Uzundere

Uzundere, Erzurum ilinin ilçesi ve bu ilçesinin merkezidir. == Tarih == Uzundere yerleşiminin eski adı Azort'tur. Gürcüce kaynaklarda Azorti (აზორტი) olarak geçer. Bununla birlikte 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Ozort veya Uzort biçiminde de yazılmıştır.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 94. ISBN 978-9941-25-828-2 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Azort (آزورت) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 235. Azort köyü, orta çağda Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu böleyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre köy, Oltu sancağının Haho (Hahuli) nayihesine bağlıydı. Köyün nüfusu 243 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 241 hane Hristiyan, 2 hane Müslüman olarak kaydedilmişti.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 94. ISBN 978-9941-25-828-2 Azort, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Azort nahiyesinin bir köyüydü. Azort nahiyesi bu tarihte 27 köyden oluşuyordu.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 235. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahip olup nüfusu 1.150 kişiden oluşuyordu. On dört köyü kapsayan Azor nahiyesinde ise, toplam 7.096 kişi yaşıyordu.1940 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1946, s. 252. Azort Türkçe olmadığı için 1950'lerin ilk yarısında köyün adı Uzundere olarak değiştirildi. Ancak nahiyenin adı Azort olarak korundu. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında Uzundere, on bir köyden oluşan Azort nahiyesinin idari merkeziydi ve nüfusu 2.092 kişiden oluşuyordu.1950 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1961, s. 213. 1960'ların ilk yarısında Azort bucağının adı da Uzundere olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında Uzundere köyünün nüfusu 2.524 oluşuyor ve bu nüfus içinde 786 kişi okuma yazma biliyordu. Nüfusu 10.868 kişiden oluşan Uzundere bucağında ise, sadece 2.818 kişi okuryazardı.1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 264. Uzundere, Tortum ilçesinin bir nahiyesiyken, 1987 yılında bu ilçeden ayrılarak ayrı bir ilçe oldu. Uzundere kasabası da bu ilçenin merkezi haline geldi. Bu tarihten önce Erikli (Oseti), Çaybaşı (Çala) ve Cömertler (Avşen) köyleri Uzundere kasabasının mahallelerine dönüşmüştü.Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 469. ISBN 978-9941-25-828-2 1990 genel nüfus sayımında Uzundere ilçesi, Altınçanak, Balıklı, Cevizli, Çağlayan, Çamlıyamaç, Dikyar, Gölbaşı, Kirazlı, Sapaca ve Ulubağ köylerinden oluşuyordu.1990 Genel Nüfus Sayımı, Anakara, 1991. Uzundere ilçesi Mart 2016 yılında sakin kent unvanına sahip olmuştur. Cittaslow hareketi ile 1999’da İtalya’da başlayan sakin kent hareketi, toplumların sahip olduğu geleneksel değerlerin küresel güçler tarafından standartlaştırılmasına ve çevresel değerlerin kaybolmasına tepki olarak doğmuştur. == Mahalleler == Eski köy statüsünde olan 8 mahallesi ve İlçe merkezi ile çevresindeki 8 mahalle olmak üzere toplam 18 mahallesi vardır. === Mahalleler Bilgi Tablosu === Erzurum Uzundere İlçesi Mahalleleri Mahalle Eski İsmi (Gürcü) NüfusTÜİK 31 Ocak 2017 Verileri Merkeze km Rakım Altınçanak Mah. İs 185 10 1085 Balıklı Mah. Zıhik 533 18 1026 Çağlayan Mah. Tev 377 25 941 Çamlıyamaç Mah. Öşkvank 437 17 1342 Çaybaşı Mah. Cala 84 3 1075 Cevizli Mah. Hatha 590 30 1309 Cömertler Mah. Avşen 210 Merkez 1098 Dikyar Mah. Üngüzek 523 7 1289 Erikli Mah. Öset 341 2 1189 Gölbaşı Mah. Öşk 380 13 1175 Kirazlı Mah. Otha 669 19 1375 Merkez Mah. Azort 1154 Merkez 1098 Muratefendi Mah. 261 3 1251 Sapaca Mah. Eşkisor 310 9 1268 Seyitefendi Mah. 181 5 1309 Ulubağ Mah. Hars 1195 22 1303 Uzundere Mah. 195 2 1202 Yayla Mah. 151 12 2057 == İklim == İlçede genel olarak Karadeniz iklimi hakimdir. İlçede iklim şartları, kökeni bölge dışında olan hava kütleleri ile yükseklik, bakı, dağların uzanışı gibi doğal çevre faktörlerinin etkisi altındadır. Bu nedenle, ilçenin iklim elemanlarını analiz etmeye geçmeden önce, bölge ölçüsünde etkili olan hava kütlelerini kısaca gözden geçirmek faydalı olacaktır. İlçede kış mevsiminde kuzeyde bulunan kontinental ve maritim polar hava kütlesi ile güneyden sokulan kontinental tropikal hava kütlesinin etkisi altındadır. Kuru olan bu hava kütleleri, bölgede sıcaklığın yükselmesine ve buharlaşmanın şiddetlenmesine neden olmaktadır. Bu devrenin bir diğer özelliği de, yerel olarak hava kütlesinin ısınarak yükselmesi sonucunda konveksiyonal yağışların meydana gelmesidir. Geçiş mevsimlerinde (ilkbahar-sonbahar) kuzeybatıdan sokulan maritim polar hava kütlesi ile güneyden sokulan tropikal hava kütlesinin karşılaşmasıyla cepheler teşekkül etmekte ve sık sık frontal yağışlar görülmektedir. İlçemizin iklim tipinin belirlenmesinde, genel olarak büyük hava durumları etkili olurken; yeryüzü şekilleri de bu iklim tipinin değişikliğe uğramasına neden olmaktadır. Ortalama sıcaklık 11 derecedir. İlçede yükseltinin 1000 m ye kadar düştüğü Balıklı, Gölbaşı, Çağlayanlı, Altınçanak köylerinde donlu gün sayısında azalma görülmektedir. Bir yıl içerisinde güney yönünden esen rüzgârların oranı %41.2 olup, ikinci derecede etkili olan kuzey ve kuzeybatı yönlü rüzgârların oranı ise %21.2 dir. En az etkili olan rüzgâr; kuzeydoğu yönünden esen rüzgârlar olup, etkisi %3.9 dur. Uzundere'de fırtınalar şeklinde rüzgâr görülmemesi, yerleşimlerin vadi içerisinde bulunmasıyla yakından ilgilidir === Yağışlar === Uzundere'de yıllık ortalama yağış miktarı 304.4 mm dir. Uzundere'ye az yağış düşmesinin nedeni alçakta yer alması ve sahanın topoğrafik yapısıyla ilgilidir. Uzundere'nin yıllık ortalama kar yağışlı günleri sayısı 11 gün, karın yerde kalma süresi ise 35 gündür == Eğitim == === Eğitim Durumu TablosuTUİK === Eğitim Durumu (İlçe Nüfusu 7473 kişi ) -2015- Sayı % Okuma Yazma Bilmeyen 743 9,94 Okuma Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 1059 14,17 İlkokul 2519 33,71 İlköğretim/Ortaokul Veya Dengi Meslek Ortaokul 1405 18,80 Lise Ve Dengi Meslek Okulu 1161 15,54 Yüksekokul Veya Fakülte 535 7,16 Yüksek Lisans (5 Veya 6 Yıllık Fakülteler Dahil) 22 0,29 Doktora 3 0,04 Bilinmeyen 26 0,35 == Nüfus == == Turizm == === Vaftizci Yahya Katedrali === Öşkvank veya Oshki (Gürcüce: ოშკი) Manastır'ı, Erzurum- Artvin karayoluna 4 kilometre uzaklıkta, Uzundere ilçesine bağlı Çamlıyamaç mahallesindedir. Öşvank manastırı'ndan bugün sadece kilise, üç şapel, yemekhane, el yazmalarının kopya edildiği ve korunduğu kütüphane binası ayakta duruyor. Manastır, üzerindeki yazıtlara göre 963-973 yılları arasında Gürcü Kralı Kuropalat Adarnese’nin oğulları Kral Davit ve Prens Bagrat tarafından inşa ettirilmiş ve Vaftizci Yahya’ya adanmış. 1022 yılında bölgenin Bizans İmparatorluğu denetimine geçmesinden sonra manastırın yıkılan kubbesi Bizans İmparatorları 2. Basileos ve 8. Konstantin tarafından onarılmış. Bölgedeki piskoposluk merkezlerinden biri olan Oşki Manastırı'nın 11. yüzyılda el yazmalarıyla ünlü önemli bir kültür merkezi konumunda olduğu ve bu önemini 15. yüzyıla kadar koruduğu tarihi kaynaklarda yer alıyor. Tao- Klarceti Krallığı'ndan kalan Sapaca mahallesindeki Sapaca Kalesi, Tao-Clarceti Krallığından kalan Dikyar mahallesindeki Engüzekkapı Kalesi, 17 ve 18. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu tarafından inşa ettirilen Uzundere ilçe merkezinde yer alan İnçer Camii, Tao-Klarceti Krallığı'ndan kalan Oseti Şapeli, Yayla mahallesinde yer alan Zugar Boğazı, ilçe merkezinde yer alan Köptek Mağarası, Tortum Gölünün doğu kıyısında yer alan Peri Bacaları Uzundere ilçesinin diğer tarihi ve doğal güzellikleri içerisinde sayılır. Her yıl binlerce turist bu mekanları ziyaret etmektedir. == Galeri == Resim:Georgian inscriptions in Oshki monastery.JPG| Resim:Oshki4.jpg| Resim:Oshki3.jpg| Resim:|Oshki 4.jpg Resim:Oshki 4.jpg| Resim:Oshki - David of Tao, 966-973.jpg| Resim:Oshki1.jpg| == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Uzundere Belediyesi * Uzundere Kaymakamlığı Kategori:Cittaslow Kategori:İlçe taslakları