Fiilimsi

Fiilimsi ya da eylemsi, fiillerden türemelerine karşın fiilin bütün özelliklerini göstermeyen; cümle içerisinde isim soylu sözcükler gibi kullanılan fiil soylu kelimelerdir. Türkçede fiilimsiler, fiillere yapım ekleri ekleyerek oluşturulur. Fiilimsi aldığı yapım ekine göre cümlede isim, sıfat ya da zarf olarak kullanılabilir. == Özellikleri == Türkçede isim-fiil (mastar), sıfat-fiil (ortaç) ve zarf-fiil (ulaç) olmak üzere üç fiilimsi türü vardır. Bunların ortak özellikleri şöyle sıralanabilir: * Fiil, anlamını tamamıyla yitirmez. * Fiile gelen, olumsuzluk eki hariç, zaman ve şahıs ekleri gibi fiile özel ekleri almaz, yani fiil çekimine girmezler. * Fiil cümlelerinde yüklem olamazlar. Ancak isim cümlelerinde ek-fiil eki alarak yüklem olabilirler. * Fiilimsi olan kelimeler veya fiilimsi ile oluşan kelime grupları cümlede yan cümlecik oluşturabilirler. * Fiilimsiler bulundukları cümleyi birleşik yapılı hâle getirebilirler. * Fiilimsi ekleri yapım eki olarak da tanımlanabilir. * Fiilimsileri niteleyen kelimeler zarf görevinde olurlar. == Fiilimsi çeşitleri == === İsim-Fiil === :Ek-fiillerle karıştırılmamalıdır. Kök veya gövdelerine -ma, -ış ve -mak eklerinin (veya ses uyumlarına göre düzenlenmiş hallerinin) getirilmesiyle yapılan ve cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklerdir: * Kardeşim okumayı öğrendi. * Bu bakışından hoşlanmadım. * Ülküm: Yükselmek, ileri gitmektir. - Andımız İsim-fiil eki -iş ile işteşlik eki -iş karıştırılmamalıdır. İsim-fiiller isim görevinde kullanılırken işteşlik eki fiilden fiil üretir: * Ayrılmadan önceki son bakışı hepimizi derinden etkiledi. (isim-fiil, isim görevinde) * Işıklı bir ağaç gibi bakışıyor gözlerin. - İlhan İrem, Sevecen (bakmak fiilinden türetilmiş fiil) İsim-fiil eki olan -me ile olumsuzluk eki olan -me birbirine karıştırılmamalıdır: * Sevgi sabahları koşmayı sever. (isim-fiil) * Koridorlarda koşmayın! (-ma olumsuzluk ekidir. Sözcük fiil hâlindedir.) Ancak olumsuzluk ekinin ardından isim-fiil eki gelebilir: * Yarın sizinle gelmemeyi tercih ederim. (ilk -me olumsuzluk eki, ikincisi isim-fiil eki) İsim-fiiller fiilimsi olmaktan çıkıp kalıcı birer isim halini alabilir: *Ocağın yanındaki çakmağı kullanabilirsin. (İsim olmuştur. Fiilimsi sayılmaz.) *Yazları her akşam dondurma yeriz. (İsim olmuştur. Fiilimsi sayılmaz.) === Sıfat-fiil === Fiillerin cümlede sıfat görevinde kullanılan hâlleridir. Fiillerin sonuna sıfat-fiil ekleri getirilerek oluşturulurlar. Fiillere -an, -ası, -mez, -ar, -di(k), -ecek, -miş ve -di(ği) eklerinin getirilmesiyle türemişlerdir. * Ne mutlu Türk'üm diyene! - Mustafa Kemal Atatürk * Gelecek yıl işe başlayacak. * Polisler olası kazaları önlemek için kar zinciri kontrolü yapıyorlardı. * Dönülmez yollara girdik. * Salonda hep tanıdık yüzler vardı. * Bastığın yerleri "toprak" diyerek geçme, tanı! - Mehmet Akif Ersoy * Haşladıktan sonra, suyu iyice süzülmüş sebzeleri kâseye boşaltıyoruz. * Okuldan sonra koşar adım yanıma geldi. Sıfat-fiiller, ardından bir isim gelmiyorsa adlaşır:Sıfat-fiiler Türkçeciler.com. Erişim: 2 Aralık 2012. * Sinirli olduğu her halinden anlaşılıyor. * Toplantıya gelmeyeceğini biliyordum. * Yoldan geçenleri gözlüyordu. * Eve gelirken bir tanıdığa rastladım. === Zarf-fiil === Fiil kök ve gövdelerine getirilen eklerle geçici zarf oluşturan yapılara zarf fiil denir. Çekim eki almazlar. Fiillere -esiye, -ip, -meden, -ince, -ken, -eli, -dikçe, -erek, -r ... -mez, -diğinde, -e ... -e, -meksizin, -cesine eklerinin getirilmesiyle türemişlerdir. * Önce eve uğrayıp, daha sonra bize gelecekmiş. * Ancak çok çalışarak başarılı olabilirsin. * Yemeğimi bitirir bitirmez gelirim. *Gidiyordum, gurbeti gönlümde duya duya :Ulukışla yolundan Orta Anadolu'ya - Faruk Nafiz Çamlıbel :Çamlıbel : == Kaynkça == Kategori:Türkçe dilbilgisi