Kırıkkale (il)

Kırıkkale, Türkiye Cumhuriyeti'nin İç Anadolu Bölgesinde yer alan ilidir. Şehrin adını nereden aldığına dair kesin bir bilgi yoktur. Kırıkköyü ile kentin merkezinde bulunan Kaletepe'nin kısaltılarak birleştirilmesinden ortaya çıktığı söylenir. Bu ismin halk tarafından yakıştırıldığı kanaati yaygın olmakla beraber bölgenin ismi Osmanlı arşiv belgelerinde "Kırıkkal" şeklinde geçmektedir. Kırıkkale, 1989 senesinden önce başkent Ankara'ya bağlı bir ilçe iken 21 Haziran 1989 târih ve 3578 sayılı yasa gereğince dönemin başbakanı Turgut Özal tarafından yapılan törenle il olmuştur. İlk vâlisi Fikret Güven, 17 Ağustos 1989 târihinde yapılan törenle il vâliliği görevine başlamıştır. 04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre 9 İlçe, 11 belediye, bu belediyelerde 88 mahalle, ayrıca 185 köy bulunmaktadır. == Ekonomi == Türkiye Cumhuriyeti'nin önemli sanayi merkezlerinden birisi olan Kırıkkale, bünyesinde bulundurduğu önemli sanayi kuruluşlarıyla savunma ve petro-kimya sanayi faaliyetleri can damarı durumdadır. Önemli sanayi kuruluşları: * Tüpraş Orta Anadolu Rafinerisi * MKE Ağır Silah Fabrikası Müdürlüğü * MKE Çelik Fabrikası Müdürlüğü * MKE Silah Fabrikası Müdürlüğü * MKE Mühimmat Fabrikası Müdürlüğü * MKE Barut Fabrikası Müdürlüğü * MKE Pirinç Fabrikası Müdürlüğü * MKE Kırıkkale Hurda Müdürlüğü * Kırdemir Kırıkkale Demir Çelik Fabrikası == Coğrafya == İlin kuzeyinde Çamlıca, Karakaya ve Kırıkkale tepeleri bulunur. Topraklarının denizden ortalama yüksekliği 700 m. olup kuzeybatıdan güneydoğuya doğru Koçu Dağı uzanmaktadır. Bu dağ, 4×7 km boyutlarındadır. Yığlıtepe, deniz seviyesinin 1278 m. üstündedir. Güney-güneydoğuda Denek Dağ Sırası bulunmaktadır. Bu dağ sırası Çoruhözü Vâdisi'nin güneyinde uzanmaktadır. İl yüzölçümünün küçük bir bölümünü ovalar oluşturur. Kuzeydeki Çamlıca ve Karakaya tepeleriyle güneydeki Denek Dağı’nın arasında Kırıkkale Ovası uzanmaktadır. Kırıkkale ilinde yerleşimin önemli bölümü buradadır. Ovanın en geniş yeri, Çoruhözü Deresi’nin Kızılırmak’a aktığı noktadır. İl sınırları içerisindeki yaylalar, deniz seviyesinin 1200–1600 m üzerindedir. === Su kaynakları === Şehrin en önemli akarsuyu Kızılırmak'tır. 94 km'lik bir bölüm şehir sınırları içinde yer alır. Kentin güney ve batısından geçer. Kent, Kızılırmak'la yerleşim olarak birleşmiş durumdadır. Kızılırmak, Yeşil Vadi Projesi'yle koruma altına alınmıştır. Kapulukaya Hidroelektrik Santrali bu ırmak üzerinde kurulmuş olup faaliyetlerini sürdürmektedir. Şehirde Sulakyurt- Danacı Göleti'yle Ahılı deresi üzerinde sulama amaçlı bir gölet vardır. Enerji amaçlı kullanılan Kapulukaya Barajı'nın ardında suların birikmesiyle oluşmuş -isimsiz- yapay bir göl bulunur. ==== Şehirdeki küçük akarsular ==== Çoruhözü: İzzettin-Balışeyh arasında demiryoluna paralel olarak merkezden geçer ve Kızılırmak'a karışır. Derenin aktığı yerlerde su, tarımsal sulamada kullanılır. Okun Deresi : Elmadağ'ın güneyinde akan suların oluşturduğu Balaban ve Sarılıöz çaylarının Kılıçlar Köyü'nde birleşmesinden oluşur ve Kızılırmak'a karışır. Delice Irmağı : Delice ilçesi ile Çorum toprakları arasında akar. Bozköy ovasını sular ve Kızılırmak'a karışır. Irmağın il sınırlarındaki uzunluğu 54 km'dir. == Coğrafi Yapısı == === Coğrafi Konumu === İç Anadolu Bölgesi'nde Orta Kızılırmak Bölümü'nde yer alan Kırıkkale, doğuda Çorum, Yozgat, güneyde Kırşehir, batıda Ankara, kuzeyde Çankırı illeri ile komşudur. === İklim Bilgileri === == Yönetim == İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar. İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23) İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer. Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur. Kırıkkale Valisi, Bülent Tekbıyıoğlu’dur. 1 Ekim 2021 tarihinde 467 nolu kararnameyle, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Bakanlığı Yardımlar Genel Müdürü iken atanmıştır. Kırıkkale Belediye Başkanı, 1969-Kırıkkale doğumlu Mehmet Saygılı(AK PARTİ), 31 Mart 2019 seçimlerinde %42,02 oy oranıyla seçilmiştir. 2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Kırıkkale İl Genel Meclisi üye sayısı, 13 AK PARTİ, 8 MHP, 1 CHP ve 1 İYİ P. olmak üzere 23’dür. Kırıkkale Belediye meclisi ise 16 AK PARTİ, 7 MHP ve 8 İYİ P. olmak üzere 31 üyeden oluşur. 2018 Genel seçimleri sonucu, Kırıkkale'yi temsilen TBMM'e AKP'den 1 milletvekili (Ramazan Can), CHP'den 1 milletvekili (Ahmet Önal), MHP'den 1 milletvekili (Halil Öztürk) seçilmiştir. == Nüfus == Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 6 Şubat 2023 verileri ) Kırıkkale ili nüfusu: 277.046'dır. Bu nüfusun % 90,02'i şehirlerde yaşamaktadır (2022 sonu). İlin yüzölçümü 4.791 km2'dir. İlde km2'ye 58 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkezde 449’dur.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,39 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Delice (% 11,21)- Sulakyurt (-% 1,72) 06 Şubat 2023 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 11 belediye, bu belediyelerde 88 mahalle ve ayrıca 185 köy vardır. 2022 yılı sonunda Kırıkkale ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri İlçe Nüfus 2021 Nüfus 2022 Nüfus Artışı % Belediye Sayısı Mahalle Sayısı Köy Sayısı Köy Nüfusu Şehir nüfusu Şehirde oturan % Alanı km2''' km2'ye düşen kişi Bahşılı 7.247 7.194 -0,73 1 5 5 1.149 6.045 84,03 266 27 Balışeyh 5.898 5.857 -0,70 1 4 28 3.731 2.126 36,30 623 9 Çelebi 2.302 2.304 0,09 1 4 13 1.532 772 33,51 223 10 Delice 8.391 9.386 11,21 2 13 40 4.003 5.383 57,35 970 10 Karakeçili 3.054 2.949 -3,50 1 8 2 257 2.692 91,29 137 22 Keskin 15.659 15.637 -0,14 1 6 55 6.454 9.183 58,73 1129 14 Merkez 195.661 193.954 -0,88 2 31 9 3.938 190.016 97,97 432 449 Sulakyurt 6.212 6.106 1 7 26 4.116 1.990 32,59 708 9 Yahşihan 31.544 33.659 6,49 1 10 7 2.464 31.195 92,68 304 111 Kırıkkale 275.968 277.046 0,39 11 88 185 27.644 249.402 90,02 4.792 58 === İlin yıllara göre nüfusları === Cumhuriyet sonrasında, 1927 yılında, yapılan ilk nüfus sayımında Kırıkkale adına rastlanılmamıştır. Ancak o dönemde Ankara’nın ilçesi konumunda olan Keskin’in nüfusu 48.934 kişidir. 1935 yılından 2009 yılına kadar yapılan nüfus sayımı sonuçlarına göre, Kırıkkale’nin şehir ve köy nüfusu gelişimi aşağıda belirtilmiştir. Yıllar Şehir Nüfusu (Kişi) Köy Nüfusu (Kişi) Toplam Nüfusu (Kişi) Statüsü 1935 4.599 9.895 14.494 Nahiye 1945 14.496 39.642 54.138 ilçe 1950 15.750 46.340 62.090 İlçe 1955 27.807 50.607 78.414 İlçe 1960 42.904 33.353 76.257 İlçe 1965 57.669 43.416 101.085 İlçe 1970 91.658 38.528 130.186 İlçe 1975 137.874 39.281 177.155 İlçe 1980 178.401 44.492 222.893 İlçe 1985 208.018 54.331 262.349 İlçe == Kültür == === Silâh Müzesi === Silâh-San bünyesinde kurulmuştur. 1991 yılında gerekli işlemleri yapıldıktan sonra faaliyete geçirilmiştir. 15 ve 20. yüzyıllar arasında Osmanlı ve Avrupa ülkelerine ait silâhlar Tophane'den, Anadolu'nun çeşitli yerlerinden ve askerî fabrikalardan toplanarak teknik ve tarîhi özellikleri tespit edildikten sonra müze hâline getirilen, Silah Fabrikası'nın büyük salonunda gösterime açılmıştır. == İdari yapı == Kırıkkale, 9 ilçe (merkez dahil), 11 belde ve 185 köy ile tipik bir Orta Anadolu ilidir. İlde 20 belediye teşkilatı mevcuttur. Bunlardan 1’i İl belediyesi, 8’i ilçe belediyesi, 11’ü ise belde belediyesidir. Ayrıca 13 mahalli idare birliği bulunmaktadır. == Ulaşım == Kırıkkale'nin bazı önemli merkezlere uzaklığı şöyledir, Kırıkkale'nin Bazı Önemli Merkezlere Uzaklığı (Km) Şehir İstanbul Ankara İzmir Adana Bursa Antalya Konya Samsun Mersin Kayseri Diyarbakır Eskişehir Gaziantep Uzaklık (km) 528 75 654 475 457 615 301 339 468 247 839 308 600 Karayolları Genel MüdürlüğüKarayolları Genel Müdürlüğü İller Arası Mesafe == Konum == Konum Bilgileri İlçe Kuruluş Yılıİçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü Alanı km² Rakım mt. Merkeze kmKarayolları Genel Müdürlüğü Ulaşan Yollar Kırıkkale Merkez 1945 432 746 /-14, -08, Bahşılı 1990 266 703 9 Balışeyh 1990 623 870 21 /-14, Çelebi 1990 223 1.241 57 Delice 1960 970 696 52 Karakeçili 1990 137 821 39 Keskin Cumh.önce 1.129 1.139 30 Sulakyurt 1960 708 830 52 Yahşihan 1990 304 779 5 /-14, KIRIKKALE 1989 4.791 == Spor == 2018-2019 Sezonu sonunda, Kırıkkale Büyük Anadoluspor, Bölgesel Amatör Lig (BAL)'da grubunu 3.sırada tamamlamıştır. 2019-2020 futbol sezonunda grubunda şampiyon olan Kırıkkale Büyük Anadoluspor, 3. lige çıkmıştır. 2019-2020 sezonu sonunda Kırıkkale Büyük Anadoluspor, Voleybol bölgesel ligine bir takımı katılmıştır. Ziraat Türkiye Kupası 'nda Kırıkkale Büyük Anadoluspor, 1.turda Yeni Amasyaspor 'a elenmiştir. Önemli spor tesisleri: Başpınar Stadyumu (16.000), Fikret Karabudak Stadyumu (5.402), Başpınar Spor Salonu (2.500), Olimpik Yüzme Havuzu (1.000) dur. == Kardeş şehirler == * Lanzhou == Ayrıca bakınız == * Kırıkkale'nin ilçeleri * Kırıkkale ilindeki yerleşim yerleri listesi == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Kırıkkale Vâliliği * Kırıkkale Belediyesi * Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü