Antep Kuşatması

* Antep Kuşatması, Kuvâ-yi Milliye ile Fransa arasında gerçekleşen, Kuvâ-yi Milliye'nin 10 ay süren direnişinin ardından 9 Şubat 1921 tarihinde şehrin Fransızların eline geçmesiyle sonuçlanan kuşatma. Kuşatma sırasında Fransız ordusunun 70.000-80.000 kadar top mermisi ile şehri bombardımana tutması sonucu 8.000 bina harap oldu ve bir o kadar bina da hasar gördü.Osman Bulut: Farklı Tarih Dergisi, 4. Sayı, sayfa 1-2 6.000 üzerinde Türk (çoğu sivil) öldü.Hulûsi Yetkin: Gaziantep Türkçülüğünün bayrak şehidi Şahin Bey, Gaziantep Kültür Derneǧi Kitap ve Buroṣür Yayinlari, 1970, sayfa 84*ANTEP HARBİ Osmanlı Devleti'nin 1.Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmasıyla,itilaf devletleri,30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması hükümlerini uygulamak için harekete geçtiler.Antep,önce İngiliz daha sonra ise Fransız işgaline uğramıştır. *İngiliz İşgali İngilizler mütarekeden hemen sonra 1 Kasım 1918'de Irak'taki güçlerini toplayarak Musul'a girdiler.(8 Kasım).6 Aralık'ta bir Hint taburu ve İngiliz süvari bölüğü Kilis'i işgal etti. İdadi binasına yerleştiler ve bütün haberleşmeyi denetim altına aldılar.(İtilaf devletleri bunu diğer yerlerde de yapmışlardır).Bu arada mütarekenin sonunda Kilis'e dönen Ermeniler,Müslüman halka düşmanca bir davranış içine girdiler.Ermenilerin de desteği ile İngilizler halka baskı yapıyorlardı. Antep bölgesinde toparlanan Ermenilerin birçoğu da diğer bölgelerden kaçan,memleketine dönemeyen kişilerden oluşmuştu.Yabancılarla birlikte Ermeni mevcudu Türk mevcudunu aşmıştı.Halkın elindeki tarım ürünleri çok düşük fiyatlarla alınıyordu.Köşebaşlarına zırhlı arabalar,makineli tüfekler yerleştirildi.Sokağa çıkma yasağı uygulanıyordu. İngiliz askerleri (Antep'e) 17 Aralık 1918'de girdiler.İşgal birliği süvariler için yem ihtiyacını karşılamak maksadı ile geldiklerini açıklamışlardı.Ancak esas sebep bu gibi gözükmüyordu.23 Ocak 1919'da il hükümet konağı İngilizler tarafından işgal edildi.Şehrin ileri gelenleri ve aydınları çeşitli bahanelerle Halep ve Mısır'a sürülüyordu. Halkın elindeki tüm silahları(ekmek bıçakları dahil)topladılar. 15 Mart 1919'da onbeş gün süre ile dükkan kapama ve sokağa çıkma yasağı uygulandı.Kilis ve Antep halkı bu işgale karşı boyun eğmeyip protesto mektubu hazırladılar. Kilis Belediye ==Başkatibi== Tahsildar Ahmet Rami Efendi İngiliz işgal komutanına "Haksız olarak işgal edilen anavatanımızda insanlık onurunu ve uygar düşünceyi ayaklar altına alıyorsunuz" diye uyarıda bulundu. Antep'te işgali kınayan bir miting düzenlendi.Mitingde konuşan Belediye Başkanı Lütfi Bey halkın bu işgali kabul etmediğini haykırdı.Mitingin hemen ardından Bülbülzade Hacı Abdullah Efendi'nin önderliğinde "Cemiyet-i İslamiye" teşkilatı kuruldu. *Fransız İşgali İngilizlerin Antep'i işgali yaklaşık 1 yıl sürdü.Fransızlar bu duruma tepki gösterdiler.1919 Eylül'ünde yapılan antlaşmayla İngilizler Musul üzerindeki "nezaret hakkı"ndan vazgeçtiler.Önce Suriye'yi,daha sonra da Antep,Urfa ve Maraş'ı boşalttılar.Sonrasında Fransız birlikleri 29 Ekim 1919'da Kilis'i,5 Kasım 1919'da da Antep'i işgal ettiler. İşgale katılan Fransız askerleri arasında,bölgeden daha önce göç eden Ermeniler de vardı.İşgal sırasında Fransızlar Senegalli askerlerden oluşan avcı bölüklerini de kullandılar. Antep halkı Fransızların Adana'da Türk halkına yaptıkları zulüm ve işkenceyi iyi bildikleri için işgale tepki gösterdiler.Ermeniler Fransızları sevgi gösterileriyle karşıladılar.Fransız komutanına protesto mektubu gönderildi.Fransızlar bu mektuba aldırmadıkları gibi resmi binalara Türk bayrağının çekilmesini de yasakladılar.Kapılara,bölgenin adının "Klikya"olarak değiştirildiğini bildiren yazılar astılar. Fransızlar işgalde Ermenileri kullanıyordu.Bir Ermeni tercüman eşliğinde Fransızların Akyol Karakolu'ndaki Türk bayrağının indirilmesi Antep halkı üzerinde bomba tesiri yaptı. Bu baskılara karşı Diyarbakır 13.Kolordu Komutanı Miralay Ahmet Cevdet Bey de tepki gösterdi.Ard arda protesto mektupları yolladı. Bundan sonra Mehmet Kamil adlı küçük bir çocuğun annesini Fransız askerlerinin sarkıntılık etmesinden korumak için uğraşırken askerler tarafından şehit edildi.Halk bu olaya büyük tepki gösterdi.Fransız komutan Saint Mari katillerin yakalanacağını haber verdi ve Kamil'in babasına kan parası teklif ettiyse de babası Ökkeş Ağa teklifi reddederek;"Oğlum şehit edildi.Milletim intikamını alacaktır.Ben çocuğumu para ile satacak vicdansız bir baba değilim"karşılığını verdi. 4 Eylül 1919'da yapılan Sivas Kongresi'ne Antep adına Kara Vasıf Bey katıldı.Buradaki cemiyetlerin birleşmesi kararından sonra "Cemiyet-i İslamiye","Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Antep Şubesi" adını aldı.Cemiyet Aralık 1919'a kadar bölgedeki tüm Müslüman halkı üye olarak kaydetmişti. İnsanlar silahlanmak için mallarını satıyordu.Milli bilinç uyanmıştı.Bu arada Pazarcık'a gelen Kılıç Ali ile de temas halinde bulunuluyordu. 30 Aralık 1919'da Antepliler,Ermeni ve Fransızlara karşı büyük bir gövde gösterisi yaptılar.O zamanki Fransız karargahının önünden geçerek belediye binası önünden başlayan yürüyüşü tekrar burada bitirdiler.Şehirde savaş havası hakimdi.Türk mahallelerinde kalan Ermeniler taşınıyorlardı. Sonrasında; *1-Şahinbey Savaşları *2-Karayılan Savaşları *3-Akbaba Savaşları *4-Mütareke(ateşkes) isteği *5-İkinci Savaş Dönemi *6-Karatarla Camii Toplantısı *7-Son Savaş *8-Şehrin Teslimi *9-TBMM Tarafından "Gazilik" ünvanı verilmesi *10-İşgal Günleri ve Şehrin Kurtuluşu. Gibi gelişmeleri yer alır.Bu gelişmeler birbirleriyle bağlantılıdır.Örneğin Şahinbey'in yaptığı savaşlarda Karayılan'ın desteğini alması gibi... == Arka plan == === İngiliz işgali === İngilizler mütarekeden hemen sonra 1 Kasım 1918'de Irak'taki güçlerini toplayarak Musul'a girdiler. 6 Aralık'ta bir Hint taburu ve İngiliz süvari bölüğü Kilis'i işgal etti. İdadi binasına yerleştiler ve bütün haberleşmeyi denetim altına aldılar. Bu arada mütarekenin sonunda Kilis'e dönen Ermeniler, Müslüman halka düşmanca bir davranış içine girdiler. Ermenilerin de desteği ile İngilizler halka baskı yapıyorlardı. Antep bölgesinde toparlanan Ermenilerin birçoğu da diğer bölgelerden kaçan, memleketine dönemeyen kişilerden oluşmuştu. Yabancılarla birlikte Ermeni mevcudu Türk mevcudunu aşmıştı. İngiliz askerleri Antep'e 17 Aralık 1918'de girdiler. İşgal birliği süvariler için yem ihtiyacını karşılamak maksadı ile geldiklerini açıklamışlardı. Ancak esas sebep bu gibi gözükmüyordu. 23 Ocak 1919'da il hükûmet konağı İngilizler tarafından işgal edildi. Şehrin ileri gelenleri ve aydınları çeşitli bahanelerle Halep ve Mısır'a sürülüyordu. 15 Mart 1919'da on beş gün süre ile dükkân kapama ve sokağa çıkma yasağı uygulandı. Kilis ve Antep halkı bu işgale karşı boyun eğmeyip protesto mektubu hazırladılar. Antep'te işgali kınayan bir miting düzenlendi.Mitingde konuşan Belediye Başkanı Lütfi Bey halkın bu işgali kabul etmediğini haykırdı. Mitingin hemen ardından Bülbülzade Hacı Abdullah Efendi'nin önderliğinde "Cemiyet-i İslamiye" teşkilatı kuruldu. === Fransız işgali === İngilizlerin Antep'i işgali yaklaşık 1 yıl sürdü. Fransızlar bu duruma tepki gösterdiler. 1919 Eylül'ünde yapılan antlaşmayla İngilizler Musul üzerindeki "nezaret hakkı"ndan vazgeçtiler. Önce Suriye'yi, daha sonra da Antep, Urfa ve Maraş'ı boşalttılar. Sonrasında Fransız birlikleri 29 Ekim 1919'da Kilis'i, 5 Kasım 1919'da da Antep'i işgal ettiler. İşgale katılan Fransız askerleri arasında, bölgeden daha önce göç eden Ermeniler de vardı. İşgal sırasında Fransızlar Senegalli askerlerden oluşan avcı bölüklerini de kullandılar. Antep halkı Fransızların Adana'da Türk halkına yaptıkları zulüm ve işkenceyi iyi bildikleri için işgale tepki gösterdiler. Fransızlar bu duruma aldırmadıkları gibi resmi binalara Türk bayrağının çekilmesini de yasakladılar. Kapılara, bölgenin adının "Kilikya" olarak değiştirildiğini bildiren yazılar astılar. Bir Ermeni tercüman eşliğinde Fransızların Akyol Karakolu'ndaki Türk bayrağının indirilmesi Antep halkı üzerinde bomba tesiri yaptı. Bu baskılara karşı Diyarbakır 13. Kolordu Komutanı Miralay Ahmet Cevdet Bey de tepki gösterdi. Art arda protesto mektupları yolladı. Bundan sonra Mehmet Kamil adlı küçük bir çocuğun annesini Fransız askerlerinin sarkıntılık etmesinden korumak için uğraşırken askerler tarafından öldürüldü. Halk bu olaya büyük tepki gösterdi. Fransız komutan Saint Mari katillerin yakalanacağını haber verdi ve Kamil'in babasına kan parası teklif ettiyse de babası Ökkeş Ağa teklifi reddederek, "Oğlum şehit edildi. Milletim intikamını alacaktır. Ben çocuğumu para ile satacak vicdansız bir baba değilim," karşılığını verdi. (Şehitkamil Olayı) 4 Eylül 1919'da yapılan Sivas Kongresi'ne Antep adına Kara Vasıf Bey katıldı. Buradaki cemiyetlerin birleşmesi kararından sonra "Cemiyet-i İslamiye", "Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Antep Şubesi" adını aldı. Cemiyet Aralık 1919'a kadar bölgedeki tüm Müslüman halkı üye olarak kaydetmişti. Bu arada Pazarcık'a gelen Kılıç Ali ile de temas halinde bulunuluyordu. 30 Aralık 1919'da Antepliler, Ermeni ve Fransızlara karşı büyük bir gövde gösterisi yaptılar. O zamanki Fransız karargâhının önünden geçerek belediye binası önünden başlayan yürüyüşü tekrar burada bitirdiler. Şehirde savaş havası hakimdi. Türk mahallelerinde kalan Ermeniler taşınıyorlardı. Fransız işgalinde ve sonrasında yaşananların özeti: #Şahinbey Savaşları #Karayılan Savaşları #Akbaba Savaşları #Mütareke (ateşkes) isteği #İkinci Savaş Dönemi #Karatarla Camii Toplantısı #Son Savaş #Şehrin Teslimi #TBMM tarafından "Gazi" unvanının verilmesi == Kuşatma ve sonrası == Fransa'nın 1 Nisan 1919'daki Antep'i işgal etmesinden sonra, 1920 yılının Nisan ayı başında Türk Milli kuvvetleri kentte bir ayaklanma başlatarak Fransızlara karşı direnişe geçti. Şehrin denetimini ele geçirerek Fransız askerlerini Antep'ten çıkardı. Bunun üzerine Fransa Suriye'den de getirdiği yeni kuvvetlerle Antep şehrini kuşattı. 10 ay süren kuşatma sırasında Antep'e erzak ve mühimmat yardımı yapılamadı. Şehirde açlık ve susuzluk en üst seviye çıktı. Bunun üzerine 9 Şubat 1921 tarihinde şehir Fransa birliklerine teslim oldu. Batı Cephesi'nde Yunanlara karşı Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasından sonra Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması ile Fransa bölgeyi Türkiye'ye geri verdi. Böylece Antep çatışmasız geri alınmış oldu. == Dış bağlantılar == *Antep Savunması hakkında ayrıntılı bilgi ve resimler içeren internet sitesi. == Kaynakça == Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı Güney Cephesi'nde muharebeler Kategori:Gaziantep tarihi Kategori:1920'de Türkiye Kategori:1921'de Türkiye Kategori:1920'de çatışmalar Kategori:1921'de çatışmalar Sinan Engin'in saçları