Doğu Kanada İnuitçesi

küçükresim|250px|İnuit dilleri coğrafyası Doğu Kanada İnuitçesi (kendilerince ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ Inuktitut; İngilizce Inuktitut, Eastern Canadian Inuktitut , East Inuktitun), Kanada'da Doğu Kanada İnuitleri tarafından konuşulan İnuit dilleri kolundan bir Eskimo dili. Kuzeybatı Topraklarında 11 resmî dilden biri Nunavut'ta 4 resmî dilden biri == Eskimo dilleri içindeki yeri == * Eskimo - Aleut dilleri ** Aleut dilleri ** Eskimo dilleri *** Yupik dilleri ****Sirenik Yupikçesi ****Öz Yupik dilleri *****Sibirya Yupikçesi *****Naukan Yupikçesi *****Alaska Yupikçesi (Yupikçe & Çupikçe) *****Supikçe *** İnuit dilleri **** İnyupikçe **** Batı Kanada İnuitçesi **** Doğu Kanada İnuitçesi **** Grönland İnuitçesi == Diyalekt ve kabileleri == 3 ana lehçe grubu oluşturur: Kivalliq- Aivilik, Qikiqtaaluk (Baffin), Nunavik-Labrador. *Kivalliq-Aivilik İnuitçesi ** Kivalliq İnuitçesi (kendilerince ᑭᕙᓪᓕᕐᒥᐅᑦ Kivallirmiut, Kivallirmiutut, Kivallirmiutun, Inuktitun; İngilizce Kivalliq, Keewatin dialect, Caribou dialect, Caribou Inuit (sensu stricto)). (Nunavut)'da ᖃᒪᓂᑦᑐᐊᖅ (Qamanittuaq/Baker Lake) ile ᑎᑭᕋᕐᔭᖅ (Tikirarjuaq/Whale Cove) şehirlerinde konuşulur. *** Qaernermiut şivesi (İngilizce Qairnirmiut subdialect). Konuşan kabileler: Qaernermiut, (?) Harvaqtormiut *** Hauneqtormiut ya da Kangiqliniqmiut (İngilizce Hauniqturmiut subdialect) *** Padlermiut (İngilizce Paallirmiut subdialect) *** Ahiarmiut (İngilizce Ahiarmiut subdialect) ** Aivilik İnuitçesi (kendilerince Aivilingmiutut, Inuktitut; İngilizce Aivilik dialect, Walrus Inuit). ᓴᒡᓕᖅ (Sagliq/Southampton Island), ᐃᒡᓗᓪᓕᒑᕐᔪᒃ (Igluligaarjuk/Chesterfield Inlet) ve ᑲᖏᖅᖠᓂᖅ (Qangiqłiniq/Rankin Inlet) şehirlerinde konuşulur. *** Southampton şivesi (İngilizce Southampton subdialect) *** Rankin şivesi (İngilizce Rankin subdialect). Konuşan kabileler: Aivilingmiut, (?) Amitormiut *Qikiqtaaluk İnuitçesi ** Kuzey Qikiqtaaluk İnuitçesi (kendilerince Qikiqtaaluk uannangani, Inuktitut; İngilizce North Baffin dialect, North Qikiqtaaluk dialect). (Nunavut)'da ᐃᒡᓗᓕᒃ (Iglulik/Igloolik), ᓴᓂᕋᔭᖅ (Sanirajaq/Hall Beach), ᒥᑦᑎᒪᑕᓕᒃ (Mittimatalik/Pond Inlet), ᑲᖏᖅᑐᒑᐱᒃ (Kangiqtugaapik/Clyde River), ᐃᒃᐱᐊᕐᔪᒃ (Ikpiarjuk/Arctic Bay), ᓇᓂᓯᕕᒃ (Nanisivik), ᖃᐅᓱᑦᑐᖅ (Qausuittuq/Resolute) ve ᐊᐅᔪᐃᑦᑐᖅ (Aujuittuq/Grise Fiord) şehirlerinde konuşulur. *** Tununirmiut şivesi (İngilizce Tununirmiut subdialect). Konuşan kabileler: Nedlungmiut, Tununirusirmiut, Tununermiut, Mittimatalingmiut (halk) Mittimatalingmiutut (dil), Aggomiut, (?) Pilingmiut *** Iglulirmiut (İngilizce Iglulingmiut subdialect) ** Güney Qikiqtaaluk İnuitçesi (kendilerince Qikiqtaaluk nigiani, Inuttitut; İngilizce South Baffin dialect (sensu lato), South Qikiqtaaluk dialect). (Nunavut)'da ᑲᖏᖅᑐᒑᐱᒃ (Kangiqtugaapik/Clyde River), ᕿᑭᖅᑕᕐᔾᔪᐊᖅ (Qikiqtarjuaq/Broughton Island), ᐸᖕᓂᖅᑐᐅᖅ (Pangniqtuuq/Pangnirtung), ᐃᖃᓗᐃᑦ (Iqaluit/Frobisher Bay), ᑭᖕᒥᕈᒃ (Kingmiruk/Lake Harbour) ve ᑭᙵᐃᑦ (Kinngait/Cape Dorset) şehirlerinde konuşulur. *** Güneydoğu şivesi (İngilizce Southeast Baffin subdialect, East Baffin dialect). Konuşan kabileler: Akudnirmiut, Padlimiut, Qinguamiut, Saumingmiut, Kingnaitmiut, Qinguamiut, Okomiut, Talirpingmiut *** Güneybatı şivesi (İngilizce Southwest Baffin subdialect, South Baffin dialect (sensu stricto)). Konuşan kabileler: Kingarmiut ya da Sikosuilarmiut (İngilizce Cape Dorset dialect), Akuliarmiut, Nugumiut, Qaumauangmiut *Nunavik-Nunatsiavut İnuitçesi ** Nunavik İnuitçesi (kendilerince Inuttitut, Nunavimmiutitut, Nunavimiut; İngilizce Nunavik dialect, Arctic Quebec Inuit). ᑰᑦᔪᐊᕌᐱᒃ (Kuujjuaraapik/Great Whale River), ᐅᒥᐅᔭᖅ (Umiujaq), ᐃᓄᑦᔪᐊᖅ (Inujjuaq/Inukjuak), ᐳᕕᕐᓂᑐᖅ (Puvirnituq), ᓴᓂᑭᓗᐊᖅ (Sanikiluaq), ᒣᓚᓯᒃᑯᑦ (Mailasikkut/Chisasibi), ᐊᑯᓕᕕᒃ (Akulivik), ᐃᕗᔨᕕᒃ (Ivujivik), ᓴᓪᓗᐃᑦ (Salluit), ᑲᖏᖅᓱᔪᐊᖅ (Kangiqsujuaq), ᖁᐊᖅᑕᖅ (Quaqtaq), ᑲᖏᕐᓱᒃ (Kangirsuk), ᐊᐅᐸᓗᒃ (Aupaluk), ᑕᓯᐅᔭᖅ (Tasiujaq), ᑰᑦᔪᐊᖅ (Kuujjuaq/Fort Chimo), ᑲᖏᖅᓱᐊᓗᑦᔪᐊᖅ (Kangiqsualujjuaq), ᑕᕐᐸᖓᔪᖅ (Tarpangajuq) ve ᑭᓪᓕᓂᖅ (Killiniq/Port Burwell) şehirlerinde konuşulur. *** Tahagmiut ya da Tarramiut (halk), Tarramiutut ya da Taqramiutut (dil). Konuşan kabileler: Nuvugmiut, Ungavamiut, Tahagmiut *** Siqinirmiut. konuşan kabileler: Koksoakmiut, Kangiqsualujjuamiut, Kidlinungmiut *** Itivimiut *** Qikirtamiut (İngilizce Belcher Islands Inuit) ** Nunatsiavut İnuitçesi ya da Labrador İnuitçesi (kendilerince Inuttut, Inuttitut, Nunatsiavummiutut, Labradorimiutut; İngilizce Labrador Inuttut, Labrador Inuttitut). Naini (Nain), Hopedale, Maqûvik (Makkovik), Ukkusitsalik (Davis Inlet), Vaali (Goose Bay–Happy Valley), Nutâk (Nutak), Hebron†, Tikirarsuarusik (Rigolet) şehirlerinde konuşulur. *** Kuzey Nunatsiavut İnuitçesi (İngilizce Northern Labrador subdialect, Labrador Inuttut (sensu stricto)). Konuşan kabileler: Kongithlushuamiut, Chuckbuckmiut, Nunenumiut, Avitumniut *** Rigolet İnuitçesi (İngilizce Rigolet subdialect, Rigolet Inuttut). konuşan kabileler: Aivitumiut, (?) Netcetumiut, (?) Puthlavamiut Linguist List 3 child dialect groups ve 6 child dialects olarak alt bölümlere ayırır. Kivalliq İnuitçesi kısmen Doğu Kanada İnuitçesi (ike-che → Chesterfield Inlet; Igluliagaarjuk) kısmen de Batı Kanada İnuitçesi (ikt-car → Caribou; Caribou Eskimo; Keewatin; Kivalliq) içine dahil edilir: *child dialect groups **ike-arq → Arctic Quebec **ike-nba → North Baffin **ike-sba → South Baffin *child dialects **ike-rep → Repulse Bay; Naujat; Southampton **ike-rig → Rigolet; Tikiraqsuarusik **ike- cor → Coral Harbour; Sagliq **ike-lab → Labrador; Labrador Eskimo; Inuktitut (Quebec-Labrador) **ike-che → Chesterfield Inlet; Igluliagaarjuk **ike-aiv → Aivilik; Kangiqłniq; Aivillirmiut == Alfabe == İnuit hece yazısı: kısa uzun karşılığı kısa uzun karşılığı kısa uzun karşılığı sonda karşılığı ᐃ ᐄ i (ii) ᐅ ᐆ u (uu) ᐊ ᐋ a (aa) ᐦ h ᐱ ᐲ pi ᐳ ᐴ pu ᐸ ᐹ pa ᑉ p ᑎ ᑏ ti ᑐ ᑑ tu ᑕ ᑖ ta ᑦ t ᑭ ᑮ ki ᑯ ᑰ ku ᑲ ᑳ ka ᒃ k ᒋ ᒌ gi ᒍ ᒎ gu ᒐ ᒑ ga ᒡ g ᒥ ᒦ mi ᒧ ᒨ mu ᒪ ᒫ ma ᒻ m ᓂ ᓃ ni ᓄ ᓅ nu ᓇ ᓈ na ᓐ n ᓯ ᓰ si ᓱ ᓲ su ᓴ ᓵ sa ᔅ s ᓕ ᓖ li ᓗ ᓘ lu ᓚ ᓛ la ᓪ l ᔨ ᔩ ji ᔪ ᔫ ju ᔭ ᔮ ja ᔾ j ᕕ ᕖ vi ᕗ ᕘ vu ᕙ ᕚ va ᕝ v ᕆ ᕇ ri ᕈ ᕉ ru ᕋ ᕌ ra ᕐ r ᕿ ᖀ qi ᖁ ᖂ qu ᖃ ᖄ qa ᖅ q ᖏ ᖐ ngi ᖑ ᖒ ngu ᖓ ᖔ nga ᖕ ng ᙱ ᙲ nngi ᙳ ᙴ nngu ᙵ ᙶ nnga ᖖ nng ᖠ ᖡ łi ᖢ ᖣ łu ᖤ ᖥ ła ᖦ ł == Bazı gramer özellikleri == Doğu Kanada İnuitçesi, Eskimo - Aleut dillerinin tipik görünümünü sergiler: * Kelimelerde üç sayı vardır: tekil, ikil, çoğul tekil ikil çoğul anlamı ᐃᖃᓗᒃ iqaluk ᐃᖃᓘᒃ iqaluuk ᐃᖃᓗᐃᑦ iqaluit balık ᐃᕐᖑᓯᖅ irngusiq ᐃᕐᖑᓰᒃ irngusiik ᐃᕐᖑᓰᑦ irngusiit fincan ᓵ saa ᓵᒃ saak ᓵᑦ saat masa ᑎᑎᕋᐅᑦ titiraut ᑎᑎᕋᐅᑏᒃ titirautiik ᑎᑎᕋᐅᑏᑦ titirautiit kalem ᐅᑳᓚᐅᑦ uqaalaut ᐅᑳᓚᐅᑏᒃ uqaalautiik ᐅᑳᓚᐅᑏᑦ uqaalautiit telefon * Kelimeler yalın halde çoğu zaman nominatif eki alırlar: daha çok -q ya da -k, daha az olarak da -n * Kelimeler (ya da cümleler) 4 bölümden oluşur: **kök (İng. stem) **yapım eki (İng. postbase) **çekim eki (İng. ending) **bağlaç (İng. enclitic) * Tamlama (isim ya da sıfat) bulunmaz == Örnekler == *...ujunga ...ᐅᔪᖓ Adım... *aagga ᐋᒡᒐ Hayır *aatsuu ᐋᑦᓲ Bilmiyorum *qanuippit? ᖃᓄᐃᑉᐱᑦ? Nasılsın (İyi misin) ? *qanuinngittunga ᖃᓄᐃᙱᑦᑐᖓ İyiyim *nakurmiik ᓇᑯᕐᒦᒃ Teşekkür ederim *nakurmiimmarialuk ᓇᑯᕐᒦᒻᒪᕆᐊᓗᒃ Çok teşekkür ederim *aput ᐊᐳᑦ kar *anaana ᐊᓈᓇ anne *ataata ᐊᑖᑕ baba *qallunaatitut ᖃᓪᓗᓈᑎᑐᑦ İngilizce *uivititut ᐅᐃᕕᑎᑐᑦ Fransızca == Dipnotlar == == Kaynakça == *Alana Johns (2007), Ergativity in Inuktitut: Varying Views == Dış bağlantılar == *Inuktitut Living Dictionary *Tusaalanga Inuktitut (Learning Inuktitut Online) Kategori:İnuit dilleri Kategori:Eskimo-Aleut dilleri Kategori:Kanada yerli dilleri