İnsan evrimi zaman çizelgesi

İnsan evrimi zaman çizelgesi, insan türlerinin evrimindeki belli başlı önemli olayları ve insan atalarının evrimsel tarihlerini özetlemektedir. Bunun yanında Homo sapiens türünün atası olabilecek canlıların, tür ve cinslerin kısa bir açıklamasını içerir. Temel olarak Abiyogenez'in konusu olan yaşamın kökeni bu zaman çizelgesinde konu edinmemiş olup insanın oluşumuna götüren ön ataların olası bir soy çizgisi ele alınmıştır. Bu zaman çizelgesi, paleontoloji, gelişim biyolojisi ve morfoloji alanında elde edilen verilerin yanında anatomik ve genetik veri çalışmalarına da dayanır. İnsan evriminin tüm yönleriyle araştırılması antropolojinin önemli bir bileşenidir. == Homo sapiens sınıflandırması == Modern insan Homo sapiens'in ve onun ön atalarının kladistik soy çizgisi (taksonomik sıralaması) aşağıdaki gibidir: Taksonomi İsim Yaygın isim Milyonlarca yıl önce (başlangıç) Üst âlem Ökaryot Çekirdeğe sahip hücreler 1,800,000,000 yıl önce Âlem Animalia Hayvanlar 650,000,000 yıl önce Şube Chordata Omurgalılar ile yakın akrabaları olan omurgasızlar 635,000,000 yıl önce Altşube Vertebrata Omurgalılar 535,000,000 yıl önce Üstsınıf Tetrapoda Dört üyeliler 395,000,000 yıl önce Sınıf Mammalia Memeliler 220,000,000 yıl önce Altsınıf Theria Canlı doğum yapan ve yumurta bırakmayan memeliler 160,000,000 yıl önce İnfra sınıf Eteneliler Eteneli memeliler (keseli olmayanlar) 125,000,000 yıl önce Magnus takım Boreoeutheria Birim üstü supra primatlar, yarasalar, balinalar, toynaklı memelilerle otçul memelilerin çoğu Üst takım Euarchontoglires Supraprimatlar (primatlar, kemirgenler, tavşanlar, ağaç sivri faresi ve uçar makigiller) 100,000,000 yıl önce Asil takım Euarchonta Primatlar, uçar makigiller ve sivri sincapçıkgiller 80,000,000 yıl önce Mir takım Primatomorpha Primatlar ve uçar makigiller 79,600,000 yıl önce Takım Primatlar Primatlar 65,000,000 yıl önce Alt takım Haplorrhini "Kuru burunlu" maymunlar (İnsansılar, maymunlar ve cadı makigiller) 56,000,000 yıl önce İnfra takım Simiiformes "Yüksek" primatlar (veya Simiyanlar) (insansılar, eski Dünya ile yeni Dünya maymunları) 40,000,000 yıl önce Küçük takım Catarrhini "Dar burunlu" primatlar (insansılar ve eski Dünya maymunları) 38,000,000 yıl önce Üst familya Hominoidea İnsansılar 23,000,000 yıl önce Familya Hominidae Büyük insansı maymunlar (insanlar, şempanzeler, bonobolar, goriller ve orangutanlar) 17,000,000 yıl önce Alt familya Homininae İnsanlar, şempanzeler, bonobolar ve goriller 8,000,000 yıl önce Oymak Hominini İnsanlar, şempanzeler ve bonobolar 7,000,000 yıl önce Alt oymak Hominina İki ayak üzerinde yürüyen bipedal insansılar (Ardipithecus ve onun soyundan gelenler) 5,600,000 yıl önce Cins Homo İnsanlar, neandertaller, homo erectus ile onların doğrudan ataları 2,800,000 yıl önce Tür Homo sapiens İnsanlar 350,000 yıl önce Alt tür Homo sapiens sapiens Anatomik olarak modern insan 150,000 yıl önce == Zaman çizelgesi == === İlk canlı yaşam === Tarih Olay 4000 Mö (milyon yıl önce) En erken yaşam görünümü. 3900 Mö Hücreler Prokaryotun görünümüne benzemektedir. Fotosentezin ilk ortaya çıktığı ve bu sayede dünyadaki oksijenin ilk görüldüğü zamanlardır. 2500 Mö İlk organizmaların oksijen kullanımı. 2400 Mö ile, Oksijen Felaketi meydana gelmiştir. 2100 Mö Daha gelişmiş hücrelerin görünümü: the eukaryotes. 1200 Mö Eşeylii üremedeki gelişmeler, evrimin daha hızlı gelişimini sağladı."'Experiments with sex have been very hard to conduct,' Goddard said. 'In an experiment, one needs to hold all else constant, apart from the aspect of interest. This means that no higher organisms can be used, since they have to have sex to reproduce and therefore provide no asexual control.' Goddard and colleagues instead turned to a single-celled organism, yeast, to test the idea that sex allows populations to adapt to new conditions more rapidly than asexual populations." Sex Speeds Up Evolution, Study Finds (URL 9 Ocak, 2005 erişim tarihi) 900 Mö Choanoflagellate, bütün hayvanlar aleminin atası olarak görünmektedir ve Süngerlerin atası olduğu kabul edilmektedir."Proterospongia is a rare freshwater protist, a colonial member of the Choanoflagellata." "Proterospongia itself is not the ancestor of sponges. However, it serves as a useful model for what the ancestor of sponges and other metazoans may have been like." http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/proterospongia.html Berkeley University Proterospongia (Choanoflagellata üyeleri), hayvanlar aleminin atası olarak gösterilebilecek en iyi yaşayan örnektir. Prokaryotlarla beslenen kamçılı protistlerdir. Bu canlılar koloniler halinde yaşamaktadır. 600 Mö İlk çok hücreli hayvan süngerlerin olduğu düşünülmektedir. Süngerler, hayvanlar arasında dokuları bakımından en basit canlıdır. Süngerler günümüzde en eski paleontolojik hayvan şubesidir. 580 Mö Hayvan hareketi Knidliler ile başladı. Bütün knidliler çevresel sinir ve kas sistemine sahiplerdi çünkü onlar en basit hayvandır. Vücutlarının belirli şekilleri vardır. İlk göz bu dönemde oluşmuştur. 550 Mö Yassı solucanların ilk beyine sahip hayvanlar oldukları düşünülmektedir. 540 Mö Akorn solucanları daha fazla özellikli düşünebilirler ve diğer solucan türlerine göre daha gelişmişlerdir. Dolaşım sistemilerinde böbrek görevini de yapan bir kalp mevcuttur. === Kordalılar === 590-535 milyon yıl önce ikincil ağızlı atalardan geliştiler. === Omurgalılar === 535-520 milyon yıl önce ortaya çıktılar. 450 milyon yıl önce ilk çeneliler gelişti. Bunlar 440 milyon yıl önce iki gruba ayrıldılar: Kemikli balıklar, Kıkırdaklı balıklar. === Dört üyeliler === Devoniyen sonunda, et yüzgeçli balıklardan geliştiler. Bazal formların hepsinin ayaklarında 5 parmak vardı. Yaklaşık 340 milyon yıl önce Bathrachomorpha ve Amniota olarak ikiye ayrıldılar. === Memeliler === Üst Triyas'ta sinodontlardan geliştiler. Dik bacakları ve kılları bu atalardan miras aldıkları özelliklerdir. === Primatlar === Paleosen'de primat benzeri plesiadapiformlar gelişip Kuzey Amerika ve Avrasya'da yayıldı. İlk gerçek primatlar 55 milyon yıl önce ortaya çıktı. Primatların ortaya çıkışı ile birlikte plesiadapiformlar yok oldular. Erken primatlar omomyoidler ve adapoidler olarak ikiye ayrılır. Omomyoidlerin kuru burunlu maymunlara, adapoidlerin nemli burunlu maymunlara yol açtığı düşünülmektedir. === Simiyenler (Simiiformes/Anthropoidea) === İlk simiyenlerin (Eosimiidae) 45 milyon yıl önce ortaya çıktığı bilinmektedir. Bu erken simiyenler oldukça küçüklerdi ve bazılarının omomyoid atalara sahip olduklarını kanıtlayan özellikleri vardı. === Büyük insansı maymunlar (Hominidae) === İlk hominidler Orta Miyosen'de hem Afrika hem Avrasya'da ortaya çıktılar. Bunlar Üst Miyosen'den önce iki ana gruba ayrıldılar: Ponginae (orangutan ve soyu tükenmiş yakın akrabaları) ve Homininae (insan, şempanze, goril ve soyu tükenmiş akrabaları) === Homo === İnsanlara (Homo) ilk olarak Alt Paleolitik'te rastlandı. Australopithecinelerden farklı olarak, uzun yolculuklara uyarlanmış bacaklara ve kısa kollara sahiplerdi. Kesici taş aletler geliştirdiler, ateşi kontrolü ettiler ve Üst Pleyistosen'de Dünya geneline yayılmaya başladılar. == Ayrıca bakınız == *Tarih öncesi zaman çizelgesi *Şempanze-insan son ortak ata *Evrenin zaman çizelgesi grafiği *Yerküre tarihi *Doğa tarihi *Dünya tarihi *Yaşamın evrimsel tarihi *Homininae *İnsan evrimi *İnsan taksonomisi *Homo *En son ortak ata *İnsan evriminin fosil listesi *Tarih öncesi iki yaşamlılar *Tarih öncesi balıklar *Tarih öncesi sürüngenler * Ataların Hikayesi, Richard Dawkins'in 40 buluşma noktasına dair bir zaman çizelgesi içerdiği kitabı *Evrim zaman çizelgesi - biyolojik canlılığın günümüzdeki muazzam çeşitliliğin evriminin açıklaması == Kaynakça == == Dış bağlantılar == *Palaeos *İnsansılar zaman çizelgesi *Berkeley Üniversitesi Evrim sayfası *Tree of Life Web Project - interaktif biçimde tüm filogenetik ağacı keşfedebileceğiniz bir sayfa *Hayvanlar alemimin evrim tarihçesi *Smithsonian Enstitüsü tarafından hazırlanan İnsan Kökenleri Programı İnteraktif İnsan Evrimi Zaman Çizelgesi *Zaman çizelgesi Kategori:Kronolojiler