 490 96 Lokman 508 7 286 229 207 193 168 153 97 Malpınarı 508 48 169 161 134 112 120 110 98 Mestan 1.649 45 166 170 164 166 229 250 99 Olgunlar 1.051 18 314 311 291 279 239 209 100 Oluklu 508 18 134 140 159 148 158 151 101 Ormaniçi 810 14 434 444 431 229 204 189 102 Palanlı 764 15 205 191 166 205 199 191 103 Paşamezrası 597 18 327 331 246 220 273 202 104 Payamlı 764 16 207 199 149 129 118 108 105 Pınaryayla 873 28 1.059 1.001 907 809 755 703 106 Rezip/Kayatepe 1.020 19 1.121 1.059 967 846 720 664 107 Sarıharman 764 25 1.084 1.258 1.099 987 855 759 108 Sarıkaya 2.207 55 223 257 308 238 168 176 109 Serhatlı 764 20 391 393 374 329 309 295 110 Şemikan 1.009 21 127 111 109 111 Şerefli 764 19 569 519 502 496 457 457 112 Taşgedik 854 15 126 120 108 114 89 75 113 Taşpınar 585 12 467 423 379 436 415 390 114 Tecir 598 18 99 80 115 Tekpınar 764 13 510 438 387 473 475 472 116 Terman/Aydınçoluk 764 11 691 676 525 507 457 432 117 Toptepe 819 12 473 457 391 350 333 290 118 Uğurca 764 38 377 337 263 224 199 184 119 Uludam 764 16 621 419 412 397 444 381 120 Uzunköy 1.051 34 319 294 312 301 279 243 121 Uzunpınar 620 17 563 535 538 515 493 433 122 Üçdirek 508 46 65 37 32 23 18 11 123 Varlık 1.335 23 402 381 332 319 295 293 124 Yarmakaya 602 11 883 873 880 888 851 864 125 Yayladamı 607 22 108 102 88 66 84 80 126 Yazıbaşı 1.276 25 530 519 499 509 459 445 127 Yazıca 606 17 419 376 334 265 234 206 128 Yazlık 556 24 315 236 191 158 148 141 129 Yedioluk 1.097 38 257 242 184 194 199 188 130 Yenice 856 10 164 174 146 123 132 136 131 Yenigüven 764 8 511 476 456 444 404 400 132 Yeniköy 508 25 155 131 103 91 78 65 133 Yeşilova 508 23 226 207 189 155 127 96 134 Zey/İndere 764 6 627 622 639 742 723 647 135 Ziyaretpayamlı 764 5 54 63 55 54 46 47 Adıyaman M.(kırsal) 57.484 54.252 49.217 45.928 43.115 40.278 Adıyaman M. (ilçe) 254.947 262.730 279.027 296.315 308.913 312.205 == Yerel Seçimler == Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Adıyaman Belediyesi Yıl Belediye Başkanı Parti Oy Oranı 1984 Mehmet Erdem MDP %26,36 1989 Şevket Gürsoy SHP %27,26 1994 Abdulkadir Kırmızı RP %35,44 1999 Abdulkadir Kırmızı FP %27,01 2004 Muhammed Necip Büyükaslan AK Parti %45,39 2009 Muhammed Necip Büyükaslan AK Parti %49,70 2014 Fehmi Hüsrev Kutlu AK Parti %56,50 2019 Süleyman Kılınç AK Parti %53,20 == Genel Seçimler == Yıl Parti Oy Oranı 1983 ANAP %37,63 1987 ANAP %32,49 1991 SHP %27,18 1995 RP %32,55 1999 FP %27,59 2002 AK Parti ℅41,42 2007 AK Parti %65,31 2011 AK Parti %67,30 Haziran 2015 AK Parti %58,30 Kasım 2015 AK Parti %69,10 2018 AK Parti %55,10 2023 AK Parti %52,20 == Tanınmış Adıyamanlı Ünlü İsimler == * Mehmet Metiner * Ahmet Kaya * Mehmet Tevfik Göksu * Dengir Mir Mehmet Fırat * Latif Doğan * Zara * Ayşe Şule Bilgiç * Nurettin Rençber * Ali Tekintüre == Nüfus == == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Adıyaman Belediyesi * Adıyaman Valiliği