5 Eylül

== Olaylar == * 1669 - Girit, Osmanlı İmparatorluğu'nca ilhak edildi. * 1698 - Rus Çarı I. Petro, ülkesini batılılaştırma çabalarının bir parçası olarak, din adamları ve köylüler dışında sakal bırakan her erkeğe özel bir vergi yükümlülüğü getirdi. * 1795 - ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, ABD'yi yıllık vergiye bağlayan ABD - Osmanlı Sözleşmesi imzalandı. * 1800 - Napolyon Bonapart, Malta adasını İngiltere'ye bıraktı. (oysa adayı 1798'de İngilizlerden kendisi almıştı) * 1839 - Çin'le İngiltere arasındaki I. Afyon Savaşı başladı. * 1882 - İngiltere futbol kulübü olan Tottenham Hotspur FC kuruldu. * 1920 - II. Yozgat Ayaklanması başladı. * 1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan İşgali altındaki Nazilli, Alaşehir ve Susurluk'a girdi. * 1930 - Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi Bey'in 4 Eylül'de İzmir'e gelişinden sonra, bazı kişiler gösteri yaparak Cumhuriyet Halk Fırkası binasını ve Anadolu gazetesi idarehanesini taşladılar. * 1938 - Atatürk, vasiyetnamesini yazdırdı. Vasiyet, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk Selçuk tarafından 28 Kasım 1938'de açıldı. * 1945 - Türkiye'de çok partili döneme geçişin ilk partisi olan Millî Kalkınma Partisi kuruldu. * 1950 - Başvuru fazlalılığı yüzünden, üniversite giriş sınavı uygulaması başlatıldı. * 1955 - İstanbul Sultanahmet'te yeni Adliye Sarayı hizmete açıldı. * 1957 - Jack Kerouac'ın yazdığı Yolda romanı, Amerika Birleşik Devletleri'nde yayınlandı. * 1960 - Muhammed Ali (Cassius Clay), 1960 Roma Olimpiyatlarında altın madalya kazandı. * 1963 - 20-21 Mayıs'ta askeri darbe girişiminde bulunan Albay Talat Aydemir, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi'nce idama mahkûm edildi. * 1972 - Münih Katliamı: Filistinli Kara Eylül Hareketi militanları, 1972 Yaz Olimpiyatları için Münih'e gelen İsrailli sporculara ateş açtı; bir sporcu hayatını kaybederken, biri ağır yaralandı, 9 kişi rehin alındı. * 1973 - Devlet Film Arşivi'nde yangın çıktı; Atatürk'ün tek kopyalı filmleri yandı. * 1973 - Dünyanın en uzun karayolu tüneli olan Gotthard Zemin Tüneli açıldı. * 1991 - Nelson Mandela, Güney Afrika'da Başkan seçildi. * 2012 - Afyonkarahisar'da bulunan askeri depoda meydana gelen patlamada, 25 asker öldü. * 2021 - Gine'de askeri darbe oldu. == Doğumlar == * 699 - Ebû Hanîfe, Hanefi mezhebinin kurucusu (ö. 767) * 1187 - VIII. Louis, Fransa Kralı (ö. 1226) * 1319 - IV. Pedro, Aragon Kralı (ö. 1387) * 1567 - Date Masamune, Japon siyasetçi ve Daimyo (ö. 1636) * 1568 - Tommaso Campanella, İtalyan şair, yazar ve Platoncu filozof (ö. 1639) * 1621 - Juan Andrés Coloma, Elda'nın dördüncü Kontu (ö. 1694) * 1638 - XIV. Louis, Fransa Kralı (ö. 1715) * 1667 - Giovanni Girolamo Saccheri, İtalyan matematikçi (ö. 1733) * 1695 - Carl Gustaf Tessin, İsveçli politikacı (ö. 1770) * 1704 - Maurice Quentin de La Tour, Fransız, Rococo tarzlı portreci ressam (ö. 1788) * 1722 - Frederick Christian, Saksonya Elektörlüğü Prensi (ö. 1763) * 1725 - Jean-Étienne Montucla, Fransız matematikçi (ö. 1799) * 1733 - Christoph Martin Wieland, Alman şair, çevirmen (ö. 1813) * 1735 - Johann Christian Bach, Alman besteci (ö. 1782) * 1750 - Robert Fergusson, İskoç şair (ö. 1774) * 1751 - François Joseph Westermann, Fransız devrimci ve komutan (ö. 1794) * 1769 - John Shortland, İngiliz deniz subayı (ö. 1810) * 1771 - Karl (Teschen Dükü), Avusturya arşidükü, askeri reformcu ve kuramcı (ö. 1847) * 1774 - Caspar David Friedrich, Alman ressam (ö. 1840) * 1775 - Juan Martín Díez, İspanyol asker ve İspanyol Bağımsızlık Savaşı'nda gerilla lideri (ö. 1825) * 1791 - Giacomo Meyerbeer, Alman opera bestecisi (ö. 1864) * 1817 - Aleksey Konstantinoviç Tolstoy, Rus yazar (ö. 1875) * 1847 - Jesse James, Amerikalı haydut (ö. 1882) * 1876 - Wilhelm Ritter von Leeb, Alman Generalfeldmarschall (ö. 1956) * 1881 - Otto Bauer, Avusturyalı politikacı (ö. 1938) * 1901 - Mario Scelba, İtalyan politikacı (ö. 1991) * 1902 - Darryl F. Zanuck, Akademi ödüllü Amerikalı film yapımcısı (ö. 1979) * 1905 - Arthur Koestler, Macar asıllı İngiliz yazar (ö. 1983) * 1912 - John Cage, Amerikalı besteci, filozof, yazar ve baskıcı (ö. 1992) * 1914 **Stuart Freeborn, İngiliz makyaj sanatçısı (ö. 2013) **Nicanor Parra, Matematikçi ve şair (ö. 2018) * 1915 - Emel Korutürk, Türk ressam ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün eşi (ö. 2013) * 1920 - Fons Rademakers, Hollandalı senarist ve film yapımcısı (ö. 2007) * 1921 - Nazife Güran, Türk besteci (ö. 1993) * 1929 **Bob Newhart, Amerikalı varyete sanatçısı ve oyuncu **Andriyan Nikolayev, Çuvaş kökenli Sovyet kozmonotu (ö. 2004) * 1930 - Nedret Güvenç, Türk tiyatro sanatçısı ve sinema oyuncusu (ö. 2021) * 1933 - Bernt Andersson, İsveçli futbolcu ve teknik direktör (ö. 2020) * 1937 **Antonio Valentín Angelillo, İtalyan futbolcu ve teknik direktör (ö. 2018) **William Devane, Amerikalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu * 1939 - George Lazenby, Avustralyalı aktör ve eski model * 1940 - Raquel Welch, Amerikalı aktris (ö. 2023) * 1942 - Werner Herzog, Alman film yönetmeni * 1946 **Freddie Mercury, Hint asıllı İngiliz müzisyen ve Queen grubunun solisti (ö. 1991) **Loudon Wainwright III, Amerikalı şarkı yazarı, folk şarkıcısı, mizahçı ve oyuncu * 1947 - Bruce Yardley, Avustralyalı profesyonel kriketçi ve antrenör (ö. 2019) * 1948 **İsmail Arca, Türk futbolcu **Benita Ferrero- Waldner, Avusturyalı siyasetçi, eski bakan * 1949 - Sami Ezzib, Filistin asıllı İsviçreli hukukçu * 1951 **Paul Breitner, Alman eski futbolcu **Michael Keaton, Amerikalı aktör * 1952 - Kemal Yalçın, Türk yazar ve edebiyatçı * 1955 - Cristóbal González-Aller Jurado, İspanyol diplomat * 1956 - Samet Aybaba, Türk futbolcu ve teknik direktör * 1957 - Emly Starr, Belçikalı şarkıcı * 1958 - Tacim Çiçek, Türk şair, eleştirmen ve yazar * 1959 - Hüseyin Gelis, Türk iş insanı ve Siemens Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su * 1963 **Juan Alderete, Meksikalı-Amerikalı müzisyen **Taki Inoue, Eski Japon yarışçı * 1964 **Frank Farina, Avustralyalı eski futbolcu ve teknik direktör **Sergei Loznitsa, Ukraynalı film yönetmeni * 1965 - David Brabham, Avustralyalı Formula 1, Le Mans ve Tur yarışçısı * 1966 - Milinko Pantić, Eski Yugoslav millî futbolcu * 1967 **Salih Kenan Şahin, Türk siyasetçi ve tıp doktoru **Matthias Sammer, Eski futbolcu ve teknik direktör * 1968 - Brad Wilk, Amerikalı müzisyen * 1969 **Leonardo Araújo, Brezilyalı eski millî futbolcu ve teknik direktör **Dweezil Zappa, Amerikalı rock müzik gitaristi * 1970 - Lütfiye Selva Çam, Türk siyasetçi * 1971 - Will Hunt, Amerikalı müzisyen, besteci ve rock grubu Evanescence'ın davulcusu * 1973 **Kaan Tangöze, Türk müzisyen ve Duman müzik grubunun solisti **Nedim Akbulut, Türk futbolcu ve teknik direktör **Rose Arianna McGowan, Amerikalı sinema oyuncusu * 1974 - Ivo Ulich, Çek eski milli futbolcu * 1975 - George Boateng, Hollandalı futbolcu * 1976 - Carice van Houten, Hollandalı tiyatro ve sinema oyuncusu * 1977 **Joseba Etxeberria, İspanyol millî futbolcu **Nazr Mohammed, Amerikalı basketbolcu * 1978 - Ceyda Bölünmez Çankırı, Türk siyasetçi * 1979 - John Carew, Gambiya asıllı Norveçli eski futbolcu * 1980 **Franco Costanzo, Arjantinli millî futbolcu **Marianna Madia, İtalyan siyasetçi. * 1981 - Esin Sayın Kayser, Türk haber spikeri, sunucu ve müzisyen * 1982 - Alexandre Geijo, İspanyol futbolcu * 1983 **Pablo Granoche, Uruguaylı futbolcu **Fatih Takmaklı, Türk yazar ve iş insanı * 1984 **Erin Krakow, Amerikalı oyuncu **Annabelle Wallis, İngiliz Aktris **Arif Çoban, Türk Eski futbolcu * 1985 **Pak Chol-jin, Kuzey Koreli millî futbolcu **Kristi Vangjeli, Arnavut futbolcu **Masaki Iida, Japon futbolcu * 1986 - Nayuha Toyoda, Japon millî futbolcu * 1987 **Yakup Bugun, Türk futbolcu **Tomohiro Yamauchi, Japon eski futbolcu * 1988 **Felipe Caicedo, Ekvadorlu futbolcu **Nuri Şahin, Türk futbolcu * 1989 **Elena Delle Donne, Amerikalı profesyonel basketbolcu **José Ángel Valdés, İspanyol futbolcu * 1990 **Lance Stephenson, Amerikalı profesyonel basketbol oyuncusu **Kim Yu-Na, Güney Koreli buz patenci **Franco Zuculini, Arjantinli millî futbolcu * 1991 **Skandar Keynes, İngiliz aktör **Zeki Yavru, Türk futbolcu * 1993 - Anthony "T. J." Warren, Jr, Amerikan basketbol oyuncusu * 1994 - Alfonso González, Meksikalı futbolcu * 1995 - Caroline Sunshine, Amerikalı dansçı, oyuncu ve şarkıcı * 1996 - Lee Su-hyun, Güney Koreli şarkıcı * 1997 - Maartje Verhoef, Hollandalı manken * 1999 - Alina Hruşına, Avrupa şampiyonu Ukraynalı güreşçi == Ölümler == * 1165 - Nijō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 78. imparatoru (d. 1143) * 1548 - Catherine Parr, İngiltere Kraliçesi (d. 1512) * 1857 - Auguste Comte, Fransız matematikçi (d. 1798) * 1876 - Manuel Blanco Encalada, Şilili siyasetçi ve Şili'nin ilk Devlet Başkanı (d. 1790) * 1877 - Çılgın At, Lakota kızılderililerinin Şefi (d. 1849) * 1883 - Gaspare Fossati, İtalyan mimar (d. 1809) * 1901 - Ignacij Klemenčič, Sloven fizikçi (d. 1853) * 1906 - Ludwig Boltzmann, Avusturyalı fizikçi (d. 1844) * 1914 - Charles Péguy, Fransız şair (d. 1873) * 1917 - Marian Smoluchowski, Polonyalı fizikçi (d. 1872) * 1926 - Karl Harrer, Alman gazeteci ve politikacı (d. 1890) * 1937 - David Hendricks Bergey, Amerikalı bakteriyolog (d. 1860) * 1948 - Zenón Díaz, Arjantinli eski millî futbolcu (d. 1880) * 1953 - Richard Walther Darré, Alman siyasetçi ve Gıda ve Tarım Bakanı (d. 1895) * 1956 - Mary Meigs Atwater, Amerikalı dokumacı (d. 1878) * 1964 - Olympe Démarez, Fransız avukat (d. 1878) * 1970 - Walter Schreiber, Alman SS subayı (d. 1893) * 1991 - Fahrelnissa Zeid, Türk ressam (d. 1901) * 1993 - Claude Renoir, Fransız görüntü yönetmeni (yönetmen Jean Renoir'ın yeğeni ve ressam Pierre Auguste Renoir'ın torunu) (d. 1914) * 1993 - Samim Kocagöz, Türk yazar (d. 1916) * 1997 - Georg Solti, Macar asıllı orkestra ve opera şefi (d. 1912) * 1997 - Rahibe Teresa, Arnavut hayırsever ve Nobel Barış Ödülü sahibi (d. 1910) * 1999 - Alan Clark, İngiliz siyasetçi, milletvekili ve siyaset yazarı (d. 1928) * 2012 - Ediz Bahtiyaroğlu, Türk- Boşnak millî futbolcu (d. 1986) * 2013 - Rochus Misch, Nazi Almanyası'nda asker (d. 1917) * 2014 - Simone Battle, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu (d. 1989) * 2015 - Setsuko Hara, Japon oyuncu (d. 1920) * 2016 - Hugh O'Brian, Amerikalı oyuncu (d. 1925) * 2016 - İsrafil Yılmaz, Suriye İç Savaşı'nda savaşmış Türk asıllı Hollandalı militan (d. 1987) * 2017 - Nicolaas Bloembergen, Amerikalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1920) * 2018 - François Flohic, Fransız amiral (d. 1920) * 2018 - Beatriz Segall, Brezilyalı oyuncu (d. 1926) * 2019 - Kiran Nagarkar, Hint roman yazarı, eleştirmen, oyan yazarı ve senarist (d. 1942) * 2019 - Jaroslav Weigel, Çek aktör, oyun yazarı, çizgi roman sanatçısı ve ressam (d. 1931) * 2020 - Johny Bakshi, Hint film yönetmeni ve yapımcısı (d. 1932) * 2020 - Jiri Menzel, Senarist ve film yapımcısı (d. 1938) * 2020 - Erbil Tuşalp, Türk gazeteci ve yazar (d. 1945) == Tatiller ve özel günler == *0905 05