Aleutça

Aleutça ya da Unanganca, Aleut dili (kendilerince Unangam Tunuu), Amerika Birleşik Devletlerinde Alaska'ya bağlı Aleut Adaları ile Pribilof Adalarında ve Rusya'da Kamçatka Krayına bağlı Komandor Adalarında Aleutlar ya da Unanganlar tarafından konuşulan ve Eskimo - Aleut dilleri ailesinin tek başına iki kolundan birini oluşturan dil. Alaska'daki 2.300 kişilik nüfustan 150 kadarı, Rusyadaki 200 kişilik nüfustan ise ancak 5 tanesi anadillerini konuşabiliyor == Diyalekt ve kabileleri == Diyalekt ve kabileleri:Unangam Language Pre-contact Tribes and Dialects by Knut Bergland and Moses L. Dirks * Uzak Batı Unangancası ** Sasignan Unangancası [kendilerince Sasignan; Doğu lehçesinde Sasxinan; Batı lehçesinde Sasxinas; İngilizce Attuan]. Attu, Agattu, Semichi adalarında konuşulur. ** Rus Unangancası [kendilerince Kasakam Unangangis 'Rus Aleutları'; İngilizce Copper Island Aleut; Rusça медновский язык]. Rusça temelli Sasignan kreolü olup Rusya Federasyonuna bağlı Komandorskiy adalarında (Остров Беринга и Медный Остров) konuşulur. * Orta Batı Unangancası [kendilerince Niiĝuĝim Tunuu, Aliguutax̂; İngilizce Atkan, Western Aleut] ** Naahmiĝus. Delarof (Amatignak, Tanaga) adalarında konuşulur. ** Niiĝuĝis. Andreanof (Kanaga, Adak, Atka, Amlia, Seguam) adalarında konuşulur. * Doğu Unangancası [İngilizce Eastern Unangan, Eastern Aleut] ** Akuuĝun ya da Uniiĝun. Four Mountains (Amukta, Kagamil) adalarında konuşulur. ** Qawalangin. Fox (Umnak, Samalga, Unalaska'nın batısı) adalarında konuşulur. ** Qigiiĝun. Krenitzin (Unalaska'nın doğusu, Akutan, Akun, Tigalda) adalarında konuşulur. ** Qagaan Tayaĝungin. Sanak (Unimak, Sanak) adalarında konuşulur. ** Taxtamam Tunuu. Belkofski'de konuşulur. ** Qaĝiiĝun. Shumagin adalarında konuşulur. == Konuşanları == == Alfabe == Kiril А Б* В* Г Г̑ Д Е* Ж* З† И І* Й К Ҟ Л М Н Ҥ О* П* Р* С Т У Ў Ф* Х Х̑ Ц* Ч Ш* Щ* Ъ Ы* Ь Э* Ю Я Ѳ* Ѵ* а б* в* г г̑ д е* ж* з† и і* й к ҟ л м н ҥ о* п* р* с т у ў ф* х х̑ ц* ч ш* щ* ъ ы* ь э* ю я ѳ* ѵ* * Yalnızca alıntılarda kullanılır † Yalnızca Sasignan Unangancasında kullanılır Latin A B CH D F G Ĝ X X̂ H I K L M N O Q R S T U V W Y Z a b ch d f g ĝ x x̂ h i k l m n o q r s t u v w y z Aleut Fontu kullanan web sitelerindeki gerçek harfli görünüm font yüklenmemiş bilgisayarlarda şöyle görünür: x̂ = { ĝ = } X̂ = | Ĝ = ^ == Eğitim == 1987-1988 döneminde Alaska okul bölgelerinde Aleut öğrencilerin sayısı : Okul Bölgesi Anadilini konuşabilenler Konuşamayanlar Toplam öğrenci sayısı Aleutian Region 2 16 18 Anchorage 1 29 30 Bristol Bay . 1 1 Kenai . 1 1 Pribilof Islands . 70 70 Tanana . 18 18 TOPLAM 3 135 139 Aleut ve Pribilof Adalarındaki okullarda Aleutça bilen öğrencilerin 10 Ekim 2000 itibarıyla yüzdesi: * Atka %100 * Akutan %100 * St. Paul %97 * St. George %100 * King Cove %91 * Sand Point %86 * False Pass %83 * Nelson Lagoon %81 * Adak %73 * Nikolski %44 * Unalaska %19 * Cold Bay %17 == Örnekler == == Bazı gramer özellikleri == Aleutça, Eskimo - Aleut dillerinin tipik görünümünü sergiler: * Kelimelerde üç sayı vardır: tekil, ikil, çoğul tekil ikil çoğul anlamı Unangax̂ Unangax Unangan Aleut qax̂ qax qan balık sax̂ sax san kuş isux̂ isux isuĝin kadın tix̂lax̂ tix̂lax tix̂lan kartal iqyax̂ iqyax iqyan kayak ilgaaĝux̂ ilgaaĝux ilgaaĝun ahtapot * Kelimeler yalın halde çoğu zaman nominatif (ya da ABS) eki alırlar : daha çok -x̂ (tekil) -x (ikil) -n (Doğu şivesinde çoğul) -s (Batı şivesinde çoğul) * Kelimeler (ya da cümleler) 4 bölümden oluşur: kök (stem), yapım eki (postbase), çekim eki (ending), bağlaç (enclitic) * Tamlama (isim ya da sıfat) bulunmaz * Türkçede iyelik tamlaması (genitive + possessive) ile ifade edilen (örn: adamın evi) yapılar, Aleutçada iyelik tamlaması olmadığı için ona yakın başka bir yapıyla kurulur: relative + absolutive: Unangam Tunuu : Aleut(un) dili tayaĝum adaa : adamın babası tayaĝum ulaa : adamın evi tayaĝus hlangis : adamın oğulları Fiiller de sayı ile uyumludur: qax̂ akux̂ : balıkdır qax akux : iki balıkdır qan akun : balıkdırlar (en az üç balıkdır) == Dipnotlar == == Dış bağlantılar == * www.alaskool.org (Aleut Kabile ve Şivelerinin Haritası) * Alice Taff and all. (2001), Phonetic structures of Aleut, Journal of Phonetics (2001) 29, 231-271 Kategori:Aleutlar Kategori:Eskimo-Aleut dilleri Kategori:Alaska yerli dilleri Kategori:Rusya'daki diller