Orhan Gencebay

Orhan Gencebay ya da gerçek adıyla Orhan Kencebay (4 Ağustos 1944, Samsun) Türk besteci, ses sanatçısı, şair, enstrümanist, aranjör, müzik yapımcısı, müzik direktörü ve oyuncu. Arabesk müzik olarak adlandırılan, fakat kendisinin bu terimi "yanlıştır ve eksiktir" gerekçesiyle reddedip Serbest Türk müziği, özgür Türk müziği, serbest çalışmalar ve Gencebay müziği gibi kavramlarla adlandırdığı, 1960'larda yayılan Türk müziği tarzının yaratıcı ve öncülerindendir. Gencebay, 33. Türkiye Hükûmeti'nde Kültür Bakanlığı'nın tavsiyesiyle verilmeye başlanan Devlet Sanatçısı unvanına 1998'de layık görüldü. == Yaşamı == ===İlk yılları=== Orhan Gencebay, 4 Ağustos 1944'te Samsun'da doğdu. Tatar olan ailesinin kökeni Kırım'a dayanmaktadır. Müziğe 6 yaşında ailesi gibi Kırım göçmeni ve Ukrayna Konservatuvarı mezunu klasik batı müzisyeni Emin Tarakçı'dan keman ve mandolin dersleri alarak başladı. 7 yaşında bağlama ve Türk halk müziği dersleri almaya başladı. 10 yaşında ilk beste çalışması olan Kara Kaşlı Esmerdi Kim Bilir Kimi Sevdi isimli eseri yaptı. 13 yaşında Türk Sanat Müziği ve tambur eğitimi almaya başladı. Ortaokul ve lise yıllarında Samsun, Edirne ve İstanbul musiki cemiyetlerinde yaylı tambur, THM cemiyetlerinde ise bağlama çaldı. Samsun ve İstanbul'da halk evlerinin kuruculuğunu yaptı. Kendi açtığı müzik dershanelerinde öğretmenlik yaptı. Çocukluk yıllarında en çok etkilendiği kişi zamanının bağlama üstadı Bayram Aracı'ydı. Gencebay'a o yıllarda bu nedenle küçük Bayram diyorlardı. İlk profesyonel bestesi "Ruhumda Titreyen Sonsuz Bir Alevsin"i 14 yaşında yapan Orhan Gencebay, 16 yaşından itibaren caz ve Rock müziği ile ilgilenmeye başladı, batı nefesli sazlardan oluşan orkestralarda tenor saksofon çaldı. İstanbul'a gelerek, Türkiye'nin ilk konservatuvarı ve eski adı Dârülelhan olan İstanbul Belediye Konservatuvarı'na girdi, bir süre icra heyetinde bulundu. ===Profesyonel geçişi=== 1964 yılında TRT Ankara Radyosu sınavına girdi ve yüksek başarıyla kazandı. Fakat, sınavda usulsüzlük olduğu gerekçesiyle sınav iptal edilince, müzik çalışmalarına ara vererek askerlik sebebiyle İstanbul'a gitti. Vatani görevini Heybeliada'da bahriyeli olarak sürdürdüğü yıllarda merasim bölüğü bandosunda saksafon çalmaya devam etti. 1966'da TRT İstanbul Radyosu sınavlarına girdi ve iftiharla kazandı. Aynı yıl, Türkiye çapında yapılan bağlama çalma yarışmasında Arif Sağ ve Cinuçen Tanrıkorur ile birlikte derece aldı. TRT İstanbul Radyosu'nda 10 ay bağlama sanatçılığı yaptı. Kurumun müzikal anlayışının ilerlemeye elverişli ve özgür olmadığı gerekçesiyle 1967 yılında kendi isteği ile ayrıldı. Bu yıllarda babasının işlerinin bozulması nedeniyle Samsun'a döndü. TRT'den ayrıldıktan sonra, Arif Sağ ile birlikte 1966-1968 arası dönemde Muzaffer Akgün, Yıldız Tezcan, Gülden Karaböcek, Ahmet Sezgin, Şükran Ay, Sabahat Akkiraz, Nuri Sesigüzel gibi birçok sanatçıya bağlama çaldı. Bu dönem içinde Kızılırmak Karakoyun, Ana, Kuyu gibi Türk filmlerinin müzik direktörlüğünü yaptı. İstanbul'daki halk evlerinde Abdullah Nail Bayşu, İsmet Sıral, Burhan Tonguç, Erkin Koray, Ömer Faruk Tekbilek, Vedat Yıldırımbora, Özer Şenay, Neşet Ertaş gibi sanatçılarla sık sık bir araya gelip müzik yaparak gelecekte kendi ortaya koyacağı müziksel sentezin ilk meyvelerini verdi. Ağlıyorum Yana Yana, Gönül bağları, Yıldız Akşamdan Doğarsın, Neredesin Leylâm gibi türkü plakları çıkardı. Sevemedim Karagözlüm, Sabır Taşı, Goca Dünya gibi besteleri çeşitli sanatçılar tarafından okunmaya, sanat dünyasında adı besteci ve bağlama virtüözü olarak duyulmaya başlandı. ===Kariyerinde hızlı yükselişi=== Türkü plâklarından sonra, 1968 yılında ilk serbest çalışmalar plâğı Sensiz Bahar Geçmiyor-Başa Gelen Çekilirmişi çıkardı. Bundan sonra Topkapı Plak ve İstanbul Plak'tan seri olarak plaklar çıkarmaya devam etti. 1969 yılında çıkardığı Bir Teselli Ver-Yorgun Gözler 45'liği ile Türkiye çapında ün yaptı. Bestekâr ve enstrümanist kimliğinin yanı sıra, yorumcu kimliği ile ön plana çıkmaya başladı. Ben Eski Halimle Daha Mesuttum, Hor Görme Garibi, Severek Ayrılalım, Ümit Şarkısı, Sevenler Mesut Olmaz gibi plaklara imza attı. 1971 yılında ise İstanbul Plak'a ortak oldu. 1972 yılında Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak şirketini kurdu, şirketin yöneticisi oldu. Kervan Plak, Türkiye'nin ilk yerli sermayeli plak şirketiydi. Bünyesine Erkin Koray, Ajda Pekkan, Muazzez Abacı, Mustafa Sağyaşar, Ahmet Özhan, Kamuran Akkor, Semiha Yankı, Samime Sanay, Neşe Karaböcek, Bedia Akartürk, Nil Burak, Ziya Taşkent, Semiramis Pekkan, Ferdi Özbeğen, Gönül Yazar, Sezen Aksu gibi starları alan Kervan Plak, dönemin plak piyasasının en güçlü şirketlerinden biri oldu. Orhan Gencebay, bugüne kadar 35 (31 sinema, 4 televizyon) filminde başrol oynadı, 90'a yakın filmde müzik direktörlüğü yaptı. 1000'den fazla bestesi bulunan Orhan Gencebay, bunların 300'e yakınını kendisi seslendirdi. Orhan Gencebay'ın yaptığı çalışmalara TRT denetleme kurulunca arabesk dendiyse de, Orhan Gencebay bu değerlendirmeyi "yanlıştır ve eksiktir" diyerek kabul etmedi.Orhan Gencebay, kendi müziği için yapılan "arabesk" tanımlamasını reddetmiş olsa da, bu tanımlamanın yerine önerdiği Gencebay Müziği, Serbest Türk Müziği, Serbest Çalışmalar gibi kavramların literatürdeki yeri müzik otoritelerince hâlâ tartışılmaktadır. Aslında tartışmanın odak noktası arabeskin ne olup olmadığıdır. Gencebay'ın bu konudaki daha fazla görüşü için Kaynakça ve Ek Okumalar incelenebilir. Yasal olarak 67 milyon civarı plak ve kaset tirajı olan Orhan Gencebay'ın, korsan üretimlerin yasal üretimlerden 2 kat fazla olduğu düşünülürse, yasal olmayan üretimlerle birlikte 200 milyon civarı tirajı olduğu tahmin ediliyor. Bu da, dünyanın sayılı tiraj rakamlarındandır.Bkz. Albümleri en çok satan sanatçılar listesi#50-75 milyon ===Günümüz=== Orhan Gencebay, 29 Kasım 2009 tarihinde Milliyet Gazetesi'nden Olcay Ünal Sert'e verdiği röportajda "Batsın Bu Dünya, Türkiye'nin ağıtıdır. Şu bir gerçek, 70'li yıllar çok kötü yıllardı. Günde 100-150 kişi öldürülüyordu. 1975’te böyle bir Türkiye’de yaptım ‘Batsın Bu Dünya’yı. O, Türkiye’nin ağıtıdır, ağlanacak parçasıdır." demiştir. 17 Eylül 2012'de Orhan Gencebay'a saygı için Poll Production'dan yayınlanan Orhan Gencebay ile Bir Ömür albümünde Türkiye'nin önde gelen sanatçıları yer alarak Gencebay'ın bestelerini seslendirmiştir. Orhan Gencebay, 2018 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından 24 Haziran seçimlerinin ardından oluşturulan Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kurulu'na üye olarak atanmıştır. Kurulda Hülya Koçyiğit, Alev Alatlı, Murat Bardakçı, Prof. Dr. Mehmet Çelik, Prof. Dr. İskender Pala, Prof. Dr. Ümit Meriç gibi isimler yer almaktadır., == Kervan Plak == Kervan Plak, bir Türk müzik şirketi. Mü-yap üyesi olan Kervan Plak 1 Şubat 1972 tarihinde Orhan Gencebay ve Yaşar Kekeva tarafından kurulmuştur. Yaşar Kekeva 1980 yılında şirketten ayrılarak Yaşar Kekeva Plakçılık'ı kurmuştur. Şirketin prodüktör koltuğunda uzunca seneler Orhan Gencebay'ın ağabeyi Burhan Kencebay oturmuştur. Günümüzde çıkan albümlerin prodüktörlüğünü ise Orhan Gencebay ve oğlu Altan Gencebay yapmaktadırlar. Şirket bugüne kadar Orhan Gencebay, Sibel Can, Volkan Konak, Hakan Sarıca, Neşe Karaböcek, Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Semiramis Pekkan, Ahmet Özhan, Zekai Tunca, Ferdi Özbeğen, Bedia Akartürk, Kamuran Akkor, Mine Koşan, Gönül Yazar, Azize Gencebay, Erkin Koray, Mustafa Sağyaşar, Salim Dündar, Osman İşmen, Filiz, Biricik ve başka birçok sanatçının albümlerini çıkartmıştır. == Özel hayatı == 1966 yılında Beyaz Kelebekler grubunun o dönem solisti olan ses sanatçısı Azize Atalay ile evlendi. Çiftin bu evliliğinden 1970 yılında Altan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Çift, evliliklerini 1977 yılında sonlandırdı. Gencebay, ikinci evliliğini 1978 yılında Sevim Emre ile yaptı. Çiftin bu evliliğinden 1981 yılında Gökhan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Orhan Gencebay'ın büyük oğlu Altan Gencebay hâlen Kervan Plak'ın prodüktörlüğünü yürütmektedir. == Diskografi == ;Kervan Plakçılık * 1975: Batsın Bu Dünya * 1976: Hatasız Kul Olmaz * 1976: Sarhoşun Biri * 1978: Benim Dertlerim * 1979: Yarabbim * 1980: Aşkı Ben Yaratmadım * 1981: Ben Topraktan Bir Canım * 1981: Kördüğüm * 1982: Bir Damla Mutluluk * 1983: Leyla ile Mecnun * 1984: Dil Yarası * 1985: Beni Biraz Anlasaydın * 1986: Cennet Gözlüm * 1987: Akma Gözlerimden * 1988: Emrin Olur * 1988: Süper Yıldızlar Kervanı * 1989: Ya Evde Yoksan / Seni Arıyorum * 1990: Utan / Dokunma * 1991: Hasret Rüzgarı * 1992: Sende Haklısın * 1993: Hayat Devam Ediyor * 1994: Yalnız Değilsin * 1995: Gönül Dostu * 1996: Kiralık Dünya * 1998: Klasikleri Sizin Seçtikleriniz * 1999: Cevap Ver * 2001: Klasikleri Sizin Seçtikleriniz 2 * 2002: İdeal Aşk / Batsın Bu Dünya (Remix) * 2004: Yürekten Olsun * 2005: İstanbul Hatırası / Köprüyü Geçmek * 2006: Yargısız İnfaz * 2007: Orhan Gencebay Film Müzikleri * 2010: Berhudar Ol * 2012: Orhan Gencebay ile Bir Ömür * 2013: Bedensiz Aşk * 2023: Maske == Filmografi == Sinema Yıl Başlık Rolü Diğer Başrol Oyuncular Notlar 1971 Bir Teselli Ver Orhan Tülin Örsek (Nermin) Orhan Gencebay'ın ilk filmidir ve ilk oyunculuk deneyimidir. 1972 Sev Dedi Gözlerim Orhan Perihan Savaş (Meral) • Selma Güneri (Serap) Orhan Gencebay'ın tek sinemakop filmidir. 16:9 1973 Ben Doğarken Ölmüşüm Orhan Necla Nazır (Sevim) 1974 Dertler Benim Olsun Sebahattin Perihan Savaş (Ayşe) 1975 Batsın Bu Dünya Orhan Müjde Ar (Seher) Bir Araya Gelemeyiz Orhan Hülya Koçyiğit (Füsun) 1976 Bıktım Her Gün Ölmekten Orhan Necla Nazır (Meral) Şoför Haydar Hülya Koçyiğit (Zehra) 1977 Hatasız Kul Olmaz Orhan Akman Fatma Girik (Cennet) 1978 Derdim Dünyadan Büyük Orhan İnci Engin (İpek) Çilekeş Orhan Gencebay Perihan Savaş (Gül) Aşkı Ben Mi Yarattım Orhan Gencebay Müjde Ar (Mehtap, Zeliha) 1979 Yarabbim Orhan Perihan Savaş (Gülcan) 1980 Kır Gönlünün Zincirini Orhan Gencebay Müjde Ar (Ebru) Vazgeç Gönlüm Orhan Canan Perver (Pınar) Ben Topraktan Bir Canım Orhan Necla Nazır (Pınar) 1981 Feryada Gücüm Yok Orhan Gencebay Müjde Ar (Müge) 1982 Kördüğüm Orhan Gülşen Bubikoğlu (Gülşen) Bir Yudum Mutluluk Orhan Necla Nazır (Zehra) Leyla İle Mecnun Kadir Gülşen Bubikoğlu (Leyla) 1983 Zulüm Orhan Güngör Bayrak (Zeynep) Kahır Orhan Hülya Avşar (Hülya) 1984 Kaptan Orhan Hülya Avşar (Melike) Dil Yarası Orhan Yaprak Özdemiroğlu (Hülya) Aşkım Günahımdır Orhan Gencebay Oya Aydoğan (Oya) • Güzin Doğan (İpek) 1985 Doruk Orhan Cüneyt Arkın (Cemil) • Müge Akyamaç (Çiğdem) 1987 Cennet Gözlüm Orhan Perihan Savaş (Handan) 1988 Küçüksün Yavrum Orhan Melike Zobu (Zehra) 1989 Sensiz Yaşıyorum Orhan Gencebay Nilgün Akçaoğlu Kan Çiçeği Orhan Meral Oğuz (Ayşe) 1990 Utan Orhan Oya Aydoğan (Selma) Orhan Gencebay'ın son sinema filmidir. ;Sinema (Film Müziği) * Kızılırmak-Karakoyun, 1967 * Kozanoğlu, 1967 * Ana, 1967 * Kuyu, 1968 * Kara Gözlüm, 1970 ;Tv-Şov * Orhan Abi Halk Show, sunucu, TGRT, 1996-1997 * Popstar Alaturka, jüri üyesi, Star TV, 2006-2008 * Popstar 2013, jüri üyesi, Star TV, 2013 ;Belgesel * Aynalar, Can Dündar, Show TV, 1996 * Bir Yudum İnsan, Nebil Özgentürk, atv, 1998 * İstanbul Hatırası: Köprüyü Geçmek, 2004 ;Reklâm * Dışbank, İdeal Kart, 2002 * Vodafone Türkiye, 2010 * Rexona, 2018 == Ödüller == * 1968-1976 arası her 45'liği için Altın Plak ödülleri * 1976 Ses dergisi Yılın Türk Müziği Sanatçısı ödülü * 1970: İstanbul Plak tarafından, yüksek tiraj başarısından olayı verilen Altın Taç Ödülü. * 1984: Tercüman gazetesi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü. * 1984: Merhaba dergisi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü. * 1985: Ses dergisi tarafından verilen Yılın Sanatçısı Ödülü. * 1990: MÜYAP tarafından Dokunma adlı albümünün göstermiş olduğu yüksek satış başarısından dolayı verilen Yüksek Tiraj Ödülü. * 1990: ABD-Mısır-İsrail'in önde gelen üniversiteleriyle, Hacettepe Üniversitesi'nin ortaklaşa vermiş olduğu Montu Merit Doktorası (Fahri Müzik Doktoru) Ödülü. * 1995: Mehmetçik Vakfı tarafından verilen Altın Madalya Ödülü. * 1998: İntermedia ekonomi dergisi tarafından verilen Ekonomide Yılın Yıldızları Ödülü. * 1998: Kültür Bakanlığı'nca verilen Devlet Sanatçısı unvanı. * 2000: Altın Kelebek Ödülleri Fantezi Müzik Onur Ödülü. * 2009: Cumhurbaşkanlığı tarafından, Türk Milli Eğitimine katkılarından dolayı verilen Onur Ödülü. * 2011: Kral Tv Müzik Ödülleri Onur Ödülü. * 2013: Müyap Fiziki Satış Ödülü * 2013: Kral Tv Müzik Ödülleri En İyi Proje Ödülü. * 2015: Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü == Konuyla ilgili yayınlar == * * * * == Ayrıca bakınız == * Arabesk müzik ** Arabesk pop ** Arabesk rock * Devlet sanatçısı * Arif Sağ * Erkin Koray == Notlar == == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * * * BBC Türkçe ile 1983 yılında yapılan röportaj Kategori:Yaşayan insanlar Kategori:Devlet Sanatçıları Kategori:1944 doğumlular Kategori:Samsun doğumlu sanatçılar Kategori:Kırım Tatarı asıllı Türkler Kategori:Tatar asıllı Türkler Kategori:Türk arabesk şarkıcıları Kategori:Türk erkek şarkıcı-şarkı yazarları Kategori:Türk bağlamacılar Kategori:Türk müzik yapımcıları Kategori:Türk erkek sinema oyuncuları Kategori:Kral TV Video Müzik Ödülü sahipleri Kategori:20. yüzyıl Türk bestecileri Kategori:21. yüzyıl Türk bestecileri Kategori:İstanbul Plak sanatçıları Kategori:Kervan Plak sanatçıları Kategori:Altın Kelebek Ödülü sahipleri Kategori:Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Politika Kurulları üyeleri Kategori:1960'ların şarkıcıları Kategori:1970'lerin şarkıcıları Kategori:1980'lerin şarkıcıları Kategori:1990'ların şarkıcıları Kategori:2000'lerin şarkıcıları Kategori:2010'ların şarkıcıları Kategori:2020'lerin şarkıcıları Kategori:20. yüzyılda Türk erkek şarkıcılar Kategori:21. yüzyılda Türk erkek şarkıcılar