Osmanlı ordusu (klasik dönem)

Klasik Osmanlı Ordusu, Osmanlı ordusunun 1451'de II. Mehmed'in yapılandırmasından başlayıp 1826 Vaka-i Hayriye biten kısmına verilen isimdir. Dönemin ordusu, 1606 sonrasında yenilmeye başlamış ve 17. ve 18. yy itibarıyla geçirdiği reformlar ardından 1826 yılında lağvedilmiştir. Bu dönemde birçok ocaklardan birisi olan Yeniçeri ocağı olarak adlandırılan ve devşirmelerden kurulan ocağın ordu ve siyasette büyük yeri ve etkisi vardır. == Birimler == === Piyade === ==== Solaklar ==== Solaklar, genelde yaya birlikti. Solaklar, padişahın bindiği atın sağında giderler. ==== Yeniçeri ==== II. Mehmed döneminde Çandarlı ailesinden sonra vezir-i azamlığa devşirme-kapıkulu kökenliler getirilmeye başlanmıştır. Yeniçeri-devşirme aristokrasisi Cem ve II. Beyazıt arasında çıkan taht kavgasında belirleyici rol oynayarak tımarlı sipahi-Türk aristokrasisine karşı üstünlük sağlamışlardır. === Atlı Birlikler=== === Ağır Silahlı Birlikler === ==== Topçu Ocağı ==== Çin’de barutun icat edilmesinden sonra geliştirilen ateşli silahların bilgisini haiz Osmanlılar, 14. yüzyıldan başlayarak ateşli silah ve top teknolojisini kullanıyorlardı. Yeniçerilerin ilk defa 1389’da Kosova Savaşı sırasında ateşli silahları kullandıkları kaynaklarda aktarılmaktadır. Fatih devrinde toplar daha da geliştirilmiştir. Bu süreçte Osmanlı Devleti, hem doğudan hem batıdan gelen uzmanları istihdam ederek mevcut küresel bilgi ve teknoloji akışından yararlanmışlardır. 1440’lı yıllarda Osmanlılar, kalelerde, Tuna Nehri’nde ve Boğaz’da görev yapan filolarında top kullanıyorlardı ve topları hızlıca gerekli yerlere taşıyıp kuruyorlardı. Ayrıca bu dönemde rakiplerine kıyasla Osmanlı harp sanayisinin daha ileri bir seviyede olduğuna dair önemli bir başka gösterge, topçuluğun ve ateşli silahların Osmanlı daimi ordusunun önemli bir parçası olmasıydı. 15. yüzyılın başlarından itibaren Osmanlılar savaştıkları ordulara karşı daha organize ve düzenli bir şekilde ateşli silahları daimi ordu içinde kullanmaktaydılar. Buna karşın Avrupa’da topçular zanaatkârlardı; sanatkâr ve askerler arasında geçici bir sosyal kaynaşmadan bir sosyal grup oluşturmuşlardı. Osmanlılar ise 15. yüzyılın ortalarında topçu­luğu daimi ordunun önemli bir parçası olarak kullanmışlardır. Bu süreçte Osmanlı harp sanayi kurumsallaşmış ve topçuluk teknolojisi gelişmiştir. ==== Top Arabacılar Ocağı ==== ==== Humbaracı Ocağı ==== ==== Lağımcılar ==== == Organizasyon (Teşkilatlanma)== Osmanlı ordu teşkilatı, Anadolu Selçukluları, İlhanlılar ve Memlüklüler devletlerinin ve Roma İmparatorluğunun askeri teşkilat yapılarından belirli ölçülerde yararlanılarak kurulmuştur. Devletin temeli atılırken süvari olan beylik kuvvetlerinin yerine Vezir Alaâddin Paşa ile Kadı Cendereli Kara Halil'in tavsiyeleriyle Türk gençlerinden oluşan ayrı ayrı biner kişilik yaya ve müsellem isimleriyle muvazzaf iki sınıf piyade ve süvari kuvveti kuruldu. === Kapıkulu Sistemi === Kapıkulu Ocağı, piyadeler ve süvarilerden oluşmuştur. Kapıkulu Piyadeleri; Acemi Ocağı, Yeniçeri Ocağı, Cebeci Ocağı, Topçu Ocağı, Top Arabacılar Ocağı, Humbaracı Ocağı, Lağımcılar, Sakalar, Solaklar Kapıkulu Süvarileri ise Silahtar, Sipahi, Sağ Ulufeciler, Sol Ulufeciler, Sağ Garipler, Sol Garipler'den oluşmaktaydı. === Eyalet Sistemin === Eyalet Sistemi, Yerli Kulu ve Serhat Kulu askerleri olarak ayrılır. Yerli Kulu birlikleri Azab, Sekban, Tüfenkçi, İcareli; Serhat Kulu birlikleri ise Deliler (Deli), Gönüllüler, Besliler, Topraklı Süvari, Tımarlı Sipahiler ve Akıncılar olarak örgütlenmiştirler. == Personel == === Rütbeler === Osmanlı Ordusu'nun Başkomutanlık görevini padişahlar yapmışlardır. Piyadeleri "yaya”, süvarileri ise "müsellem” şeklinde adlandırılmıştı. Kapıkulu Ocakları'nın kuruluşuna kadar savaşlarda fiili olarak hizmet görmüşlerdir. Osmanlı Devleti’nin beylik devlet siyasetinden imparatorluk siyasetine geçişi imparatorluk içinde bağımsız güç bırakmak istemeyen, merkezi otoriteyi devşirme,kapıkulu, yeniçeri ve enderun sistemiyle sağlamlaştırmak isteyen II. Mehmet ile başlamıştır. == Modernizasyon çalışmaları == Gerileme döneminde, Avrupa örnek alınmaya çalışılmış, teknik ve ekonomik alanlarda yapılanmaya gidilirken Donanmanın yenilenmesi gibi askeri birtakım yenileşme çabalarına gidilmiştir. Ancak; * III. Murat döneminden itibaren kapıkulu ocaklarına kanunlara aykırı asker alınarak sayılarının artırılması, * Yeniçerilerin geçim sıkıntısını ileri sürerek askerlik dışında işlerle uğraşmaları, * İltizam sisteminin yaygınlaşması üzerine tımar sisteminin önemini kaybetmesi ve eyaletlerde asker yetiştirilmemesi ve * Avrupa’da meydana gelen harp teknolojisindeki gelişmelerin takip edilmemesi gibi etkenler sistemin bozulmasına neden olmuştur. == Büyüklüğü == === Kuvvet === Orduda muvazzaf askerlerin yanında savaş ve olağanüstü durumlarda çağrılan ek kuvvetler de bulunuyordu. 1610'da, 203.000 kişilik Osmanlı ordusunun mevcudu aşağıdaki gibidir.H. İNALCIK, Osmanlı Devletinde Türk Ordusu, s. 55, Türk Kültürü, 1964, sayı: 22.Mevlüt Bozdemir, Türk Ordusunun Tarihsel Kaynakları, s.59 Asker Sınıfı Sayısı ;Kapu kulu askeri * Yeniçeriler (Piyade) * Acemi oğlanları ve bostancılar * Cebeciler (Silâhlara bakanlar) * Topçular * Top arabacıları ;Kapıkulu süvarileri * Altı bölük halkı * Sefere padişahla beraber giden saray halkı * Kapı kulu mevcudu toplamı ;Eyalet Askeri * Tımar ve Zeamet sahibi sipahi cebelileri; * Rumelide Yörükler * Bundan sefere giden * Rumelide Müsellemler * Bundan sefere gidenler * Anadolu eyaletinde piyade ve müsellemler * Bundan sefere gidenler 37\. 627 9\. 406 5\. 730 1\. 552 684 20\. 869 12\. 971 88\. 839 115\. 000 38\. 820 6\. 470 30\. 570 5\. 095 26\. 500 6\. 900 === Gelirleri === 1660'larda Osmanlı-Avusturya Savaşları sırasında günlük asker ücretleri(akçe)I.B. Tauris Publishers Guarding the Frontier, Ottoman Border Forts and Garrisons in Europe (2007), s. 159 Birlik Komutan Er Anbarcı 15 9 Azeb 35 8 Çavuş 30 15 Cebeci 30 9 Faris 40 17 Gönüllü 70 15 Kapudan 60 9 Kâtib 30 15 Martolos 35 8 Mehter 15 13 Müstahfız 55 9 Sekban 12 8 Topçu 25 12 Yeniçeri 25 6 ==Resimler== Kalyoncu.jpg|Çırak Esnaf Esnaf Çırağı Usta Küçük Rütbeli Yeniçeri Subayı Kalyoncu Yelkenli Gemi Efradından Tulumbacı' Yeniçeri Ocağında Etfaiye Eri]] Cephane Subayı.jpg| Cebehane Karakullukçusu Cephane Muhafızı Cabehane Çorbacısı Cephane Subayı Bostancı Saray Muhafızı Satır Tören Kıtası Eri]] Neferi.jpg|Kalpaklı Şubara Neferi Nizamı Cedid Neferi Şubara Neferi III. Selim Kurduğu Yeni Ordu Erlerinden]] Humbaracılar.jpg|Humbaracılar Tımarlı Ulufeli Tımarlı Subayı]] Odabasi.jpg|Kulluk Neferi Karakol Bekleyen Yeniçeri Keçeli Yeniçeri Neferi Odabaşı Yeniçeri Kışlası Amiri Kulluk Bayrakdarı Karakol Amiri]] Selama neferleri.jpg|Salma Neferleri Padişahın Ziyaretlerinde Maiyet Efradından Nöbetçi Kale Muhafızı Haseki Ağa Yeniçeri Ocağında İtibarlı bir Sınıftan Kimse]] Bölükağası.jpg|Yol Haseki Saray muhafız subayı Çuhadar Padişahın giyeceklerini muhafaza edip taşıyan Bölükağası Yeniçeri bölük kumandanı]] Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg War Flag of the Ottoman Empire (c. 1500–1793).svg|Osmanlı Ordusu Muharebe Sancağı 1453-1798 Fictitious Ottoman flag 8.svg|Osmanlı Ordu Sancağı 1793-1923 Artilerijas-karogs.svg|Topçu Sancağı Bombardieru-karogs.svg| Humbaracı Sancağı Brivpratigo-karogs.png|Gönüllü Sancağı Cetru-vienibu-karogs.png|Dört Bölükler Sancağı Jeniceru- karogs.png|Yeniçeri Sancağı Pasa-karogs.png|Paşalara Mahsus Sancak Silahtar- karogs.png|Silahtar Bölüğü Sancağı Sipahi-karogs.png|Sipahi Sancağı Sipahi- vienibas-karogs.svg|Sipahi Bölüğü Sancağı Sultana-karogs-a.png|Padişahın Şahsına Mahsus Sancak Sultana-karogs-r.png|Padişahın Şahsına Mahsus Sancak Gérôme-Black Bashi-Bazouk-c. 1869.jpg| Siyah Başıbozuk Askerin Yağlıboyası 1869 Sipahi3.jpg|Sipahi Spahi - 1820.jpg|Sipahi Battle of Vienna.Sipahis.jpg|Sipahi Sueleymanname akinci.png|Akıncı Mehterhane.jpg|Mehter takımı Janicaru.jpg|Yeniçeri askerleri ==Kaynakça== ==Kaynakça== *