1995 Türkiye genel seçimleri

230px|küçükresim|1995 genel seçim sonuçları 230px|küçükresim|sağ|İlçeler bazında seçim sonuçlarını gösteren harita 1995 Türkiye genel seçimleri, 24 Aralık 1995 tarihinde yapılan ve TBMM 20. dönem üyelerinin belirlendiği seçimdir. 79 ilde, 83 seçim çevresinde %10'luk ülke barajlı D'Hondt sistemi uygulanarak yapılan seçimlerde 29.189.146 seçmen toplam 138.608 sandıkta oy kullandı. == Seçim öncesi == 1991 genel seçimlerinden sonra işbaşına gelen Doğru Yol Partisi-Sosyaldemokrat Halkçı Parti koalisyon hükûmeti, Haziran 1993’ten itibaren Tansu Çiller’in liderliğinde, Şubat 1995’ten itibaren de DYP-Cumhuriyet Halk Partisi koalisyonu olarak yoluna devam etti. 9 Eylül 1995’te yapılan kurultayda Deniz Baykal CHP genel başkanlığına seçildi. Baykal göreve gelir gelmez koalisyon ortağı DYP’nin lideri ve Başbakan Tansu Çiller’den İstanbul Emniyet Müdürü Necdet Menzir'in İnsan Haklarından Sorumlu Devlet Bakanı CHP'li Algan Hacaloğlu ilgili söyledikleri sözleri nedeniyle görevden alınmasını istedi. Bu isteği reddeden Çiller hükûmeti bozarak, 20 Eylül’de hükûmetin istifasını Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e verdi. 5 Ekim 1995'te kurulan Tansu Çiller başkanlığında kurulan DYP azınlık hükûmeti 15 Ekim’de TBMM'de yapılan oylamada güvenoyu alamadı. Başarısız güven oylamasından sonra, 16 Ekim'de bir araya gelen Çiller ve Baykal erken seçime gidilmesi koşuluyla DYP-CHP hükûmetinin kurulması konusunda anlaşmaya vardı.Baykal'ın 37 yıllık siyasi serüveni , Cumhuriyet, 10 Mayıs 2010. 27 Ekim 1995’te, TBMM Genel Kurulu’nda, milletvekili erken genel seçiminin 24 Aralık’ta yapılmasına ilişkin önerge kabul edildi. Seçim Kanunu’nun çıkmasından sonra, Çiller'in başbakanlığında kurulan, Baykal'ın Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı olarak görev aldığı DYP-CHP koalisyon hükûmeti 5 Kasım’da güvenoyu aldı. 27 Kasım 1995’te partiler aday listelerini açıkladılar. Listeler hemen hemen bütün partilerde karışıklıklara yol açtı. Hâlen milletvekili olup listelerdeki yerlerini beğenmeyen küskünler, Meclis Başkanlığı’na başvurarak, erken genel seçimleri ertelemek amacıyla, tatilde bulunan Meclis’i toplantıya çağırdılar. Ama 4 Aralık’ta yapılan birleşimlerde Meclis’te çoğunluk sağlanamadı ve küskünlerin bu girişimi sonuçsuz kaldı.1995 seçiminden post-modern darbeye , Taraf, 1 Haziran 2014. == Seçim Sistemi == Seçim öncesi yapılan kanun değişikliğiyle seçmen yaşı 20’den 18’e indirildiğinden 18-20 yaş grubundakiler ilk kez bu seçimde oy kullanabildi, ceza ve tutukevlerinde tutuklu olarak bulunanlara da oy kullanma hakkı tanındı. Yine aynı düzenlemeyle TBMM'nin üye sayısı 450’den 550’ye çıkartıldı ve bu 550 milletvekilinden 100’ünün seçim çevrelerine bağlı kalmaksızın, partilerin ülke genelinde aldıkları oylar esas alınarak “Türkiye milletvekili” olarak seçilmeleri öngörüldü. Yüzde 10'luk ülke barajı korunurken, seçim çevresi barajları yüzde 10'a indirildi. 1991 seçimlerinden önce uygulamaya konan kontenjan adaylığı uygulamasına ise son verildi. Aynı düzenlemeyle seçim çevreleri de genişletildi. Önce her ile bir milletvekilliği dağıtıldıktan sonra son genel nüfus sayımındaki rakam kalan milletvekili sayısına bölünecek ve il nüfusunun bu sayıya bölünmesi ile her ilin çıkaracağı milletvekili sayısı belli olacaktı. Çıkaracağı milletvekili sayısı 18’e kadar olan iller bir seçim çevresi, sayısı 19’dan 35’e kadar olanlar iki; 36 ve daha fazla milletvekili düşenler ise üç seçim çevresine ayrıldılar. Bu düzenlemeyle İstanbul üç, Ankara ve İzmir ikişer seçim çevresine bölündü, öteki illerin her biri ise birer seçim çevresi olarak düzenlendi. Demokratik Sol Parti'nin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi, seçim bölgesi barajını ve Türkiye Milletvekilliği adı altında 100 yeni milletvekili seçilmesini öngören düzenlemeleri iptal etti; bu iptal karşısında, TBMM'nin üye sayısı 550'ye çıkarılarak seçime gidildi.7 maddede seçim barajı tartışması , CNN Türk, 08.12.2014. == Sonuç == 12 siyasi partinin katıldığı seçimlerde Büyük Birlik Partisi adayları, ANAP listelerinden (7 BBP'li milletvekili seçildi), Sosyalist İktidar Partisi ve Birleşik Sosyalist Parti, HADEP listelerinden seçime girdiler. 79 ildeki 83 seçim çevresinde düzenlenen 1995 milletvekilliği seçimiyle birlikte 4 ilçe ve 41 beldede yerel idareler ara seçimi yapıldı. Seçime ayrıca aşağıdaki 59 seçim bölgesinden 165 bağımsız aday katıldı. {| class="wikitable" Bölge # Adana 5 Adıyaman 2 Ağrı 2 Aksaray 1 Amasya 2 Ankara 15 Ankara-1 7 Ankara-2 8 Antalya 1 Aydın 1 Balıkesir 1 Batman 3 Bayburt 1 Bitlis 2 Bursa 3 Seçimlerden birinci parti olarak Refah Partisi çıktı, oyların yüzde 21,4’ünü alan RP 158 milletvekili kazandı. Anavatan Partisi 132, Doğru Yol Partisi 135, Demokratik Sol Parti 76, Cumhuriyet Halk Partisi de 49 milletvekilliğine sahip oldular. Kurulduğundan itibaren medyadan büyük destek gören Yeni Demokrasi Hareketi (YDH) bu ilgiye rağmen katıldığı 1995 genel seçimlerinde büyük bir hezimete uğradı, aldığı 133,889 oyla, %0,48'lik oy oranında kaldı. Seçimlerden hemen sonra başlayan hükûmet kurma girişimleri sırasında Refah Partisi genel başkanı Necmettin Erbakan önce ANAP ile koalisyon kurmayı denedi, bu olmayınca, seçimlerden yaklaşık iki ay sonra ANAP-DYP koalisyonu (ANAYOL) kuruldu. Ancak bu koalisyon, hem iki partinin genel başkanları arasındaki geçimsizlik, hem de Anayasa Mahkemesi'nin güvenoylamasını iptal etmesi nedeniyle kısa sürede sona erdi. 28 Haziran 1996'da, Necmettin Erbakan'ın başkanlığında, RP ile DYP arasında Refahyol hükûmeti kuruldu ve 8 Temmuz'da güvenoyu aldı. Fakat bu hükûmet 28 Şubat 1997 tarihindeki Millî Güvenlik Kurulu kararları sonrasında istifaya zorlandı. Haziran 1997'de istifa eden Refahyol hükûmetinin yerine, ANAP lideri Mesut Yılmaz'ın başbakan olduğu, Anavatan Partisi, Demokratik Sol Parti ve Demokrat Türkiye Partisi'ın katıldığı ANASOL-D Hükûmeti kuruldu. Haziran 1998'de ANASOL-D Hükûmeti olarak bilinen 55. Hükûmet'in Başbakanı Mesut Yılmaz ile bu hükûmeti dışarıdan destekleyen Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Deniz Baykal arasında yapılan görüşmeler sonunda varılan mutabakatla, Aralık 2000'de yapılması gereken milletvekilliği seçiminin yerel seçimlerle birleştirilerek 18 Nisan 1999 tarihinde yapılması kararlaştırıldı. 30 Temmuz 1998 tarihinde TBMM Genel Kurulu, erken genel seçimlerle yerel seçimlerin 18 Nisan 1999 tarihinde birleştirilerek yapılmasına karar verdi. Oylamaya katılan 497 milletvekilinden 486'sı kabul, 11'i ise ret oyu kullandı.Ve, seçim kararı çıktı , Milliyet, 31 Temmuz 1998. Seçim kararının alınmasından kısa süre sonra patlak veren Türkbank Skandalı'yla CHP, ANASOL-D Hükûmeti'nden desteğini çekti. 25 Kasım 1998 tarihinde, CHP, Fazilet Partisi ve Doğru Yol Partisi'nin verdikleri gensorunun TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmesiyle Cumhuriyet tarihinin en uzun ömürlü azınlık hükûmeti olan ANASOL-D Hükûmeti düştü. Mesut Yılmaz istifasını Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e sundu. Yaklaşık 1,5 aylık bir süreçten sonra, 18 Nisan seçimlerine kadar görev yapacak olan Bülent Ecevit başkanlığındaki 56. Hükûmet kuruldu. 1995 genel seçimlerinin sonuçları: Kayıtlı Seçmen Sayısı 34.155.981 Oy Kullanan Seçmen Sayısı 29.101.469 Katılım Oranı (%) %85,2 Geçerli Oy Sayısı 28.040.392 Geçersiz Oy Sayısı 1.061.077 Gümrük Kapıları Geçerli Oy Sayısı 86.601 Toplam Geçerli Oy Sayısı 28.126.993 Milletvekili Sayısı 550 Parti Parti Genel Başkan Oy % +/– Sandalye +/– Refah Partisi Necmettin Erbakan 6.012.450 21,38 4,51 158 96 Anavatan Partisi Mesut Yılmaz 5.527.288 19,65 4,36 132 17 Doğru Yol Partisi Tansu Çiller 5.396.009 19,18 7,85 135 43 Demokratik Sol Parti Bülent Ecevit 4.118.025 14,64 3,90 76 69 Cumhuriyet Halk Partisi1 Deniz Baykal 3.011.076 10,71 49 %10 seçim barajı %10 seçim barajı %10 seçim barajı %10 seçim barajı %10 seçim barajı %10 seçim barajı %10 seçim barajı %10 seçim barajı Milliyetçi Hareket Partisi2 Alparslan Türkeş 2.301.343 8,18 0 Halkın Demokrasi Partisi Murat Bozlak 1.171.623 4,17 0 Bağımsızlar Bağımsızlar 133.895 0,48 0,35 0 Yeni Demokrasi Hareketi Cem Boyner 133.889 0,48 0 Millet Partisi Aykut Edibali 127.630 0,45 0 Yeniden Doğuş Partisi Hasan Celal Güzel 95.484 0,34 0 İşçi Partisi Doğu Perinçek 61.428 0,22 0 Yeni Parti Yusuf Bozkurt Özal 36.853 0,13 0 Toplam Toplam Toplam 28.126.993 100 550 === İllere Göre Seçim Sonuçları === İllere göre 24 Aralık 1995 genel seçim sonuçları; İl RP % ANAP % DYP % DSP % CHP % Diğer % Toplam Adana 17 158.680 16,69 157.542 16,57 165.837 17,44 178.461 18,77 74.898 7,87 215.289 22,64 950.707 Adıyaman 5 64.205 32,55 29.104 14,75 36.641 18,57 5.687 2,88 21.454 10,87 40.151 20,35 197.242 Afyon 7 74.918 22,22 61.084 18,11 94.325 27,97 30.883 9,16 27.823 8,25 48.102 14,26 337.135 Ağrı 5 39.489 30,70 23.669 18,40 17.503 13,61 2.132 1,65 4.693 3,64 41.113 31,96 128.599 Aksaray 4 42.686 29,62 26.010 18,05 26.679 18,51 11.764 8,16 10.951 7,59 26.004 18,04 144.094 Amasya 4 43.203 23,30 31.468 16,97 31.459 16,96 18.858 10,17 32.323 17,43 28.103 15,15 185.414 Ankara 28 385.966 20,88 399.513 21,61 242.135 13,10 261.707 14,15 311.701 16,86 247.300 13,37 1.848.322 Antalya 10 83.363 13,23 91.881 14,65 166.368 26,53 42.702 6,81 145.189 23,15 97.487 15,54 626.990 Ardahan 2 7.643 13,19 5.737 9,90 15.549 26,84 8.826 15,23 10.032 17,32 10.130 17,49 57.917 Artvin 3 15.188 14,51 29.499 28,18 23.687 22,62 9.755 9,32 16.167 15,44 10.362 9,90 104.658 Aydın 8 40.694 8,65 105.224 22,38 135.591 28,85 75.510 16,06 48.533 10,32 64.409 13,70 469.961 Balıkesir 9 92.662 14,96 120.509 19,46 178.961 28,90 120.864 19,51 57.075 9,21 49.138 7,93 619.209 Bartın 3 13.750 12,37 21.757 19,58 24.059 21,65 36.875 33,19 7.279 6,55 7.373 6,63 111.093 Batman 4 30.432 25,76 18.266 15,46 16.939 14,34 1.755 1,48 2.051 1,73 48.671 41,20 118.114 Bayburt 2 14.341 38,50 10.494 28,17 5.410 14,52 523 1,40 1.232 3,30 5.247 14,08 37.247 Bilecik 2 16.295 15,80 17.027 16,51 33.169 32,17 17.206 16,68 10.794 10,46 8.613 8,35 103.104 Bingöl 3 40.062 51,55 11.187 14,39 9.913 12,75 809 1,04 4.033 5,19 11.698 15,05 77.702 Bitlis 4 23.361 29,00 18.638 23,14 12.190 15,13 2.213 2,74 1.977 2,45 22.162 27,51 80.541 Bolu 6 80.319 26,51 71.398 23,56 54.668 18,04 54.234 17,90 15.913 5,25 26.444 8,72 302.976 Burdur 3 19.304 13,34 31.259 21,61 38.042 26,30 23.634 16,34 14.862 10,27 17.501 12,10 144.602 Bursa 14 187.077 18,76 215.920 21,65 244.831 24,55 210.010 21,06 58.353 5,85 80.951 8,11 997.142 Çanakkale 5 27.188 9,99 57.365 21,09 84.641 31,12 49.705 18,27 30.383 11,17 22.690 8,34 271.972 Çankırı 3 27.861 27,17 21.983 21,44 20.134 19,63 5.394 5,26 4.670 4,55 22.476 21,92 102.518 Çorum 6 92.056 30,42 41.041 13,56 47.453 15,68 16.138 5,33 57.987 19,16 47.927 15,83 302.602 Denizli 7 43.257 10,33 85.053 20,32 127.874 30,56 61.070 14,59 55.779 13,33 45.364 10,84 418.397 Diyarbakır 10 62.049 18,80 45.612 13,82 35.754 10,83 8.643 2,61 6.501 1,97 171.430 51,95 329.989 Edirne 4 12.583 5,29 33.803 14,22 68.602 28,87 80.037 33,68 29.060 12,23 13.497 5,68 237.582 Elazığ 5 95.948 41,83 27.458 11,97 55.121 24,03 4.308 1,87 18.061 7,87 28.429 12,39 229.325 Erzincan 4 33.532 32,32 10.772 10,38 10.327 9,95 1.883 1,81 27.729 26,73 19.482 18,78 103.725 Erzurum 8 125.882 38,69 49.571 15,23 50.606 15,55 9.544 2,93 14.794 4,54 74.921 23,08 325.318 Eskişehir 6 56.079 14,46 61.180 15,87 89.508 23,09 96.175 24,81 42.494 10,96 42.151 10,87 387.587 Gaziantep 9 100.286 23,75 71.857 17,01 57.678 13,66 68.413 16,20 44.108 10,44 79.883 18,91 422.225 Giresun 5 45.338 21,22 80.307 37,59 30.030 14,05 19.617 9,18 19.826 9,28 18.484 8,65 213.602 Gümüşhane 2 19.808 32,06 15.914 25,76 9.499 15,37 1.690 2,73 4.508 7,29 10.346 16,75 61.765 Hakkâri 2 3.085 5,98 6.311 12,24 9.805 19,01 1.007 1,95 1.375 2,66 29.977 58,14 51.560 Hatay 10 96.355 18,47 75.863 14,54 99.922 19,15 40.312 7,72 114.417 21,93 94.689 18,15 521.558 Iğdır 2 4.716 9,40 2.739 5,45 9.922 19,77 7.134 14,22 3.507 6,99 22.149 44,15 50.167 Isparta 5 32.638 16,11 27.963 13,80 81.707 40,34 8.855 4,37 15.323 7,56 36.011 17,78 202.497 İçel 12 65.563 10,67 114.442 18,63 108.612 17,68 81.504 13,27 88.604 14,42 155.438 25,30 614.163 İstanbul 61 997.935 23,92 916.512 21,97 641.825 15,38 764.258 18,32 485.551 11,64 364.378 8,73 4.170.459 İzmir 24 134.964 8,42 302.148 18,85 382.411 23,85 391.066 24,39 222.264 13,86 170.041 10,60 1.602.894 Kahramanmaraş 8 134.331 36,81 72.368 19,83 60.434 16,56 9.792 2,68 33.813 9,26 54.120 14,83 364.858 Karabük 3 27.834 21,88 20.525 16,14 31.686 24,91 22.802 17,93 8.431 6,62 15.889 12,49 127.167 Karaman 3 35.369 33,42 13.175 12,45 14.617 13,81 17.665 16,69 10.509 9,93 14.488 13,69 105.823 Kars 4 23.413 20,45 14.129 12,34 21.104 18,43 18.721 16,35 10.754 9,39 26.362 23,02 114.483 Kastamonu 5 23.548 10,94 40.903 19,01 59.311 27,57 42.322 19,67 12.146 5,77 36.894 17,15 215.124 Kayseri 9 149.600 33,05 64.757 14,30 65.927 14,56 47.776 10,55 30.502 6,74 93.971 20,76 452.533 Kırıkkale 4 45.485 30,15 33.677 22,32 19.416 12,87 14.156 9,38 14.156 9,38 23.926 15,86 150.816 Kırklareli 4 8.913 4,89 34.584 18,98 46.963 25,78 50.709 27,83 25.912 14,22 15.068 8,27 182.149 Kırşehir 3 21.632 18,57 24.351 20,90 16.901 14,50 9.640 8,27 13.500 11,58 30.458 26,14 116.482 Kilis 2 12.248 25,72 6.114 12,84 17.716 37,20 2.731 5,73 4.533 9,52 4.269 8,96 47.611 Kocaeli 9 174.390 31,67 88.161 16,01 74.095 13,45 103.131 18,73 57.661 10,47 53.048 9,63 550.486 Konya 16 339.278 41,73 108.234 13,31 116.767 14,36 68.525 8,42 47.808 5,88 132.306 16,27 812.918 Kütahya 6 79.713 24,53 71.190 21,91 79.154 24,36 37.922 11,67 16.227 4,99 40.645 12,51 324.851 Malatya 7 107.218 37,16 66.262 22,96 23.503 8,14 11.400 3,95 40.252 13,95 39.841 13,81 288.476 Manisa 11 88.159 13,14 132.489 19,75 179.108 26,70 120.571 17,97 66.052 9,84 84.208 12,55 670.587 Mardin 6 33.970 20,02 37.784 22,27 33.475 19,73 2.962 1,74 7.695 4,53 53.753 31,68 169.639 Muğla 6 17.297 5,05 71.778 20,97 120.951 35,33 45.810 13,38 48.505 14,17 37.933 11,08 342.274 Muş 4 32.754 29,68 18.167 16,46 12.317 11,16 3.250 2,94 4.747 4,30 39.087 35,42 110.322 Nevşehir 3 39.132 28,36 25.798 18,70 22.873 16,58 9.733 7,05 14.035 10,17 26.383 19,12 137.954 Niğde 4 31.679 22,56 18.328 13,05 33.387 23,78 13.055 9,30 16.649 11,86 27.266 19,42 140.364 Ordu 8 60.253 17,87 100.929 29,94 43.346 12,85 71.575 21,23 25.655 7,61 35.336 10,48 337.094 Rize 4 38.929 23,86 88.839 54,46 17.799 10,91 5.673 3,47 5.515 3,38 6.345 3,89 163.100 Sakarya 7 110.867 28,24 97.195 24,76 76.604 19,51 54.301 13,83 17.918 4,56 35.637 9,07 392.522 Samsun 11 130.717 22,15 132.284 22,42 113.589 19,25 104.797 17,76 46.399 7,86 62.150 10,53 589.936 Siirt 3 19.706 27,96 10.034 14,23 7.077 10,04 1.456 2,06 6.032 8,55 26.165 37,12 70.470 Sinop 3 21.619 17,90 25.723 21,30 23.313 19,31 23.025 19,07 10.581 8,76 16.451 13,62 120.712 Sivas 7 118.437 39,26 70.648 23,42 31.972 10,59 11.707 3,88 42.866 14,21 25.994 8,61 301.624 Şanlıurfa 9 92.095 26,18 60.090 17,08 88.071 25,03 6.822 1,93 7.926 2,25 96.727 27,50 351.731 Şırnak 3 5.509 8,32 9.175 13,86 19.399 29,30 1.865 2,81 5.868 8,86 24.379 36,82 66.195 Tekirdağ 5 19.869 6,97 54.951 19,29 70.802 24,86 94.797 33,28 27.887 9,79 16.461 5,78 284.767 Tokat 7 96.278 30,71 49.821 15,89 48.605 15,50 15.969 5,09 49.796 15,88 53.017 16,91 313.486 Trabzon 8 93.894 26,27 119.306 33,38 45.603 12,75 39.659 11,09 23.203 6,49 35.751 10,00 357.416 Tunceli 2 961 2,66 3.295 9,13 6.048 16,77 1.358 3,76 8.434 23,38 15.966 44,27 36.062 Uşak 3 23.285 13,98 27.886 16,74 33.967 20,39 39.801 23,90 21.393 12,84 20.195 12,12 166.527 Van 6 51.755 23,74 36.173 16,59 21.662 9,93 4.437 2,03 5.093 2,33 98.851 45,35 217.971 Yalova 2 15.139 18,85 19.634 24,45 18.488 23,02 12.939 16,11 6.901 8,59 7.194 8,95 80.295 Yozgat 6 86.528 36,01 52.839 21,99 26.437 11,00 9.199 3,82 24.566 10,22 40.710 16,94 240.279 Zonguldak 6 49.885 14,28 60.612 17,35 58.135 16,64 134.811 38,60 26.882 7,69 18.890 5,40 349.215 Türkiye Toplamı 550 6.012.450 21,38 5.527.288 19,65 5.396.009 19,18 4.118.025 14,64 3.011.076 10,70 4.062.145 14,44 28.126.993 == Kaynakça == Türkiye, 1995 Kategori:Türkiye'de genel seçimler