Pritzker Mimarlık Ödülü

Pritzker Mimarlık Ödülü, Hyatt Vakfı tarafından 1979’dan beri her sene verilen bir mimarlık ödülü olup yeteneği, önsezileri ve sorumluluk bilinciyle, topluma ve mimarlığa anlamlı katkılar sağlayan mimarları onurlandırma amacı taşır. Hyatt Vakfı 1979 yılında Jay A. Pritzker ve eşi Cindy Pritzker tarafından Pritzker Mimarlık Ödülleri’ni vermek için kuruldu ve de finansmanı hâlen Pritzker ailesi tarafından sağlanmaktadır. Milliyet, ırk, köken veya ideoloji ayrımı yapılmaksızın verilen ödül 100.000 Amerikan Doları ve 1987 yılından beri üzerine Latince: Firmitas, Utilitas, Venustas (Türkçe: Sağlamlık, İşe Yararlık, Zariflik) yazılmış bir bronz madalyadır. Bu madalyanın ilham kaynağı Vitruvius'dur. 1987 yılına kadar da Henry Moore tarafından tasarlanmış heykeller, para ödülüne ek olarak, verilmekteydi. 2006 yılında ödülü kazanan ünlü Brezilyalı mimar Paulo Mendes da Rocha'nın ödülü ilk defa Türkiye’de bir törenle 30 Mayıs 2006 tarihinde Dolmabahçe Sarayı'nda verilmiştir. Prizker Vakfı adına konuşan Thomas Pritzker, her sene farklı bir ülkede ödül töreninin düzenlenmesini tercih ettiklerini belirterek 2006 yılında Türkiye’nin ve Dolmabahçe Sarayı’nın seçilme nedenini “Yüzyıllardır doğu ve batı kültürlerinin kavşak noktasında yer alan bu coğrafyada mimariye karşı olan farkındalığı artırmak” olarak özetledi. 2020 itibarıyla hâlen ödül komisyonu başkanı olan Martha Thorne, gerek bu ödülü geçmişte kazanan mimarlardan gerekse "mimarlık sektoründe tecrübeli ve ilgili" akademisyenler, eleştirmenler ve diğerlerinden aday göstermelerini beklediklerini belirtir. Ayrıca "her sene 1 Kasım’a kadar, ülkesinde lisanslı herhangi bir mimar da kişisel tavsiyesini komisyona bildirebilir. Her sene oluşturulan jüri "mimarlık, iş dünyası, eğitim, basın ve kültür alanlarında tanınmış" beş ila dokuz uzmandan oluşur. Bu üyeler o seneki ödülün sahibini ilkbaharın başında seçer. Mimarlık dünyasının bir nevi Nobel'i sayılan ve en prestijli ödülü olarak kabul edilen Pritzker Mimarlık Ödülü için bugüne kadar 47 ülkeden, 500'den fazla kişi veya oluşum bu ödül için adaylar önerdi. Bu ödülün ilk sahibi olan Philip Johnson’a ödülü takdim edilirken “50 yıllık tasarım yeteneğinin ve enerjisinin sayısız müze, tiyatro, kütüphane, müstakil ev, bahçe ve ofis yapılarında hayat kazandığı” belirtilmiştir. Ödülü 2004 yılında kazanan Zaha Hadid, bu ödülü kazanan ilk kadın mimardır. Ryue Nishizawa 44 yaşında bu ödülü kazanan en genç mimardır, Frei Otto ise 89 yaşında bu ödülü kazanan en yaşlı mimardır. Pritzker Ödülü tarihinde geniş çaplı tartışmalara da neden oldu. 1991 yılında ödülün Robert Venturi'ye verilip ortağı Denise Scott Brown'a verilmemiş olması, meslekteki cinsiyet eşitsizliğine işaret edilerek tepki topladı. Pritzker komitesi, ödülün yalnız kişilere verildiğini açıklayarak kararlarını savunmuşsa da, sonraki yıllarda bu kararını değiştirerek ödülü kurucu ortaklara birlikte vermeye başladı. İlk olarak 2001 yılında ödül Jacques Herzog ve Pierre de Meuron'a birlikte verildi, 2010 yılında da ortaklar Kazuyo Sejima ve Ryue Nishizawa birlikte ödüllendirildi. Bu gelişmeler üzerine, ödülün Denise Scott Brown'a da verilip haksızlığın telafi edilmesi talebiyle 2013 yılında başlatılan uluslararası bir imza kampanyasıyla 9 binin üzerinde imza toplandı, fakat Pritzker komitesi geçmiş yıllara yönelik ödül verilemeyeceğini açıklayarak talepleri reddetti. Bu karar üzerine Denise Scott Brown, "bana bir ödül değil, bir ödül seremonisi borçları var" cevabını verdi. Pritzker tarihinde ödül yalnız beş kadın mimara, Zaha Hadid, Kazuyo Sejima, Carme Pigem, Yvonne Farrell ve Shelley McNamara'ya verilmiştir. == Ödülü kazananlar == Sene Ödülü kazanan Ülke Projelerinden örnek (Tamamlandığı yıl) Projelerinden örnek (Tamamlandığı yıl) Ödül töreninin gerçekleştiği mekân Ref 1979 ABD 100px Cam Ev (1949) Dumbarton Oaks 1980 Meksika 100px Torres de Satélite (1957) Dumbarton Oaks 1981 Büyük Britanya 100px Seeley Tarih Kütüphanesi (1968) Ulusal Yapı Müzesi 1982 ABD 100px Knights of Columbus Binası (1969) Art Institute of Chicago 1983 ABD 100px Ulusal Sanat Galerisi (Doğu Kanadı – 1978) Metropolitan Sanat Müzesi 1984 ABD 100px High Museum of Art (1983) Ulusal Sanat Galerisi 1985 Avusturya 100px Abteiberg Müzesi (1982) Huntington Kütüphanesi 1986 Batı Almanya 100px Christi Auferstehung (1968) Worshipful Company of Goldsmiths 1987 Japonya 100px Amerikan Tıp Derneği Genel Merkezi (1987) Kimbell Sanat Müzesi 1988 ABD 100px Beinecke Nadir Kitaplar ve El Yazmaları Kütüphanesi (1963) Art Institute of Chicago 1988 Brezilya 100px Brasilia Katedrali (1958) Art Institute of Chicago 1989 Kanada ABD 100px Santa Monica Place (1980) Tōdai-ji 1990 İtalya 100px Bonnefanten Müzesi (1990) Palazzo Grassi 1991 ABD 100px National Gallery, Sainsbury Kanadı (1991) Iturbide Sarayı 1992 Portekiz 100px Portekiz Pavyonu, Expo’98 (1998) Harold Washington Kütüphanesi 1993 Japonya 100px Tokyo Metropolitan Gymnasium (1991) Prag Kalesi 1994 Fransa 100px Fransa Başkonsolosluğu, Berlin (2003) The Commons 1995 Japonya 100px Nagaragawa Kongre Merkezi (1995) Versay Sarayı 1996 İspanya 100px Kursaal Sarayı (1999) Getty Center 1997 Norveç 100px Norveç Buzul Müzesi (1991) Guggenheim Müzesi Bilbao 1998 İtalya Kansai Havaalanı (1994) Beyaz Saray 1999 Büyük Britanya 100px Millennium Köprüsü (2000) Altes Museum 2000 Hollanda 100px Second Stage Theatre (1999) Kudüs Arkeoloji Parkı 2001 Herzog & de Meuron İsviçre 100px Tate Modern (2000) Monticello 2002 Avustralya 100px Berowra Waters Inn (1983) Capitol Tepesi 2003 Danimarka 100px Sidney Opera Evi (1973) San Fernando Güzel Sanatlar Kraliyet Akademisi 2004 Büyük Britanya 100px Köprü Pavyonu (2008) Hermitage Müzesi 2005 ABD 100px San Francisco Federal Binası (2007) Jay Pritzker Pavyonu 2006 Brezilya 100px Estádio Serra Dourada (1975) Dolmabahçe Sarayı 2007 Büyük Britanya 100px Lloyd Binası (1986) Banqueting House, Whitehall 2008 Fransa 100px Torre Agbar (2005) Kongre Kütüphanesi 2009 İsviçre 100px Therme Vals (1996) Buenos Aires Yasama Sarayı 2010 SANAA Japonya 100px 21. Yüzyıl Çağdaş Sanatlar Müzesi, Kanazawa (2003) Ellis Adası 2011 Eduardo Souto de Moura Portekiz 100px Braga Belediye Stadyumu, Braga (2004) Andrew W. Mellon Oditoryumu 2012 Wang Shu Çin 100px Ningbo Müzesi, Ningbo (2008) Pekin 2013 Toyo Ito Japonya 100px Sendai Mediatheque, Sendai (2001) John F. Kennedy Başkanlık Kütüphanesi ve Müzesi 2014 Shigeru Ban Japonya 100px Centre Pompidou-Metz, Metz (2010) Rijksmuseum Amsterdam 2015 Almanya 100px Olimpiyat Stadyumu (Münih) New World Center, Miami Pritzker Prize for Frei Otto, German Architect, Announced After His Death , Robin Pogrebin, The New York Times, March 10, 2015 2016 Şili 100px Siyam Kuleleri, Şili Papa Katolik Üniversitesi Birleşmiş Milletler Genel Merkezi, New York City 2017 Rafael Aranda, Carme Pigem & Ramón Vilalta (RCR Arquitectes) İspanya 100px Sant Antoni Kütüphanesi, Barselona (2008) Akasaka Sarayı, Tokyo 2018 B. V. Doshi Hindistan 100px Hint Yönetim Bilimleri Enstitüsü (1977–1992) Ağa Han Müzesi, Toronto 2019 Arata Isozaki Japonya 100px Art Tower Mito (1990) Versay Sarayı 2020 Yvonne Farrell ve Shelley McNamara İrlanda 100px Bocconi Üniversitesi (2008) == Notlar == * Kevin Roche İrlanda’da doğmuştur. * I. M. Pei Çin’de doğmuştur. * Frank Gehry Kanada’da doğmuştur. * Zaha Hadid Irak’da doğmuştur. == Dipnotlar == == Ayrıca bakınız == * Mimarlık ödülleri listesi == Dış bağlantılar == * Pritzker Mimarlık Ödülü Resmî İnternet Sayfası