Güney Kafkas dilleri

Güney Kafkas dilleri, Kafkas dillerine bağlı ve Kafkas Dağları'nın güneyinde konuşulan Gürcüce, Megrelce, Lazca ve Svancadan oluşan dil ailesidir. Dünya çapında yaklaşık 5.2 milyon konuşanı vardır. Diğer hiçbir dil ailesi ile ilişkisi tespit edilemeyen Güney Kafkas dilleri, dünyanın birincil dil ailelerinden biridir.Dalby (2002), p. 38 Güney Kafkas dillerinde yazılmış en eski edebi kaynak, Asomtavruli harfleriyle yazılmış Eski Gürcüce Bir el Qutt yazıtlarıdır. MS 430 yılına tarihlenen yazıt, Beytüllahim yakınlarındaki bir Gürcü manastırında bulunmuştur.Lang (1966), p. 154Hewitt (1995), p. 4. Gürcücenin yanı sıra, yazı dili gelişmemiş olan diğer Güney Kafkas dilleri de Gürcü alfabesiyle yazılır. Bunun yanında Türkiye ve Avrupa'daki Lazlar için Latin alfabesinden geliştirilmiş Laz alfabesi kullanılır. == Sınıflandırma == * Svanca (Svanca'da Luşnu), Gürcüstan'ın Svaneti bölgesinde yaklaşık 35-40 bin kişinin anadilidir. *Gürcüce-Zan (Karto-Zan) ** Gürcüce (Gürcücede Kartuli), 4,1 milyon kişinin anadilidir. 3.9 milyon kişi Gürcistan'da, kalanı Türkiye, İran ve Azerbaycan gibi ülkelerde yaşayan Gürcülerin anadili olarak konuştuğu tahmin edilir. *** Gruzinik (Yahudi Gürcücesi; Gürcücede Kivruli) yaklaşık olarak 80 bin kişi tarafından konuşulur. Bunların 60 bini İsrail’de, yaklaşık 20 bini ise Gürcistan’da yaşar. **Zan dilleri (Kolhisce) *** Megrelce (Megrelcede Margaluri), 1989 verilerine göre yaklaşık 500 bin kişinin anadilidir, asıl olarak Batı Gürcistan’da Megrelya’da ve Abhazya’nın doğu kesimindeki Gali bölgesinde konuşulur. Abhazya'yı terk etmek zorunda kalan çok sayıda Megrel mülteci bugün Tiflis’te anadili olarak bu dili konuşmaktadır. *** Lazca (Lazcada Lazuri), tahminî verilere göre çoğunluğu Karadeniz kıyısında yaşayan 250 bin kişinin anadilidir. Gürcistan’da yaklaşık 30 bin kişinin anadili de Lazcadır. === Soyağacı === Bu diller arasındaki bağlantı ilk kez 1773'te Johann Anton Güldenstädt'ın Kafkas dilleri sınıflandırmasında rapor edilmiş, daha sonra Georg Rosen, Marie-Félicité Brosset ve Franz Bopp gibi dilbilimciler tarafından kanıtlanmıştır. Georgi Klimov, Glottokronolojik analiz sonuçlarına göre Proto Güney Kafkasya dilinin MÖ 19. yüzyılda Svanca ve Proto-Karto-Zan olarak ayrıldığını,Klimov (1998b), p. 14Klimov (1994), p. 91 Proto-Karto-Zan dilinin ise MÖ 8. yüzyılda Zan dili ve Gürcüce olarak ayrıldığını iddia etmektedir. == Kartveli dilleri arasındaki benzerlikler == Laz - Megrel - Svan ve Gürcü dilleri arasındaki benzerlik kaçınılmaz düzeyde yakındır. Bu benzerlik ve yakınlık ortak sözcük dağarcığı karşılıklı anlaşmayı sağlamaya yetmemektedir. Yalnızca Zan dili'nin ya da Kolhis dilinin birbirinden ayrılmış iki lehçesi olarak kabul edilen Lazca ve Megrelce hâriç. Lazca ve Megrelce karşılıklı anlaşılır dillerdir. Tablo üzerinden Kartveli dillerinin benzerliklerini karşılaştırırsak: Sayma Sayıları Proto-Kartv. form Karto-Zan Svanca Proto- form Gürcüce Megrelce Lazca 1\. bir, 2. diğer *s₁xwa *s₁xwa sxva (diğer) šxva (diğer) čkva / škva / (diğer, bir tane daha) e-šxu (bir) Bir n/a *erti erti arti ar n/a İki *yori *yori ori žiri / žəri / žur / ǯur / yori Üç *sami *sami sami sumi sum semi Dört *otxo *otxo otxi otxi otxo w-oštxw Beş *xuti *xuti xuti xuti xut wo-xušd Altı *eks₁wi *eks₁wi ekvsi amšvi aši usgwa Yedi *šwidi *šwidi švidi škviti škvit i-šgwid Sekiz *arwa *arwa rva ruo / bruo / ovro / orvo / ara Dokuz *ts₁xara *ts₁xara tsxra čxoro čxoro čxara On *a(s₁)ti *ati ati viti vit ešd Yirmi n/a *ots₁i otsi etsi etsi n/a Yüz *as₁i *as₁i asi oši oši aš-ir Zamirler Kişi Zamirleri Proto-Kartv. Gürcüce Megrelce Lazca Svanca Ben *me me ma ma(n) mi Sen *sen šen si si(n) si Bu *e- e-sa e-na (h)e-ya e-ǯa Biz *čwen čven čki(n) / čkə(n) / čkin / čku / šku / / näy Siz *stkwen tkven tkva(n) tkvan sgäy İyelik Zamirleri Proto-Kartv. Gürcüce Megrelce Lazca Svanca Benim *č(w)e-mi če-mi čki-mi čki-mi / ški-mi / mi-šgu Senin *š(w)eni šeni skani skani i-sgu Onun *m-is₁ m-is-i mu-š-i (h)e-mu-š-i m-ič-a Bizim *čweni čveni čkini / čkəni / čkini / čkuni / škuni / / gu-šgwey (excl.) ni-šgwey (incl.) Sizin *stkweni tkveni tkvani tkvani i-sgwey == Sosyal ve kültürel statü == Gürcüce, Gürcistan'ın resmi dili (nüfusun %90'ı tarafından konuşulmaktadır) ve Gürcistan'da yazım ve ticarette kullanılan ana dildir. Kendine özgün, ayırt edici bir alfabe ile yazılır. Günümüze ulaşan en eski Gürcüce edebi metin MS 5. yüzyıla tarihlenmektedir. Eski Gürcü alfabesi Yunan alfabesinden türetilmiş gibi görünüyor. Ancak bu sadece bir varsayımdır ve eski Gürcü alfabesinin Yunan alfabesinden türetildiğine dair hiçbir kanıt yoktur. Megrelce, 1864'ten beri, özellikle Megrellerin kültürel özerkliğe sahip olduğu 1930'dan 1938'e kadar olan dönemde ve 1989'dan sonra Gürcü alfabesi ile yazılmıştır. Lazca, esas olarak 1927 ve 1937 yılları arasında ve günümüzde de Türkiye'de Latin alfabesinden geliştirilen Laz alfabesi kullanılarak yazılmıştır. Ancak Lazca, dili konuşanların ana akım Türk toplumuyla entegre olmasıyla birlikte kaybolmaya başlamış ve günümüzde tehlike altında olan diller arasında yer almaktadır. == Ayrıca bakınız == * Proto Güney Kafkasya dili == Kaynakça == * * * * * * * == Dış bağlantılar == * Vanilişi, M./ Tandilava, A., Lazların Tarihi, Gürcüceden Çev. Hayri Hayrioğlu, S. 10, Baskı 3., Ant Yayınları, İstanbul 1992 * BUCAKLİŞİ, A. İsmail: “Japon Dilbilimci Kojima Goişi ile Söyleşi”, Kafkasya Yazıları, Çiviyazıları Yayınevi, İstanbul, 1997, sayı 7. * Karşılaştırmalı Güney Kafkas dilleri