Yakutlar

Yakutlar ya da Sahalar (Sahaca: Сахалар [Sahalar]), Rusya içindeki Saha Cumhuriyeti'nde yaşayan Türk halkı. Yakutlar, dil bağlamında bakılacak olursa Türk dillerinin kuzey öbeğine bağlı bir dildir. Çoğunluğu Saha Cumhuriyeti'nde olmak üzere, bu dili yaklaşık 456.000 kişi konuşur. Yakutça, Magadan, Sahalin bölgelerinde, Taymir ve Evenk özerk bölgelerinde de konuşulur. Sahaların dili, aynı zamanda kuzey Sibirya'nın küçük halklarının ticârî dilidir. 1960 ve 70'lerde kültürel ve manevi bir canlanma Saha dili ve edebiyatının yeniden doğmasını sağlamıştır. Sahalar, 13. ve 14. yüzyıllarda Moğol kökenli Buryatların akınlarından sonra Sibirya'nın Baykal Gölü bölgesinden kuzeye göçen ve Türkçe konuşan insanların torunlarıdır. Bölgenin yerlisi olan daha küçük sayıdaki Moğol, Even (Lamut), Tunguz ve Eski Asya halkları da Sahalarla kaynaşmıştır. Bölgenin güney ve kuzeyi arasında kültürel farklılıklar bulunmasına rağmen, her iki grup da Doğu Ortodoks Kilisesi ile Şamanist ve Tengrici inançlarının bir bileşimini benimsemiştir. Sahaların nüfusu 1926 ile 1959 arasında kolektivizasyonun ve Sovyet baskısının sonucunda hızla düşmüştür. Bugün Rusya Federasyonu topraklarının beşte birini oluşturan Saha Cumhuriyeti'nin toplam nüfusu 929.280'dir (2002); Sahaların bu nüfus içindeki oranı % 46'dır (432.290) ve cumhuriyetin nüfusunun çoğunluğunu oluştururlar. == Kültür== Eski Türk kültürünün izlerinin büyük oranda hissedildiği Saha Türklerinin kültürü yöredeki öbür Türk topluluklarının kültürü ile büyük bir benzerlik gösterir. Saha Türkleri eski Türk giyim ve yaşam tarzını bugüne kadar yaşatmayı başarmışlardır. Ayrıca Sahalar kış aylarında ren geyiğinin derisinden hazırlanan ayakkabılar giymektedirler. küçükresim|Küyerçek, geleneklik bir Yakut yemeği == Dil == Yakutça, Sahaca (саха тыла-Sakha Tyla), Yakut Türkçesi ya da Saha Türkçesi; Sahaların (Saha Türklerinin, Yakutların, Yakut Türklerinin) konuştuğu Kuzeydoğu Asya'da konuşulan, Türki diller dil ailesine ait sondan eklemeli bir dildir."Yakut Language". www.omniglot.com. 22 Şubat 2020 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2020. Türki diller ailesinin Kuzeydoğu Dilleri (Sibirya Dilleri) grubundan Şaz Türkçesinin devamını oluşturur. Dil, Saha Cumhuriyeti'nde çoğunluğun resmî dilidir. Rusya, ABD, Almanya, Büyük Britanya, Kanada, İsveç, Norveç, Fransa, Güney Kore, Avustralya gibi Sahaların göçtüğü ülkelerde de resmî olmayan azınlıklar tarafından da konuşulmaktadır. Sahacayı anadili olarak konuşan 450 ile 500 bin insan bulunmaktadır.Russian Census (Владение Языками Населением Российской Федерации), 2010 Dil; Saha Cumhuriyeti'nde ulusal resmî dil, Rusya Federasyonu'nda ise yerel resmî dilСтатья 46 . Конституция (Основной закон) Республики Саха (Якутия) statüsüne sahiptir. Taymir Yarımadası'nın doğusunda yaşayan halkların Rusça dışındaki resmî olmayan ticaret dilidir. Sahaca, diğer pek çok Türki dil ile de paylaştığı sondan eklemeli olması ve ünlü uyumu gibi dil bilgisi özellikleri ile ön plana çıkar. Dil, tümce yapısı açısından genellikle özne-nesne-yüklem sırasına sahiptir. Hin-Avrupa ve Hami-Sami gibi büyük dil ailelerine bağlı dillerin aksine gramatik cinsiyetin (kelimelerdeki eril ve dişi cinsiyet ayrımı) bulunmadığı klasik bir Altay dilidir. Söz varlığının bir kısmı Rusça, İngilizce, Fransızca, Moğolca, Tunguzca, Çince gibi yabancı dillerin yanı sıra çeşitli Paleo-Sibirya dillerinden geçmedir. Diğer Türk dillerinin aksine istisnalar dışında Arapça ve Farsça'dan etkilenmedi. Dil, son halini 1939'da alan Kiril alfabesi tabanlı Saha Alfabesi ile yazılır. ==Yakut mutfağı== Yakut mutfağında, geleneksel içki kumis, inek, kısrak ve ren geyiği sütü süt ürünleri, dilimlenmiş dondurulmuş tuzlu balık stroganina (строганина), somun eti yemekleri (oyogos), venison adlı geyik eti, dondurulmuş balık, kalın krep ve darı püresi tereyağı ve at yağı ile yapılan salamat vardır. Kuerchekh veya kierchekh isimli tatlı, inek sütünden veya çeşitli meyvelerle kremadan yapılır. Indigirka ise geleneksel bir balık salatasıdır. == Nüfus == Sahaların en fazla nüfusunun olduğu Saha Cumhuriyeti 949 753 kişilik (2009) bir nüfusa sahiptir. Куораттарга олорор дьон — 64,3 % (2002) Ülke yüzölçümü büyük olduğundan 0,3 kişi/km² düşer. === Yıllara göre nüfus dinamiği === Saha Cumhuriyeti nüfus ilerlemesi (bin kişi). Yıl Sayısı 1959 487 1978 842 1989 1049 2002 949 2010 958,3 === Kadın-erkek oranı === 2002 yılı resmî sayımlarında kadın-erkek oranı: Şehir Kırsal Tümü % Erkek 296 155 168 062 464 217 48,9 Kadın 313 844 171 219 485 063 51,1 === Etnik dağılım === Saha Cumhuriyeti'nde 1939—2010 arası soyların oran dağılımı: Halk 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010 Sahalar 233,273 (56,5 %) 226,053 (46,4 %) 285,749 (43,0 %) 313,917 (36,9 %) 365,236 (33,4 %) 432,290 (45,5 %) 466,492 (49,9 %) Ruslar 146,741 (35,5 %) 215,328 (44,2 %) 314,308 (47,3 %) 429,588 (50,4 %) 550,263 (50,3 %) 390,671 (41,1 %) 353,649 (37,8 %) Evenkiler 10,432 (2,5 %) 9505 (2,0 %) 9097 (1,4 %) 11,584 (1,4 %) 14,428 (1,3 %) 18,232 (1,9 %) 21,008 (2,2 %) Ukraynalılar 4229 (1,0 %) 12,182 (2,5 %) 20,253 (3,0 %) 46,326 (5,4 %) 77,114 (7,0 %) 34,633 (3,65 %) 20,341 (2,2 %) Evenler 3133 (0,8 %) 3537 (0,7 %) 6471 (1,0 %) 5763 (0,7 %) 8668 (0,8 %) 11,657 (1,2 %) 15,071 (1,6 %) Tatarlar 4420 (1,1 %) 5172 (1,1 %) 7678 (1,2 %) 10,976 (1,3 %) 17,478 (1,6 %) 10,768 (1,1 %) 8122 (0,9 %) == Kaynakça == == Ayrıca bakınız == * Saha edebiyatı * Türk halkları * Türk dilleri * Sibiryalı yerli halklar * * * == Dış bağlantılar == * Yakut language site with lyrics, mp3 and video * Yakut newspaper site * A good brief description of Yakut Society * Russian translations of Yakut texts (heroic poetry, fairy tales, legends, proverbs, etc) * A multi-language dictionary: Yakut - Classical Mongolian - Khalkha - Russian - German - English * Historical and administrative background * Korolenko, Vladimir Galaktionovich (1980) "Sibirskie rasskazy i ocherki" Hudozhestvennaya literatura, Moscow in Russian * Ethnic groups -Yakuts * North-Eastern Federal University in Yakutsk * Saadettin Yağmur Gömeç, Saha Türkleri - Ankara Üniversitesi Kategori:Asya'daki Türk halkları Kategori:Sibirya Türkleri Kategori:Modern göçebeler