2023 Finlandiya parlamento seçimleri

2 Nisan 2023 tarihinde Finlandiya'da Finlandiya Parlamentosu üyelerini seçmek üzere parlamento seçimleri yapıldı. Muhalefetteki Ulusal Koalisyon Partisi (KOK) seçimleri %20,8 oy oranıyla ve parlamentoda 48 sandalye kazanarak parti tarihindeki üçüncü en yüksek sonucu elde etti. Finlandiya tarihinde ilk kez, Merkez Parti (KESK) hiçbir seçim bölgesinde birinci parti olma unvanını elde edemedi. Beş hükûmet partisi 100 milletvekili elde ederken, dört muhalefet partisi ise aynı sayıda milletvekili çıkararak parlamentodaki sandalye sayılarını yarı yarıya paylaşmış oldu. KOK'tan Petteri Orpo'nun elde ettiği çoğunluk ile Paskalya'yı takip eden hafta parlamentonun toplanmasıyla hükûmet kurma görüşmelerine başlanması ve cumhurbaşkanı ile birlikte parlamentonun kendisini hükûmet kurma adayı olarak göstermesi bekleniyor. 2019 Finlandiya parlamento seçimlerinin ardından Antti Rinne liderliğindeki Finlandiya Sosyal Demokrat Partisi (SDP), KESK, Yeşil Birlik (VIHR), Sol İttifak (VAS) ve Finlandiya İsveç Halk Partisi (SFP) ile Rinne Kabinesi'ni kurdu ve Antti Rinne Finlandiya başbakanı olarak görev yaptı. Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde Rinne, Finlandiya posta hizmetleriyle ilgili siyasi bir skandala karıştı ve ardından istifa etti. Sanna Marin onun yerine geçerek dünyanın görevdeki en genç başbakanı oldu. Marin başbakan olarak iklim değişikliğiyle ilgili konulara odaklanırken, hükûmeti de COVID-19 salgını ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle karşı karşıya kaldı. İşgal, Finlandiya'nın Mayıs 2022'de NATO'ya katılmak için adaylığını sunacağını açıklamasına neden oldu. Kampanya döneminde ekonomi, iklim değişikliği ve eğitime ilişkin konular tartışılmıştır. Ayrıca haber ajansları seçimi SDP, KOK ve Finler (PS) arasında yakın bir yarış olarak tanımladı. Marin kampanya döneminde eğitim ve kamu sağlığı harcamalarını desteklediğini belirtirken, Petteri Orpo'nun partisi KOK ekonominin dengelenmesi, işsizlik ve konut yardımı harcamalarının azaltılması ve daha fazla nükleer santral inşa edilmesi çağrısında bulundu. PS göçmenlik ve Avrupa Birliği karşıtı bir kampanya yürütürken, VIHR ruh sağlığı ve evrensel temel gelir konularına odaklandı. KESK ise bölgesel politikalar üzerine kampanya yürüttü. Ayrıca Mart 2023 boyunca seçim tartışmaları düzenlenmiştir. Seçmenler, 22-28 Mart tarihleri arasında düzenlenen ön oylama döneminde veya seçim gününde oy kullanma seçeneğine sahipti. Bu, 1954 Finlandiya parlamento seçimlerinden bu yana sonuçlara göre ilk üç sırada yer alan partilerin parlamentoda sandalye kaybetmediği ilk seçim olmuştur. Ayrıca, 1983 Finlandiya parlamento seçimlerinden bu yana ilk kez sonuçlara göre ilk üç sırada yer alan partiler oy oranlarını yüzde puan olarak kaybetmemiştir. ==Seçim öncesi== Nisan 2019'da yapılan bir önceki parlamento seçimlerinde Sosyal Demokrat Parti oyların %17,7'sini alarak birinci olurken, onu sırasıyla oyların %17,5'ini ve %17'sini alan Gerçek Finler ve Ulusal Koalisyon Partisi takip etti. Görevden ayrılan başbakan Juha Sipilä'nın Merkez Partisi oyların %13,8'ini alarak dördüncü olurken, Yeşil Birliği ve Sol İttifak bir önceki seçimden daha fazla oy aldı. Birkaç ay süren müzakerelerin ardından, Rinne liderliğindeki SDP Haziran 2019'da Merkez Parti, Yeşil Birliği, Sol İttifak ve İsveç Halk Partisi'nin yer aldığı bir hükûmet kurdu. 2019 yılının sonlarında Finlandiya posta hizmetleriyle ilgili siyasi bir skandal patlak verdi. Yerel yönetim ve mülkiyetin yönlendirilmesi bakanı Sirpa Paatero, posta hizmetlerinin çok sayıda çalışanının statüsünü daha düşük ücretli bir sözleşmeyle değiştirme projesinden haberdar olmak ve bunu Finlandiya Parlamentosu üyelerinden gizlemekle suçlandı. Paatero Kasım 2019'da istifa etti, ardından Rinne de posta hizmeti planını bilmekle suçlandı. Merkez Parti daha sonra hükûmetten ayrıldı ve Rinne Aralık 2019'da başbakanlıktan ve SDP liderliğinden istifa ettiğini açıkladı. Yerine Sanna Marin geçti. Marin Aralık 2019'da yemin ettikten sonra dünyanın görevdeki en genç başbakanı oldu. Marin Kabinesi iklim değişikliğiyle mücadele edeceklerini, çevreyi koruyacaklarını ve sosyal ve ekonomik eşitsizlikleri azaltacaklarını açıkladı. Hükûmet ayrıca sera gazı emisyonlarını azaltarak ve yenilenebilir enerji üretimini artırarak Finlandiya'yı 2035 yılına kadar karbon nötr hale getirmeyi amaçlayan bir program kabul etti. Finlandiya'da COVID-19 salgınının patlak vermesinin ardından Marin'in salgını yönetmesi, partisinin kamuoyu yoklamalarında popülaritesinin artmasına fayda sağladı ve kişisel olumlu görüş oranı %85'e ulaştı. SDP, Nisan 2021'den sonra kamuoyu yoklamalarında Gerçek Finler tarafından geçildi ve Ulusal Koalisyon Partisi Temmuz 2021'e kadar kamuoyu yoklamalarında en popüler parti oldu. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin başlamasının ardından Marin, Finlandiya'nın NATO adaylığını açıklayarak Finlandiya'nın tarihsel askeri tarafsızlığını bozarak Rusya ve Vladimir Putin'e karşı sert bir tavır aldı. Finlandiya adaylığını Mayıs 2022'de resmen sundu. NATO'ya katılma yolu, Mart 2023'te Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Finlandiya'nın NATO üyeliğini onaylayan kararı resmen imzalaması ve onaylamasıyla resmileşti. Türkiye kararı onaylayan son NATO üyesi oldu. ==Seçim sistemi== Eduskunta'nın 200 üyesi, D'Hondt yöntemine göre ayrılan sandalyelerle 13 çok üyeli seçim bölgesinde orantılı temsil yolu kullanılarak seçilir. Seçilen temsilci sayısı, seçimlerden altı ay önce belirlenen resmi nüfusla orantılı olmalıdır. Åland'ın tek üyeli seçim bölgesi ve kendi parti sistemi vardır. Seçim bölgesi Sandalye 312x312px|File:Suomen vaalipiirit 2013.png 01 Helsinki 23 02 Uusimaa 37 03 Güneybatı Finlandiya 17 04 Satakunta 8 05 Åland 1 06 Kanta-Häme 14 07 Pirkanmaa 20 08 Güneydoğu Finlandiya 15 09 Savonya 15 10 Vaasa 16 11 Orta Finlandiya 10 12 Oulu 18 13 Laponya 6 === Seçim öncesi bakış=== center|300x300px Hükûmet Sandalye Sosyal Demokrat Parti 40 Merkez Parti 31 Yeşil Birliği 20 Sol İttifak 16 İsveç Halk Partisi 10 Muhalefet Sandalye Gerçek Finler 39 Ulusal Koalisyon Partisi 37 Hristiyan Demokratlar 5 Liike Nyt 1 Güç Halka Aittir 1 Source: Parliament of Finland ==Seçime katılan siyasi partiler== Aşağıdaki tabloda 2023 Finlandiya parlamento seçimlerine katılan partiler ve bağımsız adaylar listelenmiştir. Seçim Bilgi ve Sonuç Servisi de toplam 2,424 adayın seçime katılmak üzere kayıt yaptırdığını açıkladı. Finlandiya'da 2023 parlamento seçimlerinde yarışacak partilere genel bakış Parti İdeoloji Seçim bölgelerine göre adaylar Helsinki Uusimaa Varsinais-Suomi Satakunta Åland Kanta-Häme Pirkanmaa Güneybatı Finlandiya Savonya Vaasa Orta Finlandiya Oulu Laponya Toplam 293 485 214 124 15 144 239 158 156 161 146 177 112 2424 Sosyal Demokrat Parti Sosyal demokrasi 23 37 17 14 14 20 15 15 16 14 18 14 217 Gerçek Finler Sağ popülizm 23 37 17 14 14 20 15 15 16 14 18 14 217 Yeşil Birliği Yeşil liberalizm 23 37 17 14 14 20 15 15 16 14 18 14 217 Sol İttifak Demokratik sosyalizm 23 37 17 14 14 20 15 15 16 14 18 14 217 Ulusal Koalisyon Liberal muhafazakarlık 23 37 17 14 14 19 14 15 16 14 18 11 212 Merkez Parti Tarımcılık 11 37 17 14 14 20 15 15 16 14 18 14 205 Hristiyan Demokratlar Hristiyan demokrasisi 8 37 17 14 14 20 15 15 16 14 15 3 188 Liike Nyt Ekonomik liberalizm 23 37 17 10 14 20 15 13 10 5 11 2 177 Özgürlük İttifakı Ulusal muhafazakârlık 16 32 15 9 7 11 10 10 10 8 11 4 143 Finlandiya İsveç Halk Partisi İsveççe azınlık çıkarları liberalizm 23 37 17 3 5 1 1 2 16 1 4 1 111 Güç Halka Aittir Rusofili 10 25 11 2 7 4 9 8 5 14 8 4 107 Liberal Parti - Seçme Özgürlüğü Klasik liberalizm 23 21 11 5 12 4 5 4 6 2 93 Mavi-Siyah Hareketi Neo-faşizm 37 17 20 14 88 Finlandiya Komünist Partisi Komünizm 14 13 2 1 9 6 5 1 4 4 6 65 Korsan Partisi Korsan siyaseti 20 5 1 1 5 4 1 37 Kristal Parti Aşı karşıtlığı 5 3 1 2 3 4 2 2 1 5 28 Finlandiya Hayvan Adalet Partisi Hayvan hakları 4 4 3 1 7 1 20 Finlandiya Reform Hareketi Ulusal muhafazakârlık 4 4 5 3 16 Feminist Parti Feminizm 6 4 3 13 Önce Finlandiya Halkı Fin milliyetçiliği 2 1 1 3 1 2 10 Açık Parti E-demokrasi 8 1 9 Laponya'nın Bağlantısızlar Ortak Listesi Bölgeselcilik 8 8 Bağlantısızlar Koalisyonu Muhafazakârlık 4 4 Refah ve Eşitlik Sosyal demokrasi 4 4 Yaşanılabilir Girişim Yeşil siyaset 4 4 Yurttaşlar Birliği Avrupa şüpheciliği 1 1 1 3 Åland İçin Bölgeselcilik 3 3 Bağımsız adaylar – 1 2 1 3 1 8 ==Kampanya== ===Sorunlar=== Yle, hükûmetin borçlanması, kamu maliyesinin sürdürülebilirliği, iklim değişikliği ve eğitimdeki gerilemeyi seçim kampanyasının ana konuları olarak gösterdi. BBC News'ten Paul Kirby, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin "kampanya üzerinde çok az etkisi" olduğunu belirtti ve kampanya döneminin bunun yerine ekonomiyle ilgili konulara yoğunlaştığını ekledi. Deutsche Welle, kampanya döneminde işçi açığının önemli bir sorun olduğunu belirtirken, Associated Press ekonomi, iklim değişikliği, eğitim ve sosyal yardımlarla ilgili konuların kampanya sırasında tartışıldığını belirtti. Turku Üniversitesi'nde yardımcı doçent olan Markku Jokisipilä, tartışmalarda Marin'in "en güçlü şekilde öne çıktığını" söyledi. Gerçek Finler'in en güçlü sosyal medya varlığına sahip olduğunu da sözlerine ekledi. Helsinki Üniversitesi profesörlerinden Teivo Teivainen, SDP karşıtlarının temel sorununun kamu harcamaları olduğunu söyledi. Haber ajansları seçimi SDP, Ulusal Koalisyon Partisi ve Gerçek Finler arasında yakın bir yarış olarak tanımladı. Helsinki Üniversitesi'nde çalışan siyasi tarihçi Jenni Karimäki, "önde gelen üç partinin Pazar günü hangi sırada bitireceğini kimsenin bilemeyeceğini" söyledi. Göç ve Avrupa Birliği (AB) karşıtı bir platformda kampanya yürüten Gerçek Finler, AB üyesi olmayan ülkelerden gelen göçü azaltmaya öncelik verdiklerini belirtti. Ulusal Koalisyon Partisi lideri Petteri Orpo, işsizlik ve konut yardımı harcamalarının azaltılması üzerine kampanya yürüttü. Orpo kampanya sırasında ekonomik büyümeye, kamu ekonomisinin dengelenmesine, "NATO-Finlandiya'nın kurulmasına" ve daha fazla nükleer santral inşa edilmesine destek verdiğini belirtti. Gerçek Finler'in lideri Riikka Purra kemer sıkma çağrısında bulundu ve "Avrupa Birliği'ne karşı tutumumuzu da sıkılaştırmak istiyoruz" dedi. Gerçek Finler'in Marin hükûmeti tarafından getirilen karbon nötrlüğü hedefini erteleyeceğini de sözlerine ekledi. Ulusal Koalisyon Partisi de Marin'in karbon nötrlüğü konusundaki görüşüne katıldı. Marin sağ partileri eleştirmeye devam ederek "hayatı hepimiz için çekilmez hale getiren, hizmetleri kesen, en yoksulların geçim kaynaklarını azaltan bir alternatif" sunduklarını söyledi; ayrıca Finlandiya'nın borçlanmaktan kaçınmasına yardımcı olacağını söyleyerek eğitim ve kamu sağlığı harcamalarını desteklediğini belirtti. Yeşiller Birliği'nin kampanyası ruh sağlığı hizmetleri ve evrensel temel gelir üzerine odaklandı. Merkez Parti bölgesel politikalar üzerine kampanya yürüttü. ===Sloganlar=== Parlamentodaki partilerin kampanya dönemindeki sloganları Parti/koalisyon Orijinal slogan Türkçe çeviri Refs Merkez Parti Eteenpäin! Vastuuta koko Suomesta Önde! Tüm Finlandiya için sorumluluk Hristiyan Demokratlar Järjen ääni Suomeen suunnanmuutos Aklın sesi Gerçek Finler Pelasta Suomi! Finlandiya'yı kurtarın! Yeşil Birliği Suojele elämää Yaşamı koruyun Sol İttifak Reilumpi huominen kaikille, ei harvoille Sadece birkaç kişi için değil, herkes için daha adil bir yarın! Liike Nyt Uskalla olla erilainen Farklı olmaya cesaret edin Ulusal Koalisyon Nyt on oikea aika Şimdi doğru zaman Güç Halka Aittir Täysivaltaista tasavaltaa jälleenrakentamass Egemen bir cumhuriyetin yeniden inşası Sosyal Demokrat Parti Rohkeutta olla sinun puolellasi Sizin tarafınızda olma cesareti Finlandiya İsveç Halk Partisi Yhdessä eteenpäin (İsveççe: Framåt tillsammans) Birlikte ilerliyoruz === Tartışmalar === Kampanya dönemindeki tartışmalar 2023 Finlandiya parlamento seçimleri tartışmaları Tarih Organizatörler SDP Finler KOK Merkez Yeşil Birliği Vas SFP/RKP KD Liik Kayn. Yle P Sanna Marin P Riikka Purra P Petteri Orpo P Annika Saarikko P Maria Ohisalo P Li Andersson P Anna-Maja Henriksson P Sari Essayah P Hjallis Harkimo Yle P Sanna Marin P Riikka Purra P Petteri Orpo P Annika Saarikko P Maria Ohisalo P Li Andersson P Anna-Maja Henriksson P Sari Essayah P Hjallis Harkimo Yle N N N P Annika Saarikko P Maria Ohisalo P Li Andersson N N N Yle N N N N N N P Anna-Maja Henriksson P Sari Essayah P Hjallis Harkimo Yle P Sanna Marin P Riikka Purra P Petteri Orpo N N N N N N Yle P Sanna Marin P Riikka Purra P Petteri Orpo P Annika Saarikko P Maria Ohisalo P Li Andersson P Anna-Maja Henriksson P Sari Essayah P Hjallis Harkimo Unifi P Antti Lindtman P Sakari Puisto P Paula Risikko P Petri Honkonen P Maria Ohisalo P Li Andersson P Anders Adlercreutz P Sari Essayah N P Anita Hellman P Sakari Puisto P Pihla Keto-Huovinen P Päivi Mononen-Mikkilä P Amanda Pasanen P Veronika Honkasalo P Eva Biaudet N P Karoliina Kähönen ==Görevden ayrılan Parlamento üyeleri== === Merkez Parti === * Hannakaisa Heikkinen * Esko Kiviranta * Jari Leppä * Juha Pylväs * Juha Sipilä * Matti Vanhanen * Anu Vehviläinen * Hannakaisa Heikkinen === Hristiyan Demokratlar === * Antero Laukkanen === Gerçek Finler === * Teuvo Hakkarainen * Toimi Kankaanniemi * Riikka Slunga-Poutsalo * Veikko Vallin === Yeşil Birliği === * Outi Alanko-Kahiluoto * Satu Hassi * Heli Järvinen * Emma Kari * Pirkka- Pekka Petelius === Sol İttifak === * Juho Kautto * Markus Mustajärvi * Jari Myllykoski === Ulusal Koalisyon Partisi === * Kalle Jokinen * Jaana Pelkonen * Ruut Sjöblom * Kari Tolvanen === Sosyal Demokrat Parti === * Jukka Gustafsson * Anneli Kiljunen * Merja Mäkisalo-Ropponen * Raimo Piirainen * Kristiina Salonen * Katja Taimela * Erkki Tuomioja === İsveç Halk Partisi === * Veronica Rehn-Kivi ==Kamuoyu yoklamaları== 5 poll average of finnish opinion polls from April 2019 to the election 2023. Each line corresponds to a political party.|850px ==Sonuçlar== ===Genel=== Ön oylama döneminde kayıtlı seçmenlerin %40'ı oylarını kullanmış olup bu oran ön oylamanın uygulanmaya başlamasından bu yana görülen en yüksek orandır. Oy verme yerleri 2 Nisan günü sabah 9:00'dan (UTC+03:00) akşam 8:00'e kadar açık kalmıştır. Seçimlerde oy kullanma hakkına sahip 4.277.487 vatandaş vardı. === Seçim bölgelerine göre dağılım === Seçim bölgesi KOK PS SDP KESK VIHR VAS SFP KD Liik Å % S % S % S % S % S % S % S % S % S % S Helsinki 26.5 7 11.3 3 20.8 5 1.6 − 15.3 4 11.8 3 5.1 1 1.9 − 2.3 − Uusimaa 26.2 11 18.2 7 19.2 8 4.8 2 7.6 3 4.6 1 8.7 3 3.5 1 3.7 1 Güneybatı Finlandiya 23.0 5 20.0 4 18.1 3 8.4 1 7.0 1 11.6 2 5.0 1 2.8 – 2.4 – Satakunta 17.0 2 26.6 3 24.6 2 13.9 1 2.7 − 8.3 − 0.3 − 3.2 − 1.7 − Åland − − − − − − − − − − − − − − − − − − 85.6 1 Kanta-Häme 21.5 3 24.4 4 23.7 4 8.6 1 4.7 − 5.9 1 0.3 − 5.5 1 3.1 − Pirkanmaa 21.5 5 20.2 5 25.9 6 7.1 1 7.5 1 6.9 1 0.3 − 5.4 1 2.5 − Güneydoğu Finlandiya 22.0 4 22.7 4 23.7 4 13.6 2 5.1 1 3.7 − 0.2 − 3.5 − 3.5 − Savonya 16.3 3 20.0 3 19.1 3 19.7 3 5.7 1 5.5 1 0.1 − 9.8 1 2.1 − Vaasa 14.2 2 21.3 4 11.7 2 17.9 3 2.7 − 2.4 − 19.3 4 6.9 1 1.5 − Orta Finlandiya 16.3 2 20.5 2 22.8 3 17.7 2 7.6 1 6.5 − 0.1 − 5.3 − 1.3 − Oulu 14.9 3 25.4 5 13.7 2 25.0 5 5.0 1 9.4 2 0.2 − 3.1 − 1.1 − Laponya 12.2 1 26.8 2 18.1 1 24.8 2 3.5 − 9.9 − 0.3 − 1.1 − 0.7 − Toplam 20.8 48 20.1 46 19.9 43 11.3 23 7.0 13 7.1 11 4.3 9 4.2 5 2.4 1 0.4 1 Kaynak: Election Information and Results Service == Sonrası == === Hükümet oluşumu === Seçimlerden önce Sosyal Demokrat Parti, Yeşil Birliği ve Sol İttifak, Gerçek Finler'nin dahil olduğu bir koalisyona katılmayı reddettiklerini açıkladı. İsveç Halk Partisi de Gerçek Finler ile aynı iktidar koalisyonunun parçası olma ihtimalinin çok düşük olduğuna dair benzer açıklamalar yaptı ancak bunu tamamen göz ardı etmedi. İsveç Halk Partisi lideri Anna-Maja Henrikkson'a göre, nihai bir karar vermek için hükûmet görüşmelerinin nasıl gideceğini görmek istiyorlar. Sol İttifak da Ulusal Koalisyon Partisi'nin dahil olduğu bir koalisyona girmeye hazır olmadıklarını belirtti. Mart 2023'ün başında Merkez Parti lideri Annika Saarikko, herhangi bir partiyle koalisyonu göz ardı etmese de, diğer koalisyon partileriyle, özellikle de Yeşil Birliği ile olan politika anlaşmazlıkları nedeniyle, çoğunluk olması halinde görevdeki koalisyon hükûmetinde kalmaya devam etmek istemediğini belirtti. Ulusal Koalisyon Partisi lideri Petteri Orpo seçeneklerini açık tuttuğunu söyledi. Haber ajansları, partisinin en büyük parti olması halinde, çoğunluğu elde etmek için Sosyal Demokrat Parti veya Gerçek Finler ile bir araya gelmesi gerekeceğini savundu. Seçimin hemen sonuçlanmasının ardından, iktidar koalisyonu parlamentoda mutlak çoğunluğa sahip değildir. Genel olarak, kazanan partinin lideri, cumhurbaşkanı ve parlamentonun baş hükûmet müzakerecisini belirlemek üzere toplanmasının ardından hükûmet kurma müzakerelerine başlar. Orpo'nun önümüzdeki haftalarda hükûmet kurma müzakerelerine başlaması bekleniyor. ==Notlar== ==Kaynakça== Kategori:Finlandiya'da genel seçimler Kategori:Avrupa'da 2023 seçimleri Kategori:2023'te Finlandiya