Ermenice

Ermenice (Ermenice հայերեն - Hayeren), Ermeniler tarafından kullanılan Hint- Avrupa dil ailesinden bir dildir. Kendi alfabesi ve Doğu Ermenicesi ve Batı Ermenicesi olarak iki lehçesi vardır. Doğu Ermenicesi Ermenistan'ın ve uluslararası arenada tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin resmî dilidir. Türkiye'de ve Ermeni diasporasında çoğunlukla Batı Ermenicesi kullanılır. Hint-Avrupa dil ailesi'nin bağımsız bir alt grubudur. Türkiye'deki Ermeni toplumunun yüzde 18'i Ermenice konuşmaktadır. Bu oran gençler arasında yüzde 8'dir."Review of Istanbul's Armenian community history" Batı Ermeni lehçesi, UNESCO'nun Dünya yıllık Tehlikede olan Dünya Dilleri Atlasında "kesinlikle tehlikede bir dil" olarak yer alır.UNESCO Culture Sector, UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger, 2009 UNESCO: 15 Languages Endangered in Turkey, by T. Korkut, 2009 == Tarihçe == Ermeni alfabesi, 405 yılında Aziz Mesrop Maştots tarafından bulunmuştur. Mesrop Maştots, Ermeni harflerini yaratmak niyetiyle öğrencileri ile birlikte Amed (Diyarbakır), Yedesia (Urfa) ve Samosat şehirlerine gidererek yabancı dillerde yazılmış olan bazı elyazmalarını incelemesiyle 405 yılında Ermeni harflerini ortaya çıkarır. Alfabenin oluşturulması edebiyatın canlanmasını da sağlar ve Ermenice edebiyatta bir altın çağın başlamasının zemini oluşturur. Maştots'un bu girişiminin sonunda Ermeni halkı tarafından Maştots ve öğrencilerinin dönünüşü, Vağarşapat’ta halk ve asillerin eşliğindeki kral Vramşabuh tarafından büyük törenlerle karşılanır. 19\. yüzyılda Ermeni edebiyat dilinin de gelişmesiyle Doğu Ermenicesi (Erivan) ve Batı Ermenicesi (İstanbul) lehçeleri arasındaki ayrım iyice ortaya çıkmış, o dönemler Farsçanın bir lehçesi sanılan bu dilin özgün bir Hint-Avrupa dili olduğu da anlaşılmıştır. En eski eserlerin yazıldığı Eski Ermenice; yani KıraparBasmacıyan, Krikor Hagop, Şark'ta Toplumsal ve Dinsel Yaşam. sf.50 günümüzde sadece bazı din alimleri tarafından anlaşılabilmektedir. Bill Bryson'e göre Ermenicedeki sözcüklerin %23'ü Ermenice kökenlidir. == Sayılar == Sayı Doğu/Batı Ermenice Ermeni alfabesi ile 1 Mek/Meg Մեկ 2 Yerku/Yergu Երկու 3 Yerek Երեք 4 Çors Չորս 5 Hing/Hink Հինգ 6 Vets Վեց 7 Yott/Yottı Եօթ/Յոթ 8 Uttı Ութը 9 İnnı Իննը 10 Tası/Dası Տասը 20 Kısan Քսան 30 Yeresun Երեսուն 40 Karrasun Քառասուն 50 Hisun Հիսուն 60 Vattsun Վաթսուն 70 Yottanasun Եօթանասուն/Յոթանասուն 80 Uttsun Ութսուն 90 İnnsun Իննսուն 100 Haryur/Harür Հարիւր/Հարյուր 1000 Hazar Հազար == Alfabe == Alfabe: İsim (Doğu/Batı) küçük harf büyük harf Latin karşılığı sayısal değeri 1 Ayb/Ayp ա Ա a 1 2 Ben/Pen բ Բ b 2 3 Gim/Kim գ Գ g 3 4 Da/Ta դ Դ d 4 5 Yeç ե Ե e 5 6 Za զ Զ z 6 7 E է Է ē 7 8 It ը Ը ə 8 9 To թ Թ t῾ 9 10 Je ժ Ժ ž 10 11 İni ի Ի i 20 12 Liun/Lün լ Լ l 30 13 Xe խ Խ x 40 14 Tsa/Dza ծ Ծ c 50 15 Ken/Gen կ Կ k 60 16 Ho հ Հ h 70 17 Dza/Tsa ձ Ձ j 80 18 Ğat/Ğad ղ Ղ ł 90 19 Çe/Ce ճ Ճ č 100 20 Men մ Մ m 200 21 Hi յ Յ y 300 22 Nu ն Ն n 400 23 Şa շ Շ š 500 24 Vo ո Ո o 600 25 Ça չ Չ č῾ 700 26 Pe/Be պ Պ p 800 27 Ce/Çe ջ Ջ ǰ 900 28 Rra ռ Ռ ṙ 1000 29 Se ս Ս s 2000 30 Vev վ Վ v 3000 31 Tiun/Dün տ Տ t 4000 32 Re ր Ր r 5000 33 Tso ց Ց č 6000 34 Hiun/Hün ւ Ւ w 7000 35 Piur/Pür փ Փ p῾ 8000 36 Qe ք Ք k῾ 9000 37 O օ Օ ō 10000 38 Fe ֆ Ֆ f 20000 == Ermeniceden Türkçeye geçen kelimeler == Bu listeye argodaki sözler [bızdık, keş, kodoş, madik, moruk, oskor vs.], çok lokal halk dili ve kuşkulu olan spekülatif kelimeler [örnek orinak] dahil değildir. Türkçe ile Ermenice arasındaki söz alışverişinde uzman olan akademisyenler içinde Prof. Dr. Hasan ErenProf. Dr. Hasan Eren, Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü, Ankara 1999Prof. Dr. Hasan Eren, Türkçedeki Ermenice Alıntılar Üzerine, Türk Dili Dergisi, TDK, 1995/2:859-904 ile Prof. Dr. Robert DankoffProf. Dr. Robert Dankoff, Armenian Loanwords in Turkish, Wiesbaden 1995 sayılabilir. Aşağıda verilen kelimelere ve kökenlerine Türk Dil Kurumunun sözlüğünden veya etimoloji sözlüklerinden ulaşılabilir. * ahpun dial. 'gübre' < Erm. ałbun *arıstak dial. 'tavan' < Erm. aṙastał * avanak < Erm. havanag *bar I dial. 'kir' < Erm. pʿar * bar II 'halk oyunu' < Erm. dial. bar < par * carıt dial. 'köz tavası' < Erm. čaṙut * cemek dial. 'üvendire kazıyacağı' < Erm. camak * cil, çil dial. 'hasır otu' < Erm. čil * cumur, çumur dial. 'yağda kızartılmış ekmek' < Erm. čmur * çemiç dial. 'dut kurusu' < Erm. čʿamičʿ * çepik dial. 'alkış' < Erm. cʿapʿik * çermik dial. 'kaplıca' < Erm. ǰermuk * çor dial. 'dert, hastalık' < Erm. čʿoṙ * çörten 'yağmur oluğu' < Erm. ǰordan * gecere dial. 'iplik çıkrığı' < Erm. kačrar * gem dial. 'düven' < Erm. kamn * haç < Fars. xāc < Erm. xačʿ * hanek dial. 'şaka; eğlence' < Erm. hanak * haşıl^ dial. 'bir yemek' < Erm. xašil * hedik 'buğday haşlaması' < Erm. hatik * herk dial. 'nadas' < Erm herk * hezan dial. 'kiriş' < Erm. hecan *hızar 'büyük bıçkı' < Erm. xizar * him dial. 'temel' < Erm. dial. him < himn * hodak dial. 'çiftçi yamağı' < Erm. hōtał * hopal dial. 'yaban güvercini' < Erm. hōpʿal * kama 'çivi' < Erm. gam * kerendi dial. 'tırpan' < Erm. gerandi * kete^ 'bir hamurişi' < Erm. gatʿay *kom dial. 'ağıl' < Erm. gom * köftün 'keten küspesi' < Erm. kopton * küşne dial. 'burçak' < Erm. kʿušnay < Arap. kuşnā * madımak < Erm. madideğ * mayıs 'taze sığır gübresi' < Erm. * mazman dial. 'kıldan dokuma yapan' < Erm mazman * merek dial. 'samanlık' < Erm. marag * met 'çelik çomak' < Erm. mēt * murç 'çekiçle çakılan demir kazık' < Erm. murč 'çekiç' * nahır^ dial. 'sığır sürüsü' < Erm. naxir * nüğü 'bir ölçü birimi" < Erm. dial. nuki, nugi < unki * orcik dial. 'şeker sucuk' < Erm. ṙočik * pancar < Erm. banǰar * petek^ < Erm. pʿetʿek * pinti^ 'cimri' < Erm. pʿintʿi * poşa dial. 'Çingene' < Erm. pʿoša *pot 'hata, gaf' < Erm. pʿotʿ * potur 'bir tür pantolon' < Erm. pʿotʿor * pöçük dial. 'kuyruk sokumu' < Erm. počʿik [<: počʿ 'tail'] * şelek^ dial. 'sırtta taşınan yük' < Erm. šalak * şen 'neşeli' < Erm. šen *tekfur < Erm. tʿagwor * tel < Er. tʿel * teşi dial. 'yün eğirme aracı' < Erm. tʿeši * tığ^ dial. 'henüz savrulmamış ekin yığını' < Erm. tʿeł * tırtıl^ < Erm. tʿrtʿur * zangoç < Erm. žamgoc * zerun ' bir buğday türü' < Erm. dial. cʿirin < cʿorean * zoğal^ dial. 'kızılcık' < Erm. zołal == Kaynakça ==