Giray Hanedanı

Giray Hanedanı () ya da Âl-i Cengiz, Kırım hanlarının mensubu bulunduğu hanedanın adı (15-18 yüzyıl). 'Cengiz Han'ın soyundan gelen Giray Hanedanı'nın kurucusu olarak 1449 tarihi temel alınır ve kurucusu I. Hacı Giray Han kabul edilir. Cengiz Han geleneğinden gelen Altın Ordu Hanlığının, Kazan Hanlığı ve Kırım Hanlığı olarak bölünmesi üzerine, 'Giraylar' tarih sahnesine çıkar. Giraylar'dan seçilen hükümdar 'Han' unvanını taşır. Hanlığın merkezi bu gün Ukrayna sınırları içerisinde kalan, Kırım'ın Bahçesaray şehridir. Bahçesaray'da bulunan ve günümüze kadar korunabilen Hansaray hanların yönetim merkezidir. Hanedanda, Han'dan sonra tahta geçecek veliaht Kalgay unvanına sahiptir. I. Mengli Giray döneminde Osmanlı İmparatorluğu 'na bağlanır. Sahip Giray Hanlığın baş kentini Eski Kırım şehrinden Bahçesaray'a taşır. Giray hanedana mensup hanlardan sonra hükümdarlığı üstlenecek 'Kalgay'ın kim olacağı, Kırım'da Mirza adı verilen (Şirin, Barın, Кıpçak, Argın) gibi diğer 'soylu' ailelerin temsilcileri tarafından seçilir. Kalgay adaylarına Nureddin adı verilirdi. 'Mirzalar' adı verilen bu ailelerin mensubu beyler, Kırım'daki iktidarın 'Hanla' birlikte diğer unsurlarıdır. == Osmanlı Dönemi == Osmanlı diplomasi geleneğine göre Giray Hanedanı üyeleri, Osmanlı Hanedanı mensuplarının ardından Osmanlı İmparatorluğu hiyerarşisinde ikinci sırada yer alırdı. "Eğer Roma ve Bizans üç önemli emperyal değerin ikisini temsil ediyorsa, üçüncüsü Cengiz Han soyudur... Eğer Osmanlı büyüdüyse, bunda Cengiz soylu Giraylar'ı mirasının etkisi büyüktür" (Sebag Montefiore Prince of Princes: The Life of Potemkin. London, 2000). 15\. ve 16. yüzyılda Osmanlı diplomasisina göre protokolde Giray Han Osmanlı Sultanı'nın ardından gelmekteydi ve Vezir-i Azam'dan bir üst seviyedeydi. Semiz Mehmet Giray'ın, isyanından sonra protokoldeki seviyesi Vezir-i Azam seviyesine düşürüldü. == Osmanlı Diplomasisi ve Giraylar == Kırım Han'ı İstanbul'a geldiğinde kendisine görkemli törenler yapılır. Osmanlı Hakanı, üç adım öne çıkarak kendisini karşılar. Kırım Hanı, iki tuğ, iki sancak ve yedi kat mehter sahibidir. Kırım ordusu, Osmanlı ordusuna katıldığında da, top ve tüfek atışlarıyla karşılanır. Rumeli Beylerbeyi bütün maiyetiyle karşılamaya çıkar; Ordugâhın girişinden itibaren bütün rikab-ı hümâyun ağaları, at üstündeki Hanın sağ ve solunda yaya olarak yürürler. Osmanlı Hakanının oturduğu Otağ-ı Hümâyun'a yaklaşınca vezirler karşılar ve Otağa götürürler. Kırım Hanı atından iner; Vezir-i âzam, Hanın koltuğuna girerek huzur-u hümâyuna çıkarır. Osmanlı Hakanı, "Hoş geldin Han kardeş" diyerek iltifat eder. Bütün bunlar sadece Kırım Hanı için uygulanan en yüksek protokoldür.Kırım ve Kırımlılar Kültür ve Turizm Bakanlığı,'Kırım ve Kırımlılar' maddesi. == Hanedanın Düşüşü == Kırım'ın Ruslar tarafından ilhak edilmesi üzerine Giray Hanedanı mensupları Türkiye'ye göç etti. Bazıları Avrupa'ya yerleşti. Son han, Şahin Giray'ın büyük oğlu ve büyük kızı ise Bursa ve Istanbul'a yerleşti. Hanedan Kırım Hanlığının 1783 yılında sona ermesi ile son han Şahin Giray ile iktidarını tamamladı. == Giray Hanedanı listesi == Hanlık Süresi İsim Han Oluşu 1427 ve 1441—1456 I. Hacı Giray İlk Saltanatı 1456 Hayder 1456-1466 I. Hacı Giray İkinci Saltanatı 1466-1467 Nur Devlet İlk Saltanatı 1467 I. Mengli Giray İlk Saltanatı 1467-1469 Nur Devlet İkinci Saltanatı 1469-1475 I. Mengli Giray İkinci Saltanatı 1475-1476 Nur Devlet Üçüncü Saltanatı 1476-1478 Hanedanlık Kesintiye Uğradı'' Hanedanlık Kesintiye Uğradı'' 1478-1515 I. Mengli Giray Üçüncü Saltanatı 1515-1523 I. Mehmed Giray 1523-1524 I. Gazi Giray 1524-1532 I. Saadet Giray 1532 I. İslam Giray 1532-1551 I. Sahib Giray 1551-1577 I. Devlet 1577-1584 II. Mehmed Giray 1584 II. Saadet Giray 1584-1588 II. İslam Giray 1588-1596 II. Gazi Giray İlk Saltanatı 1596 I . Fetih Giray 1596-1607 II. Gazi Giray İkinci Saltanatı 1607-1608 Тoktamış Giray 1608-1610 I. Selâmet Giray 1610-1623 Canıbek Giray İlk Saltanatı 1623-1628 III. Mehmet Giray † 1628-1635 Canıbek Giray İkinci Saltanatı 1635-1637 İnayet Giray 1637-1641 I. Bahadır Giray 1641-1644 IV. Mehmet Giray İlk Saltanatı 1644-1654 III. İslam Giray 1654-1666 IV. Mehmet Giray İkinci Saltanatı 1666-1671 Adil Giray 1671-1678 I. Selim Giray İlk Saltanatı 1678-1683 Murat Giray 1683-1684 II. Hacı Giray 1684-1691 I. Selim Giray İkinci Saltanatı 1691 III. Saadet Giray 1691-1692 Safa Giray 1692-1699 I. Selim Giray Üçüncü Saltanatı 1699-1702 II . Devlet Giray İlk Saltanatı 1702-1704 I. Selim Giray Dördüncü Saltanatı 1704-1707 III. Gazi Giray 1707-1708 I. Kaplan Giray İlk Saltanatı 1709-1713 II . Devlet Giray İkinci Saltanatı 1713-1715 I. Kaplan Giray İkinci Saltanatı 1716-1717 III. Devlet Giray 1717-1724 IV. Saadet Giray 1724-1730 II. Mengli Giray İlk Saltanatı 1730-1736 I. Kaplan Giray Üçüncü Saltanatı 1736-1737 II. Fetih Giray 1737-1740 II. Mengli Giray İkinci Saltanatı 1740-1743 II. Selamet Giray 1743-1748 II. Selim Giray 1748-1756 Arslan Giray İlk Saltanatı 1756-1758 Halim Giray 1758-1764 Kırım Giray İlk Saltanatı 1765-1767 III. Selim Giray İlk Saltanatı 1767 Arslan Giray İkinci Saltanatı 1767-1768 Maksud Giray 1768-1769 Kırım Giray İkinci Saltanatı 1769-1770 IV. Devlet Giray İlk Saltanatı 1770 II. Kaplan Giray 1770-1771 III. Selim Giray İkinci Saltanatı 1771-1775 II. Sahib Giray 1775-1777 IV. Devlet Giray İkinci Saltanatı 1777-1782 Şahin Giray İlk Saltanatı == Ayrıca bakınız == * Keraitler * Karaylar *Giray Kategori:Moğol hanedanlar Kategori:Kırım Hanlığı Kategori:Avrupa kraliyet aileleri Kategori:Ukrayna'da İslam Kategori:Türk hanedanları