I. Murşili

I. Murşili (Muršili)Hititcedeki š harfinin nasıl okunduğu uzun süre tartışma konusu olmuş, Akadca'da bu harf Türkçedeki ş gibi okunduğundan ilk yıllarda bu şekilde kabul edilmiştir. Bugünkü yaygın görüş Hititce'de bu sesin s şeklinde okunduğudur, ancak Hattuşili, Murşili, Şuppiluliuma, Hattuşa gibi isimler Türkçe literatüre yaygın olarak yerleştiğinden bu şekilde bırakılmıştır. yaklaşık olarak MÖ 1620-1590 Bu ve aşağıda verilen diğer tarihler takribidir ve "orta" kronolojiye dayanmaktadır: Bryce, T (2005) The Kingdom of the Hittites 2nd. ed. Hitit krallarının 'uzun', 'orta' ve 'kısa' kronolojiye göre karşılaştırmalı bir listesi için: Alpaslan, M. (2009) Hititolojiye Giriş, s. 155. yıllarında hüküm sürmüş Hitit kralı. Önce Halep şehrini ele geçirerek Suriye'deki Yamhad krallığını yıkmış, ardından Babil şehrine kadar giderek MÖ 1595 yılında Hammurabi sülalesini sona erdirmiştir. == Hükümdarlığı == I. Murşili, selefi I. Hattuşili'nin ölümünden kısa bir süre önce yaşlı kral tarafından evlat edinilerek veliaht prens ilan edilmiştir. Hattuşili Murşili'ye şöyle nasihat eder: > "Bugüne kadar ailemden kimse benim isteklerimi kabul etmedi. Ama sen, > Murşili, şimdi benim oğlumsun, ve sen kabul etmelisin. Babanın sözünü dinle. > Babanın sözünü dinlediğin sürece, ekmeği yemeye suyu içmeye devam > edeceksin."Ekmeği yemek ve suyu içmek", bereketli bir hayatın devam edeceği > manasında kullanılan Hitit deyimidir. ... Ben sana sözlerimi aktardım. > Sözlerim ve bilgeliğim kalbine iyice yerleşsin diye bu tableti sana her ay > okusunlar. Tebaamın ve soylularımın üzerinde adaletle hüküm sür." Metinin > ingilizcesinden uyarlanmıştır: Goedegebuure, P. (2003) "Bilingual Testament > of Hattusili," in The Ancient Near East: Historical Sources in Translation, > ed. M. Chavalas, Blackwell, s. 222-28. Aslen Murşili büyük ihtimalle I. Hattuşili'nin torunudur Brandau & Schickert s. 52; Bryce, s. 90, ancak oğlu veya yeğeni olduğunu iddia eden görüşler de mevcuttur.. Hattuşili henüz yaşı küçük olan Murşili'yi Panku'ya (Hitit ileri gelenlerinden oluşan meclis) emanet ederek onu korumalarını ister, hatta üç yıl sonra seferlere çıkarmaya başlamalarını söyler. Hattuşili büyük ihtimalle bu dokümanın yazılmasından kısa bir süre sonra ölmüştür. Hattuşili'nin isteği doğrultusunda I. Murşili Hitit kralı olur. Pimpira isimli bir soylu Murşili'nin erken devirlerinde kendisine vekillik ve eğitmenlik yapmış olabilir.Bu dokümanlar oldukça hasarlıdır ve Pimpira'nin kim olduğu tartışmalıdır. Bir ihtimalle Pimpira I. Hattuşili'nin Nenassa kenti hükümdarlığına atanmış bir kardeşi olabilir. Pimpira için: Cammarosano, M. (2006) Il decreto antico-ittita di Pimpira, Eothen 14. I. Murşili dönemine ait bilgilerin ana kaynağı Telipinu Fermanı'dır. Buna göre Murşili Halep sehrine bir sefer yaparak şehri ele geçirir. Böylece I. Hattuşili zamanında da Hititlerin hedefi olan Yamhad krallığı artık tamamen yıkılır. Başka bir dokümanda Murşili'nin Halep seferini I. Hattuşili'nin intikamını almak için yaptığı yazılmıştır.Buna dayanarak I. Hattuşili'nin belki de Halep savaşlarında aldığı bir yaradan dolayı öldüğü yönünde yorumlar yapılmıştır. Doküman KBo 3.57 için bakınız: de Martino, S. (1992) "I rapporti tra Ittiti e Hurriti durante il regno di Muršili I." Hethitica 11:19-37 I. Murşili'nin bir diğer seferi MÖ 1595 yılında Hitit başkentinden 2000 km uzakta olan Babil şehrine olur. Böyle bir seferin Hitit tarihinin ne öncesinde ne sonrasında bir benzeri yoktur. Murşili şehri ele geçirir ve yağmalayarak Hattuşa'ya ganimetlerle döner. Bu olay Babil kaynaklarında da teyit edilmiştir.Babil kayıtları olarak bilinen dokümanlarda "Samsuditana zamanında Hititler Akkad'a sefer yaptı" şeklinde yazar: Glassner, J.-J. (2004) Mesopotamian Chronicles, s. 273. Murşili'nin bu seferiyle Babil'de 19. yuzyıldan beri hüküm sürmekte olan Hammurabi sülalesi sona ermiştir. Dokümanlarda Murşili'nin dönüşü sırasında Hurriler'le de savaştığı yazılmıştır. Çeşitli kaynaklardan Murşili'nin eşinin isminin Kali olduğu bilinmektedir ancak bilinen bir çocuğu yoktur. Babil'den Hattuşa'ya dönüşünden kısa bir süre sonra bir saray entrikasına kurban gittiği anlaşılmaktadır: > "Hantili Murşili'nin yanında bir sâkiydi.Sâki bazı üst düzey saray > görevlileri için kullanılan bir unvandı. Murşili'nin kızkardeşi Harapsili'yi > eş olarak aldı. Zidanta [...] Hantili'nin kızı [...] ile evlendi ve Hantili > ile işbirliği yapıp çok kötü bir günah işlediler. Murşili'yi öldürdüler, kan > döktüler." Telipinu Fermanı §10-11, bakınız: Telipinu Proclamation Murşili'nin ölümünden sonra I. Hantili kral olur ancak hem I. Hantili hem de ardından kral olan işbirlikçisi I. Zidanta kanlı kavgalarla tahtlarından olur ve Hitit devleti uzun süren bir istikrarsızlık dönemine girer. == Kaynakça == * Brandau, B. & Schickert, H. (2003) Hititler, Ankara: Arkadaş Yayınları. * Bryce, T. (2005) Kingdom of the Hittites, 2nd Edition, Oxford; Oxford University Press. * Klengel, H. (1999) Geschichte des hethitischen Reichs, Leiden: Brill. == Notlar == == Ayrıca bakınız == * Hitit kralları listesi * Hitit İmparatorluğu == Dış bağlantılar == * I. Murşili'nin hükümdarlığı Kategori:MÖ 16. yüzyılda ölenler Kategori:Hitit kralları Kategori:Hattuşaş Kategori:Suikast sonucu ölen hükümdarlar