Haymana

Haymana, Ankara'da bir ilçedir. Geçmişte Hitit, Frigya, Pers, Galat, Roma- Bizans hâkimiyeti altına girmiş bir yerleşim yeridir. İlçe nüfusunu Türkler ve 16. ila 18. yüzyıllarda buraya iskân edilen Kürt aşiretleri oluşturmaktadır. == Etimoloji == Hayme Hatun (Hayme Ana), Süleyman Şah'ın vefatının ardından aşiretin başına geçerek Anadolu topraklarını yurt edinmiştir. Zaman içinde Selçuklu Sultanı Alaaddin Keykubat aşireti Ankara civarında Karacadağ eteklerine yerleştirir. Bu Karacadağ eteklerine daha sonra kendisinin adı verilir ve bu ad zaman içerisinde, 'e' harfinin düşmesiyle "Haymana" olur.Prof. Dr. Ali SEVİM, Selçuklu Devleti Tarihi, Siyaset, Teşkilat, Kültür, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2014. Başka bir iddiaya göre ise 'Haymana' isminin Farsçada "çadır" anlamına gelen "hayme" adından geldiği ve Haymane bölgedeki bütün konar-göçerleri belirtmek amacıyla verilmiş isim olduğu, Osmanlı döneminde ilçenin bugün bulunduğu yerde “Ulu” (büyük) ve “Kiçi” (küçük) adlarıyla iki ayrı Haymane bulunduğu, bu kazaların birleşmesiyle yerleşim “iki Haymane” anlamına gelen “Haymaneteyn” olarak anılmaya başlandığıdır." == Tarihçe == Haymana ve yöresi paleolitik çağlara uzanan bir geçmişe sahiptir. İlçenin değişik yörelerinde, özellikle Gavurkale Harabeleri’nde bulunan tarihî kalıntılar ve yapılan kazılarda çıkartılan eserlerin incelenmesiyle ilçe topraklarının Hititler, Frigyalılar, Persler, Galatlar, Romalılar ve Bizanslıların idaresinde kaldığı görülmektedir. MÖ 2000'lerde bölgeye Hititler egemen olmuş, MÖ 1200 yılında Anadolu’ya yapılan kavimler göçüyle Hititler yıkılmış ve Haymana ve çevresi de Frigler’in egemenliğine geçmiştir. Frigler’in Kimmerler tarafından yıkılmasından sonra Pers ve Makedon Krallığı egemenliğinde kalan yerleşim MÖ 3. yüzyıl civarlarında Galatlar’ın denetimine geçti. Romalılar Galatlar’ı yenmesine rağmen yönetimi Galatlı prenslere bırakarak yöreyi denetim altında tuttular. MÖ 25’te Augustus döneminde Ankara ile birlikte Haymana’da kesin olarak Roma egemenliğine alındı. 8. yüzyılda Ankara’yla birlikte Haymana’da Arap akınlarına uğradı. Haymana ovasında yapılan savaşta Arap orduları Bizans kuvvetlerini yenilgiye uğrattı. Bizanslılar’ın Anadolu’ya yeniden hâkim olmasıyla Haymana ve çevresi 1073 yılına kadar Bizans yönetiminde kaldı. Bu tarihte Türkler’in ele geçen bölge 1101 yılında Haçlı kuvvetlerince ele geçirildi. Haçlı seferleri ve sonrasında Bizans egemenliğinde bulunan yerleşim 1127 yılında yeniden Türkler’in denetimine geçti. Danişmendliler’in yerleştiği Haymana 1143 yılında Sultan I. Mesud döneminde Selçuklu denetimine girdi. Kösedağ Savaşı sonrasında 1304 yılında Ankara ile birlikte Haymana’da bir süre İlhanlılar’ın yönetimine geçmiş, Anadolu Selçuklular’ın da zayıflamasıyla kimi beylikler bağımsız hareket etmeye başlamıştır. 1354 yılında Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa tarafından Ankara ile birlikte Osmanlı topraklarına katılan Haymana, 1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı’na kadar Osmanlı yönetiminde kalmıştır. Yavuz Sultan Selim tarafından 1521 yılında yeniden Osmanlı topraklarına katıldı. Çaldıran Muharebesi’nden sonra Şeyhbızın aşireti Haymana topraklarına yerleştirildi. 16\. yüzyıl Osmanlı kaynaklarında Haymana, Ankara sancağı içerisinde yer alan konar-göçer yurdu olarak anılmaktadır. 1523 tahririnde Haymana ovasında Karaman vilayetinden, Kırşehir, Dulkadirli, Adana, Bayburt, Germiyan, Bağdat ve şark vilayetlerinden gelen cemaatler görülmektedir. Celali isyanları devrinde Ankara’da olduğu gibi Haymana’da da nüfusta azalmalar meydana gelmiştir. 1859’da Ankara’yı ziyaret eden A.D. Mordtmann, bu tarihte Haymana’ya Kırım’dan gelen Tatar, Çerkes ve Kazakların yerleştirildiği belirtilmiştir. 18. ve 19. yüzyıllarda Haymana, Ankara sancağının onüç kazasından biri olarak kayıtlara geçmiştir.“Ankara Eyaleti Haymanateyn Kazasının XIX. Yüzyıl Ortalarında Sosyal ve Ekonomik Yapısı Üzerine Tespitler ve Sonuçlar”, Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, ISSN: 1307-914X, Sayı:4, Şennur Şenel¬--Aysun Yalçın 1880’lerde Haymana kazasının merkezi günümüz Polatlı ilçesine bağlı Sivri köyüdü. Rivayetlere göre Sivri köyündeki Hükûmet Konağı’nın yanmasından sonra ilçe merkezi günümüzdeki yerine taşındı. Başka ve yaygın olan rivayete göre 1862 yılında Sivri köyündeki yangından sonra çeşitli köylere taşınan ilçe merkezi son olarak 1880 ya da 1888 yılında Hacı Göken Ağa’nın çiftliğinde bulunan, civar köy ve kasabaların kaplıcası olarak kullanılan ve “Yaban Hamam” olarak bilinen yerde kuruldu. Hükûmet Konağı’nın 1882 yılında tamamlanması nedeniyle yerleşimin kuruluş tarihi 1880 olarak kabul edilmektedir. O dönemde az sayıda Rum ve Ermeni’nin de yaşadığı Haymana’nın ilk belediye başkanı Rum kökenli Topal Petro’dur. 1881 yılında yapılan ilk nüfus sayımına göre Haymana kazasının nüfusu 23.328 Müslüman, 23 Rum ve 5 Ermeni olmak üzere 23.356 kişi olup, 1907 tarihli Ankara Vilayet Salnamesinde ilçe nüfusu 33.725 Müslüman, 153 Gayrimüslim olmak üzere 33.878 kişi olarak belirtilmiştir. == Coğrafya == İlçe, Ankara'nın güneyinde yer alır. Haymana'nın Ankara kent merkezine 55, Polatlı'ya 35, Gölbaşı'na 40 kilometre uzaklıktadır. İlçenin doğusunda Balâ ve Gölbaşı, güneyinde Kulu ve Cihanbeyli, batısında Polatlı ve kuzeyinde Gölbaşı ilçeleri yer alır. İlçe topraklarının 2/3'ünü Haymana Platosu oluşturur. Ormanlık alan yok denecek kadar azdır. İlçenin sınırlarında bulunan dağlardan Karacadağ'ın yüksekliği 1724 m, Mangaldağ 1436 m ve Çaldağı 1351 m'dir. 297,6 hektar alanda tarım yapılmaktadır. Haymana ilçesi, sıcak yer altı suları ve kaplıcaları ile ünlüdür. Ayrıca Gavur Kalesi bulunmaktadır. == Nüfus == Haymana, 78 mahalleden oluşmaktadır. Haymana dışa göç veren bir ilçemizdir. Bunun sebebi geçim şartlarının zorlaşması ve insanların cazibe merkezi hâline gelen Ankara'da yaşamak istemesidir. == Mahalleler == Haymana'nın 78 mahallesinin 6'sı merkezde bulunmaktadır. Merkez mahallelerinde 9.912 kişi (% 36,34) yaşamaktadır. En uzak mahallesi ise 66 km uzaklıktaki Alahacılı'dır. İlçede nüfusu en fazla olan, 842 kişi ile yine Kerpiç mahallesidir. Haymana'nın nüfusu 2017 yılında % 3,2 azalmıştır.** Haymana ilçesinin mahallelerinin ilçeye uzaklığı, rakımı ve nüfusu Sıra Mahalle Km* Rakım Nüfus 2016 2017 2018 2019 1 Çaldağ Mah. 947 905 808 2 Kayabaşı Mah. 900 868 807 3 Medrese Mah. 1.052 996 911 4 Seyran Mah. 2.249 2.320 2.395 5 Sindiren Mah. 2.038 1.964 2.463 6 Yeni Mah. 2.860 2.859 2.870 Haymana (merkez) 1.250 10.046 9.912 10.254 7 Ahırlıkuyu Mah. 17,3 1.130 59 65 78 8 Alaçık Mah. (Aktepe) 24,7 1.166 111 103 126 9 Alahacılı Mah. 65,9 1.034 387 359 369 10 Altıpınar Mah. 43,7 1.067 581 629 661 11 Ataköy Mah. 32,1 1.071 664 602 734 12 Bahçecik Mah. 29,0 1.046 252 249 348 13 Balçıkhisar Mah. 39,7 1.088 675 550 931 14 Baltalıin Mah. (Pınarbaşı) 39,8 1.082 150 122 201 15 Boğazkaya Mah. 59,0 925 73 73 81 16 Bostanhüyük Mah. 40,7 1.075 177 188 232 17 Bumsuz Mah. 46,1 1.152 619 597 684 18 Büyükkonak Mah. 40,7 966 124 116 105 19 Büyükyağcı Mah. 48,0 1.029 184 186 223 20 Cihanşah Mah. 48,5 1.034 260 247 283 21 Cingirli Mah. 17,2 1.290 24 22 20 22 Culuk Mah. 24,5 1.163 398 399 23 Çalış Mah. 26,9 1.158 432 412 24 Çatak Mah. 64,2 1.062 338 332 25 Çayraz Mah. 9,8 1.127 156 156 26 Çeltikli Mah. 39,5 1.145 260 238 27 Demirözü Mah. 30,7 963 387 369 28 Dereköy Mah. 25,1 1.130 168 161 29 Deveci Mah. 35,5 1.097 212 222 30 Devecipınarı Mah. 44,9 1.150 28 27 31 Durupınar Mah. 28,0 1.066 228 185 32 Durutlar Mah. 17,0 937 117 108 33 Emirler Mah. 56,8 983 689 651 34 Esen Mah. 14,3 1.055 127 116 35 Eskikışla Mah. 21,7 1.093 119 130 36 Evci Mah. 10,6 1.168 116 116 110 37 Evliyafakı Mah. 26,9 1.023 249 236 38 Gedik Mah. 7,0 1.152 110 116 39 Gültepe Mah. (Gedikli) 24,4 1.106 423 408 40 Güzelcekale Mah. 33,6 1.171 146 130 41 İncirli Mah. 26,1 1.173 94 81 42 Kadıköy Mah. (Yeşilyurt) 6,0 1.030 324 414 346 43 Karahoca Mah. 8,7 1.245 256 234 240 44 Karaömerli Mah. 19,8 1.043 157 147 197 45 Karapınar Mah. 22,9 1.199 214 218 269 46 Karasüleymanlı Mah. 20,3 1.158 238 211 285 47 Katrancı Mah. 29,2 1.078 338 317 349 48 Kavak Mah. 29,2 1.010 288 268 342 49 Kerpiç Mah. 60,0 1.017 875 842 797 50 Kesikkavak Mah. 5,0 1.142 40 37 59 51 Kızılkoyunlu Mah. 17,0 1.133 233 233 282 52 Kirazoğlu Mah. 33,3 961 176 172 239 53 Kutluhan Mah. 49,3 1.146 236 267 264 54 Küçükkonak Mah. 46,4 1.026 47 36 44 55 Küçükyağcı Mah. 49,2 986 74 58 59 56 Saatli Mah. 62,2 1.008 131 121 164 57 Sarıdeğirmen Mah. 11,4 946 207 194 247 58 Sarıgöl Mah. 16,0 988 268 262 328 59 Sazağası Mah. 46,5 1.055 96 103 171 60 Serinyayla Mah. 45,6 1.126 187 170 201 61 Sırçasaray Mah. 46,0 907 195 198 201 62 Sinanlı Mah. 46,6 1.094 761 726 759 63 Soğulca Mah. 19,1 930 141 129 163 64 Söğüttepe Mah. 11,6 1.093 57 57 94 65 Şerefligökgöz Mah. 25,2 1.141 269 260 279 66 Tabaklı Mah. 15,2 1.106 62 74 163 67 Tepeköy Mah. 58,0 998 333 333 309 68 Toyçayırı Mah. 60,4 950 228 212 221 69 Türkhüyük Mah. 16,3 906 50 51 50 70 Türkşerefli Mah. 25,4 925 206 196 228 71 Yamak Mah. 17,0 1.119 174 151 216 72 Yaprakbayırı Mah. 44,7 1.090 342 308 312 73 Yaylabeyi Mah. 17,9 909 87 90 98 74 Yeniköy Mah. 10,5 1.235 220 217 269 75 Yergömü Mah. 50,6 1.057 127 133 241 76 Yeşilköy Mah. 51,9 1.049 330 294 404 77 Yukarısebil Mah. 48,9 1.060 353 337 370 78 Yurtbeyli Mah. 40,4 1.143 624 594 762 Haymana (kırsal) 18.081 17.365 20.676 Haymana (ilçe) 28.127 27.277 30.930 * Km, kaymakamlığa olan uzaklıktır. ** TUİK 01 Şubat 2018 verileri == Yönetim == === Belediye başkanları === Yıl Ad Parti 1984 Mustafa Namal ANAP 1989 DYP 1994 Bünyamin Adacı ANAP 1999 Mustafa Namal FP 2004 Bünyamin Adacı DYP 2009 Hacı Aysu AK Parti 2014 Özdemir Turgut DP 2019 AK Parti *Özdemir Turgut, 2014 Türkiye yerel seçimleri'nde DP'den seçildi sonra istifa ederek bağımsız oldu daha sonra AK Parti'ye katıldı. == Kaynakça == == Dış bağlantılar ==