Kıbrıs Sorunu

Kıbrıs Sorunu, Akdeniz'in doğusunda bulunan Kıbrıs adasında Kıbrıs Rumlarıyla Kıbrıs Türkleri arasında yaşanan siyasi tabanlı sorun. Britanyalıların Kıbrıs Sözleşmesi sonrasında adayı kolonileştirmeleri ile halklar arası çatışmalar artış gösterdi.Hasgüler, Mehmet (Şubat 2007). a.g.e, 247. sayfa. Bu tarihlerde taksim isteğinde bulunan Türkler ile enosis isteyen Rumlar birbirleri ile çatışmaya başladı.Hasgüler, Mehmet (Şubat 2007). a.g.e, 246. sayfa. Kıbrıslılar tamamen öz belirtim hakkı istiyordu.Hasgüler, Mehmet (Şubat 2007). a.g.e, 227-230. sayfa. Britanyalılar, sorunu "Rum-Türk anlaşmazlığına" bağladıHasgüler, Mehmet (Şubat 2007). a.g.e, 231-233. sayfa. ve sonunda 16 Ağustos 1960 tarihinde Kıbrıs; Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık'ın "Kuruluş, İttifak ve Garanti" adındaki 3 anlaşmayı imzalaması ile bağımsızlığını kazandı.Hasgüler, Mehmet. Kıbrıs'ta Enosis ve Taksim Politikalarının Sonu; 231. sayfa, Alfa Yayınları, Şubat 2007, ISBN 975-297-836-3. Bağımsızlıktan sonra da ada üzerinde çatışmalar durmadı ve 1963'te Kıbrıs Türkleri ada yönetiminden çekildi.Hasgüler, Mehmet. Kıbrıs'ta Enosis ve Taksim Politikalarının Sonu; 238. sayfa, Alfa Yayınları, Şubat 2007, ISBN 975-297-836-3. 1974'te, Kıbrıslı Türkler ve Kıbrıslı Rumlar arasında siyasi gerilimler şiddetli olarak artmaktaydı ve Yunanistan'daki askeri cunta desteği ile Kıbrıs'ta enosis'e yönelik aşırı milliyetçi Rumların darbe yapması sonucunda Türkiye, Kıbrıs'a Başbakan Bülent Ecevit’in Liderliğinde harekât düzenledi.Hasgüler, Mehmet (Şubat 2007). a.g.e 44. sayfa. Bunlarla birlikte, adanın kuzeyinde Türklerin yönetiminde politik bir düzenin meydana gelmesine neden oldu. Bu siyasi olaylarla günümüzdeki "Kıbrıs Sorunu" ortaya çıktı. 1983 yılında Türkiye, Kıbrıs Türk toplumunun ilan ettiğiAydoğdu, Ahmet (2005). Kıbrıs Sorunu çözüm arayışları, 448. sayfa, Asil Yayın Dağıtım, ISBN 975-98443-2-X. de facto yönetim olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını tanımasından sonra Kıbrıs Cumhuriyeti'ne Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olarak hitap etmektedir.Türkiye neyi tanımış olacak? (Türkçe), Radikal Gazetesi, Yayımlanma Tarihi: 21 Ağustos 2005, Erişim Tarihi: 14 Şubat 2009. 13 Mayıs 1984’te de Güvenlik Konseyi 550 sayılı kararı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ilanını ayrılıkçı bir hareket olarak tanımladı.according to the United Nations Security Council, see Resolution 550 and 541 (İngilizce), Birleşmiş Milletler, Erişim Tarihi: 29 Eylül 2008. Birleşmiş MilletlerSimón Duke, United States military forces and installations in Europe, Stockholm International Peace Research Institute, Oxford University Press, 1989, ISBN 0-19-829132-9, p. 274. (Turkey's occupation of Cyprus...) ve Avrupa KonseyiCouncil of Europe, Parliamentary Assembly, Official Report of Debates, p. 212. (Cyprus is.....under Turkish military occupation.) Türkiye'nin "işgali" altında olduğunu nitelendirdi.Hasgüler, Mehmet (Şubat 2007). a.g.e 400. sayfa. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti günümüzde bağımsızlığı sadece Türkiye Cumhuriyeti dışında hiçbir ülke tarafından tanımayan de facto bağımsız bir cumhuriyet konumundadır.antiwar.com Leon Hadar "In Praise of 'Virtual States'" (16 Kasım 2005) Adanın kuzeyi de jure olarak Kıbrıs Cumhuriyeti'ne ait kabul edilir. Bugün soruna ABD, Birleşik Krallık, Türkiye, Yunanistan, Birleşmiş Milletler ve son zamanlarda Avrupa Birliği dahil bulunmaktadır. == Tarihçe == === Osmanlı İdaresi === Kıbrıs'ın Osmanlı İmparatorluğu'nun kontrolüne geçmeden önce, Doğu Akdeniz'deki Osmanlı'ya ait gemilerine akın yapan Hristiyan korsanlarının sığınağı haline gelmiştir.Martin Sicker, "The Islamic world in ascendancy", sf. 213, Praeger Publishers (30 Haziran 2000). Bu korsanlar genellikle deniz ticaret gemilerine ve hacca giden yolculara saldırarak buradaki yol güvenliğini yok etmektedir. Bu gibi nedenlerden dolayı Kıbrıs'ın alınması gerekli görülmüştür.Hacı Osman Yıldırım, Hasan Çağlar, Vahdettin Atik, "Osmanlı İdaresinde Kıbrıs", sf. 48, Başbakanlık Osmanlı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü (2000). Kıbrıs, Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Piyale Paşa komutasındaki donanma ile birlikteHacı Osman Yıldırım, Hasan Çağlar, Vahdettin Atik, a.g.e., s. 51. yaya 60.000 kişiden oluşan Osmanlı Ordusu, 2 Temmuz 1570'te Limasol’a çıkması"Hürriyet ansiklopedik yıllığı", sf. 198, Hürriyet (1975). ve 4 Ağustos 1571'de Mağusa'nınAli Efdal Özkul, Aydın Özkul, "Kıbrıs'ın sosyo-ekonomik tarihi, 1726-1750", sf. 38, İletişim Yayınları (2005). Venedikli Mağusa Kale komutanı Bragadino’nun 5 maddelik bir antlaşmayla kaleyi teslim etmesiyle sonuçlanan bir seferle Osmanlı İdaresine girdi.Ahmet C.Gazioğlu, Kıbrıs Türk Tarihi, Türk Dönemi 1570–1878, Lefkoşa; Kıbrıs Araştırma ve Yayın Merkezi, 1994, s.35-83. Kıbrıs'ın ele geçirilmesiyle Osmanlı Devleti, Doğu Akdeniz'e tamamen hâkim olmuştur.Erdinç Sancar, "21. yüzyıl stratejilerinde Türk denizcilik tarihi", sf. 174, IQ Kültür Sanat Yayıncılık (2006). 15 Eylül 1570 tarihinde Lala Mustafa Paşa, tören ile Lefkoşa şehrine girmiştir.Yusuf Küçükdağ, "Türk tasavvuf araştırmaları", sf. 209, Çizgi Kitabevi (2005). Kıbrıs fethedildiği tarihte adada çok az sayıda Ortodoks Rum vardı. Çünkü Venedikliler Katolik idi ve Ortodoks Kilisesi'ne yaşama hakkı tanımıyordu. Osmanlı Devleti Ortodokslara serbestçe kilise kurma ve gelişme imkânı sağladı. Böylece adada Ortodoks Kilisesi gelişti ve Katolik Kilisesi etkinliğini kaybetti. 1571 yılında Kıbrıs'ta yapılmış bulunan nüfus sayımında yerli halkın nüfusu 150.000'dir. Burada bulunan Türk askeri ise 30.000 kadardır.Halil Fikret Alasya, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ", sf. 2, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (1987). Adanın tamamının kontrol edilmesinin ardından Karaman'dan adaya göç ettirilen TürklerPierre Oberling, Mehmet Erdoğan, "Bellapais'e giden yol", sf. 1, Genelkurmay Basımevi (1987). ve Beyşehir, Ürgüp, Niğde, Aksaray, Akşehir gibi Anadolu'nun orta kesiminde kalan şehirlerinden aileler getirilerek yerleştirilmiştir. Bugün adada yaşayan Kıbrıs Türkleri'nin (Kıbrıs Harekâtı'ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti'nden gelenler hariç) soyu bu Osmanlı idaresinde adaya gönderilen Türklerden gelmektedir. ==== 1878-1923 dönemi ==== 93 Harbi'nde Rus İmparatorluğu karşısında yenilen Osmanlı, Ruslara karşı fazla ödün vermemek amacıylaOsmanlı İdaresinde Kıbrıs, s.21–22., Birleşik Krallık'ın isteği üzerine ada 92.799 sterline kiralanmıştır.Eric Solsten (Derleyen), Cyprus, A Country Study, Washington, D.C.; GPO for the Library of Congress, 1993, s.20 Osmanlı mülkiyeti devam ediyor sayılmakla birlikte, yönetim tamamen Birleşik Krallık'a geçti. Birleşik Krallık adayı "Komiser" diye tabir ettiği yüksek rütbeli yöneticilerle idare etmiştir. 1914'te başlayan I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Birleşik Krallık karşısındaki Almanya'nın yanında savaşa girmesi üzerine Birleşik Krallık adayı ilhak edip adaya vali tayin etti. 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması’nın 21. Maddesi gereğince, Birleşik Krallık'a ilhakı tanındı. 1925 yılında 'Kıbrıs Kraliyet Sömürgesi' Cyprus Crown Colony olarak ilan edildi ve adaya ilk Türkiye konsolosu atandı.Hasgüler, Mehmet. Kıbrıs'ta Enosis ve Taksim Politikalarının Sonu; 37. sayfa, Alfa Yayınları, Şubat 2007, ISBN 975-297-836-3. == 1967 krizi == 1967'de Yunanistan'ın demokratik olarak seçilmiş hükûmetinin bir askerî darbe sonucu devrilmesi ve Enosis'i uygulamak için Makarios'a baskı uygulamaya başlamasıyla durum daha da kötüleşti. Askeri bir diktatörlüğün parçası olmak veya bir Türk müdahalesini tetiklemek istemeyen Makarios, Enosis hedefinden uzaklaşmaya başladı. Bu durum Yunanistan'daki cunta ile Kıbrıs'ta Yeoryos Grivas arasında gerginliğe neden oldu. Grivas'ın Ulusal Muhafızlar ve Yunan birliği üzerindeki kontrolü, olası bir darbeden korkan Makarios'un pozisyonuna bir tehdit olarak görülüyordu. Grivas, silahlı birliklerin Boğaziçi ve Geçitkale'deki Kıbrıs Türk yerleşim bölgelerinde devriye gezmeye başladığında ve 15 Kasım'da Kıbrıslı Türklerle şiddetli çatışmalara girdiğinde çatışmayı tırmandırdı. Birlikler geri çekildiği sırada 26 Kıbrıslı Türk öldürülmüştü.Country Studies: Cyprus - Intercommunal Violence Bunun üzerine Türkiye, Grivas'ın adadan çıkarılmasını, Yunanistan'dan İttifak Antlaşması'nın sınırlarını aşan asker kaçakçılığının kaldırılmasını ve Kıbrıs Türk enklavlarındaki ekonomik ablukaların kaldırılmasını talep eden bir ültimatomla yanıt verdi. Grivas görevinden istifa etti ve 12.000 Yunan askeri geri çekildi. Makarios ise Ulusal Muhafız birliklerinin sayısını azaltarak ve Kıbrıs'ın bağımsızlığına sadık bir paramiliter güç yaratarak konumunu sağlamlaştırmaya çalıştı. 1968'de, Enosis'in artık neredeyse imkansız olduğunu kabul eden Makarios, "Zorunlu olarak, mümkün olanın sınırları içinde, her zaman arzu edilenin sınırlarıyla örtüşmeyen bir çözüm aranmalıdır" açıklamasını yaptı. == Birleşme çabaları == === 2002-2008 dönemi === ==== Annan Planı ==== Annan Planı, Türk ve Rum kesimleri halinde bölünmüş Kıbrıs Adası'nın bağımsız bir devlet olarak birleştirilmesini öneren Birleşmiş Milletler planıdır. Adını, planı ortaya atan Kofi Annan'dan alır. Plan, Kıbrıs adasının İngiliz üsleri bölgesi haricinde kalan kısımlarının bağımsız ve federal nitelikte bir devlet olacak şekilde birleştirilmesini öngörüyordu. Plan gereğince Birleşik Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki bakanlıkların en az üçte biri Türklerden oluşacaktı. Devlet başkanlığı ve başbakanlık makamları on ayda bir Türkler ve Rumlar arasında değişecekti. ===== Referandum ===== 24 Nisan 2004'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nde yapılan referandumlar ile oylamaya sunulan plan, Türk tarafından % 65 kabul gördüğü halde Rum oylarının % 76 red şeklinde olduğundan dolayı hayata geçirilememiştir. === 2008-günümüz dönemi === Şubat 2008'de Kıbrıs Cumhuriyeti'nde yapılan seçimlerde Dimitris Hristofyas, son turda rakibi Kasulidis'in aldığı 15.000 oya ve %40,11 oy oranına karşı %59,89 oy oranı ve 23.000 oyla Kıbrıs cumhurbaşkanı seçildi. Hristofyas basına verdiği demeçlerde Kıbrıs sorununun çözülememesi halkımıza ihanetle eşdeğerdir gibisinden cümleler kurarak çözüme hazır olunduğunu ifade etti. KKTC ve Kıbrıs Cumhuriyeti cumhurbaşkanlarının görüşmelerinde Mart 2008'de Lefkoşa'yı ve adayı birbirinden ayıran Lokmacı Sınır Kapısı'nın açılması kararı alındı. == Ayrıca bakınız == * İki devletli çözüm (Kıbrıs) == Kaynakça == Kategori:1950'lerde çatışmalar Kategori:1960'larda çatışmalar Kategori:1960'larda Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:1970'lerde çatışmalar Kategori:1970'lerde Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:1980'lerde Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:1990'larda Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:2000'lerde Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:2010'larda Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:20. yüzyılda Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:20. yüzyılda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kategori:21. yüzyılda Kıbrıs Cumhuriyeti Kategori:21. yüzyılda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Kategori:Kıbrıs Cumhuriyeti-Yunanistan ilişkileri Kategori:Kıbrıs Cumhuriyeti-Türkiye ilişkileri Kategori:Birleşik Krallık-Kıbrıs Cumhuriyeti ilişkileri Kategori:Kıbrıs Cumhuriyeti'nin dış ilişkileri Kategori:Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin dış ilişkileri Kategori:Türkiye-Yunanistan ilişkileri Kategori:Birleşik Krallık–Yunanistan ilişkileri Kategori:Yunanistan tarihi Kategori:Türkiye Cumhuriyeti tarihi Kategori:Uluslararası anlaşmazlıklar Kategori:Kıbrıs Cumhuriyeti askerî tarihi Kategori:Kıbrıs Cumhuriyeti siyasi tarihi Kategori:Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti siyasi tarihi Kategori:Birleşik Krallık-Türkiye ilişkileri