Ana Çerkesçe

Ana Çerkesçe, Ön Çerkesçe veya Proto-Çerkesçe, Çerkesçe’nin Batı Çerkesçesi ve Doğu Çerkesçesi genel dialektlerinin kalıntılarından faydalanarak yeniden oluşturulmuş bir dil atasıdır. ==Sesbilim (Fonotik)== ===Ses Harf Sistemi ve Şive=== küçükresim|330px|sağ|Kuzeybatı Kafkasya aile ağacı Bisıllabik kökleri içinde, neslinden gelen diller içindeki yapı gelişimiyle birlikte iki olası vurgu yerinde yapılanmıştır. PAK Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe *ˈCa.Ca CaːC Caː.Ca *ˈCa.Cǝ CaC CaC *ˈCǝ.Ca CǝC Cǝ.Ca *ˈCǝ.Cǝ CǝC CǝC *Ca.ˈCa Caː.Ca Caː.Ca *Ca.ˈCǝ Ca.Cǝ CaC *Cǝ.ˈCa Cǝ.Ca Cǝ.Ca *Cǝ.ˈCǝ Cǝ.Cǝ CǝC Diğer bir deyişle, eğer aslında belirtilirse Batı Çerkesçesi'nde ikinci hecede *a ve *ǝ arasındaki ayrım korunur; aslındaki belirtilmemiş heceler 2. hecede bırakılır. Doğu Çerkesçesi ise *a değil *ǝ'yi düşürerek düzgün ayrımı korur. Her iki grup da ilk hecedeki kalite ayrımını korur, ve ayrıca orijinal şekliyle *CaCa'nın (belirtmeden yoksun olarak) köklerindeki uzun bir ünlüyü görüntüler. ===Sessiz harfler=== Ünsüz sistemi dört yollu fonasyon kontrastı ile duraklar ve afrikatelerle ayrıca iki yönlü bir kontrast frikatifle yeniden inşa edilmiştir. Proto Kiril Batı Çerkesçesi Doğu Çerkesçesi Bjeduğ Çemguy Abzeh Şapsığ Sessiz duraklar ve afrikatlar *p П p p *t Т t t *t͡s Ц ts ts *t͡sʲ (t͡sʲː) Ць t͡ɕ (t͡ɕː) t͡ɕ (чъ) ɕ *t͡sʷ Цу t͡sʲʷ t͡ʃʷ (Чу) f *t͡ʃ Ч ʃ ʃ *t͡ɕ Чъ ʂ ʃ *kʲ1 Кь t͡ʃ kʲ t͡ʃ *kʷ Ку kʷ kʷ *q Къ q q-,qː q q q *qʷ Къу qʷ qʷ-,qʷː qʷ qʷ qʷ *ʔ~qʼ2 Ӏ ʔ ʔ *ʔʷ~qʷʼ2 Ӏу ʔʷ ʔʷ Geminate duraklar ve afrikatlar *pː П pː p b *tː Т tː t d *t͡sː Ц tsː ts dz *t͡sʷː3 Цу t͡sʲʷː t͡sʲʷ t͡ʃʷ (Чу) v ʃː шш ʃː ʃ ʃ ʃ ɕ *t͡ʃː Ч t͡ʃː t͡ʃ ɕ t͡ʃ ʒ *t͡ɕː Чъчъ t͡ɕː tɕ ʒ *kʲː К tʃː tʃ kʲ d͡ʒ *kʷː Куку kʷː kʷ ɡʷ *qː~qχ4 Къкъ qː χ~q qʼ~qχ *qʷː~qχʷ4 Къкъ qʷː χʷ~qʷ qʷʼ~qχʷ Sesli duraklar ve afrikatlar *b Б b b *d Д d d *d͡ɮ5 Дл ɣ ʒ *d͡z Дз dz d͡z *d͡zʲ Дзь d͡ʑ (дж) ʑ *d͡zʷ Дзу ʑʷ (жъу) v w *d͡ʑ Джъ d͡ʑ (дж) ʒ *ɡʲ1 Гь d͡ʑ (дж) ɡʲ d͡ʒ *ɡʷ Гу ɡʷ ɡʷ Ejektif duraklar ve afrikatlar *pʼ ПӀ pʼ pˤ pʼ *pʷʼ ПӀу pʷʼ pˤ *tʼ ТӀ tʼ tˤ tʼ *tʷʼ ТӀу tʷʼ tˤ tʷʼ *t͡sʼ ЦӀ tsʼ tsˤ tsʼ *t͡sʼʲ ЦӀь ɕʼ~ʃʼ ɕʼ *t͡sʷʼ~ʃʷʼ ЦӀу~ШӀу ɕʷʼ~ʃʷʼ (шӀу) ʂʷ fʼ *t͡ʃʼ КӀ tʃʼ tʃʼ ʔaj / ʔ tʃʼ ɕʼ (ЩӀ) *t͡ɕʼ ЧӀ tɕʼ tɕʼ ɕʼ cç’ *t͡ɬʼ6 ТлӀ ɬʼ (ЛӀ) ɬˤ ɬʼ *kʼʲ КӀ t͡ʃʼ kʼʲ t͡ʃʼ *kʷʼ КӀу kʷʼ kʷʼ Sessiz frikatifler *ɬ Лъ ɬ ɬ *s С s s *sʷ5 Су ɕʷ~ʃʷ (шъу) f *ʃ Ш ʃ ɕ *ʂ Шъ ʂ ɕ *ɕ Щ ɕ~ʃ *x Х x x *xʷ7 Ху f (Ф) xʷ *χ Хъ χ χ *χʷ Хъу χʷ χʷ *χʲ Хъь ħ χ *ħ Хь ħ Geminate frikatifler *ʂː Шъшъ ʂː ʂ ɕ *ʃː Ш ʃː ʃ ʒ Sesli frikatifler *ɮ Л l ɮ *z З z z *zʷ5 Зу ʑʷ~ʒʷ (жъу) v *ʒ Ж ʒ ʑ *ʐ Жъ ʐ ʑ *ʑ Жь ʑ ʑ~ʒ *ɣ Г ɣ ɣ~ɡ ɣ ɣ ɣ *ɣʲ Г ɣ ʑ *ʁ Гъ ʁ ʁ *ʁʷ Гъу ʁʷ ʁʷ Ejektif frikatifler *sʼ ?8 СӀ tsʼ sˤ tsʼ *ʃʼ~ɕʼ ШӀ ʃʼ ʂ ɕʼ Resonantlar *m М m m *n Н n n *r Р r r *l Л l l *j Й j j *w У w w 1\. Ön-Çerkesçe'de palatalize [gʲ] ve palatalize [kʲ] mevcuttur. Bu sessiz harfler Şapsığ dialekt (örneğin Kfar Kama dialekti) ve Besleney dialektinde bulunmaktadır. Diğer Batı Çerkesçe dialektlerinde bu sessiz harfler [d͡ʒ] ve [t͡ʃ] ile birleştirilmiştir. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçesi Doğu Çerkesçesi Çemguy Şapsığ Abzeh tavuk kʲat t͡ʃat kʲat t͡ʃat d͡ʒad yumurta kʲankʲa t͡ʃant͡ʃa kʲaːkʲa t͡ʃant͡ʃa ? dışarı gitti dakʲaʁ dat͡ʃaʁ dakʲaʁ dat͡ʃaʁ ? silah kʲaraːχʷ t͡ʃaraːχʷ kʲaraːχʷ t͡ʃaraːχʷ ? uzun kʲaħə t͡ʃaħə kʲaħə t͡ʃaħə t͡ʃaħə kısa kʲaːkʷa t͡ʃaːkʷa kʲaːkʷa t͡ʃaːkʷa t͡ʃaːkʷa öldürmek wkʲən wt͡ʃən wkʲən wt͡ʃən wt͡ʃən kedi kʲatəw t͡ʃatəw kʲatəw t͡ʃatəw d͡ʒadəw ip kʲaːpsa t͡ʃaːpsa kʲaːpsa t͡ʃaːpsa t͡ʃaːpsa uzağa gitmek ʔʷəkʲən ʔʷət͡ʃən ʔʷəkʲən ʔʷət͡ʃən ? cam ʔaːpkʲ ʔaːpt͡ʃ ʔaːpkʲ ʔaːpt͡ʃ ʔaːbd͡ʒ anahtar ʔʷənkʲəbza ʔʷənt͡ʃəbza ʔʷəkʲəbza ʔʷənt͡ʃəbza ʔʷənɕʼəbza sakal ʒaːkʲa ʒaːt͡ʃa ʒaːkʲa ʒaːt͡ʃa ʑaːt͡ʃa Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçesi Doğu Çerkesçesi Çemguy Şapsığ Abzeh elbise/gömlek ɡʲaːna d͡ʒaːna ɡʲaːna d͡ʒaːna d͡ʒaːna okumak/ders çalışmak/aramak jad͡ʒan jad͡ʒan jaɡʲan jad͡ʒan jad͡ʒan kafir ɡʲaːwər d͡ʒaːwər ɡʲaːwər d͡ʒaːwər d͡ʒaːwər oynamak ɡʲagʷən d͡ʒagʷən ɡʲagʷən d͡ʒagʷən d͡ʒagʷən oyun ɡʲagʷ d͡ʒagʷ ɡʲagʷ d͡ʒagʷ d͡ʒagʷ oyuncak ɡʲaɡʷaːɬa d͡ʒaɡʷaːɬa ɡʲaɡʷaːɬa d͡ʒaɡʷaːɬa d͡ʒaɡʷaːɬa acı dəɡʲə dəd͡ʒə dəɡʲə dəd͡ʒə dəd͡ʒə ham məɡʲər məd͡ʒər məɡʲər məd͡ʒər məd͡ʒər vadi qʷalaːɡʲa qʷalaːd͡ʒa qʷalaːɡʲa qʷalaːd͡ʒa ? pantolon ʁʷaʃaɡʲ ʁʷaʃad͡ʒ ʁʷaʃaɡʲ ʁʷaʃad͡ʒ ʁʷaʃad͡ʒ şeytan bzaːɡʲa bzaːd͡ʒa bzaːɡʲa bzaːd͡ʒa bzaːd͡ʒa son ɡʲaːrə d͡ʒaːrə ɡʲaːrə d͡ʒaːrə d͡ʒaːrə 2\. Ön-Çerkesçe'deki [ʔ] ve [ʔʷ] gibi ünlüler [qʼ] ve [qʷʼ] ünsüzlerinden gelmektedir. Kelime Ön-Çerkesçe Ubıhça Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şağsığ Abzeh iki tʼqʷʼə ~ tʔʷə tʼqʷʼa tʷʼə tˤəʔʷə ? tʼəw diyorum səqʼan ~ səʔʷan sqʼan səʔʷan səʔʷan səʔʷan səʔʷan 3\. Ünsüz [tsʷː] Batı Çerkesçesi'nin Bjeduğ ve Ḉemguy dialektlerinde korunmuş, Şapsığ ve Abzeh dialektlerinde ise [tʃʷ]'ye dönüşmüş, Kabartay dialektinde ise [v]'ye dönüşmüştür. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh ayakkabı t͡sʷːaːqa t͡sʷaːqa t͡ʃʷaːqa t͡ʃʷaːqa vaːqa öküz t͡sʷːə t͡sʷə t͡ʃʷə t͡ʃʷə və saban demiri t͡sʷːaːbza t͡sʷaːbza t͡sʷaːbza t͡sʷaːbza vaːbd͡za 4\. [q͡χ] ve [q͡χʷ] ünsüzleri Doğu Çerkesçesi'ndeki bazı kelimelerde korunmuştur. Batı Çerkesçesindeki dialektlerde ise [χ], [χʷ], [q] ve [qʷ]'ye dönüşmüşlerdir. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh adam q͡χʷəɬxʷəʁa fəɬfəʁa/χʷəɬfəʁa qʷəlfəʁa ? χʷəɬxʷəʁa mezar q͡χa qa χa ? q͡χa erkek q͡χʷə χʷə χʷə ? ? domuz q͡χʷa qʷa χʷa ? qʷa erkek evlat q͡χʷa qʷa qʷa ? qʷa peynir q͡χʷaːja q͡ʷaːja χʷaːja ? q͡χʷeja ses maːq͡χa maːqa maːχa ? maːqa gemi q͡χʷaħ qʷəħa qʷaħ ? q͡χʷaħ karınca q͡χanzaɡʷ qanzaɡʷ χanzaɡʷ qanzaɡʷ χʷəmpʼat͡sʼad͡ʒ akran q͡χəʐə ? qʷəʐə qʷəʐə q͡χəʑə 5\. Ön-Çerkesçe dilinde [sʷ] ve [zʷ] korunmuştur. Batı Çerkesçe'sinde [ʃʷ] ve [ʒʷ]'ye Doğu Çerkesçesi'nde ise [f] ve [v]'ye dönüşmüşler. Ayrıca d͡ɮ] Batı Çerkesçe'sinde [ɣ] Doğu Çerkesçesi'nde ise [ʒ]'ye dönüşmüştür. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh kaynatmak/tarlayı sürmek zʷan ʒʷan ʒʷan ʒʷan van taş, kaya məzʷa məʒʷa məʒʷa məʒʷa məva deri, renk sʷa ʃʷa ʃʷa ʃʷa fa sökük, yırtık t͡saːd͡ɮa t͡saːɣa t͡saːɣa t͡saːɣa d͡zaːʒa 6\. Ön- Çerkesçe'de [t͡ɬʼ] mevcuttu. Bu ünsüz Doğu Çerkesçesi Besleney dialektinde korunmuştur. t͡ɬʼə] (adam) ve [t͡ɬʼaːna] (çeyrek) kelimeleri diğer dialektlerde [ɬʼə] ve [ɬʼaːna] şeklinde telaffuz edilmektedir. Çoğu Çerkesçe dialektinde bu ses [ɬʼ] şeklinde telaffuz edilir. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh adam/koca t͡ɬʼə ɬʼə ɬˤə ɬʼə ɬʼə ölür maːt͡ɬʼa maːɬʼa maːɬˤa maːɬʼa maːɬʼa dört pt͡ɬʼə pɬʼə pɬˤə pɬʼə pɬʼə kutsal t͡ɬʼaːpʼa ɬʼaːpʼa ɬˤaːpˤa ɬʼaːpʼa ɬʼaːpʼa 7\. [xʷ] ünsüzü Doğu Çerkesçesi dialektlerinde korunmuştur. Batı Çerkesçesi dialektrlerinde ise [f] olmuştur. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh gün maːxʷa maːfa maːfa maːfa maːxʷa beyaz xʷəʑə fəʑə fəʑə fəʑə xʷəʑə insan t͡sʼəxʷə t͡sʼəfə t͡sˤəfə t͡sʼəfə t͡sʼəxʷ sıcak xʷaːba faːba faːba faːba xʷaːba mısır nartəxʷ nartəf naːtəf nartəf nartəxʷ gibi xʷad fad fad fad xʷad sarımsak bʑənəxʷ bʑənəf bʑənəf bʑənəf bʑənəxʷ adam q͡χʷəɬxʷəʁa fəɬfəʁa/χʷəɬfəʁa qʷəlfəʁa ? χʷəɬxʷəʁa kadın bzəɬxʷəʁa bzəɬfəʁa bzəlfəʁa bzəɬfəʁa bzəɬxʷəʁa teneke t͡sːaxʷ t͡saf t͡saf t͡saf d͡zːaxʷ hafif naxʷə(n) nafən nafna ? naxʷ dürüst adam zaːxʷa zaːfa zaːfa zaːfa zaːxʷa 8\. Batı Çerkesçesi Şağsığ dialekti Kfar Kama lehçesi konuşanları diğer birçok dialektte [tsʼ] olan sesi [sʼ] olarak kullanırlar. Bu ünsüz muhtemelen Ön-Çerkesçe'den gelmektedir fakat Şapsığ dialekti [t͡sʼ] ve [sʼ] iki sesi de barındırır. Örneğin Şapsığ dialektindeki /t͡sʼəf/ "kişi", /t͡sʼaːpʼa/ "cimri" ve /t͡sʼaːʃʷta/ "kaymak" kelimeleri. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh isim sʼa ~ t͡sʼa ? t͡sʼa sˤa t͡sʼa t͡sʼa yalan söylüyor qapsʼə ~ qapt͡sʼə ? qapt͡sʼə qapsˤə qapt͡sʼə qapt͡sʼə siyah ʃʷʼəsʼa ? ʃʷʼət͡sʼa ʂʷəsˤa ʃʷʼət͡sʼa fʼət͡sʼa çıplak ps'aːna ~ pt͡s'aːna ? pt͡sʼaːna pt͡sʼaːna psˤaːna pt͡sʼaːna ıslak sʼəna ~ t͡sʼəna ? t͡sʼəna sˤəna t͡sʼəna t͡sʼəna sivri paːpsʼa ~ paːpt͡sʼa ? paːpt͡sʼa paːpsˤa paːpt͡sʼa ? ===Diğer dikkat çekici değişiklikler=== * Şapsığ dialektinde "ejective" sessiz harfler /pʼ/ /tʼ/ /sʼ/ /ɬʼ/ /t͡sʼ/ /ʃʼ/ /ʃʷʼ/ /pʷʼ/ /tʷʼ/ gırtlak seslerine /pˤ/ /tˤ/ /sˤ/ /ɬˤ/ /t͡sˤ/ /ʂ/ /ʂʷ/ /pˤ/ /tˤ/ dönüşmüşlerdir. Şapsığ dialektinde ejektif ünlüler olan /pʼ/ /tʼ/ /sʼ/ /ɬʼ/ /t͡sʼ/ /ʃʼ/ /ʃʷʼ/ /pʷʼ/ /tʷʼ/ faringealize ünsüzlere dönüşmüşlerdir. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Çemguy Şapsığ Abzeh ince pʷʼaːnt͡ʃa pʷʼaːnt͡ʃa ~ pʼʕʷaːnt͡ʃa pˤaːt͡ʃa ? pʼaːɕʼa büyütmek/evlatlık edinmek pʷʼən ~ pʼʕʷən pʷʼən pˤən ? pʼən iki tʷʼə tʷʼə tˤʔʷə ? tʼəw serbest bırakmak, başlatmak tʷʼəpɕən tʷʼəpɕən tˤəpɕən ? ? üstünde pʃʼə pʃʼə pʂə ? pɕʼə bilmek ʃʼan ʃʼan ʂan ? ʃʼan yaşlı adam t͡ɬʼəʐ ɬʼəʐ ɬˤəʐ ɬʼəʐ ɬʼəʑ siyah ʃʷʼəsʼa ~ t͡sʷʼəsʼa ʃʼʷət͡sʼa ʂʷəsˤa ʃʼʷət͡sʼa fʼət͡sʼa *Obstruent ünsüzlerin bir dizisinin refleksleri, "tens" ya da "geminate" olarak nitelendir. Batı Çerkesçesi'nde, sonuç dialektlere bağlı olarak : Bjeduğ dialektinde tens olarak kalır Çermguy dialektinde basit sessiz ünsüzler olarak kalırken Doğu Çerkesçesi'nde basitçe sesli ünsüzler olarak kalır. * [tʃː] ünsüzleri Abzeh dialektinde [ʃ] ve Kabartay dialektinde [ʒ] olmutur. * [kʲː] ünsüzleri Batı Çerkesçe'sinin çoğu dialektinde [t͡ʃ] ve Kabartay dialektinde [d͡ʒ] olmutur. * [tʃʼ] ünsüzleri Kabartay dialektinde [ɕʼ] ve Abzeh dialektinde [aj] olmuştur. * [tː] ünsüzleri Kabartay dialektinde [d] olmutur. * [tsː] ünsüzleri Kabartay dialektinde [dz] olmutur. Kelime Ön-Çerkesçe Batı Çerkesçe Doğu Çerkesçe Ḉemguy Şapsığ Abzeh diş t͡sa t͡sa t͡sa t͡sa d͡za fare t͡səʁʷa t͡səʁʷa t͡səʁʷa t͡səʁʷa d͡zəʁʷa balık pt͡saʐəj pt͡saʐəj pt͡saʐəj pt͡saʐəj bd͡zaʑəj biz ta ta ta ta da omuz taːma taːma taːma taːma daːma güneş təʁa təʁa təʁa təʁa dəʁa Kabartay qabartaːj qabartaːj qabartaːj qabartaːj qabardaj lider tħamaːta tħamaːta tħamaːta tħamaːta tħamaːda bahçe xaːta xaːta xaːta xaːta xaːda horoz ataːqa ataːqa ataːqa ataːqa adaːqa ördek psəkʲat psət͡ʃat psəkʲat psət͡ʃat psəd͡ʒad gümüş təʑən təʑən təʑən təʑən dəʑən dün təʁʷaːsa təʁʷaːsa təʁʷaːsa təʁʷaːsa dəʁʷaːsa kurt təʁʷəʐ təʁʷəʐ təʁʷəʐ təʁʷəʐ dəʁʷəʑ tavuk kʲat t͡ʃat kʲat t͡ʃat d͡ʒad kedi kʲatəw t͡ʃatəw kʲatəw t͡ʃatəw d͡ʒadəw cam ʔaːpkʲ ʔaːpt͡ʃ ʔaːpkʲ ʔaːpt͡ʃ ʔaːbd͡ʒ gece t͡ʃaʃ t͡ʃaʃ t͡ʃaʃ ɕaʃ ʒaʃ koşu maːt͡ʃa maːt͡ʃa maːt͡ʃa maːɕa ? para aːχt͡ʃa aːχt͡ʃa aːχt͡ʃa aːχɕa ? deve maːχt͡ʃa maːχt͡ʃa maːχt͡ʃa maːχɕa ? inek t͡ʃam t͡ʃam t͡ʃam ɕam ʒam soğuk t͡ʃəʔa t͡ʃəʔa t͡ʃəʔa ɕəʔa ʒəʔa anahtar ʔʷənkʲəbza ʔʷənt͡ʃəbza ʔʷəkʲəbza ʔʷənt͡ʃəbza ʔʷənɕʼəbza yeni t͡ʃa t͡ʃa t͡ʃa t͡ʃa? ɕʼa çocuk t͡ʃʼaːla t͡ʃʼaːla t͡ʃʼaːla ʔajla ɕ'ʼaːla misafir ħaːt͡ʃa ħaːt͡ʃa ħaːt͡ʃa ħaːt͡ʃa ħaːɕʼa az maːt͡ʃa maːt͡ʃa maːt͡ʃa maːʔa maːɕʼa kral, sultan paːt͡ʂəħ paːt͡ʂəħ paːrt͡ʃəħ paːt͡ʂəħ paːɕtəħ demir ʁʷət͡ʃʼə ʁʷət͡ʃʼə ʁʷət͡ʃʼə ʁʷət͡ʃʼə ʁʷəɕʼə düğme t͡ʃʼəʔʷ t͡ʃʼəʔʷ t͡ʃʼəʔʷ t͡ʃʼəʔʷ ɕʼəʔʷ çocuk tʃʼaːla tʃʼaːla tʃʼaːla ʔajla ɕʼaːla pişman olmak tʃʼaʁʷaʑən tʃʼaʁʷaʑən tʃʼaʁʷaʑən ʔajʁʷaʑən ɕʼaʁʷaʑən altında oturmak tʃʼas tʃʼas tʃʼas ʔajs ɕʼas az maːtʃʼa maːtʃʼa maːtʃʼa maːʔa maːɕʼa * Birçok ejektif affricates ejektif fricatives haline dönüşmüştür. * Bir dizi labialized alveoler ıslıklı affricates ve fricatives olur labiopalatalized Adıgece içinde ve dişsil-dudaksıl Doğu Çerkesçesi içinde. Bir dizi alveolar sibilant affricates and fricatives Batı Çerkesçesi'nde labiopalatalized Doğu Çerkesçesi'nde ise labiodental olmuştur. * Şapsığ dialektindeki ([pˤ], [tˤ], [sˤ], [ɬˤ] [t͡sˤ]) gırtlak sesleri "ejective" sessis harflerine dönüşür. * Kabartay dialekti /ʃʷʼ/ /ʐʷ/ /ʂʷ/ /ʐ/ /ʂ/ sessiz harflerini kaybetmiş ve onlar /fʼ/ /v/ /f/ /ʑ/ /ɕ/ olmuşlardır. Kelime Ön- Çerkesçe Batı Çerkesçesi Doğu Çerkesçesi Ḉemguy Şapsığ Abzeh mavi ʂʷəχʷaːntʼa ʃəχʷaːntʼa ʂʷəχʷaːtˤa ? ʃəχʷaːntʼa yeşil wət͡sʂʷa wət͡sʂʷa wət͡sʂʷa wət͡sʂʷa wəzəfa/wət͡sfa iyi ʃʷʼə ~ t͡sʷʼə ʃʷʼə ʃʷʼə ʃʷʼə fʼə siyah ʃʷʼəsʼa ~ t͡sʷʼət͡sʼa? ʃʷʼət͡sʼa ʃʷʼəsˤa ʃʷʼət͡sʼa fʼət͡sʼa yıldız ʐʷaːʁʷa? ʐʷaːʁʷa ʐʷaːʁa ʐʷaːʁʷa vaːʁʷa dar zaʐʷə? zaʐʷə zaʐʷə zaʐʷə zavə siz ʂʷa ʂʷa ʂʷa ʂʷa fa kadın ʂʷəz ʂʷəz ʂʷəz ʂʷəz fəz ateş maːʃʷʼa ~ maːt͡sʷʼa maːʃʷʼa maːʃʷʼa maːʃʷʼa maːfʼa geniş ʔʷəʐʷə ʔʷəʐʷə ʔʷəʐʷə ʔʷəʐʷə ʔʷəvə kız pʂaːʂa pʂaːʂa pʂaːʂa pʂaːʂa pɕaːɕa 100 ʂa ʂa ʂa ʂa ɕa altın dəʂa dəʂa dəʂa dəʂa dəɕa eski ʐə ʐə ʐə ʐə ʑə ==Dilbilgisi== === İsmin araç durumu === Araç durumu ismi için eklenen sonek -мгьэ (-mɡʲa) veya -гьэ (-gʲa)'ydı. Çoğu Batı Çerkesçe ve Doğu Çerkesçe dialektlerinde bu ek -мкIэ (-mt͡ʃa) veya -кIэ (-t͡ʃa)'ye dönüşmüştür. Sadece bazı dialeklerde -мджэ (-md͡ʒa) veya -джэ (-d͡ʒa) olmuştur. Örneğin: Anlamı Şapsığ Şapsığ Çoğu dialektler Çoğu dialektler Diğer dialektler Diğer dialektler Anlamı Kiril IPA Kiril IPA Kiril IPA Çerkesçe'yle/Çerkesçe'yi kullanarak адыгэбзэгьэ aːdəɣabzagʲa адыгэбзэкӀэ aːdəɣabzat͡ʃa адыгэбзэджэ aːdəɣabzad͡ʒa kalemle/kalemi kullanarak къэлэмымгьэ qalaməmgʲa къэлэмымкIэ qalaməmt͡ʃa къэлэмымджэ qalaməmd͡ʒa ===Sayılar=== Türkçe Ön-Çerkesçe Ubıhça Ḉemguy/Bjeduğ Şapsığ Kabartay Bir zə za zə zə zə İki tʷʼə tʼqʷʼa tʷʼə tˤʔʷə tʼəw Üç ɕə ʂa ɕə ɕə ɕə Dört t͡ɬə pʼɬʼə pʼɬʼə pˤɬˤə pʼɬʼə Beş txʷə ɕxə tfə tfə txʷə Altı xə fə xə xə xə Yedi bɮə blə blə blə bɮə Sekiz jə ʁʷa jə jə jə Dokuz bʁʷə bʁʲə bʁʷə bʁʷə bʁʷə On pʃʼə ʑʷə pʃʼə pʂə pɕʼə ===Kelimeler=== Kelime Ön- Çerkesçe Batı Çerkesçesi Doğu Çerkesçesi Ḉemguy Şapsığ Abzeh daha naχʲ naħ naħ naħ naχ abi ʃənaχʲəʐ ʃənaħəʐ ʃənaħəʐ ʃənaħəʐ ʃənaχəʑ küçük erkek kardeş ʃənaχʲət͡ʃ ʃənaħət͡ʃ ʃənaħət͡ʃ ʃənaħət͡ʃ ʃənaχəɕʼ ==Kaynakça== *STAROSTIN, Sergei A.; NIKOLAYEV, Sergei L. (1994). A North Caucasian Etymological Dictionary: Preface. Circassian Kategori:Kuzeybatı Kafkas dilleri