Çarkıfelek (bitki)

küçükresim|sağ|260px|Passiflora caerulea türünün çarkı andıran çiçeği küçükresim|sağ|260px|Passiflora incarnata türünün çarkı andıran çiçeği Çarkıfelek (Passiflora), çarkıfelekgiller (Passifloraceae) familyasından 550'den fazla türden oluşan asma ya da sarmaşık tipte bitki cinsi. Değirmen çarkını andıran çiçeklerinden dolayı Türkçede "çarkıfelek" (feleğin çarkı) adını almıştır. Farsçada ise saate benzerliğinden dolayı "saat" (ساعت) adı kullanılır. Bazı türleri yenebilir meyveleri için tropikal bölgelerde ziraati yapılırken, bazıları da çiçeklerinden dolayı bahçe ve kameriye örtü bitkisi olarak kullanılır. küçükresim|sağ|280px|Çarkıfelek; çiçeği ve meyvesi. == Besin olarak tüketimi == Yenebilir meyveleri olan türleri içinde çarkıfelek (P. edulis 'in meyvesi) başta olmak üzere P. ligularis, P. incarnata, P. quadrangularis, P. foetida, P.caerulea, P. tripartita var. mollissima P. tarminiana, P.laurifolia ve P. maliformis sayılabilir. Meyvelerinin herhangi bir zararlı etkisi bulunmamakla birlikte, yenebilen meyvelere sahip bütün Passiflora türleri için günde 2 taneden fazla meyvelerinden yenmesi tavsiye edilmemektedir. Zira çok aşırı tüketimi uyku, halsizlik gibi sorunlara neden olabilmektedir. Bununla birlikte meyvelerinin tamamen olgunlaştıktan sonra yenilip toplanması tavsiye edilir; zira bitkinin yapraklarında bulunan siyanid glukosid maddesi meyvelerinde de bulunmaktadır. Ancak bu oran yapraklarındakinden düşüktür ve olgunlaşmış veya dalından düşmüş meyvelerde en düşük ve zararsız düzeydedir. Bitkinin yaprakları stres ve endişeyi azaltıcı olduğu düşünülen çay yapımında kullanılsa da, yapraklarında bulunan siyanid glukosit maddesinin toksik ve zararlı etkisi sebebiyle az tüketilmesi gerekmektedir. Ayrıca hamile olanlarda, bebek emzirenlerde, 6 aydan küçük çocuklarda bu konuda çok fazla bir araştırma yapılmadığı için, etkileri bilinmediği için, yapraklarının hiç kullanılmaması meyvelerinin ise bu gruplar için mümkün olduğunca az tüketilmesi tavsiye edilir. Bunun dışında özellikle yapraklarının alkollü içecekler ve reçeteli sedatiflerle (sinirleri yatıştıran ilaçlarla) birlikte doktora danışmadan kullanılması tavsiye edilmez. Zira bitkinin bu ilaçlarla etkileşime geçip etkisini arttırıcı özelliği bulunmaktadır. Ayrıca bitkinin valeria ve kava bitkileri ile birlikte yapraklarının kullanılması halinde bu bitkilerin etkisini arttıracağı ve buna göre kullanılması gereği unutulmamalıdır. Ayrıca passiflora capsularis gibi bazı türlerin meyvesi yenilmemekle bu konuda gözönünde tutulmalıdır. == Üretimi == Tohumdan veya çelikten çoğaltılması yapılır. Asma sülüğü gibi helezonik tutmaçlarla tutunarak hızlı büyür. Çoğu sıcak iklim bitkisidir. P. incarnata türü soğuğa en dayanıklı türlerden biri olarak kabul edilir. == Ekolojik Özellikleri== Sarmaşık balözü bezleri yardımıyla karıncaları kendine çekerek savunma saglar.. == Türler == * ‡ Passiflora actinia Hook. * Passiflora adenopoda * Passiflora affinis * ‡ Passiflora alata Curtis * ¶ Passiflora altebilobata Hemsl. * ‡ Passiflora ambigua Hemsl. ex Hook.f. * Passiflora amethystina * Passiflora amoena L.K.Escobar * ‡ Passiflora ampullacea Harms * Passiflora andina (H.Karst.) Killip * Passiflora anfracta Mast. & André * ‡ Passiflora antioquiensis H.Karst * Passiflora arbelaezii L.Uribe * Passiflora arborea Spreng. * ‡ Passiflora arida (Mast. & Rose) Killip * ¶ Passiflora aurantia G.Forst. * ¶ Passiflora aurantioides (K. Schum.) Krosnick * Passiflora auriculata Kunth * Passiflora biflora * Passiflora bogotensis Benth * Passiflora brachyantha L.K.Escobar * Passiflora bryonioides * ‡ Passiflora caerulea L. * Passiflora capsularis * Passiflora ciliata * Passiflora cincinnata * ¶ Passiflora cinnabarina Lindl. * Passiflora cirrhiflora A.Juss. * Passiflora citrina J.M.MacDougal * Passiflora clypeophylla * Passiflora coactilis Killip * ‡ Passiflora coccinea Aubl. * ¶ Passiflora cochinchinensis Spreng. * Passiflora colimensis Mast. & Rose ex Rose * Passiflora complanata J.M.MacDougal in edit * Passiflora coriacea Juss. * ‡ Passiflora cumbalensis Harms * Passiflora cuneata Willd. * ¶ Passiflora cupiformis Mast. * Passiflora cuspidifolia Harms * Passiflora deidamioides Harms * Passiflora deltoifolia Holm-Niels. & J.E.Lawesson * Passiflora dolichocarpa Killip * Passiflora discophora P.Jørg. & J.E.Lawesson * ¶ Passiflora eberhardtii Gagnep. * Passiflora edmundoi Sacco * † Passiflora edulis Sims * Passiflora eggersii Harms * Passiflora eichleriana Mast. * Passiflora eglandulosa * Passiflora exsudans Zucc. * Passiflora foetida * Passiflora fruticosa Killip * Passiflora galbana Masters * Passiflora gardneri Masters * Passiflora gibertii N. E. Br. * Passiflora glandulosa Cav. * Passiflora goniosperma Killip * Passiflora gracillima Killip * Passiflora guatemalensis S. Wats. * Passiflora haematostigma Mast. * Passiflora hahnii Mast. * Passiflora harlingii Holm-Niels. * ¶ Passiflora henryii Hemsl. * Passiflora herbertiana * Passiflora hirtiflora P.Jørg. & Holm-Niels. * ¶ Passiflora hollrungii K.Schum. * Passiflora holosericea * Passiflora hyacinthiflora Planch. & Linden * ‡ Passiflora incarnata L. * Passiflora indecora Kunth * Passiflora insignis Hook. * Passiflora jamesonii L. H.Bailey * Passiflora jatunsachensis M.Schwerdtfeger * ¶ Passiflora jiangfengensis S.M. Hwang and Q. Huang * Passiflora jorullensis Kunth. * ¶ Passiflora jugorum W.W.Sm. * Passiflora juliana * Passiflora kermesina Link & Otto * ¶ Passiflora kuranda Krosnick * ¶ Passiflora kwangtungensis Merr. * Passiflora lanata Poir. * Passiflora lancifolia * † Passiflora laurifolia L. * ¶ Passiflora leschenaultii DC. * Passiflora ligularis * Passiflora linda Panero * Passiflora lindeniana Planch. ex Triana & Planch. * Passiflora loefgrenii Vitta * Passiflora loxensis Killip & Cuatrec. * Passiflora lutea * Passiflora luzmarina P.Jørg. * Passiflora macdougaliana S.Knapp & J.Mallet * Passiflora macfadyenii * Passiflora macrophylla Spruce ex Mast. * Passiflora macvaughiana * † Passiflora maliformis L. * Passiflora manicata * Passiflora membranacea Benth. * Passiflora menispermifolia Kunth * Passiflora microstipula L.E.Gilbert & J.M.MacDougal * Passiflora miersii Mast. * Passiflora miniata Vanderpl. * Passiflora misera Kunth * Passiflora mixta * ¶ Passiflora moluccana Reinw. ex Blume * Passiflora monadelpha P.Jørg. & Holm-Niels. * Passiflora morifolia * Passiflora mucronata * Passiflora multiflora * Passiflora murucuja * ¶ Passiflora napalensis Wall. * ‡ Passiflora nitida Kunth.- bell apple * Passiflora obtusifolia * Passiflora odontophylla Harms ex Glaz. * Passiflora oerstedii Mast. * Passiflora organensis Gardner * Passiflora ovalis Vell. * Passiflora palenquensis Holm-Nielsen & Lawesson * Passiflora pallens * Passiflora pallida * ¶ Passiflora papilio H.L.Li * Passiflora pardifolia Vanderpl. * Passiflora pectinata Griseb. * Passiflora penduliflora Bert. ex DC. * ¶ Passiflora perakensis Hallier f. * ‡ Passiflora pergrandis Holm-Nielsen & Lawesson * Passiflora picturata Ker Gawl. * Passiflora pilosa Ruiz & Pavon ex DC. * † Passiflora pinnatistipula Cav. * Passiflora pittieri Mast. * Passiflora platyloba Killip * Passiflora pohlii Mast. * Passiflora popenovii Killip * Passiflora punctata L. * Passiflora pusilla J.M.MacDougal * Passiflora pyrrhantha Harms * † Passiflora quadrangularis L. * Passiflora quetzal J.M.MacDougal * Passiflora racemosa * Passiflora reflexiflora Cav. * Passiflora retipetala Mast. * Passiflora rhamnifolia Mast. * Passiflora roseorum Killip * Passiflora rubra L. * Passiflora sanctae-barbarae Holm-Nielsen & Jørgensen * Passiflora sanguinolenta Mast. * ‡ Passiflora schlimiana Triana & Planch. * ‡ Passiflora seemannii Griseb. * Passiflora sexocellata * Passiflora sexflora Juss. * Passiflora serratifolia * Passiflora serratodigitata * Passiflora setacea DC. * ¶ Passiflora siamica Craib * Passiflora sicyoides Schlecht. & Cham. * Passiflora smilacifolia J.M.MacDougal * Passiflora sodiroi Harms * Passiflora speciosa Gardner * Passiflora sprucei Mast. * Passiflora suberosa * Passiflora subpeltata * Passiflora subpurpurea Jørgensen & Holm-Nielsen * ¶ Passiflora sumatrana Blume * Passiflora tarminiana * Passiflora telesiphe Knapp & Mallet * ¶ Passiflora tetrandra Banks & Sol. ex DC * Passiflora tenuifila * Passiflora tenuiloba * Passiflora tica Gómez-Laurito & L.D.Gómez * ¶ Passiflora tonkinensis W.J.de Wilde * Passiflora trialata Feuillet & J.M.MacDougal * Passiflora tridactylites * Passiflora trinervia (Juss.) Poir * Passiflora trinifolia * Passiflora tripartita ** Passiflora tripartita var. mollissima * Passiflora trisecta Mast. * Passiflora trochlearis Jørgensen * Passiflora tulae * Passiflora ulmeri Schwerdtfeger * Passiflora umbilicata (Griseb.) Harms * Passiflora urbaniana Killip * Passiflora vellozii Gardner * Passiflora viridescens L.K. Escobar * Passiflora viridiflora' * Passiflora vitifolia * Passiflora xiikzodz * ¶ Passiflora xishuangbannaensis Krosnick * Passiflora yucatanensis * Passiflora zamorana Killip == Melez Türler == * Passiflora ×allardii Lynch (P. caerulea × quadrangularis) * Passiflora ×belotii Pépin (P. alata × caerulea) * Passiflora ×colvillii Sweet (P. incarnata × caerulea) * Passiflora ×decaisneana G.Nicholson (P. alata × quadrangularis) * Passiflora ×exoniensis Mast. (P. antioquiensis × tripartita var. mollissima) * Passiflora ×kewensis Nicholson (P. caerulea × kermesina) * Passiflora ×lawsoniana Mast. (P. alata × racemosa) * Passiflora ×loudonii Loudon (P. racemosa × kermesina) * Passiflora ×smythiana Mast. (P. manicata × tripartita var. mollissima) * Passiflora ×violacea Loisel. (P. racemosa × caerulea) == Meyve galerisi == Resim:Passion fruits - whole and halved.jpg|Passiflora edulis Resim:Sweet granadillas (Passiflora ligularis) - whole and cross section.jpg|Passiflora ligularis Resim:Passiflora vitifolia Kunth 002.jpg|Passiflora vitifolia Resim:Badea.jpg|Passiflora quadrangularis Resim:Passiflora caerulea (2005 10 08) - vrucht open (2).jpg|Passiflora caerulea Resim:Maliformis.jpg|Passiflora maliformis Resim:P foetida fruit.jpg|Passiflora foetida Resim:Curuba.jpg|Passiflora tripartita var. mollissima == Kaynakça == Özellikle bitkinin tıbbi etkileri için bakınız. * http://www.minddisorders.com/Ob-Ps/Passionflower.html * http://www.gardenguides.com/130979-passiflora-remedies.html * http://www.wisegeek.com/what-are-the-medicinal-uses-of-passiflora- incarnata.htm * http://medicinalplants.us/passionflower-clinical-use-dosage * http://www.ehow.com/info_8369978_passiflora-dangers.html == Kaynakça == === Dipnotlar === Kategori:Monoamin oksidaz inhibitörleri Kategori:Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar