Torino

Torino (IPA: [toˈriːno], Piemont dilinde: Turin), Kuzey İtalya'da Piemont bölgesinin ve kendi ismin taşıyan Torino ilinin başşehri olup, Alpler ile çevrili olan Po Nehri'nin sol kıyısında konumlanır. İtalya'nın kuzey-batısında bulunan bir kentidir. Torino adı Keltce'de "dağlar" anlamına gelen Tau sözcüğünden gelmektedir. İtalyancada Torino sözcüğü "küçük Boğa" olarak tercüme edilebildiği için, şehrin flamasında boğa resmi bulunur. Şehir eskiden Avrupa'nın siyasi merkezlerinden biriydi. 1563'ten itibaren Savoy Dükalığı'nın, ardından Savoie Hanedanı tarafından yönetilen Sardunya Krallığı'nın ve 1861'den 1865'e kadar İtalya Krallığı'nın ilk başkentiydi. Turin, Cavour gibi Risorgimento'ya katkıda bulunan önemli kişilerin doğum yeri olduğu için bazen "İtalyan özgürlüğünün beşiği" olarak adlandırılmaktadır. Siyasi önemini II. Dünya Savaşı zamanında kaybetmiş olsa da, Torino sanayi ve ticaret için önemli bir merkez haline geldi ve Milano ve Cenova ile birlikte ünlü "endüstriyel üçgenin" bir parçası oldu. Torino, ekonomik güç açısından İtalya'da Milano ve Roma'dan sonra üçüncü sırada yer almaktadır.CENSIS Torino aynı zamanda Fiat, Lancia ve Alfa Romeo'nun genel merkezleri dahil olmak üzere İtalyan otomotiv endüstrisinin çoğuna da ev sahipliği yapmaktadır. Şehir çok sayıda sanat müzesi, restoran, kilise, saray, opera salonu, meydan, park, bahçe, tiyatro, kütüphane, müze ile zengin bir kültür ve tarihe sahiptir. Torino, Rönesans, Barok, Rokoko, Neo-klasik ve Art Nouveau mimarisi ile tanınır. Torino'nun birçok meydanı, kalesi, bahçesi ve Palazzo Madama gibi sarayları 16. ve 18. yüzyıllar arasında inşa edilmiştir. Torino'nun tarihi merkezinin bir kısmı, Savoya Kraliyet Hanedanı Sarayları adı altında UNESCO Dünya Mirasları listesine yazılmıştır. Buna ek olarak, şehir Museo Egizio ve Mole Antonelliana gibi müzelere ev sahipliği yapmaktadır. Şehir ayrıca İtalya'nın en iyi üniversitelerinden, kolejlerinden, akademilerinden, lise ve spor salonlarından bazılarına ev sahipliği yapmaktadır. Bunlardan bazıları Torino Üniversitesi ve Torino Politeknik Üniversitesi'dir. Bunların yanı sıra şehir, Juventus ve Torino futbol takımlarına ev sahipliği yapmaktadır. 2006 Kış Olimpiyatları da Torino'da gerçekleştirilmiştir. == Coğrafya ve iklim == Torino kuzeybatı İtalya'da konumlanmıştır. Kuzeyinde ve batısında Alpler tarafından çevrilidir. Doğusundan Monferrato tepelerinin doğal bir uzantısı olan bir yüksek tepe bulunmaktadır. Şehir doğudan batıya doğru az meyille (220m'den 280 m'ye) yüklesen bir ova üzerinde kurulmuş olmakla beraber yeni kısım ve varoşları tepelere doğru ilerlemiştir. Belediye sınırları içinde Turin'in en yüksek noktası "Faro della Vittoria" mevkii yakınında bulunan "Colle della Maddalena" tepesidır. Şehrin içinde 4 büyük akarsu geçmektedir. Bunlar Po Nehri, Po Nehri'nin iki büyük kolu olan (Po Nehri'nin soldan kolu "Dore Riparia" ve "Stura di Lanzo") ile Sangone Çayı'dır. Bu akarsular 16. yüzyıla kadar şehir surları dışında bulunmaktaydılar. Şehir yakınında etrafındaki yüksek arazilerde ulaşım sağlayan Fransa'ya bir doğal yol olan Susa Vadisi, Sangone Vadisi ve Lanzo Vadisi bulunmaktadır. Torino Piemont Bölgesi başkenti olup bu bölgede bulunan bazı diğer il merkezleri şehirler olan Asti'den 57 km, Vercelli'den 79 km, Novara'dan 96 km, Cuneo'dan 98 km ve Verbano'dan 155 km uzaktadır. Torino şehri, Akdeniz iklimi bölgelerinde bulunan diğer önemli İtalyan şehirlerine bir karşıt olarak, bir nemli sub- tropik bölgede (Koppen iklim sınıflandırılması Cfa) bulunmaktadır. Kışlar nispeten soğuk ama kuru geçmektedir. Yazlar şehrin ovalık taraflarında epeyce sıcak ama tepelik taraflarında ılımlı geçmektedir. Şehirde gözlemlenen en yüksek sıcaklık değeri 37.1 °C ; en düşük sıcaklık değeri −21.8 °C olmuştur. Yağışlar yağmur halinde en çok ilkbahar ve sonbahar aylarında düşmektedir. Yılın en sıcak aylarında yağışlar hacim bakımdan düşük olmakla beraber bu aylarda zaman zaman yıldırım ve gökgürültülü fırtınalar ortaya çıkmaktadır. Sonbahar ve kış aylarında ovalık kısımlarda çok kesif olan sis ortaya çıkmaktadır. Fakat bu sis Susa Vadisi sonundan ortaya çıktığı için şehrin daha yüksek arazilerdeki semtlerine tesiri azdır. Alplere mahsus olan Fön rüzgârları bu dağların doğu tarafında bulunan Torino şehrine kuru olarak tesir ederek (Alplerin batı yamaçlarına tezatla) yağış getirmezler. == Tarihçe == küçükresim|sol|Porta Palatina Bölgeye Roma devrinden önce bir kelt-roman kabilesi olan Tauriniler yerleşmişlerdir. M.Ö. ilk yüzyılda (olasılıkla M.Ö. 28 yılında), burada Romalılar tarafından askeri bir kamp (Castra Taurinorum) kuruldu. Daha sonra bu askeri üs İmparator Augustus'a (Augusta Taurinorum) adandı. Modern şehir yapısında da Roma döneminden kalma şehircilik izlerine rastlanabilir. Torino o dönemde yüksek surlar içinde yaşayan 5.000 kişilik bir nüfusa ulaşmıştı. 1563 yılından beri Savoya Dükalığı'nın başşehriydi. O zamanın Sardinya Krallığı, Savoy Hanedanı tarafından yönetiliyordu ve sonuçta İtalyan Birliği'nin ilk başkentiydi.web |url=http://www.comune.torino.it/canaleturismo/en/history.htm |başlık=The city's history |giriş tarihi=31-08-2007 |çalışma=Turismo e promozione |yayımcı=Città di Torino == Nüfus gelişimi == İş ve kültür merkezi olduğu kadar büyük bir şehirdir. Şehir Kasım 2008 yılı nüfus sayımına göre belediye sınırları içinde 909.193 kişi olup, şehre ait alan ile 1,7 milyona ulaşmakta ve metropolitan alanlarıyla nüfusun 2,2 milyon olduğu tahmin edilmektedir.web |url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|başlık=Competitive Cities in the Global Economy|yazar=OECD|giriş tarihi=30-04-2009 Torino, ekonomik büyüklük bakımından Roma ve Milano'dan sonra sıralamada üçüncü durumdadır.CENSIS Torino komününün belediye sınırları içinde nüfusunun 19. ve 20. yüzyıllarda gelişmesi resmî nüfus sayımı sonuçlarına göre şu gösterimde özetlenmiştir: Kişi Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2006 text:2006 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 173.305 bar:1871 from:0 till: 210.873 bar:1881 from:0 till: 250.655 bar:1901 from:0 till: 329.691 bar:1911 from:0 till: 415.667 bar:1921 from:0 till: 499.823 bar:1931 from:0 till: 590.753 bar:1936 from:0 till: 629.115 bar:1951 from:0 till: 719.300 bar:1961 from:0 till: 1025.822 bar:1971 from:0 till: 1167.968 bar:1981 from:0 till: 1117.154 bar:1991 from:0 till: 962.507 bar:2001 from:0 till: 865.263 bar:2006 from:0 till: 900.569 PlotData= bar:1861 at: 173.305 fontsize:S text: 173 shift:(-8,5) bar:1871 at: 210.873 fontsize:S text: 210 shift:(-10,5) bar:1881 at: 250.655 fontsize:S text: 250 shift:(-10,5) bar:1901 at: 329.691 fontsize:S text: 329 shift:(-10,5) bar:1911 at: 415.667 fontsize:S text: 415 shift:(-10,5) bar:1921 at: 499.823 fontsize:S text: 499 shift:(-10,5) bar:1931 at: 590.753 fontsize:S text: 590 shift:(-10,5) bar:1936 at: 629.115 fontsize:S text: 629 shift:(-10,5) bar:1951 at: 719.300 fontsize:S text: 719 shift:(-10,5) bar:1961 at: 1025.822 fontsize:S text: 1.025 shift:(-10,5) bar:1971 at: 1167.968 fontsize:S text: 1.167 shift:(-10,5) bar:1981 at: 1117.154 fontsize:S text: 1.117 shift:(-10,5) bar:1991 at: 962.507 fontsize:S text: 962 shift:(-10,5) bar:2001 at: 865.263 fontsize:S text: 865 shift:(-10,5) bar:2006 at: 900.569 fontsize:S text: 900 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Kaynak - ISTAT == Ekonomi == Şehir sık sık "Alplerin Baskenti" olarak ifade edilmektedir. Torino ayrıca "İtalya'nın Otomobil Baskenti" veya İtalya'nın Detroit'i olarak bilinmektedir. Fiat Group ve Mitsubishi Colt CZC'nin üretildiği Mitsubishi İtalya fabrikası bu şehirde bulunmaktadır. Harmony ve Columbus gibi pek çok Uluslararası Uzay İstasyonu modülü ayrıca Torino'da üretilir. İtalya'da şehir ayrıca "(La) città Sabauda" olarak adlandırılır. Torino'daki Otomotiv Sanayi Şirketleri * Fiat- Alfa Romeo-Lancia * Italdesign Giugiaro * Pininfarina == İklim == == Ulaşım == == Görülecek yerler == == Komşu komünler == Torino komunünün şu komünlerle ortak sınırları bulunur: Baldissero Torinese, Beinasco, Borgaro Torinese, Collegno, Grugliasco, Moncalieri, Nichelino, Orbassano, Pecetto Torinese, Pino Torinese, Rivoli, San Mauro Torinese, Settimo Torinese, Venaria Reale == Kardeş şehirler == Torino şu kentlerle kardeş şehir bağlantısı kurmuştur: * Avrupa ülkeleri: ** ** ** ** ** ** ** ** ** * Diğer ülkeler: ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** == Resimler == sol|20pxTorino Dosya:PalazzoMadamaNotte.jpg |Torino geceleyin Pallazzo Madama on cephesi Dosya:Palazzo madama retro.jpg |Torino Pallazzo Madama arkasında- ortacaglara ozenti yapılmış bir şato Dosya:ScalonePalazzoMadamaTorino.JPG|Palazzo Madama torenler merdiveni Dosya:PalazzoRealeNotteTorino.jpg|Torino "Palazzo Reale (Kraliyet Sarayi)" geceleyin (İtalya Dünya Miras Listesi) Dosya:Palazzo Carignano (Turin) facade.jpg |Torino Palazzo Carignano Dosya:Turin piazza san carlo 2009.JPG |Torino Piazza San Carlo Dosya:Duomo Torino.jpg |Torino Katedrali Dosya:Torino-portapalatina01.jpg |Torino "Porta Palatina" kapısı Dosya:BibliotecaNazionaleTorino.JPG |Torino Millî Kütüphane Dosya:Reggia di Venaria Reale - Corpo centrale e vasca del Parco Basso.jpg|Kraliyet Venaria Şatosu (İtalya Dünya Miras Listesi) Dosya:Reggia Venaria Reale-IMG 1882.JPG |Torino Kraliyet Venaria Şatosu ici (İtalya Dünya Miras Listesi) Dosya:Palazzina di caccia di Stupinigi1.JPG |Torino Stupinigi Av Kosku (İtalya Dünya Miras Listesi) Dosya:Mg-k Basilica Superga2.jpg |Torino Superga Basilikasi Dosya:13TorinoGranMadreDio.JPG |Torino "Gran Madre Dio" Kilisesi Dosya:Chiesa di san Filippo Neri Torino.JPG |Torino San Filippo Neri Kilisesi Dosya:Museo Egizio e Galleria sabauda, Torino.jpg |Torino Antik Mısır Müzesi ve Sabauda Dosya:Torino-TeatroCarignano.jpg|Torino Teatro Carignano Dosya:IB teatro regio.jpg |Torino Teatro Regio girişi Dosya:Parco Pellerina003.JPG|Torino Pellerina Parki Dosya:Parco del Valentino.jpg|Torino Po Nehri kıyısında Valentino Parki Dosya:Valentino castle.jpg |Torino Valentino Şatosu - "Politecnico Torino" Mimarlik Fakültesi binası Dosya:Mole Antonelliana 17 marzo.jpg|Torino Mole Antonelliana, 17-03-2011 == Kaynakça == * İtalyanca Wikipedia "Torino" maddesi == Ayrıca bakınız == * Piemont * Torino (il) == Dış bağlantılar == * * İnteraktif haritalar * Torino fotoğrafları * Torino 2006 Olimpiyatları * İtalya Ulusal Sinema Müzesi * Baglantilar bul, Torin