Göktürkçe

GökTürkçe, Göktürk Türkçesi, Köktürk Türkçesi veya KökTürkçe, Türkçenin bilinen ve yazılı metinleri ele geçirilebilen en eski dönemine verilen isimdir. Eski Türkçe adlı dönemin ilk kısmını oluşturur. Devamında Eski Uygur dönemi yaşanmıştır. == Adlandırma == GökTürkçe, genel olarak Orhun ve Yenisey Yazıtları'nın yazıldığı dil için kullanılmaktadır. == Tarih == GökTürkçe, 552-744 yılları arasında Moğolistan'da yaşayan Göktürkler'in (Tukyular) yazdığı alfabedir. GökTürkçe yazılı belgeler 2. Göktürk Devleti döneminden kaldığından GökTürkçe kağanlığın resmî alfabesi hâlinde olmuştur. Kısacası, bu dönem, Göktürk Kağanlığı’nın hüküm sürdüğü dönemin sonuna kadar süren evreyi kapsar. Göktürkçenin en dikkat çeken özellikleri, kelime başlarındaki /t/ ve /k/ seslerinin henüz ötümlüleşmemiş; kelime içindeki /d/ sesinin ise sızıcılaşmamış olmasıdır. Bu dönemde Türkçedeki asli uzunlukların belirtileri hâlâ gözlemlenebilir durumdadır. == Söz varlığı == Eski Türkçenin bu alt döneminin söz varlığı, bilim dünyasınca bulunan eserlerden tespit edilmiştir. Tespit edilen metinlerin söz varlığının büyük çoğunluğu Türkçe kökenli sözleri içermekle birlikte Türk dilleri araştırmacısı Mehmet Ölmez'e göre yaklaşık %20'si Göktürklere komşu kültürlerden alıntılanmıştır. Ölmez alıntı kelimelerin başta Çince olmak üzere Soğdca, Moğolca ve Tibetçe gibi dillerden geldiği sonucuna ulaşmıştır. Göktürkçe, ardılı Eski Uygurcaya kıyasla çok daha az sayıda Soğdca sözcük içermekte, ancak daha fazla Çince kökenli kelime ihtiva etmektedir. Bu Eski Uygurların Maniheizmi benimsemesine bağlanmıştır. == Yazı == Göktürkçe denilen dönem, Orhun alfabesi ile kayda alınmıştır. Bu alfabede 38 harf vardır. Bunlardan dördü ünlü, otuz dördü de ünsüzdür. Beş tane de harf bileşiği vardır: lt, ny, nç, nt, ng. Göktürkçede harfler birbirlerine bitişik yazılmamışlardır; kelimeler, aralarına üst üste iki nokta (:) konularak ayrılmıştır. Sözcük başında ve içinde de ünlüler yazılmamıştır. Buna karşılık sözcük sonundaki ünlüler daima belirtilmiştir. Orhun alfabesinin kökeni konusunda değişik görüşler ileri sunulmuştur. Kimi Türkolog ve dil bilimciler bu alfabenin Run harflerinden ya da Asur, Likya, Hitit alfabelerinden türetildiği görüşünü savunmuşlardır. Bazı diğer bilim adamları da Türk damgalarından doğduğu görüşünü benimsemişlerdir. Göktürk Yazıtları'ndaki harfleri çözmeyi başaran bilim insanı, Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen'dir. Göktürk (Orhun) Alfabesi Kullanım Tamgalar Latin harf çevirisi (transliterasyon) ve IPA çevriyazısı (transkripsiyon) Ünlüler 20px A,E , 20px I,İ , , 20px O,U , , 20px Ö,Ü , , Ünsüzler Ünlü Uyumu (¹) — Kalın, (²) — İnce ünlüler ile 20px 20px B¹ (ab) B² (eb) 20px 20px D¹ (ad) D² (ed) 20px 20px G¹ (ag) G² (eg) 20px 20px L¹ (al) L² (el) 20px 20px N¹ (an) N² (en) 20px 20px R¹ (ar) R² (er) 20px 20px S¹ (as) S² (es) 20px 20px T¹ (at) T² (et) 20px 20px Y¹ (ay) Y² (ey) Sadece (¹) — /q/ Sadece (²) — /k/ 20px 20px K (ak) K (ek) Tüm ünlüler ile 20px -Ç 20px -M 20px -P 20px -Ş 20px -Z 20px -NG (eñ) Birleşik Sesler + Ünlü 20px İÇ, Çİ, Ç , , 20px IK, KI, K , , 20px 20px OK, KO, UK, KU, K , , , , ÖK, KÖ, ÜK, KÜ, K , , , , \+ Ünsüz 20px -NÇ 20px -NY 20px -LT , 20px -NT , Sözcük ayırma imi 20px yok (-) — Sadece sözcük sonunda == Diğer Türk dilleri ile karşılaştırılması == GökTürkçe Türkiye Türkçesi Tuva Türkçesi Kazak Türkçesi Kaşkay Türkçesi Kırımçak Türkçesi Özbekçe Azerbaycan Türkçesi Bir Bir Bir Bir Bir Bir Bir Bir Eki İki İyi Yeki İki Eki Ikki İki Üç Üç Üş Üş Üç Üç Uch Üç Tört Dört Dört Tört Dört Dort To'rt Dört Beş Beş Beş Bes Beş Beş Besh Beş Altı Altı Aldı Altı Altı Altı Olti Altı Yeti Yedi Çedi Jeti Yedi Yedi Yetti Yeddi Sekiz Sekiz Ses Segiz Sekiz Sekiz Sakkiz Sâkkiz Tokuz Dokuz Tos Toğız Dokuz Tokuz To'qqiz Doqquz On On On On On On O'n On == Eserler == * Yenisey Yazıtları * Elegeş Yazıtları * Çoyr Yazıtı * Ongin Yazıtı * Tonyukuk Yazıtı * Kül Tigin Yazıtı * Bilge Kağan Yazıtı * Bömbögör Yazıtı * Taryat Yazıtları == Metin örnekleri == Göktürk Türkçesi Üze teŋri basmasar, asra yer telinmeser, Türk bodun iliŋin törüŋin kim artatı udaçı erdi?Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Kül Tigin Abidesi, Doğu Yüzü, Boğaziçi Yayınları, s. 16. Türkiye Türkçesi Üstten gök basmasa, altta yer delinmese, Türk milleti, ilini töreni kim bozabilecek idi?Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Kül Tigin Abidesi, Doğu Yüzü, Boğaziçi Yayınları, s. 17. Tuva Türkçesi Üstten deer basbas bolza, aldından çer dejilbes bolza, Türk çonnarı, çurttun hooyluzun kım üreer?Yavuz TANYERİ, Göktürk Yazısı ve Orhun Türkçesi, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 2011, s. 134. == Ayrıca bakınız == * Göktürk Kağanlığı * Orhun alfabesi * Bilge Kağan Yazıtı * Kül Tigin Yazıtı * Tonyukuk Yazıtı == Dış bağlantılar == * Göktürkçe Alfabe Deneme Sayfası * Göktürkçe ve Göktürk Yazısı * Göktürkçe Öğreniyorum - Görüntülü Dersler *Göktürkçe Ses ve Şekil Bilgisi *Orhun Yazıtları == Kaynakça == Kategori:Türk dili tarihi Kategori:Türkçenin dönemleri Kategori:Göktürkler