Ötüken

Ötüken Türk, Moğol ve Orta Asya tarihlerinde kutsal başkenttir. Ötügen olarak da söylenir. Çince kaynaklarda U-te-kien şeklinde geçtiği ve Çin kaynaklarında dağ ismi olarak geçen Tu-kin, Yü-tü-kiün ile ilişkili olabileceği belirtilmektedir.V. Thomsen, Samlede Afhandlinger, III, Kopenhagen, 1922); Alm. trc. H. H. Schaeder, Alttürkische Inschriften aus der Mongolei, in Übersetzung und mit Einleitung (aus dem Dänischen in den 'Samlede Afhandlinger), Z D M G, XXV (Leipzig, 1924), 121-175; Türk. trc. Ragıp Hulusi (1926), Moğolistan'daki Türkçe kitâbeler Ötügen (Ötüken) Türklerin yeryüzünde ilk var olduğu ve oradan Dünya’ya dağıldığı yerin adı olarak da kabul edilmektedir. Orhun Nehri kaynaklarını bu bölgeden alır ve Göktürk Devleti’nin de başkenti yine bu yörede kurulmuştur.Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 15) İnanca göre bütün büyük devletlerin başkenti burada kurulmalı idi. Gerçekten de pek çok Türk ve Moğol Devleti biraz genişledikten sonra başkentlerini bu bölgeye taşımışlardır. Ötüken dağının Nama (Namı veya Namu) adında bir koruyucu ruhu vardı. Ötüken eski Türklerin (Göktürk vb.) geleneksel inancı Tengricilikte Toprak Ana'ya verilen isimlerden biridir. Moğollarda Etugen, Itügen ya da Odigan gibi şekillerine de rastlanır. Ötüken- Kültü, Tengri-Kültü ile birlikte özellikle Göktürk Kağanlığı sırasında büyük önem kazanmıştır. Köktürkler, Uygurlar ve Kırgızların merkezleri, uzun süre, kutsal kabul edilen, Ötüken ormanı olmuştur. Ötüken Ormanı'nın merkez olmasını ve buraya adeta kutsallığın verilmesi, Orhun Yazıtlarında da göze çarpmaktadır. Ötüken ormanı, adeta; dışarıdaki kötülüklere karşı, sığınılacak güvenli bir ev olarak tasvir edilir.Erdem,KONUR,"Orhun Yazıtlarında Sosyal ve Siyasi Mesajlar ",Çukurova Üniversitesi Türkoloji Merkezi Eski inanca göre, Toprak Ana'nın keyfi ağaçların durumundan belli olur. Eğer ağaçlar sağlıklı ve güçlü yetişiyor ve bol meyve veriyorlarsa, Toprak Ana'nın insanlardan memnun olduğuna inanılır. Toprak Ana'ya edilen bir dua, güçlü ve büyük bir ağaca doğru yöneltilir. ===Natıkay=== Natıkay veya Natıgay - Türk ve Moğol mitolojisinde Toprak Tanrısı. Ötüken'in eşi olarak görülür. Çocukları, hayvanları ve bitkileri korur. Marko Polo’nun SeyahatnamesindeThe Travels of Marco Polo, Aldo Ricci, Luigi Foscolo Benedetto, Translated Into English from the Text of L.F. Benedetto adı geçer.Original Institutions of Self- Organization Among Mongols, Erjen Khamaganova, Indiana University, Bloomington, USA Moğollar tarafından saygı gösterilen bir Tanrı olduğundan bahsedilir. Onun için keçeden ve kumaştan bir saygı alanı yapılırdı. Erkekler sağ, kadınlar sol ve çocuklar önüne dizilirdi.Travels Of Marco Polo, Henry Yule - (London, J. Murray, 1871) Chapter LIII and Chapter XX ==Eski Kayıtlar== === Bilge Kağan Yazıtı === Bilge Kağan, Orhun Yazıtları'nda Ötüken Dağı'nın 'Türk memleketinin yüreği' olarak önemini dile getirmiştir.Hatta yazıtlarda, Çinlilerin oyunlarına karşı koyup direnebilmek için "Ötüken Ormanı'nından ayrılmayın." öğüdü verilmiştir. Ötüken şu an Rusya ve Moğolistan arasında bir yerde, yani Orhun Nehri'nin kaynaklarına yakındır.Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi (Cilt-1, Sayfa 2) === Divânu Lügati't-Türk === Kaşgarlı Mahmud, Divânu Lügati't-Türk'te; "اتوكان Ötüken" "Tataristan çöllerinde bir yer adı. Uygur iline yakındır."TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanı şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca Kaşgarlı, çizdiği haritada, Basmıl bozkırlarının altında, "Feyafi-yi Tatar" (فإيافي تتار) Tatar bozkırlarını İli Nehri'nin sol tarafında (batısında) göstermiştir. === Çin Kaynaklarında === Ötüken (Eski Türkçe: 10px10px10px 10px10px10px10px, Ötüken yış, Çince: 於都斤山Chou Kitabı, Cilt 50, Kuzey Hanedanlar Tarihi, Cilt 9, 都尉揵山 Tang Kitabı, Cilt 199-II, 烏德鞬山/乌德鞬山Tang Kitabı, Cilt 93, 都斤山Sui Kitabı, Cilt 84, Yeni Tang Kitabı, Cilt 215-I, Tzu chih t'ung chien, Cilt 175, 大斤山Kuzey Hanedanlar Tarihi, Cilt 73, Cilt 76, Cilt 99, Sui Kitabı, Cilt 53, Cilt 65, Cilt 84, Tzu chih t'ung chien, Cilt 179, 郁督軍山/郁督军山; "Ötüken Ormanı", 10px10px 10px10px10px10px, Ötüken yer; "Ötüken Yeri") adı verilen, ormanlarla kaplı bir dağ, eski Türkler için çok kutsal sayılır. == Etimoloji == (Öt/Öd) ve (Ed/Et) kökünden türemiştir. Ötümek (dua etmek), etmek (gücü yetmek) ve utağan (döl yatağı)Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) anlamlarını içerir. Etmek (yapmak) fiili ile de bağlantılıdır. Ötög Moğolcada ayı demektir ve ayının yuvası toprağın içinde olup aynı zamanda kutlu sayılan bir hayvandır. ==Benzer yer adları== Günümüzde Ötüken toponomisi ile ilgili Tıva Cumhuriyeti'nde Ödügen Tayga (orman) bulunmaktadır. Eskiden Türklerin yaşadığı yörelerden Buryatya'nın başkenti ise Ulan Ude olup Ude sözü aslında Öde olup anlamı da vakit, zaman anlamındadır. == Kaynakça == == Ayrıca bakınız == * Etügen == Dış bağlantılar == * Türk Mitolojisi Sözlüğü, Pınar Karaca * Tatar Türkçesinde өтүген/Ötügen sözünün anlamı * Tuva Türkçesinde Ötüken ormanı şarkısı * Kırgız Türkçesinde Ötüken'in tanımı * Kazak Türkçesinde Ötüken'in tanımı ve Orhun- Yenisey Yazıtlarında geçtiği yerler * Kırgız Türkçesinde Tarih Boyunca Türk merkez şehirleri * Kazak Türkçesinde Ötüken ile ilgili bilgiler * Batı Moğolistan Bayölke şehrindeki Türklerin portali-Kazak Türkçesinde * Kazak Türkçesi Vikipedisinde Ötüken etimolojisi * Ötüken-Kazak Türkçesinde * Ötüken ve dolayı-Kazak Türkçesinde * Rus tariçi Gumilev'in Tarih kitabı -Kırgız Türkçesinde Kategori:Türk mitolojisi Kategori:Göktürk Kağanlığı Kategori:Moğolistan coğrafyası Kategori:Moğol mitolojisi