Çin-Rusya ilişkileri

küçükresim|Rusya-Moskova'daki Çin Halk Cumhuriyeti Büyükelçiliği. Çin ile Rusya arasındaki diplomatik ilişkiler, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından ve 1991'de Rusya Federasyonu'nun kurulmasından sonra oldukça düzelmiş hale gelmiştir. Amerikalı uluslararası ilişkiler araştırmacısı Joseph Nye şu argümanı ileri sürmektedir: :Sovyetler Birliği'nin çökmesiyle birlikte, fiili ABD-Çin ittifakı sona erdi ve bir Çin-Rusya yakınlaşması başladı. 1992'de iki ülke bir "yapıcı ortaklık" peşinde olduklarını ilan ettiler; 1996'ta "stratejik ortaklık"a doğru ilerlediler; 2001'de ise bir "dostluk ve işbirliği" antlaşması imzaladılar."With the collapse of the Soviet Union, that de facto US-China alliance ended, and a China-Russia rapprochement began. In 1992, the two countries declared that they were pursuing a “constructive partnership”; in 1996, they progressed toward a “strategic partnership”; and in 2001, they signed a treaty of “friendship and cooperation.”" -- Nye, Joseph. "A New Sino-Russian Alliance?" Project Syndicate 12 January 2015 1991'de imzalanan Çin-Sovyet Sınır Anlaşması ile iki ülke arasındaki oldukça uzun toprak sınırına ilişkin anlaşmazlıklara son verildi. 2001'de ise her iki ülke Çin-Rus Dostluk Antlaşması'nı imzaladı. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping tarafından Moskova'ya 2013 yılında yapılan devlet ziyareti öncesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, iki ülkenin bir "özel ilişki" kurduğunu söyledi. == Ülke karşılaştırması == Çin Rusya Federasyonu Arma 130px 130px Bayrak Yüzölçümü 9.640.011 km² (3.717.813 sq mi) 17.125.242 km² (6.612.093 sq mi) Nüfus 1.365.700.000 146.068.400 (2014) Nüfus Yoğunluğu 140/km² (363/sq mi) 8,3/km² (21,5/sq mi) Başkent Pekin Moskova En Büyük Şehir Şanghay (23.019.148) Moskova (14.837.510) Hükûmet türü Üniter sosyalist tek partili devlet Federal yarı başkanlık cumhuriyeti İktidardaki siyasi parti Çin Komünist Partisi Birleşik Rusya Meclis Çin Ulusal Halk Kongresi Devlet Duması Resmi diller Mandarin Çincesi Rusça GSYİH (nominal) $9,181 trilyon $2,118 trilyon (2013) GSYİH (SAGP) $17.632 trilyon $3.558 trilyon Kişi başına GSYİH (nominal) $7.589 (2014 IMF hesaplamaları) $12.926 (2014 IMF hesaplamaları) Kişi başına GSYİH (SAGP) $11.907 $24.114 İnsani Gelişme Endeksi 0,719 (yüksek) 0,788 (yüksek) Uluslararası rezervler 3.990.000 (ABD doları, milyonlar) 467.200 (ABD doları, milyonlar) Savunma harcamaları $131,57 milyar $90,7 milyar (2013) ImageSize = width:720 height:80 PlotArea = left:65 right:15 bottom:20 top:5 Define $start = 1991.7 Define $now = 2016 Period = from:$start till:$now TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1992 ScaleMinor = unit:year increment:2 start:2010 PlotData= align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 bar:Çin from: 2012.11 till: $now text:Şi color:Orange from: 2003.11 till: 2012.11 text:Hu color:Orange from: 1992.10 till: 2003.11 text:Jiang color:Orange from: start till:1992.10 text:Deng color:Orange bar:Rusya from: 2012.5 till: $now text:Putin color:Green from: 2008.5 till: 2012.5 text:Medvedev color:Green from: 2000 till: 2008.5 text:Putin color:Green from: start till: 2000 text:Yeltsin color:Green 1991'den beri Çin Halk Cumhuriyeti'nin ve Rusya Federasyonu'nun liderleri. == Askerî ilişkiler == === 2022 Rusya'nın Ukrayna'yı işgali === Rusya, kuvvetlerini Ukrayna sınırında kitlesel oranda toplamakta olduğu sırada Şi Cinping ile Vladimir Putin, 4 Şubat 2022 tarihinde, yani 2022 Pekin Olimpiyatları öncesinde, buluştu. İkisi, iki ülkenin ABD karşıtlığı konusunda neredeyse hemfikir olduklarını, her iki milletin de taahhütlerine "sınırsızca" uyduklarını ifade ettiler. Batılı casuslar tarafından paylaşılan raporlara göre, Çin, Rusya'dan Ukrayna'ya yapılacak istilayı Pekin Olimpiyatları'nın 20 Şubat'ta sona ermesi sonrasına kadar ertelemesini rica etti. İstiladan kısa süre önce Çin medyası, Rusya'nın Ukrayna sınırından kuvvetlerini geri çekmesine dair paylaştığı ifadeleri tekrarladı. 22 Şubat'ta, yani Ukrayna'ya istilanın başlamasından iki gün önce, haber kuruluşuna ait "" Weibo hesabında Ukrayna'da yer alacak bir kriz hakkındaki raporların nasıl yazılması gerektiğine dair talimatlar sızdırıldı; bu paylaşım, Horizon News editörlerinin olumsuz yorumlar silmek ve yalnızca Çin devlet medyasının paylaştığı etiketler kullanmak zorunda olduklarını ve "Rusya için elverişli olmayan veya Batı yanlısı olan hiçbir şey paylaşmayın. Bir paylaşım yapmadan önce paylaşımı ben gözden geçireyim" diye yazdı. Çin Dışişleri Bakanlığı'na göre, 25 Şubat 2022 tarihinde, yani Rusya'nın Ukrayna'ya istilasını başlatmasından bir gün sonra, Putin, Şi ile yaptığı telefon görüşmesinde Rusya'nın Ukrayna ile üst düzey müzakerelere girmekte istekli olduğunu belirtti. Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında uygulanmasının ardından Çin, Rusya'ya ekonomik yardım sağladı. Çin, Rusya'nın Ukrayna'ya istilasını kınamayı reddetti, savaş hakkındaki Rus propagandasını tekrarladı, Rusya'ya yaptırımların uygulanmasına karşı çıktı ve Ukrayna'daki savaş hakkındaki BM oylamalarında ya çekimser kaldı ya da Rusya ile taraf oldu. Ekonomist George Magnus, Mart 2022'de Bloomberg ile yaptığı görüşmede Çin- Rusya ilişkilerinin mevcut durumu hakkında sorulan soruya "Rusya esas olarak Çin'in bir vasal devletidir" diye cevap verdi. ABD yetkililerine göre, daha Şubat 2022'de Rusya, Çin'den başta Ukrayna'ya yapacakları istila sırasında kullanabilecekleri silahlı insansız hava araçları olmak üzere ileri düzey askerî silahlar istedi.Alberto Nardelli and Jennifer Jacobs. (14 March 2022). "U.S. Warns Europe That Russia Wants Armed Drones From China". Bloomberg News website Retrieved 18 March 2022. Hem Çin hem de Rusya bu iddiaları inkâr etti. Çin'de birçok sosyal medya kullanıcısı, kısmen hakkında duydukları kuşkular nedeniyle Rus anlatılarına sempati gösterdi. == Kültür ve eğitim == 1990'larda Sovyetler Birliği'nin dağılmasının Rus ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilere rağmen, bu dönemde Çin-Rus sınır ticaretinde büyük bir patlama yaşandı. Çin'de başta turizm ve mütercim-tercümanlık olmak üzere çeşitli dallarda Rusça bilen insanlar için büyük bir talep ortaya çıktı, akademik alanda da Rusça eğitimi yaygınlaştı. 2005 yılı itibarıyla Çin çapında Rusçanın lisans dalı olarak mevcut olduğu 65 yükseköğretim kuruluşu bulunmaktadır. Çin'de Rus dili ve edebiyatı doktorasının da okunabildiği kuruluşlar şunlardır: Pekin Yabancı Diller Üniversitesi, , , Pekin Üniversitesi, Pekin Pedagoji Üniversitesi ve . Mayıs 2001'de, Çin ile Rus eğitim bakanlıklarının anlaşmasına göre, Pekin Yabancı Diller Üniversites, Şanghay Yabancı Diller Üniversitesi ve Heilongjiang Üniversitesi'nde Rus dili merkezleri kuruldu. Şubat 2002'de Şanghay Yabancı Diller Üniversitesi ve Heilongjiang Üniversitesi'ndeki Rusça bölümleri, Çin Eğitim Bakanlığı tarafından "ulusal anahtar bölümler" () olarak nitelendirildi. "Bir Kuşak, Bir Yol" inisyatifinin başlangıcından beri Çin ile Rusya gün geçtikçe yakınlaşmaktadır ve Rusya'da gittikçe daha fazla insan Çin kültürü ve Çin diline ilgi göstermeye başlamıştır. 2018 yılı itibarıyla Rusya'da Çince derslerinin verildiği 179 üniversite ve 90'dan fazla ilk ve ortaokul bulunmaktadır. İngilizce, Fransızca ve Almancadan sonra Rusya'da en çok öğrenen yabancı dil Çincedir. Rusya'da mevcut durumda Konfüçyüs Enstitüsü'nün 18 farklı şubesi de bulunmaktadır. 2007'de kapılarını açmış Moskova Devlet Üniversitesi Konfüçyüs Enstitüsü, Moskova Devlet Üniversitesi ile Pekin Üniversitesi arasında bir işbirliğı olarak işletilmekte ve Çince, kaligrafi, geleneksel Çin tıbbı ve wushu derslerini vermektedir; Mayıs 2014 itibarıyla 2 binden fazla öğrenci bu enstitüden mezun olmuştur. Rusya'daki Konfüçyüs enstitüleri Şehir Şube Ortak Açılış tarihi Web sitesi Blagoveşçensk 15 Mayıs 2007 Elista 22 Kasım 2007 İrkutsk 22 Aralık 2006 Kazan Kazan Devlet Üniversitesi 24 Nisan 2007 Komsomolsk-na-Amure Ekim 2010 Moskova Moskova Devlet Üniversitesi Pekin Üniversitesi 6 Eylül 2007 Moskova Pekin Yabancı Diller Üniversitesi 23 Mart 2010 Moskova 26 Aralık 2006 Nijni Novgorod 5 Mayıs 2010 Novosibirsk 8 Nisan 2007 Ryazan 23 Mart 2010 Sankt-Peterburg Sankt- Peterburg Devlet Üniversitesi 10 Kasım 2006 Tomsk Mayıs 2008 Ulan-Ude 6 Temmuz 2007 Vladivostok 21 Aralık 2006 Volgograd 22 Haziran 2010 Yekaterinburg 28 Aralık 2007 2014'te Çin ile Rus eğitim bakanlıkları arasında üniversite ittifaklarının oluşturulmasına ilişkin bir anlaşma imzalandı. Çin ve Rus üniversiteleri şu ana dek yaklaşık 1000 işbirliği anlaşması imzalamış ve 100'den fazla kooperatif eğitim kurumu projesi oluşturmuştur. 2019 yılında iki ülke arasında öğrenci değişiminde bulunan öğrencilerin sayısı 90 bini aştı. Çin-Rus ortak okulları Okul Kuruluş yılı Çin ortağı Rus ortağı 2017 Moskova Devlet Üniversitesi Harbin Pedagoji Üniversitesi Uluslararası Güzel Sanatlar Bölümü 2018 Harbin Pedagoji Üniversitesi henüz açılmamıştır Sankt-Peterburg Devlet Üniversitesi == Ayrıca bakınız == * Çin'in dış ilişkileri * Rusya'nın dış ilişkileri * Şanghay İşbirliği Örgütü == Dipnot == == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * (Çince ve Rusça) * (Çince, İngilizce ve Rusça) *