22 Eylül

== Olaylar == * 1792 - Fransa'da Cumhuriyet ilan edildi. * 1864 - Rus birlikleri Çernyayev komutasında Çimkent'i ele geçirdi * 1903 - Italo Marchioni, dondurma külahının (kornet) patentini aldı. * 1919 - Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası kuruldu. * 1939 - Dikili ve çevresinde deprem: 100'den fazla kişi öldü. Dikili ve Karaburun tamamen yıkıldı. * 1940 - Bakanlar Kurulu, İstanbul'da çıkan Le Journal d'Orient gazetesini yedi gün süreyle kapattı. Gazetenin resmi dış politikaya aykırı yayın yaptığı ileri sürüldü. * 1950 - Yeni Baştan gazetesinin kurucusu ve yazarı Aziz Nesin hakkında gıyabi tutuklama kararı verildi. Nesin, "Sosyal düzeni yıkmaya yönelik yayın" yapmakla suçlanıyor. * 1958 - CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, "Demokrasiye paydos demeye Demokrat Parti Genel Başkanı'nın gücü yetmeyecektir" dedi. * 1964 - Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, "Yassıada Yargılamaları" hükümlüleri; Refik Koraltan, Rüştü Erdelhun, Selim Yatağan ve Nedim Ökmen'i hastalık nedeniyle affetti. * 1980 - İran-Irak Savaşı başladı. * 1984 - Gökova Körfezi'nde termik santral kurulmasına karşı çıkan köy kadınları eylem yaptılar. * 1986 - 12 Eylül darbesi sonrası Alparslan Türkeş, ilk kez Milliyetçi Çalışma Partisi'nin (MÇP) İstanbul mitinginde konuştu. * 1993 - New York Metropolitan Müzesi, "Karun Hazinesi"ni Türkiye'ye geri göndermeye karar verdi. * 2000 - Bakanlar Kurulu, Kopenhag Kriterleri ile paralel olan İnsan Hakları Raporunu kabul etti. * 2002 - Almanya'da Şansölye Gerhard Schröder'in liderliğindeki Sosyal Demokratlar, genel seçimlerden birinci parti olarak çıktı. * 2002 - İsrail birliklerinin, militanları yakalama gerekçesiyle Gazze'de düzenlediği operasyon sırasında çıkan çatışmada 9 Filistinli öldü. * 2018 - İran'nın Ahvaz şehrinde bir askeri geçit törenine silahlı saldırı gerçekleşti. Saldırıda 25 kişi öldü, 70 kişi yaralandı. == Doğumlar == * 1211 - İbn-i Hallikân, On üçüncü yüzyılda yaşamış olan tarihçi, fakih ve şair (ö. 1282) * 1515 - Clevesli Anne, VIII. Henry'nin dördüncü karısı (ö. 1557) * 1552 - IV. Vasili, Rus Çarı (ö. 1612) * 1593 - Matthäus Merian, İsviçreli yayıncı (ö. 1650) * 1606 - Li Zicheng, Çin'in kısa süreli Shun Hanedanı'nın kurucusu ve tek imparatoru (ö. 1645) * 1715 - Jean-Étienne Guettard, Fransız doğa bilimci, botanikçi ve mineralog (ö. 1786) * 1741 - Peter Simon Pallas, Prusyalı zoolog ve botanikçi (ö. 1811) * 1750 - Christian Konrad Sprengel, Alman doğa bilimci, teolog ve öğretmen (ö. 1816) * 1759 - William Playfair, İskoç mühendis ve siyasi ekonomist (ö. 1823) * 1791 - Michael Faraday, İngiliz fizikçi (ö. 1867) * 1863 - Ferenc Herczeg, Macar oyun yazarı (ö. 1954) * 1875 - Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, Litvan ressam, besteci ve yazar (ö. 1911) * 1878 - Şigeru Yoşida, Japon siyaset adamı (ö. 1967) * 1885 **Erich von Stroheim, Alman aktör ve yönetmen (ö. 1957) **Paul Muni, Amerikalı aktör ve En İyi Erkek Oyuncu Akademi Ödülü sahibi (ö. 1967) * 1901 - Charles Brenton Huggins, Amerikalı hekim, fizyolog ve Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü sahibi (ö. 1997) * 1902 - Ayetullah Humeyni, İran'ın dini lideri (ö. 1989) * 1906 - Ilse Koch, Nazi savaş suçlusu (ö. 1967) * 1917 - Türkan Aziz, İlk Kıbrıslı Türk başhemşire (ö. 2019) * 1922 - Chen Ning Yang, Çin kökenli Amerikalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi * 1924 - İlyas Hüseynov, Azerbaycanlı müzisyen (ö. 2017) * 1927 - Tommy Lasorda, Amerikalı beyzbolcu ve spor yöneticisi (ö. 2021) * 1931 - Alain Bacquet, Fransız hukukçu * 1932 - Josef Stoll, Eski Avusturyalı futbol hakemi * 1934 - Ayla Erduran, Türk keman sanatçısı * 1941 - Anna Tomowa-Sintow, Bulgar soprano * 1942 - David J. Stern, Amerikalı spor (NBA patronu) adamı (ö. 2020) * 1951 - David Coverdale, İngiliz müzisyen ve Whitesnake kurucusu ve vokalisti * 1954 - Vedat Bilgin, Türk sosyolog, akademisyen, bürokrat ve siyasetçi * 1957 **Nick Cave, Avustralyalı müzisyen **Refat Çubarov, Ukraynalı siyasetçi * 1958 - Andrea Bocelli, İtalyan tenor, söz yazarı ve besteci * 1960 - Scott Baio, Amerikalı oyuncu ve televizyon yönetmeni * 1961 **Bonnie Hunt, Amerikalı oyuncu **Catherine Oxenberg, Amerikalı kadın oyuncu * 1964 - Hasan Basri Güzeloğlu, Türk bürokrat * 1966 **Erdoğan Atalay, Türk asıllı Alman oyuncu **Ruth Jones, Galli oyuncu * 1967 - Félix Savón, Kübalı boksör * 1968 - David Bisconti, Arjantinli eski futbolcu * 1969 - Yalçın Akdoğan, Türk siyasetçi * 1970 **Mystikal, Amerikan rapçi, söz yazarı ve aktör **Emmanuel Petit, Fransız eski futbolcu * 1972 - Dana Vespoli, Amerikalı pornografik film oyuncusu ve yönetmeni * 1975 - Elif Güvendik, Türk yapımcı ve sunucu * 1976 - Martin Solveig, Fransız DJ * 1977 - Ali Sunal, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu * 1978 - Harry Kewell, Avustralyalı futbolcu * 1981 **Barış Atay, Türk sinema ve dizi oyuncusu **Emre Canpolat, Türk oyuncu **Sedat Ağçay, Türk futbolcu * 1982 **Ayben, Türk rap sanatçısı **Billie Piper, İngiliz şarkıcı ve oyuncu **Maarten Stekelenburg, Hollandalı kaleci * 1983 **Glenn Loovens, Hollandalı millî futbolcu **Şeref Tüfenk, Türk güreşçi * 1984 **Lazar Angelov, Bulgar fitness modeli **Thiago Silva, Brezilyalı millî futbolcu * 1985 **Faris Haroun, Belçikalı futbolcu **Tatiana Maslany, Kanadalı oyuncu * 1986 - Yasin Şihavi, Tunuslu futbolcu * 1987 **Tom Felton, İngiliz oyuncu **Tom Hilde, Norveçli kayakla atlamacı **Zdravko Kuzmanović, İsviçre doğumlu Sırp futbolcu * 1988 - Nikita Andreyev, Rus futbolcu * 1989 - Kim Hyo-yeon, Güney Koreli şarkıcı, rapçi, dansçı, DJ ve televizyon kişiliği * 1990 - Senem Kuyucuoğlu, Türk model ve sunucu * 1991 - Dmitro Hreçişkin, Ukraynalı futbolcu * 1992 - Emin Mehdiyev, Azeri futbolcu * 1993 - Sinan Tekerci, Türk futbolcu * 1994 **Enver Cenk Şahin, Türk futbolcu **Muhammed Kanu, Suudi milli futbolcusu **Park Jin-young, Güney Koreli oyuncu, şarkıcı-şarkı yazarı, koreograf ve dansçı * 1995 - Nayeon, Güney Koreli şarkıcı ve dansçı * 1996 - Anthoine Hubert, Fransız otomobil yarışçısı * 1999 **Kim Yoo-jung, Güney Koreli oyuncu, model ve sunucu **Tallan Latz, Amerikalı gitarist == Ölümler == * 1158 - Otto von Freising, Alman papaz ve vakainüvis (d. 1114) * 1253 - Dōgen, Kyoto doğumlu Japon Zen hocası ve Japonya'daki Soto Zen okulunun kurucusu (d. 1200) * 1408 - VII. İoannis, İmparator IV. Andronikos ile Bulgar Çarı İvan Alexander ve Eflaklı Teodora'nin kızı olan Bulgar Keratsa'nın oğlu (d. 1370) * 1520 - Yavuz Sultan Selim, Osmanlı'nın 9. Padişahı (d. 1470) * 1531 - Louise de Savoie, Fransız soylu, Auvergne ve Bourbonnais naibesi, Nemours düşesi ve Fransa Kralı I. François'nın annesi (d. 1476) * 1539 - Guru Nanak, Sihlerin ilk gurusu (d. 1469) * 1554 - Francisco Vásquez de Coronado, İspanyol kâşif (d. 1510) * 1703 - Vincenzo Viviani, İtalyan matematikçi ve bilim insanı (d. 1622) * 1756 - Ebu'l Hasan Ali, Hüseyni Hanedanının ve Tunus Beyliğinin ikinci beyi (d. 1688) * 1774 - XIV. Clemens, 19 Mayıs 1769 ile 22 Eylül 1774 arasında papa (d. 1705) * 1828 - Shaka, Zulu kabilesinin en etkili lideri (d. 1787) * 1872 - Vladimir Dal, Rus Hekim, doğabilimci, sözlükbilimci ve dilbilimci (d. 1801) * 1888 - Gustave Boulanger, Fransız klasik figür ressamı ve doğa bilimci (d. 1824) * 1895 - Viktor Rydberg, İsveçli yazar (d. 1828) * 1897 - Antônio Conselheiro, Brezilya dini lider ve vaiz (d. 1830) * 1914 - Alain-Fournier (d. Henri Alban- Fournier), Fransız yazar (ö. 1886) * 1943 - Sedat Nuri İleri, Türk karikatürist (d. 1888) * 1945 - Galip Bahtiyar Göker, Türk siyasetçi (d. 1881) * 1945 - Mürsel Bakü, Türk asker ve siyasetçi (d. 1881) * 1952 - Kaarlo Juho Ståhlberg, Finlandiya Cumhuriyeti'nin ilk Devlet Başkanı (d. 1865) * 1956 - Frederick Soddy, İngiliz kimyager ve Nobel Kimya Ödülü sahibi (d. 1877) * 1960 - Melanie Klein, Britanyalı psikanalist (d. 1882) * 1969 - Adolfo López Mateos, Meksikalı siyasetçi (d. 1909) * 1969 - Aleksandras Stulginskis, Litvanya'nın ikinci Cumhurbaşkanı (d. 1885) * 1973 - Paul van Zeeland, Belçikalı avukat, ekonomist, Katolik politikacı ve devlet adamı (d. 1893) * 1979 - Ebu'l-A'lâ Mevdudî, Pakistanlı müfessir, İslam âlimi, gazeteci ve yazar (d. 1903) * 1989 - Irving Berlin, Amerikalı besteci ve şarkı sözü yazarı (d. 1888) * 1994 - Hedwig Potthast, Heinrich Himmler'in metresi (d. 1912) * 1999 - George C. Scott, Amerikalı oyuncu ve Oscar Ödülü sahibi (d. 1927) * 2001 - Fikret Kızılok, Türk besteci ve müzik yorumcusu (d. 1946) * 2001 - Isaac Stern, Rus asıllı Amerikalı kemancı (d. 1920) * 2004 - Big Boss Man, Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1963) * 2007 - Marcel Marceau, Fransız pandomim sanatçısı (d. 1923) * 2008 - Hadi Çaman, Türk tiyatro sanatçısı (d. 1943) * 2008 - Thomas Dörflein, Alman hayvanat bahçesi görevlisi (d. 1963) * 2010 - Jackie Burroughs, İngiliz-Kanadalı oyuncu (d. 1939) * 2010 - Eddie Fisher, Amerikalı şarkıcı (d. 1928) * 2010 - Jorge González, Arjantin asıllı Amerikalı profesyonel güreşçi ve basketbolcu (d. 1966) * 2011 - Cengiz Dağcı, Kırım Tatarı yazar ve şair (d. 1919) * 2011 - Aristides Pereira, Yeşil Burunlu siyasetçi (d. 1923) * 2011 - Knut Steen, Norveçli heykeltıraş (d. 1924) * 2011 - Vesta Williams, Amerikalı soul müzik şarkıcısı, söz yazarı ve aktris (d. 1957) * 2013 - David H. Hubel, Amerikalı nörofizyolog (d. 1926) * 2013 - Álvaro Mutis, Kolombiyalı yazar, şair, köşe yazarı, yayıncı ve film yapımcısı (d. 1923) * 2013 - Luciano Vincenzoni, İtalyan oyun yazarı (d. 1926) * 2014 - Hans E. Wallman, İsveçli yönetmen ve yapımcı (d. 1936) * 2015 - Yogi Berra, Amerikalı efsane beyzbol oyuncusu ve çalıştırıcısı (d. 1925) * 2017 - Paavo Olavi Lonkila, Finlandiyalı kros kayakçısı (d. 1923) * 2017 - Börje Vestlund, İsveçli siyasetçi (d. 1960) * 2018 - Avi Duan, İsrailli siyasetçi (d. 1955) * 2018 - Chas Hodges, İngiliz şarkıcı ve müzisyen (d. 1943) * 2018 - Al Matthews, Amerikalı siyahi şarkıcı, oyuncu ve dublaj sanatçısı (d. 1942) * 2018 - Edna Molewa, Güney Afrikalı kadın siyasetçi ve bakan (d. 1957) * 2019 - Vytautas Briedis, Litvanyalı profesyonel kürek sporcusu (d. 1940) * 2019 - Sándor Sára, Macar film ve görüntü yönetmeni (d. 1933) * 2020 - Michael Gwisdek, Alman aktör ve film yönetmeni (d. 1942) * 2020 - Frie Leysen, Belçikalı festival organizatörü ve sanat yönetmeni (d. 1950) * 2020 - Jacques Sénard, Fransız diplomat (d. 1919) * 2020 - Road Warrior Animal, Amerikalı profesyonel güreşçi (d. 1960) * 2020 - Agne Simonsson, İsveçli eski millî futbolcu (d. 1935) * 2020 - Ashalata Wabgaonkar, Hint oyuncu (d. 1941) * 2021 - Doğan Kuban, Türk mimar ve akademisyen (d. 1926) * 2022 - Jorge Fons, Meksikalı film yönetmeni ve senarist (d. 1939) * 2022 - Hilary Mantel, İngiliz roman yazarı ve eleştirmen (d. 1952) == Tatiller ve özel günler == * Dünya Otomobilsiz yaşam günü * Endüstri Mühendisleri günü *0922 22