Ebüssüreyya Sami

Ebussüreyya Sami, Türk gazeteci, yazar. == Hayatı == Osmanlı’da polisiye serüvenlerinin ilk akımını başlatan “Türklerin Şarlok Holmes’i Amanvermez Avni”nin yazarı ve Amasya Gazetesi’nin sahibi (1) Ebusüreyya Sami’nin hayatı hakkında fazla bilgiye sahip değiliz. Bilindiği kadarıyla Mülkiye Kaymakamı vazifesindeyken İstanbul basını içinde yer almıştır. 1909 Şubat'ında yayımlanmaya başlayıp ancak 5 sayı çıkabilen “Arz-u Hal” isimli haftalık mizah dergisi başyazarlığını yaptı. Daha sonra Mart 1910 ile Ocak 1911 arasında 89 sayı çıkan ve yine bir mizah dergisi olan “Hayal-ı Cedit”in Başmuharrirliğini yapmış olan Ebussüreyya Sami'nin 1914 yılında basılan “Abdülhamid'ın Kayguları” adlı bir romanı vardır. 1930’da Amasya Vilayet Matbaası’nda “Sonbahar” isimli bir kitabı daha basıldı. (2) Ebusüreyya Sami’nin tanınmasında en büyük etken, zamanında çok sayıda okuru olan polisiye hikâyelerin ilk örneklerini vermiş olmasıdır. 1913-1914 yılları arasında Osmanlı’nın Şarlok Holmes’i adını verdiği 10 serüvenlik “Amanvermez Avni” dizisi, her hafta düzenli olarak yayınlandı. 1-Kamelyanın Ölümü 2-Kanatlı 3-Araba 4-Kara Katil 5-Körebe 6-Mavi Göze 7-Sessiz Tabanca 8-Boyacı 9-Ölü 10-İskeletler. (3) Amanvermez Avni`nin Serüvenleri, olağanüstü alaka görmüş ve Ebussüreyya Sami Bey’in açtığı bu yeni akımda tanınmış yazarların takma isimler kullanarak “Fakabasmaz Ali”, “Fakabasmaz Zihni” ve “Cingöz Recai” gibi kahramanların çıkarılmasına vesile olmuştur. Mülkiye Kaymakamlığı’ndan emekli olduktan sonra veya İstanbul’un İngilizler tarafından işgali üzerine Anadolu’ya geçti nihayetinde memleketi Amasya’ya dönüş yaptı. 1922 yılında Amasya Mutasarrıflığı tarafından Matba-i Liva (Vilayet Matbaası)’nın kurulma aşamasında Ebussüreyya Sami Bey’in İstanbul’daki matbuat çevresindeki tecrübelerinden istifade edildi. Vilayet Matbaası’nın kurulmasından sonra Matbaa Müdürlüğü bu matbaada çıkarılmaya başlanan Livanın Haftalık Resmi Gazetesi Amasya’nın Mes’ul Müdür ve Baş Muharriri (Başyazar) olduğu gazete kimliğinden anlaşılmaktadır. Amasya Gazetesi’nin birinci sayfasında dönemin güncel konularına göre siyasi, ekonomi, milli birlik, bayındırlık, ziraat, spor gibi pek çok konuda ileri görüşlü, teşvik edici değerlendirme yazıları yer aldı. Cumhuriyetin ilk yıllarında büyük ehemmiyet verilen demiryollarının yapımının toplum üzerindeki etkilerine dikkat çekerken şu ilginç cümlenin yer aldığı bir makale basmıştır. Ebussüreyya Sami “Üç sene sonra sabah kahvaltısı Sivas’ta, Akşam Yemeği Samsun’da” başlıklı halkı gelecekteki güzel günleri işaret etmişti. “Türkiye Babil Kalesi midir?” başlığı altında “Bir Dil, Bir Fikir, Bir Görüş ve Düşünüş” alt başlığı Türkiye’de Anayasa’da bir milletin yaşadığı, onun da Türk milleti olduğunu vurgulamıştı. “Memlekette siz nesiniz? Diye sorulsa kimisinin Kürt, kimisinin Çerkez kimisinin de Ermeni diyeceği; fakat bunların her birinin kendi dillerini konuşursa ortak bir payda da buluşulamayacağı”nı belirtmiş ve milli birlik vurgusu yapmıştır.(4) Ebussüreyya Sami Bey uzun bir zaman devlet kademelerinde çalışmasından dolayı çok iyi bildiği kanunlar hakkında ve yeni çıkarılan kanunların uygulanması halkı aydınlatıcı yazılar kaleme aldığı görülmektedir. T.C. İnkılaplarının uygulanmasında var gücüyle mesai sarf edip gazete sütunlarında makaleleriyle destek verdi. 24 Eylül 1924’te Amasya’yı ziyaret eden Cumhur Reisi Mustafa Kemal ve eşi Latife Hanım’ın karşılanmasında yaptığı konuşma ile dikkatleri çekti. Üstadın bu konuşması bir hafta sonra yayımlanan Amasya Gazetesi’nde tam sayfa olarak basıldı.(5) Livanın Resmi Gazetesi’ndeki haber ve makale yazılarının yanısıra İstanbul basınına Amasya’dan haber akışını da ihmal etmedi. Akşam Gazetesi’nin Amasya Muhabirliğini yaptı. 1932 yılına kadar Vilayet Matbaası Müdüriyeti ve Amasya Gazetesi’nin başında kaldı. 24 Mayıs 1934 tarihli Yeşil Amasya Gazetesi’nde yer alan vefat haberinde verilen bilgilere göre uzun zamandan beri çekmekte olduğu hastalıktan kurtulamadı. 14 Mayıs Çarşamba günü Helkıs Mahallesi’ndeki evinde vefat etti. Ertesi gün Şamlar Mezarlığı’nda toprağa verildi.(6) (1)- Erol ÜYEPAZARCI; Amanvermez Avni, Atlas Tarih Dergisi; Ağustos-Eylül 2015, Sayı 35, s.132 (2)- Zafer TOPRAK; “Türklerin Şarlok Holmes’i Amanvermez Avni” Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, Cilt V(1986), s. 12 (3)- Meryem ALGAN; Doğulu Sherlock Holmes, Zaman Kitap; 5 Temmuz 2012 (4)- Ayşe ALTINTAŞ BALCI: Türklerin Sherlock Holmes’ü Amanvermez Avni Bilkent Üniversitesi, Türk Edebiyatı Böl. Ankara Eylül 2005 (5)- Amasya Gazetesi, 25 Eylül 1340/1924 Sayı:123,s.1 (6)- Yeşil Amasya Gazetesi; 24 Mayıs 1934, s. 2 \----- #Tarih Dergisi; Hüseyin Menç, Ebusüreyya Sami Bey, Temmuz 2016 S.26, s. 8 \----- Hüseyin MENÇ; Amasya Basın Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları 2018 alt=Ebussüreyya Sami Bey Osmanlı’da polisiye serüvenlerinin ilk akımını başlatan “Türklerin Şarlok Holmes’i Amanvermez Avni”nin yazarı ve Amasya Gazetesi’nin sahibi (1) Ebusüreyya Sami’nin hayatı hakkında fazla bilgiye sahip değiliz. Bilindiği kadarıyla Mülkiye Kaymakamı vazifesindeyken İstanbul basını içinde yer almıştır. 1909 Şubat'ında yayımlanmaya başlayıp ancak 5 sayı çıkabilen “Arz-u Hal” isimli haftalık mizah dergisi başyazarlığını yaptı. Daha sonra Mart 1910 ile Ocak 1911 arasında 89 sayı çıkan ve yine bir mizah dergisi olan “Hayal-ı Cedit”in Başmuharrirliğini yapmış olan Ebussüreyya Sami'nin 1914 yılında basılan “Abdülhamid'ın Kayguları” adlı bir romanı vardır. 1930’da Amasya Vilayet Matbaası’nda “Sonbahar” isimli bir kitabı daha basıldı. (2) Ebusüreyya Sami’nin tanınmasında en büyük etken, zamanında çok sayıda okuru olan polisiye hikâyelerin ilk örneklerini vermiş olmasıdır. 1913-1914 yılları arasında Osmanlı’nın Şarlok Holmes’i adını verdiği 10 serüvenlik “Amanvermez Avni” dizisi, her hafta düzenli olarak yayınlandı. 1-Kamelyanın Ölümü 2-Kanatlı 3-Araba 4-Kara Katil 5-Körebe 6-Mavi Göze 7-Sessiz Tabanca 8-Boyacı 9-Ölü 10-İskeletler. (3) Amanvermez Avni`nin Serüvenleri, olağanüstü alaka görmüş ve Ebussüreyya Sami Bey’in açtığı bu yeni akımda tanınmış yazarların takma isimler kullanarak “Fakabasmaz Ali”, “Fakabasmaz Zihni” ve “Cingöz Recai” gibi kahramanların çıkarılmasına vesile olmuştur. Mülkiye Kaymakamlığı’ndan emekli olduktan sonra veya İstanbul’un İngilizler tarafından işgali üzerine Anadolu’ya geçti nihayetinde memleketi Amasya’ya dönüş yaptı. 1922 yılında Amasya Mutasarrıflığı tarafından Matba-i Liva (Vilayet Matbaası)’nın kurulma aşamasında Ebussüreyya Sami Bey’in İstanbul’daki matbuat çevresindeki tecrübelerinden istifade edildi. Vilayet Matbaası’nın kurulmasından sonra Matbaa Müdürlüğü bu matbaada çıkarılmaya başlanan Livanın Haftalık Resmi Gazetesi Amasya’nın Mes’ul Müdür ve Baş Muharriri (Başyazar) olduğu gazete kimliğinden anlaşılmaktadır. Amasya Gazetesi’nin birinci sayfasında dönemin güncel konularına göre siyasi, ekonomi, milli birlik, bayındırlık, ziraat, spor gibi pek çok konuda ileri görüşlü, teşvik edici değerlendirme yazıları yer aldı. Cumhuriyetin ilk yıllarında büyük ehemmiyet verilen demiryollarının yapımının toplum üzerindeki etkilerine dikkat çekerken şu ilginç cümlenin yer aldığı bir makale basmıştır. Ebussüreyya Sami “Üç sene sonra sabah kahvaltısı Sivas’ta, Akşam Yemeği Samsun’da” başlıklı halkı gelecekteki güzel günleri işaret etmişti. “Türkiye Babil Kalesi midir?” başlığı altında “Bir Dil, Bir Fikir, Bir Görüş ve Düşünüş” alt başlığı Türkiye’de Anayasa’da bir milletin yaşadığı, onun da Türk milleti olduğunu vurgulamıştı. “Memlekette siz nesiniz? Diye sorulsa kimisinin Kürt, kimisinin Çerkez kimisinin de Ermeni diyeceği; fakat bunların her birinin kendi dillerini konuşursa ortak bir payda da buluşulamayacağı”nı belirtmiş ve milli birlik vurgusu yapmıştır.(4) Ebussüreyya Sami Bey uzun bir zaman devlet kademelerinde çalışmasından dolayı çok iyi bildiği kanunlar hakkında ve yeni çıkarılan kanunların uygulanması halkı aydınlatıcı yazılar kaleme aldığı görülmektedir. T.C. İnkılaplarının uygulanmasında var gücüyle mesai sarf edip gazete sütunlarında makaleleriyle destek verdi. 24 Eylül 1924’te Amasya’yı ziyaret eden Cumhur Reisi Mustafa Kemal ve eşi Latife Hanım’ın karşılanmasında yaptığı konuşma ile dikkatleri çekti. Üstadın bu konuşması bir hafta sonra yayımlanan Amasya Gazetesi’nde tam sayfa olarak basıldı.(5) Livanın Resmi Gazetesi’ndeki haber ve makale yazılarının yanısıra İstanbul basınına Amasya’dan haber akışını da ihmal etmedi. Akşam Gazetesi’nin Amasya Muhabirliğini yaptı. 1932 yılına kadar Vilayet Matbaası Müdüriyeti ve Amasya Gazetesi’nin başında kaldı. 24 Mayıs 1934 tarihli Yeşil Amasya Gazetesi’nde yer alan vefat haberinde verilen bilgilere göre uzun zamandan beri çekmekte olduğu hastalıktan kurtulamadı. 14 Mayıs Çarşamba günü Helkıs Mahallesi’ndeki evinde vefat etti. Ertesi gün Şamlar Mezarlığı’nda toprağa verildi.(6) (1)- Erol ÜYEPAZARCI; Amanvermez Avni, Atlas Tarih Dergisi; Ağustos-Eylül 2015, Sayı 35, s.132 (2)- Zafer TOPRAK; “Türklerin Şarlok Holmes’i Amanvermez Avni” Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, Cilt V(1986), s. 12 (3)- Meryem ALGAN; Doğulu Sherlock Holmes, Zaman Kitap; 5 Temmuz 2012 (4)- Ayşe ALTINTAŞ BALCI: Türklerin Sherlock Holmes’ü Amanvermez Avni Bilkent Üniversitesi, Türk Edebiyatı Böl. Ankara Eylül 2005 (5)- Amasya Gazetesi, 25 Eylül 1340/1924 Sayı:123,s.1 (6)- Yeşil Amasya Gazetesi; 24 Mayıs 1934, s. 2 ----- #Tarih Dergisi; Hüseyin Menç, Ebusüreyya Sami Bey, Temmuz 2016 S.26, s. 8 ----- Hüseyin MENÇ; Amasya Basın Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları 2018|küçükresim|Ebussüreyya Sami Bey Kategori:Amanvermez Avni maceraları Kategori:Türk gazeteciler Kategori:Türk romancılar