Altay Cumhuriyeti

Altay Cumhuriyeti (Rusça: Респу́блика Алта́й / Respublika Altay; Altay Türkçesi: Алтай Республика / Altay Respublika), Rusya'nın en güneyinde yer alan, federasyona bağlı bir özerk cumhuriyet. Orta Asya'da Asya kıtasının coğrafî merkezinin hemen kuzeyinde ve Güney Sibirya'da yer almaktadır. Batı'da Kazakistan, kuzeyde Rusya, doğuda Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri, güneyde Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşudur. Devlet Başkanı Olek Horohordin, Devlet Meclisi'nin (El Kurultay'ın) başkanı German Çepkin'dir. Altay Cumhuriyeti 2003'ten beri TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı) gözlemci üyesidir. == İdari yapılanma == === İdari bölgeleri === № Belediye bölgesi Yönetim merkezi 1 Koş Agaç bölgesi Koş Ağaç 2 Mayma bölgesi Mayma 3 Ondoy bölgesi Ondoy 4 Turaçak bölgesi Turaçak 5 Ulagan bölgesi Ulagan 6 Kan Oozı bölgesi Kan Oozı 7 Köksuu bölgesi Köksuu 8 Çamal bölgesi Çamal 9 Çoya bölgesi Çoya 10 Şebalin bölgesi Şebalin ** Gorno-Altaysk (Горно-Алтайск) * Bölgeler: ** Çamal (Чамал аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile ** Çoya (Чоя аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile ** Koş-Agaç (Кош-Агаш аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 12 selsovet ile ** Mayma (Майма аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile ** Ondoy (Оҥдой аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 10 selsovet ile ** Şebalin (Шебалин аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile ** Turaçak (Турачак аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile ** Ulagan (Улаган аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile ** Kan Oozı (Кан-Оозы аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile ** Köksuu (Кöк-Суу аймак) *** Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile == Nüfus == küçükresim|200px|Geleneksel kıyafet giyen erkek. küçükresim|200px|Geleneksel kıyafet giyen kadın. Son nüfus istatistiklerine göre Altay Cumhuriyetinin toplam nüfusu 213 703 kişidir (2015). 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010 Altay 39.285 (%24,2) 38.019 (%24,2) 46.750 (%27,8) 50.203 (%29,2) 59.130 (%31) 67.995 (%33,5) 69.963 (%34,5) Rus 114.209 (%70,4) 109.661 (%69,8) 110.442 (%65,6) 108.795 (%63,2) 115.188 (%60,4) 116.510 (%57,4) 114.802 (%56,6) Kazak 4.280 (%2,6) 4.745 (%3) 7.170 (%4,3) 8.677 (%5) 10.692 (%5,6) 12.108 (%6) 12.524 (%6,2) Diğer 4.405 (%2,7) 4.736 (%3) 3.899 (%2,3) 4.365 (%2,5) 5.821 (%3,1) 6.334 (%3,1) 5.447 (%2,7) == Eğitim == Ülkede 193 ortaokul, 3 teknikum ve 1 üniversite bulunmaktadır. Altay Türkçesi ile yılda 37 kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. Ortaokullarda 35 bin, teknikumlarda 43 bin, ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir. == Coğrafya == sağ|küçükresim|250px|Altay Cumhuriyeti coğrafi konumu === Relyef === Cumhuriyetin toprakları dağlık bir görünüm arz eder. Çok sayıda akarsu ve göller görülür. En yüksek dağ — (Rusça:Beluha) olarak söylenen yöre Türk dillerinde ise (Altayca: (Üç-Sümer (3 tepeli), Kadınbajı), (Kazak Türkçesi: (Muztav Şını)) — 4506 m, Sibirya coğrafyasının en yüksek noktasıdır. === Akarsu ve gölleri === küçükresim|sağ|200px|Tungur köyünden Katun akarsuyu Altay Cumhuriyeti'ndeki en büyük akarsular Altay Türkçesinde kadın diye söylenen Katun Biy-su (Bey suyu) iken en büyük göl — Teles (Altın-köl) su yüzeyi alanı 230,8 km² ve derinliği 325 metredir. === "Manas" destanında Altay hakkında === Altay (al — ruh, mukaddes; tay — dağ)— Kutsal dağ ya da Altındağ denilen bir manada söylenilmiştir. Dünyanın en uzun destanı olan«Manas» destanının bütün varyantlarında geleneğe göre korunan ve özlenen bir yerin adıdır. Destanın metinlerinde «Ertış, Orkun — iki akarsudur. Gerek tarihi kaynaklarda gerek destan metinlerinden anlaşıldığı kadarıyla Altay bölgesinde belirli bir süre Moğol soylu Kalmak (Kalmık) topluluğu hakim olmuştur. Kırgızlar, Altaylar, Hakaslar başta olmak üzere Türk soylu halklara çok eziyet yapmışlardır. Metinlerde düşman veya zarar veren ulus diye bahseder. Destanda bazı toponomler boyunca bilgiler verir. Manas'n doğum yeri hakkında: :Adamdın cetpes dabaası, :Altaydın Salkın-suunda :Anda tuulgan neme deyt, :Kırgızdın kıraan Manası. :Ertıştın suun cerdegen, :eregişken adamdar :Egerde anı cenbegen(Sagımbay Orozbakov, Kol Cazmalar fondusu, 1790-inv., 360-s.). (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 1790-инв., 360-б.). :Özü Altayda tuuldu, :Bilsen Kadır tün keldi. :Bul Altaydın tüzünöSayakbay Karalayev, 1. 155 — diye yazılmaktadır. == Turizm == küçükresim|sol| park-otel yapılarından biri «Manjerok» küçükresim|Edigan akarsuyu vadisinde at üstünde gezi küçükresim|sol|250px|Patmos adasına giden asma köprü -2011 yılı küçükresim|250px|Teletskoye (Altın) gölü Turizm, Altay Cumhuriyeti'nin kilit sektörlerinden biridir. Önemli bir ekonomik gelirdir. Zengin doğası turizmin en önemli çekiciliğidir. Yılda bir milyondan fazla turistin uğrak yeridir. Türk Hava Yolları'nın Rusya Federasyonu'nda Novosibirsk şehrine İstanbul ve Ankara şehirlerimizden doğrudan uçuşları bulunmaktadır. Novosibirsk'ten Gorno- Altaysk şehrine haftanın belirli günleri (haftalık 3 kez) Rusya havayolu şirketleri tarafından uçuşlar yapılmaktadır. Novosibirsk şehrinden Altay Cumhuriyetine karayolu ile gidilebilir. Altay Cumhuriyetinde demiryolu yoktur. Kazakistan ve Tuva Cumhuriyeti'ni bağlayıcı rol oynayan Altay Cumhuriyeti demiryolları ve havayolları yönünden keşfedilmemiştir. Sibirya demiryolu hattı kuzeyde Altay Cumhuriyetinin sınırları dışında Biysk'ten geçer. P-256 feodal Çuy otoyolu ülke topraklarından geçer. == Tanınmış kişiler == * Grigoriy Gurkin (1870 — 1937) — Altay Türklerinden sanatçı, 1917—1919 yıllarında Altay Türklerinin Karakorum kamu eğitim bakanı. == Altay Cumhuriyeti'nden görünümler == Dosya:Katun Chemal.jpg|Altay Cumhuriyetinin kuzey bölümünde Katun akarsuyu Dosya:Dawn at the Ker-Kechu camping (6234331802).jpg|Altay Cumhuriyetinin Ker Keçu kampı Dosya:Lake_Kucherlinskoye.jpg|Altay Cumhuriyetinin Kajurlı veya Kudurlu gölü Dosya:080 shavlo.jpg|Altay Cumhuriyetinde bir göl Dosya: Кулада 02.jpg|Karakol kültür devrini yansıtan arkeloljik bir anıt: Kulada Dosya: Уч- Энмек - 2.jpg| Üç-Enmek. Karakol vadisi manzarası == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Timur B. Davletov, ALTAY CUMHURİYETİ ve ALTAY TÜRKLERİ (Türkiye türkçesi) * Altay Cumhuriyeti (Dağlık Altay) Resmi Sitesi (Rusça) * Altay Cumhuriyeti Turizm Çekicilikleri (Rusça) * Altay Kime kalacak Алтай кімге қалады? (Kazak Türkçesi) * В Altay Cumhuriyetindeki festival El Oyun ile ilgili (foto) * Bölgelerarası Altay toplumunun festivali «El Oyun» (Эл Ойын) * Altay Cumhuriyetinde spor etkinlikleri * Milli festival El-Oyun (Halk oyunu) Festivali hakkında genel bilgiler