Ubuntu (işletim sistemi)

Ubuntu, Linux tabanlı özgür ve ücretsiz bir işletim sistemidir. Bilgisayarlar, sunucular ve akıllı telefonlara yönelik olarak geliştirilmektedir. Ubuntu projesi Linux ve özgür yazılımın, bilgisayar kullanıcılarının günlük yaşamının bir parçası haline gelmesi amacıyla başlatılmış olup ilk kararlı masaüstü sürümü Ekim 2004'te yayınlanmıştır. Ubuntu’nun masaüstü sürümü günümüzde 40 milyonu aşkın kullanıcı sayısıyla dünyanın en yaygın kullanılan masaüstü Linux dağıtımı konumundadır. Ubuntu, herkesin özgürce kullanabildiği; yayınlamakta, kopyalamakta ve kodlarını değiştirip geliştirebilmekte özgür olduğu yazılımlardan oluşur. Bunların çoğu GNU Genel Kamu Lisansı ile güvence altına alınmış, özgür yazılım / açık kaynak yazılımlardır. Ubuntu Güney Afrikalı girişimci Mark Shuttleworth ve şirketi Canonical Ltd. tarafından finanse edilmektedir. Canonical, Ubuntu'yu bireysel ve kurumsal tüm kullanıcılara tamamen ücretsiz olarak sunmakta, teknik destek almak isteyen kuruluşlara destek vererek gelir elde etmeyi amaçlamaktadır. Canonical Ubuntu'yu açık kaynak kodlu ve özgür yazılım olarak sunduğu için, dünya çapında bu işletim sistemini kullanan ve geliştiren gönüllü kullanıcıları sayesinde, tüm bir işletim sistemini tek başına geliştirmek zorunda kalmaz. Diğer Linux katkıcılarının yaptığı geliştirmeler, onu temel alan Ubuntu'yu da doğrudan geliştirir. Ubuntu'nun altı ayda bir yeni sürümünü yayınlanmaktadır. Canonical, iki yılda bir yayınlanan LTS (Uzun Süreli Destek; Long Term Support) sürümlerine, hem masaüstü için hem de sunucu ortamlarında 5 yıl boyunca güncelleme desteği sunmaktadır. Ara sürümler için ise 9 ay boyunca güvenlik yamaları, geliştirmeleri ve yazılım güncelleştirmeleri desteği sunulmaktadır. Canonical; Ubuntu Desktop, Ubuntu Server, Ubuntu Cloud, Ubuntu Core türevlerini resmî olarak geliştirmekte ve kullanıcılarını desteklemektedir. Çin Halk Cumhuriyeti ile 2013 yılında yapılan anlaşma gereğince Çin'e yönelik olarak yerelleştirilmiş UbuntuKylin sürümünü yayınlamaktadır. Ayrıca Ubuntu benzeri Ubuntu GNOME, Ubuntu MATE, Kubuntu, Xubuntu, Lubuntu, Ubuntu Budgie, Edubuntu, Ubuntu Studio ve Mythbuntu isimli masaüstü türevlerini de geliştirmektedir. Bu türevler resmî olarak Canonical tarafından yayınlanmakla birlikte kullanıcıları resmî olarak desteklememektedir. Bu türevleri kullanan kullanıcılar ilgili gönüllü topluluklardan destek alabilirler. Ubuntu'nun akıllı telefon ve tabletlere yönelik olarak geliştirilmiş Ubuntu Touch isimli türevi ise ilk kez Şubat 2015'te piyasaya sürülmüştür. BQ ve Meizu firmalarının birkaç telefon modelinde ve BQ'nun bir tablet modelinde kullanılmıştır. 5 Nisan 2017'de Ubuntu Touch projesine artık yatırım yapılmayacağı, projenin sona ereceği duyurulmuştur. Ubuntu sözcüğü, Zulu dilinde "insanlık" anlamına gelir, aynı zamanda "başkalarına karşı merhametli, şefkatli, iyiliksever" olmak gibi insani değerlerin temel alındığı bir dünya görüşüdür. Buradan hareketle Ubuntu, İnsanlık için Linux (Linux For Human Beings) sloganını kullanır. == Tarihçe == Linux, sunucu pazarında 2004 yılına kadar zaten geniş bir yer edinmişti ancak özgür yazılım, bilgisayar kullanıcıları için günlük yaşamın bir parçası haline gelememişti. Bu nedenle Mark Shuttleworth Linux tabanlı Debian projesinde çalışan geliştiricilerden küçük bir grup oluşturarak kullanımı kolay Ubuntu Linux masaüstü sistemini oluşturmuştur. Debian Linux dağıtımı temel alınarak yola çıkılan ilk Ubuntu sürümü, 20 Kasım 2004 tarihinde yayımlanmıştır. O zamandan beri her 6 ayda bir yeni sürüm yayımlanmaktadır. MEPIS, Xandros, Linspire, Progeny ve Libranet gibi diğer Debian tabanlı işletim sistemlerinin aksine Ubuntu, Debian'ın felsefesine sadık kalmış ve özgür bir yazılım olarak yoluna devam etmiştir. Mark Shuttleworth, 8 Temmuz 2005'te, Ubuntu'nun uzun vadede geleceğinin korunması ve gelişiminin sürdürülebilmesi için Ubuntu Vakfı'nı kurmuştur ve başlangıç fonu olarak 10 milyon dolarlık bir bağışda bulunmuştur. Ubuntu logosu ilk sürümden beri değişmemiştir. Elde çizilmiş ve şimdi ubuntu-title adlı bir yazıtipi olan bu logo, Andy Fitzsimon tarafından yapılmıştır. Logoda işlenen tema, insanlar arasındaki eşitliğe ve kardeşliğe dikkat çekmektedir. Ubuntu logosu, el ele tutuşmuş insanları temsil eder. Ubuntu 10.04 Lucid Lynx sürümüyle birlikte logo güncellenerek yeniden tasarlanmıştır. Ubuntu paketlerinin çoğunluğu Debian tasarısının kararsız bölümünden derlenir. Ubuntu ve tüm resmi türevleri .deb paketleri ve APT/Synaptic tabanlı paket yöneticisi kullanır. Ubuntu tasarısı, paketlerle ilgili bazı konularda Debian ile ortak çalışmaktadır. Ubuntu'ya yüklenen paketler Debian'ın kararlılık seviyesi için bir deneme ortamı yaratmaktadır. Öte yandan Ubuntu ve Debian çok sayıda kişi tarafından yeterince beraber çalışmamakla suçlanmaktadır; zira Ubuntu .deb'leri ve Debian .deb'leri birbiriyle uyumlu değildir. Her ne kadar çok sayıda Debian geliştiricisi aynı zamanda Ubuntu'nun gelişimine yardım ediyor olsa da Debian'ın kurucusu Ian Murdock, Ubuntu'nun ayrı bir proje olduğunu ve Debian ile yeterince ortak noktaya sahip olmadığını belirtmiştir. Ubuntu, 11.04 sürümüne kadar GNOME arayüzünü kullanmış, bu sürümle birlikte GNOME masaüstü ortamına, Ubuntu'ya özgü Unity kabuğu eklenmiştir. Ancak 2018 Nisan ayında çıkması planlanan Ubuntu 18.04 sürümünde Unity yerine tekrar GNOME arayüzüne dönüş yapılacağı duyurulmuştur. Yine aynı duyuru ile Ubuntu Touch, Mir görüntüsü sunucusu ve Unity projelerine son verileceği bildirilmiştir. == Özellikler == Ubuntu, başta Linux işletim sistemi çekirdeği olmak üzere, çok sayıda yazılım paketinden oluşmaktadır. Büyük çoğunluğu bir özgür yazılım lisansı altında dağıtılan bu bileşenler içinde tek istisna, bazı özel donanım sürücüleridir. Ubuntu'da kullanılan ana lisans, GNU Genel Kamu Lisansı (GNU GPL) ile birlikte GNU Kısıtlı Genel Kamu Lisansı (GNU LGPL)'dır. Bu özgür lisanslar, yazılımın kullanıcısına ve yazılımın kodlarını kullanmak isteyen kimselere kopyalama, dağıtma, üzerinde çalışma, değiştirme, geliştirme gibi çeşitli hak ve özgürlükler vermektedir. Ubuntu ile birlikte LibreOffice ofis seti, Mozilla Firefox İnternet tarayıcı, Mozilla Thunderbird e-posta istemcisi gibi yaygın kullanılan özgür yazılım araçlarının yanı sıra müzik çalar, video oynatıcı, sohbet iletişim aracı, CD/DVD yazdırıcı, PDF görüntüleyici, çeşitli hafif oyunlar (örneğin, sudoku ve satranç gibi) gibi geniş bir yazılım yelpazesi yüklü olarak gelmektedir. Ayrıca Ubuntu Software arayüzü üzerinden Ubuntu paket depolarında yer alan binlerce yazılım ücretsiz olarak kolayca indirilip kullanılabilir. Ubuntu aynı zamanda canlı sistem (DVD/USB) özelliklidir. Bir başka deyişle, Ubuntu bilgisayara kurulmadan, bilgisayarınızdaki mevcut işletim sistemine ve belgelere zarar vermeden doğrudan DVD ya da USB bellek üzerinden çalıştırılarak denenebilir. Böylece kullanıcılar Ubuntu'yu kurmadan Ubuntu'nun genel işleyişi hakkında fikir sahibi olabilirler ve donanım uyumluluklarını kontrol edebilirler. Ubuntu'nun sistem kurulum aracı olan Ubiquity yükleyicisi, kullanıcının canlı sistem ortamını terk etmeden Ubuntu kurulumuna başlatıp tamamlamasına da olanak vermektedir. UNIX ve Linux tabanlı sistemlerde bu sistemlerin mimarisinden kaynaklanan nedenlerle virüslerin bilgisayarlar arasında yayılması çok güçtür. Ubuntu Linux mimarisini kullanarak bu korunaklı ortamı kullanıcılara aynen sunmaktadır. === Sistem gereksinimleri === Ubuntu için tavsiye edilen minimum sistem gereksinimleri şöyledir: * 2 GHz çift çekirdek işlemci * 4 GB RAM bellek * 25 GB boş sabit disk alanı * 1024 x 768 piksel VGA destekli ekran * İnternet erişimi tavsiye edilir Gerekli minimum sistem gereksinimlerini karşılayamayan eski bilgisayarlar için, resmî olarak tanınan Ubuntu türevlerinden Lubuntu ya da Xubuntu kullanılabilir. Bu türevleri, hafif bir masaüstü ortamı (LXQt, Xfce) ile geldiklerinden dolayı epey düşük sistem kaynağı tüketirler. === Kurulum === Ubuntu, temel masaüstü kullanıcılarını hedefleyen bir işletim sistemi olması itibarıyla kurulum kolaylığına ayrıca önem vermektedir. Kurulum sırasında ihtiyaç duyulacak olan sabit disk yapısı, saat grubu, kullanıcı adı ve parolası gibi gerekli bilgileri kuruluma başlamadan önce girmenizi ister ve kurulum başladıktan sonra bitene kadar sizi oyalamaz. Böylece isterseniz kurulumu bir an önce başlattıktan sonra diğer ilgilenilmesi gereken işlerinize geri dönebilirsiniz. Aynı bilgisayarda Windows ve Ubuntu'nun bir arada kullanılması da mümkündür. Aynı bilgisayara Windows ve Ubuntu kurulması durumunda bilgisayarın açılış ekranında, kullanıcıya hangi işletim sistemini açmak istediğini soran bir menü eklenir. Böylece kullanıcılar bilgisayarı her yeniden başlattığında bu menü üzerinden dilediği işletim sistemini seçip kullanabilir. Bu şekilde çift işletim sistemi kullanıldığında iki sistem aynı anda çalışmadığı için bilgisayarın çalışma performansına herhangi bir olumsuz etkisi olmaz. Ubuntu kalıp dosyası, bir DVD'ye yazdırılarak DVD üzerinden kurulabileceği gibi bir DVD sürücüsü olmayan bilgisayarlar için, kurulum kalıp dosyası bir USB belleğe yazdırılarak USB bellek üzerinden de kurulum gerçekleştirilebilir. Ubuntu'nun ücretsiz olarak nasıl indirileceği, bir DVD ya da USB belleğe nasıl yazdırılacağı ve bilgisayara nasıl kurulacağı konuları, Ubuntu Türkiye WikiUbuntu Türkiye Wiki sayfalarında detaylı olarak yer almaktadır. === Ubuntu'da yazılım kurma === Ubuntu'da yazılımlar Windows'tan farklı olarak, *.exe değil, *.deb ya da .snap uzantılı paketler/dosyalar halinde sunulur. Ubuntu'da yazılım kurmak için Ubuntu Software paket yöneticisi kullanılır. Bu aracın arayüzünde yer alan arama kutucuğu kullanılarak ya da listelenen kategoriler (Örn. eğitim, grafik, internet gibi) arasında gezinerek ihtiyaç duyulan bir program bulunur ve ardından Kur düğmesine tıklanır. Bu şekilde indirme ve yükleme işleme işlemi başlatılmış olur. Seçilen paketler internetteki depo sunucularından indirilir ve otomatik olarak bilgisayara kurulur. Canonical tarafından oluşturulmuş Snap Paket Yöneticisi sayesinde yazılım merkezi (snap store), snapcraft.io (web sitesi) veya terminal aracılığıyla da ($snap install {paketismi}) kolayca yazılımlar indirilip kurulabilir. === Ticari lisanslı yazılımlar === Ubuntu, özgür olmayan ticari ve kapalı kaynaklı bazı yazılımları doğrudan bünyesinde barındırmamaktadır. Bunların bir kısmı aşağıda sıralanmıştır: * Bölge ayarı yapılmış DVD'leri çözebilen yazılımlar. Her ne kadar özgür libdvdcss kütüphanesi bu işlevi yerine getirebiliyorsa da kimi ülkelerde yasadışı sayıldığı için Ubuntu ile hazır olarak gelmemektedir. * WMV ve MP3 gibi bazı ticari ses biçimlerinin çözücüleri. * Adobe Flash gibi çeşitli ticari tarayıcı eklentileri. * WinRAR vb. yazılımların sıkıştırdığı "rar" uzantılı dosyaları açmak için gerekli unrar paketi. * Microsoft Webcore TrueType yazıtipleri. Lisans kısıtlamaları nedeniyle Ubuntu ile birlikte gelmeyen bu yazılımlar kurulumdan sonra ubuntu-restricted-extras paketinin yüklenmesiyle kolayca edinilebilir. === Paket sınıflandırılması === Özgür yazılım Sahipli yazılım Desteklenen Main (ana depo) Restricted Desteklenmeyen Universe (evrensel) Multiverse Ubuntu yazılım depoları, dört sınıfa ayrılmaktadır. Main: Canonical tarafından destekli özgür yazılımları barındıran depodur. Ana depo niteliğindedir. Universe: Ubuntu topluluğu tarafından bakılan özgür yazılımları barındıran depodur. Restricted: Bazı donanımlar için gerekli kapalı kaynak sürücüleri barındıran paketler bu depoda yer almaktadır. Multiverse: Telif haklarıyla veya yasal sorunlar nedeniyle kısıtlanmış olan yazılımlar bu depoda yer almaktadır. Tüm bu depolar Ubuntu'nun resmî yazılım depoları olmakla birlikte "Main ve Restricted" depolarındaki yazılımlar Ubuntu tarafından desteklenirken "Universe ve Multiverse" depolarındaki yazılımlar Ubuntu tarafından desteklenmemektedir. Bir yazılımın "desteklenmiyor" olması o yazılımın "önerilmediği" anlamına gelmez. Bir yazılımın Ubuntu tarafından desteklenmiyor olması o yazılımın güncelleştirmelerinin resmî olarak Ubuntu tarafından, ancak Ubuntu toplulukları tarafından sunulabileceği ile ilgilidir. == Sürümler == sağ|200px|küçükresim|Ubuntu'nun eski sürümlerinden Ubuntu 6.10'dan bir görüntü Ubuntu'nun altı ayda bir yeni sürümünü yayınlanmaktadır, ayrıca Canonical iki yılda bir yayınlanan ve LTS (Uzun Süreli Destek; Long Term Support) sürümlere, hem masaüstü için hem de sunucu ortamlarında 5 yıl boyunca güncelleme desteği sunmaktadır. Altı ayda bir yayınlanan ara sürümler için ise 9 ay boyunca güvenlik yamaları, geliştirmeleri ve yazılım güncelleştirmeleri desteği sunulmaktadır. Ubuntu'nun sürüm numaraları, çıktığı yıl ve ayı işaret eder. Örnek olarak Ubuntu 4.10, 2004 yılının 10. ayında sunulmuştu. Sürümün kod adları belirlenirken birinci sözcük sıfat, ikinci sözcük de kimi zaman mitolojik özellikler taşıyan bir hayvan adı olarak belirlenmektedir. Ayrıca sıfat ve isim aynı harfle başlamaktadır. Birkaç örnek: Hoary Hedgehog (Saygıdeğer Kirpi), Breezy Badger (Umursamaz Porsuk), Hardy Heron (Cüretkâr Balıkçıl), Natty Narwhal (Zarif Denizgergedanı). Bu isimler, sıralamayı hatırlamayı kolaylaştırmak amacıyla, her bir sürümde alfabenin bir sonraki harfiyle başlamaktadır. Sürüm no Kod adı Sürüm tarihi Son destek tarihi Özellikler ve bazı değişiklikler 4.10 Warthy Warthog (Siğilli Domuz) 20 Ekim 2004 30 Nisan 2006 * İlk sürüm * GNOME 2.8 masaüstü ortamı * Mozilla Firefox 0.9 * Shipit üzerinden ücretsiz Ubuntu CD'si dağıtımına başlandı 5.04 Hoary Hedgehog (Saygıdeğer Kirpi) 8 Nisan 2005 31 Ekim 2006 * Güncelleme Yöneticisi ve Güncelleme Uyarıcısı * Dizüstü bilgisayarlar için uyku ve bekleme modu desteği * İşlemciler için dinamik frekans ölçümü * Ubuntu donanım veritabanı * Kickstart kurulum desteği * USB'den kurulum desteği * UTF-8 öntanımlı * APT kimlik doğrulama 5.10 Breezy Badger (Umursamaz Porsuk) 13 Ekim 2005 13 Nisan 2007 * Grafiksel açılış ekranına geçildi (Usplash) * Basit "Ekle/Kaldır..." uygulama yükleme aracı * Serpentine CD yazma uygulaması * Akıllı bölüm yönetimi desteği * Hewlett-Packard yazıcı desteği * OEM yükleme desteği * Launchpad entegrasyonu 6.06 LTS Dapper Drake (Zarif Suna) 1 Haziran 2006 Temmuz 2009 (masaüstü) * İlk LTS (Uzun Süreli Destek; Long Term Support) sürümü * Kurulum CD'si ile canlı CD sürümü tek bir CD'de birleştirildi * Ubiquity sayesinde canlı CD ortamı terkedilmeden kurulum yapabilme * Usplash kapanışlarda aktif hale getirildi * Kablosuz ve kablolu ağlar arasında kolay geçiş için Ağ Yöneticisi * Clearlooks temeline dayanan ve kahverengi yerine turuncu renkler içeren Tango tabanlı 'Humanlooks' teması * LAMP yükleme seçeneği * USB disklere yüklenebilme Temmuz 2011 (sunucu) 6.10 Edgy Eft (Huysuz Semender) 26 Ekim 2006 25 Nisan 2008 * Ubuntu 'Human' teması büyük ölçüde yenilendi * Upstart özelliği eklendi * Otomatik hata raporlama * Tomboy not alma uygulaması * F-spot resim yöneticisi 7.04 Feisty Fawn (Atılgan Karaca) 19 Nisan 2007 Ekim 2008 * Windows kullanıcılarının Ubuntu'ya geçişi için Göç Sihirbazı * Kernel tabanlı sanal makine desteği * Kapalı-kaynak çoklu ortam çözücüleri ve sürücüler için kolay kurulum * Compiz efektleri desteklenmeye başladı * Wi-Fi korunaklı(WPA) erişim desteği eklendi * PowerPC desteği kaldırıldı * Sudoku ve satranç oyunları eklendi * Baobab disk kullanım yöneticisi * GNOME Kontrol Merkezi 7.10 Gutsy Gibbon (Yürekli Jibon) 18 Ekim 2007 Nisan 2009 * NTFS desteği eklendi (okuma ve yazma) * Compiz efektleri öntanımlı yüklü geliyor * AppArmor güvenlik altyapısı * Hızlı masaüstü arama * Çabuk kullanıcı değişimi * Mozilla Firefox eklentileri için geliştirilmiş destek Ubufox * X.org için grafiksel yapılandırma aracı * PDF çıktısı da almayı sağlayan yeni bir yazıcı yönetimi aracı 8.04 LTS Hardy Heron (Cüretkâr Balıkçıl) 24 Nisan 2008 Nisan 2011 (masaüstü) * İkinci LTS (Uzun Süreli Destek; Long Term Support) sürümü * Yenilenmiş tema ve görünüm, daha yüksek Tango uyumluluğu * Tracker entegrasyonu * Brasero CD/DVD yazma uygulaması * Transmission BitTorrent istemcisi ve Vinagre VNC istemcisi * PulseAudio öntanımlı ses denetleyicisi Nisan 2013 (sunucu) 8.10 Intrepid Ibex (Yılmaz Dağ Keçisi) 30 Ekim 2008 Nisan 2010 * Canlı USB oluşturma aracı eklendi * Dinamik Çekirdek Modülü desteği * Masaüstü teması yenilendi * Mobil İnternet bağlantısı kurma sihirbazı 9.04 Jaunty Jackalope (Neşeli Antilop Tavşanı) 23 Nisan 2009 Ekim 2010 * X.Org server 1.6 * Ext4 dosya sistemi desteği * Bulut depolama için Eucalyptus * Wacom Tablet desteği 9.10 Karmic Koala (Karma Keseli Ayı) 29 Ekim 2009 Nisan 2011 * Varsayılan olarak Ext4 dosya sistemine geçildi * Program ekleyip kaldırmak için Ubuntu Yazılım Merkezi * Ubuntu One bulut depolama hizmeti öntanımlı geliyor * GRUB 2 destekleniyor * Açılış süresini kısaltan Ubuntu'ya özgü Upstart yazılımı * Pidgin yerine Empathy sohbet ve iletişim aracı * Netbook bilgisayarlar için "Netbook Edition" sürümü * Sunucu sürümünde Ubuntu Enterprise Cloud (UEC) * Sunucu sürümü Amazon EC2'de yer alıyor 10.04 LTS Lucid Lynx (Berrak Vaşak) 29 Nisan 2010 Nisan 2013 (masaüstü) * Üçüncü LTS (Uzun Süreli Destek; Long Term Support) sürümü * Pencere kontrol düğmeleri sola alındı * Usplash yerine Plymouth açılış ekranı * Gimp artık ön tanımlı yüklü gelmiyor * Pitivi video düzenleme uygulaması ön tanımlı geliyor * Sosyal ağları takip etmek için "Me Menu" ve Gwibber eklendi * Xsane yerine sade bir tarama yazılımına geçildi Nisan 2015 (sunucu) 10.10 Maverick Meerkat (Asi Mirket) 10 Ekim 2010 Nisan 2012 * Netbook sürümü bünyesinde Unity arayüzü sunulmaya başlandı * Varsayılan yazıtipleri Ubuntu Font ailesi olarak değiştirildi * Ubuntu Yazılım Merkezi geliştirildi * F-Spot yerine Shotwell fotoğraf yönetim aracı * Arka plan duvar kâğıtları Ubuntu topluluğu tarafından en beğenilen duvar kâğıtları arasından seçildi 11.04 Natty Narwhal (Süslü Deniz Gergedanı) 28 Nisan 2011 Ekim 2012 * Masaüstünde ön tanımlı olarak Unity arayüzüne geçildi * Netbook Edition sürümüne son verilerek özellikleri masaüstü sürümü ile birleştirildi * OpenOffice.org yerine LibreOffice ofis seti * Rhythmbox yerine Banshee müzik çalar uygulaması * OpenStack bulut bilişim altyapısı 11.10 Oneiric Ocelot (Cüce Leopar) 13 Ekim 2011 Nisan 2013 * Ubuntu Yazılım Merkezi geliştirildi * 32-bit'lik paketlerin 64-bit'lik sistemlerde kullanılmasını sağlayan Çoklu mimari (Multiarch) desteği * Unity'de bazı geliştirmeler yapıldı * Evolution yerine Mozilla Thunderbird e-posta istemcisi * LightDM kullanıcı giriş ekranı yöneticisi * Deja Dup yedekleme aracı * Alt + Sekme geçişleri geliştiridi 12.04 LTS Precise Pangolin (Hassas Pangolin) 26 Nisan 2012 Nisan 2017 * LTS masaüstü sürümlerin desteklenme süresi 3 yıldan 5 yıla çıkarıldı * Unity'ye yeni özellikler eklendi, panel seçenekleri artırıldı, HUD (akıllı arama) özelliği eklendi * Sistem Ayarlarına "Gizlilik" seçeneği eklendi * Banshee yerine tekrar Rhythmbox'a dönüldü * Performans iyileştirmeleri yapıldı, Ubuntu Yazılım Merkezi hafifledi * Çoklu monitör desteği geliştiridi 12.10 Quantal Quetzal (Tutarlı Kuetzal) 18 Ekim 2012 Nisan 2014 * Unity 2B kaldırıldı. 3B destekli olmayan donanımlarda Unity 3B hızlandırılmış masaüstünün çalışır hale getirilmesi sağlandı. * Ubuntu kalıp dosyası CD boyutuna sığmadığı için DVD olarak yayınlanmaya başlandı * OpenGL performans iyileştirmeleri * Web uygulamaları bütünleştirmesi * Unity seçke önizlemesi * Python 3 13.04 Raring Ringtail (Can Atan Halkalı Kuyruk) 25 Nisan 2013 Ocak 2014 * LTS olmayan sürümlerin desteklenme süresi 18 aydan 9 aya indirildi * Wubi’nin desteklenmesine son verildi * Unity 7 * Seçke düğmesi, Ubuntu Yazılım Merkezi simgesi ve diğer birkaç simge değiştirildi * Yeni çıkış ekranı penceresi * LibreOffice 4.0 * CUPS 1.6.2 13.10 Saucy Salamander (Şımarık Semender) 17 Ekim 2013 Haziran 2014 * Yeni "Smart Scopes" özelliği sayesinde; seçke menüsü üzerinden internette arama yapılabiliyor * Sistem çekmecesine klavye dili değiştirme düğmesi eklendi * 64bit sürümü, tavsiye edilen sürüm haline geldi * Ubuntu for phones 1.0 14.04 LTS Trusty Tahr (Güvenilir Keçi) 17 Nisan 2014 Nisan 2019 * Beş yıl destekli LTS (Uzun Süreli Destek) sürüm * Ubuntu One kaldırıldı * Yüksek piksel yoğunluklu ekranlar için HiDPI desteği * Evrensel menüyü kapatabilme (pencere menü çubuklarını aktif hale getirebilme) * Canlı pencere boyutlandırma 14.10 Utopic Unicorn (Ütopik Tekboynuz) 23 Ekim 2014 Temmuz 2015 * Linux çekirdeği 3.16 * Geliştiriciler için "Ubuntu Developer Tools Center" 15.04 Vivid Vervet (Hayat Dolu Maymun) 23 Nisan 2015 Ocak 2016 * Açılış için systemd başlatma sistemi kullanıldı * LibreOffice 4.4 15.10 Wily Werewolf (Kurnaz Kurt Adam) 22 Ekim 2015 Temmuz 2016 * Linux çekirdeği 4.2 * LibreOffice 5.0 * GCC 5 derleyici * Öntanımlı Python 3.0 desteği 16.04 LTS Xenial Xerus (Misafirperver Zemin Sincabı) 21 Nisan 2016 Nisan 2021 * Beş yıl destekli LTS (Uzun Süreli Destek) sürüm * Snappy paket desteği * Ubuntu Yazılım Merkezi yerine GNOME Software * IBM LinuxONE ve z Systems desteği * Bulut yapılar için ZFS ve CephFS dosya sistem desteği * Brasero ve Empathy çıkarıldı, Cheese ve Gnome Takvim eklendi * Başlatıcı çubuğu sol kenardan alt kenara taşıyabilme özelliği geldi 16.10 Yakkety Yak (Boşboğaz Tibet Sığırı) 20 Ekim 2016 Temmuz 2017 * Linux çekirdeği 4.8 * Nautilus 3.20 * Unity 7.5, Unity 8 önizleme oturumu * Kurulum dosyası hacmi 100 MB kadar artırılarak daha fazla sayıda dil paketi eklendi 17.04 Zesty Zapus (Lezzetli Zıplayan Fare) 13 Nisan 2017 Ocak 2018 * Linux çekirdeği 4.10 * LibreOffice 5.3 * Yazıcılar için evrensel "IPP Everywhere" desteği * Varsayılan olarak takas disk bölümü yerine takas dosyası kullanılması 17.10 Artful Aardvark (Becerikli Karıncayiyen) 19 Ekim 2017 Temmuz 2018 * Unity masaüstü ortamı yerini Gnome 3.26'ya bıraktı. * GDM yeni giriş yöneticisi. * Xorg görüntü yöneticisi yerini Wayland'a bıraktı. * Gnome masaüstü ortamına göre optimize edilmiş Ambiance GTK teması * Bluetooth hoparlör ile kulaklıklarla daha iyi eşleşme ve birlikte çalışma özellikleri. * Linux çekirdeği 4.13 * LibreOffice 5.4 18.04 LTS Bionic Beaver (Biyonik Kunduz) 26 Nisan 2018 Nisan 2023 * Beş yıl destekli LTS (Uzun Süreli Destek) sürüm * Temel web ve sistem özellikleri ile sınırlandırılmış minimal kurulum desteği * Linux çekirdeği 4.15 * Gnome 3.28 masaüstü ortamı * Wayland sorunlarından ötürü Xorg'a geri dönüldü. * OpenJDK 10 * Renkli emoji desteği * LXD 3.0 konteyner teknolojileri * Öntanımlı video oynatıcı VLC oldu. * LibreOffice 6.0 18.10 Cosmic Cuttlefish (Kozmik Mürekkep Balığı) Ekim 2018 Temmuz 2019 * Linux 4.18 çekirdek * Gnome 3.30 masaüstü ortamı * İyileştirilmiş Thunderbolt ve USB Type-C desteği * Yeni Yaru GTK teması * Mozilla Firefox 63 * LibreOffice 6.1.0 19.04 Disco Dingo (Disko Dingo) 18 Nisan 2019 Ocak 2020 * Linux 5.0 çekirdek * Gnome 3.32 masaüstü ortamı * Mesa 19.0 açık kaynak grafik sürücüleri * Mozilla Firefox 66 * LibreOffice 6.2.2 19.10 Eoan Ermine (Şark Gelinciği) 18 Ekim 2019 Temmuz 2020 * Linux 5.3 çekirdek * Gnome 3.34 masaüstü ortamı * LZ4 sıkıştırması ile daha iyi ilk açılış zamanı * Sahipli Nvidia sürücüleri artık ilk kurulumda seçilebiliyor * Güncellenen Yaru GTK teması * LibreOffice 6.3 * MacBook & MacBook Pro klavye desteği 20.04 LTS Focal Fossa (Önemli Misk Kedisi) 23 Nisan 2020 Nisan 2025 * Beş yıl destekli LTS (Uzun Süreli Destek) sürüm * Linux 5.4 LTS çekirdek * Gnome 3.36 masaüstü ortamı ve yeni giriş ekranı * Güncellenen Yaru simgeseti ve dark tema desteği * ZFS dosya sistemi kurulum desteği * Öntanımlı WireGuard desteği * LibreOffice 6.4 (Tamamen GTK diyaloglarıyla gelen ilk sürüm) 20.10 Groovy Gorilla (Muhteşem Goril) 22 Ekim 2020 Temmuz 2021 * Linux 5.8 çekirdek * Gnome 3.38 masaüstü ortamı * LibreOffice 7.0 * Mozilla Firefox 81 * USB 4 (Thunderbolt 3 protocol) desteği eklendi 21.04 Hirsute Hippo (Tüylü Suaygırı) 22 Nisan 2021 Ocak 2022 * Linux 5.11 çekirdek * Wayland görüntü yöneticisi artık öntanımlı * Python 3.9 * LibreOffice 7.1 21.10 Impish Idri (Afacan Lemur) 14 Ekim 2021 Temmuz 2022 * Linux 5.13 çekirdek * Gnome 40 masaüstü ortamı * Mozilla Firefox 93 (snap paketi) * LibreOffice 7.2 * Yeni kurulum sihirbazı * Paketler için Zstd sıkıştırma * Touchpad iyileştirmeleri 22.04 LTS Jammy Jellyfish (Şanslı Denizanası) 21 Nisan 2022 Nisan 2027 * Beş yıl destekli LTS (Uzun Süreli Destek) sürüm * Linux 5.15 LTS çekirdek * Gnome 41 masaüstü ortamı * Gnome 42 kabuk (shell) * LibreOffice 7.3 * Yeni ekran yakalama aracı * Güç yönetimi aracı * Flutter tabanlı yeni kurulum aracı * Güncellenmiş Yaru teması * Tema simge ve klasörlerinde vurgu rengi ayarı * Ubuntu Pro entegrasyonu 22.10 Kinetic Kudu (Hareketli Kudu) 20 Ekim 2022 Temmuz 2023 * Linux 5.19 çekirdek * Gnome 43 masaüstü ortamı * LibreOffice 7.4 * Öntanımlı ses sunucusu artık Pipewire * GTK4/libadwaita tabanlı Ayarlar arayüzü * Sistem genelinde WebP dosya desteği Renkler ve anlamları: Eski sürüm; desteklenmiyor Eski sürüm; hâlâ destekleniyor Güncel sürüm Gelecek sürüm == Türevleri == * Ubuntu Desktop, masaüstü/dizüstü bilgisayar kullanıcıları için tasarlanmıştır. "Ubuntu" denilince genellikle Ubuntu'nun standart sürümü olan "Ubuntu Desktop" kastedilir. Dell, System76, HP ayrıca Lenovo, Asus markaları bazı dizüstü bilgisayar modellerini Ubuntu yüklü olarak piyasaya sürmüştür. Bu firmalardan System76, ürettiği tüm bilgisayarları Ubuntu işletim sistemi ile piyasaya sürmektedir. :Ubuntu 18.04 sürümünden itibaren öntanımlı olarak GNOME masaüstü ortamıyla geliyor. Ubuntu Desktop'ın ayrıca Canonical Ltd. tarafından resmi olarak yayınlanan fakat resmi olarak desteklenmeyen türevleri bulunur. Bu türevleri kullanan kullanıcılar, ilgili gönüllü topluluklardan destek alabilirler. ::* Ubuntu GNOME: GNOME masaüstü ortamını kullanan türevi. ::* Ubuntu MATE: MATE masaüstü ortamını kullanan türevi. ::* Kubuntu: KDE masaüstü ortamını kullanan türevi. ::* Lubuntu: Düşük sistem kaynağı tüketen LXQt masaüstü ortamını kullanan türevi. ::* Xubuntu: Düşük sistem kaynağı tüketen Xfce masaüstü ortamını kullanan türevi. ::* Ubuntu Budgie: Budgie masaüstü ortamını kullanan türevi. ::* Edubuntu: Eğitim amaçlı olarak okul ortamına ve ev kullanıcılarına yönelik olarak geliştirilen türevi. ::* Ubuntu Studio: Profesyonel video ve ses düzenleme işlerine yönelik olarak hazırlanan türevi. ::* Mythbuntu: MythTV yayınlarını Ubuntu ile birleştirmeyi amaçlayan türevi. * Ubuntu Server: Sunucu bilgisayarlar için özelleştirilmiş türevidir. Diğer Ubuntu türevlerinde olduğu gibi ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. Kullanıcıları, isterlerse belli bir ücret ödeyerek resmî danışmanlık ve teknik destek hizmetleri alabilirler. * Ubuntu Cloud: * Ubuntu Core: Ubuntu'nun gömülü aygıtlar ve nesnelerin interneti için Snappy paketlerine dayalı olarak hazırlanmış Ubuntu'nu son derece küçültülmüşmüş türevidir. Ubuntu Core birçok yonga setini, anakartı, yongada sistemi, sanal makineleri ayrıca Raspberry Pi 2 ve 3, DragonBoard, Intel NUC, Intel Joule, Samsung Artik ve KVM'yi destekler. * UbuntuKylin: Ubuntu masaüstü sürümünün Çin'e yönelik olarak geliştirilen türevidir. Canonical ile Çin Halk Cumhuriyeti Sanayi Bakanlığı arasında 2013 yılında yapılan anlaşma ile hayata geçmiştir. * Ubuntu Touch: Akıllı telefonlar ve tabletler için tasarlanmış türevidir. İlk olarak 2 Ocak 2013'te Mark Shuttleworth tarafından duyurulmuştur. İlk kez Şubat 2015'te BQ firmasının "Aquaris E4.5 Ubuntu Edition" model telefonu ile Avrupa'da piyasaya sürülmüş olup BQ ve Meizu firmalarının çeşitli telefonlarında ve BQ'nun bir tablet modelinde kullanılmıştır. Ancak 5 Nisan 2017'de Ubuntu Touch projesi için yapılan yatırımların sona ereceği duyuruldu. == Kullanım oranı == Ubuntu resmî web sitesinde Ubuntu'nun 40 milyonu aşkın kullanıcıya sahip olduğu yazmaktadır. Alttaki kaynaklarda, Ubuntu'nun dünya çapında en yaygın kullanılan Linux dağıtımı olduğunu doğrulayan bazı istatistikler bulabilirsiniz: * Clicky.com 'un işletim sistemi pazar payları verileri; başlıca Linux dağıtımlarının dünya çapında güncel pazar payı verileri. * Wikimedia.org (Haziran 2015); Wikimedia.org'un site trafik analiz raporu. == Eleştiriler == Canonical, geçmişte kullandığı Unity arayüzünde yer alan bazı seçke menüsü (Dash) bileşenleri yüzünden Richard Stallman ve Özgür Yazılım Vakfı tarafından sertçe eleştirildi. Ubuntu'nun seçke menüsü aracılığıyla aradığınız herhangi bir bilgi, anonimleştirilerek de olsa, Amazon'a gitmektedir. Eleştiriler sonrasında çevrimiçi arama özelliği Ubuntu 16.04 LTS sürümü ile beraber öntanımlı olarak kapalı konumda gelmeye başladı. == Dış bağlantılar == * Ubuntu resmi web sitesi * Ubuntu Türkiye - Gönüllü topluluk sitesi * Ubuntu Türkiye Viki'si - Gönüllü belgelendirme sitesi * Ubuntu Türkiye forum sayfaları * Windows'tan Ubuntu'ya geçiş rehberi * Help.ubuntu.com - Resmî Ubuntu belgeleri * Help.ubuntu.com/community - Topluluk belgeleri * Ubuntu El Kitabı - Topluluk tarafından hazırlanmış kılavuz * OMG! Ubuntu! - Ubuntu hakkında haberler * insights.ubuntu.com - Ubuntu hakkında haberler * Full Circle Magazine - E-dergi == Kaynakça == Kategori:2004 yazılımları Kategori:PowerPC işletim sistemleri Kategori:Debian tabanlı dağıtımlar Kategori:IA-32 Linux dağıtımları Kategori:Özgür işletim sistemleri Kategori:X86-64 Linux dağıtımları