İstanbul Büyükşehir Belediyesi

İstanbul Büyükşehir Belediyesi veya kısaca İBB, İstanbul ilinin belediye işlerinden sorumlu devlet kurumudur. Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ülkeleri ile ilişkilerin artması ve devlet kurumlarının batı ülkelerine benzetilmeye çalışması sonrasında, 1855 tarihli Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti'nin kaldırılması sonucunda kurulmuştur. Şu anki Büyükşehir belediye başkanı, Cumhuriyet Halk Partisi üyesi Ekrem İmamoğlu'dur. == Tarihçe == İstanbul'un Fethi sonrasından Tanzimat'a kadar belediye faaliyetleri için şehir, Dersaadet ve Bilâd-ı selâse (Üsküdar, Galata, Eyüp) olarak dört ilçeye ve bu dört ilçe de kırk şubeye ayrılmıştı. Başkan görevini yürüten kişiye ise İstanbul Efendisi (kadısı) denmekteydi. Kadı direkt olarak Sadrazam'a bağlıydı. === İstanbul Şehremâneti === sol|küçükresim|115x115pik|İstanbul Şehremaneti tarafından kullanılan "Şehremini İstanbul" yazılı mühür, 1850'ler Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ile gelişen ilişkilerin bir sonucu olarak, devlet kurumlarının batılı ülkelere benzemesi sonrasında İstanbul'da belediye faaliyetlerini gerçekleştirecek bir kurum kurulması kararı verilmiştir. Bu sebeple 27 Ramazan 1271 (13 Haziran 1855) tarihinde Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti kaldırılıp yerine Şehremâneti adıyla yeni bir şehir meclisi kurulmuştur. Meclis üyeleri ise İstanbul halkı ve esnafı arasından seçilen kişilerden oluşmuştur. Şehremânetin görev yetkileri ise Meclis-i Vâlâ tarafından 13 Haziran 1854 tarihinde çıkarılan bir nizamname ile belirlenmiştir. 1921 yılında Dahiliye Nezâreti'ne bağlanmış, 1930 yılında ise 1580 sayılı Belediye Kanunu ile yetkileri İstanbul Belediyesi'ne verilmiştir. ==== Altıncı Daire ==== Şehremânetin kurulmasından sonra, 1857 yılında Bilâd-ı selâse'nin Boğaziçi ve Adalar ile 14 belediyeye ayrılması düşünülmüştür. Ancak on dört belediyenin tamamını faaliyet geçirmenin masraflı olacağı sebebiyle, faaliyetlere ilk olarak Altıncı Daire adı verilen Beyoğlu ve Galata'dan başlanmıştır. Galata ve Beyoğlu'ndan başlanmasının sebebi ise, nüfusun diğer bölgelere göre daha çok olması ve daha doğru bir şehir yerleşimi olmasındandır. Şehremânetin ilk faaliyetlerinin planlanması, gelirlerinin tespiti, vergilerin toplanması ve kurumun organize olması için Hariciye teşrifatçısı Kamil Bey görevlendirilmiştir. Ayrıca kurumun özel bir statüsünün bulunduğunu belirten 27 Ocak 1858 tarihli Daire-i Belediye Nizamatı'da yürürlüğe girmiştir. Altıncı Daire tarafından gerçekleştirilen ilk faaliyet sokaklara isim ve haneler numara verilmesi olmuştur. Sokaklara isim verilirken Fransızca başta olmak üzere, bölgede konuşulan tüm dillerde isimler verilmesine dikkat edilmiştir. Buna örnek olarak Pera Caddesi'nin adının Grande Rine adını alması verilebilir. 14 Nisan 1885 tarihinde ise tüm sokaklar adlandırılmış ve haneler numaralandırılmıştır. ===== Altıncı Daire Reisleri ===== İlk Altıncı Daire reisi olan Kamil Bey, nizamnamenin yayınlanması ve padişahın onayıyla görevine başlamıştır. İlk olarak sokakların aydınlatılmasını gerçekleştirmiştir. Ayrıca görev süresi içinde Dolmabahçe Gazhanesi'nden getirilen gazlarla İstiklal Caddesi, ilerleyen zamanlarda da Galata ve Tophane aydınlatılmıştır. Server Efendi döneminde ise kadastro çalışmalarına başlanmıştır. Sonuç olarak Akabinde yollar ve binalar yönetmeliği çıkartılmış ve ahşap binalar yerine kargir binaların yapılması tercih edilmiştir. Galata Surları'nın yıkımı ise sona erdirilmiştir. Yıkımlarda ortaya çıkan yazıt ve armalar ise Altıncı Daire'de muhafaza edilmiştir. İlk belediye hastanesi olan Mecruhin Hastanesi'de yine bu dönemde Fransız rahibeler tarafından kurulmuştur. Hastane, salgın sonrasında belediye tarafından devralınarak 6. Daire-i Belediye Hastanesi adıyla hizmet vermeye devam etmiştir. Belediye Reisi Görev süresi Mehmet Kamil Bey 1857-1860 Emin Muhlis Bey 2 Eylül 1860-4 Kasım 1860 Salih Efendi Kasım 1860-Eylül 1861 Hayrullah Efendi Ocak 1862-Ocak 1863 Server Efendi Şubat 1863-Mart 1868 Selahaddin Efendi Mayıs 1868 (Vekil) 22 Ekim 1868-3 Mayıs 1869 Ali Rıza Bey Mayıs 1869-Aralık 1870 Sakızlı Ohanes Efendi 25 Ocak-22 Mayıs 1872 Kadri Paşa 10 Ocak 1871-02 Aralık 1871 13 Temmuz 1873-13 Ağustos 1873 Muhtar Bey 02 Aralık 1871-25 0cak 1872 Artin Dadyan Paşa 14 Ağustos 1873-12 Nisan 1874 20 Haziran 1875-28 Ağustos 1875 Osman Hamdi Bey 1877-Temmuz 1878 Edouard Blacque 03 Şubat 1879-9 Mayıs 1890 23 Şubat 1893-01 Temmuz 1895 Macit Bey 8 Ağustos 1890-23 Şubat 1893 Mehmet Ali Bey 12 Temmuz 1895-07 Eylül 1908 Hacı İhsan Bey 2 Şubat 1909 (Vekil) 22 Mayıs 1909-31 Mayıs 1911 Azimzade M.Fevzi Paşa 04 Haziran 1911-05 Ocak 1913 === Cumhuriyet dönemi === Cumhuriyet döneminde İstanbul, 1927-1957 yılları arasında İstanbul Valiliği tarafından yönetildi. 1 Mart 1957 tarihinde ise belediyeler İl özel idaresi'nden ayrıldı. 1984 yılında da Ankara ve İzmir ve birlikte büyükşehir oldu. == Organizasyon yapısı == İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi ve İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni olmak üzere üç ana gruba ayrılır. === Bağlı birimler === İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 28 daire başkanlığı, iki doğrudan bağlı şube müdürlüğü ve beş denetleyici ve düzenleyici kurumu bulunmaktadır. * İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanlığı * Yazı İşleri Ve Kararlar Dairesi Başkanlığı * Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı * Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı * Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı * Raylı Sistem Dairesi Başkanlığı * Kültür Dairesi Başkanlığı * Sağlık Dairesi Başkanlığı * Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı * Kültür Varlıkları Dairesi Başkanlığı * Basın Yayın Ve Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığı * Ulaşım Dairesi Başkanlığı * İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı * Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Dairesi Başkanlığı * Boğaziçi İmar Şube Müdürlüğü * Emlak Yönetimi Dairesi Başkanlığı * Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı * Mali Hizmetler Dairesi Başkanlığı * İştirakler Koordinasyon Şube Müdürlüğü * Mezarlıklar Dairesi Başkanlığı * Zabıta Dairesi Başkanlığı * Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı * İtfaiye Dairesi Başkanlığı * Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı * Muhtarlık İşleri Dairesi Başkanlığı * Satınalma Dairesi Başkanlığı * Park Bahçe ve Yeşil Alanlar Dairesi Başkanlığı * Fen İşleri Dairesi Başkanlığı * Yol Bakım ve Altyapı Koordinasyon Dairesi Başkanlığı * Etüd ve Projeler Dairesi Başkanlığı * Basın Danışmanlığı * Özel Kalem Müdürlüğü * Teftiş Kurulu Başkanlığı * İç Denetim Birimi Başkanlığı * Hukuk Müşavirliği Bunun dışında Etik Komisyonu ve Arabuluculuk Komisyonu olmak üzere iki komisyon bulunmaktadır. === Bağlı iştirakler === İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 29 anonim şirketi, kamu kuruluşu olarak ise İSKİ, İETT, İSMEK ve İstanbul Vakfı olmak üzere 4 kuruluşu bulunmaktadır. Bu kuruluşlarda 2018 yılı itibarıyla toplam 53 bin 481 kişi çalışmaktadır. Kurum Kuruluş Genel Müdür Faaliyet alanı/ek bilgi Anonim şirketler İstanbul Ağaç ve Peyzaj A.Ş. 1997 Ali Sukas Park, pahçe vb. alt yapı ve üst yaşı işleri ile peyzaj aksesuarlarının üretimi, alımı, satımı Belbim A.Ş. 1987 Nihat Narin Elektronik ödeme sistemleri Beltur A.Ş. 1997 Osman Cenk Akın Turizm işletme BİMTAŞ Özgür Bora Yaprak Planlı kentleşme amacıyla planlama hizmetleri Boğaziçi Yönetim A.Ş. Ethem Pişkin Toplu konut alanlarının yönetimi İstanbul Enerji A.Ş. 1962 Yüksel Yalçın Akaryakıt ve enerji kaynaklarının işletilmesi ve tesislerin üretimi İstanbul Halk Ekmek A.Ş. 1978 Okan Gedik Unlu mamul gıda üretimi Güven Su A.Ş. 1990 Hüseyin Çağlar Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli suların işletimi ve ticareti Hamidiye A.Ş. 1898 Hüseyin Çağlar İçme suyu üretimi ve işletimi. 1898 yılında II. Abdülhamid tarafından kurulmuştur. İGDAŞ 1986 Mithat Bülent Özmen Doğal gaz dağıtımı İSBAK A.Ş. Mesut Kızıl Telekomünikasyon ve trafik hizmetleri sistemlerinin kurulumu ve işletimi İSFALT A.Ş. 1994 Burak Sırali Asfalt üretimi ve serimi İSTGÜVEN A.Ş. 2016 Ahmet Can Buğday Özel güvenlik hizmetleri İSPARK A.Ş. 2005 Hakan Orhun Otopark işletmeciliği İstanbul İmar A.Ş. 1947 Onur Soytürk İnşaat yapımı ve bayındırlık hizmetleri İSETAŞ 2021 Nihat Narin Elektrik tedarik hizmeti İSTAÇ A.Ş. 1994 Mehmet Aslan Değirmenci Evsel, tıbbi ve katı atık toplanması ve bertarafı İSPER A.Ş. 1998 Ayşe Banu Saraçlar Personel yönetim hizmetleri İSTTELKOM A.Ş. 2016 Yücel Karadeniz Elektronik haberleşme hizmetleri İSTON A.Ş. 1986 Ziya Gökmen Togay Beton ve mobilya üretimi İSYÖN A.Ş. 1993 Hamdi Arpa İnşaat, restorasyon, su ürünleri hali, madencilik, otel ve eğlence yerleri işletmeciliği Kiptaş 1987 Ali Kurt Toplu konut yapımı. Kültür A.Ş. 1989 Murat Abbas Kültür-sanat hizmetleri ve etkinlik tanıtımları Medya A.Ş. 2011 Pınar Türker Fadıllıoğlu Basın, yayın, reklam, pazarlama vb. hizmetleri Metro İstanbul A.Ş. 1988 Özgür Soy Raylı taşımacılık hizmetleri İstanbul Ulaşım A.Ş. 2010 Tarık Safi Toplu ulaşım ve taşımacılık hizmetleri Şehir Hatları A.Ş. 1937 Sinem Dedetaş Deniz ulaşım ve taşımacılık hizmetleri Spor İstanbul A.Ş. 1989 İzzet Renay Onur Spor tesisi işletimi ve spor etkinlikleri düzenlemek UGETAM A.Ş. 1996 İbrahim Edin Enerji sektörüne eğitim, danışmanlık ve akredite hizmetleri İYA A.Ş. 2020 Elif Karabay Yatırım. Kamu kuruluşları İSKİ 1981 Şafak Başa Su ve kanalizasyon hizmetleri İETT 1871 Buğra Gökce Toplu ulaşım hizmeti İSMEK 1996 Canan Aratemür Çimen Hayat Boyu Öğrenme Merkezi İstanbul Vakfı 1990 - İstanbulluların ortak ihtiyaçlarını karşılamak. İBB ve ilçe belediyelerinin faaliyetlerini desteklemek. === İstanbul Planlama Ajansı === küçükresim|İstanbul Planlama Ajansı'nın logosu İstanbul Planlama Ajansı, 2020 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı Ekrem İmamoğlu'nu başkanlığında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından şehrin vizyon ve yönetimine dair stratejilerin, ortak akılla belirlenmesi amacıyla kurulmuş bir ajanstır. Çalışmalarını sivil toplum kuruluşları, özel sektör, akademi ve uluslararası organizasyonlar ile işbirliği içerisinde yürütmektedir. Ajansın kuruluş amacı kendileri tarafından "küresel sistem içerisinde İstanbul’un rolünü, vizyonunu, gideceği yönü belirlemek ve İstanbul’un gerçek sorunlarına bilimsel, akılcı ve kalıcı çözümler üretmek" olarak nitelendirilmiştir. Bu amacı gerçekleştirmek için ajansa bağlı; Vizyon 2050 Ofisi, İstanbul İstatistik Ofisi, Kamusal Tasarım Ofisi, Sosyal Politikalar Ofisi ve İPA Enstitüsü olmak üzere 5 birim oluşturulmuştur. Ajansın mevcut Genel koordinatörü Esra Huri Balduk'tur. ==== İstanbul İstatistik Ofisi ==== İstanbul İstatistik Ofisi, İstanbul'da karar alma mekanizmalarına veriye dayalı karar alma imkanı sunmak amacıyla çeşitli birincil ve ikincil kaynaklardan veri derleyen, analiz eden ve sonuçlarını toplumsal farkındalık adına yayınlayan bir kuruluştur. Ofisin amaçları arasında yaptığı çalışmalar ve topladığı veri kaynakları ile İstanbul şehri hakkındaki tüm verinin teknik altyapısı ve koordinasyonu yüksek bir kurumda merkezileştirildiği; bu sayede bilimsel çalışmalara, kamusal karar alma süreçlerine ve kamuoyuna şeffaf bir şekilde sunulduğu bir kurum oluşturmak vardır. ==== Kamusal Tasarım Ofisi ==== Kamusal Tasarım Ofisi, İstanbul Planlama Ajansı bünyesinde oluşturulmuş birimlerden biridir. İstanbul'daki kamusal projeler için nitelikli, katılımcı ve çağdaş tasarım uygulamaları geliştirilmesini sağlar. Bu amaçla çeşitli yarışmalar ve anketler düzenler, İBB tarafından yapılan projelerin takip ve planlamasını yapar. === 153 Çözüm Merkezi === küçükresim|ALO 153 logosu ALO 153 Çözüm Merkezi çağrı numarası, ilk kez 1990'lı yıllarda Beyaz Masa adıyla, Büyükşehir belediye başkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından hayata geçirilmiştir. Başta İstanbul olmak üzere çeşitli illerde bu numara aranarak il belediyelerine ulaşılabilmektedir. === İstanbul Gönüllüleri === İstanbul Gönüllüleri, ilk kez İstanbul'da Mart 2019 Türkiye yerel seçimlerinde Millet İttifakı'nın Cumhuriyet Halk Partisi adayı Ekrem İmamoğlu'nu desteklemek ve sandık güvenliğinin sağlanması amacıyla kurulmuştur. Günümüzde ise İstanbul ve İstanbullular için çeşitli faaliyetler düzenleyen bir gönüllü topluluğu haline gelmiştir. == Meclis == İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin faaliyetleriyle ilgili kararları almak için oluşturulan bir organdır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 13. maddesine göre her ayın ikinci haftası birleşim gerçekleşmektedir. == Yerel Seçimler == Büyükşehir Belediye Başkanları ve Partileri Yıl Belediye Başkanı Parti Oy Oranı 1984 Bedrettin Dalan ANAP %49,7 1989 Nurettin Sözen SHP %35,9 1994 Recep Tayyip Erdoğan RP %25,2 1999 Ali Müfit Gürtuna FP %27,5 2004 Kadir Topbaş AK Parti %45,3 2009 Kadir Topbaş AK Parti %44,7 2014 Kadir Topbaş AK Parti %47,9 Mart 2019 Ekrem İmamoğlu CHP %48,8 Haziran 2019 Ekrem İmamoğlu CHP %54,2 == İstanbul Belediye Sarayı == küçükresim|İstanbul Belediye Sarayı 1953 yılında bir belediye binası yapılması için düzenlenen yarışmada, mimar Nevzat Erol tarafından yapılan proje birinci olmuş ve inşa edilmiştir. 1960 yılında başlanan yapı, 1970 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Günümüzde halen İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından kullanılmaktadır. == Logosu == İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin logosu, 24 Şubat 1969'da belediyenin düzenlediği bir yarışmada birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödülünü aynı anda kazanmıştır. Tasarımcısı Metin Edremit'tir. Edremit logonun ortasındaki üçgenlerin İstanbul'un yedi tepesini, surların Asya ve Avrupa yakalarını, İstanbul Boğazını ve tarihi surları, minarelerin ise İstanbul'daki camileri ifade ettiğini belirtmiştir. 2019 yılında ise logodaki tipografik ve yapısal hatalar giderilmiştir. == Belediye başkanları == İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin şu anki başkanı Cumhuriyet Halk Partisi üyesi Ekrem İmamoğlu'dur. Büyükşehir Belediye Başkanları (1984-günümüz) № Büyükşehir Belediye Başkanı Görev Başlangıcı Görev Bitişi Parti 1 Bedrettin Dalan 26 Mart 1984 28 Mart 1989 Anavatan Partisi 2 Nurettin Sözen 28 Mart 1989 27 Mart 1994 Sosyaldemokrat Halkçı Parti 3 Recep Tayyip Erdoğan 27 Mart 1994 6 Kasım 1998 Refah Partisi 4 Ali Müfit Gürtuna 12 Kasım 1998 1 Haziran 2001 Fazilet Partisi 1 Haziran 2001 1 Nisan 2004 Bağımsız 5 Kadir Topbaş 1 Nisan 2004 22 Eylül 2017 Adalet ve Kalkınma Partisi 6 Mevlüt Uysal 28 Eylül 2017 17 Nisan 2019 7 Ekrem İmamoğlu 17 Nisan 2019 6 Mayıs 2019 Cumhuriyet Halk Partisi 27 Haziran 2019 Görevde Listede yalnızca seçim sonucu göreve gelen belediye başkanları listelenmektedir. == Projeler == === Askıda Fatura === İBB, 2020 yılında başlayan Askıda Fatura projesiyle Bloomberg Küresel Belediye Başkanları Yarışması'nda ve IDC CIO Summit'te çeşitli ödüller kazanmıştır. == Üyesi olunan kuruluşlar == İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin üyesi olduğu kuruluşlar aşağıda belirtilmiştir. * Avrupa Kentleri Teşkilatı * Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler * B40 Balkan Şehirleri Ağı * Dünya Büyük Metropoller Birliği * Uyuşturucuya Karşı Mücadele Veren Avrupa Kentleri Teşkilatı * İslam Başkentleri ve Kentleri Teşkilatı * Dünya Mirası Şehirleri Teşkilatı * Tarihi Şehirler Birliği * Depremler ve Megakentler İnisiyatifi * Dünya Haller Birliği * Uluslararası Fotogrametri ve Uzaktan Algılama Uzay Bilimi Birliği * Dünya Sağlık Örgütü Sağlıklı Kentler Ağı * Ulaşım Araştırmaları Derneği Dünya Konferansı * Asya Belediye Başkanları Forumu * Avrupa Sosyal Hizmet Ağı * Profesyonel Eğitim Birliği == Ayrıca bakınız == *İstanbul metrosu *İstanbul Büyükşehir Belediyespor *Müze Gazhane == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * * Büyükşehir Belediyesi