Tohar dilleri

Toharca veya Tohar dilleri, Hint-Avrupa dil ailesinin soyu tükenmiş bir dalıdır. Dil, Tarım Havzası'nın (günümüz Sincan, Çin) kuzeyindeki vaha kentlerinde ve Lop Çölü'nde bulunmuş M.S. 6. yüzyıldan 8. yüzyıla kadar uzanan el yazmalarıyla bilinmektedir. Bu dil ailesinin 20. yüzyılın başlarında keşfedilmesi, eskiden kabul görmüş Hint-Avrupa dil ailesinin centum ve satem dilleri olarak Doğu ve Batı kollarına bölünebileceği teorisine zıtlık oluşturmuş ve aile üzerine yürütülen çalışmaların yeniden canlandırılmasını sağlamıştır. İlk araştırmacılar dili kullanmış insanları Eski Baktriya'da (Toharistan) yaşamış bir halk olan Tokharoi'ler ile bağdaşlaştırdıklarından ötürü dil "Toharca" olarak adlandırılmıştır. Bu tanımlama günümüzde genel olarak hatalı kabul edilmekle birlikte, isim hala kullanılmaktadır. == Keşif ve tarihçe == küçükresim|sol| Tarim Havzasında Tohar dilleri A (mavi), B (kırmızı) ve C (yeşil). 20\. yüzyılın başlarında Tarım havzasının Aurel Stein tarafından arkeolojik olarak keşfedilmesi ile MS 6. yüzyıldan 8. yüzyıla tarihlenen, bilinmeyen bir dilde yazılmış el yazması parçalarının bulunması sonucunda Tohar dillerinin ve alfabesinin varlığı ortaya çıktı.Deuel, Leo. 1970. Zamanın Ahit'i, ch. XXI, sf. 425-455. Baltimore, Pelikan Kitapları. Orj. publ. Knopf, NY, 1965. Çok geçmeden, bu yazmaların aslen o dönemlerde bilinmeyen bir Hint-Avrupa dili dalına, Tohar dillerine, ait olduğu ve birbirinden farklı iki dilde yazılmış olduğu anlaşıldı: * Toharca A (Doğu Toharca; kendi dilindeki adı "ārśi"), Karaşehir (eski Agni, Çince Yanqi) ve Turfan bölgelerinde bulunmuştur. * Toharca B (Batı Toharca), Kuça ve Toharca A konuşan bölgelerde bulunmuştur Tarım Havzası'nın güneydoğusunda yer alan Krorän ve Niya'da bulunmuş ve 3. yüzyıla tarihlenen Prakritçe yazılmış belgelerde Toharca ile ilgili bir dilden geçmiş pek çok ismin varlığı sonucunda Toharca C olarak anılacak başka bir Tohar dili daha keşfedilmiştir. Krorän’de bulunmuş ve tamamen Toharca C ile yazılmış belgeler 2018’de yayınlanmıştır. Toharca muhtemelen 840'tan sonra, Moğolistan'dan Kırgızlar tarafından sınır dışı edilen Uygurlar'ın Tarım Havzası'na yerleşmesi sonucunda ölmüştür. Bu teori, Toharca metinlerinin Uygurcaya çevirisinin keşfi ile desteklenmektedir. Bazı Çince kelimeler Toharca kökenlidir. Eski Çincede bal manasına gelen *mjit (; mì) kelimesinin Ön Tohar dilindeki *ḿət kelimesinden türediği düşünülmektedir. Pek çok modern Hint-Avrupa dilinde benzer sözcükler bal ve bal şarabı manasında kullanılmaktadır.; ; ; GSR 405r; Proto-Tocharian and Tocharian B forms from . == Diğer Hint-Avrupa dilleri ile karşılaştırılması == Toharca kelime örnekleri Türkçe Toharca A Toharca B Grekçe Sanskritçe Latince Proto-Cermence Gotça Eski İrlandaca bir sas ṣe heîs, hen haykas oynos ainaz ainz haon iki wu wi dúo dvā́ duo *twai twái dá üç tre trai treîs tráyas trēs *þrīz þreis trí dört śtwar śtwer téttares, téssares catvā́ras, catúras quattuor *fedwōr fidwōr cethair beş päñ piś pénte páñca quīnque *fimf fimf cóic altı ṣäk ṣkas héx ṣáṣ sex *sehs saihs sé yedi ṣpät ṣukt heptá saptá septem *sebun sibun secht sekiz okät okt oktṓ aṣṭáu, aṣṭá octō *ahtōu ahtau ocht dokuz ñu ñu ennéa náva novem *newun niun noí on śäk śak déka dáśa decem *tehun taihun deich yüz känt kante hekatón śatām centum *hundą hund cét baba pācar pācer patḗr pitṛ pater *fadēr fadar athair anne mācar mācer mḗtēr mātṛ mater *mōdēr mōdar máthair erkek kardeş pracar procer phrā́tēr bhrātṛ frāter *brōþēr brōþar bráthair kız kardeş ṣar ṣer éor svásṛ soror *swestēr swistar siur at yuk yakwe híppos áśva- equus *ehwaz aiƕs ech inek ko keu boûs gaúṣ bōs *kūz (OE cū) bó ses vak vek épos vāk vōx *wōhmaz (Du gewag) foccul isim ñom ñem ónoma nāman- nōmen *namô namō ainmm süt sağmak mālkā mālkant amélgein mulgēre *melkaną miluks bligid (MIr) == Ayrıca bakınız == * Dil aileleri * Toharlar == Kaynakça == == Dış bağlantılar == * Tohar alfabesi (Omniglot'tan) * Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien (TITUS): ** Tohar alfabesi ** Toharca A ve B için eşlenik tablolar ** Toharca A el yazmaları, Berlin Turfan Koleksiyonundan * Mark Dickens, "Toharca hakkında bilmek istediğiniz her şey" * Austin Texas Üniversitesi'nden Çevrimiçi Toharca * DQ Adams'ın A Dictionary of Tocharian B'ye dayanan çevrimiçi Toharca B sözlüğü (1999) * Toharca B Swadesh listesi (Vikisözlükten) * Resimler, transkripsiyonlar ve (çoğu durumda) çeviriler ve diğer bilgilerle birlikte Viyana Üniversitesi'nden Toharca El Yazmaları'nın kapsamlı baskısı * Toharca A yazılarının transkriptleri. * Kategori:Asya kökenli ölü diller Kategori:Orta Asya Kategori:Çin'deki diller Kategori:Hint- Avrupa dil ailesi Kategori:Orta Çağ dilleri Kategori:Toharlar