Hipofiz

Hipofiz bezi veya diğer adıyla Pitüiter bez, bir fasulye tanesi büyüklüğünde yaklaşık 0,5 gram ağırlığında bir endokrin bezdir. Beyin tabanında, hipotalamusun altında bir çıkıntı şeklinde uzanır. Beyni örten dura mater (sert zar) ile çevrilmiştir. Hipofiz hormonu üretip salgılayarak Homeostasiyi düzenler. Bunu bütün iç salgı bezlerini (endokrin bezleri) denetleyerek yapar. Bu anlamda hipofiz, endokrin sistem ve sinir sistemi arasındaki en büyük organizasyon ağını kontrol eder. Hipotalamusun salgısı olan RF, kan yoluyla hipofizi uyarır ve hipofizin hedef organının uyarılmasını sağlayan hormonu üretmesini sağlar. Hipofiz bezi ön, orta ve arka lop olmak üzere üç parçalıdır. Ara lob insan embriyosunda görüldüğü halde, ergin insanda körelmiştir. Hipofiz bezi, düzenleme amaçlı homeostatik ve stimulasyon amaçlı trofik hormonlar salgılamaktadır. Fonksiyonu hipotalamus uyarımı aracılığı ile olmaktadır. Hipofiz bezinden salgılanan hormonlar, büyüme, kan basıncı, enerji yönetimi, cinsel organların tüm fonksiyonları, tiroid bezleri ve metabolizmanın yanı sıra gebeliğin bazı yönlerini, doğumu, emzirmeyi, böbreklerdeki su/tuz konsantrasyonunu, sıcaklığın düzenlenmesini ve ağrıyı gidermeyi kontrol etmeye yardımcı olur. == Bölümleri == Hipofiz bezi üç ana bölümden oluşmaktadır. Ön lob (adenohipofiz) arka lob (nörohipofiz) yan lob. Her üç lob da hipotalamus ile bağlantılıdır ve hipotalamusun kontrolündedir. Hipofizin ön lobu epitel doku, arka lobu sinir hücrelerinden oluşmuştur. Ara lob insan embriyosunda görüldüğü halde, ergin insanda körelmiştir. === Ön lob (Adenohipofiz) === Ön lobda sentezlenen ve salgılanan hormonlar vardır bunlar ; * Adrenokortikotropik hormon (ACTH) * Tiroid uyarıcı hormon, ya da "tiroid stimule edici hormon" (TSH) * Büyüme hormonu, ya da "somatotropin" (STH) * Prolaktin (PRL), ya da "luteotropik hormon" (LTH) * Endorfin * Melanosit uyarıcı hormon, ya da "melanosit stimule edici hormon" (MSH) Eşey hormonları (gonadotropinler): * Luteinleştirici hormon (LH) * Folikül uyarıcı hormon, ya da "folikül stimule edici hormon" (FSH) === Arka Lob (nörohipofiz) === Arka lobda hormon üretimi yoktur. Buradan salgılanan hormonlar hipotalamusta üretilir ve burada depolanır. Hipofiz arka lobundan salgılanan hormonlar: * Oksitosin * Vasopressin, ya da "antidiüretik hormon" (ADH) === Ara lob (Intermediate lobe) === Çoğu canlının hipofizinde bir de ara lob bulunmaktadır. Yetişkin insanlarda ön lob ile arka lob arasında çok ince bir hücre katmanı şeklindedir. Kesin olmamakla birlikte, bu işlev ön loba ait olmasına rağmen MSH üretimi yapar. İnsanlarda ilkel olmasına rağmen (ve genellikle ön hipofizin bir parçası olarak kabul edilir), ön ve arka hipofiz arasında bulunan ara lob birçok hayvan için önemlidir. Örneğin, balıklarda fizyolojik renk değişimini kontrol ettiğine inanılmaktadır. Yetişkin insanlarda, ön ve arka hipofiz arasındaki ince bir hücre tabakasıdır. Ara lob, melanosit uyarıcı hormon (MSH) üretir, ancak bu işlev genellikle (kesin olmayan) ön hipofize atfedilir. Ara lob, genel olarak, tetrapodlarda iyi gelişmemiştir ve kuşlarda tamamen yoktur. Dosya:Pituitary gland.png|Hipofiz bezinin insan beynindeki yeri Dosya:Illu pituitary pineal glands.jpg|Hipofiz ve epifiz bezleri Dosya:Gray516.png|Beynin tabanının arterleri. Dosya:Gray715.png|Medyan sagital düzlemde kesitli bir beynin mesal yönü. Dosya:Hypophyse.png|Hipofiz Dosya:Hypophyseal gland.jpg|Hipofiz bezihipofiz Dosya:Slide4MIR.JPG|Cerebrum.Alt görünüm.Derin diseksiyon. == Yapı == İnsanlarda hipofiz bezi oval şekillidir ve sella turcica adı verilen koruyucu kemikli bir muhafazada oturan bezelye büyüklüğünde bir bezdir. İki lobdan oluşur: ön ve arka, iki bölgeyi birleştiren ara lob ile. Birçok hayvanda bu üç lob farklıdır. Ara madde avaskülerdir ve insanlarda neredeyse yoktur. Ara lob, birçok hayvan türünde, özellikle de hipofiz gelişimini ve işlevini incelemek için yaygın olarak kullanılan kemirgenlerde, farelerde ve sıçanlarda bulunur. Tüm hayvanlarda, etli, glandüler ön hipofiz, hipotalamusun bir uzantısı olan arka hipofizin nöral bileşiminden farklıdır. Hipofiz bezinin histolojisi Hipofiz bezinin yüksekliği 5.3 ila 7.0 mm arasında değişmektedir. Hipofiz bezinin hacmi 200 ila 440mm3 arasında değişmektedir. === Anterior === Ana madde: Ön hipofiz Ön hipofiz, oral ektodermin (Rathke'nin kesesi) invaginasyonundan kaynaklanır. Bu, nöroektodermden kaynaklanan posterior hipofiz ile tezat oluşturur. Ön hipofizin endokrin hücreleri, hipotalamik kılcal damarlardaki parvosellüler nörosekretuar hücreler tarafından salınan düzenleyici hormonlar tarafından kontrol edilir ve bu da infundibuler kan damarlarına yol açar ve bu da ön hipofizde ikinci bir kılcal yatağa yol açar. Bu vasküler ilişki hipotalamo-hipofizyal portal sistemi oluşturur. İkinci kılcal yataktan dışarı yayılan hipotalamik salgılayan hormonlar daha sonra ön hipofiz endokrin hücrelerine bağlanır ve hormon salınımlarını yukarı veya aşağı regüle eder. Hipofizin ön lobu, bezin ~% 80'ini oluşturan pars tuberalis (pars infundibularis) ve pars distalis (pars glandularis) olarak ayrılabilir. Pars intermedia (ara lob), pars distalis ve pars tuberalis arasında yer alır ve diğer türlerde daha gelişmiş olmasına rağmen, insanda ilkeldir. Rathke'nin kesesi olarak bilinen farenksin (stomal kısım) sırt duvarındaki bir depresyondan gelişir. Ön hipofiz, hormonları sentezleyen ve salgılayan birkaç farklı hücre tipi içerir. Genellikle ön hipofizde oluşan her majör hormon için bir hücre tipi vardır. Ayırt edici hormonla bağlanan yüksek afiniteli antikorlara bağlı özel lekelerle, en az 5 tip hücre ayırt edilebilir. S.No. Hücre tipi Hormon salgılandı Hücre tipinin yüzdesi 1\. Somatotroplar insan büyüme hormonu (hGH) 30-50% 2\. Kortikotroplar adrenokortikotropin (ACTH) 20% 3\. Tirotroplar tiroid stimüle edici hormon (TSH) 3–5% 4\. Gonadotroplar gonadotropik hormon, yani hem luteinize edici hormon (LH) hem de folikül uyarıcı hormon (FSH) 3–5% 5\. Laktotroplar prolaktin (PRL) 3–5% === Posterior === Ana madde: Arka hipofiz Arka lob, üçüncü ventrikülün tabanından hipotalamusun bir uzantısı olarak gelişir. Arka hipofiz hormonları, hipotalamusta hücre cisimleri tarafından sentezlenir. Hipotalamusta bulunan supraoptik ve paraventriküler çekirdeklerin magnosellüler nörosekretuar hücreleri, aksonları infundibulumdan posterior hipofizdeki terminallere yansıtır. Bu basit düzenleme, hipotalamustan gelişmeyen bitişik ön hipofizden keskin bir şekilde farklıdır. Hipofiz hormonlarının hem ön hem de arka loblar tarafından salınması, farklı şekillerde de olsa hipotalamusun kontrolü altındadır. == İşlevler == === Anterior === Ön hipofiz hormonları sentezler ve salgılar. Bahsedilen tüm salgılayıcı hormonlar (-RH), salınım faktörleri (-RF) olarak da adlandırılabilir. Somatotroplar: * 'Büyüme hormonu' (GH) ve ayrıca somatotropin olarak da adlandırılan insan büyüme hormonu (HGH), hipotalamik büyüme hormonu salgılayan hormonun (GHRH) etkisi altında salınır ve hipotalamik somatostatin tarafından inhibe edilir. Kortikotroplar: * Öncü proopiomelanokortin proteininden ayrılır ve adrenokortikotropik hormon (ACTH) ve beta-endorfin içerir ve melanosit uyarıcı hormon, hipotalamik kortikotropin salgılayan hormonun (CRH) etkisi altında salınır. [] Tirotroplar: * Tiroid stimüle edici hormon (TSH), hipotalamik tirotropin salgılayan hormonun (TRH) etkisi altında salınır ve somatostatin tarafından inhibe edilir. Gonadotroplar: * Luteinize edici hormon (LH). * Her ikisi de Gonadotropin salgılayan Hormonun (GnRH) etkisi altında salınan folikül uyarıcı hormon (FSH) Laktotroplar: * Prolaktin (PRL), salınımı hipotalamik TRH, oksitosin, vazopressin, vazoaktif intestinal peptid, anjiyotensin II, nöropeptit Y, galanin, madde P, bombesin benzeri peptitler (gastrin salgılayan peptid, nöromedin B ve C) ve nörotensin tarafından tutarsız bir şekilde uyarılır ve hipotalamik dopamin tarafından inhibe edilir. Bu hormonlar, hipotalamusun etkisi altında ön hipofizden salınır. Hipotalamik hormonlar, hipotalamik- hipofiziyal portal sistem adı verilen özel bir kılcal sistem yoluyla ön loba salgılanır. Ayrıca folikülostellat hücreler adı verilen endokrin olmayan bir hücre popülasyonu da vardır. === Intermediate === Ara lob, aşağıdaki önemli endokrin hormonu sentezler ve salgılar: * Melanosit uyarıcı hormon (MSH). Bu aynı zamanda ön lobda da üretilir. Ara lobda üretildiğinde, MSH'lere bazen "ara medyumlar" denir. === Posterior === Arka hipofiz aşağıdaki önemli endokrin hormonları depolar ve salgılar (ancak sentezlemez): Magnosellüler nöronlar: * Antidiüretik hormon (ADH, vazopressin ve arginin vazopressin AVP olarak da bilinir), çoğunluğu hipotalamustaki supraoptik çekirdekten salınır. * Çoğu hipotalamustaki paraventriküler çekirdekten salınan oksitosin. Oksitosin, olumlu bir geri besleme döngüsü yaratan birkaç hormondan biridir. Örneğin, uterus kasılmaları, oksitosin salınımını arka hipofizden uyarır ve bu da uterus kasılmalarını arttırır. Bu olumlu geri bildirim döngüsü emek boyunca devam eder. === Hormonlar === Hipofiz bezinden salgılanan hormonlar, aşağıdaki vücut süreçlerini kontrol etmeye yardımcı olur: * Büyüme (GH) * Tansiyon * Rahim kasılmalarının uyarılması da dahil olmak üzere hamilelik ve doğumun bazı yönleri * Anne sütü üretimi * Her iki cinsiyette de cinsel organ fonksiyonları * Tiroid bezi fonksiyonu * Gıdaların metabolik olarak enerjiye dönüştürülmesi * Vücutta su ve ozmolarite regülasyonu * Suyun böbrekler tarafından yeniden emiliminin kontrolü ile su dengesi * Sıcaklık regülasyonu * Ağrı kesici == Klinik önemi == Normal büyüklükte bir el (solda) ve akromegali hastası birinin genişlemiş eli (sağda) Ana madde: Hipofiz hastalığı Hipofiz bezini tutan hastalıklardan bazıları şunlardır: * Vazopressin eksikliğinden kaynaklanan santral diabetes insipidus * Sırasıyla çocukluk ve yetişkinlikte aşırı büyüme hormonunun neden olduğu gigantizm ve akromegali * Tiroid uyarıcı hormon eksikliğinden kaynaklanan hipotiroidizm * Hiperpituitarizm, normalde hipofiz bezi tarafından üretilen hormonların bir veya daha fazlasının artmış (hiper) salgılanması * Hipopituitarizm, normalde hipofiz bezi tarafından üretilen hormonların bir veya daha fazlasının azalmış (hipo) sekresyonu * Panhipopituitarizm hipofiz hormonlarının çoğunun salgılanmasının azalması * Hipofiz tümörleri * Hipofiz adenomları, hipofiz bezinde meydana gelen kanserli olmayan tümörler Hipofiz bezinin tüm fonksiyonları, ilişkili hormonların aşırı veya az üretiminden olumsuz etkilenebilir. Hipofiz bezi, hipotalamik-hipofiz- adrenal eksen (HPA ekseni) yoluyla stres yanıtına aracılık etmek için önemlidir Kritik olarak, ergenlik döneminde hipofiz bezi büyümesi, çocukluk çağı kötü muamelesi veya maternal disforik davranış gibi erken yaşam stresi ile değiştirilebilir. Yaş, cinsiyet ve VKİ'yi kontrol ettikten sonra, daha büyük miktarlarda DHEA ve DHEA-S'nin daha büyük hipofiz hacmine bağlanma eğiliminde olduğu gösterilmiştir. Ek olarak, hipofiz bezi hacmi ile Sosyal Anksiyete alt ölçek puanları arasında arabuluculuğun araştırılmasında temel oluşturan bir korelasyon tespit edilmiştir. Yine yaş, cinsiyet ve VKİ'yi kontrol eden DHEA ve DHEA-S'nin, daha büyük hipofiz bezi hacminin öngörücü olduğu ve bunun da sosyal anksiyete derecelerinin artmasıyla ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu araştırma, hipofiz bezi hacminin daha yüksek DHEA (S) seviyeleri (nispeten erken adrenarş ile ilişkili) ile sosyal anksiyete ile ilişkili özellikler arasındaki bağlantıya aracılık ettiğine dair kanıtlar sunmaktadır. Erken adrenarşal gelişim yaşayan çocuklar, daha sonra adrenarşal gelişimi olan çocuklara kıyasla daha büyük hipofiz bezi hacmine sahip olma eğilimindedir. == Geçmiş == === Etimoloji === Ücretsiz sözlük olan Vikisözlük'te hipofiz bezini veya hipofizi arayın. ==== Hipofiz bezi ==== Yunan hekim Galen, hipofiz bezine sadece ἀδήν, bezi adını kullanarak atıfta bulunmuştur. Hipofiz bezini, burun mukusunun atılımı için bir dizi salgı organının bir parçası olarak tanımladı. ] Anatomist Andreas Vesalius, ἀδήν'yi quam pituita destillat, "balçık (pituita) damladığı bez" de glans ile çevirdi. [] Bu 'tanımlayıcı' ismin yanı sıra Vesalius, İngilizce hipofiz bezi adının nihayetinde türetildiği glandula pituitaria kelimesini kullanmıştır. Glandula pituitaria ifadesi, resmi Latince terminolojisi Terminologia Anatomica'da hipofizin yanında resmi eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. On yedinci yüzyılda, hipofiz bezinin nazal mukus üretme işlevi çürütüldü. glandula pituitaria ifadesi ve İngilizce karşılığı hipofiz bezi ancak tarihsel açıdan haklı gösterilebilir. Bu eş anlamlının dahil edilmesi, yalnızca hipofizis ana teriminin çok daha az popüler bir terim olduğunu belirterek haklı çıkarılabilir. ==== Hipofiz ==== Not: hipofiziyal (veya hipofizyal), "hipofiz (hipofiz bezi) ile ilgili" anlamına gelir. Anatomist Samuel Thomas von Sömmerring, hipofizis adını icat etti. ] Bu isim[15][] ὑπό ('altında') ve φύειν ('büyümek') kelimelerinden oluşur. Daha sonraki Yunanca'da ὑπόφυσις, Yunan hekimler tarafından büyüme olarak farklı şekilde kullanılmıştır. ] Sömmering ayrıca ek olarak ek serebri] eşdeğer ifadesini kullandı. ] Çeşitli dillerde, Almanca'da Hirnanhang[] ve Hollandaca'da hersenaanhangsel, terimler ek serebriden türetilmiştir. == Diğer hayvanlar == Hipofiz bezi tüm omurgalılarda bulunur, ancak yapısı farklı gruplar arasında değişir. Yukarıda tarif edilen hipofizin bölünmesi memelilere özgüdür ve aynı zamanda tüm tetrapodlar için değişen derecelerde doğrudur. Bununla birlikte, sadece memelilerde arka hipofiz kompakt bir şekle sahiptir. Akciğer balıklarında, ön hipofizin üzerinde yatan nispeten düz bir doku tabakasıdır, ancak amfibilerde, sürüngenlerde ve kuşlarda giderek daha iyi gelişir. Ara lob, genel olarak, hiçbir türde iyi gelişmemiştir ve kuşlarda tamamen yoktur. Balıklardaki hipofizin yapısı, akciğer balığı dışında, genellikle diğer hayvanlardakinden farklıdır. Genel olarak, ara lob iyi gelişme eğilimindedir ve ön hipofizin geri kalanına eşit olabilir. Arka lob tipik olarak hipofiz sapının tabanında bir doku tabakası oluşturur ve çoğu durumda doğrudan altında yatan ön hipofiz dokusuna düzensiz parmak benzeri projeksiyon gönderir. Ön hipofiz tipik olarak iki bölgeye, daha ön rostral bir kısma ve bir posterior proksimal kısma ayrılır, ancak ikisi arasındaki sınır genellikle açıkça işaretlenmez. Elasmobranchs'ta, ön hipofizin altında ek bir ventral lob vardır. Tüm balıkların en ilkelleri arasında yer alan lampreylerdeki düzenleme, hipofizin atalarının omurgalılarında orijinal olarak nasıl evrimleştiğini gösterebilir. Burada, arka hipofiz, beynin tabanında basit bir düz doku tabakasıdır ve hipofiz sapı yoktur. Rathke'nin kesesi dışarıya açık, burun açıklıklarına yakın kalır. Poş ile yakından ilişkili, ara loba karşılık gelen üç ayrı glandüler doku kümesi ve ön hipofizin rostral ve proksimal kısımlarıdır. Bu çeşitli parçalar meningial membranlarla ayrılır, bu da diğer omurgalıların hipofizinin bir çift ayrı, ancak ilişkili bezin füzyonundan oluşmuş olabileceğini düşündürür. Çoğu armadillo, arka hipofize çok benzer, ancak kuyrukta bulunan ve omurilikle ilişkili bir nöral salgı bezine de sahiptir. Bunun ozmoregülasyonda bir işlevi olabilir. Ahtapot beyninde hipofize benzer bir yapı vardır. == Fizyolojisi == Hipofiz bezi hormonlarının etki gösterdiği fonksiyonlar şunlardır; * Kan basıncı * Hamileliği kontrol etmekle birlikte doğum sırasında dölyatağı kaslarının kasılmasını sağlayarak doğuma yardımcı olur. * Anne sütü üretimi ve salgılanması * Erkek ve kadında cinsel organ fonksiyonu * Tiroid bezi fonksiyonları * Besinlerin enerjiye dönüşümü (metabolizma). * Vücudun su dengesinin düzenlenmesi * Böbreklerden suyun geri emiliminin düzenlenmesi (ADH ile) * Vücut sıcaklığının düzenlenmesi == Patoloji == Hipofiz bezindeki bozuklukların yol açtığı rahatsızlıklar: Durum Sapma Hormon Akromegali aşırı üretim Büyüme hormonu Büyüme hormunu eksikliği üretim bozulması Büyüme hormonu Antidiüretik hormon bozuklukları aşırı üretim vasopressin Diabetes insipidus üretim azalması vasopressin Sheehan sendromu üretim azalması prolaktin Pituiter adenom aşırı üretim herhangi pitüiter hormon Hipopituitarizm üretim azalması herhangi pitüiter hormon === Kaynakça === 13 Temmuz 2010 tarihli İngilizce Wikipedi maddesinden yararlanılmıştır. Guyton hall tıbbi fizyoloji === Dış bağlantılar === * * * The Pituitary Gland, UMM Endocrinology Health Guide kitabı * Oklamoma State, Endocrine System * T.C Guatr ve Tiroid Derneği Resmi Sitesi Kategori:Merkezî sinir sistemi Kategori:Hormon fizyolojisi Kategori:Bezler