Kazaklar

{{Etnik grup bilgi kutusu | grup = Kazaklar ( qazaqtar قازاقتار) | resim =250px 250px | nüfus = 20 milyon | bölge1 = Kazakistan | nüfus1 = 13.029.821 (2021) | ref1 = | bölge2 = Çin | nüfus2 = 1.810.800 (2017) | ref2 = | bölge3 = Özbekistan | nüfus3 = 803.400 (2017) | ref3 = | bölge4 = Rusya | nüfus4 = 647.732 (2010) | ref4 = | bölge5 = Afganistan | nüfus5 = 440.000 | ref5 = | bölge6 = Moğolistan | nüfus6 = 201.526 (2010) | ref6 = Mongolia National Census 2010 Provision Results. National Statistical Office of Mongolia (Moğolca) | bölge7 = Kırgızistan | nüfus7 = 36.396 (2020) | ref7 = In 2020 National Census 2009-2020 | bölge8 = ABD | nüfus8 = 24.636 | ref8 = | bölge9 = Türkiye | nüfus9 = 10.000 | ref9 = | bölge10 = Kanada | nüfus10 = 9.600 | ref10 = | bölge12 = İran | nüfus12 = 3.000 - 4.000'den 15.000'e | ref12 = | bölge13 = Ukrayna | nüfus13 = 5.526 | ref13 = Ukrainian population census 2001 : Distribution of population by nationality. Retrieved on 23 April 2009 | bölge14 = Birleşik Arap Emirlikleri | nüfus14 = 5.000 | ref14 = | bölge15 = Çekya | nüfus15 = 4.821 | ref15 = | bölge16 = Avusturya | nüfus16 = 1,685 | ref16 = | bölge17 = Azerbaycan | nüfus17 = 1639 | ref17 = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 Kazaklar (Kazakça: қазақтар, UFA: ), Kazakistan'da yaşayan Türk halkı. XV. yüzyılda Kuzey Türkistan'dan, Deşti Kıpçak'tan Kıpçak Türklerinin güneye göçüşü sırasında bir kısımları ayrılıp bu göçe iştirak etmemiş ve bu sebep ile Kazak ismiyle anılır olmuşlardır. Dilleri Kazakçadır. ==Dil== Kırgızca, Nogayca, Karakalpakça, Başkurtça ve Tatarca ile akraba olan ve Kıpçak bölümüne giren Kazakça'yı konuşurlar. ==Nüfus== Kazaklar Kazakistan, Türkiye, Moğolistan, Özbekistan, Kırgızistan, Afganistan, Çin, Rusya, Türkmenistan ve AB'de de yaşar. Çin'deki Kazakların çoğunluğu 1.810.800 Kazak, kuzey Sincan-İli Kazak Özerk İli (Çin'deki en büyük özerk bölge) ve Mori ile Barköl ilçelerinde yaşamaktadır. Abay Kunanbayoğlu, Muhtar Avezov, Şekerim Kudayberdioğlu, Mağcan Cumabayulı gibi şairler, yazarlar ve düşünürler yetiştirmiştir. küçükresim|200px|Kazak kültürünü resmeden bir pul|alt= ==Tarihi== 13\. yüzyılda Altınorda Hanlığı topraklarının doğu kanadını oluşturan Deşt-i Kıpçak ahalisinde yaşayan ve Moğol istilasından etkilenmiş Türk boyları bir araya gelerek Kazak Hanlığı etrafında toplandılar. Söz konusu hanlığın yapılanmasında bazı Kırgız boyları ile kadim Kıpçak boylarının ardılları rol oynadı. Kazaklar; Kırgızlar, Kıpçaklar, Nogaylar gibi boyların birleşimi ile ortaya çıkmış bir Türk Uruğu 14. yüzyıldan sonra yeni bir boy olarak Orta Asya arenasında yerini almıştır. Orta Asya'da Ruslar ile ilk teması kuran Türk topluluğu Kazaklar olmuştur. == Kazaklarda Türklük Bilinci == Kazaklar, Asya'nın ortasında Türk Dünyasının göbeğinde yer almaktadır. Gerek Doğu Türkistan'ın kuzeyindeki Altay bölgesi, gerek Moğolistan'ı batısındaki Altay ve Bayan-Ölgey bölgesi, gerek Altay Cumhuriyeti'nin sahası Kazak Türkleri ile meskundur. Türk toplulukları arasında en çok soykırıma uğramış bir halktır. Bu sebeple de Orta Asya Birliği fikri Kazakistan'da ortaya çıkmıştır. Sultan Mahmut Torayğırov'un Kazak Türkçesindeki bir şiirde Türklük bilinci şöyle belirtilmiştir. Kiril Latin Sözcüğü Sözcüğüne Aktarım Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын Ұранға Алаш Деген Атты Аламын Сүйгенім Қазақ Өмірі, Өзім Қазақ Мен Неге Қазақтықтан Сақтанамын Ер Түрік Ұрпағымын Даңқы Кеткен Бір Кезде Европаңды Ті Тіреткен Кіргені Есік, Шыққаны Тесік Болып Күнбатыс, Күншығысқа Әмірі Жеткен Кешегі Хан Шынғыстың Ұрпағына Талай Царь, Талай Князь Тәжім Еткен Мен Қазақ, Қазақпын Деп Мақтанамын Ұранға Алаш Деген Атты Аламын Сүйгенім Қазақ Өмірі, Өзім Қазақ Мен Неге Қазақтықтан Сақтанамын (С. Торайғыров, 1893-1920) Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın Uranğa Alaş Degen Attı Alamın Süygenim Qazaq Ömiri, Özim Qazaq Men Nege Qazaqtıqtan Saqtanamın Er Türik Urpağımın Dañqı Ketken Bir Kezde Evropañdı Ti Tiretken Kirgeni Esik, Şıqqanı Tesik Bolıp Künbatıs, Künşığısqa Ämiri Jetken Keşegi Khan Şınğıstıñ Urpağına Talay Carʹ, Talay Knyazʹ Täjim Etken Men Qazaq, Qazaqpın Dep Maqtanamın Uranğa Alaş Degen Attı Alamın Süygenim Qazaq Ömiri, Özim Qazaq Men Nege Qazaqtıqtan Saqtanamın (S. Torayğırov, 1893-1920) Ben Kazak, Kazak'ım diye övünürüm Uranıma Alaş denilen adı almaktayım Sevdiğim Kazak yaşantısı, kendim Kazak'ım Ben niye Kazaklıktan çekineyim Yiğit Türk neslindenim ki şanı bilinir Geçmiş zamanda Avrupayı tir tir titretmişti Girdiği kapı, çıktığı delik olup Batıdan doğuya egemenliği ulaşmıştı Dün Cengiz Han'ın soyuna Birçok Kral, birçok Prens diz çöktü Ben Kazak, Kazak'ım diye övünürüm Uranıma Alaş denilen adı almaktayım Sevdiğim Kazak yaşantısı, kendim Kazak'ım Ben niye Kazaklıktan çekineyim (Sultan Mahmut Torayğırov, 1893-1920)Edebiyat 6, Jalpı bilim beretin mekteptin 6-sınıbına arnalgan okuvlık. Atamura yayınevi. Almatı 2006, s. 85 Kazakistan Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev ise zaman zaman Kazakların Türk halklarından olduklarını ve Türk kültürüne sahip çıkılması gerektiğini belirtmiştir. == Kazak sözcüğünün anlamı == "Kazak" kelimesinin anlamı konusunda ilk defa araştırmalar, Rusya'da 18. yüzyıl ortasından itibaren yayın görmeye başlamış. Bu tarihten itibaren 2,5 yüzyıl geçmiş, konuyu tarihçilerden başka her çeşit ilim dallarına mensup olan kişiler araştırarak kendi görüşlerini öne sürmüşlerdir. Şimdiki zamanda "Kazak" kelimesine ilişkin araştırma yapan veya fikrini belirten araştırmacıların ve bilim adamlarının eserlerini toplamak işi bile çetin ve zor olmuş. Ama bunların içinde sadece tarihçilerin ve toplum bilimleri uzmanlarının fikirleri önem taşır. "Kazak" kelimesini araştırırken tarihçiler Kazak milletinin tarih sahnesine çıkışı ve tam ayrı bir millet olarak kuruluş tarihi hakkında kendi bilgilerini eklemiştir. Dolayısıyla burada konu 3 meseleye değinecek. Konu hakkında ilk fikirlerini söyleyen G.F.Miller, İ.P.Rychkov, V.N.Tatişev, İ.G. Georgiy, İ.G. Andreyev, N.M.Karamzin. Bu bilim adamlarının tarihi eserleri 18 yy. 50 y. - 19 yy. 30 y. kadar bir periyot içerisinde Rusya'da yayınlamış ve ilmi çevrelerde itibar kazanmıştır. Bunların Kazak sözünün anlamıyla ilgili ilmi görüşlerinde bile hata ve noksanlar ziyade. Mesela P.İ. Rıçkov yanlış bir yol ile giderek milletin adını "kırgız kaysak" şeklinde anlatmış ve "kırgız" ve "kaysak" sözlerinin anlamını bulmaya çaba harcamış. Rıçkova göre "kırgız" evsiz, bozkırda gezen kişi demek imiş, "kazak" tek başına serbest, toplumdan ayrılmış kişi anlamına geliyormuş. Kazakların soyunun ise Alataw kırgızlarından çıktığı tartışma kabul etmez diyor. Efsanelerde kazakların atası Kazak Han olarak kabul edilir. O da, Alaş Han’ın oğludur. Kazak Han'ın üç oğlu vardır: #Akarıs: Neslinden gelenler Uluğ Cüz’ü oluştururlar. (‘Sol Kazakları’ veya ‘Büyük Otağ’.) #Bekarıs: Soyundan gelenler Orta Cüz’ü oluştururlar. (‘Orta Kazakları’ veya ‘Orta Otağ’.) #Yanarıs: Soyu Küçük Cüz adıyla anılmıştır. (‘Sağ Kazakları’ veya ‘Küçük Otağ’.)Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) == Galeri == Dosya:Abulkhair khan.jpg|Abul Khair Han Dosya:Kurmangazy 175.jpg|Kurmangazi Sağırbayoğlu Dosya:Abai Kunanbaev.jpg|Abay Kunanbayoğlu Dosya:Nursultan Nazarbayev (2020-03-10) (cropped 2).jpg|Nursultan Nazarbayev Dosya:Stamp of Kazakhstan 276.jpg|Toktar Ebubekirov == Ayrıca bakınız == * Çin Kazakları * Kazakça * Kazakistan * Türk halkları * Türk devletleri * Türk dünyası * Türk dilleri == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Tölegenin uzun yolculuğu Kategori:Modern göçebeler