Fonksiyonel grup

Organik kimyada fonksiyonel grup, içinde bulundukları moleküllerin karakteristik kimyasal tepkimelerinden sorumlu belli atom gruplarıdır. Aynı fonksiyonel grup aynı veya benzer kimyasal tepkimere girer, ait olduğu molekülün büyüklüğünden bağımsız olarak. Aşağıda en yaygın fonksiyonel grupların bir listesi bulunmaktadır. Bu formüllerde R ve R' sembolleri bir alkil grubunu temsil eder. Temel biyolojide sözü geçen gruplar için temel fonksiyonel gruplar listesine bakınız. Kimyasal sınıf Grup Formül Yapısal formül Ön ek Son ek Örnek Asil halojenür Haloformil RCOX Asil halojenür haloformil- -oyl halojenür Asetil klorür Asetil klorür (Etanoyl klorür) Alkol Hidroksil ROH Hydroksil hidroksi- -ol metanol Metanol Aldehit Aldehit RCHO Aldehit okso- -al asetaldehit Asetaldehit (Etanal) Alkan Alkil RH Alkil alkil- -an methane Metan Alken Alkenil R2C=CR2 Alken alkenil- -en etilen Etilen (Eten) Alkin Alkinil RC≡CR' Alkin alkinil- -in asetilen Asetilen (Etin) Amid Karboksamid RCONR2 Amid karboksamido- -amid asetamid Asetamid (Etanamid) Aminler Birincil amin RNH2 Birincil amin amino- -amin metilamin Metilamin (Metanamin) İkincil amin R2NH İkincil amin amino- -amin dimetilamin Dimetilamin Üçüncül amin R3N Üçüncül amin amino- -amine trimetilamin Trimetilamin 4° amonyum iyonu R4N+ Dördüncül amonyum katyonu amonyo- -amonyum kolin Kolin Azid Azid RN3 Organoazid azido- alkil azid Fenil azid Fenil azid (Azidobenzen) Azo bileşikleri Azo (Diimid) RN2R' Azo.pngl azo- -diazen Metil turuncu Metil turuncu (p-dimetilamino-azobenzensülfonik asit) Tolüen türevi Benzil RCH2C6H5 RBn Benzil benzyl- 1-(substituent)tolüen Benzil bromür Benzyl bromür (1-Bromotolüen) Karbonat Karbonat ester ROCOOR Karbonat alkil karbonat Karboksilat Karboksilate RCOO− Karboksilat 75px|Karboksilat karboksi- -oat Sodyum asetat Sodyum asetat (Sodyum etanoat) Karboksilik asit Karboksil RCOOH Karboksilik asit karboksi- -oik asit Asetik asit Asetik asit (Etanoik asit) Siyanatlar Siyanat ROCN Siyanat Siyanato- alkil siyanat Tiosiyanat RSCN Tiyosiyanat tiyosiyanato- alkil tiyosiyanat Disülfür Disülfür RSSR' Disülfür alkil alkil disülfür Sistamin (2,2'-Ditiyobis(etilamin)) Eter Eter ROR' Eter alkoksi- alkil alkil eter Dietil eter Dietil eter (Etoksietan) Ester Ester RCOOR' 75px alkil alkanoat Etil bütirat Etil bütirat (Etil bütanoat) Haloalkan Halo RX Halojenür grubu halo- alkil halojenür Kloroetan Kloroetan (Etil klorür) Hidroperoksit Hydroperoksi ROOH Hidroperoksi hidroperoksi- alkil hidroperoksit Metil etil keton peroksit Metil etil keton peroksit İmin birincil ketimin RC(=NH)R' İmin imino- -imin İkincil ketimin RC(=NR)R' İmin imino- -imin birincil aldimin RC(=NH)H İmin imino- -imin İkincil aldimin RC(=NR')H İmin imino- -imin İmid İmid RC(=O)NC(=O)R' İmid imido- -imid İsosiyanür İzosiyanür RNC İzosiyanür izosiyano- alkil izosiyanür İzosiyanatlar İzosiyanat RNCO İzosiyanat isosiyanato- alkyl izosiyanat Metil izosiyanat Metil izosiyanat İsotiosiyanat RNCS İzotiyosiyanat izotiyosiyanato- alkil izotiyosiyanat Alil izotiyosiyanat Alil izotiyosiyanat Keton Karbonil RCOR' 75px keto-, okso- -on Bütanon Metil etil keton (Butanon) Nitrat Nitrat RONO2 Nitrat nitrooksi-, nitroksi- alkil nitrat Amil nitrat Amil nitrat (1-nitrooksipentan) Nitril Nitril RCN Nitril siyano- alkannitril alkil siyanür Benzonitril Benzonitril (Fenil siyanür) Nitrit Nitrosooksi RONO Nitrit nitrosooksi- alkil nitrit Amil nitrit Amil nitrit (3-metil-1-nitrosooksibutan) Nitro bileşiği Nitro RNO2 Nitro nitro- Nitrometan Nitrometan Nitroso bileşiği Nitroso RNO Nitroso nitroso- Nitrosobenzen Nitrosobenzen Peroksit Peroksi ROOR Peroksi peroksi- alkil peroksit Di-tert- butil perokside Di-tert-butil peroksit Benzen türevi Fenil RC6H5 Fenil fenil- -benzen Kümen Kümen (2-fenilpropan) Fosfin Fosfino R3P Bir üçüncül fosfin fosfino- -fosfan metilpropilfosfan Metilpropilfosfan Fosfodiester Fosfat HOPO(OR)2 Fosfodiester fosforik asit di(substituent) ester di(substituent) hydrojenfosfat DNA Fosfonik asit Fosfono RP(=O)(OH)2 Fosfono grubu fosfono- substituent fosfonic asit Benzilfosfonik asit Benzilfosfonik asit Fosfat Fosfat ROP(=O)(OH)2 Fosfat grubu fosfo- Gliseraldehit 3-fosfat Gliseraldehit 3-fosfat Piridin türevi Piridil RC5H4N 75px|4-pyridil grubu 75px|3-pyridil grubu 75px|2-pyridil grubu 4-pyridil (pyridin-4-il) 3-pyridil (pyridin-3-il) 2-pyridil (pyridin-2-il) -pyridine Nikotin Nikotin Sulfür RSR' Sülfür grubu di(substituent) sülfür Dimetil sülfür Dimetil sülfür Sülfon Sülfonil RSO2R' Sülfonil grubu sülfonil- di(ornatık) sülfon Dimetil sülfone Dimetil sülfon (Metilsülfonilmetan) Sülfonik asit Sülfo RSO3H Sülfonil grubu sülfo- substituent sülfonik asit Benzensülfonik asit Benzensülfonik asit Sülfoksit Sülfinil RSOR' Sülfinil grubu sülfinil- di(ornatık) sülfoksit Difenil sülfoksit Difenil sülfoksit Tiyol Sülfhidril RSH Sulfhidril merkapto-, sülfanil- -tiol Etantiol Etantiyol (Etil merkaptan) Fonksiyonel grupların isimlerini alkanlarınkiyle birleştirmek organik bileşikleri isimlendirmek için güçlü bir adlandırma sistemi yaratır. Fonksiyonel grupların hidrojen olmayan atomları birbirleriyle ve molekülün geri kalanı ile kovalent bağlarla bağlıdır. Atomlar grubu molekülün kalan kısmıyla iyonik kuvvetle bağlanmışsa bu atom grubu çokatomlu iyon veya kompleks iyon olarak adlandırmak daha doğrudur. Bu atom gruplarına toplu olarak radikal denir, serbest radikal terimi bundan türetilmiştir. Fonksiyonel grubun bağlı olduğu karbona alfa karbon denir. Fonksiyonel gruplar organik moleküllerin omurgalarına bağlı olurlar. Molekülün özelliklerini ve kimyasal tepkimelerini belirlerler. Fonksiyonel gruplar karbon omurgadan daha az kararlıdır ve kimyasal tepkimeye girmeye daha eğilimlidirler. == Dış bağlantılar == * IUPAC ligand kısaltmaları (pdf) * IUPAC Gold Book (Kimya terminolojisi hülasası) * IUPAC Blue Book (Organik isimlendirme)