Altaş, Ardahan

{{Türkiye köy bilgi kutusu |ad = Altaş |harita = Ardahan in Turkey.svg |harita boyut = |harita açıklama = Ardahan'ın konumu |raptiye_harita = Türkiye Ardahan |raptiye_etiket_konum = |raptiye_harita_boyu = 250 |raptiye_harita_açıklaması = Altaş'ın Ardahan'daki konumu | latd = 41 | latm = 09 | lats = 45 | latNS = N | longd = 42 | longm = 52 | longs = 23 | longEW = E |il = Ardahan |ilçe = Merkez |bölge = Doğu Anadolu Bölgesi |yüzölçümü = |yüzölçümü_ref = |rakım = 1788 |rakım_ref = |nüfus = 146 |nüfus yoğunluğu = |nüfus_ref = |nüfus_yıl = 2022 |alan kodu = 0478 |plaka kodu = 75 |posta kodu = 75110 |website = }} Altaş, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür. == Tarihçe == Altaş’ın bilinen en eski adı Uri ya da Huri’dir. Gürcü tarihi Kartlis Tshovreba’da Tsunda ve Huri, Ardahan bölgesinin en eski iki kale- kentleri olarak geçer. Kaynaklarda Huri’nin daha eski adının Kacta Kalaki (Şeytan Şehri) olduğu belirtilir.Kartlis Tshovreba Yer Adları ve Arkeoloji Sözlüğü (Gürcüce), Tiflis, 2013, s. 624, ISBN 9789941158964.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 3. Cilt, s. 533-534. Huri, Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği toprakların en erken tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan’da Ur (اور) olarak kaydedilmiştir.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 1. Cilt, s. 477. 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında da bu yer adı olduğu gibi korunmuştur.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 759. 1968'de İçişleri Bakanlığı'nın bir yayını olan Köylerimiz adlı kitapta köyün eski adı Urköy, yeni adı Altaş olarak geçer.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, 1968, İstanbul, s. 774. Gürcü tarihçi Ekvtime Takaişvili, Tao-Klarceti bölgesinde yer alan Uri ile Urta yer adlarının Urartularla ilişkili olabileceğini yazar.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 3. Cilt, s. 534. Şavşat’ın Bazgireti köyünde Urisaklavi (ურისაკლავი) adını taşıyan bir yer vardır ve “Uri’nin öldürüldüğü yer” anlamına gelir. Uri ise, “dev adam, dev yaratık” anlamı taşır. Altaş’ın eski adı olan Uri de benzer bin anlamla ilişkili olabilir. Uri ya da Huri’deki kale ve kilise kalıntıları, köyün adının erken dönem yazılı kaynaklarda geçmesi, buranın çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Tao-Klarceti’nin bir parçası olan tarihsel Artaani bölgesinin en eski idari merkezinin Uri olduğu yazılı kaynaklarda belirtilmektedir. Bununla birlikte Uri’nin daha eski adının Kacta Kalaki (ქაჯთა ქალაქი; Şeytan Şehri) olduğuna dair görüşler vardır. Bugünkü Ardahan kentinin kuzeydoğusunda, tarihi Duduna köyünün hemen yakınında yer ana Kacta Kalaki ile Tsunda kale- kentlerinin aynı dönemde kurulduğu sanılır. Uri’deki köy kilisesinin 10. yüzyılda inşa edilmiş olması, buranın erken ortaçağda Gürcü Krallığı sınırları içindeyken de bir yerleşme olduğunu göstermektedir.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 201, ISBN 9789941478178. Geç ortaçağda Uri, Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe-Saatabago devletinin sınırları içinde kaldı. Osmanlılar 16. yüzyılda bu prensliği ortadan kaldırıp topraklarını ele geçirdi. Samtshe-Saatabago toprakları 1595 yılında Osmanlılar tarafından Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adı altında kayda geçirilmiş ve Uri'nin adı da mevcut adına uygun biçimde Ur (اور) olarak yazılmıştır.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 1. cilt, s. 477. Bu tarihte Uri büyük bir yerleşimdi ve köyde 66 hane yaşıyordu.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 3. cilt, s. 534. Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Uri’yi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar ele geçirdi. Uri’de 1878’de 13, 1889’da 11 hane yaşıyordu. Köyün nüfusunun bu kadar azalması, savaş sırasında ve sonrasında köyün nüfusunun bir kısmının göç etmesiyle ilişkili olabilir. Rus idaresinde Uri, Ardahan sancağının (okrug) Ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. Rus sayımlarına göre köyün nüfusu 1886’da 23, 1896 21, 1906’da 25 kişiden oluşuyordu.Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 112, ISBN 9786052100271. 1886'da köyde yaşayan 23 kişiden sadece 9'u Türk olarak kaydedilmiştir. I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Ur bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti tarafından fiilen yeniden Türkiye’ye katıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Ur’un da içinde yer aldığı Ardahan ve Artvin bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı. 1968'de İçişleri Bakanlığı'nın bir yayını olan Köylerimiz adlı kitapta eski adının Urköy, yeni adını Altaş olarak geçmesi, köyün adının bu tarihten bir süre önce değiştirildiğini göstermektedir.Köylerimiz, (Yayımlayana) İçişleri Bakanlığı, 1968, Ankara, s. 774. Bugün Altaş adını taşıyan Uri hayli eski tarihsel yapılara ev sahipiliği yapmış bir yerleşimdir. Bunlardan bir olan Uri Kilisesi, 10. yüzyılda inşa edilmiş tek nefli bir yapıdır. Ne var ki bu kiliseden geriye bir şey kalmamıştır. Geriye hiçbir şeyin kalmadığı kilisenin yeri günümüzde bir evin avlusunda bulunmaktadır. Yıkıldıktan sonra kilisenin parçaları taş duvarlarda kullanılmıştır. I. Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli’nin verdiği bilgiye göre 1917 yılında köyün bir ucunda yarı yıkık durumda başka bir kilise daha vardı. Gürcü mimarisi üzerine çalışmalarıyla tanınan Fahriye Bayram Uri Kilisesi'ni Ardahan’daki tek nefli Gürcü kiliseleri arasında sayar. Kacta-Kalaki Kalesi olarak bilinen Uri’deki ilk kale, köyün doğu kısmında, bir tepede yer almaktadır. Eski yazılı kaynaklarda adı geçen Kaçta Kalaki’nin burada kurulu olduğu tahmin edilmektedir. Ortaçağdan kalma kalenin megalit kalenin yerinde inşa edildiği sanılır. Bir kısmı günümüze ulaşan kalenin çevresinde eskiden bir yerleşmenin bulunduğuna dair izler fark edilmektedir. Uri’deki ikinci kale, köyün merkezinin 1,5 kilometre güneyinde, bir derenin kıyısında, bir tepede yer alır. Küçük ebatlarda (66 × 32 m) bir kale olan Uri Kalesi, yığma taştan inşa edilmiştir. Bu kaleden geriye sadece etrafa saçılmış halde yıkıntılar kalmıştır.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 364, ISBN 9789941478178. == Coğrafya == Köy, Ardahan il merkezine 17 km uzaklıktadır. == Nüfus == Yıllara göre köy nüfus verileri Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 146 2021 156 2020 159 2019 150 2018 143 2017 128 2016 134 2015 140 2014 143 2013 147 2012 169 2011 161 2010 176 2009 175 2008 173 2007 149 2000 141 1990 220 1985 292 == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Kategori:Ardahan merkez belde ve köyleri