Türkiye Cumhuriyeti madenî paraları

küçükresim|300x300pik|Günümüzde kullanılan madenî paralar Bu madde Türkiye Cumhuriyeti madenî paralarını göstermektedir. == İlk Türk lirası == 1922-23'te alüminyum-bronz 2 1⁄2, 5 ve 10 kuruş ve nikel 25 kuruştan oluşan yeni bir madenî paralar tanıtıldı. Bunlar, Arap alfabesiyle yazılan son Türk madenî paralarıydı. 1934 yılında 1 lira değerindeki gümüş paralar basıldı, ertesi yıl bakır-nikel 1, 5 ve 10 kuruş, gümüş 25 ve 50 kuruş ve 1 Türk lirasından oluşan yeni bir madenî paralar basıldı. Alüminyum-bronz 1⁄4 kuruş paralar, 1940-1942 yılları arasında bu değeri taşıyan son paralardır. Nikel-pirinç paralar 1944'te 25 kuruşta gümüşün yerini almış, 1947-1949 yılları arasında piyasaya sürülen pirinç 1, 2 1⁄2, 5, 10 ve 25 kuruşla değiştirilmiştir. Gümüş 50 kuruş ve 1 lira 1948'de, bakır-nikel 1 lira 1957'de tedavüle çıkarıldı. 1958-1963 yılları arasında bronz 1, 5 ve 10 kuruş ve çelik 25 kuruş, 1 ve 2 1⁄2 lira, ardından 1971 ve 1974'te çelik 50 kuruş ve 5 lira piyasaya sürüldü. Alüminyum, 1975'te bronzun yerini aldı. Bu paralar ise 1980 yılına kadar basıldı. 1981 yılında enflasyonun hız kazanmasıyla birlikte 1, 5 ve 10 liralık alüminyum madeni paralar piyasaya sürüldü. Bunu zamanla daha yüksek kupürler izledi: 1984'te 20, 50 ve 100 lira, 1985'te 25 lira, 1988'de 500 lira, 1990'da 1.000 lira, 1991'de 2.500 lira, 1992'de 5.000 lira, 1994'te 10.000 lira, 1995'te 25.000 lira, 50.000 1997'de lira ve 1999'da 100.000 lira. Bu 2002'de 250.000 liralık madeni parayla zirveye ulaştı. ===1928 öncesi=== Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka 47px 47px 100 Para (2,5 kuruş) 18.75 1.13 2.00 % 91 Cu - %9 Al Tırtıllı 1924 1939 56px 56px 5 kuruş 22.50 1.46 4.00 Cu 91-A 19 68px 68px 10 kuruş 27.20 1.85 7.50 Cu 91-Al 9 1920 1938 74px 74px 25 kuruş 29.50 1.76 1.00 Ni 99,5-Diğer 0,5 1924 ===1928-1945=== Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka 43px 43px 10 para (0,25 kuruş) 17.00 1.22 2.00 % 85 Cu - %10 Al - %5 Diğer Düz Kupür değeri Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız 1940 1950 46px 46px 1 kuruş 18.50 1.13 2.50 Cu 75-Ni 25 Kupür değeri Basım yılı Yaprak motifi 1935 54px 54px 5 kuruş 21.50 1.32 4.00 Tırtıllı-Yazılı 1952 64px 64px 10 kuruş 25.50 1.40 6.00 Tırtıllı 1951 48px 48px 25 kuruş 19.00 1.10 3.00 Ag 83-Cu 14,5-Ni9-A 16 Tırtıllı-Yazılı Kupür değeri Basım yılı Başak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1949 49px 49px 25 kuruş 19.50 1.40 3.00 Cu 80- Zn5-Ni 9-A 16 "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız 1944 62px 62px 50 kuruş 24.60 1.48 6.00 Ag 83-Cu 14,5 Ni 2,5 "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1935 73px 73px 100 kuruş (1 Lira) 29.00 1.86 1.20 Tırtıllı Kupür değeri Basım yılı Başak motifi Ay yıldız Yaprak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi Yaprak motifi 1934 1942 74px 74px 1 Lira 29.50 1.93 12.00 Ag 830 Yazılı Kupür değeri Basım yılı Başak motifi Ay yıldız "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1937 1952 ===1945-1960=== Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka 40px 40px ½ kuruş 16.00 1.15 1.70 Cu 70-Zn 30 Düz Kupür değeri Başak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Basım yılı 1947 1965 45px 45px 1 kuruş 18.00 1.15 2.25 Kupür değeri Başak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Basım yılı 35px 35px 1 kuruş 14.00 0.78 1.00 Kupür değeri Basım yılı Dal ve yaprak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız Yaprak motifi 1961 35px 1 kuruş 14.00 0.78 1.00 Cu 95-Sn4-Zn1 "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız Yaprak motifi 1963 1969 53px 53px 2 ½ kuruş 21.00 1.15 3.15 Cu70-Zn 30 Kupür değeri Başak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Basım yılı 1948 1965 40px 5 kuruş 16.00 1.24 2.25 Yazılı Kupür değeri Dal ve yaprak motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız Basım yılı 1950 1968 43px 43px 5 kuruş 17.00 1.26 2.50 Cu 95-Sn4-Zn 1 Düz Kupür değeri Dal ve yaprak motifi Basım yılı 1958 1969 45px 45px 10 kuruş 18.10 1.30 2.50 Cu 70-Zn 30 Yazılı Kupür değeri Dal ve yaprak motifi 1949 1968 53px 53px 10 kuruş 21.00 1.26 4.00 Cu 95-Sn 4-Zn 1 Düz Kupür değeri Başak motifi Basım yılı 1958 1969 57px 57px 25 kuruş 22.60 1.33 4.50 Cu 70-Zn 30 Yazılı Kupür değeri Dal ve yaprak motifi 1948 1968 50px 50px 50 kuruş 20.00 1.35 4.00 Ag 60-Cu 40 Tırtıllı-Yazılı Kupür değeri Dal ve yaprak motifi 1947 1960 63px 63px 1 Lira 25.00 1.50 7.50 Tırtıllı 1960 68px 68px 1 Lira 27.00 1.45 Cu 70-Ni 30 Tırtıllı Kupür değeri Ay yıldız Başak ve yaprak motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1957 1965 ===1960-1975=== Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka 35px 35px 1 kuruş 14.00 0.76 1.00 Cu 97-Zn2,5-Sn 0,5 Düz Kupür değeri Bitki motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız Yaprak motifi 1969 1976 43px 43px 5 kuruş 17.00 1.20 2.00 1970 43px 43px 5 kuruş 0.70 1.35 1974 53px 53px 10 kuruş 21.00 1.15 3.50 Kupür değeri Başak motifi Basım yılı 1969 53px 53px 10 kuruş 1.50 1.35 Al 99,5-Fe 0,4-Diğer 0,1 1975 57px 57px 25 kuruş 22.60 1.57 5.00 Acmonital-52 Tırtıllı-Yazılı Kupür değeri Ay yıldız Başak ve yaprak motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Küp taşıyan kadın 1959 1989 57px 57px 25 kuruş 1.27 4.00 "Türkiye Cumhuriyeti" Küp taşıyan kadın 1966 63px 63px 50 kuruş 25.00 1.55 6.00 Tırtıllı "Türkiye Cumhuriyeti" Sabiha Tansuğ 1971 68px 68px 1 Lira 27.00 1.76 8.00 Yazılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1959 1982 68px 68px 1 Lira 1.57 7.00 1968 75px 75px 2 ½ Lira 30.00 2.19 12.00 1960 1989 81px 81px 5 Lira 32.50 1.75 11.00 Tırtıllı 1974 1982 ===1975-1988=== Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka 35px 35px 1 kuruş 14.00 1.00 0.40 Al 99.5-Fe 0,40-Diğer 0,1 Düz Kupür değeri Yaprak motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Ay yıldız Yaprak motifi 1975 1989 43px 43px 5 kuruş 17.00 1.50 0.90 53px 53px 5 Lira 21.00 1.80 1.70 Etial –30 Tırtıllı Kupür değeri Ay yıldız Başak ve yaprak motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1981 1990 53px 53px 5 Lira 2.00 1.70 1984 1989 63px 63px 10 Lira 25.00 1.80 2.40 1981 1990 57px 57px 20 Lira 22.90 7.00 Cu 75-Ni 16-Zn 8-Mn 1 Düz 1984 67px 67px 25 Lira 26.90 2.20 2.80 Etial-30 Tırtıllı 1985 67px 67px 50 Lira 26.80 1.80 9.00 Cu 75-Ni 16-Zn8-Mn 1 1984 74px 74px 100 Lira 29.60 11.00 1984 1995 ===1988-2005=== Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka 47px 47px 50 Lira 18.75 1.40 3.30 Cu 70-Zn 30 Tırtıllı Kupür değeri Ay yıldız Başak ve yaprak motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1988 1995 52px 52px 100 Lira 20.75 1.40 4.10 Cu 70-Zn 30 1988 59px 59px 500 Lira 23.75 1.60 6.10 1998 64px 64px 1.000 Lira 25.50 2.20 8.10 Cu 69,5-Zn 18-Ni 12-Mn 0,5 1990 1998 43px 43px 1.000 Lira 17.00 1.80 3.00 Cu 90_zn 10 1995 68px 2.500 Lira 27.25 2.20 9.30 Cu 69,5-Zn 18-Ni 12-Mn 0,5 Yazılı Kupür değeri Ay yıldız Yaprak motifi Basım yılı 1991 71px 71px 5.000 Lira 28.75 10.30 Cu 69,5-Zn 18-Ni 12-Mn 0,5 Yazılı Kupür değeri Ay yıldız Lale motifi Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 1992 2001 49px 49px 5.000 Lira 19.50 2.60 6.00 Cu 70-Zn 30 Tırtıllı 1995 49px 49px 5.000 Lira 19.50 1.60 3.50 1998 59px 59px 10.000 Lira 23.50 2.10 6.75 Cu 69,5- Zn 18-Ni 12- Mn 0,5 Yazılı Kupür değeri Ay yıldız Karanfil motifi Basım yılı 1997 68px 68px 25.000 Lira 27.00 1.65 2.70 Cu 70-Zn 30 Düz Kupür değeri Ay yıldız Gül motifi Basım yılı 2001 2005 70px 70px 50.000 Lira 28.00 2.60 11.70 Cu 70-Zn 18 - Ni 12 Yazılı Kupür değeri Ay yıldız Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi Basım yılı 1996 63px 63px 100.000 Lira 25.00 2.05 7.50 Cu 82-Ni10- Zn 7,5-0,5 Mn "Türkiye Cumhuriyeti" 75\. Yıl logosu Kupür değeri Basım yılı Yaprak motifi "Mustafa Kemal Atatürk" Atatürk portresi 1999 43px 43px 25.000 Lira 17.00 - 2.700 Cu70, 30 Zn Düz Ay yıldız Kupür değeri Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 2003 44px 44px 50.000 Lira 17.75 - 3.200 Cu 65-Ni18- Zn 17 53px 53px 100.000 Lira 21.00 - 4.600 59px 59px 250.000 Lira 23.50 6.400 Yazılı == İkinci Türk lirası == küçükresim|304x304pik|Yeni Türk lirası ve Yeni Kuruş === 2005-2008 === 1 Ocak 2005 ile 31 Aralık 2008 arasındaki geçiş döneminde, Türkiye'de ikinci Türk lirası resmi olarak "Yeni Türk lirası" olarak adlandırıldı. 2005 yılında 1, 5, 10, 25 ve 50 yeni kuruş ve 1 yeni lira değerinde madeni paralar piyasaya sürüldü. 1 yeni kuruş pirinç, 5, 10 ve 25 yeni kuruş ise bakır-nikel, 50 yeni kuruş ve 1 yeni Türk lirası bimetalik olarak basıldı. Tüm paraların arkasında Mustafa Kemal Atatürk portresi bulunmaktadır. Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tedavül Tarihleri Ön Arka Çap mm Kalınlık mm Kütle gr Alaşım Kenarı Ön Arka orta|43x43pik orta|43x43pik 1 Yeni Kuruş 17 1,65 2,7 Cu 70, Zn 30 Düz Kupür değeri Ay yıldız Basım yılı "Türkiye Cumhuriyeti" Atatürk portresi 2005 2009 orta|43x43pik orta|43x43pik 5 Yeni Kuruş 19,25 1,7 3,85 Cu 65, Ni 18, Zn 17 orta|48x48pik orta|48x48pik 10 Yeni Kuruş orta|54x54pik orta|54x54pik 25 Yeni Kuruş 21,5 1,9 4,00 Tırtıllı orta|60x60pik orta|60x60pik 50 Yeni Kuruş 23,85 1,95 6,9 Halka: Cu 81, Ni 4, Zn 15 Göbek: Cu 75, Ni 15, Zn 10 orta|65x65pik orta|65x65pik 1 Yeni Türk Lirası 26,15 8,3 Halka: Cu 75, Ni 15, Zn 10 Göbek: Cu 81, Ni 4, Zn 15 Avrupa Merkez Bankası'nın endişelerine rağmen, 50 yeni kuruş ve 1 yeni liralık madeni paraların boyutları ve kompozisyonları, sırasıyla €1 ve €2'luk madeni paralara açıkça benzemektedir. Ayrıca, o dönemde bir dizi otomat 1 yeni Türk lirasını €2 olarak kabul ettiğinden, Euro bölgesinde otomat kullanan işletmelerde (özellikle havalimanlarında) sorun yarattı. €2 kabaca dört kat daha değerli olduğundan, etkilenen otomat makinelerinin masrafları sahiplerinin pahasına yükseltilmesi gerekiyordu. ===2009-günümüz=== 1 Ocak 2009'dan itibaren "yeni" ibaresi, ikinci Türk lirasından çıkarıldı ve Türkiye'deki resmi adı tekrar "Türk lirası" oldu; 1, 5, 10, 25, 50 kuruş ve 1 lira kupürler halinde "yeni" olmayan yeni madeni paralar piyasaya sürüldü. Ayrıca 50 kuruş ve 1 liralık madeni paraların iç ve dış alaşımları tersine çevrildi. Nisan 2023'te, artan üretim maliyetlerinden dolayı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından ₺1'nin ağırlığı düşürülmüş ve kalınlığı inceltilmiştir. Resim Kupürdeğeri Teknik ölçüleri Açıklama Tarih Ön Arka Çap Kalınlık Kütle Alaşım Kenarı Ön Arka Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi orta|42x42pik orta|42x42pik 1 kuruş 16.5 mm 1.35 mm 2.2 g %70 Cu %30 Zn Düz Kupür değeri Basım yılı Kardelen motifi "Türkiye Cumhuriyeti" Mustafa Kemal Atatürk 1 Ocak 2009 N/A orta|45x45pik orta|45x45pik 5 kuruş 17.5 mm 1.65 mm 2.9 g %65 Cu %18 ni %17 Zn Kupür değeri Basım yılı Yaşam ağacı motifi N/A orta|47x47pik orta|47x47pik 10 kuruş 18.5 mm 3.15 g Kupür değeri Rumi motifi Basım yılı N/A orta|51x51pik orta|51x51pik 25 kuruş 20.5 mm 4 g Tırtıllı N/A orta|60x60pik orta|60x60pik 50 kuruş 23.85 mm 1.9 mm 6.8 g (2009-2023) 5.5g (2023-) Dış halkası: %79 Cu,%4 ni,%17 Zn İç bölümü: %65 Cu, %18 ni, %17 Zn Kupür değeri 15 Temmuz Şehitler Köprüsü Basım yılı N/A orta|66x66pik orta|65x65pik 1 lira 26.15 mm 8.2 g (2009-2023) Dış halka: %65 Cu, %18 ni, %17 Zn İç bölümü: %79 Cu, %4 ni, %17 Zn T.C. Lale motifi Kupür değeri Rumi motifi Basım yılı N/A 1.67 mm 6.6 g (2023-) Düz Nisan 2023 N/A == Hatıra paralar == Hatıra paralar, 1 TL'nin arka yüzünün değişmesiyle tedavüle çıkarılmaktadır. Dosya:1TL Sayıştay 150th reverse.png|Sayıştay'ın 150. Yılı (2012) Dosya:1TL Turkish Olympics reverse.png|Uluslararası Türkçe Olimpiyatları'nın 10. yılı (2012) Dosya:1TL July 15 reverse.png|15 Temmuz şehitleri ve gazileri anısına (2016) Dosya:1TL Hagia Sophia reverse.png|Ayasofya'nın yeniden cami olarak açılması anısına (2020) Dosya:Gaziantep hatıra parası.png|Gaziantep'e gazi unvanının verilişinin 100. yılı anısına (2021) Dosya:1TL 1915 Çanakkale Bridge (reverse).png|1915 Çanakkale Köprüsü'nün açılışı (2022) * 2018 - Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın göreve başlama töreni anısına * 2020 - Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 100. yılı anısına * 2022 - Büyük Taarruz'un 100. yılı anısına == Ayrıca bakınız == * Türk lirası * Türk lirası simgesi *Türkiye Cumhuriyeti banknotları == Kaynakça == Kategori:Türk lirası Kategori:Madenî paralar en:Coins of Turkey fr:Pièces de monnaie en livre turque