Avrupa Birliği'nin genişlemesi

küçükresim|sağ|250px|Avrupa Birliği genişleme süreci Avrupa Birliği'nin genişlemesi, Avrupa Birliği'nin yeni üye devletleri kabul etme sürecidir. Bu süreç ilke defa altı ülkenin Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu adı altında 1952'de başladı. Genişleme sürecinde AB, 2007'de Bulgaristan ve Romanya'nın da katılımı ile 27 ülkeye çıktı. 1 Temmuz 2013'te Hırvatistan birliğin 28. üyesi olmuştur. 2020'de Birleşik Krallık'ın birlikten ayrılmasıyla üye sayısı tekrar 27'ye düşmüştür. DateFormat = dd/mm/yyyy ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:20 right:40 bottom:30 top:15 Colors = id:dondurulma value:skyblue legend:Başvurunun_dondurulduğu_veya_geri_çekildiği_süreç id:müzakereler value:blue legend:Aday_adaylığı_süreci id:üyelik value:darkblue legend:Üyelik_dönemi id:avro_bölgesi value:black legend:Avro_bölgesi_üyelik_dönemi id:line1 value:gray(0.9) id:line2 value:gray(0.7) Period = from:01/01/1945 till:01/01/2013 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950 gridcolor:line2 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1951 gridcolor:line1 AlignBars = justify Legend = left:40 top:100 BarData= bar:Fransa bar:Almanya bar:İtalya bar:Belçika bar:Hollanda bar:Lüksemburg bar:İrlanda bar:Birleşik_Krallık bar:Danimarka bar:Norveç bar:Yunanistan bar:Portekiz bar:İspanya bar:Turkey bar:Fas bar:Avusturya bar:Kıbrıs_Rum_Yönetimi bar:Malta bar:İsveç bar:Finlandiya bar:İsviçre bar:Macaristan bar:Polonya bar:Romanya bar:Slovakya bar:Letonya bar:Estonya bar:Litvanya bar:Bulgaristan bar:Çek_Cumhuriyeti bar:Slovenya bar:Hırvatistan bar:Makedonya bar:Karadağ bar:Arnavutluk bar:İzlanda bar:Sırbistan bar:Bosna_Hersek PlotData= width:14 fontsize:M textcolor:black anchor:from align:left bar:Fransa color:üyelik from:23/07/1952 till:01/01/2002 shift:(-37,-5) text:Fransa color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Almanya color:üyelik from:23/07/1952 till:01/01/2002 shift:(-80,-5) text:(Batı) Almanya color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:İtalya color:üyelik from:23/07/1952 till:01/01/2002 shift:(-24,-5) text:İtalya color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Belçika color:üyelik from:23/07/1952 till:01/01/2002 shift:(-42,-5) text:Belçika color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Hollanda color:üyelik from:23/07/1952 till:01/01/2002 shift:(-61,-5) text:Hollanda color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Lüksemburg color:üyelik from:23/07/1952 till:01/01/2002 shift:(-62,-5) text:Lüksemburg color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:İrlanda color:müzakereler from:31/07/1961 till:14/01/1963 shift:(-36,-5) text:İrlanda at:14/01/1963 shift:( 05,-5) text:geri_çekildi textcolor:black at:31/07/1961 shift:( 02,-5) text:1 textcolor:black color:dondurulma from:14/01/1963 till:11/05/1967 color:müzakereler from:11/05/1967 till:31/12/1972 at:11/05/1967 shift:( 02,-5) text:2 textcolor:black color:üyelik from:01/01/1973 till:01/01/2002 color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Birleşik_Krallık color:müzakereler from:10/08/1961 till:14/01/1963 shift:(-80,-5) text:Birleşik Krallık at:31/07/1961 shift:( 02,-5) text:1 textcolor:black at:14/01/1963 shift:( 05,-5) text:veto textcolor:red color:müzakereler from:10/05/1967 till:31/12/1972 at:10/05/1967 shift:( 02,-5) text:2 textcolor:black color:üyelik from:01/01/1973 till:end bar:Danimarka color:müzakereler from:10/08/1961 till:14/01/1963 shift:(-47,-5) text:Danimarka at:14/01/1963 shift:( 05,-5) text:geri_çekildi textcolor:black at:10/08/1961 shift:( 02,-5) text:1 textcolor:black color:dondurulma from:14/01/1963 till:11/05/1967 color:müzakereler from:11/05/1967 till:31/12/1972 at:11/05/1967 shift:( 02,-5) text:2 textcolor:black color:üyelik from:01/01/1973 till:end bar:Norveç color:müzakereler from:30/04/1962 till:14/01/1963 shift:(-39,-5) text:Norveç color:dondurulma from:14/01/1963 till:21/07/1967 at:14/01/1963 shift:( 05,-5) text:geri_çekildi textcolor:black at:30/04/1962 shift:( 02,-5) text:1 textcolor:black color:müzakereler from:21/07/1967 till:25/09/1972 color:dondurulma from:25/09/1972 till:25/11/1992 at:25/09/1972 shift:( 05,-5) text:geri_çekildi textcolor:black at:21/07/1967 shift:( 02,-5) text:2 textcolor:black color:müzakereler from:25/11/1992 till:28/11/1994 color:dondurulma from:28/11/1994 till:end at:28/11/1994 shift:( 05,-5) text:geri_çekildi textcolor:black at:25/11/1992 shift:( 02,-5) text:3 textcolor:black bar:Yunanistan color:müzakereler from:12/06/1975 till:31/12/1980 shift:(-38,-5) text:Yunanistan color:üyelik from:01/01/1981 till:01/01/2002 color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Portekiz color:müzakereler from:28/03/1977 till:31/12/1985 shift:(-44,-5) text:Portekiz color:üyelik from:01/01/1986 till:01/01/2002 color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:İspanya color:müzakereler from:28/07/1977 till:31/12/1985 shift:(-31,-5) text:İspanya color:üyelik from:01/01/1986 till:01/01/2002 color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Turkey color:müzakereler from:14/04/1987 till:end shift:(-38,-5) text:Türkiye at:03/10/2005 shift:(-05,-5) text:müzakere textcolor:redorange bar:Fas color:müzakereler from:20/07/1987 till:01/10/1987 shift:(-43,-5) text:Fas at:01/10/1987 shift:( 05,-5) text:reddedildi textcolor:red bar:Avusturya color:müzakereler from:17/07/1989 till:31/12/1994 shift:(-38,-5) text:Avusturya color:üyelik from:01/01/1995 till:01/01/2002 color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:Kıbrıs_Rum_Yönetimi color:müzakereler from:03/07/1990 till:30/04/2004 shift:(-40,-5) text:Kıbrıs_Rum_Yönetimi color:üyelik from:01/05/2004 till:01/01/2008 color:avro_bölgesi from:01/01/2008 till:end bar:Malta color:müzakereler from:03/07/1990 till:01/11/1996 shift:(-31,-5) text:Malta color:dondurulma from:01/11/1996 till:31/10/1998 color:müzakereler from:31/10/1998 till:30/04/2004 at:01/11/1996 shift:( 02,-5) text:donduruldu textcolor:black color:üyelik from:01/05/2004 till:01/01/2008 color:avro_bölgesi from:01/01/2008 till:end bar:İsveç color:müzakereler from:01/07/1991 till:31/12/1994 shift:(-43,-5) text:İsveç color:üyelik from:01/01/1995 till:end bar:Finlandiya color:müzakereler from:18/03/1992 till:31/12/1994 shift:(-41,-5) text:Finlandiya color:üyelik from:01/01/1995 till:01/01/2002 color:avro_bölgesi from:01/01/2002 till:end bar:İsviçre color:müzakereler from:25/05/1992 till:06/12/1992 shift:(-59,-5) text:İsviçre color:dondurulma from:06/12/1992 till:end at:06/12/1992 shift:( 05,-5) text:dondurulma textcolor:black bar:Macaristan color:müzakereler from:31/03/1994 till:30/04/2004 shift:(-46,-5) text:Macaristan color:üyelik from:01/05/2004 till:end bar:Polonya color:müzakereler from:05/04/1994 till:30/04/2004 shift:(-39,-5) text:Polonya color:üyelik from:01/05/2004 till:end bar:Romanya color:müzakereler from:22/06/1995 till:31/12/2006 shift:(-46,-5) text:Romanya color:üyelik from:01/01/2007 till:end bar:Slovakya color:müzakereler from:27/06/1995 till:30/04/2004 shift:(-44,-5) text:Slovakya color:üyelik from:01/05/2004 till:01/01/2009 color:avro_bölgesi from:01/01/2009 till:end bar:Letonya color:müzakereler from:13/10/1995 till:30/04/2004 shift:(-33,-5) text:Letonya color:üyelik from:01/05/2004 till:end bar:Estonya color:müzakereler from:24/11/1995 till:30/04/2004 shift:(-40,-5) text:Estonya color:üyelik from:01/05/2004 till:01/01/2011 color:avro_bölgesi from:01/01/2011 till:end bar:Litvanya color:müzakereler from:08/12/1995 till:30/04/2004 shift:(-49,-5) text:Litvanya color:üyelik from:01/05/2004 till:end bar:Bulgaristan color:müzakereler from:14/12/1995 till:31/12/2006 shift:(-44,-5) text:Bulgaristan color:üyelik from:01/01/2007 till:end bar:Çek_Cumhuriyeti color:müzakereler from:17/01/1996 till:30/04/2004 shift:(-77,-5) text:Çekya color:üyelik from:01/05/2004 till:end bar:Slovenya color:müzakereler from:10/06/1996 till:30/04/2004 shift:(-44,-5) text:Slovenya color:üyelik from:01/05/2004 till:01/01/2007 color:avro_bölgesi from:01/01/2007 till:end bar:Hırvatistan color:müzakereler from:21/02/2003 till:end shift:(-38,-5) text:Hırvatistan at:03/10/2005 shift:(-05,-5) text:katılım textcolor:darkblue bar:Makedonya color:müzakereler from:22/03/2004 till:end shift:(-59,-5) text:Makedonya bar:Karadağ color:müzakereler from:15/12/2008 till:end shift:(-59,-5) text:Karadağ at:29/06/2012 shift:(-33,-5) text:müzakere textcolor:redorange bar:Arnavutluk color:müzakereler from:28/04/2009 till:end shift:(-38,-5) text:Arnavutluk bar:İzlanda color:müzakereler from:17/07/2009 till:end shift:(-38,-5) text:İzlanda at:27/07/2010 shift:(-9,-5) text:müzakere textcolor:redorange bar:Sırbistan color:müzakereler from:22/12/2009 till:end shift:(-38,-5) text:Sırbistan * 1957’de Roma Anlaşması ile Avrupa Ekonomik Topluluğu kuruldu. Kurucu altı Avrupa ülkesi Batı Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda, İtalya, Lüksemburg'dan oluşuyordu. Aynı ülkeler 1952 tarihli AKÇT’nin de kurucusuydu. * 1969 Lahey Zirvesi'nde topluluğa katılma talebinde bulunan Birleşik Krallık, İrlanda, Norveç ve Danimarka’ya ilişkin müzakerelerin başlatılması kararı alındı. * 1972 yılında Birleşik Krallık, Danimarka ve İrlanda tam üye olarak topluluğa girdi. (Norveç’in katılım anlaşması adı geçen ülkede yapılan referandum ile reddedildi.) İlk genişleme süreci sona erdi. * Yunanistan 1976 yılındaki tam üyelik başvurusunu izleyerek 1981’te topluluğa katıldı. Yine 70'li yıllarda tam üyelik başvurusu yapan Portekiz ve İspanya’nın da 1985’te topluluğa katılmasıyla birlikte üye sayısı 12’ye yükseldi ve ikinci genişleme süreci tamamlandı. * Katılan her bir ülkeyle birlikte topluluk, siyâsetini, üye devletler arasında güç ve yetki dağılımlarını gözden geçirmek zorunda kaldı. Bu paralelde örneğin ikinci genişleme süreci, topluluğun anayasal yapısının değiştirilmesi görüşünü gündeme getirdi. İspanya ve Portekiz’in katılımı ile birlikte Avrupa Tek Pazarı üzerinde anlaşıldı. 1992 sonuna dek mal, hizmet ve sermayenin serbest dolaşımı hedeflendi. * Avrupa Ekonomik Topluluğu’na üye 12 devlet tarafından 1992’de imzalanan Maastricht Antlaşması, topluluğa kapsamlı değişiklikler getirdi; Avrupa Ekonomik Topluluğu üzerinde ve onu da kapsayan Avrupa Birliği bu anlaşmayla biçimlendirildi. Anlaşmanın getirdiği yeni boyutla birlikte 1995 yılında İsveç, Finlandiya ve Avusturya da topluluğa katıldı. Üye ülke sayısı 15’e ulaştı ve üçüncü genişleme süreci yaşandı. * Soğuk Savaş’ın sona ermesi beraberinde topluluğun stratejilerini yeniden gözden geçirmesini ve yeni strateji arayışlarına girmesini getirdi. Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri de topluluk gündemine girdi. * Avrupa Birliği, 1989 yılında Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine destek amaçlı bir mali çerçeve hazırladı. Bu ülkelere pazar ekonomisine geçişleri sürecinde verilecek kredilerin sağlanması için Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nı kurdu. * 1989-91 yılları arasında Polonya, Çekoslovakya, Bulgaristan, Romanya ve Macaristan ile ticaret ve iş birliği anlaşmaları yapıldı. * Ticaret ve iş birliği anlaşmalarının yetersiz kalması üzerine 1990 yılındaki Dublin Zirvesi’nin ardından Ortaklık Anlaşmaları gündeme geldi. 1991-95 yılları arasında 10 Avrupa ülkesi ile Ortaklık Anlaşması imzalandı. Bu anlaşmalar taraflar arasındaki yasal zemini oluşturdu. * Orta ve Doğu Avrupa ülkelerine adaylık perspektifinin verilmesi ise Kopenhag Zirvesi ile gündeme geldi. 1993 tarihli Kopenhag Zirvesi’nin konuya ilişkin kararı şöyleydi: * AB’nin Orta ve Doğu Avrupa ülkelerini içeren genişlemeye hazırlanma siyâseti kapsamında Avrupa Komisyonu bir rapor yayınladı. “Gündem 2000” başlıklı ve 1997 tarihli bu rapor, aday ülkelerle ilişkiler, bu ilişkilerin nasıl ve ne şekilde geliştirileceği ve genişlemenin etkileri ile ilgili ayrıntıları içeriyordu. Raporun yayınlandığı dönemde görüş bildiren Komisyon, hiçbir aday ülkenin bu ölçütleri tam olarak yerine getiremediğini vurguladı. Polonya, Slovenya, Çekya, Estonya ve Macaristan’ı orta vadede bu kriterlere ulaşabilecek beş ülke olarak belirledi. Diğer aday ülkeler konusunda ise katılım müzakerelerinin başlatılmasına ilişkin olarak olumsuz görüş belirtti. * 1997 Lüksemburg Zirvesi’nde aday ülkeler müzakerelere hazır olup olmadıkları noktasından hareketle birinci ve ikinci dalga ülkeler olarak sınıflandırıldı. Müzakerelere hazır olan ülkeler ilk dalgayı, diğerleri ise ikinci dalgayı oluşturdu. Komisyon ilk dalga ülkelerle tam üyelik müzakerelerine 1998’de başlanmasını önerdi. Ancak zirvede 10 Orta ve Doğu Avrupa ülkesinin yanı sıra Kıbrıs’ın AB üyeliği de teyit edildi. Ekim 1996’daki iktidar değişikliği nedeniyle üyelik başvurusunu geri çeken Malta ele alınmadı. * 1998’de 10 Orta Avrupa ülkesi ve Kıbrıs’ın adaylık süreci başlatıldı. Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Polonya ve Kıbrıs’ın üyelik görüşmeleri başladı. Malta AB adaylığını yeniledi. * 1999’da Berlin’de toplanan AB Zirvesi, Orta Avrupa ülkelerine verilen üyelik öncesi yardımların 2000 yılından itibaren iki katına çıkarılmasını kararlaştırdı. * Helsinki Zirvesi’nde Bulgaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Romanya ve Slovakya’yla üyelik görüşmelerine geçilmesi kararlaştırıldı ve Türkiye’nin adaylığı onaylandı. * 2000’de diğer 6 aday ülkeyle üyelik görüşmeleri başladı. Yaşanan görüş ayrılıklarına rağmen AB kurumlarını, sayısını iki katına çıkan üyelere hazırlamak amacıyla düzenlenen Nice Anlaşması sonuçlandırıldı. pek çok alanda veto uygulaması çoğunluk oyu esasıyla değiştirildi. * Avrupa Komisyonu’nda her üye ülkenin tek bir Komisyon üyesiyle temsil edilmesi ve Avrupa Parlamentosu’nun sandalye sayısının 740’a çıkarılması kararlaştırıldı. Bakanlar Kurulu’ndaki oy dağılması, Türkiye dışında şimdiki ve gelecekteki aday ülkeler dikkate alınarak yeniden belirlendi. * 2001 Aralık ayında Laeken’deki zirvede 2004 yılına kadar birliğe üyeliğe hazır olacak 10 ülkenin adı açıklandı. Bunlar: Kıbrıs, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya, Çekya ve Slovenya. * 1 Ocak 2002’de Avrupa tek para birimi Euro tedavüle girdi. * 1 Mayıs 2004’te AB 10 yeni ülkeyi üyeliğe kabul etti. AB tarihinin en büyük genişleme hamlesi ardından birliğin üye sayısı 25’e yükseldi. * 29 Ekim 2004’te Avrupa Birliği liderleri, birliğin ilk anayasasını imzaladılar. * 8 Aralık 2004'te Romanya ile üyelik müzakereleri tamamlandı. * 3 Ekim 2005'te Türkiye ile üyelik müzakereleri başladı. * 1 Ocak 2007'de Bulgaristan ve Romanya Birliğe katıldı. * 1 Temmuz 2013'te Hırvatistan Birliğe katıldı. Birliğin üye sayısı 28’e yükseldi. *31 Ocak 2020'de Birleşik Krallık 4 yıllık sürecin ardından birlikten ayrıldı. Üye sayısı 27'e indi. Bu süreç Brexit olarak adlandırıldı. == Dış bağlantılar == * Avrupa Birliği resmi sayfası == Kaynakça ==