Baştoklu, Hanak

{{Türkiye köy bilgi kutusu |ad = Baştoklu |harita = Ardahan in Turkey.svg |harita boyut = |harita açıklama = Ardahan'ın konumu |raptiye_harita = Türkiye Ardahan |raptiye_etiket_konum = |raptiye_harita_boyu = 250 |raptiye_harita_açıklaması = Baştoklu'nun Ardahan'daki konumu | latd = 41 | latm = 13 | lats = 05 | latNS = N | longd = 42 | longm = 47 | longs = 38 | longEW = E |il = Ardahan |ilçe = Hanak |bölge = Doğu Anadolu Bölgesi |yüzölçümü = |yüzölçümü_ref = |rakım = 1814 |rakım_ref = |nüfus = 308 |nüfus yoğunluğu = |nüfus_ref = |nüfus_yıl = 2022 |alan kodu = 0478 |plaka kodu = 75 |posta kodu = 75900 |website = }} Baştoklu, Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı bir köydür. == Tarihçe == Baştoklu ile bugün Hanak'ın bir mahallesi olan Alaçam köyünün eski adı Tikani'dir. Baştoklu köyü Büyük Tikani, Alaçam köyü ise Küçük Tikani adlarını taşıyordu. Gürcüce bir ad olan Tikani (თიკანი / ტიკანი), "oğlak" anlamına gelir.Giorgi Zedginidze, Cavaheti Diyalekti Sözlüğü, 2014, 370 sayfa Bu yer adı, erken ve geç dönemde Osmanlıca Dikan (دیكان) biçiminde yazılmıştır.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 760. 93 Harbi'nde Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar ise, bu iki yerleşmenin adını Tikan (Тикан) olarak kaydetmiştir. Baştoklu köyünün 1595 tarihli Osmalı mufassal defterinde Dikan-i Büzürg (دیكان بزرك) adıyla yer alması, buranın eski bir yerleşeme olduğuna işaret etmektedir. Osmanlı Devleti bu yerleşmeyi, birleşik Gürcü Krallığı'nın zayıflaması üzerine bağımsız devlete dönüşen Samtshe-Saatabago'dan ele geçirdi. Bu tarihte Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasının Meşe nahiyesine bağlı olan Dikan-i Büzürg'te (Büyük Dikan) ispenç vergisi veren 53 hane yaşıyordu. Her hanenin 5 kişiden oluştuğu kabul edilirse, köyün nüfusunun 165 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. O dönem için bu sayı Yukarı Tikani'nin büyük bir köy olduğunu göstermektedir. Hane reisleri Eliazar, Gela, Papa, Gogiça, Maharebel, Davita, Papuna, Vardzela, Kakala, Giorgi, Gabriel, Simon, Petre, Gogina gibi adlar taşıyordu. Bu kişilerin ve babalarının adlarına bakınca, köyün nüfusunun çoğunluğunun Gürcülerden oluştuğu anlaşılmaktadır. Bu deftere göre Yukarı Tikani'de buğday, arpa, yonca tarımı ve arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Büyük Tikani köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Çarlık Rusya'nın eline geçti. Rus idaresinin Yukarı Tikan (Верхний Тикан) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağını (okrug) Ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. Tikan nahiyesinin (маркяз; merkez) köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 294 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun % 28,2'si (83 kişi) "Türk", % 58,8'i (173 kiş) "Karapapak" olarak kaydedilmişti. Tikani haniyesinin nüfusu ise, 1.739 kişiden oluşuyordu. Büyük Tikani ve Küçük Tikani'deki Karapapakların 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Ahısha livasından göç ettiği tahmin edilmektedir. Büyük Tikani'nin nüfusu 1896'da 360 kişi, 1906'da da 350 kişi olarak tespit edilmiştir.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271. Büyük Tikani, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü ordusunun çekilmesiyle köy yeniden Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Büyük Tikani Türkiye'ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41. 1928 tarihli köy listesinde Yukarı Dikan (یوقاری ریكان) olarak geçen köy, Kars vilayetinin Ardahan kazasının Hanak nahiyesine bağlıydı. Köyün adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında, Gürcüce adını andırır biçimde, "oğlak" yerine "toklu" kelimesi kullanılarak Baştoklu olarak değiştirildi.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 80. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Baştoklu (Yukarıdikan)" biçimde uzun süre resmi kayıtlarda kullanıldı. 1992 yılında Ardahan il olunca, Baştoklu da bu ilin bir köyü haline geldi. Büyük Tikani köyünde biri kilise, diğeri kale olmak üzere iki tarihsel yapının varlığı bilinmektedir. Tek nefli bir yapı olan Büyük Tikani Kilisesi'nden geriye sadece yıkıntıları kalmıştır. Köyün 1 km kuzeyinde bulunan ve harç kullanılmadan inşa edilmiş olan kale (52x83 m) de yıkık durumdadır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 206, 371, ISBN 9789941478178. == Coğrafya == Köy, Ardahan il merkezine 33 km, Hanak ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır. Köyün kuzeyinde Koyunpınar köyü, kuzeybatısında İncedere köyü. Batısında Güneşgören köyü ve köye ait yayla, Güney sınırında Ardahan ili, doğusunda ise Alaçam mahallesi bulunmaktadır. Köyün batısında Artvin ili ile doğal sınır oluşturan Yalnızçam Dağları ve kuzeydoğusunda da Kol Dağı'nın uzantıları bulunmaktadır. Eski Hanak-Ardahan Karayolunun bir kısmı köyün sınırlarından geçmektedir. Dikan Dağı yaklaşık 2500 metre yükseklikte olup bölgeye hakim konumu nedeniyle Osmanlı İmparatorluğu ile Çarlık Rusya arasında geçen 93 Harbi'nden önce askeri amaçla üzerine tabya yapıldığından ötürü günümüzde Ramazan Tabyası olarak bilinmektedir. Dağın üzerinde Türk bayrağını temsil eden ay ve yıldızın bulunmasından ötürü "Yıldız Dağı" olarak da bilinmektedir. == Nüfus == 1886 yılındaki nüfus sayımına göre köyün nüfusu 294 olduğu ve bunların 173'ünü Karapapak Türkü, 83'ünü yerli Türk ve 38'ini Kürt nüfusu oluşturmaktaydı. Yıllara göre köy nüfus verileri Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 308 2021 330 2020 321 2019 327 2018 330 2017 322 2016 310 2015 325 2014 326 2013 327 2012 336 2011 341 2010 357 2009 362 2008 341 2007 357 2000 419 1990 419 1985 812 ==Kaynakça== == Dış bağlantılar == * Kategori:Hanak belde ve köyleri