Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklerin Türkçe karşılıkları

Türkçedeki alıntı sözcüklerin değiştirilmesi, Atatürk'ün Türkleştirme politikasının bir parçasıdır. Osmanlı Türkçesi, Arapça ve Farsça'dan birçok alıntı sözcüğe sahipti, aynı zamanda Fransızca, Yunanca ve İtalyanca gibi Avrupa dillerinden bulunan diğer alıntı sözcükler de resmî olarak Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından önerilen Türkçe karşılıkları ile değiştirildi. Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklerin (alıntı) Türkçeleştirilmesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra Atatürk Devrimlerinin daha geniş çerçevesindeki kültürel reformların bir parçasıdır. Atatürk tarafından 1932 yılında, Türk dilini geniş kapsamda ve bilimsel düzende araştırmak için kurulan Türk Dil Kurumu, yabancı (ağırlıklı olarak Arapça) alıntı sözcükleri de Türkçe karşılıklarıyla değiştirmeye çalıştı. Kurum, ilk aşamada 3000'i aşkın sayıda Arapça kökenli sözcüğü ve bunun yanında diğer yabancı kökenli sözcükleri, dilden çıkarmayı başardı.Turkish Language Reform: A Catastrophic Success (Türk Dil Devrimi: Trajik Bir Başarı), Geoffrey Lewis Lewis, Oxford University Press, Oxford Linguistics Publications,1999 s. 98 Bu süreçte dile giren sözcüklerin çoğu, var olan Türkçe fiil (eylem) köklerinden yeni türetilmişken, TDK, ayrıca dilde yüzyıllardır kullanılmayan Eski Türkçe sözcüklerin kullanılmasını önermiştir. (Örneğin; cevap -yanıt- veya gözgü -ayna- gibi). Bu sözcüklerin çoğu günümüzde yaygın olarak kullanılırken, selefleri (öncelleri) artık günlük dilde kullanılmamaktadır. Bazı sözcükler dil reformundan önce de kullanılıyordu, ancak Farsça olanlardan çok daha az kullanıldı. Moğolca da önemli bir rol oynamıştır; çünkü Moğolca, Eski Türkçe'den alıntıladığı birtakım sözcükleri (örneğin; ulus, çağ, karakol, kaburga...) korumuştur. Sözcük kullanımlarında kuşaklar arası farklılıklar vardır. 1940'lardan önce doğanlar, eski Arapça kökenli sözcükleri (hatta eskimiş olanları bile) kullanma eğilimindeyken, genç kuşaklar genellikle daha yeni betimlemeleri kullanmaktadır. Bazı yeni sözcükler, kısmen eski karşılıklarının içsel anlamlarını iletemedikleri için geniş çapta benimsenmemiştir. Bazı yeni sözcükler ise biraz farklı anlamlar almıştır ve eski karşılıklarıyla birbirinin yerine kullanılamaz. Alıntı sözcüklerin birçoğu (özellikle Arapça, Farsça ve Fransızca olanlar) günümüzde giderek azalmakla birlikte, bir kısmı ise yaygın olarak kullanılmaktadır. == Sözcük seçiminin çağrışımları ve etkileri == Tarihsel olarak; Arapça, caminin diliydi, Farsça ise eğitim ve şiir diliydi. Her ikisinin de kasıtlı kullanımı ("batılı" bir sözcüğün kullanımından kaçınarak) genellikle sırasıyla dini bir alt metin veya romantizm anlamına gelir. Benzer şekilde, algılanan "modern" bir karakter kazandırmak için Avrupalı sözcüklerin kullanımı tercih edilebilir. "Saf Türkçe" sözcüklerin kullanımı, milliyetçiliğin bir ifadesi veya dilsel bir "basitleştirme" olarak kullanılabilir. == Türkçedeki sözcük varlığının (dağarcık) kökenleri == Türkçe kelime dağarcığına en önemli yabancı katkı yapan diller arasında Arapça, Farsça, Fransızca, İtalyanca, İngilizce ve Yunanca bulunmaktadır. == Başka dilden geçen sözcüklerin, yenisiyle değiştirilme dizelgeleri == === Arapça kökenli alıntı sözcükler ile güncel Türkçe karşılıkları === Bu dizelgede, Osmanlı Türkçesi sözcükler, sözcüğün Türkçedeki çağdaş yazımı (TDK tarafından önerildiği ve günlük dilde kullanıldığı gibi) ve çağdaş Türkçe karşılığı verilmiştir. Osmanlı Türkçesi sözleri ve onların imce çevirileri Osmanlı Türkçesi sözlerin çağdaş yazımları Çağdaş Türkçe karşılığı اندال abdal gezgin عبث abes anlamsız, saçma, boş آب حيات abıhayat bengisu**, dirim suyu**, yaşam suyu عبوس abus 1) somurtkan 2) asık (yüz) عجائپ acayip 1) şaşırtıcı, yadırgatıcı, şaşılan 2) olağandışı عجله acele 1) tez, ivedi 2) tezelden, ivedilikle عجمى acemi toy, ustalaşmamış, beceriksiz عجزه aceze düşkünler عاجل acil 1) ivedi* 2) çabucak عاجز aciz 1) güçsüzlük 2) beceriksizlik 3) düşkünlük عاجز âciz 1) güçsüz 2) beceriksiz 3) düşkün عجول acul tez canlı, ivecen عجوزه acuze kocakarı آداب معاشرت adabımuaşeret görgü عضله adale kas عدالت adalet türe** آداپ adap 1) töre 2) yol yordam عداوت adavet yağılık عدد adet sayı عادت âdet 1) görenek, töre 2) alışkanlık, alışkı 3) aybaşı عادتا âdeta neredeyse, bayağı, sanki عادي adi 1) düşük nitelikli 2) aşağılık, bayağı 3) olağan, sıradan عادل adil doğru, haktanır* عفو af 1) görevden alma 2) bağışlama آفاقی afaki 1) gelişigüzel, amaçsız 2) nesnel آفت afet kıran, yıkım عفو ايتمك affetmek 1) bağışlamak 2) görevden alma عافيت afiyet sağlık, esenlik اغيار ağyar yabancılar, eller, el, başkaları اهالى ahali 1) toplum, topluluk 2) yerliler أحباپ ahbap arkadaş, tanış, gönüldeş** عهد ايتمك ahdetmek ant içmek احفاد ahfad torunlar, soy آهی ahi eli açık آخر ahir son عهت ahit 1) antlaşma, sözleşme 2) ant 3) çağ آخذه ahize almaç** أحكام ahkâm yargılar اخلاق ahlak erdem احمق ahmak beyinsiz, bön احرار ahrar özgürleştirilmiş احرض ahraz dilsiz-sağır (kimse) اخشاپ ahşap ağaç, tahta احوال ahval durum, durumlar عائدات aidat 1) ödenti 2) kesenek** عائديت aidiyet 1) ilişkindir, değginlik** 2) ilgi عائله aile ocak** عائت ait ilgili, ilişkin, ilişik عقبنده akabinde arkasından, ardından, ardı sıra عقد ايتمك akdetme sözleşme, antlaşma, bağıt** عاقبت akıbet son, sonuç, durum عقل akıl 1) us 2) bellek 3) öğüt عقيده akide inanç, öğreti عابده abide anıt, yapıt* عاقل akil 1) bilgin, bilge, bilgiç 2) sağduyulu عقيم akim 1) kısır, verimsiz2) sonuçsuz عكس akis 1) yankı, tepki 2) yansıma عقت akit sözleşme, bağıt عقل سليم aklıselim sağduyu اقران akran yaşıt* اقسام aksam bölümler عكسی aksi ters, geçimsiz عكس العمل aksülamel 1) tepki2) karşılık3) geri bildirim, dönüt** اعلی âlâ 1) iyi, çok iyi 2) üstün علائم سما alaimisema gökkuşağı, ebemkuşağı** علاقه alaka ilgi, ilişki علامت alamet belirti, gösterge, im, iz علامت فارقه alametifarika 1) simge, belirteç, gösterge, ayırtaç 2) nitelik, özellik على العجله alelacele ivedilikle, çabucak, çarçabuk على العادة alelade sıradan, bayağı, olağan, doğal على الاصول alelusul 1) üstünkörü, gelişigüzel 2) yöntemine göre, kurala uygun عالم âlem 1) evren, yaratkı 2) eğlenti3) el آلت alet araç, aygıt علم شمول âlemşümul 1) evrensel2) tanınır علنا alenen açıkça, açıktan açığa, gizlemeden علنی aleni açık, ortada عليه aleyh karşı, karşıt عالي âli yüce, yüksek, ulu عالم alim bilgin, bilgiç اعمی âmâ görmez, görme engelli كلمه ama ancak, yalnız عمله amele işçi عملي amelî 1) uygulamalı 2) iş üstünde3) eylemsel عمليات ameliyat işlemce عمليه ameliye işlem عميق amik derin عامل amil 1) etken, işleyici 2) işçi, yapan (kişi), etken آمر amir 1) yönetici2) buyurucu, baş عاميانه amiyane sıradan, bayağıca عمه amme kamu عمود فقاري amudufıkari omurga, belkemiği عنعنه anane gelenek عنعنوی ananevi geleneksel آنی ani 1) birden, ansızın 2) beklenmedik آنی ani apansız عرض araz 1) belirti 2) bulgu اراضی arazi 1) toprak 2) yer عربده arbede çatışma آرضیه ardiye yığımlık عارضه arıza aksaklık, bozukluk عریضه arıza bozukluk, aksama عرفة arife öngün عرش arş gök, gökyüzü عرض arz (I) sunma, anlatma, bildirme عرض arz (II) en, genişlik أرض arz (III) yer, yeryüzü ‎‎‎ارزو arzu istek, isteme, dilek, eğilim, yönelme آسا asa değnek عصبی asabi sinirli, öfkeli عصبيت asabiyet sinirlilik اصالت asalet soyluluk اعصاب asap sinir, sinirler آثار عتيقه asarıatika eski çıkarmalar اصغری asgari en az, en aşağı, en düşük, en alt أصل asıl 1) kök, kaynak 2) gerçeklik 3) gerçek اصللي asıllı kökenli, uyruklu اصلسز asılsız 1) dayanaksız, kaynaksız 2) uydurma, yalan عصر asır yüzyıl عاصی asi başkaldıran, dikbaşlı اصيل asil soylu عسكر asker sü, süer ** اصلی asli birincil, köklü, baş عصری asri çağdaş, çağcıl عاشق âşık 1) tutkun, vurgun 2) ozan 3) sevgen ** عشيرت aşiret oymak** عشق aşk sevi * عطالت atalet 1) tembellik, gevşeklik, uyuşukluk 2) dinginlik, durağanlık, süredurum عته ateh bunama, bunaklık عطفا atfen dayanarak, göre عطف atıf 1) yöneltme, çevirme2) gönderme عاطل atıl 1) işe yaramaz, işgörmez 2) süreduran آتی ati gelecek عوانه avane yardakçılar, kafadarlar عودت avdet dönüş عيان ayan belli, açık عيان بيان ayan beyan apaçık, açık seçik, besbelli عينا aynen olduğu gibi عين aynı benzeri, özdeş عينى,عينيت ayni(yet) nesnesel, özdeşlik عياش ayyaş içkici عيوقه چيقمق ayyuka çıkmak 1) göklere çıkmak, ortaya çıkmak, yükselmek 2) yayılmak اعضا aza üye عظمت azamet 1) ululuk 2) çalım, kurum اعظمی azami en çok, en üst, en büyük, en yüksek عذاپ azap ezinç** عزل azil görevden alma عزیمت azimet gidiş بادره badire dar geçit, dar boğaz, sıkıntı بحر bahir deniz بحث bahis 1) konu 2) söz بقایا bakâyâ kalıntı باقی baki 1) artan, kalan 2) kalımlı, ölümsüz باكر bakir el değmemiş, işlenmemiş, bozulmamış, dokunulmamış باكره bakire kız, kız oğlan kız, erden بقيه bakiye kalan, artan بقليه bakliye baklagil بالغ baliğ 1) erişkin, erin, yetişkin 2) varan, bulan بانیٖ bani kurucu, kuran باپ bap 1) kapı 2) bölüm 3) konu بارز bariz açık, belirgin بصيرت basiret sağgörü بسيط basit 1) yalın, yalınç ** 2) kolay 3) sıradan باطل batıl boş, dayanaksız باطنی batıni içrek بایع bayi 1) satıcı 2) satış yeri بعضا bazen kimi kez, arada, arada bir, ara sıra بعض bazı 1) kimi 2) birtakım بدل bedel 1) karşılık, eşdeğer 2) tutar بدن beden gövde بدخواه bedhah kötü yürekli, kötücül بدر bedir dolunay بئيس beis sakınca بقا beka kalım بکارت bekâret erdenlik** بلاغت belagat 1) iyi konuşan (kimse) 2) sözbilim بلاهت belahet alıklık بلده belde kent بلدیه belediye yerel yönetim برات berat aklanma* بيان beyan söyleme, bildirme بيانات beyanat demeç,bildiri بيان نامه beyanname *** bildirge, bildiri بياض beyaz ak* بين الملل beynelmilel uluslararası بيضی beyzi söbe, yumurtamsı بدایت bidayet başlama, başlangıç بحق bihakkın adamakıllı, iyice بلا استثنا bilaistisna ayrıksız بالعكس bilakis tersine بلا واسطه bilavasıta dolaysız, doğrudan, doğruca, dümdüz بالجمله bilcümle bütün بالفرض bilfarz diyelim ki, sözgelişi, örneğin, varsayım بالفعل bilfiil edimli olarak, doğrudan بالخاصه bilhassa özellikle بالالتزام bililtizam bile bile, isteyerek بالاستفاده bilistifade yararlanarak بالمقابله bilmukabele 1) karşılıklı olarak 2) ben de, siz de بالعموم bilumum bütün بناء bina yapı بناء binaen 1) -den dolayı, -den ötürü 2) dayanarak بناء عليه binaenaleyh dolayısıyla, bundan dolayı بالطبع bittabi doğal olarak بذاته bizatihi kendisi, kendiliğinden بالذات bizzat kendisi, aracısız, doğruca, doğrudan doğruya بخار buhar buğu بحران buhran bunalım, bunluk**, sıkıntı بخور buhur tütsü برج burç dönence بطلان butlan geçersizlik, çürüklük بعد bud 1) boyut 2) uzunluk بلوغ büluğ ergenlik بنيه bünye yapı جامعه camîa topluluk جاهل cahil bilgisiz, eğitimsiz,bilisiz** جاسوس casus çaşıt** جاذب cazip çekici (ilgi), alımlı, uygun (değer), elverişli جبرا cebren zorla جلسه‎ celse oturum ‎جمعيت cemiyet topluluk, dernek ساقط جنين ceninisakıt düşük جنوپ cenup güney جراحت cerahat irin جواپ cevap yanıt* جهان cihan evren, yeryüzü جهاز cihaz aygıt* جهت cihet yön, yan جلد cilt deri جسم cisim varlık جوار civar dolay جمله cümle tümce جثه cüsse gövde خارج dahil dış, dışarı داخلیه dahiliye dışişleri دائر dair ilişkin دائره daire yuvarlak, dönge دارالفنون darülfünun bilgievi ضرپ darp vurma, çarpma, vuruş ‎دف def tepme, kovma ‎دفين defin gömme, toprağa vermek دفعه, کره defa, kere kez دلالت delalet 1) işaret, iz, imge 2) aracılık, kılavuz دفينه define gömü دليل delil kanıt درجه derece 1) basamak, aşama 2) birim 3) sıcakölçer** درس ders öğrence** دوا deva çözüm دور devir çağ دوران devran yeryüzü, evren دوره devre 1) dönem 2) dönüş, döngü دماغ dimağ 1) beyin2) bilinç درايت dirayet dayanıklılık, güçlü دیار diyar bölge, yurt, ülke ‎دنیا dünya yeryüzü*, evren دول düvel ülke(ler) ابعاد ebat boyut ابدی ebedî sonsuz, sürekli, kalıcı ابوین ebeveyn anne baba ابله ebleh bön, aptal, beyinsiz, alık اجداد ecdat ata, cet اجل ecel ölüm اجنبى ecnebi yabancı, el ادا eda 1) davranış, tavır 2) işve, naz ادبیات edebiyat yazın** ادوات edevat araç gereç اديپ edip yazar, yazıncı افراط efrat birey(ler), kişi(ler) اهميت ehemmiyet önem البسه elbise giysi اليم elim acıklı, üzücü, acıtan امر emir buyruk, komut امنيت emniyet güvenlik امثال emsal örnek, benzer, eşdeğer, denk اندیشه endişe kaygı, sıkıntı اثر eser yapıt* اسير esir tutsak* اثواپ esvap giysi, giyecek فقير eşya 1) nesne 2) varlık اطفال etfal çocuk اطراف etraf ortalık اوراق evrak* belge اول evvel önce ایام eyyam 1) çıkarcı 2) devir اذا eza acı, sıkıntı, üzüntü از جمله ezcümle 1) belli başlı, başlıca, topluca 2) sonuç olarak 3) örneğin, örnek olarak فعال faal etkin فرق fark 1) ayrık, ayrım, ayrışma, ayrılık 2) değişik فاحش fahiş aşırı, aşkın** فخری fahri onursal فاءق faik üstün, gelişmiş, yetenekli فقير fail yapan, eden, işleyen, sorumlu (kimse) فائض faiz getiri, ürem ** فقط fakat ancak, yalnız فقير fakir yoksul فانى fani ölümlü, gelip geçici, kalımsız فرضی farazi varsayım(sal) فكر farz gerek, gereklilik, zorunluluk فقير fasık 1) sapkın, sapkın 2) fasık ‎فایده fasıl aralık, bölüm, pay, dönem فسیح fasih açık, düzgün, anlaşılabilir ‎فایده fayda yarar, kazanç, ası فضيلت fazilet erdem, üstünlük, ‘’seçkinlik فضله fazla * çok, aşkın, artık فجیع feci korkunç, acıklı, üzücü فن fenn *, علم ˤilm * fen, ilim bilim فلاح felah 1) kurtuluş 2) başarı 3) iyilik, mutluluk فلاكت felaket yıkım, kötülük فنا fena 1) kötü, olumsuz, niteliksiz, başarısız 2) üzücü فراغت feragat vazgeçme, el çekme فراست feraset anlayış, kavrama, sezgi, seziş فرت fert birey فزع feza uzay فيضان feyezan taşkın فرقت fırkat ayrılık فرصت fırsat 1) koşul, olanak 2) uygunluk فطرت fıtrat yaradılış, doğa (kimse) فكر fikir düşünce فی الحقيقه filhakika doğrusu, gerçekten فعل fiil eylem* فرار firar kaçış, kurtulma فتنه fitne geçimsizlik, kargaşa, arabozan (kimse) فيات fiyat değer (ürün), eder, karşılık فحش fuhuş azgınlık, taşkınlık فضولى fuzuli gereksiz, yersiz, boşu boşuna فجور fücur azgınlık, taşkınlık غدار gaddar acımasız, taş yürekli غافل gafil önlemsiz, boş bulunma, aymazlık, uygunsuz غائله gaile sıkıntı, üzüntü غليان galeyan taşkınlık, kaynama, coşma, ayaklanma غالبا galiba sanmak, görünüşe bakılırsa,sanırım غالپ galip kazanmak, yenmek, üstünlük غليظ galiz 1) kaba (aşağılama), çirkin, uygunsuz, yakışıksız 2) yoğun غم gam kaygı, üzüntü, acı, sıkıntı, karamsarlık غنى gani bol, çok غرابت garabet yadırganıcı غرپ garip 1) sıradışı, şaşırtıcı, alışılmamış 2) yoksul, yoksun, kimsesiz, düşkün غرق gark 1) batma, batırılma, boğulma 2) bol, çok غرپ garp batı غير gayri olmayan, başka, dışı غدا gıda besin* حاجت hacet 1) gerek, gerekçe 2) aracı حاجت hacim 1) yoğunluk 2) büyüklük 3) oylum حادثه hadise olay حافظه hafıza bellek خفيف hafif yeğni ** حفريات hafriyat kazı حق hak pay* ‎‫حقارة‬ hakaret aşağılama حقيقت hakikat gerçek, doğruluk حاكم hâkim yargıç حال hâl *, وضعيت vazˤiyet * hâl, vaziyet durum, konum ‎‎خلف halef ardıl, sonraki خليطه halita alaşım ‎حلق halk ulus, topluluk, budun** حماست hamaset yiğitlilik, yüreklilik حمارات hamarat becerikli حامله hami 1) koruyan, kollayan, gözeten, destek çıkan 2) kayıran, kayırıcı (kimse) حامله hamil taşıyıcı, taşıyan, elinde bulunduran حامله hamile gebe حميت hamiyet 1) yurtsever, ulus sever 2) gayretli حمله hamle 1) atılım 2) saldırı حانطال hantal ağır, yavaş حبس hapis 1) tutsak, tutuk, kapatma 2) alıkoyma خراپ harap yıkık خرابه harabe yıkıntı حرارت hararet ısı ¹, sıcaklık ² جرجامق harcama gider خرجراه harcırah yolluk خارقه harika olağanüstü خرچ harç 1) ödeme, gider 2) vergi حركت hareket devinim ** حرف harf ses, imce ** خارج hariç dış, dışarı خارجيه hariciye dışişleri خاص has 1) özgü 2) katışıksız خسار hasar bozma, yıkma, kırma, dökme حسب حال hasbihal söyleşi حسرت hasret özlem حساس hassas duyarlı حشره haşere böcek خطا * hata 1) yanlış, yanılgı, yanlışlık, yanılsama 2) suç خاطره hatıra anı حيات, عمر ömr * hayat, ömür yaşam, dirim, dirlik ‎خایر hayır (I) yardım, iyilik خایر hayır (II) yok,olmaz, öyle değil حيثيت haysiyet saygınlık حضم hazım(etmek) sindirim هديه hediye armağan حدت hiddet kızgınlık, öfke حكایه hikâye öykü* خلاف hilaf karşıt هلال hilal ayça,yeniay حس his 1) duygu 2) duyu,duyum 3) sezgi حسيات hissiyat duygular,sezişler خواجه hoca öğretmen, öğretici, öğreten حقوق hukuk tüzük, tüze ** خصوص husus konu خصوصى hususi 1) özel 2) ayrıcalık حضور huzur dirlik, erinç ** حجره hücre göze ** هجوم hücum saldırı ‎حكومة hükûmet yönetim, erk ‎خلاصة hülasa özet ‎حر hür özgür, bağımsız ‎حریت hürriyet bağımsızlık, özgürlük حرمت hürmet saygı خسران hüsran düş kırıklığı هویت hüviyet kimlik احزان hüzün sıkıntı, üzünç ** اصرار ısrar üsteleme ‎‎اداری idare, idari yönetsel, yönetimsel, yönetme, yürütme افاده ifade açıklama, anlatı, anlatım ‎افلاح iflah düzelme, kurtulma, iyileşme ‎افلاس iflas batık, batkınlık افراغ ifrağ, istifra 1) çevirme 2) boşaltma, kusma, öğürme, dökme, bulantı (mide) ‎‎ادمان idman çalışım, alıştırma ابتدائی iptidai ilkel ‎اجرا icra, icraat uygulama, yürütme, yapma, eylem, çalışma, uygulama اجتماع içtima toplantı اجتماع içtima kavuşum اجتماعی içtimai toplumsal ادعا iddia sav ادعا idrak 1)anlama, kavrama, akıl erdirme 2) kavuşturma, imgeleme اخلال‎‫‬ ihlâl bozma افتخار iftihar övünme احتراص ihtiras tutku احتياج ihtiyaç gereksinme ya da gereksinim اختيار ihtiyar yaşlı احتياط ihtiyat 1) yedek 2) sakınma ‎اقتدار iktidar erk, yönetim اقتباس iktibas alıntı علاوه ilave ek الى‌الابد ilelebet sonsuza dek الهام ilham esin ‎التجا iltica sığınma ‎التفات iltifat övgü, beğenme التحاق iltihak katılma, karışma, katılım ‎‎التهاپی iltihap yangı, irin اعمار imar bayındırlık امكان imkân olanak املا imla yazım امتحان imtihan sınav, yazılı ‎امتنا imtina kaçınma, sakınma امتياز imtiyaz ayrıcalık انحصار inhisar tekel انسان insan * kul * ‎انشا inşa yapı, yapım, kurma, yaratma, yapılandırma انطباع intiba izlenim ارتباط irtibat 1) iletişim, bağlantı, ulaşım 2) ilişik انتحال intihal aşırma ارتفاع irtifa yükseklik ارثی ırsi kalıtlık, kalıtımlık اسم isim ad ‎اسكان iskan yerleştirme, yurtlandırma, konaklatma ‎انصات isnat dayatma, dayandırma '‎اسراف israf savurganlık, tutumsuzluk ‎استفاده istifade yararlanma استراحت istirahat dinlenme استثناء istisna aykırı استشاره istişare danışma, görüş sorma عصيان isyan başkaldırı, asilik اشتغال iştigal uğraş, uğraşı, ilgilenme اشتراك iştirak ortaklık اتحاف ithaf adama, sunma اعتبار itibar saygınlık ‎اتلاف itlaf öldürme, yoketme, katletme, kaldırma ‎اتفاق ittifak birlik, bağdaşım, bağdaşma, anlaşma, uzlaşma, birleşme ‎‎اتحاد ittihat birlik, birleşme ایضاح izah açıklama ‎اضافت izafet görelik اظهار izhar belirtme, gösterme, ortaya çıkma, açığa vurma ازدواچ izdivaç evlilik قابليت kabiliyet yetenek, yeti ‎قبول kabul alma, onaylama, onama, isteme قدر kader yazgı ** ‎قدمة kademe basamak, aşama قفا kafa baş كافی kâfi yeter(li) قهر kahır üzüntü, sıkıntı, derin acı قاعده kaide 1) kural 2) ayaklık, duraç, tabanlık قائم kaim 1) geçerli, geçer, kullanılan 2) var olan, ayakta duran كائنات kâinat evren قلبور kalbur elek قلپ kalp yürek قمر kamer ay كامل kâmil 1) bütün, eksiksiz, yetkin, tam 2) ağırbaşlı, erişkin, olgun, bilgili (kimse) کاموس kamus sözlük قناعت kanaat yeterlilik, yeterli bulma, inanma kanıklık قانون kanun yasa, kural قانون اساسى kanunuesasi anayasa قافيه kafiye uyak كانون اول kanunuevvel aralık كانون ثانی kanunusani ocak قسوت kasvet 1) sıkıntı 2) karanlık کشف kaşif bulgucu كاتپ katip yazman ‎قویم kavim budun, topluluk ‎قوس kavis eğiklik كلمه kelime sözcük کنف kenef ayakyolu كساد kesat 1) durgun, azlık 2) yokluk, kıtlık كشيف kesif 1) yoğun, sık 2) kalın کشف keşif bulgu, buluş کتوم ketum ağzı sıkı كذا keza böyle, böylece, şöyle, öylece قرائت kıraat okuma قصاص kısas ödeşme قرمزی kırmızı kızıl, al قسم kısım 1) bölüm, aşama, evre 2) pay قطعه kıta 1) anakara 2) dörtlük 3) bölük, birlik (ordu) قوام kıvam 1) yoğunluk 2) koyuluk (sıvı) قيافت kıyafet giysi, kılık قيام kıyam 1) ayağa kalkma 2) girişim 3) kalkışma قیمت kıymet 1) değer 2) önem كتاپ kitap betik ** كفر küfür sövme, sövgü قصور kusur bozukluk, elverişsiz, noksan قوت kuvvet güç, erk كره küre yuvar لطيفه latife şaka لسان lisan dil لغات lügat sözlük لزوملو * lüzumlu gerekli ‎ماجرا macera serüven معاش maaş aylık معبد mabet tapınak مادی maddî özdeklik ** مفصل mafsal eklem مغدور mağdur kıygın ** مغلوبيت mağlubiyet yenilgi محفوظ mahfuz saklı ماهيت mahiyet 1) özgün, özlük 2) nitelik, yetkin, 3) içyüz مخلوق mahluk yaratık محروم mahrum yoksun محصول mahsul ürün مخصوص mahsus özgü محزون mahzun üzgün, üzüntülü ‎مقام makam orun ‎مقبول makbul benimsenmiş, ilgi gören معقول makul uygun, elverişli مقصد maksat, gaye, hedef amaç, erek مع مافيه mamafih durum böyleyken, bununla birlikte (bağlaç) معنی mâna anlam معنوی manevî tinsel ** مانع mani engel ‎معرفت marifet beceri, yetkinlik معروف maruf 1) tanındık, bilinen, ünlü 2) beğenilen, uygun görülen مصرف masraf gider, harcama مطبه matbaa basımevi مطبوع matbu basılı, basma (yazım) ماوي mavi gökçe ** ماضى mazi 1) geçmiş 2) eski مجاز mecaz iğretileme, eğretileme مجبور mecbur zorunlu مجموعه mecmua dergi, yayın مجهول meçhul bilinmeyen مدنی medeni uygar مدنيت medeniyet uygarlık مفهوم mefhum kavram ‎مكتب mektep okul مکروه mekruh 1) iğrenç 2) yasak, yasaklı ملكه meleke alışkanlık ملز melez kırma مملکت memleket ülke, yurt منافع menfaat 1) çıkar, 2) beklenti 3) yarar مراسم merasim tören مرحله merhale aşama, evre, bölüm مرثيه mersiye ağıt مرتبه mertebe aşama, evre, konum, bölüm مسافه mesafe uzaklık مثلا mesela örneğin مسئله mesele sorun مسعود mesut mutlu مسئوليت mesuliyet sorumluluk مشغول meşgul 1) uğraşma, uğraş 2) oyalama مشهور meşhur ünlü مشروبات meşrubat içecek متانت metanet dayanma, dayanıklılık, sağlamlık موقع مكان mekân * mevki, mekân yer, konum موجودیت mevcudiyet varolma, varlık, varoluş موجود mevcut elde olan, var olan, bulunan ميدان meydân *, ساحه sâha meydan, saha alan ميل * meyil eğim, eğilim مزار mezar gömüt ** ‎مقياس mikyas ölçek, boyut ‎ملی milli ulusal ‎‎ملیت milliyet uyruk منطقه mıntıka bölge مصراع mısra dize ميراث miras kalıt ** مسافر * misafir konuk مثال * misal örnek مسکين * miskin uyuşuk, mıymıntı معامله * muamele davranış معما muamma bilmece معاصر muasır çağdaş, güncel معاون * muavin yardımcı معجزه * mucize tansık ** مغدی mugaddi besleyici مغالطه mugalata yanıltmaca مغنی muganni, muganniye muganni, muganniye şarkıcı مغایرت mugayeret aykırılık مغایر mugayir aykırı مغبر muğber küskün, gücenmiş, dargın مغلق * muğlak 1) belirsiz, anlaşılmaz, karışık (iş, söz, konu) 2) çapraşık مخابره muhabere iletişim, iletişme مهاجرت muhaceret göç ﻡﻬﺎﺝﻢ muhacim saldıran, saldırıcı مهاجر muhacir göçmen محدﭖ muhaddep dış bükey محافظه muhafaza koruma ﻡﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎر muhafazakâr tutucu محافظ muhafız koruyucu محاكمه muhakeme yargılama, uslamlama مدت müddet süre محقق muhakkak kesin(likle) محقق muhakkik soruşturmacı محال muhal olanaksız مخالفت * muhalefet karşıtlık ﻡﺨﻤﻦ muhammen oranlanan, ön görülen مخمس muhammes beşgen محمن muhammin ön gören محاربه muhârebe, حرب harb muharebe, harp savaş محارﭖ muharip savaşçı محرر muharrer yazılı, yazılmış مخرق muharrik kışkırtıcı, ayartıcı محرص muharriş tırmalayan, irkilten مخاصمات muhasamat çarpışma محاصره muhasara kuşatma محاسبة muhasebe sayıcılık محاسبه‌جی muhasebeci sayıcı محاصر muhasır kuşatan محصله muhassala bileşke مخصص muhassas ayrılmış محاط muhat kuşatılmış محول muhavvil dönüştüren محوله muhavvile dönüştürücü مختلف muhtelif türlü, çok sayıda, birçok محتمل muhtemel olası محتويات muhteviyat içindekiler مقدس mukaddes kutsal, kutlu مقاوله mukavele sözleşme مقاومت mukavemet dayanma, direnç, karşı koyma منتظم muntazam düzgün, düzenli مربع murabba dördül مرافعه murafaa duruşma معتدل mutedil ılım(lı) مطلق mutlak salt, saltık مطلقا mutlaka kesinlikle موفقيت muvaffakiyet başarı مبالغه mübalağa abartma مجادله * mücadele çaba, uğraş مجرت mücerrit soyut مدافعه müdafaa koruma, savunma مداخله müdahale karışma ‎مدرس müderris eğitimci, eğitmen, öğretmen مدت * müddet süre مدرر müdrir sidik söktürücü مابت müebbet yaşam boyu, sonsuz, kalıcı مؤجل müeccel ertelenmiş مؤدپ müeddep uslu مؤلفات müellefat (yazılı) çıkarma محرر,مؤلف müellif, muharrir yazar ﻣﻮﻣﻦ müemmen sağlanmış مؤنث müennes dişil مؤسسه müessese kurum مؤسف müessif üzücü مؤثر müessir dokunaklı مؤسس müessis kurucu مؤيده müeyyide yaptırım مفكره müfekkire düşünce gücü مفرح müferrih iç açıcı مفرت müfret tekil مفلس müflis batkın مهم * mühim önemli مكافات mükâfat 1) ödül 2) karşılık مؤمن mümin inanan, inançlı مناقشه * münakaşa tartışma, söz dalaşı مناسبت * münasebet ilişki, ilgi مراجعت müracaat başvuru مﺮﮐﭖ mürekkep birleşmiş, birleşik مرتﭖ mürettip dizgici مسابقه müsabaka karşılaşma مساعد müsait uygun, elverişli مسامحه müsamaha hoşgörü, katlanma مساوی müsavi eşit, eş, eşleşen, denk ‎مشرف müsrif savurgan, tutumsuz ‎مثپت müspet olumlu, kanıtlanmış, doğrulanmış مستحكم müstahkem sağlamlaştırılmış, desteklenmiş ‎مستقبل müstakbel ilerideki, gelecekteki مستهجن * müstehcen uygunsuz مستشار müsteşar * danışman مستولی müstevli ele geçirme, yayılma, bürüme مسوده * müsvedde 1) taslak 2) örnek مماثل,مشابه müşabih, mümasil benzer مشابهت müşabehet benzerlik مشخص müşahhas somut مشكل müşkül güç, güçlük, çetin مشكلپسنت müşkülpesent güç beğenen, titiz مشرك müşrik çoktanrıcı مشتاق müştak türev مشتهی müştehi istekli مشتكي müşteki yakınan, sızlanan مشتملات müştemilat eklenti مشترك müşterek ortak مشتركان müştereken ortaklaşa مشتری müşteri 1) alıcı, alımcı 2) tüketici متعه müt'a geçici kazanç مطالعه mütalâa 1) okuma 2) düşünce 3) irdeleme متارکه mütareke ateşkes, bırakışma متعدت müteaddit çok, birçok متعفن müteaffin kokuşuk, pis kokulu, kokuşmuş متعهت müteahhit üstenci, yüklenici مقاولات müteahhitlik üstencilik, yüklenicilik متعاقبان müteakiben arkadan, ardı sıra, peşinden متعاقپ müteakip sonra, ardından متعالية mütealiye deneyüstücülük متعلق müteallik ilişkin, ilgili متعمم müteammim yaygınlaşmış, genelleşmiş متعارفه mütearife ünlü, tanınan, belit** متباقی mütebaki kalan متصبص mütebasbıs yaltakçı متبدل mütebeddil değişen, kararsız متبسم mütebessim gülümseyen, güleç معتبر muteber saygın, geçerli olan, sözü geçer, güvenilir, inanılır متجانس mütecanis bağdaşık متجاسر mütecasir yeltenen متجاوز mütecaviz saldırgan متدين mütedeyyin dindar متأثر müteesir üzüntülü متفكر mütefekkir düşünür متفرق müteferrik dağınık متحمل mütehammil dayanıklı متخرق müteharrik devingen, oynar متخصص mütehassıs uzman مترجم mütercim çevirmen متشبث müteşebbis girişimci متوازی mütevazı alçakgönüllü متوفی müteveffa ölü, ölmüş متفق müttefik bağlaşık, yandaş مذاكره müzakere görüşme, danışma مزايده müzayede açık arttırma مزمن müzmin süreğen اندر,نادر nadir, ender seyrek نغمه nağme ezgi نافله nafile boşuna نقلا nakil taşıma نقلیه nakliye taşımacılık ‎‫ناموس‬ namus ar نصيحت * nasihat öğüt ‎نظریات nazariyat kuram, düşünce ناظر nazır bakan نفس * nefes soluk نسيچ nesiç doku نسل nesil kuşak نتيجه * netice sonuç نوع nevi tür نزيف nezif kanama نصف nısıf yarı(m) نهايت * nihayet son(unda), sonuç نكاح * nikâh düğün نسبت * nispet oran ‎‫نشان‬ nişan simge, belirti, iz, işaret نطق * nutuk söylev ‎نسخ nüsha 1) örnek 2) sayı (basım-yayın) نقطه nokta im رغما rağmen karşın راحت rahat erinç, erinçli * راقم rakım yükseklik, yükselti رقيب rakip karşıdaş رایچ rayiç satış değeri رأی rey oy رئيس reis başkan روایت rivayet söylenti روح ruh tin ** رطوبت rutubet yaşlık, ıslaklık رؤيا * rüya düş صفحه safha aşama, evre, bölüm صاهل sahil yaka, kıyı صاحپ sahip iye ** ساخته sahte düzmece ‎ساكن sakin durgun صميمى samimi içten صرف sarf 1) tüketme, kullanma 2) öne sürme سطح sath satıh yüzey سياره seyyare araba سبپ * sebep neden, gerekçe سفالت sefalet 1) yokluk, yoksunluk 2) düşkünlük, aşağılık سفارت sefaret büyükelçilik سلامت selamet esenlik سما sema gök سنه * sene yıl ‎‎سربست serbest bağımsız, özgür سويه seviye düzey صحت sıhhat sağlık سحر sihir büyü صحبت * sohbet söyleşi سؤال sual soru سهولت suhulet 1) kolaylık, yumuşaklık, uygunluk, incelik 2) akıcı (konuşma) صلح sulh barış ثنی suni yapma, yapay سکوت sükût sessizlik سرعت sürat hız شاهد şahit tanık شخصىٖ şahsi, şahıs kişisel, kişi, özgü, özlük شاعر şair ozan شرق şark doğu شرط şart koşul شطفاتلی,شطفات şatafat, şatafatlı gösteriş, gösterişli ‎شفاف şeffaf saydam شهر şehir il ‎سلف selef öncel, önceki ‎‎شوق şevk istek شی şey varlık, nesne صله sıla buluşma, kavuşma شعار şiar 1) ayırıcı özellik 2) ülkü, ilke شدت şiddet 1) sertlik, aşırılık, katılık 2) güçlü شمال şimal kuzey * şuur bilinç شبهه لو şüpheli sanık طبقه tabaka katman طبيعت * tabiat doğa طبيعى * tabii doğma, doğal ‎تابعيت tabiiyet 1) bağlılık, bağımlılık 2) uyruk افاده,تعبیر tabir, ifade deyiş * تحقق tahakkuk 1) gerçekleşme, yerine getirme 2) kesinleşme, onaylama ‎تحكیم tahkim sağlamlaştırma, berkitme, güçlendirme تحليل tahlil inceleme ‎تحلیه tahliye salıverme, boşaltma تخمين tahmin kestirim* ‎تخريپ tahrip kırma, dökme, yıkma, bozma, çarpıtma ‎تحصيل tahsil alma, getiri, elde etme, toplama تحت taht * orun* تقاص takas değiş tokuş تعقيپ takip izlem, gözlem طلب taksir önlemsizlik, özensizlik, ön görmeyerek طلپ * talep istek طلبه talebe öğrenci تعليمات talimat 1) yönerge, yönlendirme 2) komuta تميم tamim genelge تعمير taˤmîr *, تعديلات taˤdîlât * tamir, tadilat onarım طرف taraf bulun** طرفدار taraftar bulundaş** تارنج tarih günay ** تسلط tasallut sarkıntılık تصور tasavvur canlandırma, tasarı تصدیق tasdik onay تصحيح tashih düzeltme تصوير tasvir betimleme طياره tayyare uçak توصيه * tavsiye salık تعادل teadül denklik تعمدا teammü(den) 1) tasarlayarak 2) bilinçli, bilerek 3) isteyerek, düşünülerek تعامل teamül 1) yapılageliş 2) tepkime, davranış تبسم tebessüm gülümseme تبديل tebdil değişiklik تبليغ tebliğ bildiri, iletme, ulaştırma تبريك * tebrik kutlama تجلى tecelli belirme تجسم tecessüm görünme تجريب tecrübe deneyim تچهیزات‎ teçhizat donanım تداوی tedavi iyileştirme, sağaltım تدبير tedbir önlem ‎تدريسات tedrisat eğitim, öğretim تفرعات teferruat ayrıntı تفسير tefsir 1) yorum 2) açıklama ‎تدريسات tehdit gözdağı, korkutma تهدید tekamül evrim, gelişim, gelişme, olgunlaşma تقاعد tekaüt emeklilik تكفل tekeffül yükümlenme تكليف teklif öneri تكرار tekrar yine تكذيپ tekzip yalanlama تلاش * telaş tasa, kaygı ‎تأليف telif uzlaştırma تمییز temiz 1) arı, duru 2) kirsiz تناسپ tenasüp uyum, uygunluk, yakınlık تنوير tenvir 1) aydınlatma, ışıklandırma 2) bilgilendirme, bilgi verme, açıklama (aydınlatma) تنبيه tembih uyarı ترجيح ا tercih etmek yeğlemek ترجمه tercüme çeviri تروت tereddüt duraksama ترتیپ tertip düzen تأثير tesir etki تسلی teselli avunma تستر tesettür örtünme تشخیص teşhis tanı تشكيل teşkil oluşum, oluşma, varolma, kurma تشكيل teşkilat 1) oluşum, kurum 2) örgüt تشرين اول teşrinievvel ekim تشرين ثانی teşrinisani kasım تشويق teşvik özendirme, kışkırtma تأیید teyit doğrulama, doğrulatma, gerçekleme تحف tuhaf garip, alışılmamış, şaşırtıcı طمطراق tumturak görünme, belirme, ortaya çıkma توحيد tevhid eşsiz, benzersiz, tek olmak تظاهر tezahür gösteriş عمومى umumi genel, kamusal ‎اصول usul yavaş, ağır اصل usul yöntem, yol, yordam, izlence عنوان unvan san اصلوپ üslup biçem وعد vaat söz وقع vaka olay وقور vakur ağırbaşlı وصف vasıf nitelik واسطه vasıta araç واسع vâsi 1) yükümlü2) engin وطن vatan yurt وطنداش vatandaş yurttaş وازكچمك vazgeçmek caymak وضيفه vazife görev و ve ile, yene وهم vehim kuruntu ولایت vilayet il يئس yeis umutsuzluk, karamsarlık يعنی yani sonuçta, sözün özü, doğrusu زائل zail yok olan, ortadan kalkan, süreksiz ضمير * zamir adıl* ضمير * zaruret, zaruri 1) yoksunluk, yoksul 2) kaçınılmaz ذات zat kimse, kişi, kendi, özü ذاتا zaten * doğrusu, özde, gerçekte زاویه zaviye 1) açı 2) anlayış, görüş, bakış açısı, yaklaşım ظلم zulüm ezinç** زمره zümre 1) takım topluluk2) tür * Yeni Türkçe karşılıklarıyla birlikte günümüzde de Çağdaş Türkçede kullanılmakta olan eski sözcükler. ** Eski sözler kadar sıkça kullanılmayan yeni sözler. *** Sözler Arapça ile Farsça birleşimidir. === Farsça kökenli alıntı sözler === Bu listede Farsça kökenli sözcüklerin Osmanlı Türkçesindeki yazılışları, Türkçedeki günümüz yazılışları ve Öz Türkçe karşılıkları yer almaktadır. Günümüzde birçok Farsça söz, çağdaş Türkçe içerisinde kullanılmaktadır. Öyle ki, Türkçede 1,500‘e yakın Farsça kökenli sözcüğün bulunduğu bilinmektedir. Ancak bu sözlerin birçoğunun Arapça kökenli sözcüklerden farklı olarak Türk Dil Kurumu tarafından önerilen birer Türkçe karşılığı bulunmamaktadır. Türk Dil Kurumu da geçmiş süreç içinde Farsça kökenli sözlerin Türkçe içine kalıcı olarak işlediğini öne sürerek daha çok Arapça kökenli sözleri Türkçeleştirme yoluna gitmiştir. Öyle ki tarihi süreç içinde Arap kültürü ve dili, Türkler tarafından daha yabancı olarak karşılanmıştır. Aslen Türkçe sözlerin Farsça yazılışları için kullanılan Osmanlı Türkçesi, buna karşılık Arapça ile daha uzak yazı sistemine iye idi. Osmanlı Türkçesi sözler Günümüz yazılışı Çağdaş Türkçe karşılığı آبدستخانه abdesthane ayakyolu آبدست abdest yunup, yunmak آگاه agâh bilgili, uyanık, öngörülü آغوش aguş kucak آهنگ ahenk uyum آهسته aheste yavaş, ağır آلایش alayiş gösteriş آرزو arzu istek, dilek عرض حال arzuhâl** dilekçe آسایش asayiş güvenlik آسوده asude dingin, sessiz آسمان asuman gökyüzü آشكار aşikâr açık, besbelli, ortada آشنا aşina tanış, biliş 2) bilen, anlayan آتش ateş od آواره avare işsiz, aylak آیين ayin kuttören آزار azar paylama آزاد azat erkin bırakma بهانه bahane sözde neden, nedensi بهار bahar ilkyaz بخش ايتمک bahş(etmek) eriştirmek, vermek بخشش bahşiş sevinmelik بخت baht yazgı بختيار bahtiyar mutlu بختسز bahtsız karayazılı, karagünlü باخصوص bahusus** özellikle, hele, üstelik بجایش becayiş (etmek) karşılıklı yer değiştirmek بداوا bedava** karşılıksız, emeksiz بدبخت bedbaht mutsuz بدبين bedbin kötümser بددعا beddua** ilenç, ilenme, kargış behemehâl** kesinlikle, ne yapıp yapıp, her durumda بهر beher her bir بنده bende kul, köle برابر beraber birge, birlikte beraber(e kalmak) yenişememek برباد berbat kötü, çok kötü بردوام berdevam** sürüp giden بردوش berduş başıboş برمعتاد bermutat** alışılageldiği gibi, alışıladığı gibi برطرف bertaraf** kaldırılmış, giderilmiş بد bet kötü, çirkin بدتر beter daha kötü بيهوده beyhude boşuna, boş yere, yararsızca بيچاره biçare umarsız بيگانه bigâne 1) ilgisiz 2) yabancı بی خبر bihaber** 1) bilgisiz بی پروا biperva 1) çekinmez, sakınmaz 2) korkusuz 3) çekinmeden, korkmadan برادر birader 1) erkek kardeş 2) arkadaş بيتاب bitap bitkin, yorgun (argın) بی طرف bitaraf** yansız, yan tutmayan بيزار bizar bezmiş, bıkmış, tedirgin بوسه buse öpücük جنگ cenk savaş چابك çabuk ivedi * چاره çare çözüm چهره çehre yüz چنبر çember yuvarlak çeşit tür چار يک çehar-yek çeyrek dörtte bir درد dert ağrı دگر diğer öbür, öteki دشمن düşman yağı * اجنبى ecnebi el, yad * انديشه endişe kaygı گزيده güzide seçkin خسته hasta sayrı* هنوز henüz daha همان hemen çabucak قورناز kurnaz açıkgözlü مهتاب mehtap ay ışığı پاپوش pabuç ayakkabı روزگار rüzgâr yel ساده sade yalın سارخوش sarhoş esrik * سار ser baş سر serbest erkin * سرسری serseri başıboş سياه siyah kara صوڭ بهار sonbahar güz تازه taze yeni تنبل tembel haylaz ویران viran yıkık یاور yaver yardımcı yeknesak tekdüze یك پاره yekpâre yekpare bütün زهر zehir ağı * زنگين zengin bay, varsıl *, varlıklı زور zor çetin * Yeni sözler eski sözler kadar sıkça kullanılmamaktadır. ** Sözler Farsça ile Arapça birleşimidir. *** Sözler Eski kitaplar, ansiklopediler veya tarihi bir belgeden bulunan sözcük karşılığıdır (TDK'da bulunmayabilir). === Fransızca kökenli alıntı sözler === Yunanca veya Latince kökenli Fransızca sözcükler, Türkçeye 19. yüzyılda girmeye başladı. Özellikle Tanzimat Dönemi sonrasında bu oran artmaya başladı. Günümüzde yaklaşık 5,000 Fransızca sözcük Türkçede yer almakta olup, çoğu günlük yaşamda kullanılır. Geçen sözler Türkçe karşılığı Özgün Fransızca yazımı aberasyon sapınç aberration ablatif çıkma durumu ablatif abone 1) sürdürümcü 2) sürdürüm abonné absorbe 1) emme 2) soğurma absorbé abstre soyut abstrait absürt saçma, usdışı absurde adaptasyon uyarlama adaptation adapte uyarlanmış adapté adaptör uyarlaç adapteur adenit akkan yangısı adénite adres bulunak adresse aerometre havaölçer aéromètre / η αερομετρία afazi söz yitimi aphasie / η αφασία aferist vurguncu, çıkarcı affairiste afiş ası affiche afişe açıklamak, açığa vurmak affiché afoni ses yitimi aphonie / η αφωνία aforizma özlüsöz, özsöz, özdeyiş aphonie / ο αφορισμός aglütinasyon kümeleşim agglutination agnosi tanısızlık agnosie / η αγνωσία agnostik bilinemezci agnostique ο/η/το αγνωστικ-/ός/ή/όν agorafobi alan korkusu agoraphobie / η αγοραφοβία agrafi yazma yitimi agraphie / η αγραφία agrandisman büyültme agrandissement ajan 1) görevli, aracı 2) gizli görevli, gizmen agent ajanda * andaç agenda ajur delikli işleme, gözenek ajour akont öndelik àcompte akort (çalgı için) düzen accord akromatopsi renkkörlüğü achromatopsie / η αχρωματοψία akrostiş adlama acrostiche / η ακροστοιχεία aks dingil axe aksan vurgu, söyleyiş accent akselerasyon ivme accélération akselerograf ivmeyazar accélérographe akselerometre ivmeölçer accéléromètre aksesuar * 1) eklenti 2) donatımlık accessoire aksiyom belit axiome / το αξίωμα aksiyon eylem action aksiyoner paydaş actionnaire aktif * 1) etkin, canlı 2) etkili, etken actif aktör (erkek) oyuncu acteur aktüel güncel actuel akustik 1) yankı bilimi 2) yankı düzeni 3) yankılanım, sesdağılım acoustique / η ακουστική akuzatif belirtme durumu accusatif akü (akümülatör) akımtoplar accumulateur alafranga batılıca alla franca alaminüt çarçabuk, ayaküstü à la minute alarm tetikdur alarme alaturka doğuluca alla turca alegori yerine allégorie / η αλληγορία aleksi okuma yitimi alexie / η αλεξία alfabe abece alphabet / το αλφάβητων alivre dalında satış, önceden satış à livrer almanak yıllık almanach alpinizm dağcılık alpinisme alpinist dağcı alpiniste alternatif * 1) seçenek 2) almaşık 3) dalgalı alternatif alternatör dalgalı akım üreteci alternateur altimetre yükseklikölçer altimètre alturist özgeci, özgecil, elcil altruiste alturizm özgecilik, elcillik altruisme amatör özengen, özenci amateur ambalaj (yapmak) sarmak emballage ambale (olmak) 1) şaşkına dönmek 2) başı şişmek emballé ambargo engelleyim embargo amblem belirtke emblème / το έμβλημα ambulans cankurtaran (taşıt) ambulance amenajman düzenleyim aménagement amfibi yüzergezer amphibie / το αμφίβιων amnezi bellek yitimi amnésie amoral aktöredışı, töredışı amoral amortisman sönüm amortissement amortisör yumuşatmalık amortisseur amplifikatör yükselteç amplificateur ampirizm deneycilik empirisme anabolizma özümleme anabolisme anakronik çağaşımlık anachronique / αναχρονικό anakronizm çağaşım anachronisme / ο αναχρονισμός analitik 1) irdeleyici 2) irdelemeli analytique / αναλυτικ-ός/ή/όν analiz * irdeleme analyse / η ανάλυσις analjezi acı yitimi, ağrı yitimi analgésie / η αναλγησία analjezik ağrıkesici analgésique / αναλγητικ-ός/ή/όν analoji 1) benzeşim, benzeme 2) örnekseme 3) andırışma analogie / η αναλογία anarşi 1) başsızlık 2) kargaşa anarchie /η αναρχία anarşik kargaşalı, karışık anarchique / άναρχος αναρχικός anarşist 1) baştanımaz 2) kargaşacı anarchiste / ο αναρχικός anatomi 1) gövde yapısı 2) gövde bilimi 3) içyapı anatomie / η ανατομία ançüez balık ezmesi anchois anemi kansızlık anémie / η αναιμία anestezi uyuşturma anesthésie / η αναισθησία anestezik uyuşturucu, duyumsuzlaştırıcı, bayıltıcı anesthésique / αναισθητικ- ός/ή/όν angaje bağımlı, bağlanmış engagé angajman bağlantı engagement animizm canlıcılık animisme / ο ανιμισμός anjin boğaz yangısı angine anket soruşturma, sormaca enquête anketör soruşturmacı, "sormacacı" enquêteur anomali sapıklık, sapaklık anomalie / η ανομαλία anonim adsız anonyme / η ανωνυμία anons (sesli) duyuru annonce anormal 1) olağandışı, dengesiz 2) sapık anormal / ανόμαλ- ος/η/ον anot artıuç anode ansiklopedi bilgilik encyclopédie / η εγκυκλοπαίδια antant antlaşma entente anten duyarga antenne anterit incebağırsak yangısı entérite antet başlık en-tête antik ilkçağ işi antique antikor karşınözdek anticorps antipati sevimsizlik, soğukluk, karşıtduyu antipathie / η αντιπάθεια antitez karşısav antithèse / η αντίθεση antoloji seçki anthologie / η ανθολογία antre giriş entrée antrenman 1) çalışım 2) alıştırma entraïnement antrenör çalıştırıcı entraîneur antrparantez ayraç içinde, ayrıca, sırası gelmişken entre parenthèses anyon eksin anion apandisit körbağırsak yangısı appendicite apel çağrım appel aperitif açar apéritif apolet omuzluk épaulette apraksi işlev yitimi apraxie / η απραξία apriori önsel à priori apse irinlenme, yangı, irinşiş abcès arabesk 1) arap müziği 2) girişik bezeme arabesque aranje (etmek) düzenlemek, uyarlamak arrangé aranjman düzenlemek arrangement arazöz yersular arroseuse areometre sıvıölçer aréomètre aristokrasi soyluerki aristocratie / η αριστοκρατία aristokrat beysoylu, soylu aristocrate aritmetik 1) sayı bilimi, sayıbilgisi 2) sayıbilimlik, sayıbilgilik arithmétique arkaik eskil archaïque / αρχαϊκ-ός/ή/όν arkaizm 1) aşnılık, eskillik 2) çağaşım archaïsme / ο αρχαϊσμός arkeolog kazıbilimci archéologue / ο αρχαιολόγος arkeoloji kazı bilimi archéologie / η αρχαιολογία armatür donatı armature armoni uyum harmonie / η αρμονία arşiv belgelik archives/ το αρχείων arter 1) atardamar 2) anayol artère / η αρτηρία arterit atardamar bozukluğu artérite / η αρτηρήτις artist 1) sanatçı 2) oyuncu artiste asimetri bakışımsızlık asymétrie / η ασυμμετρία asimetrik bakışımsız asymétrique / ασυμμετρικ-ός/ή/όν asimilasyon 1) özümleme 2) benzeşme assimilation asistan yardımcı assistant aspiratör emmeç aspirateur astronomi * gök bilimi astronomie / η αστρονομία astronot uzayadamı, gökmen astronaute / ο αστροναύτης atak 1) atılım, akın 2) saldırı attaque atavizm atacılık atavisme ateizm tanrıtanımazlık athéisme / ο αθεϊσμός atlet yarışımcı athlète / ο αθλητής atletizm yarışımcılık athlétisme / ο αθλητισμός atölye işlik atelier avangart öncü avant-garde avanproje öntasarı avant-projet avans öndelik avance avantaj * 1) çıkar, yarar 2) üstünlük avantage averaj ortalama average bagaj 1) yük, denk 2) yük yeri bagage baget çubuk baguette balans denge balance balast kırmataş ballast balistik atış bilimi balistique bandaj 1) sargı 2) kayış bandage bank sıra banc banliyö dolaylık, çevre, yörekent banlieue baraj 1) su bendi 2) büğet, bağlağı 3) engel barrage barisfer ağıryuvar barysphère / η βαρυσφαίρα bariyer tosuk barrière barometre basınçölçer baromètre / το βαρόμετρο batonsale tuzluçubuk bâton salé bej sazrengi beige betoniyer karmaç bétonnière biblo süslük bibelot bigudi sarmaç, kıvırtmaç bigoudi bisiklet çiftteker bicyclette biyografi özgeçmiş, yaşamöyküsü biographie biyoloji yaşam bilimi, dirim bilimi biologie biyonik 1) dirimkurgusu 2) dirimkurguluk bionique biyosfer dirimyuvarı biosphère blokaj 1) bekletim 2) yığım blocage blöf kandırmaca, kurusıkı bluff bobin sarımlık bobine boks yumrukoyunu boxe bombardıman topa tutma bombardement bombe şişkinlik, kabarıklık bombé bonbon şekerleme bonbon bone başlık bonnet bonkör eliaçık, iyiliksever bon coeur bonservis iyi iş belgesi, iş başarı belgesi bon service botanik bitki bilimi botanique / η βοτανική boykot direniş boycott brakisefal kısakafalı brachycéphale branş dal, kol branche bröve uzluk belgesi brevet brülör yakaç, yakmaç brûleur brüt kesintisiz brut bukle büklüm, kıvrım boucle buldozer yoldüzler, yoldüzer bulldozer bulvar genyol boulevard burjuva kentsoylu, kenter bourgeois burs öğrenimlik bourse done veri donnée detay * ayrıntı détail direkt * doğrudan directe dikte * yazdırım dictée doktrin * öğreti doctrine doküman * belge document domestik evcil domestique dominant baskın dominant egzersiz * alıştırma exercice endemik * salgın endémique enerji * erke énergie enflamasyon * yangı inflammation enformasyon, enformatik * bilişim information, informatique enteresan * ilginç intéressant eritrosit alyuvar érythrocyte eksper* bilirkişi expert faks * belgeç, belgegeçer fax faktör * etken facteur filoloji dil bilimi phylologie filtre * süzgeç filter fizyoloji * işlev bilimi physiologie fonksiyon * işlev fonction fotokopi * tıpkıbasım photocopie garanti * güvence garantie global * dünyalık globale gramer dil bilgisi grammar grup * öbek groupe halüsinasyon * varsanı hallucination histoloji doku bilimi histologie homojen * bağdaşık homogenous illüzyon * yanılsama illusion istatistik * sayımlama statistiques izolasyon * yalıtım insulation kalite * nitelik qualité kampüs * yerleşke campus kapasite * sığa, kapsam capacité karakter * kişilik caractère kategori * ulam catégorie kompleks * karmaşık complexe komünikasyon * iletişim communication konsantrasyon * derişim concentration konsolidasyon * süreletme consolidation kontrol denetim contrôle kramp kasınç crampe kriter * ölçüt critères kronik * süreğen chronique lenf * akkan lymphe liste * dizelge liste lokosit akyuvar leucocyte medya * basın-yayın média mekanizma * düzenek mécanisme meridyen * boylam méridien mesaj, posta * ileti message metamorfoz * başkalaşım métamorphose metot * yöntem méthode monoton * tekdüze monotone moral * özgüç morale mutasyon * değişinim mutation normal * olağan normale numara * sayı nombre objektif * nesnel objectif organizasyon * düzenleme organisation orijinal * özgün original otorite * yetke autorité over yumurtalık ovaire paradoks * çelişki paradoxe pasif * edilgen passif performans * başarım performance plaj * kumsal plage plato * yayla plateau popüler, favori * gözde populaire, favori prensip * ilke principal prezantasyon sunum présentation primer birincil primer problem * sorun problème prodüktör yapımcı producteur program * izlence, yazılım programme proje * tasarı projet prosedür * işlem, işleyiş procédure proses * süreç process provokasyon kışkırtma provocation radyoaktif * ışın etkin radioactive randıman * verim rendement rapor * yazanak rapport rejisör yönetmen régisseur resesif çekinik récessif restoran * aşevi restaurant rezistans direnç résistance sekunder * ikincil secondaire sekreter * yazman secrétaire sembol * simge symbole semptom * belirti symptôme sentez * bireşim synthèse sistem * dizge système simülasyon * öğrence simulation solüsyon çözelti solution spesifik özgül spécifique spesiyal özel spécial standart * ölçün standard statik * duruk statique statü * durum statut subjektif * öznel subjectif teori * kuram théorie testis * erbezi testicle trotu[v]ar kaldırım trottoir tümör * ur tumeur versiyon * sürüm version viraj * dönemeç virage ultrason * yansılanım ultrason * Bu sözcüklerin hem Fransızca, hem Türkçe karşılıkları çeşitli yerlerde kullanılmaktadır. === Diğer diller kökenli alıntı sözler === Geçen söz Türkçe karşılığı Özgün diller Özgün yazımı abluka kuşatım, kuşatma, çevirge İtalyanca abloco aforoz toplumdışılama Yunanca ο αφορισμός akut iveğen Almanca akut anahtar açkı, açar Yunanca το ανοιχτήρι angarya yüklenti Yunanca η αγγαρεία antifriz donmaönler İngilizce antifreeze aposteriori sonsal Latince aysberg buzdağı İngilizce iceberg banyo 1) yunak 2) yıkanma 3) yıkama İtalyanca bagno bek savunucu İngilizce back bibliyografya kaynakça Yunanca η βιβλιογραφία bilanço dengelem İtalyanca bilancio bravo yaşa! İtalyanca bravo brifing 1) özetleyim, özetlem 2) bilgilendirme İngilizce briefing download indirme İngilizce download endoskopi * içgörüm Yunanca η ενδοσκόπηση fenomen * olgu Yunanca το φαινόμενο fetüs * dölüt Latince FETVS genetik * kalıtım (bilimi) Yunanca η γενετική hegemonya boyunduruk Yunanca η ηγεμονία internet * genel ağ İngilizce internet kambiyo dış ticaret İtalyanca cambio kompüter bilgisayar İngilizce computer konsonant ünsüz Almanca Konsonant kundura * ayakkabı İtalyanca condura otoban * hızyolu, otoyol Almanca Autobahn paralel * enlem, koşut Yunanca παράλληλ- ος,-η,-ον parazit * asalak Yunanca το παράσιτων printer basıcı, yazıcı İngilizce printer rat sıçan Almanca Ratte sendrom * belirgi Yunanca το σύνδρομο update güncelleme İngilizce update uptake tutulum İngilizce uptake vokal * ünlü Almanca Vokal * Bugünkü Türkçe karşılıkları ile birlikte kullanılan sözler. == Kaynakça == * Yazım Kılavuzu, TDK websitesindeki kurumsal Türk Dili yazım kılavuzu Kategori:Türkçe Kategori:Sözcükler Kategori:Dilbilimsel saflık