Milano

Milano (Milano lehçesinde: Milan), Kuzey İtalya'da bulunan Lombardiya bölgesinde kendi ismini taşıyan Milano ilinde bulunan bir şehir ve bir komündür. Milano Lombardiya bölgesinin ve Milano'nun başkentidir. Milano komünu nüfusu 1.372.000 kişi olup 2.370 km²'lik alanı ile (Roma'dan sonra) İtalya'nın ikinci büyük nüfuslu komünüdür. Milano çok büyük bir şehirleşmiş metropoliten bölgenin merkezindedir. Bu metropoliten bölgenin yüzölçümü İtalya'daki metropoliten bölgeler içinde en büyüktür. Nüfus bakımından Milano metropolitan alan nüfusu yaklaşık 8.247.000 kişi olup sırasıyla Istanbul, Moskova, Londra ve Paris'ten sonra Avrupa'nın en büyük metropoliten alanıdır. Otomotiv ve moda sektörü şehrin en önemli gelir kaynağıdır. Şehrin merkezinde dünyanın en büyük Gotik tarzdaki katedrali olan Duomo di Milano, dünyanın en eski alışveriş merkezlerinden biri olan Galleria Vittorio Emanuele II ve dünyanın en büyük tiyatro binalarından La Scala bulunur. Milano'nun 15 km kuzeyinde bulunan Monza şehri otomobil sporları pistine sahiptir. Ülkenin en büyük spor kulüplerinden olan AC Milan ve Internazionale bu şehrin takımlarıdır. Ayrıca Expo 2015'e de ev sahipliği yapmıştır. Milano-Torino arasında Trenitalia tarafından işletilen Eurostar hızlı trenleri vardır. Eurostar Avrupa'nın çoğu ülkesinin aksine İtalya'da hatların eski olması nedeniyle yavaş çalışmaktadır. 2008 yılı bitmeden tamamlanması olası olan Alta Velocità ray yenileme projesi bittiğinde Milano-Bologna arası 1 saate inecektir. Yeni terminali Benito Mussolini tarafından yaptırılmış olan Milano Merkez Tren İstasyonu en büyük tren istasyonudur. Lombardiya'nın başkenti ve ulaşım merkezidir. Şehrin prestij sahibi kültürel geleneklerini, sayısı dörtten fazla olan üniversiteleri, Müzik Konservatuvarı, Sanat Akademisi, dünyanın en meşhur opera binalarından birisi olan La Scala, meşhur sanat galerileri ve kütüphanelerine emanet edilmiştir. Milano ayrıca, İtalyan basın yayınının başkentidir. İtalya'nın en modern kenti olan Milano'da hayatın yoğun olarak yaşandığı iki bulvar bulunmaktadır: Bu bulvarlardan daha kısa olanı, bugün kuzeyde Porta Ticinese ve güneyde Porta Nuova olmak üzere bazı kalıntılarına rastlanan 14. yüzyıl rampalarının yerini almıştır. Kale, şehrin savunma sistemlerinin bir parçası durumundaydı. Geçmişin artistik gerçeğinin yanı sıra Milano, modern kent planı ile övünç duymaktadır. Modern binalar, özellikle Piazza Cavour, Via Turati, 30'dan fazla katı bulunan Piazza della Repubblica ve çevresinde yeni iş merkezleri kurulmakta olan 36 katlı Pirelli Gökdeleni'nin bulunduğu Piazza Duca d'Aosta gibi caddelerde görülebilir. 1964 yılından beri hizmet veren yeraltı metrosu bugün 3 hatlıdır. Bir Avrupa ticaret merkezi olan Milano, ev sahipliği yaptığı uluslararası fuarlarına her yıl on binlerce iş adamını konuk etmektedir. İpek ticaretinde Lyon'u gerilerde bırakan Milano'da Orta Çağ Avrupası'nın meşhur Lombardia'lı sarraf ve faizcileri, yerlerini bugün sayısı 465'i bulan çeşitli bankalar ile onların şubelerine bırakmıştır. 31 Mart 2008'de dünyanın en büyük ve kapsamlı fuar organizasyonu kabul edilen Expo yarışını diğer aday olan İzmir'i 65'e karşı 86 oyla geride bırakarak kazanmış ve Expo 2015'e ev sahipliği yapma hakkını elde etmiştir. Milano'da bulunan Dominiken Santa Maria della Gracia Manastiri ve Kilisesi ve manastır yemekhane duvarı üzerindeki Leonardo da Vinci'nin Son Aksam Yemegi tablosu UNESCO Dünya Mirasları listesinde bulunmaktadır. == Coğrafi konumu == Milano şehri yukarı Po Nehri ovasının batı-merkez bölümünde yerleşmiştir. Yakında bulunan Po Nehri'ne Alplerden inen Ticino Çayı ve Adda Çayı'nın katılma noktaları da şehre yakınındadır. Milano'nun genel olarak, bazı kara iklimi nitelikleri de olan, nemli subtropik iklimi bulunmaktadır. Diğer önemli Kuzey İtalya ova şehirleri gibi, Milano'da da sıcak, nemli ve çok bunaltıcı yazlar ile soğuk ve yağışlı kışlar ortaya çıkar. Şehir merkezindeki ortalama ısı Ocak ayında 3 °C (Ocak minimumu −2 °C) ve Temmuz ayında 25 °C (maksimum 30 °C) olur. Kaşın kar yağışları baklenir ama karlı hava kısa sürer. Ortalama kar yağışı şehir merkezinde 21 cm olmuştur ve en fena kış olan Ocak 1985'te kar yağışı rekoru 70 cm olmuştu. Nemlilik tüm yıl içinde yüksektir. Şehirde çok yüksek kirlilik görülür. Şehir Po ovasında hava soğuk olduğu zamanlar çok kere çok keşif dumanla karışık sise bürünür. Genellikle şehir merkezinde rüzgâr fazla esmez ancak bazı ilkbahar günleri Alplerden gelen "Tramontanta" fırtanaları ve kuzeydoğudan "Bora" rüzgârlarına benzer fırtınalı havalar olur. == Tarihçe == Şehir ilk Insubres tarafından kurulduğunda adı Medhlan idi. Daha sonra M.Ö 222 civarında şehri işgal eden Roma İmparatorluğu ile Milano hızlı bir şekilde gelişmiştir. == Nüfus gelişimi == 19\. yy. son çeyreğinde İtalya birleştirildiğinde Milano nüfus itibarıyla İtalya'nın ikinci büyük şehri idi ve 21. yüzyılda da bu ikinci büyük şehir olma sırasını korumaktadır. 1936 yılına kadar nüfus bakımından Napoli birinci sırayı almaktaydı ve bundan sonra birinci sırayı Roma almıştır. Milano'nun belediye sınırları içinde nüfusu (1.743.427 kişi olan) zirve değerine 31 Aralık 1973'te yetişmiş ve bundan sonra (şehir belediye sınırları içindeki, yüksek ve yüksek- orta sınıfların varoşlara kaymaları dolayısıyla) nüfusu düşme göstermiştir. Bu şekilde metropoliten büyük Milano içinde bulunan civar şehir ve komünler alanı genişleyip daha yüksek sayıda nüfus taşımaya başlamışlardır. 19. yy ve 20.yy da Milano'nun belediye sınırları içindeki nüfusunun gelişmesi şu gösterimde görülebilir: Kişi Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1973 text:1973 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2010 text:2010 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 267.618 bar:1871 from:0 till: 290.514 bar:1881 from:0 till: 354.041 bar:1901 from:0 till: 538.478 bar:1911 from:0 till: 701.401 bar:1921 from:0 till: 818.148 bar:1931 from:0 till: 960.660 bar:1936 from:0 till: 1115.768 bar:1951 from:0 till: 1274.154 bar:1961 from:0 till: 1582.421 bar:1971 from:0 till: 1732.000 bar:1973 from:0 till:1743.000 bar:1981 from:0 till: 1604.773 bar:1991 from:0 till: 1369.231 bar:2001 from:0 till: 1256.211 bar:2010 from:0 till: 1324.110 PlotData= bar:1861 at: 267.618 fontsize:S text: 267 shift:(-8,5) bar:1871 at: 290.514 fontsize:S text: 290 shift:(-10,5) bar:1881 at: 354.041 fontsize:S text: 354 shift:(-10,5) bar:1901 at: 538.478 fontsize:S text: 538 shift:(-10,5) bar:1911 at: 701.401 fontsize:S text: 701 shift:(-10,5) bar:1921 at: 818.148 fontsize:S text: 818 shift:(-10,5) bar:1931 at: 960.660 fontsize:S text: 960 shift:(-10,5) bar:1936 at: 1115.768 fontsize:S text: 1.115 shift:(-10,5) bar:1951 at: 1274.154 fontsize:S text: 1.274 shift:(-10,5) bar:1961 at: 1582.421 fontsize:S text: 1.582 shift:(-10,5) bar:1971 at: 1732.000 fontsize:S text: 1.732 shift:(-10,5) bar:1973 at: 1743.000 fontsize:S text: 1.743 shift:(-10,5) bar:1981 at: 1604.773 fontsize:S text: 1.604 shift:(-10,5) bar:1991 at: 1369.231 fontsize:S text: 1.369 shift:(-10,5) bar:2001 at: 1256.211 fontsize:S text: 1.256 shift:(-10,5) bar:2010 at: 1324.110 fontsize:S text: 1.324 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Kaynak - ISTAT == Kültür == === Din === Sant'Ambrogio koruyucu azizidir. === Spor === Futbol İtalya'da en popüler olarak oynanan ve seyredilen spordur. Milano şehrinde uluslararası üne sahip iki futbol kulübü bulunmaktadır: AC Milan ve Internazionale. Bunlardan genellikle konuşulurken birincisine "Milan" ikincisine "Inter" olarak atıf yapılmaktadır. Bu iki takımın birbiriyle karşılaşmasına Milano Derby'si veya Milano Katedrali cephesinde bulunan Meryem (Madonnina) heykeline atıfla Derby della Madonnina adı verilmektedir. Her iki takım da UEFA tarafından 5-yıldızlı stad olarak değerlendirilmiş, gerçek ismi "Giuseppe Meazza Stadı" olan, ama genellikle San Siro olarak anılan stadda oynamaktadırlar. Bu stad Avrupa'nın en büyük stadlarından biri olup oturmalı seyirci kapasitesi 80.000 üzerindedir. Milano şehri UEFA Şampiyonlar Ligi şampiyonluğunu kazanan iki takımın (AC Milan ve Internazionale) bulunduğu tek Avrupa şehridir. AC Milan ve Internazionale takımları bunun yanında FIFA Kulüpler Dünya Kupası kazanmış kulüplerdir. Toplam olarak 10 tane Şampiyonlar Ligi kupası kazanan AC Milan takımı diğer Avrupa şehri takımlarına nisbetle en çok Şampiyonlar Ligi kupası kazanan takımdır. Milano şehri yakınlarında bir büyük parkta Monza Formula 1 otomobil yarışı yapılma pisti ve yarışma merkezi bulunmaktadır. Bu pistin F1 yarışları için seyirci kapasitesi günümüzde yaklaşık 250.000 kişidir ama 1950'li yıllarda bu pist stadyumları 250.000 kişiye seyirci olarak yer sağlamaktaydılar. Monza F1 yarışlarının 1960'ta yeniden başlamasından beri, 1980 hariç, hemen hemen her yıl F1 yarışına sahne olmuştur. Milano şehrinde İtalya'da bir popüler seyirci sporu olan basketbol sporunda ülkede en başarılı takım olan Olimpia Milano takımı bulunmaktadır. Bu takım kapasitesi 12.000 seyirci olan Mediolanum Forum arenasında oynamaktadır. Bu Milano takımı 28 defa İtalyan Serie A (basketbol) şampiyonluk kupası ve 3 defa EuroLeague kupasını kazanmıştır. Milano şehri diğer spor karşılaşmaları arasında 1934 v2 1990'da FIFA Dünya Kupası, 1980'de Avrupa Futbol Şampiyonası; 2003'te "Dünya Kürek Şampiyonası"; 2009 Dünya Boks Şampiyonası ve 2010'da Erkekler Dünya Voleybol Şampiyonası turnuvaları için misafir şehir olmuştur. == Eğitim == Milano'da bulunan yüksek eğitim kurumları sayısı 39 üniversiteden oluşmaktadır. Bu üniversitelerde 44 fakülte bulunmaktadır. Milano yüksek eğitim kurumları her yıl yaklaşık 174.000 yeni öğrenci almakta ve bu İtalya'nın tümü için üniversite öğrenci girişlerinin %10'una eşit olmaktadır. Milano yüksek eğitim kurumlarından her yıl mezun olup üniversite diplomasi alan sayısı 34.000 üzerinde ve bu kurumlarda diplama üstü eğitim gören öğrenci saysı 5.000 civarında olup bunlar İtalya'da en yüksek sayılardır. == Ulaşım == Milano İtalya'nın demiryolları ağının merkezlerinden biridir. Şehirde 5 tane ana tren garı bulunmaktadır. Bunlardan en çok yolcu çekini "Milano Santral İstasyonu"dur ve gelen-giden yolcu sayısı bakımından bu gar İtalya'nın en büyük istasyonlarından biridir. Milano'ya gelen ilk demiryolu 4 Ağustos 1840'ta sefere açılan Milano-Monza hattı idi. 16 Aralık 2009'dan itibaren 300 km/saat hıza uygun yüksek hızlı demiryolu hatları üzerinde Milano - Bologna - Floransa - Roma - Napoli - Palermo yönünde ve Torino - Milano yönünde hızlı tren seferleri başlamıştır. Hızlı tren servisi ile yolcu seyahat zamanları Milano-Torino arası 45 dakikaya; Milano-Bologna 1 saate; Milano-Floransa 1 saat 40 dakikaya; Milano-Napoli 4 şaate ve Milano-Salerno 4 saat 25 dakikaya düşürülmüştür. Milano Metropoliten bölgesinde kamu taşıma ulaşımı olan 3 metropoliten demiryolu hattı; tramvay sistemi; troleybüs sistemi ve otobüs hatlarının işletmecisi "Azienda Trasporti Milanesi (ATM)" adlı kamu şirketidir. Bu şirket 86 komüne hizmet veren 1400 km uzunlukta bir kamu ulaşım sistemi işletmektedir. ATM bundan başka ana ulaşım değişim merkezlerinde bulunan otoparkları; şehrin tarihsel merkezindeki sokak otomobil park etme sistemini ve ticari merkezlerdeki oto-parkları "SostMilano" park-kardi sistemi ile idare etmektedir. Milano'da "Milan Metro" adı verilen ve üç hattan oluşan ve 80 km uzunlukta olan yeraltı hızlı transit sistemi bulunmaktadadır. Hâlen 2015 Expo sergisine yetiştirmek üzere iki yeni hattın yapımı devam etmektedir. Şu andaki işletilen üç metro hattı şunlardır: kuzeydoğu-batı yönünde işleyen "Kırmızı Hat 1"; kuzeydoğu-güneydoğu yönünde işleyen "Yeşil Hat 2" ve kuzey- güney yönünde işleyen "Sarı Hat 3" küçükresim|sol|250px|Milano Metro Ağı haritası Milano şehri tramvay ağı yaklaşık 160 km uzunlukta 17 hattan oluşmaktadır. ATM tramvay sistemi hala sorun vermeden çalışmakta olan 1928 yılı yapısı tramvay vasıtaları kullanmaktadır. Milano otobüs sistemi hatları uzunluğu yaklaşık 1.070 km'dir. İtalya Bölgesel demiryolları tarafından işletilen Milano merkezinden varoşlarına giden sistemde 10 hat bulunmaktadır. 2011 sonunda yeni bölgesel demiryolları hatlarının servise girmesi planlanmıştır. Milano Komün idaresi tarafından verilen ruhsatlarla kontrol edilen şehir taksi servisi özel şirketler tarafından işletilmektedir. Tüm Milano şehri ruhsatlı taksileri tek örnek beyaz renklidir. Taksi ücretleri önce bir sabit ücret ve sonra geçen zamana ve katedilen uzaklığa göre değişen ücretten oluşur. Şehir taksi şoförleri politik gücü dolayısıyla Milano belediyesi tarafından verilen ruhsat sayısı çok sınırlıdır. Milano metropoliten şehri için uçak servisi yapan üç havaalanı bulunmaktadır: * Milano-Malpensa Havalimanı: İtalya'da ikinci büyük hava alanıdır. Milano şehir merkezinden 45 km uzaktadır. Şehir merkezini bu hava alanına bağlayan demiryolları "Cadorna FN Garı" ve "Milano Centrale FS Ana Garı"dan kalkmaktadırlar. "Malpensa Express" demiryolu servisi 15 dakikada bir işlemektedir. Ayrıca Bölgesel S10 hattı bu hava alanına gitmektedir. Havalanına taksi servisi uzun ve nispeten çok pahalı olup tercih edilmemektedir. Bu havaalanı 2009'da 18.947.808 uçan müşteriye hizmet vermiştir. * Linate Havalimanı: Milano komünü sınırlarındadır. Ülke içi ve kısa mesafeli uluslararası uçak servisleri için kullanılmaktadır. Milano şehir merkezi ile bağlantısı "Ekprese Otobüs X83 Hattı"; "Otobüs Hattı 73" ve Milano Santral İstasyonu otobüs terminalinden "ATM Mekik Otobüs" servisi ile sağlanır. Bu havaalanı 2009'da 19 milyon uçan müşteriye hizmet vermiştir. * Orio al Serio Havalimanı: Bergamo şehri yakındadır. Ucuz hava yolları seferleri için Milano'ya yolcu taşımaktadır. "Milano Santral Garı" otobüs durağına giden düzenli mekik otobüs servisi vardır. 2009'da verdiği hizmet 7.160.008 uçan yolcudur. == Komşu komünler == Milano komünü şu komünlerle sınır komşusudur:Assago, Arese, Baranzate, Bollate, Bresso, Buccinasco, Cesano Boscone, Cologno Monzese, Corsico, Cormano, Cusago, Novate Milanese, Opera, Pero, Peschiera Borromeo, Rho, Rozzano, San Donato Milanese, Segrate, Sesto San Giovanni, Settimo Milanese, Trezzano sul Naviglio, Vimodrone == Kardeş şehirler == Milano şu kentlerle kardeş şehir bağlantısı kurmuştur: * * * * * * * * * * * * * * * == Resimler == Columns of San Lorenzo in Milan.jpg|Milano - Lorenso sütunları Milan with San Siro in background.jpg|Milano - panorama arka planda San Siro Stadı Milano Guastalla Velasca.jpg|Milano - "orre Velasca" binası Milano Galleria Vittorio Emanuele II.jpg |Milano - Galleria Vittorio Emanuele II DuomoDiMilano.jpg|Milano Katedrali ön cephesi Milanoambrogio0002.jpg|Milano - San Ambroglio manastırı avlusu Milano Torta di Spus 1.jpg |Milano - Sforza Kalesi giriş kulesi ParcoSempioneMilano.jpg |Milano - Sempione Parkı arka Sforza Kalesi Arco della Pace V.jpg|Milano - "Arco della Pace (Barış Takı)" Milano Villa Reale facciata.JPG|Milano - "Villa Reale (Kraliyet Villası)" halk parkı Ospedale Niguarda 0455.JPG |Milano - Niguarda Hastanesi anıtsal giriş kapısı Milano Pinacoteca di Brera1.JPG |Milano - Brera Güzel Sanatlar Galerisi avlusu Scala61.JPG |Milano - Alla Scala Operaevi Public housing in Milan.jpg|Milano - Varoşlarda yeni apartmanlar Malpensa-tower.JPG|Malpensa Hava Alanı ATM 1736.jpg|Milano - Corso Magenta'da tramvay durağı Construction site in July 2010 in Milan.jpg|Milano - Porta Nuova semtinde 2010 yılında yeni apartmanlar yapımı Polimi.jpg|Milano - "Politecnico di Milano" and binası HDR - Chiostro Università Cattolica.jpg|Milano - Katolik Üniversitesi Milano-stazione101.jpg|Milano - "Stazione Centrale" Tren Garı girişi == Ayrıca bakınız == * Lombardiya * Milano * İtalya'daki şehirler listesi == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Milano resmî websitesi * Milano Haritası