Bitlis (il)

Bitlis İli, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi Yukarı Murat-Van Bölümü'nde yer alan bir ildir. İl nüfusu: 350.994'dür. Bu nüfusun %65,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2'dir. İlde km2'ye 42 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 94’dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,83 olmuştur. İl merkezinin denizden yüksekliği: 1637 m'dir. 04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle, ayrıca 348 köy bulunmaktadır. İsmi Makedonya Kralı Büyük İskender’in şehirdeki kaleyi yaptırttığı komutanlarından Bedlis’ten gelmektedir. Tarihsel yapıların ağırlıkta olduğu bir vadi içinde kurulduğundan “Vadideki Güzel Şehir” diye anılır. == Tarihçe == Bitlis M.Ö. 1400 yıllarından itibaren Urartular’ın yerleşim alanıydı. M.Ö. 1280 yılında Asur Krallarından I. Salmanassar devrinden sonra, Van Gölü çevresindeki dağlık alanlara yerleşen Urartular, MÖ11. yüzyıla kadar Urartular’ın yurdu olmaya devam etmiş ve 7. Yüzyıla kadar Asurlular, 6. Yüzyıla kadar ise Medler’in yönetimi altında kalmıştır. Bitlis, daha sonra Pers Krallığı'nın kurulması ile 2. Darius tarafından ele geçirilmiştir. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender’in yönetimi altına giren ve MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Trajan tarafından ele geçirilen Bitlis, 7. yüzyıla kadar Doğu Roma yönetiminde kaldı. Türkler’in 10. yüzyılla birlikte başlayan Anadolu akınları sırasında önemli bir uğrak yeri haline gelen ve bu tarihlerde Alp Arslan ve ordularını Ahlat’ta konuk eden Bitlis'in Türklerin Anadolu’ya açılmasında çok önemli bir rolü de üstlenmiş oldu. 13. Yüzyılda Eyyübiler ve daha sonra Harzemşahlar ve Moğollar'ın saldırısına uğrayan ve 1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi'yle Osmanlı egemenliğine giren Bitlis, Osmanlı İmparatorluğu’nun idaresi altında ilim, sanat ve kültür merkezi haline geldi. I. Dünya Savaşı esnasında bir süre Çarlık Rusya’nın işgali altında kalan Bitlis, Cumhuriyet'in ilanından sonra il yapıldı. Bitlis adını Bedlis'ten almıştır. == İlçeler == 04 Şubat 2020 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köy vardır. * Bitlis (merkez) * Adilcevaz * Ahlat * Güroymak * Hizan * Mutki * Tatvan == Yönetim == İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclisleri oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23) İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümeni'ni seçer. Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur. Bitlis Valisi, 1973-Kaman doğumlu Oktay Çağatay’dır. 5 Kasım 2018’de Gaziosmanpaşa Kaymakamı iken atanmıştır. Bitlis Belediye Başkanı, 1975-Bitlis doğumlu Nesrullah Tanğlay (AK PARTİ), 31 Mart 2019 seçimlerinde %43,81 oy oranıyla seçilmiştir. 2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bitlis İl Genel Meclisi üye sayısı, 13 AK PARTİ, 9 HDP, 1 SAADET ve 1 DP olmak üzere 24’dür. Bitlis Belediye meclisi ise 14 AK PARTİ, 8 HDP ve 3 SAADET olmak üzere 25 üyeden oluşur. 2018 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bitlis'in Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki üye sayısı 3'tür: AK PARTİ ( Cemal Taşar ve Vahit Kiler) ve HDP (Mahmut Celadet Gaydalı). == Nüfus == Güncel Nüfus Değerleri(TÜİK 6 Şubat 2023 verileri ) Bitlis ili nüfusu: 353.988'dir. Bu nüfusun %68,89'u şehirlerde yaşamaktadır (2022 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2'dir. İlde km2'ye 43 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 94’dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,49 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Tatvan (% 2,36)- Mutki(% -3,39) 06 Şubat 2023 TÜİK verilerine göre 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle, ayrıca 348 köy bulunmaktadır. 2022 yılı sonunda Bitlis ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri İlçe Nüfus 2021 Nüfus 2022 Nüfus Artışı % Belediye Sayısı Mahalle Sayısı Köy Sayısı Köy Nüfusu Şehir nüfusu Şehirde oturan % Alanı km2 km2'ye düşen kişi Adilcevaz 30.123 29.541 -1,95 2 15 28 12.371 17.170 58,12 1586 19 Ahlat 42.131 42.810 1,60 2 15 26 9.978 32.832 76,69 1153 37 Güroymak 48.536 48.576 0,08 3 28 26 12.991 35.585 73,26 515 94 Hizan 32.586 31.833 -2,34 1 10 75 19.006 12.827 40,29 1021 31 Merkez 71.077 72.120 1,48 2 22 76 14.463 57.657 79,95 1064 68 Mutki 30.940 29.910 2 11 60 24.204 5.706 19,08 1069 28 Tatvan 96.884 99.198 2,36 1 22 57 17.095 82.103 82,77 1885 53 Bitlis 352.277 353.988 0,49 13 123 348 110.108 243.880 68,89 8.293 43 === İlin yıllara göre nüfusları === == Konum == Konum Bilgileri İlçe Kuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü Alanı km² Rakım mt. Merkeze Uzaklık kmkarayolları Genel Müdürlüğü Ulaşan Yollar Bitlis Merkez 1.064 1.637 /-13, , Adilcevaz 1953 1.586 1.683 85 /-11, Ahlat Cumh.önce 1.153 1.703 62 /-11, , Güroymak 1987 515 1.308 33 Hizan 1936 1.021 1.472 52 =>=>=> Mutki Cumh.önce 1.069 1.486 21 Tatvan 1936 1.885 1.656 25 BİTLİS 1935 8.294 == Spor == 2018-19 sezonunda BAL'da Özgüzeldere Spor yer almaktadır.Türkiye Bayanlar Voleybol İkinci Ligi de Bitlis Gençlik Spor (çekildi), erkeklerde TÜRŞAD yer almaktadır. Türkiye Erkekler Voleybol Bölgesel Ligi'nde 2 takım bulunmaktadır. Futbol Türkiye Kupası'nda Özgüzeldere Spor, 3. turda Kastamonuspor 1966' a elenmiştir. Bitlis'in önemli spor tesisleri: Bitlis 8 Ağustos Stadyumu (2.550), Tatvan Spor Salonu (500), Merkez **Çiftkaya** , Rahvan, Dideban, Tatvan Nemrut ve Yumurtatepe, Ahlat Serinbayır olmak üzere 7 adet kayak merkezi bulunmaktadır. == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Bitlis Valiliği Kategori:Türkiye'nin illeri Kategori:Urartu kentleri Kategori:İl taslakları