Linux dağıtımı

300px|sağ|küçükresim|Linux dağıtımlarının kronolojisi Linux dağıtımı (kısaca dağıtım); Linux çekirdeği, GNU araçları ve bir masaüstü ortamının bir araya gelmesiyle, bu birlikteliği sürdürülebilir şekilde yönetecek bir yapılandırma araçları seti, yazılım güncelleme araçları vb. ile oluşturularak tam teşekküllü bir işletim sistemi haline gelen uygulamalar bütününü ifade eder. Dağıtım kavramı, özgür yazılım felsefesinin çok alternatifli dünyasının bir sonucu olarak ortaya çıkmış, Linux'a özgü bir terimdir. Yaygınlıkları ve GNU/Linux dünyasına katkılarıyla öne çıkan bazı dağıtımlar vardır: Debian, Ubuntu, Red Hat, Fedora, Linux Mint, openSUSE,Arch Linux bunlardan birkaçıdır. Bir GNU/Linux sistemi bilgisayara kurulmadan CD-ROM veya USB Bellek üzerinden çalışabilecek şekilde de tasarlanabilmektedir. Bir dağıtımın bu şekilde kurulmadan kullanılabilen sürümüne "canlı sistem" (İng. live system), kullanıldığı medyalara göre de "canlı CD", "canlı USB" denilmektedir. Günümüzde pek çok dağıtımın kurulum medyası aynı zamanda canlı sistem özelliklidir. Bazı dağıtımlar ise sadece canlı sürümü ile yayınlanmaktadır. Bu alanda en çok bilinen dağıtım Debian temel alınarak hazırlanan Knoppix ve bir dağıtımı temel almamış olan Slax örnek olarak gösterilebilir. Kullanıcılar açısından dağıtımları birbirinden ayıran en önemli faktörler dağıtımların kullandıkları paket yönetim sistemleri, masaüstü ortamları ve yönetim araçlarıdır. Paket yönetim sistemleri yazılımların kurulup kaldırılması için kullanılırken, masaüstü ortamları kullanıcıların sistem gereksinimleri ve ihtiyaç duydukları masaüstü araçları ve konforu açısından önemlidir. Örneğin bazı sunucu dağıtımlarında hiçbir masaüstü ortamı bulunmazken Ubuntu gibi ev- ofis amaçlı bazı dağıtımların farklı masaüstü seçenekleri ile kullanılabilme imkânı bulunmaktadır. Dağıtım geliştirme modelleri de paket yönetim sistemleri açısında temelde üç grupta incelenebilir. Bu üç grup ikili paket yönetimi, kaynak paket yönetimi ve melez paket yönetimidir. İkili yöntemde paketler yazılımcıların kaynak kodlarından ilgili dağıtımın özelliklerine uygun şekilde derlenerek ikili hale dönüştürülür ve paket depolarından kullanıcılara sunulur (apt,pacman,dnf). Kaynak paketlerde ise yazılımlar kaynak kodları ile depolarda bulunur, kullanıcılar derleme işlemini kendi bilgisayarlarında yaparlar (emerge). Bu şekildeki pek çok dağıtımın paket yönetim sisteminin yazılımların dağıtıma uygun derlenmesi için dağıtıma özgü bir derleme ve inşa sistemi vardır. Melez yöntemde ise bu iki yöntem de kullanılır. Türkiye'de Fedora üzerinde geliştirilen Turkuaz, Gelecek ve Mandrake üzerinden geliştirilen Turkix, Armador OS 2006 gibi projelerden sonra TÜBİTAK bünyesinde Pardus isimli bir dağıtım geliştirilmektedir. Finansal güç açısından; Novell tarafından geliştirilen SUSE Linux Enterprise ve Red Hat tarafından geliştirilen Red Hat Enterprise Linux dağıtımları milyar dolarlık bütçelere sahiptir. Aynı zamanda, Mandriva'ın arkasında ise dünya devi Vivendi-Universal şirketin bulunmaktadır. Popüler GNU/Linux dağıtımlarından Ubuntu ise Canonical şirketi tarafından finanse edilmektedir. Mepis, Ubuntu, Yoper, Knoppix, Libranet, Linspire, Xandros ve Adamantix gibi birçok GNU/Linux dağıtılımında da baz olarak kullanılan Debian; Google da başta olmak üzere birçok web sitesi tarafından başlıca kullanılmaktadır. Hazır dağıtımların yanı sıra, internet depolarından kaynak kodlar alınarak hazırlanan ve deneyimli kullanıcılara hitap eden bir dağıtım modeli daha bulunmaktadır. Bu dağıtımların en popüleri Gentoo, en geniş kapsamlısı Linux From Scratch, kurulumu en rahat olanı da Arch LinuxSource Mage'dir. Bunun yanı sıra; Rock Linux kurulması halinde size özel bir dağıtıma dönüşebilmekte ve iso olarak CD'den kurulacak şekilde hazırlanıp sunulabilmektedir. Günümüzde sunulan birçok GNU/Linux dağıtılımı Rock Linux'de kurulmuştur ya da geliştirilmektedir. Sayıları yüzleri bulan bu dağıtımlar gelişiminde temel aldıkları dağıtımlara göre şu şekilde sınıflandırılabilir; == Debian - Debian tabanlı dağıtımlar == Debian Geniş donanım platformu desteği olan köklü bir geçmişe sahip özgür bir dağıtımdır. Debian ve türevi dağıtımlar .deb dosya biçimi ile kullanılan paket yönetim sistemine sahiptir. Dağıtım Açıklama 64 Studio AMD64 Mimarisi üzerinde özel ses ve video üretimi amacıyla kullanılmaktadır. AbulÉdu Alinex Baltix Bayanihan Linux Filipin Gelişmiş Bilim ve Teknoloji Enstitüsü (ASTI) (Tübitak benzeri bir kurum) tarafından geliştirilmektedir ve çoklu dil desteğine sahiptir. BeatrIX Çek Cumhuriyetinde geliştirilen kolay kullanımı amaçlayan bir masaüstü dağıtımı. Bharat Operating System Solutions Hindistan Resmi Kurumlarında kullanılan bir dağıtım. CubeLinux DeMuDi Multimedya üretimi için hazırlanmış bir dağıtım. Dreamlinux Brezilye menşeli Morphix, Elive, Debian ve Kanotix temelli bir dağıtım. Masaüstü Mac OS X'e benzemektedir. eBox Router/Firewall ve NAS/PDC amacıyla geliştirilen bir dağıtım. Elive Enlightenment pencere yöneticisi kullanan bir canlı CD dağıtımı. Feather Linux Knoppix tabanlı Fluxbox pencere yöneticisi kullanan bir dağıtım. Finnix Canlı CD dağıtımı. G2Linx Gibraltar Router/firewall amaçlı bir dağıtım. gnuLinEx İspanya menşeli bir dağıtım. Kanotix Kolay kullanımı hedefleyen KDE Masaüstü ortamını kullanan kurulabilir bir canlı CD dağıtımı. Knoppix İlk canlı CD dağıtımı. LiMux Linux Mint Eskiden Ubuntu üzerinde geliştirilen Linux Mint, Debian tabanına taşınma kararı almıştır. Linspire Lindows olarak bilinen kolay masaüstü kullanımını hedefleyen bir dağıtım. The Linux Router Project Router amaçlı bir dağıtım. Maemo Taşınabilir Linux cihazları için geliştirme ortamı sunan bir dağıtım. MEPIS Kurulabilir canlı CD dağıtımı. NepaLinux Morphix tabanlı Nepal dilinde bir dağıtım. OpenZaurus Outernet Server PAIPIX Portekiz menşeli Knoppix ve Kanotix tabanlı bir dağıtım. Parsix Kanotix tabanlı kurulabilen canlı CD dağıtımı. Pardus Türkiye menşeli ve TÜBİTAK-UEKAE ile başlayan halen TÜBİTAK- ULAKBİM tarafından desteklenen bir dağıtım. PingOO Fransa menşeli ve sunucu sürümü de olan okullar gibi topluluk ve organizasyonlar için geliştirilen bir dağıtım. PSUbuntu Rxart Satux JRSC tarafından geliştirilern Brezilya menşeli bir dağıtım. Skolelinux Okullar için geliştirilmiş Norveç menşeli bir dağıtım. sidux Kurulabilir ve canlı CD dağıtımı. Debian'ın kararsız(Sid) sürümünü kararlı hale getirmeyi amaçlayan bir dağıtımdır. Symphony OS Mezzo masaüstü ortamı kullanan bir dağıtım. Trisquel İspanya-GAliçya menşeli bir dağıtım. Linux Tiger Mac OS X tarzında geliştirlen bir dağıtım. Tuquito Arjantin menşeli bir dağıtım. Ubuntu Londra merkezli Canonical Ltd şirketi tarafından geliştirilen, kolay ve son kullanıcıya dönük masaüstü kullanımını hedefleyen, GNOME masaüstü ortamı kullanmış, fakat daha sonra kendi .masaüstü ortamı olan UNITY geliştirilmeye başlanmıştır. 18.04 sürümünden itibaren GNOME 3 masaüstü ortamını kullanmaya başlamıştır. GNU/Linux dağıtımları arasında yaygın kullanılan bir işletim sistemidir. UserLinux Xandros Open Circulation Edition Xebian Debian'ın XFCE ortamını kullanan dağıtım. XBox Linux XBox için geliştirilen linux dağıtımı. === Knoppix - Knoppix tabanlı dağıtımlar === Knoppix, Debian tabanlı bir dağıtımdır. Dağıtım Açıklama Buildix Damn Small Linux Kurulabilen küçük bir canlı CD dağıtımı. Kaella Fransızca'ya çevrilmiş Knoppix. Feather Linux Küçük bir canlı sistem dağıtımı. Kalango Brezilya menşeli bir dağıtım. KnoppMyth Kurumin Brezilya menşeli bir dağıtım. Morphix GNOME masaüstü ortamı kullanan bir canlı CD dağıtımı. Musix Özgür multimedya yazılımlarını barındıran bir dağıtım. === Ubuntu - Ubuntu tabanlı dağıtımlar === Ubuntu, Debian tabanlı bir dağıtımdır. Dağıtım Açıklama Ubuntu Dünyanın en yaygın GNU/Linux dağıtımı. GNOME 3 masaüstü ortamını kullanmaktadır. Xubuntu Ubuntu'nun Xfce kullanan versiyonu. Resmi olarak Canonical tarafından desteklenmektedir. Kubuntu Ubuntu'nun Kde kullanan versiyonu. Resmi olarak Canonical tarafından desteklenmektedir. Lubuntu Ubuntu'nun LXDE ve LXQt kullanan versiyonu. GOS Ubuntu'nun Enlightenment kullanan versiyonu. Ubuntu Studio Ubuntu'nun stüdyolar için geliştirilen versiyonu. Edubuntu Ubuntu'nun eğitim amaçlı kullanılan versiyonu. (Geliştirilmesi durduruldu) KDE neon KDE ekibinin KDE Plasma 5 masaüstü ortamının tanıtımı için geliştirdiği GNULinux dağıtımı. Sabily İslami GNU/Linux dağıtımı. UbuntuCE Hristiyanlar için GNU/Linux dağıtımı. Ubuntu Satanic Edition Satanistler için GNU/Linux. PinguyOS Pek çok şeyin hazır geldiği Ubuntu tabanlı bir GNU/Linux dağıtımı. ZorinOS Windows'tan GNU/Linux'a geçen kullanıcılara Windows'u aratmamak için geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı. GNewSense Sadece özgür araçların barındırıldığı %100 oranında özgür Ubuntu türevi. ElementaryOS Elementary projesi tarafından geliştirilen bir Ubuntu türevi. Chromixium Os Geleneksel masaüstünde Google’ın Chrome OS işlevselliğini sağlamak amacıyla yapılandırılan Ubuntu tabanlı GNU/Linux dağıtımı. == Gentoo - Gentoo tabanlı dağıtımlar == Gentoo Portage paket yönetim sistemine sahip ve sınırsız özelleştirilebilmeye imkân veren bir dağıtım. Dağıtım Açıklama Gentoox XBox için bir dağıtım. Knopperdisk Canlı USB amaçlı bir dağıtım. Kororaa Kolay kurulumu hedefleyen bir dağıtım. Pentoo Canlı CD dağıtımı. Sabayon Linux Kurulabilen canlı sistem dağıtımı. SystemRescueCD Veri kurtarma amaçlı canlı CD dağıtımı. Ututo Arjantin menşeli bir dağıtım. VidaLinux Anaconda yükleme sistemini kullanan bir dağıtım. === Fedora - Fedora tabanlı dağıtımlar === RPM Paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım. Dağıtım Açıklama Aurox Polonya menşeli eğitim ve multimedya kullanımı amaçlı bir dağıtım.. Aurora SPARC Linux SUN Sparc mimarisi için bir dağıtım. BLAG Linux and GNU K12Linux and K12LTSP LTSP destekli bir dağıtım. Linux XP Kolay kullanım ve yüklümü amaçlı bir dağıtım. Linpus Linux Çin menşeli bir dağıtım. Yellow Dog Linux PowerPC mimarisi için bir dağıtım. === Red Hat Enterprise Linux - RedHat tabanlı dağıtımlar === RPM Paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım. Dağıtım Açıklama Asianux Sponsorlarca desteklenen uzakdoğu dilleri desteği veren bir dağıtım. CentOS Sunucu amaçlı yaygın kullanılan bir dağıtım. ClarkConnect Router/firewall amaçlı bir dağıtım. Scientific Linux Fermilab ve CERN tarafından desteklenen mühendislik amaçlı bir dağıtım. SME Server Kolay yönetimi amaçlayan CentOs tabanlı küçük bir dağıtım. White Box Enterprise Linux === Diğer RPM tabanlı dağıtımlar === Dağıtım Açıklama aLinux Peanut Linux olarak da bilinen ev kullanımını amaçlayan bir değıtım. ALT Linux Master, Compact ve Junior sürümleri olan Kril alfabesi destekli bir dağıtım. Annvix Mandriva tabanlı güvenlik hedefleyen bir dağıtım. Ark Linux kolay öğrenme ve kullanmayı amaçlayan bir dağıtım.. Berry Linux Fedora tabanlı Japonca destekli bir dağıtım. CAElinux PCLinuxOS tabanlı mühendislik dağıtımı. Caixa Mágica Portekiz menşeli bir dağıtım. Caldera Linux SCO Firması tarafından satın alınan eski bir dağıtım. cAos Linux Eski donanımlara destek veren bir dağıtım. EduLinux Eğitim amaçlı bir dağıtım. EnGarde Secure Linux Güvenlik amaçlı sunucu dağıtımı. Lapis Türkiye menşeli, Gnome masaüstü ortamını kullanan, sistemin genelinde Zemberek imla denetimi ile imla denetimi yapabilen, kullanımı ve kurulumu basit PCLinuxOS tabanlı bir dağıtım. Linkat İspanya-Katalonya hükûmetince desteklenen bir dağıtım. Mandriva Linux Yaygın kullanılan ve kolay kullanımı amaçlayan bir dağıtım. Mageia Bir Mandriva Linux çatallaması. MCNLive Multimedya amaçlı Mandriva tabanlı canlı sistem dağıtımı. PCLinuxOS Mandriva tabanlı bir dağıtım. QiLinux İtalya menşeli sunucu sürümü de olan bir dağıtım. Red Flag Linux Çin menşeli bir dağıtım. Red Hat Linux Fedora Core ve Red Hat Enterprise Linux olarak bölünen eski bir dağıtım. Son sürümü 2003'te çıkmıştı. SAM Linux XFce Masaüstü ortamı kullanan PCLinuxOS tabanlı bir dağıtım. SUSE Enterprise Linux Novell Firmasınca desteklenen ve Avrupa'da yaygın kullanılan bir dağıtım. Trustix Güvenlik amaçlı bir dağıtım.. Turbolinux Vine Linux Japonca destekli bir dağıtım. YOPER Yeni Zelanda menşeli bir dağıtım. == Slackware - Slackware tabanlı dağıtımlar == Yüksek ölçeklenebilirlik özelliği ile öne çıkan ve ileri seviye kullanıcıların veya GNU/Linux sistemleri öğrenmek isteyenlerin tercih ettiği bir dağıtım. Dağıtım Açıklama Austrumi 50MB'lık canlı CD dağıtımı. BasicLinux Eski 386 sistemler için tasarlanmış küçük bir dağıtım. Frugalware GoblinX HostGIS NimbleX Slackintosh PowerPC mimarisi için bir dağıtım. Slamd64 x86-64 mimarisi için bir dağıtım.. Bluewhite64 An unofficial port of Slackware to the x86-64 architecture. SLAX Sadece canlı CD olarak kullanılması önerilen masaüstü dağıtımı. Topologilinux MS Windows üzerinde çalışan bir dağıtım. Truva Linux Slackware tabanlı Türkçe GNU/Linux dağıtımı. Vector Linux Eski donanımlara desteği olan kolay kullanımı hedefleyen bir dağıtım. Zenwalk Linux === SLAX - SLAX tabanlı dağıtımlar === Dağıtım Açıklama Arudius DNALinux SLAMPP === Arch Linux - Arch Linux tabanlı dağıtımlar === Pacman Paket yönetim sistemini kullanan bir dağıtım. Aşağıdaki dağıtımların birçoğu Arch linuxun kurulum aşamasını kolaylaştırma amaçlı geliştirilmiştir. Manjaro, Chakra, Antergos, Netrunner, Aura ve KaOS ise başlı başına özgün hale gelmiş ve son kullanıcı için en ideal formu almış dağıtımlardır. Dağıtım Açıklama Manjaro Almanya-Avusturya-Fransa-Türkiye menşeli, son kullanıcıya hitap eden gelişmiş ve kolay bir dağıtım.. Antergos Son kullanıcıya hitap eden gelişmiş ve kolay bir dağıtım.. Gnome öntanımlı olmasının yanı sıra kurulumda dilediğiniz masaüstünü tercih etme ve netinstall kurulum gibi farklı bir seçenek veriyor. KaOS KaOS, Arch tabanlı bir GNU/Linux dağıtımı değildir ancak pacman paket yöneticisini ve kendi topluluk depolarını kullanır. Sadece kde sürümü yayınlamaktadır ve genel olarak qt tabanlı yazılımları barındırmaya özen gösterir. Kullanımı kolay ve kararlı bir dağıtımdır. Chakra Chakra Linux, Arch tabanlı bir dağıtımdır ve sadece kde masaüstü ortamını sunmaktadır. Arch tabanlı, kullanımı kolay ilk dağıtımlardandır. Diğer türevler Chakra linuxtan sonra çoğalmıştır. Arch linux eski geliştiricilerinden ve Manjaro Linux geliştiricisi Philip Muller, Chakra Linux'un ilk kurucularındandır. Netrunner- OS Arch ve Manjaro tabanlı, kolay kullanım amaçlı bir dağıtım. Aura Linux Arch Linux Mobile ArchLinux PPC ArchPwn Archboot Archiso Archiso-live Archlive Chaox Firefly Linux Larch LinHES Live.linuX-gamers.net Maryan Linux 2 Mesk Linux Archbang Linux PoliArch Evolution Linux Bridge Linux Archman Archman Gnu/Linux, Arch Linux tabanlı, Türkiye menşeli bir linux dağıtımıdır. Archman, kullanışlı, kolay, hızlı ve güçlü bir linux dağıtımıdır. Archman resmi sürümleri Xfce, KDE-Plasma, Mate ve LxQt masaüstü yönetimleri ile sizlere ulaşır. Bu masaüstü yönetimlerinin yanı sıra topluluktan gelen talepler doğrultusunda diğer masaüstü yöneticileri üzerine de çalışma yapılarak sürüm hazırlanabilir. == Başka bir dağıtımı temel almamış olan dağıtımlar == Kendine özgü paket yönetimi sistemiyle veya diğer özellikleri nedeniyle belli bir dağıtımı temel almamış olan dağıtımlar. Dağıtım Açıklama Arch Linux Pacman paket yönetim sistemini kullanan, x86 ve amd64 mimarisini destekleyen, deneyimli kullanıcıların tercih ettiği bir dağıtım. Coyote Linux Router/firewall amaçlı bir dağıtım. CRUX i686 Mimarisi için optimize edilmiş, kaynak koddan kurulum sağlayan paket yönetim sistemi olan, hafif bir dağıtım. DD-WRT Firewall için bir dağıtım. DeLi Linux Eski sistemlerde çalışabilen bir masaüstü dağıtımı. Devil-Linux Cd ile çalışan firewall/router/sunucu amaçlı bir dağıtım. DSLinux Nintendo DS için bir dağıtım. dyne:bolic Sadece özgür yazılımları barındıran bir canlı CD dağıtımı. Familiar Linux iPAQ için bir dağtım. Fli4l Floppy diskette çalışan router dağıtımı. Foresight Linux Conary paket yönetim sistemi kullanan bir dağıtım. FREESCO GeeXboX Multimedya amaçlı bir dağıtım. GoboLinux Hikarunix Go oyunu için bir dağıtım. IPCop Router/firewall amaçlı bir dağıtım. iPodLinux Apple iPod için bir dağıtım. Jlime HP Jornada için bir dağıtım. Lunar Linux Lycoris MCC Interim Linux MkLinux Mobilinux MontaVista Linux NASLite NimbleX Nitix OpenWrt Pisi Linux [Pardus]] a özgü diğer alt projeler COMAR yönetim araçları YALI yükleme sistemi gibi rafa kaldırılmıştır. Daha sonra Projeler Pisi Linux adı altında toplanarak gönüllüler tarafından devam ettirilmiştir.COMAR sistem yönetimi gibi araçları kullanan, YALI yükleme sistemi ile kolay yükleme yapılabilen KDE masaüstü ortamı bulunan kolay kullanımı hedefleyen bir dağıtım. ritimOS Türkiye'de Gelişimi Süren En Yenilikçi Dağıtımdır Eski Pardus 2011 devamı olarak bilinir 2023 Temmuz Ayında Karalı 1.0 Versiyonu Çıkacaktır. (Varsayılan Olarak) Türkiye'de ilk Gnome 44 ile gelen Linux Çekirdeğine Sahip İşletim Sistemidir Paket Olarak Flatpak ve PİSİ Kullanmaktadır Bu iki Depoyu GNOME Software Birbirine Bağlamaktadır PS2 Linux PS2 için bir dağıtım. Puppy Linux Eski sistemlerde çalışabilen bir masaüstü dağıtımı. Rocks Cluster Distribution ROOT GNU/Linux rPath Sentry Firewall SliTaz GNU/Linux SmoothWall Router/firewall amaçlı yaygın kullanılan bir dağıtım. Softlanding Linux System Sorcerer Source Mage GNU/Linux Tinfoil Hat Linux tomsrtbt Tuga İtalya menşeli bir dağıtım. Yggdrasil Linux/GNU/X == Farklı dağıtımlardan ekran görüntüleri == Image:Ekran görüntüsü 2021-08-20 15-16-08.png|Pardus 21 Image:VirtualBox Ubuntu 21.10 15 10 2021 13 19 12 ENG.png|Ubuntu 21.10 "Impish Indri" Image:KDE neon 5.23 with KDE Plasma 5.23.4-desktop view.png|KDE neon 5.23.4 Image:VirtualBox Linux Mint Desktop ENG 14 02 2021 13 44 42.png|Linux Mint 20.1 Image:VirtualBox OpenSUSE Desktop ENG 25 01 2021 21 46 59.png|openSUSE 15.2 Image:Debian 10 Buster GNOME.png|Debian 10 "Buster" Image:Fedora 30.png|Fedora 30 Image:GentooTen.png|Gentoo Linux 10.1 Image:Openmandriva.png|OpenMandriva Lx 4.0 Image:Slackware 15.0 screenshot.png|Slackware 15.0 Image:VirtualBox Elementary OS 5.1.7 21 03 2021 21 17 03.png|elementary OS 5.0 "Hera" Image:VirtualBox Zorin OS 15.3 Edu ENG Desktop x64 11 03 2021 20 22 48.png|Zorin OS 15.3 |Deepin 15.10 == Ayrıca bakınız == * DistroWatch: GNU/Linux dağıtımları hakkında bilgilerin, haberlerin, incelemelerin yer aldığı bir kaynak * Linux dağıtımları listesi == Dış bağlantılar == * GNU/Linux dağıtımları kılavuzu UbuntuWiki'de hazırlanmış bir derleme * Dağıtımlar Kılavuzu , Belli başlı dağıtımları inceleyen 2004 yılında hazırlanmış bir kılavuz * LinuxIso.org, dağıtımların ISO dosyaları