Yehuda Krallığı

Yehuda Krallığı (; , Ya'uda; , Bēyt Dāwīd), Yakup'un 12 oğlundan biri olan Yehuda'nın, Güney Levant'ta kurduğu Yehuda kabilesinin gelişip monarşi sistemine dönüşmesi ile oluşmuş bir Demir Çağı krallığı. Birinci dönemde, Tevrat'a göre İsrail Krallığı'nın kralı Şaul'un ölümüyle Yehuda topraklarında bir krallık oluştu ve bu krallığın başında Yehuda kabilesinin lideri Davud geçti. Yedi yıl Yehuda'nın krallığını yaptıktan sonra İsrail Krallığını tekrar bir araya getirdi ve başkenti Kudüs yaptı. İkinci dönem ise Yehuda Krallığı dendiğinde akla ilk gelen dönemdir. MÖ 930'da Birleşik İsrail Krallığı ikiye bölündü. Davud'un torunu Rehoboam'ı kendilerine kral olarak seçmek istemeyen kuzeydeki on kabile kendi (ikinci) İsrail Krallığını oluşturdu ve güneydeki iki kabilenin krallığını yapan Rehoboam Yehuda Krallığı'nın lideri oldu. Bazen bölünmeden sonraki İsrail Krallığı'na Kuzey Krallığı Yehuda Krallığı'na da Güney Krallığı denir. Yehuda'nın varlığı MÖ 586 yılında Nebukadnezar önderliğindeki Babil İmparatorluğu'na yenik düşünce son buldu. Babillilerin bölgeyi fethiyle birinci Tapınak yıkıldı ve Yahudiler bölgeden sürüldü. Davud'un hanedanlığı Şaul'un ölümünden sonra Yehuda kabilesinin kendisini lider olarak seçmesiyle başladı. Bu hanedanlık Davud İsrail Krallığı'nı birleştirince de devam etti. Krallık bölündükten sonra Yehuda ve Bünyamin kabileleri hanedanlığa MÖ 586'da yıkılıncaya kadar bağlıydı. Sürgüne gönderildikten sonra dahi Davud'un soyundan gelenler "sürgündekilerin kralı" olmaya devam etti. == Bölge == Yehuda Krallığı, Yehuda, Bünyamin ve Şimon kabilelerin topraklarını içine kapsayan 8.900 km² lik alanı kapsar. Bünyamin kabilesinin topraklarında kalan Kudüs bu krallığın başkentiydi. == Tarihi == İsrail Krallığı denen Birleşik Monarşi, bugünün İsrail ve Filistin toprakları üzerinde 12 İsrail kabilesinin bir araya gelerek oluşturduğu MÖ 1050 - MO 930 yılları arasında var olan bir devletti. Kuzeydeki on kabile MÖ 931'de Süleyman'ın ölmesiyle ardından gelen Rehoboam'ı kendilerine kral seçmeyip Davud'un soyundan olmayan Jeroboam'ı seçtiler. Bu duruma isyan eden Yehuda kabilesi ayaklandı ve kendi krallıklarını oluşturdular. Kısa bir süre sonra Yehudalar'a Bünyamin kabilesi de katılınca Yehuda Krallığı'nın başkenti, Bünyamin kabilesinin toprakları içinde bulunan, Kudüs oldu. Bölünmeden sonraki ilk 60 yıl boyunca Güney Krallığı Kuzey Krallığı'nı eline geçirmek için uğraştı. Bunu takip eden 80 yıl boyunca ise ilişkiler düzeldi ve (özellikle Şam'a karşı) müttefik oldular. Asur İmparatorluğu'nun fethiyle kuzeydeki İsrail Krallığı MÖ 720 yılında yıkıldı ve Tanah'ta anlatıldığı üzere burada yaşayan on kabile kayboldu. Asur'un fethiyle bölgeden kaçan bazı İsrailoğulları güneye Kudüs'e yerleşti ve böylece Kudüs'un nüfusu %500 artmış oldu. Bu durum karşısında Yehuda kralı Hezekiya yeni savunma duvarı ördürtüp bu insanlar için yeni su kaynakları tahsis etti. İsrail Krallığı'nın yıkılmasından sonra Yehuda Krallığı Babil işgaline kadar 1,5 yüzyıl daha ayakta kaldı. MÖ 586'da Babilli Nebukadnezar'ın birinci Kudüs Tapınağı'nı yıkıp Yahudiler'i sürgüne gönderdi böylece Yehuda Krallığı da son bulmuş oldu. Tapınağın yıkılması İbrani takviminde Av ayının 9'una denk geldiğinden bugünde Yahudilerce Tişa Beav orucu tutulur. ==Kuzey Krallığıyla İlişkiler== İlk 60 yıl, Yehuda kralları, kuzey krallığı da yönetimleri altına almak için çabaladı. Daima bir savaş vardı. Rehoboam'ın yedi yıllık yönetimi boyunca Kuzey Krallığı ve Yehuda savaş durumundaydı. Rehoboam, savunma, karargahlar ve duvarlarla çevrili şehirler kurdu. Rehoboam'ın yönetimindeki beşinci yılda Mısır Firavunu Şişak büyük bir orduyla birçok şehri ele geçirdi. Kudüs'ü kuşattıklarında Rehoboam tapınaktaki bütün hazineleri onlara verdi ve Yehuda Mısır'ın yönetimi altına girdi. Rehoboam'ın yerine geçen Aviya babasının bıraktığı yerden devam ederek, kuzey krallığı ele geçirmek için çabaladı. Kuzey Krallık'taki Jeroboam'a büyük bir saldırıda bulundu ve kuzey krallığın uğradığı büyük can kayıplarıyla zafere ulaştı. Aviya ve askerleri 500.000 İsrailliyi katletti. Bu zaferden sonra Jeroboam Yehuda'nın kalan bütün ömründe bir tehdit olarak kaldı. Abijah'ın yerine geçen oğlu Asa, hükümranlığının ilk 35 yılında barışı korudu. Bu süre içerisinde dedesi Rehoboam'ın kurduğu kaleleri güçlendirdi. Etiyopyalı Zera ve 1.000.000 adamı Yehuda'yı istila etmeye çalıştılar ama Asa'nın 580.000 adamı onları geri püskürttü. Bu saldırı sonunda oluşan barış Yehuda'yı Mısır saldırılarından yüzyıllarca korudu. 36\. yılında Asa, İsrailli Baaşa ile karşı karşıya geldi. Baaşa, Kudus'ü 15 km'den az uzaklıkta bulunan Ramah'ta bir kale kurdu. Bunun sonucu başkent Kudüs'ün askeri olarak tehdit altında olmasıydı. Asa diplomatik bir adım atarak Şam Kralı 1. Ben-Hadad'a tapınaktan aldığı altın ve gümüşleri gönderdi ve karşılığında Baaşa ile arasında imzaladığı barış anlaşmasını iptal etmesini istedi. Ben-Hadad Kuzey Krallık'ın birçok şehrine saldırdı ve Baaşa Ramah'tan çekilmek zorunda kaldı. Asa tamamlanmamış kaleyi yıktı ve o malzemeleri sınırdaki Geba ve Mizpa kalelerini güçlendirmek için kullandı. Asa'nın yerine geçen Yehoşafat Kuzey Krallık'a karşı olan politikayı değiştirdi ve saldırı yerine ittifak ve anlaşmalar kurmaya çalıştı. Birçok ticari ve askeri anlaşma yaptı. Yehoşafat'ın yerine geçen Yehoram da aynı şekilde ittifaklar kurdu. ==İmparatorların Çarpışması== Babil'in yönetimi altında olan Yehuda 2. Nebukadnezar tarafından yönetiliyordu. M.Ö. 601 yılında Nebukadnezar başarısız bir şekilde Mısır'ı işgal etmeye çalıştı ve geri püskürtüldü. Bu başarısızlık Babil yönetimi altında bulunan doğu Akdeniz ülkelerinde çeşitli ayaklanmalara sebep oldu. Yehuda başında olan Yehoyakim Nebukadnezar'a haraç vermeyi kestiPeter J. Leithart, 1 & 2 Kings, Brazos Theological Commentary on the Bible, p255-256, Baker Publishing Group, Grand Rapids, MI (2006) ve Mısırlıların yanında durdu. Nebukadnezar bu ayaklanmaları bastırdı. M.Ö. 599 yılında Kudüs'ü kuşattı. Bir yıl sonra Yehoyakim kuşatma esnasında öldü. Yehoyakim yerine çok küçük olan oğlu Yekoniya geçtiJames B. Pritchard, ed., Ancient Near Eastern Texts Related to the Old Testament (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1965) 287-288.. Şehir üç ay sonra M.Ö. 597'de düştü. Nebukadnezar, Kudüs ve Tapınağı talan etti, bütün ganimetleri Babil'e taşıdı. Yekoniya, adamları, yerel halk zanaatkarlar ve 10.000 e yakın Yehudalı YahudiThe Oxford History of the Biblical World, ed. by Michael D Coogan. Pub. by Oxford University Press, 1999. pg 350 sürgüne gönderilip, Babil İmparatorluğu'nun dört bir yanına dağıtıldı. Nebukadnezar, Sıdkiya'yı yönetimin başına koydu. ==Yıkım ve Dağılma== küçükresim|200px|Yehuda kralının ve askerlerinin tasviri Sıdkiya Nebukatnezar'a haraç vermeyi kesti ve ona karşı ayaklandı ve ayrıca Mısır Firavunu Hofra ile müttefik oldu. M.Ö. 589'da 2. Nebukatnezar Yehuda'ya döndü ve tekrar Kudüs'ü kuşattı. Bu dönemde birçok Yahudi oradan ayrılıp Moab, Amon, Edom ve diğer ülkelere kaçtı. Şehir kuşatmadan 18 ay sonra düştü ve Nebukatnezar hem Kudüs'ü hem Tapınağı talan etti. Bu talanın ardından hem Kudus'ü hem de Tapınağı yok etti. Sıdkiya'nın oğullarını öldürdükten sonra Nebukatnezar Sıdkiya'yı Babil'e götürdü ve özgür Yehuda Krallığı'na son verdi. Bunlara ek olarak, işgal sırasında ölenlerin yanı sıra zamanla 4600 Yahudi Yehuda'nın düşmesiyle birlikte sürüldü. M.Ö 586'ya doğru Yehuda Krallığı'nın birçok kısmı yok olmuştu ve Yehuda'dan arta kalan Krallık da ekonomik ve nüfus açısında zorluk içindeydi. Kudüs 6. yüzyılın büyük bir kısmında boştu ve Yehuda Krallığı'nın Kuzeyinde bulunan Mizpah Babil'in Yehud Medinata adlı yeni şehrinin merkezi oldu. Bu merkez Yehuda Krallığı'ndan kalan Yahudilerce yaşanılan yer oldu. Bu merkezin değişmesi Babiller'in genel politikasıydı; örneğin, Filistin şehri olan Aşkelon M.Ö. 604 yılında işgal edildiğinde Aşkelon'da bulunan siyasi politik ve ekonomik elit Aşkelon'dan sürüldü ve şehrin gücü başka bir şehre aktarıldı Grabbe, Lester L. "A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period" (T&T; Clark, 2004) p.28. Gedelia Yehud şehrinin varisi olarak atandı ve Gedelia Kaldean muhafızları tarafından desteklendi. Bu şehrin yönetim merkezi Mizpah idi, Kudüs değildi. Gedelia'nın göreve getirilmesini duyan birçok Yahudi Yehud şehrinin çevresinde bulunan ülkelerden Yehuda'ya geri döndü. Daha sonra Gedelia öldürüldü ve tekrar Yehuda'ya dönen Yahudiler de Mısır'a irtica ettiler. ==Yeniden İnşa== MÖ 539 yılında Persler Babil’i işgal ettiler ve daha önce kaçmış olan Yahudilerin Yehuda’ya dönmelerine izin verdiler. Ve ayrıca tapınağı da tekrar kurmalarına izin verdiler. Tapınağın kurulumu MÖ 515 yılında tamamlandı. Bundan itibaren Yehuda şehri Pers İmparatorluğu’nun barış ve huzur içinde olan bir kısmı olarak kaldı ta ki MÖ 333 yılında Büyük İskender tarafından imparatorluk düşürülene kadar. == Yehudalı peygamberler == * Amos, Yehuda'da doğmasına rağmen sadece İsraillilerce peygamber sayılırdı. * Habakkuk * Yeşaya, Kral Uzziah'ın kuzeni * Jeremiah * Joel * Micah * Obadiah * Zechariah * Zephaniah == Yehuda Kralları == Tarihçiler eski kronolojilerden William F. Albright veya Edwin R. Thiele yeni kronolojilerden ise Gershon Galil veya Kenneth Kitchen'ın kaynaklarını kullanırlar. Aşağıdaki listedeki bütün tarihler MÖ'dir Albright Thiele Galil Kitchen İsmi Krallık unvanı ve şekli Notlar 1000–962 1010–970 1010–970 Davud דוד בן-ישי מלך ישראל David ben Yishai, Melekh Ysra’el 7 yıl Hebron'dan 33 yıl Kudüs'ten İsrail ve Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Doğal 962–922 970–931 971–931 Süleyman שלמה בן-דוד מלך ישראל Şlomo ben David, Melekh Ysra’el 40 yıl Kudüs'ten İsrail ve Yehuda'nın krallığını yaptı. Yarı ağabeyi Adonijah ile taht mücadelesinde bulundu. Ölüm: Doğal 922–915 931–913 931–914 931–915 Rehav'am רחבעם בן-שלמה מלך יהודה Rehav'am ben Şlomo, Melekh Yehudah 17 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Doğal. 915–913 913–911 914–911 915–912 Aviya אבים בן-רחבעם מלך יהודה Aviya ben Rehav’am, Melekh Yehudah 3 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Doğal. 913–873 911–870 911–870 912–871 Asa אסא בן-אבים מלך יהודה Asa ben Aviya, Melekh Yehudah 3 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Ayağındaki ağır bir hastalık sonucu. 873–849 870–848 870–845 871–849 Yehoşafat יהושפט בן-אסא מלך יהודה Yehoşafat ben Asa, Melekh Yahudah 25 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Doğal. 849–842 848–841 851–843 849–842 Yehoram יהורם בן-יהושפט מלך יהודה Yehoram ben Yehoşafat, Melekh Yahudah 8 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Ağır mide hastalığı sonucu. 842–842 841–841 843–842 842–841 Ahazya אחזיהו בן-יהורם מלך יהודה ’Ahazya ben Yehoram, Melekh Yehudah 1 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: İsrail'in tahtını gasp eden Jehu tarafından öldürüldü. 842–837 841–835 842–835 841–835 Atalya עתליה בת-עמרי מלכת יהודה Atalya bat ‘Omri, Malkat Yehudah 6 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Yehoram'ın eşi ve Ahazya'ın annesiydi. Ölüm: Joash'ı koruyan rahip Jehoiada'nın ordusu tarafından öldürüldü. 837–800 835–796 842–802 841–796 Yoaş יהואש בן-אחזיהו מלך יהודה Yoaş ben Ahazya, Melekh Yehudah 40 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Kendisi için çalışan kişilerce öldürüldü. 800–783 796–767 805–776 796–776 Amatzya אמציה בן-יהואש מלך יהודה Amatzya ben Yoaş, Melekh Yehudah 29 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Kendisi için çalışan kişilerin gönderdiği insanlar tarafından öldürüldü. 783–742 767–740 788–736 776–736 Uziyahu עזיה בן-אמציה מלך יהודה Uziyahu ben Amatzya, Melekh Yehudah 52 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. George Syncellus'tan gelen bilgilere göre ilk olimpiyat Uzziah'ın hükümdarlığının 48. yılında gerçekleşti. Ölüm: Cüzzam 742–735 740–732 758–742 750–735/30 Yotam יותם בן-עזיה מלך יהודה Yotam ben Uziyahu, Melekh Yehudah 16 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Doğal. 735–715 732–716 742–726 735/31–715 Ahaz אחז בן-יותם מלך יהודה ’Ahaz ben Yotam, Melekh Yehudah 16 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Asur kralı III.Tiglat-Pileser'a hediyeler gönderdiğinden bahsedilir. Ölüm: Doğal. 715–687 716–687 726–697 715–687 Hezekiya חזקיה בן-אחז מלך יהודה Hezekiya ben Ahaz, Melekh Yehudah 29 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Asurlu Sennacherib ile Babilli Merodach-Baladan aynı zamanda hükümdarlık yapmıştır. Ölüm: Doğal. 687–642 687–643 697–642 687–642 Menaşe מנשה בן-חזקיה מלך יהודה Menaşe ben Hezekiya, Melekh Yehudah 55 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Asur kayıtlarında Esarhaddon ile aynı dönemde hükümdarlık yaptığı kaydedilmiştir. Ölüm: Doğal. 642–640 643–641 642–640 642–640 Amon אמון בן-מנשה מלך יהודה ’Amon ben Menaşe, Melekh Yehudah 2 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Sonradan Judah tarafından öldürtülen, kendisi için çalışan kişilerce öldürüldü. 640–609 641–609 640–609 640–609 Josiah יאשיהו בן-אמון מלך יהודה Yo’shiyahu ben ’Amon, Melekh Yehudah 31 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Mısırlı Neko ile yapılan savaşta okçular tarafından yaralandı ve Kudüse vardığında hayatını kaybetti. 609 609 609 609 Jehoahaz יהואחז בן-יאשיהו מלך יהודה Yeho’ahaz ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah 3 ay Yehuda'nın krallığını yaptı. Ölüm: Mısırlı Neko tarafından tahtından oldu ve yerine kardeşi Eliakim geçti. 609–598 609–598 609–598 609–598 Yehoyakim יהויקים בן-יאשיהו מלך יהודה Yehoyakim ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah 11 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Karkamış Savaşı, hükümdarlığının 4. yılında gerçekleşti. Ölüm: Doğal. 598 598 598–597 598–597 Yehoyakin יהויכין בן-יהויקים מלך יהודה Yehoyakin ben Yehoyakim, Melekh Yehudah 3 ay ve 10 gün Yehuda'nın krallığını yaptı. Kudüs Babilliler tarafından kuşatıldı ve Yehoyakin MÖ 16 Mart 597'de hükümdarlığından oldu. Ölüm: Nebukadnezar onu Babil'e getirtti ve orada öldü. 597–587 597–586 597–586 597–586 Sıdkiya צדקיהו בן-יהויכין מלך יהודה Sıdkiya ben Yo’shiyahu, Melekh Yehudah 11 yıl Yehuda'nın krallığını yaptı. Nebukadnezar'a karşı ikinci ayaklanma gerçekleştirildi (MÖ 588 - MÖ 586). Uzun bir kuşatma sürecinden sonra Kudüs Nebukadnezar'ın eline geçti ve Tapınak yakılıp yıkıldı. Sıdkiya kör edilip sürgüne gönderildi. Yehuda bağımsızlığını yitirdi. Ölüm: Sebebi bilinmiyor. küçükresim|400px|sağ|Yehuda ve İsrail Krallıklarının hükümdarlık ağacı. == Krallığın bitiminden bugüne == * MÖ 586 - MÖ 539: Babil İmparatorluğu * MÖ 539 - MÖ 332: Pers İmparatorluğu * MÖ 332 - MÖ 305: Büyük İskender dönemi * MÖ 305 - MÖ 198: Ptolemaios hanedanı * MÖ 198 - MÖ 141: Selevkos İmparatorluğu * MÖ 141 - MÖ 37: Haşmonayim Krallığı (Önce bağımsız; MÖ 63'ten sonra Roma İmparatorluğu altında özerk yönetim) * MÖ 37 - M.S. 70: Herod Hanedanlığı (Roma İmparatorluğu altında özerk yönetim) * 70 - 395: Roma İmparatorluğu. Bölgenin ismi 135'te Roma imparatoru tarafından Yehuda topraklarından Filistin topraklarına değiştirildi. 395'te İmparatorluk ikiye bölündü. * 395 - 638: Doğu Roma İmparatorluğu veya Bizans İmparatorluğu * 638 - 1099: Hilâfet dönemi * 1099 - 1187: Haçlı devleti olan Kudüs Krallığı * 1187 - 1260: Eyyubiler * 1260 - 1516: Memlûk Sultanlığı * 1516 - 1917: Osmanlı İmparatorluğu * 1917 - 1948: İngiliz Mandası * 14 Mayıs 1948 - Bugün: İsrail == Kaynakça == ==Ayrıca bakınız== * Birinci İsrail Krallığı * İkinci İsrail Krallığı * Tarihteki Yahudi devletler * Kategori:Eski teokrasiler Kategori:Yahudilik Kategori:Krallar Kitabı Kategori:MÖ 10. yüzyılda kurulan bölgeler ve ülkeler Kategori:MÖ 930'larda kurulan oluşumlar Kategori:MÖ 6. yüzyılda varlığı sona eren bölgeler ve ülkeler