Sıfat tamlaması

Sıfat tamlaması; bir ismin önüne isim ile ilgili bilgi veren sıfatların eklenmesi ile oluşturulmuş kelime grubudur. Sıfat tamlamaları bir ismin işaret ettiği varlık veya kavramın adedi, biçimi, rengi, durumu, konumu vs. hakkında bilgi verir. Örnekler: * mavi gökyüzü, yarım ekmek, yaşlı adam, küçük ev, zeytinyağlı sarma, birinci yarışmacı, ikiz yatak, hangi çocuk, öteki okul, görünen köy Sıfat tamlamalarında birden fazla sıfat kullanılabilir. Bu sıfatlar noktalama işaretleri ve bağlaçlarla ayrılır: * az ama doyurucu yemek * soğuk ve yağmurlu hava, * şişman, beyaz kedi, Belirsizlik sıfatı "bir" ile kendisinden önceki sıfat arasına virgül konmaz: * uzun, ince bir yol, * yenilikçi bir yaklaşım Bir sıfat, birden fazla ismi niteleyebilir. Aşağıdaki örneklerde sıfatlar ve niteledikleri isimler işaretlenmiştir: * _Başıboş_ taylar, oğlaklar ve köpekler kırlarda koşuyor. * Pazarcı " _Sulu sulu_ elmalarım, armutlarım var!" diye . == Sıfat-fiillerle oluşturulanlar == Sıfat- fiiller (ortaçlar) fiillerin sonuna sıfat-fiil ekleri olan -en, -esi, -mez, -ar, -di(k), -di(ği),Ergin 310 -ecek ve -miş getirilerek oluşturulurlar. Sıfat-fiiller de tıpkı sıfatlar gibi isimlerin önüne gelerek sıfat tamlaması oluştururlar: * gelecek yıl, çalışan adam, koşar adım, öpülesi el, haşlanmış mısır, sarsılmaz inanç, bildik yüzler, vs. == "Takısız isim tamlaması" tartışması == Sıfat tamlamaları, isim tamlamalarının aksine iyelik ve ilgi eki almaz: * dalgalı deniz (sıfat tamlaması) * ekşi üzüm (sıfat tamlaması) * evrak çanta _sı_ (belirtisiz isim tamlaması) * köpeğ _in_ tasma _sı_ (belirtili isim tamlaması) Türkçede altın, cam, tahta gibi kelimeler hem bir malzemenin ismini belirtir hem de bu malzemeden yapılmış nesneleri tanımlarken sıfat (önad) olarak kullanılır: * Türkiye'de her yıl yaklaşık olarak 25 ton altın çıkarılmaktadır. (isim) * Gelinlere _altın bilezik_ takma âdeti pek çok ülkede görülür. (sıfat) * _Cam_ çok yüksek sıcaklıklarda işlenir. (isim) * Salatayı _cam kâse_ ye koyalım. (sıfat) * En sağlam _tahtaları_ dirsek kısımlarında kullandık. (isim) * Çocukluğumda en sevdiğim oyuncağım, _tahta at_ ımdı. (sıfat) Uzun yıllar bunlar ve benzeri kelimelerle oluşturulan altın bilezik, tahta kaşık, cam bardak, demir kapı gibi tamlamaların takısız (eksiz) isim tamlaması olduğu görüşü hakimdi. Günümüzde ise bunların sıfat tamlaması olduğu görüşü gitgide yaygınlaşmakta ve akademik yayınlarda daha çok bu şekilde ele alınmaktadır.Takısız İsim Tamlaması Tartışması ve Tür - Öbek ilişkisi Yrd. Doç. Dr. Caner Kerimoğlu. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. Volume 6/1 Winter. s. 1442-1456, 2011. == Sıfat grubu == Bazı kelimeler bir arada kullanıldıklarında -tek başlarına sıfat olmasalar dahi- cümlede sıfat gibi davranabilir. Bu kelime gruplarına sıfat grubu denir. Sıfat grupları ile de sıfat tamlaması oluşturmak mümkündür: * _aşka dâir_ her şey * _dağ gibi_ adam * _görülmeye değer_ film * _işine bağlı_ adam * _milyonların sevgilisi_ sanatçı * _on dokuz tane_ yumurta (bkz. sayı sıfatı) == Kaynakça == == Literatür == * Ergin, Muharrem. Üniversiteler İçin Türk Dili. İstanbul: Bayrak Yayım, 2009. Kategori:Sıfatlar Kategori:Türkçede tamlamalar