Madrid

Madrid, () İspanya'nın başkenti ve Madrid bölgesinin yönetim merkezi. İber Yarımadası'nın orta kesiminde yer alır. Madrid; İstanbul, Moskova, Paris ve Londra'dan sonra Avrupa'nın en kalabalık beşinci şehridir. İspanya Ulusal İstatistik Enstitüsü'ne (Instituto Nacional de Estadística de España) göre 2019 yılı itibarıyla şehir, 6.507.184 kişilik bir nüfusa sahiptir. İspanya'nın başkenti olan Madrid, İspanya Hükûmeti ve Bakanlıklarının genel merkezine ev sahipliği yapmaktadır. Bunun yanı sıra İspanya krallarının resmi ikametgâhı, Genel Mahkemeler (Kongre ve Senato), Yüksek Mahkeme ve Anayasa Mahkemesi de başkent Madrid'de bulunmaktadır. Ekonomik olarak Londra, Paris ve Moskova'dan sonra Avrupa'nın dördüncü en zengin şehridir. Madrid, Pekin ve Milano'dan sonra dünyanın en çok çokuluslu varlığına sahip 8. şehridir. Şehir ayrıca uluslararası alanda, Dünya Turizm Örgütü, Uluslararası Menkul Kıymetler Komisyonları Örgütü, İber-Amerikan Genel Sekreterliği, Uluslararası İber- Amerika Gençlik Örgütü ve Kamu Yararı Gözetim Kurulu gibi örgütlerin genel merkezlerine ev sahipliği yapmaktadır. Şehirde çok sayıda müze bulunmaktadır. Bunların içerisinde Prado Müzesi (El Museo del Prado), dünyanın en büyük sanat galerisi olarak kabul edilmektedir. == Coğrafya == küçükresim|250px|sol|Kışın Azca binalar Zengin tarihi mirasının yanı sıra canlı bir kültür ve sanat merkezi olarak da önem taşır. Gelişmesi ve ülke ekonomisinde ağırlıklı bir rol kazanması yakın tarihlere rastlar. Metropolitan alanın yüzölçümü 1.020 km² olup nüfusu 7 milyonu aşkındır. Avrupa'nın en yüksek başkentlerinden biri olan Madrid, Orta Plato'nun dalgalı bir platosunda 635 m yükseklikte yer alır. Yüksek konumu ve hava kütlelerinin etkisine açık olması sebebiyle ani sıcaklık değişiklikleri sık görülür. Yaz ayları boğucu olup sıcaklık bazen 38 °C'ye kadar ulaşır. Yıllık ortalama sıcaklık 2°-24 °C arasında değişir. Madrid'in idari hizmetleri, bankacılık ve sigortacılığa dayanan ekonomisine, ulaşım ağının merkezi olması ve turizmden kaynaklanan gelirler de önemli katkıda bulunur. II. Dünya Savaşı'ndan sonra sanayi gelişmiş, imalat sektörünün de ağırlığı artmıştır. Başlıca sanayi mamulleri arasında, demiryolu gereçleri ve traktör yapımı, dönüştürme metalürjisi, elektrikli gereçler yapımı, besin sanayii, tekstil, kimya, plastik maddeleri işleme, optik eşya, otomobil ve kamyon motoru yer alır. == Tarih == Manzanares Nehri'ne bakan kayalık bir çıkıntı üzerinde kurulu Alhazar'ın çevresinde gelişen şehirden 932 tarihli kayıtlarda Arapça "su kanalı" anlamına gelen Macerit adıyla bahsedilir. 1083 yılında şehir Müslümanlar'dan Kastilya Krallığı'na geçti. Alhazar'ın 1466'daki depremde yıkılmasından sonra inşa edilen Orta Çağ kraliyet sarayı, şehrin gelişmesine yeni bir hız kazandırdı. 1561'de Kral Hristiyan II. Felipe İspanya'nın merkezinde olduğu için şehri başkent yapmayı uygun buldu. 1759-1788 arasındaki III. Carlos döneminde geniş cadde ve meydanların açılmasıyla planlı bir gelişme başladı. Napolyon Savaşları (1800-1815) sırasında Fransız işgali altına giren Madrid, Joseph Bonaparte'in tahta geçmesinden sonra başlayan millî ayaklanmada öncü bir rol oynadı. On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında şehre modern bir görünüm kazandıran planlı bir yapılaşma başladı. İspanya İç Savaşı (1936-1939) sırasında ağır bombardımanlara maruz kalan Madrid büyük bir yıkıma uğradı. Ancak bundan sonra geniş çaplı bir onarım dönemi başladı. Şehrin gelişmesi zamanla çevredeki banliyöleri de içine aldı. 1960'lardaki değişimlerde tarihi mirasa ağır darbeler indirilmekle beraber, sonraki yıllarda tarihi yapıları koruma tedbirleri alındı. == İklim == == Ekonomi == Madrid ekonomik olarak İspanya'nın en büyük Avrupa'nın da en büyük merkezlerinden biridir. Madrid'de birçok şirketin merkezleri vardır. Bu şirketlerden bazıları: Telefónica, Iberia, Prosegur, BBVA, Urbaser, Dragados, FCC. ==Sanat ve kültür== ===Mutfak=== Madrid mutfağı, İspanya'nın diğer bölgelerinden çok etkilenmiştir ve kimliği göçmenlerden gelen öğeleri özümseme yeteneğindedir. Nohutlu bir güveç olan cocido madrileño Madrid mutfağının en sembolik yemeklerindendir. :es:callos a la madrileña, genellikle sığır işkembelerden yapılan başka bir geleneksel kış spesiyalitesidir. Şehirde tipik diğer sakatat yemekleri :es:Gallinejas veya ızgara domuz kulağıdır. Kızarmış kalamar, Madrid'de mutfak uzmanlığı haline gelmiş olan kalamarlı sandviç genellikle ' olarak tüketilir. Madrid mutfağının vazgeçilmezi kabul edilen diğer birkaç yemek şunlardır: Pottage (çömlekte sebze çorbası), sopa de ajo (Sarımsak çorbası), İspanyol omleti, :es:besugo a la madrileña (Çipura), :es:caracoles a la madrileña (Madrid usulü salyangoz) (salyangozlar, sp. :en:Cornu aspersum) veya :en:Soldaditos de Pavía, :es:patatas bravas (barlarda atıştırmalık olarak tüketilir) veya gallina en :es:pepitoria (kaynatılmış yumurta sarısı ve bademler ile pişirilmiş tavuk veya piliç). Geleneksel tatlıları, Fransız tostu (Yumurtalı ekmek) (Paskalya'da tüketilen bir Fransız tost çeşidi) ve :es:bartolillos ‘dur. ===Bohem kültürü=== Şehir, alternatif sanat ve etkileyici sanat icra etmek için mekanlara sahiptir. Ópera, Antón Martín, Chueca ve Malasaña dahil olmak üzere çoğunlukla şehir merkezinde bulunurlar. Ayrıca Madrid'de Alternatif Sanat Festivali, Alternatif Sahne Festivali gibi birçok festival vardır. Malasaña mahallesinin yanı sıra Antón Martín ve Lavapiés’de birçok bohem kafe/galeri bulunur. Bu kafeler, dönem veya retro mobilyalar veya sokaktaki mobilyaları, içlerinde renkli, geleneksel olmayan atmosferi ve genellikle her ay yeni bir sanatçı tarafından sergilenen ve genelde satılık sanat eserleri ile simgelenir. Kafeler arasında Malasaña'da retro kafe "Lolina" ve bohem kafeleri "La Ida", "La Paca" ve "Café de la Luz", Huertas'ta "La Piola" ve Lavapiés'te Café Olmo ve Aguardiente vardır. ===Klasik müzik ve opera=== National Auditorium of Music, Madrid'deki klasik müzik konserlerinin ana mekanıdır. İspanyol Ulusal Orkestrası, Chamartín Senfoni Orkestrası'na ve Madrid Topluluğu Orkestrası ile Madrid Senfoni Orkestrası'nın senfonik konserlerine ev sahipliği yapar. Aynı zamanda Madrid'de turneye çıkan orkestralar için de başlıca mekandır. Teatro Real, Kraliyet Sarayı'nın hemen önünde yer alan Madrid'deki ana opera binasıdır ve Madrid Senfoni Orkestrası, buranın yerleşik orkestrasıdır. yılda yaklaşık on yedi opera başlığı (hem kendi yapımları hem de diğer büyük Avrupa opera binalarıyla ortak yapımlar) ve ayrıca iki veya üç büyük bale ve birkaç resital sahnelenir. Teatro de la Zarzuela, Zarzuela (İspanyol geleneksel müzikal tiyatro türü) ile operet ve resitallere ayrılmıştır. Tiyatronun yerleşik orkestrası Madrid Orkestra Topluluğu’dur. Teatro Monumental, RTVE Senfoni Orkestrası'nın konser mekanıdır. Klasik müzik için diğer konser mekanları, çağdaş müziğe adanmış Fundación Joan March ve Auditorio 400'dir. ===Boğa Güreşi=== küçükresim|Las Ventas arenası 1929'da kurulan İspanya'daki en büyük plaza de torosa (boğa güreşi arenası) Las Ventas Madrid’dedir. Las Ventas birçok kişi tarafından boğa güreşinde dünya merkezi kabul edilir ve yaklaşık 25.000 kişilik oturma kapasitesi vardır. Madrid'in boğa güreşi sezonu mart'ta başlayıp ekim'de biter. San Isidro (Madrid'in koruyucu azizi) şenlikleri sırasında mayıs ortasından haziran başına kadar her gün, her pazar, resmi tatil günleri ve sezonun geri kalanında hep boğa güreşleri yapılır. Meydan, Neo-Mudéjar tarzıdır. Las Ventas’ta boğa güreşi sezonunun dışında konserler ve diğer etkinlikler de yapılır. Madrid'de boğa güreşi konusunda büyük tartışmalar yaşanmaktadır. ====Turizm==== Madrid, Dünya Turizm Örgütü (UNWTO) ve Uluslararası Turizm Fuarı :es:FITUR (FITUR)'nun merkezidir. Şehir 2018'de 10.21 milyon turist aldı. Bu turistlerin %53.3 ü yabancı %46.7 si ise yerli turisttir. Uluslararası turistlerde en büyük pay ABD'nindir. Onu sırasıyla İtalya, Fransa, Birleşik Krallık ve Almanya izlemektedir. 2018 itibarıyla şehirde 793 otel, otel yeri ve otel odası vardırp. 18 Ayrıca, 2018 itibarıyla tahmini olarak turistik daireye sahipti.p. 20 En çok ziyaret edilen müze, 2018 yılında toplam 3,8 milyon ziyaretçi ile Kraliçe Sofia Ulusal Sanat Müzesi oldu. Onu 2.8 milyon turistle Prado Müzesi izledi. Ayrıca şehirde diğer gezilecek yerler de şu şekildedir: * Retiro Parkı * Santiago Bernabéu Stadyumu * Madrid Kraliyet Sarayı * Plaza Mayor Madrid * Puerta del Sol 2010'ların sonlarına gelindiğinde, soylulaştırma ve şehir merkezindeki turist dairelerinin ani artışı, kira fiyatlarında artışa yol açarak sakinleri şehir merkezinin dışına itti. Madrid'deki turistik dairelerin çoğu (%50-54) Centro Bölgesi'ndedir. Sol mahallesinde (ikinci bölgenin bir kısmı), 10 evden 3'ü turistik apartmanlara ayrılmıştır, ve bunların 10 tanesinden 2'si AirBnB’dedir. Nisan 2019'da ayuntamiento genel kurulu, turist dairelerinin sayısını büyük ölçüde sınırlamayı amaçlayan bu uygulamayı düzenlemeyi amaçlayan bir planı kabul etti. Normatif, sokak içindeki ve dışındaki bu dairelere bağımsız erişim şartını zorunlu kılacaktır. Ancak, Haziran 2019'daki hükümet değişikliğinden sonra yeni belediye yönetimi yönetmeliği geri almayı planlamaktadır. == Futbol == 1902'de kurulan Real Madrid CF şehrin en ünlü Dünya'nın ise en ünlü ve zengin kulüplerinden biridir. Ev sahibi olduğu maçları Santiago Bernabéu Stadyumu'nda oynuyor. Şu ana kadar 35 tane La Liga, 14 tane UEFA Şampiyonlar Ligi, 5 tane UEFA Süper Kupası kazanmıştır ve bu alanlarda 1. dir. Takım FİFA tarafından 20. yüzyılın en başarılı takımı seçilmiştir. 1903'te kurulan Atlético Madrid şehrin 2. ünlü kulübüdür ve ev sahibi olduğu maçları Metropolitano Stadyumu'nda oynuyor. Şu ana kadar 11 tane La Liga ve 3 tane UEFA Süper Kupası kazanmıştır. Şehirdeki diğer ünlü takımlar ise şöyledir: * Rayo Vallecano * Getafe * CD Leganés == Ulaşım == Madrid'de ulaşım gelişmiştir. Şehirde Madrid Barajas Uluslararası Havalimanı adında bir havalimanı vardır. Barajas Havalimanı 2019 yılında 61 milyon yolcu ile İspanya'nın en işlek 1. Avrupa'nın ise en işlek 5. havalimanıdır. Madrid'de ilk metro 1919'da yapılmıştır ve 20. yüzyılda büyük bir gelişme göstermiştir. 294 km uzunduğu ile Avrupa'da Londra'dan sonraki en uzun metro sistemidir. 302 istasyon ile de Avrupa'da Paris'ten sonraki en çok durağa sahiptir. == Kardeş ve "partner" şehirleri == 250px|sol|küçükresim|Madrid Madrid'in toplam 24 tane kardeş şehri var; bunlar aşağıda listelenmektedir. Ayrıca Fransa'nın Paris şehri ile özel "partner" statüsünü paylaşmaktadır. == Ayrıca bakınız == * Trashumancia Şenliği * == Kaynakça == Kategori:İspanya'daki şehirler