Kadir (astronomi)

Kadir () (Görünür büyüklük veya Görünürdeki büyüklük), bir yıldızın veya Dünya'dan gözlemlenen diğer astronomik cisimlerin parlaklığının bir ölçüsüdür. Bir cismin görünür büyüklüğü, onun içsel parlaklığına, Dünya'dan uzaklığına ve gözlemcinin görüş hattı boyunca yıldızlararası tozun neden olduğu cismin ışığının sönmesine bağlıdır. Gök bilimindeki kadir "büyüklük" kelimesi (ing. magnitude), aksi belirtilmedikçe, genellikle bir gök cisminin görünür büyüklüğünü ifade eder. Yıldız kataloğunda 1. kadirden (en parlak) 6. kadir (en sönük) yıldızlara kadar uzanan kadir ölçeği, eski gök bilimci Batlamyus'a kadar geri gider. Modern ölçek ise bu tarihsel sisteme yakından uyacak şekilde matematiksel olarak tanımlanmıştır. Ölçek ters logaritmiktir, bir nesne ne kadar parlaksa büyüklük sayısı o kadar düşük olur. 1,0 büyüklüğünde bir fark, veya yaklaşık 2,512 parlaklık oranına karşılık gelir. Örneğin, 2,0 kadir büyüklüğündeki bir yıldız, büyüklüğü 3,0 kadir olan bir yıldızdan 2,512 kat; 4,0 kadir olan bir yıldızdan 6,31 kat ve 7,0 kadir olan bir yıldızdan ise 100 kat daha parlaktır. Çıplak gözle görme sınırı olan 6. derece, insan gözü için ortalama bir değerdir. Kimi keskin gözlü kimseler Jüpiter'in dört büyük uydusunu (Io, Callisto, Europa, Ganymede) ve hatta Venüs'ün evrelerini bile ayırt edebilecek görme yetisine sahiptir. En parlak astronomik cisimler negatif görünür büyüklüklere sahiptir. Örneğin, -4,2 kadir ile Venüs veya -1,46 kadir ile Sirius. En karanlık gecelerde çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızların görünür büyüklükleri yaklaşık +6,5 kadirdir, fakat bu durum kişinin görme gücüne, rakım ve atmosfer koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Bilinen cisimlerin görünür büyüklükleri -26,7'deki Güneş'ten, +31,5 büyüklüğündeki derin Hubble Uzay Teleskobu görüntülerindeki cisimlere kadar uzanır. Görünür büyüklüğün ölçümüne fotometri denir. Fotometrik ölçümler, UBV sistemi veya Strömgren uvbyβ sistemi gibi fotometrik sistemlere ait standart geçirim bandı filtreleri kullanılarak morötesi, görünür veya kızılötesi dalga boyu bantlarında yapılır. Mutlak büyüklük, bir gök cisiminin görünür parlaklığından ziyade içsel parlaklığının bir ölçüsüdür ve aynı ters logaritmik ölçekte ifade edilir. Mutlak büyüklük, bir yıldızın veya nesnenin 10 parsek (3,1×1014 kilometre) mesafeden gözlemlenmesi durumunda sahip olacağı görünen büyüklük olarak tanımlanır. Bu nedenle, Dünya'ya ne kadar yakın olursa olsun bir yıldızın özelliğini ifade ettiği için yıldız astrofiziğinde daha fazla kullanım alanı vardır. Ancak gözlemsel astronomide ve popüler amatör astronomide "kadir"e yapılan referansların, görünür büyüklük anlamına geldiği anlaşılmaktadır. == Görünür büyüklüklerin listesi == Gök cisimlerinin görünür görsel büyüklükleri Görünür büyüklük (V) Cisim görünen yer... Notlar −67,57 GRB 080319B gama ışını patlaması 1 AU uzaktan görünen Dünya'dan bakıldığında Güneş'ten 2 × 1016 (20 katrilyon) kat daha parlak olurdu −41,39 Cygnus OB2-12 yıldızı 1 AU uzaktan görünen −40,67 M33-013406.63 yıldızı 1 AU uzaktan görünen –40,17 Eta Carinae A yıldızı 1 AU uzaktan görünen −40,07 Zeta1 Scorpii yıldızı 1 AU uzaktan görünen −39,66 R136a1 yıldızı 1 AU uzaktan görünen –39,47 P Cygni yıldızı 1 AU uzaktan görünen −38,00 Rigel yıldızı 1 AU uzaktan görünen görünür çapı 35° olan büyük ve çok parlak mavimsi bir disk olarak görülecekti. −30,30 Sirius A yıldızı 1 AU uzaktan görünen −29,30 Güneş günberi noktasında Merkür'den görünen −27,40 Güneş günberi noktasında Venüs'ten görünen −26,74 Güneş Dünya'dan görünen ortalama dolunaydan yaklaşık 400.000 kat daha parlak −25,60 Güneş günöte noktasında Mars'tan görünen −23,00 Güneş günöte noktasında Jüpiter'den görünen −21,70 Güneş günöte noktasında Satürn'den görünen −20,20 Güneş günöte noktasında Uranüs'ten görünen −19,30 Güneş Neptün'den görünen −18,20 Güneş günöte noktasında Plüton'dan görünen −16,70 Güneş günöte noktasında Eris'ten görünen −14,20 1 lüks aydınlatma seviyesi −12,90 dolunay günberi noktasında Dünya'dan görünen yerberi + günberi + dolunayın maksimum parlaklığı. (ortalama uzaklık değeri -12,74'tür, fakat karşı konum etkisi dahil edildiğinde yaklaşık 0,18 kadir daha parlaktır) −12,40 Betelgeuse süpernovaya dönüştüğünde Dünya'dan görünen. −11,20 Güneş gün öte noktasında Sedna'dan görünen −10,00 İkeya–Seki kuyruklu yıldızı (1965) Dünya'dan görünen modern zamanların en parlak Güneş'e ulaşan kuyruklu yıldızıydı (Kreutz Sungrazer) −9,50 iridyum (uydu) parlaması Dünya'dan görünen maksimum parlaklık −7,50 1006 süpernovası Dünya'dan görünen kaydedilen tarihin en parlak yıldız olayı (7200 ışık yılı uzaklıkta) −6,50 Gece gökyüzünün toplam entegre büyüklüğü Dünya'dan görünen −6,00 1054 Yengeç Süpernovası Dünya'dan görünen (6500 ışık yılı uzaklıkta) −5,90 Uluslararası Uzay İstasyonu Dünya'dan görünen yerberi noktasında ve Güneş tarafından tamamen aydınlatıldığında −4,92 Venüs gezegeni Dünya'dan görünen hilal şeklinde aydınlatıldığında maksimum parlaklık −4,14 Venüs gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık −4 Güneş tepedeyken gün boyunca çıplak gözle gözlemlenebilen en soluk cisimler −3,99 Epsilon Canis Majoris yıldızı Dünya'dan görünen 4,7 milyon yıl önceki maksimum parlaklık, son ve sonraki beş milyon yılın tarihsel en parlak yıldızı −2,98 Venüs gezegeni Dünya'dan görünen Güneş'in uzak tarafındayken minimum parlaklık −2,94 Jüpiter gezegeni Dünya'dan görünen maksimum parlaklık −2,94 Mars gezegeni Dünya'dan görünen maksimum parlaklık −2,5 Güneş ufkun üzerinde 10°den daha az olduğunda, gün boyunca çıplak gözle görülebilen en soluk cisimler −2,50 yeni ay Dünya'dan görünen minimum parlaklık −2,48 Merkür gezegeni Dünya'dan görünen üst kavuşum konumundaki maksimum parlaklık (Venüs'ün aksine Merkür, Güneş'in uzak tarafındayken en parlak durumundadır, bunun nedeni farklı faz eğrileridir) −2,20 Jüpiter gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık −1,66 Jüpiter gezegeni Dünya'dan görünen minimum parlaklık −1,47 Sirius yıldız sistemi Dünya'dan görünen Görünür dalga boylarında Güneş hariç en parlak yıldız −0,83 Eta Carinae yıldızı Dünya'dan görünen Nisan 1843'te sahte süpernova olarak görünen parlaklık −0,72 Canopus yıldızı Dünya'dan görünen gece gökyüzündeki en parlak 2. yıldız −0,55 Satürn gezegeni Dünya'dan görünen halkalar Dünya'ya doğru açılı olduğunda, karşı konum ve günberi yakınında maksimum parlaklık −0,3 Halley kuyruklu yıldızı Dünya'dan görünen 2061 geçişinde beklenen görünür büyüklük −0,27 Alfa Centauri AB yıldız sistemi Dünya'dan görünen Birleşik büyüklük (gece gökyüzündeki en parlak 3. yıldız) −0,04 Arcturus yıldızı Dünya'dan görünen Çıplak gözle görülen en parlak 4. yıldız −0,01 Alfa Centauri A yıldızı Dünya'dan görünen Gece gökyüzünde teleskop yardımıyla görülebilen 4. en parlak "bireysel" yıldız +0,03 Vega yıldızı Dünya'dan görünen başlangıçta sıfır noktasının bir tanımı olarak seçildi +0,23 Merkür gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık +0,46 Güneş Alfa Centauri'den görünen +0,46 Satürn gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık +0,71 Mars gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık +1,17 Satürn gezegeni Dünya'dan görünen minimum parlaklık +1,86 Mars gezegeni Dünya'dan görünen minimum parlaklık +1,98 Polaris yıldızı Dünya'dan görünen ortalama parlaklık +3,03 SN 1987A süpernovası Dünya'dan görünen Büyük Macellan Bulutu içinde (160.000 ışık yılı mesafe) +3 ile +4 Kentsel bir mahallede çıplak gözle görülebilen en sönük yıldızlar +3,44 Andromeda Gökadası Dünya'dan görünen M31 +4 Orion Bulutsusu Dünya'dan görünen M42 +4,38 Ganymede uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık (Jüpiter'in uydusu ve Güneş Sistemindeki en büyük uydu) +4,50 M41 açık kümesi Dünya'dan görünen Aristoteles tarafından görülmüş olabilecek açık küme +4,5 Yay Eliptik Cüce Gökadası Dünya'dan görünen +5,20 astereoit Vesta Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +5,38 Uranüs gezegeni Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +5,68 Uranüs gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık +5,72 sarmal gökada M33 Dünya'dan görünen karanlık gökyüzü altında çıplak gözle görmek için bir test olarak kullanılır +5,8 GRB 080319B gama ışını patlaması Dünya'dan görünen 19 Mart 2008'de Dünya'da 7,5 milyar ışık yılı uzaklıktan görülen en yüksek görsel büyüklük ("Clarke Olayı"). Uranüs gezegeni Dünya'dan görünen minimum parlaklık +6,49 asteroit Pallas Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +6,5 Ortalama bir çıplak gözle çok iyi koşullar altında gözlemlenen yıldızların yaklaşık sınırı. 6,5 kadirden görülebilen yaklaşık 9.500 yıldız vardır. +6,64 cüce gezegen Ceres Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +6,75 asteroit İris Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +6,90 sarmal gökada M81 Dünya'dan görünen Bu, insan görüşü ve Bortle ölçeği sınırlarını zorlayan aşırı bir çıplak göz hedefidir +7,25 Merkür gezegeni Dünya'dan görünen minimum parlaklık +7,67 Neptün gezegeni Dünya'dan görünen maksimum parlaklık Neptün gezegeni Dünya'dan görünen ortalama parlaklık Neptün gezegeni Dünya'dan görünen minimum parlaklık +8 Aşırı çıplak göz sınırı, Bortle ölçeğinde Sınıf 1, dünyadaki en karanlık gökyüzü. +8,10 Titan uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık; Satürn'ün en büyük uydusu; ortalama karşı konum büyüklüğü 8,4 +8,29 UY Scuti yıldızı Dünya'dan görünen maksimum parlaklık; yarıçapına göre bilinen en büyük yıldızlardan biri +8,94 asteroit 10 Hygiea Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +9,50 Normal koşullar altında sıradan 7×50 dürbün kullanılarak görülebilen en soluk cisimler +10,20 İapetus uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık, Satürn'ün batısındayken en parlak ve karşı konuma geçmesi 40 gün sürüyor +11,05 Proxima Centauri yıldızı Dünya'dan görünen 2. en yakın yıldız +11,8 Phobos uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık; Mars'ın en parlak uydusu +12,23 R136a1 yıldızı Dünya'dan görünen Bilinen en aydınlık ve büyük kütleli yıldız +12,89 Deimos uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +12,91 kuasar 3C 273 Dünya'dan görünen en parlak (aydınlatma mesafesi 2,4 milyar ışık yılı) +13,42 Triton uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +13,65 cüce gezegen Plüton Dünya'dan görünen maksimum parlaklık, çıplak gözle 6,5 kadirden gökyüzünde 725 kat daha sönük. +13,9 Titania uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık; Uranüs'ün en parlak uydusu +14,1 WR 102 yıldızı Dünya'dan görünen Bilinen en sıcak yıldız +15,4 centaur Chiron Dünya'dan görünen maksimum parlaklık +15,55 Charon uydusu Dünya'dan görünen maksimum parlaklık (Plüton'un en büyük uydusu) +16,8 cüce gezegen Makemake Dünya'dan görünen Şu anki karşı konum parlaklığı +17,27 cüce gezegen Haumea Dünya'dan görünen Şu anki karşı konum parlaklığı +18,7 cüce gezegen Eris Dünya'dan görünen Şu anki karşı konum parlaklığı +19,5 30 saniyelik bir pozlama kullanılan Catalina Sky Survey 0,7 metrelik teleskopuyla gözlemlenebilir en zayıf cisimler ve ayrıca ATLAS'ın (Asteroid Terrestrial- impact Last Alert System) yaklaşık sınırlayıcı büyüklüğü +20,7 Callirrhoe uydusu Dünya'dan görünen (Jüpiter'in ≈8 km'lik küçük uydusu) +22 Bir CCD detektörü kullanarak 30 dakikalık yığılmış görüntülere (her biri 5 dakikada 6 alt çerçeve) sahip 600 mm (24") Ritchey-Chretien teleskopuyla görünür ışıkta gözlemlenebilen en zayıf cisimler. +22,8 Luhman 16 Dünya'dan görünen En yakın kahverengi cüceler (Luhman 16A=23,25, Luhman 16B=24,07) +22,91 Hydra uydusu Dünya'dan görünen Plüton uydusunun maksimum parlaklığı +23,38 Nix uydusu Dünya'dan görünen Plüton uydusunun maksimum parlaklığı +24 60 saniyelik bir pozlama kullanarak Pan-STARRS 1,8 metrelik teleskopla gözlemlenebilen en zayıf cisimler. Bu, şu anda otomatik tüm gökyüzü gökbilim araştırmalarının sınırlayıcı büyüklüğüdür. +25,0 Fenrir uydusu Dünya'dan görünen (Satürn'ün ≈4 km'lik küçük uydusu) +25,3 Neptün ötesi cisim Dünya'dan görünen Güneş'ten yaklaşık 132 AU (19,7 milyar km) uzaklığıyla, Güneş Sistemi'ndeki bilinen en uzak gözlemlenebilir cisim +26,2 Neptün ötesi cisim Dünya'dan görünen Güneş'ten yaklaşık 90 AU (13 milyar km) uzaklıkta ve çıplak gözle görülebilecek olandan yaklaşık 75 milyon kat daha sönük 200 km büyüklüğündeki cisim. +27,7 10 saatlik bir görüntüde Subaru Teleskobu gibi tek bir 8 metrelik yer tabanlı teleskopla gözlemlenebilen en zayıf cisimler +28,2 Halley kuyruklu yıldızı Dünya'dan görünen (2003) 2003 yılında Güneş'ten 28 AU (4,2 milyar km) uzaklıktayken, ESO'nun Çok Büyük Teleskop (VLT) dizisindeki 4 senkronize bireysel teleskopdan 3 tanesi ile toplam yaklaşık 9 saatlik pozlama süresi kullanılarak görüntülendi +28,4 asteroit Dünya yörüngesinden görünen ≈15 kilometrelik Kuiper kuşağı nesnesinin gözlemlenen büyüklüğü. 2003 yılında Hubble Uzay Teleskobu (HST) tarafından görüldü, doğrudan gözlemlenen en sönük asteroit olarak bilinir. +31,5 Hubble Uzay Teleskobu EXtreme Deep Field aracılığıyla 10 yıl boyunca toplanan ~23 günlük pozlama süresiyle görünür ışıkta gözlemlenebilen en zayıf nesneler +34 James Webb Uzay Teleskopu ile görünür ışıkta gözlemlenebilen en zayıf cisimler +35 isimsiz asteroit Dünya yörüngesinden görünen 2009 yılında bir yıldızın önünden geçerken HST tarafından keşfedilen 950 metrelik bir Kuiper kuşağı nesnesi olan, bilinen en sönük asteroitin beklenen büyüklüğü. +35 LBV 1806-20 yıldızı Dünya'dan görünen mavi ışık değişeni, yıldızlararası sönme nedeniyle görünür dalga boylarında beklenen büyüklük Listelenen büyüklüklerin bazıları yaklaşık değerlerdir. Teleskop hassasiyeti; gözlem süresine, optik bant geçişine, saçılma ve hava ışımasından kaynaklanan engelleyici ışığa bağlıdır. == Kaynakça == == Literatür == * "Gezegenler Kılavuzu", Patrick Moore * "Uzay Bilgisi", William J. Weiser Kategori:Gözlemsel astronomi