Dil aileleri listesi

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur. Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple alt bölümlerine de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin Yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmışlardır. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir. == Büyük dil aileleri == === Dil sayısına göre === Ethnologue 22 (2019), dünyada bilinen 7.111 dilin en az %1'ini içeren aşağıdaki ailelerin listesi: # Nijer-Kongo (1.542 dil) (% 21.7) # Avustronezya (1.257 dil) (% 17.7) # Trans–Yeni Gine (482 dil) (% 6,8) # Çin-Tibet (455 dil) (% 6,4) # Hint-Avrupa (448 dil) (% 6,3) # Avustralya [şüpheli] (381 dil) (% 5,4) # Afro- Asya (377 dil) (% 5,3) # Nil-Sahra [şüpheli] (206 dil) (% 2,9) # Oto-Mange (178 dil) (% 2,5) # Avustroasya (167 dil) (% 2.3) # Tay–Kaday (91 dil) (% 1.3) # Dravid (86 dil) (% 1,2) # Tupi (76 dil) (% 1,1) Glottolog 4.0 (2019), 8494 dil arasında en büyük aileler olarak aşağıdakileri listeler: # Atlantik-Kongo (1.432 dil) # Avustronezya (1.275 dil) # Hint-Avrupa (588 dil) # Çin-Tibet (494 dil) # Afro-Asya (373 dil) # Nükleer Trans-Yeni Gine (314 dil) # Pama–Nyungan (248 dil) # Oto-Mange (180 dil) # Avustroasya (159 dil) # Tay–Kaday (94 dil) # Dravid (81 dil) # Aravak (78 dil) # Mande (75 dil) # Tupi (71 dil) Dil sayıları, neye göre diyalekt olarak kabul edildiğine bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir; örneğin Lyle Campbell Oto-Mange'ye ait saadece 27 tane dilin olduğunu belirtmekte, Ethnologue ve Glottolog'da ailede hangi dillerin yer aldığı konusunda aynı fikirde değiller.küçükresim|sağ|380px|Dünya'da dil aileleri küçükresim|sağ|380px|Dünya'da Dil Aileleri == Başlıca dil grupları == === Algonkin dilleri === # Karaayakça, Şayence, Meskvakice, Mikmak, Krice, Arapahoca, Atsinaca, Şavnice Bu ailedeki dillerde köken birliği az, yapı birliği çoktur. Bu dil ailesinde tüm diller eklemeli dillerdir. Bu dil ailesinde ünlü uyumu ortak özellik taşımaktadır. === Moğol dilleri === Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça. === Avustroasya dilleri === # Kmerce # Mon dili # Viet dilleri: Vietnamca # Munda dilleri: Mundari, Santali, Go, Korkuca === Avustronezya dilleri === #Malaya-Polinezya dilleri ##Filipin dilleri: Ilokano, Sebuanca, Varayca, Filipince (Tagalogca), Tausugca ##Malaya-Sumbavan dilleri (tartışmalı) ###Malayan dilleri: Malayca (Malezyaca, Endonezce) ###Sundaca ###Balice ##Cavaca ##Makassarca ##Tetum ##Malgaşça ##Çamorro ##Okyanusya dilleri ###Fijice ###Mikronezya dilleri: Nauruca, Kiribatice ###Polinezya dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Rapa Nui # Formoza dilleri === Aymara dilleri === # Aymaraca === Çin-Tibet dilleri === Asya'daki en büyük dil ailesidir. # Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi # Tibet-Birman dilleri: ## Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka. ## Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence. === Tay-Kaday dilleri === Tayca, Karatay, Laoca, Çuang, #Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili. ===Dene-Yenisey dilleri (kesin değil) === #Na-Dene dilleri ##Tlingitçe ##Eyak-Atabask dilleri: ###Eyakça ###Atabask dilleri:Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Kuzey Tuçoncası, Güney Tuçoncası, Guçince, Hanca, Tagişçe, Tahltanca, Kaskaca, Danezaca, Sekanice, Denetaca, Satuca, Tlınçonca, Denesulinece, Tsetsautça, Tsutinaca, Nadoten-Vetsuvetence, Dakelce, Çilkotince, Nikolaca, Hupaca, Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca, Batı Apaçicesi, Navahoca #Yenisey dilleri: Ketçe, Yuğca, Kotça, Asanca, Arince, Pumpokolca === Dravid dilleri === Brahui, Gondi, Kannada, Malayalam, Tamilce, Telugu === Eskimo-Aleut dilleri === # Aleut dilleri: Aleutça # Eskimo dilleri: ## Yupik dilleri: Sibirya Yupikçesi, Yupikçe, Çupikçe, Nunivak Çupikçesi, Supikçe ## İnuit dilleri: İnyupikçe, Batı Kanada İnuitçesi, Doğu Kanada İnuitçesi,Grönland İnuitçesi (Grönlandca) === Ge dilleri === Kaingan === Afro-Asyatik, Afrasya veya eski adıyla Hami-Sami dilleri === # Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek) # Çad dili: Hausaca # Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo # Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıptî dili. # Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina – ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca, Süryanice. === Hint-Avrupa dilleri === # Anadolu dilleri: Hitit dili, Lidya dili, Likya dili, Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.) #Arnavut dilleri: Arnavutça, Geg. #Baltık-Slav dilleri ##Slav dilleri ###Doğu Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça ###Batı Slav dilleri: Lehçe, Slovakça, Çekçe. ###Güney Slav dilleri: Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Bulgarca, Makedonca, Slovence ##Baltık dilleri: Prusça (ölü), Litvanyaca, Letonca. # Cermen dilleri: ##Batı Cermen grubu: İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca. ##Kuzey Cermen grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faroece ##Doğu Cermen grubu: Gotça #Ermenice: Doğu Ermenicesi, Batı Ermenicesi. #Helenik diller: Yunanca #Hint–İran dilleri ##Hint-Aryan dilleri: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, Hindustânî (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkani, Oriya, Seylanca, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça. ##İrani diller: Farsça, Kürtçe, İskitçe, Osetçe, Zazaca, Beluçça, Mazenderanca, Gilanca. #İtalik diller ##Romen dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Romanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.) # Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (Birleşik Krallık 'nin Cornwall bölgesinde). #Tohar dilleri ===Hivaro dilleri=== Hivaro === Hmong-Mien dilleri === # Hmong dilleri # Mien dilleri === İrokua dilleri === Mohawk, Çerokice, Kayuga, Seneka, Onandayga === İzole diller === * Avrupa: Baskça * Asya: Bruşaski, Aynuca * Amerika: Haydaca, Zunice === Kafkas dilleri (bölgesel grup) === ==== Kuzey Kafkas dilleri (bölgesel grup) ==== # Dağıstan dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca. # Kuzeybatı Kafkas dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Çerkesçe (Bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar) # Nah dilleri: Çeçence, İnguşça, Batsça ==== Güney Kafkas dilleri (genetik grup) ==== Gürcüce, Lazca, Megrelce, Svanca === Karib dilleri === Aravakça, Garifuna, Karib, Taino === Keçuva dilleri === Keçuva === Khoisan dilleri === Hottentot dilleri, San (Buşman lehçeleri) === Maskoke dilleri === Apalaçian, Çikasovca, Çoktavca, Krikçe === Maya dilleri === Çolca, Çontalca, Hüsnanimce, Kakçikel, Kekçice, Tzeltalca, Tzotzilce, Yukatekçe === Mişe-Zoke dilleri === # Mişe # Zoke === Nijer-Kongo dilleri === # Dogon dilleri # Atlantik-Kongo dilleri ##Delta dilleri: İfifik ##Bantu dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Svahili, Kirundi, Ruandaca, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi ##Nijer dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Mossi, Ga, Aşanti ===Nil-Sahra dilleri (tartışmalı) === #Nil dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka #Sahra dilleri: Songayca, Sara === Oto-Mange dilleri === #Çinantek dilleri #Mazahua, Mazatek, Mikstekçe, Otomice, Pamece, Tlapanek, Zapotekçe ===Paleosibirya dilleri (bölgesel grup) === # Çukçice, İtelmence, Koryakça, Nivihçe === Pama-Nyungan dilleri === === Pano-Takana dilleri === Pano dilleri, Takana dilleri === Saliş dilleri === İç Saliş dilleri, Kıyı Saliş dilleri === Siyu dilleri === Apsalokece (Crow), Dakotaca, Lakotaca, Nakotaca, Omahaca === Tay-Kaday dilleri === #Kaday dilleri: Laçice #Tay dilleri: Tayca, Laoca === Trans-Yeni Gine dilleri === === Tunguz dilleri === Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut. === Tupi- Guarani dilleri === Guarani, Tupi === Türk dilleri === #Ogur grubu: Çuvaşça. #Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçay-Balkarca, Başkurtça, Kumukça, Tatarca . #Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence,Gagavuzca, Salarca, Kaşkayca, Horasanca, Balkan Türkçesi, Osmanlı Türkçesi. #Karluk grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca. #Sibirya grubu: Yakutça,Altayca, Tuvaca, Hakasça, Dolganca. #NOT: Kırım Tatarcası ve Urumca aslında bir Kıpçak dili olup, Oğuz dillerinden önemli ölçüde etkilenmiştir. Kıpçak ve Oğuz grubu arasında bir dil olarak kabul edilir. === Ural dilleri === #Fin-Ugor dilleri: ##Baltık-Fin dilleri: Fince, Laponca, Estonca, Marice (Çeremişçe), Komice, Karelce. ## Ugor dilleri: Macarca, Hantıca, Mansice # Samoyet dilleri: Samoyet, Nenetsçe === Uto-Aztek dilleri === Havasu, Hopice, Huiçol, Komançice, Nahuatl, Pima, Papago, Şoşone, Tarahumara, Tepehuan, Ute, Yaki === Yuma-Koçimi dilleri === Koçimi, Yuma dilleri == İşaret dilleri == İşaret dilleri arasındaki ailevi lişki araştırma yetersizliğinden ötürü iyi anlaşılmamıştır. Pek çok işaret dili izole dil olmaktadır (cf. Wittmann 1991). Aşağıda bazı işaret dili aileleri listelenmiştir. Aile adı Bölge Dil sayısı Fransız işaret dili ailesi Avrupa, Amerikalar, Frankofon Afrika, Asya'nın bazı bölgeleri 50> Britanya işaret dili ailesi Britanya, Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika 4-10 Arap işaret dili ailesi Arap devletlerinin büyük bir kısmı 6-10 Japon işaret dili ailesi Japonya, Kore, Tayvan 3 Alman işaret dili ailesi Almanya, Polanya, İsrail 3 İsveç işaret dili ailesi İsveç, Finlandiya, Portekiz 3 == Kaynakça == == Literatür == * Türkçe Dil Bilgisi, Tufan Demir s. 22-23 == Dış bağlantılar == * Unilang Topluluğu * İngilizce wikipedia - Language family