Luvice

Luvi dili veya Luvice, Anadolu halklarından olan Luvilerin konuşulmuş Hint- Avrupa dil ailesinin Anadolu dilleri grubuna mensup bir dildir. Aynı zamanda Hititlerin hiyeroglif yazılarında kullandıkları dildir. Mısır ve Girit hiyeroglif yazısından farklı olan bu hiyeroglif yazısı, daha çok mühürlerde ve kaya anıtları gibi büyük yazıtlarda kullanılmıştır. küçükresim|270px|Luvi dili konuşulan alanlar kırmızı renkle işaretlenmiştir. == Luviler == Anadolu’nun Hitit-öncesi tarihi henüz tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte 20. yy.’daki arkeolojik bulgular, Anadolu’ya yapılan Yunan göçünden çok daha önce bu topraklarda Anadolu’nun yerlileri sayılabilecek Luvilerin yaşadığını ortaya koymuştur. Hititlerin çivi yazılı belgelerinde bu halktan Luvili (Luvian / Luwi’li) olarak söz edilmektedir. Hitit İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra Hititlerin çivi yazısının unutulmuş olmasına karşın, Luvi dili ve yazısı biraz değişikliğe uğramakla birlikte Anadolu’da varlığını sürdürmüştür. Pelasgus (Pelasgos) adı verilen dili konuşan insanlardan kalma tarihsel adların Luvi dili temeline dayandığı ortaya çıkmıştır. == Luvice == Anadolu’nun en eski dillerinden biri olan Luvi dilinin ve lehçelerinin çözülmesi kültürel gelişimin Mezopotamya’dan veya Yunan yarımadasından Anadolu’ya değil, Anadolu’dan daha güneye ve batıya doğru yayıldığı tezini güçlendirmiştir. Luvi diliyle yazılan Hitit hiyeroglif yazısı H. T. Bossert’in katkılarıyla 1946 yılında çözülmeye başlanmış ve çözülme çalışması tam anlamıyla 1960'ta Emmanuel Laroche tarafından tamamlanmış olduğundan yer ve ilah adlarına ilişkin olarak Batı’da bu tarihten önceki etimolojik açıklama getiren yazılar, geçerliğini kaybetmeye başlamıştır. Makedonyalı İskender döneminde Anadolu’nun Luvi ve Hitit kökenli adları Helenleştirilmeye çalışılmışsa da esas yapılarını korumuşlardır. Anadolu ve Trakya’daki Yunanca yer adlarının yüzde yüzü olmasa da çok büyük bir kısmının Luvi dilindeki adlarından türetildiği anlaşılmış bulunmaktadır. Ayrıca Eski Yunanca sanılan pek çok kelimenin (dram, drama, tiyatro, komedya, tragedya v.s.) Luvi kökenli olduğu konusunda çeşitli görüşler bulunmaktadır. Luvi dili üzerine en fazla araştırma yapmış isimler arasında Emmanuel Laroche, 1973’te bu dili "Luvi dili" olarak kabul edip tanıtan David Hawkins, Piero Meriggi ve Ali M. Dinçol sayılabilir. Luvi sözcüğü Hitit dilinde “Işık İnsanı” anlamına gelir ki, Luvi dilinde "ışık, parıltı" anlamına gelen “LU” kökü birçok dile “ışık” anlamında geçmiş olup birçok dilde hâlen kullanılmaktadır (Örneğin, ilah Apollon’un Likyalı sıfatının kökeni Luvi dilinde ışık anlamına gelen, KURT anlamındaki “LYK” ya da "LU" sözcüğüdür ki sözcük, Latincede LUX biçimine dönüşmüştür. Ayrıca, Hellen dilinde hiçbir anlamı bulunmayan Apollon adının kökeni de Luvi dilinde "su" anlamına gelen "apa" sözcüğünden gelmekte olup ilk yazılışı Luvice ap(a)-ull(a)-wana’dır; bu ilah, Etrüskçede Aplu, Apulu ya da Aplum biçimlerinde belirtilmiştir). Günümüzde Likçe denilen Likya dilinin Luvi dilinin bir türevi olduğu kabul edilmektedir. Luvilerin yaşadığı kentlerden birinin Luvi dilinin konuşulduğu Truva (Troya) olduğu ileri sürülmüştür.The Language of the Trojans In Selected Writings, Calvert Watkins, 1994, L. Oliver et al., sayı:2, 700–717, Innsbruck.How to Kill a Dragon: Aspects of Indo- European Poetics, Calvert Watkins, 1995, s.144–51, New York and Oxford.The Luwians, Craig Melchert 2003, s.265-70, Boston: Brill Academic Publishers, ISBN 90-04-13009-8. == Luvi hiyeroglifleri == Dosya:CorumMuseumSteleHattusa.jpg Dosya:Museum of Anatolian Civilizations057 kopie1.jpg Dosya:NigdeMuseumAndaval.jpg Dosya:NigdeMuseumSteleNigde3.jpg Dosya:AdanaMuseumCineköy.jpg Dosya:AdanaMuseumCineköy2.jpg Dosya:AdanaMuseumCineköy3.jpg Dosya:AdanaMuseumCineköy4.jpg Dosya:AdanaMuseumCineköy5.jpg Dosya:Ancient Orient Museum Istanbul 2008 (2).JPG Dosya:Ancient Orient Museum Istanbul 2008.JPG Dosya:Hettite seal.jpg Dosya:Hieroglyph Luwian BOS.jpg Dosya:Hieroglyph Luwian logogram-marker.jpg Dosya:Hieroglyph Luwian sa.jpg Dosya:Hieroglyph Luwian tara.jpg Dosya:Hieroglyph Luwian wa.jpg Dosya:Hieroglyph Luwian word-divider.jpg == Dış bağlantılar == * Luvi-Hitit hiyeroglifleri-1 * Luvi-Hitit hiyeroglifleri-2 * Luvi-Hitit hiyeroglifleri-3 * Luvi-Hitit hiyeroglifleri-4 * Luvi-Hitit hiyeroglifleri-5 * Anadolu Uygarlıkları *Anatolianscripts.com - Luvi Hiyeroglifi == Kaynakça == * Türkiye’deki Tarihsel Adlar, Bilge Umar. * Kayıp Yazılar ve Diller, Johannes Friedrich. * Luviler: Anadolu'nun Gizemli Halkı, H. Craig Melehert, Ç:Barış Baysal-Çiğdem Çidamlı, Kalkedon Yayınları.