Beylerbeyi Sarayı

Beylerbeyi Sarayı, Türkiye'nin İstanbul şehrinin Üsküdar ilçesinde bulunan yazlık Osmanlı sarayı. Günümüzde müze olarak kullanılan Beylerbeyi Sarayı, bir saray ile kendisine bağlı çeşitli yapı ve köşklerden oluşan bir saray kompleksidir. Adını, bulunduğu Beylerbeyi semtinden alır. Osmanlı Padişahı Abdülaziz'in talimatıyla, 1863-1865 yıllarında, Sarkis Balyan'ın mimarlığında inşa edilmiştir. == Tarihi == Günümüzdeki saray inşa edilmeden önce bu bölgede, 1832'de inşa edilen ahşap bir saray ile bünyesindeki bazı yapılar vardı. Osmanlı Padişahı II. Mahmud tarafından yazlık bir saray olarak yaptırılan bu yapıda 1851 yılında, Padişah Abdülmecid konakladığı sırada bir yangın çıktı. Bu tarihten itibaren "uğursuz" olduğu gerekçesiyle kullanılmadı ve tahta geçen Abdülaziz'in talimatıyla 1861 yılında yıkıldı. Günümüzdeki sarayın inşasına, 6 Ağustos 1863’te başlandı. Sarayın yapımı 1864’te tamamlandı; eşyasının seçimi, yapımı ve yerleştirilmesi tamamlandıktan sonra resmî açılış 21 Nisan 1865’te gerçekleşti. Abdülaziz, her yıl genellikle Nisan ayının sonlarında diğer yazlık saraylarla birlikte Beylerbeyi Sarayı'nı kullanmış; kendisinin Avrupa seyahatinden sonra bu ziyareti iade etmek ve Süveyş Kanalı’nın açılışı nedeniyle nezaket ziyaretinde bulunmak isteyen bazı devlet başkanlarını bu sarayda ağırlamıştır. II. Abdülhamid'in saltanatının başında çıkan 93 Harbi sırasında önce muhacirler, daha sonra da yaralı gazilerin bir kısmın bu sarayda iskân ve tedavi edildiler. Beylerbeyi Sarayı, 1909 yılında mimar Vedat Tek tarafından onarıldı. II. Abdülhamid yaşamının son altı yılını bu sarayda ev hapsinde geçirdi ve 10 Şubat 1918'de bu sarayda öldü. Saray, cumhuriyet döneminde 1925 tarihli bir bakanlar kurulu kararnamesi ile Milli Saraylar Başkanlığı yönetimine bırakıldı. 1934 yılında cumhurbaşkanı Atatürk’ün davetlisi olarak Türkiye’ye gelen İran Şahı Rızâ Pehlevî bu sarayda ağırlandı. Sarayın büyük bahçesinin bir kısmı Karayollarına, bir kısmı ise Deniz Astsubay Okulu’na verildi. 1973'te inşa edilen Boğaziçi Köprüsü’nün sarayın yakınına yapılması da sarayın bütünlüğün bozulmasına neden oldu. Gerek Boğaziçi Köprüsü’nün yapımı gerekse çeşitli kurumlarca kullanılan yapıları sarayın orijinalliğinin bozulmasına sebep vermiştir. Günümüzde bir müze-saray olarak ziyarete açıktır. == Mimarisi == küçükresim|sağ|350px|Sarayın Boğaz'dan görünümü Beylerbeyi Sarayı bir saray kompleksi olup geniş bir bahçenin içinde asıl saray (yazlık saray) ile birlikte Mermer Köşk, Sarı Köşk, Ahır Köşkü ve iki deniz köşkünden oluşur. === Yazlık saray === küçükresim|sağ|200px|Bronz heykeller Asıl saray olan yazlık saray; Rönesans, Barok ve doğu-batı üslubunun kaynaştırılması ile yapılmıştır. Deniz kenarındaki rıhtım üzerinde inşa edilen saray kâgir bir yapı olup yüksek bir bodrumun üzerine yapılmış 2 katlı bir yapıdır. Saray; Harem (kuzey bölümü) ve Mabeyn-i Hümayun (güney bölümü) dairelerinden oluşup; üç giriş, altı büyük salon 24 oda 1 hamam ve 1 banyo içermektedir. Saray dikdörtgen bir yapıdadır. Sarayın çatısı bütün cepheleri dolaşan bir korkuluk ile gizlenmiştir. Dış görünüşü zemin katla üst katı birbirinden ayıran kuvvetle belirtilmiş bir silme ile ayrılmıştır. Sarayın deniz ve yan cephelerinin orta bölümleri dışarıya doğru taşan üç bölüm halinde düzenlenmiştir. Yapının pencereleri dikdörtgen şeklinde olup kemerlerle süslenmiştir. Pencerelerin ve duvar köşelerinin arasında tek ve çift sütunlar bulunmaktadır. Birinci kat tamamen mermerle, ikinci kat ise mermer benzeri taşlarla döşenmiştir. Sarayın içi de ahşap oymacılığı, altın nakış işçiliği, resim ve yazı gibi öğelerle süslenmiştir. İki katının planı da ortadaki büyük bir salonun çevresindeki odalardan oluşmaktadır. Zemin katta suyu denizden alınan ve üzeri camekanla örtülü bir havuz bulunmaktadır. Zemin katta salonun köşelerinde toplam dört oda vardır. Zemin kattan üst kata havuzun karşısında bulunan çift kollu geniş bir merdiven ya da servis merdiveninden çıkılır. Üst katta bulunan büyük salona Kabul Salonu denir. İkinci katta büyük salonun dışında iki küçük salon ile deniz ve kara cephesine bakan küçük odalar vardır. Sultan Abdülaziz sarayın iç dekorasyonuna özel bir ilgi göstermiş denize olan tutkusu nedeni ile sarayın tavanlarındaki bazı çerçeve ve kartuşların içine deniz ve gemi temaları işletmiştir. Bunun dışında sülüs ve ta'lik hatlarıyla yazılmış manzumeler vardır. Sarayın harem bölümü ise daha sade düzenlenmiştir. Sarayın Harem, Selamlık ve koltuk kapılarından olmak üzere üç girişi vardır. === Diğer yapılar === Saray kompleksinin diğer yapıları olan Mermer ve Sarı Köşkler, II. Mahmud döneminde yapılan eski sarayın parçalarıdır. Mermer Köşkün cepheleri büyük mermer levhalarla kaplı olduğundan bu adı almıştır. Bahçedeki büyük havuzun arka kısmında yer alır. Tek katlı olup ampir üslupta yapılmış bir yapıdır.Ana Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi, Cilt 5, İstanbul, 1994, s. 265 Büyük bir salon ile iki odadan oluşur. Salonunda büyük oval bir havuz bulunmaktadır. küçükresim|Deniz köşklerinden biri Sarı Köşk ise havuzun kenarında bulunup bodrumuyla birlikte toplam üç katlı kâgir bir yapıdır. Bütün katlarında birer salon ve ikişer oda vardır. Salonunda barok merdiven bulunan toplam üç bölümden oluşan sade bir yapıdır. Köşkün içinde deniz resimleri vardır. Yapının ön ve arka cephelerinde yarım daire kemerli üçlü pencere grupları vardır. Ahır Köşk, padişahın atlarının bakımı için yaptırılmıştır. Saray arazisini güney bölgesinde bulunmaktadır. Sarayın kapı ve pencereleri at nalı kemerlidir. İçerisinde bir havuz ve yirmi bölmeli bir ahır vardır. Bu Köşk hayvan resimleri ve at figürleri ile süslenmiştir. Beylerbeyi sarayı denizden geriye doğru setler halinde yükselen geniş bir bahçenin içinde yer alır.Temel Britannica, Cilt 3, İstanbul, 1992, s. 164 Sarayın bahçesinde ağaç ve havuzlarla birlikte tümü Paris'te yaptırılmış olan tunçtan hayvan heykelleri ile süslüdür. Bahçede 80×30 m ebatlarında, içinde sandalla gezilebilecek büyük bir havuz vardır. Bahçe, denize paralel, rıhtım boyunca uzanan süslü bir duvarla çevrilidir. Duvarın üzerinde saraya denizden girişi sağlamak amacı ile iki kapı yapılmıştır. Bunun dışında duvarın her iki tarafında küçük deniz köşkleri bulunmaktadır. Bu köşkler altıgen bir yapıda olup, çatıları çadır biçiminde yapılmıştır. Her iki köşkte de bir oda ve bir tuvalet bulunmaktadır. === Muzika-i Hümâyun, Paşa Dairesi ve Harem Ağaları Dairesi === 1877-1878 yılları arasında gerçekleşen 93 Harbi esnasında Kafkasya'dan göç eden muhacirlerin konaklaması için kullanılan Muzika-i Hümâyun, Paşa Dairesi ve Harem Ağaları Dairesi binaları; daha sonraları savaşta yaralananların nakledilmesiyle birlikte boşaltılarak Hilâl-i Ahmer Cemiyetinin kullanımına tahsis edilerek bir hastaneye dönüştürüldü. Bu binalara 1890'da Kuleli Kışlası'ndaki hastane ile Tıbbiye İdadisi taşındı. 1906'da Mekteb-i Sultani'nin faaliyetlerini burada sürdürmeye başladı. Mekteb-i Sultani'nin eski yerine dönmesinin ardından hastane, 15 Mart 1909 itibarıyla tekrar faaliyete geçti. I. Dünya Savaşı'nda yaralananlara ev sahipliği yaptı. Hastanenin 1919'da kapatılmasının ardından bina, Yedek Subay Okulu ve Sıhhiye Transit Deposu olarak kullanıldı. İlerleyen dönemde ise kapsamlı bir restorasyon geçirerek Deniz Astsubay Okuluna dönüştürüldü. Sonraları kısmen yandı, en nihayetinde ise yıkıldı. == Ünlü konuklar == Saray padişahların yanı sıra bugüne kadar birçok ünlü ismi ağırlamıştır. II. Abdülhamid, Balkan Savaşlarından sonra güvenlik nedeniyle Selanik’teki Alatini Köşkü’nden alınıp Beylerbeyi Sarayı'na getirilmiş ve hayatının geri kalan kısmını bu sarayda geçirmiştir. Sarayın ilk önemli yabancı konuğu ise III. Napolyon'un karısı Eugénie de Montijo olmuştur. Sarayın diğer önemli konukları ise Karadağ Kralı I. Nikola, İran Şahı Nasıreddin Şah ile Ayastefanos Antlaşması'nı imzalamak için İstanbul'a gelen Gran Dük Nikolay Pavloviç İgnatyev ve Avusturya-Macaristan İmparatoru Franz Joseph'tir. Cumhuriyet döneminde ise Atatürk’ün davetlisi olarak 1934 yılında İstanbul'a gelen İran Şahı Rıza Pehlevi bu sarayda konuk edilmiştir. 1936 yılında ise Balkan Oyunları Festivali bu sarayda düzenlenmiş ve Mustafa Kemal Atatürk o geceyi Beylerbeyi Sarayı’nda geçirmiştir. == Galeri == Dosya:Beylerbeyisarayikapi.jpg|Beylerbeyi Sarayı'nın denize açılan kapısı. Dosya:Beylerbeyisarayiabdülhamidçalışmaodası.jpg|II. Abdülhamid'in çalışma odası. Dosya:Beylerbeyisarayiabdülhamidinodasi.jpg|II. Abdülhamid'in vefat ettiği oda. == Ayrıca bakınız == * Osmanlı mimarisi * Beylerbeyi Sarayı Tüneli * Sultan Abdülaziz Heykeli * Abdülhamid'in oto piyanosu == Kaynakça == ;Genel * ;Özel == Dış bağlantılar == * Milli Saraylar web sitesi (arşiv) Kategori:Türkiye'deki millî saraylar Kategori:1864'te tamamlanan konutlar Kategori:Osmanlı sarayları Kategori:Sarkis Balyan eserleri Kategori:Üsküdar'daki müzeler Kategori:Üsküdar'daki saraylar Kategori:Türkiye'deki Neobarok yapılar Kategori:Türkiye'deki tarihî ev müzeleri Kategori:Neobarok saraylar