Ali Şeriati

Ali Şerîatî, (Farsça: علی شريعتی‎), (23 Kasım 1933, Sabzevar - 19 Haziran 1977, Southhampton, İngiltere), İranlı Müslüman sosyolog, düşünür ve yazar. Özellikle din sosyolojisi ve çağdaş İslam düşüncesi üzerine eserler vermiştir. Marksist düşünceden yaptığı alıntılar ve türetmeler ve bunların kendi zamanındaki İran'a ve çevresine adapte edilmesi ve Marksizm kritiği ile birlikte çağdaş İslam düşüncesi ve devrimcilik açısından ortaya koyduğu çeşitli sonuçlar ve yarattığı ilgi sebebiyle, gerek önemli çağdaş İslam düşünürleri arasında gerekse İran'daki devrimci İslam'ın babası ve İran İslam Devrimi'nin baş düşünürü olarak anıldığı olmuştur. Düşünceleri genel olarak İslam'a dönüş ya da öze dönüş başlığı altında toplanabilir.Yenisey, Gülara. İran'da Etnopolotik Hareketler, sf 154. Bilimsel kaynaklara dayanması, sosyoloji vurgusu yapması ve Batı metodolojisini, çeşitli açılardan eleştirmekle birlikte çeşitli açılardan yapıcı bir şekilde kullanması (ki sosyoloji gibi çeşitli bilimler ve Batı düşüncesinde ortaya çıkan çeşitli fikirlerin, örneğin bazı Marksist fikirlerin, İslam'ın özünde de daha farklı bir şekilde ortaya konduğunu da savunur) sebebiyle moderndir ve gelenekçilikten uzak olduğu gibi gelenekçi görüş ve kesimlere eleştirel yaklaşır nitekim bu sebeple eleştirildiği veya çelişki ile suçlandığı olmuştur. Bu tarzından yola çıkarak kendisi hakkında sosyolojiyi İslamlaştırmaktan ziyade İslam'ın sosyolojik bir okumasını yaptığı da söylenmiştir. == Hayatı == === Çocukluğu === Ali Şerîatî, 1933 yılında İran'ın Horasan bölgesinde, Sabzevar kentine bağlı Kahak köyünde doğdu. Babası eğitimli bir aileye mensup din öğretmeni Muhammed Tâkî Şerîatî'dir. İlk öğrenimine Mezînân’da başladı. Meşhed’de Firdevsî Lisesi’nden mezun olduktan sonra ve öğretmen okulunda okudu. 1958 yılında Meşhed Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden mezun oldu. Rıza Şah'ın 1944'te tahttan çekilmesinden sonra, babası İslamî Hakikati Tebliğ Merkezi adında bir dernek kurdu. Baba ve oğul, dönemin siyasî tartışmalarına etkin bir şekilde katıldılar ve Sadık Sosyalistler Hareketi adlı bir topluluğa üye oldular. Bu topluluğun fikir babası, Ebulkasem Şekipnî, sosyalizmi icat edenin ve onu Arap Yarımadası'na tanıtanın Muhammed olduğunu iddia ediyordu. === Eğitimi === Lisansını İran'da bitirdikten sonra, Paris Üniversitesi'nde doktorasına başladı. Burada, 1964 yılında Sayfuddin'den Belh'in Faziletleri Tarihi isimli bir el yazmasının notlandırılmış bir Farsça çevirisini yaparak edebiyat dalında doktor oldu. Daha sonra İran'a döndü, fakat şah yönetimi tarafından tutuklanıp hapsedildi. Yönetim onu Fransa'dayken devleti yıkıcı siyasi aktivitelerde bulunmakla suçlamıştı. Daha sonra 1965'te serbest bırakıldı ve Meşhed Üniversitesi'nde ders vermeye başladı. === Ölümü ve etkileri === Dersleri kısa sürede farklı toplumun farklı kesimlerinden öğrenciler tarafından beğenilmiş ve popülerleşmişti. Bunun sonucu rejim, üniversite yönetimine Şeriatî'nin derslerinin kaldırılması yönünde baskı yaptı. Bunun üzerine Şeriâtî de Tahran'a taşındı ve Hüseyniye-i İrşad Enstitüsü'nde ders vermeye başladı. Yine büyük bir popüleriteye ulaşan dersleri, yine toplumun her kesiminden öğrencileri etkilemiştir. Şeriâtî'nin görüşlerine ilginin arttığı orta ve yüksek sınıflardan öğrencilerin olması dikkat çekiciydi. Bu ilgi de şah rejiminin Şeriatî ile bazı öğrencilerinin tutuklanması emrini vermesine neden oldu. Kasım 1972'de Hüseyniye-i İrşad Enstitüsü kapatıldı. Eylül 1973'te Şeriâtî tutuklandı. 1975 yılı Mart ayında tahliye edildi. Gerek yurt içinden gerekse yurt dışından gelen tepkiler üzerine yönetim onu serbest bıraksa da, çeşitli şartlarla tahliye edilmişti; kesinlikle herhangi bir eğitim aktivitesinde yer almayacak, hiçbir şey yayımlamayacak ve özel veya genel hiçbir toplantı yapmayacaktı. Ayrıca devletin güvenlik örgütlerinden SAVAK onun yakın çevresini yakın gözetim ve denetim altında tutacaktı. Şeriatî bu koşullar altında daha fazla İran'da kalamayacağını karşı çıkarak ülkesini İngiltere'ye gitmek üzere terk etmeye karar verdi. Kimi kesimler onu, İngiliz istihbaratıyla iş birliği yapan SAVAK'ın öldürdüğünü öne sürse de, ölümünden sonra yapılan otopside herhangi bir şüpheli ize rastlanmadı. Otopsi, kalp yetmezliğinden öldüğünü teyid etti. Devrim öncesi İran'ın en önemli ve etkili felsefi liderlerinden sayılan Şeriati'nin görüşleri bugün hâlâ İran toplumunda popüler ve etkindir. Özellikle bugünkü İslamî cumhuriyet rejiminin biçimi, ruhban sınıfının konumu ve eşitlik anlayışına karşı çıkan kesimler tarafından beğenilmektedir. Şerîatî'nin düşünsel çalışmaları sadece devrim öncesi ve sonrası İran'ı değil, dünya çapında İslamcı topluluk ve düşünceler başta olmak üzere birçok kişi ve grubu etkilemiştir. Çeşitli dini kavramlara yaklaşımı, ruhban sınıfının eleştirisi ve İslamcılık hareketinin içinde kabul edilen çeşitli çıkarımlarıyla ilgi çekmiştir. Şerîatî, ayrıca Martinikli marksist düşünür ve şair Frantz Fanon'un Yeryüzünün Lanetlileri başlıklı eserini, Jacques Derrida'nın Şiir Nedir ve Fransız oryantalist ve aynı zamanda katolik papaz olan Louis Massignon'nun Selmân-ı Pak başlıklı eserlerini Farsça'ya tercüme etti. Ali Şerîatî'nin eserlerinin neredeyse tümü Türkçe'ye çevrilmiştir. == Kitapları == Kitabın adı İlk basım yılı, yeri ISBN Açıklamalar Dine Karşı Din 1972, Tahran 9753500181 İnsanın Dört Zindanı 9753500173 Hacc Bir Kez Daha Ebu Zer Medeniyet ve Modernizm Muhammed Kimdir Sanat Öze Dönüş Toplumbilim Üzerine Yalnızlık Sözleri I-II İslam'ı Anlamak Kapitalizm Uyanıyor Mu Kur'an'a Bakış Medeniyet Tarihi İdeallerin Yenilgisi İktisat Sosyolojisi I / Kapitalizm İktisat Sosyolojisi II / İslam ekonomisi İktisat Sosyolojisi III / Marksizm İslambilim / I-II İslambilim ya da İslam- Bilim, İslami ideolojiyi konu alan Ali Şeriati'nin en ünlü yapıtlarındandır. Felsefi ve fikri bir eser olarak tanımlanabilir. Eserde İslamın itikadi yapısından başlanarak, diğer bilim, felsefe ve çalışmalardan da yararlanarak İslami sosyolojik ve ideolojik çıkarımlar yapılmaktadır. Eserde vücud bulmuş, fikir, yorum ve çıkarımlar daha sonraki İslamcı akımları büyük oranda etkilemiştir. Eserin özgün adı İslâm-Şinasî, İngilizce adı da Islamology'dir. Nehir yayınları tarafından İslambilim adıyla Türkçeye çevrilip yayımlanmıştır. Dine Karşı Din Aşk ve Tevhid Dua Ebu Zer Fatıma Fatımadır Kendini Devrimci Yetiştirmek İslam ve Sınıfsal Yapısı İnsan Anne Baba Biz Suçluyuz Anne Baba Biz Suçluyuz, Ali Şeriati tarafından yazılan bir deneme. Kitap; gençliğin içine düştüğü durumu, dine yönelik eleştirileri ve yazarın bunlara ilişkin görüşlerini konu almaktadır. Nesillerin aynı inanca nasıl farklı baktıklarını açık bir dille anlatan kitap Soruyorlar ve Ben Soruyorum adlı iki bölümden oluşmaktadır. == Kaynakça == * İngilizce Vikipedi Ali Şeriati maddesi == Dış bağlantılar == * Dr. Ali Şeriati resmi web sitesi * Dr. Ali Şeriati hakkında Türkçe bir web sitesi Kategori:1933 doğumlular Kategori:1977 yılında ölenler Kategori:İranlı İslamcılar Kategori:İranlı demokrasi aktivistleri Kategori:İranlı muhalifler Kategori:İranlı yazarlar Kategori:İslam filozofları Kategori:İslam düşünürleri Kategori:Müslüman aktivistler Kategori:Muhammed İkbal Kategori:20. yüzyıl deneme yazarları Kategori:20. yüzyıl şairleri Kategori:Müslüman reformcular Kategori:Paris Üniversitesinde öğrenim görenler Kategori:Antikomünistler