1961 Türkiye genel seçimleri

280px|küçükresim 1961 Türkiye genel seçimleri, 15 Ekim 1961 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi 12. yasama döneminde görev yapacak 450 milletvekilini belirlemek için yapılan genel seçim. 27 Mayıs Darbesi'nin ardından yapılan ilk genel seçimlerdir. 1961 Senato seçimleri ile aynı gün yapılan seçimlerde milletvekili seçimi zarfları "pembe", Cumhuriyet Senatosu seçimi zarfları ise "yeşil" renkli olarak belirlenmişti. == Gelişmeler == 27 Mayıs Darbesi sonrası demokrasiye dönüş sürecinde, kapatılan Demokrat Partinin (DP) oy tabanına yönelen iki parti kuruldu; Adalet Partisi (AP) ve Yeni Türkiye Partisi (YTP). AP başkanlığına, Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) gelebilecek olası tepkilere karşı Genelkurmay eski başkanı Ragıp Gümüşpala, YTP başkanlığına da Millî Birlik Komitesi (MBK) döneminin ilk hükûmetinde Maliye bakanı olan Ekrem Alican getirildi. DP'nin oy tabanına yönelen AP ve YTP'nin propagandaları, çalışmaları, DP'yi deviren TSK'nın tepkisiyle karşılaştı. MBK'nın Çankaya Köşkü'nde siyasal parti temsilcileriyle yaptığı bir yuvarlak masa toplantısından sonra ortak bir bildiri yayımlandı (5 Şubat 1961). DP iktidarının meşruluğunu yitirdiği vurgulandıktan sonra siyasi amaçlarla DP önderlerinin savunulmaması, devrimlerin ve dini inançların propaganda konusu yapılmaması, seçimlerin yasallığının tartışılmaması gerektiği belirtildi. Seçim öncesi dönemde, sosyalist eğilimli Türkiye İşçi Partisinin (TİP) kurulmasına izin verildi. TİP, birer kitle partisi olan öteki partilerden farklı olarak, bir sınıfı, emekçileri temsil ettiğini açıkladı. On beş ilde örgütlenmesini tamamlayamadığı için Ekim 1961'deki genel seçimlere katılamadı. 15 Ekim'deki milletvekili seçimlerinde, önceki seçimlerde uygulanan liste usulü çoğunluk sistemi terk edilerek, Cumhuriyet tarihinde ilk kez nispi temsil sistemi (çevre barajlı D'Hondt sistemi) uygulandı. Tek başına iktidar olmayı bekleyen Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), yüzde 36,7 oy oranıyla 173 milletvekilliği kazanarak TBMM'de birinci parti olmasına rağmen çoğunluğu elde edemedi. AP 158, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP) 54 ve YTP 65 milletvekilliği kazandı. DP'nin mirasçıları AP, CKMP ve YTP, toplam oyların %62,3'ünü aldığı için, seçim sonuçları "Menderes için zafer" olarak nitelendirilmişti.Çakmak, Fevzi, "27 Mayıs'tan 12 Eylül'e İzmir", İzmir Kent Ansiklopedisi, 1. Baskı, C. II, İzmir Büyükşehir Belediyesi Yayınları, İzmir, 2013, sf. 379 Hiçbir parti mutlak çoğunluğu kazanamadığı için CHP ile AP arasında bir koalisyon hükûmeti kuruldu. Bu Türkiye'de kurulan ilk koalisyon hükûmeti oldu. == Sonuçlar == 1961 genel seçimlerinin sonuçları:1950 - 1977 Yılları Arası Seçim Çevresine Göre Milletvekili Genel Seçimi Sonuçları , ysk.gov.tr Toplam Sandık Toplam Seçmen 12.925.395 Toplam Kullanılan Oy 10.522.716 Toplam Geçerli Oy 10.141.233 Geçersiz/Boş Oy 381.483 Katılım Oranı (%) 81,4 Milletvekili Sayısı 450 Parti Parti Genel Başkan Oy % +/– Sandalye +/– Cumhuriyet Halk Partisi İsmet İnönü 3.724.752 36,7 4,39 173 5 Adalet Partisi Ragıp Gümüşpala 3.527.435 34,8 158 Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi Osman Bölükbaşı 1.415.390 13,9 54 Yeni Türkiye Partisi Ekrem Alican 1.391.924 13,7 65 Bağımsızlar Bağımsızlar 81.732 0,8 0,72 0 Toplam Toplam Toplam 10.141.233 100 450 152 230px|küçükresim|sağ|Cumhuriyet Halk Partisi'nin il bazında oy oranlarını gösteren harita == İllere göre seçim sonuçları == İllere göre 15 Ekim 1961 genel seçim sonuçları; İl Mv Sayısı CHP % AP % CKMP % YTP % BAĞ % Toplam Adana 12 108.161 43,9 126.365 51,3 10.347 4,2 - - 1.687 0,7 246.560 Adıyaman 4 31.034 37,5 2.372 2,9 8.881 10,7 40.423 48,9 - - 82.710 Afyonkarahisar 7 42.032 25,0 47.715 28,4 76.349 45,4 1.972 1,2 - - 168.068 Ağrı 3 21.759 32,4 7.411 11,0 23.094 34,3 14.974 22,3 - - 67.238 Amasya 4 39.940 38,8 55.548 53,9 7.469 7,3 - - - - 102.957 Ankara 21 181.147 38,7 92.734 19,8 166.535 35,6 23.646 5,1 3.522 0,8 467.584 Antalya 7 51.952 35,1 90.614 61,2 5.560 3,8 - - - - 148.126 Artvin 3 29.158 44,2 30.197 45,8 6.563 10,0 - - - - 65.918 Aydın 8 59.587 30,9 124.272 64,4 7.326 3,8 1.790 0,9 - - 192.975 Balıkesir 11 101.784 35,7 167.088 58,5 11.933 4,2 4.670 1,6 - - 285.475 Bilecik 2 27.684 41,5 33.900 50,8 5.140 7,7 - - - - 66.724 Bingöl 2 12.768 31,1 - - 4.814 11,7 22.442 54,6 1.071 2,6 41.095 Bitlis 2 11.496 30,8 - - 8.310 22,3 17.465 46,9 - - 37.271 Bolu 6 40.150 28,8 32.353 23,2 26.497 19,0 40.321 28,9 - - 139.321 Burdur 3 29.595 43,7 24.600 36,3 - - 13.593 20,0 - - 67.788 Bursa 11 87.410 29,3 188.362 63,1 16.792 5,6 6.114 2,0 - - 298.678 Çanakkale 5 49.304 35,0 43.730 31,1 13.942 9,9 33.720 24,0 - - 140.696 Çankırı 4 20.910 23,2 12.741 14,2 56.166 62,4 - - 200 0,2 90.017 Çorum 7 50.563 29,6 89.903 52,7 27.502 16,1 - - 2.741 1,6 170.709 Denizli 7 65.426 40,0 92.355 56,4 2.904 1,8 2.119 1,3 811 0,5 163.615 Diyarbakır 7 39.857 32,8 23.401 19,2 6.331 5,2 52.012 42,8 - - 121.601 Edirne 5 42.551 38,5 29.075 26,3 11.182 10,1 27.046 24,4 811 0,7 110.665 Elazığ 5 30.017 35,3 35.909 42,2 18.610 21,9 573 0,7 - - 85.109 Erzincan 4 39.438 48,5 3.893 4,8 1.648 2,0 36.033 44,3 374 0,5 81.386 Erzurum 9 53.008 28,1 13.748 7,3 35.262 18,7 85.468 45,3 1.314 0,7 188.800 Eskişehir 6 51.627 35,2 54.841 37,4 36.171 24,7 2.640 1,8 1.227 0,8 146.506 Gaziantep 7 73.766 47,0 46.066 29,4 4.313 2,7 32.766 20,9 - - 156.911 Giresun 6 48.162 34,8 3.860 2,8 32.439 23,4 53.996 39,0 13 0 138.470 Gümüşhane 4 32.784 37,8 23.225 26,8 - - 30.714 35,4 - - 86.723 Hakkâri 1 8.846 41,3 667 3,1 - - 5.426 25,3 6.491 30,3 21.430 Hatay 7 54.279 37,3 31.588 21,7 5.145 3,5 49.697 34,1 4.920 3,4 145.629 Isparta 4 30.357 33,6 46.155 51,1 - - 13.886 15,4 - - 90.398 İçel 7 67.483 41,2 90.903 55,5 5.457 3,3 - - - - 163.843 İstanbul 31 270.920 38,2 296.568 41,8 87.696 12,4 23.473 3,3 31.216 4,4 709.873 İzmir 17 174.014 39,6 241.753 55,1 13.456 3,1 6.388 1,5 3.409 0,8 439.020 Kars 9 83.806 47,8 38.115 21,7 - - 53.365 30,4 - - 175.286 Kastamonu 7 53.131 30,7 16.125 9,3 44.185 25,5 59.903 34,6 - - 173.344 Kayseri 8 72.405 41,6 77.751 44,7 13.971 8,0 8.242 4,7 1.633 0,9 174.002 Kırklareli 4 38.653 40,3 13.774 14,4 8.225 8,6 35.240 36,7 - - 95.892 Kırşehir 3 16.048 25,8 6.591 10,6 39.560 63,6 - - - - 62.199 Kocaeli 5 42.752 38,8 49.404 44,8 15.507 14,1 2.609 2,4 - - 110.272 Konya 16 120.768 34,6 81.098 23,2 88.761 25,4 58.614 16,8 - - 349.241 Kütahya 6 40.177 27,4 50.156 34,2 53.155 36,2 3.237 2,2 - - 146.725 Malatya 6 89.252 67,3 5.556 4,2 7.145 5,4 30.671 23,1 - - 132.624 Manisa 11 86.721 32,6 159.369 59,9 18.667 7,0 - - 1.307 0,5 266.064 Maraş 6 48.694 38,9 65.069 52,0 7.514 6,0 2.456 2,0 1.453 1,2 125.186 Mardin 6 50.734 43,3 - - 25.622 21,8 40.927 34,9 - - 117.283 Muğla 5 46.398 38,5 71.698 59,4 2.532 2,1 - - - - 120.628 Muş 3 16.530 31,3 10.779 20,4 2.274 4,3 23.162 43,9 - - 52.745 Nevşehir 3 23.034 31,9 23.473 32,5 25.608 35,5 - - - - 72.115 Niğde 5 34.305 30,8 32.912 29,5 39.611 35,5 4.619 4,1 - - 111.447 Ordu 8 62.890 40,5 38.212 24,6 10.734 6,9 43.417 28,0 - - 155.253 Rize 4 27.994 31,6 47.315 53,4 11.984 13,5 1.348 1,5 - - 88.641 Sakarya 6 37.333 28,0 51.242 38,4 16.578 12,4 28.039 21,0 197 0,1 133.389 Samsun 11 89.220 36,8 141.387 58,3 12.068 5,0 - - - - 242.675 Siirt 4 33.576 47,7 - - - - 35.879 51,0 938 1,3 70.393 Sinop 4 34.612 37,2 24.388 26,2 33.988 36,6 - - - - 92.988 Sivas 11 90.290 39,2 11.055 4,8 22.546 9,8 101.245 44,0 5.293 2,3 230.429 Tekirdağ 4 39.577 36,4 7.505 6,9 7.979 7,3 53.675 49,4 - - 108.736 Tokat 7 63.617 38,2 26.567 15,9 9.513 5,7 66.901 40,2 - - 166.598 Trabzon 9 69.014 39,5 90.012 51,5 11.818 6,8 3.993 2,3 - - 174.837 Tunceli 2 15.466 35,1 - - 3.137 7,1 15.587 35,4 9.821 22,3 44.011 Urfa 7 51.544 42,9 24.741 20,6 7.299 6,1 36.456 30,4 - - 120.040 Uşak 3 29.398 41,7 14.592 20,7 26.540 37,6 - - - - 70.530 Van 3 20.963 32,6 5.085 7,9 13.757 21,4 24.428 38,0 - - 64.233 Yozgat 6 47.186 32,7 17.614 12,2 63.825 44,2 14.544 10,1 1.283 0,9 144.452 Zonguldak 9 69.695 31,8 121.938 55,7 27.453 12,5 - - - - 219.086 Türkiye 450 3.724.752 36,7 3.527.435 34,8 1.415.390 13,9 1.391.924 13,7 81.732 0,8 10.141.233 == Ayrıca bakınız == * 21 Ekim Protokolü == Kaynakça == Kategori:Türkiye'de genel seçimler