Türkiye cumhurbaşkanı

Türkiye Cumhuriyeti cumhurbaşkanı, Türkiye Cumhuriyeti'nin devlet ve 2017 anayasa değişikliği referandumundan sonra 2018 yılından beri aynı zamanda hükûmet başkanıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin başkomutanlığını, Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk milletinin birliğini temsil eder. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın uygulanmasını ve devlet kurumlarının uyum içinde çalışmasını temin eder. Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 104. maddesinde düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı, ayrıca Türkiye Büyük Millet Meclisi adına, meclisin manevi varlığının ayrılmaz bir parçası olan başkomutanlığı temsil etmektedir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin başkomutanlığı görevi, olası bir savaş hâlinde cumhurbaşkanı adına genelkurmay başkanı tarafından yerine getirilir. 28 Ağustos 2014 tarihinde göreve başlayan Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin 12. ve şu anki cumhurbaşkanıdır. == Tarihçe == Cumhurbaşkanlığı makamı, 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanıyla kuruldu. Aynı gün yapılan oylamada Mustafa Kemal Atatürk oy birliğiyle ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bu tarihten 10 Ağustos 2014 tarihine kadar, Kenan Evren dışındaki tüm cumhurbaşkanları Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçildi. Eski cumhurbaşkanları içerisinden Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Celâl Bayar "partili cumhurbaşkanı" olarak görev yapmışlardır. Atatürk ve İnönü hem Cumhuriyet Halk Partisi başkanı hem de cumhurbaşkanı olarak görevi sürdürmüş, Celâl Bayar ise cumhurbaşkanlığı görevi başladığında Demokrat Parti genel başkanlığından istifa etmiş ama cumhurbaşkanlığı sırasında parti üyesi olmayı sürdürmüştür. Tarafsız ve partisiz cumhurbaşkanlığını savunan Türkiye'deki ilk parti, Mustafa Kemal Paşa'nın hem CHP genel başkanı hem de cumhurbaşkanı olmasına karşı çıkan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'dır. 1960 darbesi sonrası yapılan 1961 Anayasası ile cumhurbaşkanı olan kişinin, üyesi olduğu parti ile olan ilişiğinin kesilmesine karar verildi ve partisiz cumhurbaşkanlığı dönemi başladı. 1980 darbesinin ardından devlet başkanı ve Millî Güvenlik Konseyi başkanı sıfatlarıyla ülkeyi yönetmekte olan Evren, 1982 Anayasası'nın birinci geçici maddesi gereği anayasanın halk oylamasıyla kabul edildiği 7 Kasım 1982 tarihinde Cumhurbaşkanlığına getirildi. 2007 anayasa değişikliği referandumuyla cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesine karar verildi,5678 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun. T.C. Resmî Gazete, 26554, 6 Mayıs 2007 bu değişikliğin ardından yapılan 10 Ağustos 2014 tarihli ilk seçimlerde Recep Tayyip Erdoğan halk tarafından cumhurbaşkanı seçildi. Devletin başı olan cumhurbaşkanı, 2017 anayasa değişikliği referandumundan sonra 2018 yılından beri aynı zamanda hükûmetin de başıdır. 29 Ekim 2014 itibarıyla cumhurbaşkanının resmî konutu Atatürk Orman Çiftliği'nde bulunan Cumhurbaşkanlığı Sarayı'dır. Daha önce bu amaçla 1923'ten beri Çankaya Köşkü kullanılmaktaydı. == Şartlar == Cumhurbaşkanı olmak için gerekli şartlar, Anayasanın 101. maddesinde düzenlenmiştir. Bu şartlar şunlardır: * 40 yaşını doldurmuş olmak, * Yükseköğrenim mezunu olmak, * Milletvekili seçilebilme yeterliliğine sahip bir Türk vatandaşı olmak. Bir kişi en az yirmi milletvekili ile oluşan siyasi parti grupları, en son yapılan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplamı tek başına ya da birlikte hesaplandığında yüzde beşi geçen siyasi partiler veya yüz bin seçmen tarafından Cumhurbaşkanlığına aday gösterilebilir. Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıldır ve bir kişi en fazla iki kez seçilebilir. Cumhurbaşkanının ikinci döneminde meclisin seçimleri yenilemesine karar vermesi halinde cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir. Cumhurbaşkanı seçilen milletvekilinin Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer. == Seçim == Cumhurbaşkanı seçimine ilişkin esaslar Anayasa'nın 101. maddesinde ve Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu'nda aşağıda yazıldığı şeklide düzenlenmiştir: Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday, cumhurbaşkanı seçilir. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır. Bu oylamaya, ilk oylamada en çok oy almış iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan aday, cumhurbaşkanı seçilir. İkinci oylamaya katılmaya hak kazanan adaylardan birinin herhangi bir nedenle seçime katılmaması halinde; ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya göre ikame edilmesi suretiyle yapılır. İkinci oylamaya tek adayın kalması halinde, bu oylama referandum şeklinde yapılır. Oylamalara tek adayla gidilmesi hâlinde, oylama referandum şeklinde yapılır. Geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday cumhurbaşkanı seçilir. Oylamada, adayın geçerli oyların salt çoğunluğunu alamaması hâlinde seçim yenilenir ve kesin sonuçların ilânından sonra gelen kırkbeşinci günü takip eden ilk Pazar günü sadece cumhurbaşkanı seçimi yapılır. Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması ve Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimine bir yıl veya daha az süre kalması hâlinde, cumhurbaşkanı seçimi, makamın boşaldığı günden sonra gelen altmışıncı günü takip eden ilk Pazar günü Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimiyle birlikte yapılır. Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması ve Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimine bir yıldan fazla süre kalması hâlinde, cumhurbaşkanı seçimi, makamın boşaldığı günden sonra gelen kırkbeş gün içindeki son Pazar günü yapılır. Bu şekilde seçilen cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi seçim tarihine kadar görevine devam eder. Kalan süreyi tamamlayan cumhurbaşkanı açısından bu süre dönemden sayılmaz. Seçimlerin tamamlanamaması halinde, yenisi göreve başlayıncaya kadar mevcut cumhurbaşkanının görevi devam eder. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkân görülmediğine dair karar verilmesi hâlinde, cumhurbaşkanı seçimi bir yıl geriye bırakılır. Geri bırakma sebebi ortadan kalkmamışsa, erteleme kararındaki usule göre bu işlem tekrarlanabilir. == Ant içmesi == Anayasanın 103. maddesine göre cumhurbaşkanı, görevine başlarken Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde aşağıdaki şekilde ant içer: == Görev ve yetkiler == Anayasanın 104. maddesine göre, cumhurbaşkanının görev ve yetkileri şunlardır: * Gerekli gördüğü takdirde, yasama yılının ilk günü Türkiye Büyük Millet Meclisinde açılış konuşmasını yapmak, *Ülkenin iç ve dış siyaseti hakkında Meclise mesaj vermek, *Kanunları yayımlamak, *Kanunları tekrar görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri göndermek, *Kanunların, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak, *Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atamak ve görevlerine son vermek, *Üst kademe kamu yöneticilerini atamak, görevlerine son vermek ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlemek, *Yabancı devletlere Türkiye Cumhuriyeti'nin temsilcilerini göndermek ve Türkiye Cumhuriyetine gönderilecek yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek, *Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak, *Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde halkoyuna sunmak, *Millî güvenlik politikalarını belirlemek ve gerekli tedbirleri almak, *Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetleri'nin başkomutanlığını temsil etmek ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin kullanılmasına karar vermek, *Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak, *Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler ve Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ve kanunda açıkça düzenlenen konular haricinde, kanunlara aykırı olmamak şartıyla yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmak, *Anayasada ve kanunlarda verilen seçme ve atama görevleri ile diğer görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak. == Sorumluluk == === Cezai sorumluluk === Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 105. maddesinde düzenlenmiştir. Cumhurbaşkanı hakkında, işlediği iddia edilen suç hakkında soruşturma açılıp açılmaması Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından karara bağlanır. Eğer soruşturma açılması gerekiyorsa bu soruşturma, Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesince yürütülür. Cumhurbaşkanı cezai sorumluluğu şartları şunlardır: \- Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunca soruşturma açılması \- Meclis üye tam sayısının 3/5'inin gizli oyu Buradan iki ihtimal vardır. İlki soruşturmanın reddi, diğeri soruşturmanın kabulüdür. Kabul söz konusu olduğunda on beş kişilik soruşturma komisyonu kurulur. Komisyon kurulduğunda rapor oylaması yapılır. Bu aşamadan sonra Meclis'teki siyasi partilerin, güçleri oranında komisyona verecekleri üyelerden oluşan komisyon, soruşturmayı yürütür ve raporunu Genel Kurulda görüşülmek üzere Meclis Başkanlığına sunar. Üye tam sayısının üçte ikisinin oyuyla Cumhurbaşkanının Yüce Divana gönderilmesine karar verilebilir. Eğer Yüce Divana sevk edilirse cumhurbaşkanı Anayasa Mahkemesi'nde yargılanmak durumundadır. Yargılama sonucunda mahkumiyet kararı verilirse cumhurbaşkanının bu görevde kalıp kalmayacağı hükmolunan karara göre değişiklik gösterir. Eğer milletvekilliğini engelleyecek bir mahkumiyet kararı verilirse bu görev son bulur. Ancak seçilme engeli oluşturmayacak bir karar verilmişse cumhurbaşkanlığı devam eder. Cumhurbaşkanının bir suç işlediği iddiasıyla meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun önergesiyle soruşturma açılması istenebilir ve beşte üçünün oyuyla soruşturma açılabilir. Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen cumhurbaşkanı, seçim kararı alamaz. Cumhurbaşkanı soruşturulmaya başladığı andan itibaren Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinin yenilenmesini gerçekleştiremez. Cumhurbaşkanının hukuki sorumluluğuna gelirsek bu da iki şekilde mümkündür. Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen cumhurbaşkanının görevi sona erer. Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu hüküm uygulanır. === Hukuki sorumluluk === Cumhurbaşkanının kişisel eylemlerinden dolayı hukuki sorumluluğu tamdır. Özel hukuk alanında cumhurbaşkanı bir borç altına girmişse herkes gibi ifa etmekle yükümlüdür. Aksi halde birtakım yaptırıma ve tazminata hükmedilir. Cumhurbaşkanının diğer hukuki sorumluluğu göreviyle ilgili işlemlerinden ötürüdür. Ancak bu sorumluluk İdare Hukukunda görülen "İdarenin kusur sorumluluğu"dur. Böyle bir dava da ancak idari yargıda açılır. == Cumhurbaşkanları == == Cumhurbaşkanlığına vekâlet == Anayasanın 106. maddesi ve Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi göre, cumhurbaşkanının hastalık ve yurt dışına çıkma gibi nedenlerle geçici olarak görevinden ayrılması durumlarında, görevine dönmesine kadar; ölüm, çekilme ya da başka bir nedenle Cumhurbaşkanlığı makamının boşalması durumunda da yenisi seçilinceye kadar, en yaşlı cumhurbaşkanı yardımcısı, Cumhurbaşkanlığına vekâlet eder ve yetkilerini kullanır. 2017 anayasa değişikliği öncesinde, Cumhurbaşkanlığına TBMM Başkanı vekâlet etmekteydi. == Cumhurbaşkanlığı teşkilat yapısı == === Bakanlıklar === * Adalet Bakanlığı * Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı * Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı * Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı * Dışişleri Bakanlığı * Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı * Gençlik ve Spor Bakanlığı * Hazine ve Maliye Bakanlığı * İçişleri Bakanlığı * Kültür ve Turizm Bakanlığı * Millî Eğitim Bakanlığı * Millî Savunma Bakanlığı * Sağlık Bakanlığı * Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı * Tarım ve Orman Bakanlığı * Ticaret Bakanlığı * Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı === Başkanlıklar === * Devlet Arşivleri Başkanlığı * Devlet Denetleme Kurulu * Diyanet İşleri Başkanlığı * İdari İşler Başkanlığı * İletişim Başkanlığı * Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği * Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı * Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı * Savunma Sanayii Başkanlığı * Strateji ve Bütçe Başkanlığı * Türkiye Varlık Fonu * Yazılım ve Donanım Endüstrileri Başkanlığı * Sağlık Endüstrileri Başkanlığıhttps://www.sabah.com.tr/video/haber/baskan-erdogan- saglik-endustrileri-baskanligi-kuruyoruz-video * İklim Değişikliği Başkanlığı === Kurullar === * Yerel Yönetim Politikaları Kurulu * Gıda, Tarım, Orman ve Hayvancılık Kurulu * Sağlık ve Sosyal Politikalar Kurulu * Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu * Hukuk Politikaları Kurulu * Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu * Ekonomi Politikaları Kurulu * Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu * Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu * Yüksek İstişare Kurulu === Ofisler === * Finans Ofisi * İnsan Kaynakları Ofisi * Dijital Dönüşüm Ofisi * Yatırım Ofisi === Görev süreleri Cumhurbaşkanı'nın görev süresiyle sınırlı olan kamu yöneticileri === Üç Sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin dördüncü maddesi uyarınca, mevcut Cumhurbaşkanının görev süresi sona erdiğinde birçok kamu kurum ve kuruluşlarında görevli yöneticilerin görevi de sona erer. Ancak bu kişiler, yerlerine atama yapılıncaya kadar görevlerine devam ederler. Görev süreleri sona erenler yeniden atanabilir. Bu kişilerin görev süreleri atandıkları tarihte görevde bulunan Cumhurbaşkanının görev süresini geçemez. * Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı, başkan yardımcıları, MİT Başkanlığı başkanları * Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı, başkan yardımcıları * Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri, genel sekreter yardımcıları * Diyanet İşleri Başkanı * Bakan Yardımcıları * Savunma Sanayii Başkanı, başkan yardımcıları * Sayıştay Başsavcısı * TRT Genel Müdürü, Yönetim Kurulu Başkanı ve Üyeleri * Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üyeleri * Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) Başkanı * Rektörler * Valiler * Büyükelçiler, Daimi Temsilciler/Delegeler * Türkiye Varlık Fonu Yönetim Kurulu Başkanı, Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyeleri * Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanı * Gelir İdaresi Başkanı, Başkan Yardımcıları * Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanı, başkan yardımcıları, SGK rehberlik ve teftiş başkanı * Devlet Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri * Cumhurbaşkanlığı ofis başkanları * Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kurul başkanları, başkan yardımcıları * Özelleştirme İdaresi Başkanı * Düzenleyici ve Denetleyici kurumlar başkan ve üyeleri * Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) Başkan ve üyeleri * İç Denetim Koordinasyon Kurulu üyeleri * Yunus Emre Vakfı Mütevelli Heyet üyeleri * Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkan ve üyeleri * Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanı * Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanı * Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Başkanı * Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanı, başkan yardımcıları, genel müdürleri * Akaryakıt İkmal ve NATO Pol Tesisleri İşletme Başkanı * Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı * Bakanlıkların teftiş kurulu, rehberlik ve teftiş, rehberlik ve denetim, denetim hizmetleri başkanları ile diğer kurul başkanları * Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanı * Toplu Konut İdaresi (TOKİ) Başkanı * Çanakkale Savaşları ve Gelibolu Tarihi Alan Başkanı * Türk Patent ve Marka Kurumu Başkanı * Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı * Türkiye Tıbbi Cihaz ve İlaç Kurumu Başkanı * Bölge Kalkınma İdaresi Başkanları * Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Başkanı * Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) Başkanı * Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanı * Türkiye Su Enstitüsü Başkanı * Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Araştırmaları Merkezi Başkanı * Vergi Denetim Kurulu Başkanı * Türk Akreditasyon Kurumu Genel Sekreteri * Helal Akreditasyon Kurumu yönetim kurulu başkanı, genel sekreteri * Özelleştirme İdaresi Başkanı, başkan yardımcıları * Strateji Geliştirme Başkanları * İller Bankası Genel Müdürü * Basın İlan Kurumu Genel Müdürü * Adli Tıp Kurumu Başkanı * Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Merkezi Başkanı * Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar gereği kurulan üniversitelerin mütevelli heyeti, yönetim ve denetim kurulu başkan ve üyeleri * Türkiye Uzay Ajansı Başkanı * Türkiye Adalet Akademisi Başkanı * Türkiye Bilimler Akademisi Başkanı * Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu Başkanı, başkan yardımcıları * Din İşleri Yüksek Kurulu üyeleri * Diyanet İşleri Başkanlığı başkan yardımcıları, rehberlik ve teftiş başkanı * Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanı * Mushafları İnceleme ve Kıraat Kurulu Başkanı == Cumhurbaşkanlığı forsu ve arması == Cumhurbaşkanlığı arması ortasında sekiz uzun, sekiz kısa ışını bulunan sarı bir güneş ve onu çevreleyen on altı sarı yıldızdan oluşur. Cumhurbaşkanlığı forsu ise Türk bayrağının sol üst köşesine Cumhurbaşkanlığı armasının işlenmiş hâlidir. Fors, cumhurbaşkanının ikametgâhında ve ziyareti süresince bulunduğu yerde bayrak direğine çekilir; gece gündüz çekili kalır. Makam odasında çalışma masasının sol gerisine konur. İçinde bulunduğu arabanın sol önünde, tepesinde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir. Cumhurbaşkanlığı forsunun nasıl kullanılmaya başlanıldığına ilişkin resmî bir kayıt yoktur. Ancak 1922 tarihli bir fotoğrafta, Atatürk'ün İzmir'e giderken kullandığı otomobiline bugünkü forsa benzer bir flamanın takıldığı görülmektedir. Bu flama şu an Anıtkabir'deki Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergilenmektedir. Fors ve armadaki güneşin sonsuzluğu ve bu özelliği ile Türkiye Cumhuriyeti'ni, on altı yıldızın ise tarihteki bağımsız on altı büyük Türk devletini simgelediği kabul edilir. İlk kez 1969 yılında, Harita Yüzbaşı Akif Özbek'in Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Taşıdığı Anlam adlı kitabında ortaya atılan bu görüş ilerleyen yıllarda armanın resmî anlamı olarak benimsenmiştir. Başka bir görüşe göreyse on altı yıldızdan dokuzu Orta Asya Türklerinin sancaklarında kullandığı dokuz tuğu, kalan yedi yıldızsa Anadolu Türklerinin sancaklarında kullandıkları 7 tuğu temsil etmektedir. Armadaki on altı yıldızın simgelediği kabul edilen Türk devletleri şunlardır: # Büyük Hun İmparatorluğu # Batı Hun İmparatorluğu # Avrupa Hun İmparatorluğu # Ak Hun İmparatorluğu # Göktürk İmparatorluğu # Avar İmparatorluğu # Hazar Kağanlığı # Uygur Devleti # Karahanlılar Devleti # Gazne Devleti # Büyük Selçuklu İmparatorluğu # Harezmşahlar Devleti # Altın Orda Devleti # Büyük Timur İmparatorluğu # Babür İmparatorluğu # Osmanlı İmparatorluğu == Kaynakça ==