Eskimo maskeleri

küçükresim|250px|Elinde yaba gibi el maskesi (inglukellriik unatnquak ayautaunatek) olan Yupik şamanı (Angalkuq ya da Angalkuk) ve hasta çocuk (mikelnguq) , Nushagak, 1890'larFienup-Riordan 1994: 206 Eskimo maskeleri, hem Yupik hem de İnuit kolundan Eskimoların dans ya da şamanistik törenlerde kullandıkları maskelerdir. Malzeme olarak kuru odun, deri, kemik, boynuz, tüy, saç gibi şeyler kullanılır ve genelde parlak boyayla boyanır. Erken Paleo- Eskimo ve erken Dorset kültüründen kalan morsun fildişinden yapılma minyatür maskeler bulunmuşturHessel & Hessel 1998: 12–13. Günümüzde Eskimolar arasında Alaska Yupikleri özellikle maskeleriyle öne çıkarlar. == Adlandırma == Dil Şaman maskesi Yüz maskesi Yüz (face) Parmak maskesi (finger maskesttes) Açıklama Aleutça sagimaaglux̂ sagimaĝix̂ Supikçe (Batı: Kodiak) giinaquq giinaq giinaruangcut Supikçe (Doğu:Kenai & Prince William Sound) maaskaaq ggiinaq (Chenega) gginaq, ginaq (Nanwalek, Port Graham, Tatitlek) Sibirya Yupikçesi gginaqwaaq Yupikçe (Kuskokwim) nepcetaq kegginaquq kegginaq taruyamaarutek < kegginaq + -quq Yupikçe (Yukon) nepcetaq kegginaquq kegginaq tegumiak < kegginaq + -quq Yupikçe (Aşağı Yukon) avangcaq Nunivak Çupikçesi agayu caumaller tegumiar agayu- «to pray» İnyupikçe (North Slope, Kotzebue) kiiñaġuq kiiñaq < kiiñaq + -ġuq İnyupikçe (Kobuk) kigiñaŋŋuaq kigiñaq İnyupikçe (King Adası) kiinauq Batı Kanada İnuitçesi Doğu Kanada İnuitçesi ᑮᓇᕐᐸᒃ kiinaqpak ᑮᓇᙳᐊᖅ kiinannguaq fake/plays face Grönland İnuitçesi (Batı) kiinarpak kiinappak kiinaq huge face Grönland İnuitçesi (Doğu) kiiaappak == Tarih == Arkeolojik sitlerden elde edilen buluntulara göre Eskimo maskelerinin ilk örnekleri Erken Paleo-Eskimo dönemiyle Erken Dorset Kültürü döneminden kalmadır. Bu maskeler hayvan ruhlarının kişiselleştirilmiş biçimde temsil edildiği ritüeller gibi ayinlerde kullanıldığına inanılmaktadırOosten 1997: 90–91. == Malzeme == Sibirya Yupikleri, Grönland balinasından elde edilen balina çubuğunun esnek oluşu dolayısıyla geleneksel danslarda maske malzemesi olarak kullanır. == Halklarına göre maskeler == === Yupik maskeleri === Yupikler Eskimo maske geleneğini sürdürdükleri gibi Alaska yerli sanatında da maskeleriyle öne çıkarlar. Dansta kegginaquq denen yüz maskeleri (İng. forehead masks) yanında tegumiak ya da taruyamaarutek denen parmak maskeleri (finger maskettes) de kullanılırThe Living Tradition of Yup'ik Masks; Ann Feinup-Riordan; University of Washington Press, Seattle 1996. ISBN 0-295-97501-6. Şamanların kullandığı yüz maskelerine nepcetaq denir. Tek ya da çift olabilirler. Boyu birkaç inç, ağırlığı da birkaç kilo gelebilir. Yapımında birkaç kişinin emeği bulunabilir. Avın bereketli geçmesi için kullanılır. Maskeler törenlerde geleneksel olarak kullanıldıktan sonra imha edilir. Maskelerde labret, dövme, kar gözlüğü gibi aksesuarlar da kullanılır. Yupik maskeleri sürrealist değildirhttp://arctic.synergiesprairies.ca/arctic/index.php/arctic/article/download/1129/1155 ve mücevher tasarımcılarına da ilham kaynağı olur. === İnyupik maskeleri === Kuzey ve Kuzeybatı Alaska'da yaşayan İnyupiklerde maske (kiiñaġuq, kigiñaŋŋuaq < kiiñaq «surat») Güney ve Güneybatı Alaska'da yaşayan Yupiklerdeki kadar önem arzetmez. Şamanizmin yıkılmasından sonra maskelerin kullanım yeri öncelikle danslardır ve maskenin temsil ettiği doğaüstü kimliğe bürünme belirgin değildir.Robert F. Spencer (1959), The North Alaskan Eskimo, a study in ecology and society, Smithsonian Institution, Bureau of American Wthnology Bulletin 171 Maskeler törenlerde (Kivgiq, Uingarung) kullanılmak üzere yapılır ve dekoratif değildir. Kivgiq bayramında giyilen maskeler dalgıç kuşu derisinden ya da kuzgun başından oluşur. Dalgıç kuşlarının eti yense de daha çok maske yapımı için avlanılır. Yupik kadınlarında dansta görgü gereği bir halkayla parmaklara geçirilen yelpaze biçimli parmak maskeleri (Yupikçe tegumiak) oldukça yaygınken, İnyupiklerde bu uygulama çok az görülürThomas F. Johnston (1976), The Eskimo Songs of Northwestern Alaska ), Arctic, Vol 29, No 1 (1976), pp. 7-19. Balina avcısı İnyupiklerin maskeli bayramları vardır ve bu bayramlarda maskeler kullanılır. Fakat, 20. yüzyılın başlarında Hristiyan misyonerlerin baskısıyla bu maskele törenler yapılmaz olmuştur.. Seward Yarımadasındaki Qawiaraq İnyupikleri maske yapımında sahile vuran kuru ağaç kütüklerini kullanır ve kızılağaç kabuğundan elde edilen kırmızı ile söğüt ağacından elde edilen siyah renkle boyanır == Yeni maskeler == Brooks Sıradağlarında İçbölgede yaşayan Nunamiut İnyupiklerinde rengeyiği derisinden ve postundan yapılan maskeler Noel zamanı kutlamaları neşelendirmek amacıyla 1950 lerde Bob Ahgook, Justus Mekiana ve Zaccharias Hugo tarafından yapılmaya başlanmış ve zamanla bir gelenek hâline dönüşmüştür.Simon Paneak Memorial Museum : Skin Masks == Kaynakça == == Bibliyografya == * The tale title means: “The way life appeared”; the book title means: “Eskimo tales”; the series means: “The tales of world literature”. * * * * * * * * Translation of the original: