İspanyolcada fiil çekimi

Bu madde İspanyolca'daki kipleri ve düzenli ve bazı yaygın düzensiz fiil çekimlerini örneklerle birlikte bulundurur. Düzensiz fiiller hakkında daha fazla bilgi için İspanyolcada düzensiz fiiller maddesine bakınız. Tablolar yalnızca yalın eylemleri içerip; birleşik fiilleri (yardımcı fiiller vasıtasıyla oluşan ögeler) ve edilgen çatıdaki yapıları içermez. Eylemin devam ettiğini bildiren cümlelerde estar + fiilin ulaç hâli kullanılır. Türkçede bulunmayan present perfect tense için ise haber + fiilin ortaç hâli kullanılır. Ortaç bu şekilde kullanılırsa, istisnasız her zaman -o ile biter. Eğer sıfat olarak kullanılıyorsa ismin cinsiyet ve tekillik-çoğulluk durumuna bakılır. Aynı şekilde ser ile edilgen yapılı bir cümle varsa, özneye göre de değişime uğrar. (Örn. La carta fue escrita ayer 'Mektup dün [yazıldı]'). Durum bildiren estar ile edilgen yapılı bir cümle varsa da aynı değişim söz konusu olur. (Örn. La carta ya está escrita 'Mektup zaten yazılı') Zamirler yo, tú, vosVos öznesi kendine has çekimlenir ve Orta Amerika ve Latin Amerika'da (Özellikle Arjantin, Uruguay ve Paraguay) kayda değer derecede insan tarafından konuşulur. Bkz: Voseo., él, ella, usted, nosotros/as, vosotros/asİkinci çoğul şahıs zamiri olan vosotros/vosotras sadece İspanya'da (Kanarya Adaları hariç) ve Ekvator Ginesi'nde kullanılır. Latin Amerika'da yalnızca ustedes kullanılır., ellos/as ve ustedes şeklindedir. Türkçede olduğu gibi İspanyolcada da -vurgulanmak istenmiyorsa- özneyi belirtmemek yaygın ve gündeliktir. ==Düzenli fiiller== ===-ar çekimi (amar, 'sevmek')=== Çekimsiz (Formas no personales) Yapı Mastar (Infinitivo) amar Ulaç (Gerundio) amando Ortaç (Participio) amado (amado, amada, amados, amadas — sırasıyla; eril tekil, dişil tekil, eril çoğul, dişil çoğul) Haber kipi (Indicativo) yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman (Presente) amo amas amás ama amamos amáis aman Hikâye birleşik zamanı (Pretérito imperfecto veya copretérito) amaba amabas amaba amábamos amabais amaban Geçmiş zaman (Pretérito perfecto simple veya Pretérito) amé amasteTú öznesi için bütün geçmiş zaman ekleri -ste'dir. Halk arasında bazen fazladan bir -s harfi de eklenebilir. Örneğin: thus (tú) amastes, temistes, partistes, vb. amastes / amaste-stes ve -ste sonlu fiiller vos — thus (vos) amastes ve (vos) amaste, (vos) temistes ve (vos) temiste şeklinde kullanılabilir. -stes eki tarihsel olarak vos öznesiyle alakalıdır. -ste eki Royal Spanish Academy tarafından yegâne genelgeçer çekimdir. amó amamos amasteis amaron Gelecek zaman (Futuro simple veya Futuro) amaré amarás amará amaremos amaréis amarán Şart kipi (Condicional simple veya Pospretérito) amaría amarías amaría amaríamos amaríais amarían Dilek kipi (Subjuntivo) yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman (Presente) ame ames amés / amesVos öznesi için dilek kipi yapısında son hece vurguludur ve aksan işareti taşır: amés, temás, partás, vb. Rioplatense İspanyolcası'nda bu yapı tú'da olduğu gibi de olabilir (sondan ikinci hece vurgulu, aksan işareti yok: ames, temas, partas, vb.). Standart vos yapısı Rioplatense İspanyolcası'ndaki gibidir. Bkz: Spanish Royal Academy'de amar . ame amemos améis amen Hikâye birleşik zamanı 1 (Pretérito imperfecto veya Pretérito) amara amaras amara amáramos amarais amaran Hikâye birleşik zamanı 2Modern İspanyolcada hikâye birleşik zamanı için -ra eki -se ekinden daha yaygındır ve -se eki Latin Amerika'da neredeyse hiç kullanılmaz. (In Mark Davies's Corpus del Español , the ratio of -ra to -se is about 7:1 for 20th-century Spanish.) amase amasesDaha çok İspanya'da kullanılan -se eki için sadece Latin Amerika'da kullanılan voseo yapısı göz önüne alındığında (vos) amases, (vos) tuvieses, vb. gibi ifadelerin kullanılması olası değildir. amase amásemos amaseis amasen Gelecek zaman (Futuro simple veya Futuro)İspanyolcada dilek kipinde gelecek zamanı kullanmak, yasal durumlar, edebî dil veya eski dilden kalan ifadeler haricinde pek yaygın değildir. Örnek: sea lo que fuere 'ne olacaksa o olsun'. amare amaresGünlük dilde resmî olmayan durumlarda kullanılan tú ve vos zamirleri için dilek kipinde gelecek zaman göz önüne alındığında, amares, tuvieres, vb. gibi ifadelerin yazılı ve sözlü dilde kullanılması olası değildir. amare amáremos amareis amaren Emir kipi (Imperativo) tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu ama amá ame amemos amad Her fiil için vosotros için emir kipi -d ekiyle biter (amad, temed, partid, vb.); ancak halk arasında -r ile söylenebilir; ki bu da fiili mastar haliymiş gibi gösterebilir (amar, temer, partir, vb.). Bu zamirin nesnesi olan os, fiili dönüşlü yapmak için kullanıldığında -d düşerken -r düşmez. Yani; amad > amaos (emir kipi) and amar > amaros (dönüşlü fiil), vb. amen Olumsuz no ames no amés / no ames no ame no amemos no améis no amen ===-er çekimi (temer, 'korkmak')=== Çekimsiz Yapı Mastar temer Ulaç temiendo Ortaç temido (temido, temida, temidos, temidas — sırasıyla; eril tekil, dişil tekil, eril çoğul, dişil çoğul) Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman temo temes temés teme tememos teméis temen Hikâye birleşik zamanı temía temías temía temíamos temíais temían Geçmiş zaman temí temiste temistes / temiste temió temimos temisteis temieron Gelecek zaman temeré temerás temerá temeremos temeréis temerán Şart kipi temería temerías temería temeríamos temeríais temerían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman tema temas temás / temas tema temamos temáis teman Hikâye birleşik zamanı 1 temiera temieras temiera temiéramos temierais temieran Hikâye birleşik zamanı 2 temiese temieses temiese temiésemos temieseis temiesen Gelecek zaman temiere temieres temiere temiéremos temiereis temieren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu teme temé tema temamos temed teman Olumsuz no temas no temás / no temas no tema no temamos no temáis no teman ===-ir çekimi (partir, 'ayrılmak')=== Çekimsiz Yapı Mastar partir Ulaç partiendo Ortaç partido (partido, partida, partidos, partidas — sırasıyla; eril tekil, dişil tekil, eril çoğul, dişil çoğul)'' Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman parto partes partís parte partimos partís parten Hikâye birleşik zamanı partía partías partía partíamos partíais partían Geçmiş zaman partí partiste partistes / partiste partió partimos partisteis partieron Gelecek zaman partiré partirás partirá partiremos partiréis partirán Şart kipi partiría partirías partiría partiríamos partiríais partirían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman parta partas partás / partas parta partamos partáis partan Hikâye birleşik zamanı 1 partiera partieras partiera partiéramos partierais partieran Hikâye birleşik zamanı 2 partiese partieses partiese partiésemos partieseis partiesen Gelecek zaman partiere partieres partiere partiéremos partiereis partieren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu parte partí parta partamos partid partan Olumsuz no partas no partás / no partas no parta no partamos no partáis no partan ==Düzensiz fiiller== ===ser, 'olmak (öz olarak)'=== Oy-Yo fiili. Gövde: s-, fu-, er-, se- Çekimsiz Yapı Mastar ser Ulaç siendo Ortaç sido (asla sıfat olarak kullanılmaz) Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman soy eres sos es somos sois son Hikâye birleşik zamanı era eras era éramos erais eran Geçmiş zaman fui fuiste fuistes / fuiste fue fuimos fuisteis fueron Gelecek zaman seré serás será seremos seréis serán Şart kipi sería serías sería seríamos seríais serían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman sea seas seás / seas sea seamos seáis sean Hikâye birleşik zamanı 1 fuera fueras fuera fuéramos fuerais fueran Hikâye birleşik zamanı 2 fuese fueses fuese fuésemos fueseis fuesen Gelecek zaman fuere fueres fuere fuéremos fuereis fueren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu sé sé sea seamos sed sean Olumsuz no seas no seás / no seas no sea no seamos no seáis no sean ===estar, 'olmak (durum olarak)'=== Çekimsiz Yapı Mastar estar Ulaç estando Ortaç estado (asla sıfat olarak kullanılmaz) Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman estoy estás está estamos estáis están Hikâye birleşik zamanı estaba estabas estaba estábamos estabais estaban Geçmiş zaman estuve estuviste estuvistes / estuviste estuvo estuvimos estuvisteis estuvieron Gelecek zaman estaré estarás estará estaremos estaréis estarán Şart kipi estaría estarías estaría estaríamos estaríais estarían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman esté estés esté estemos estéis estén Hikâye birleşik zamanı 1 estuviera estuvieras estuviera estuviéramos estuvierais estuvieran Hikâye birleşik zamanı 2 estuviese estuvieses estuviese estuviésemos estuvieseis estuviesen Gelecek zaman estuviere estuvieres estuviere estuviéremos estuviereis estuvieren Emir kipiEstar genellikle emir kipinde zamir yapılır, özellikle de konuşma dilinde. tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu está/estateEmir kipinde 'tú' zamiri için estar sistematik olarak zamir yapılır (estarse) está esté estemos estadGenel konuşma dilindeki yapı düzgüsel olmayan estar dır. Düzgüsel olan estarse için estaros ve estarse (bazı yerlerde estaos yerine) düzgüsel değildir; ama günlük konuşma dilinde kullanılır. Estad yapısı sadece resmî durumlarda kullanılır. estén'' Olumsuz no estés no estés no esté no estemos no estéis no estén ===haber, 'Türkçe karşılığı yok (yardımcı fiil)'=== Gövde: hab-, h-, habr-, hay-, hub- (a-u) Çekimsiz Yapı Mastar haber Ulaç habiendo Ortaç habido (nadiren sıfat olarak kullanılır)'' Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman he has haPresent perfect tense ve haber de ifadesinin kullanımı için çekimi ha şeklindedir. Kişinin önemli olmadığı durumlarda hay que kullanılır (Hay que esperar 'beklemek lazım'). Hay tek başına kullanılırsa "var" demektir (Hay un gato 'bir kedi var'). hemos / habemosHabemos çekimi 'gündemdeki konu' anlamına gelen nos las habemos con gibi bazı ifadelerde nadir olarak kullanılır. Eski kullanımlarda habemos, hemos'un yerini alabilirdi, ve diyalektik olarak bazı yerlerde değişebilir. Keza diyalektik olarak çoğul durumlarda "var" anlamına gelen hay'ın yerini de alabilir. habéis han Hikâye birleşik zamanı había habías había habíamos habíais habían Geçmiş zaman hube hubiste hubistes / hubiste hubo hubimos hubisteis hubieronHubieron İspanyolca konuşan insanlar tarafından çoğul durumlarda sıkça hubo yerine kullanılır. "Bir sürü kutu vardı." demek için hubieron muchas cajas diyebilenler olsa da bu durumda hubieron kullanılması düzgüsel değildir. Gelecek zaman habré habrás habrá habremos habréis habrán Şart kipi habría habrías habría habríamos habríais habrían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman hayaDiyalektik olarak, haiga, vb. hayas hayás / hayas haya hayamos hayáis hayan Hikâye birleşik zamanı 1 hubiera hubieras hubiera hubiéramos hubierais hubieran Hikâye birleşik zamanı 2 hubiese hubieses hubiese hubiésemos hubieseis hubiesen Gelecek zaman hubiere hubieres hubiere hubiéremos hubiereis hubieren Emir kipi (Eski İspanyolcada) tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu hé hé haya hayamos habed hayan Olumsuz no hayas no hayás / no hayas no haya no hayamos no hayáis no hayan ===tener, 'sahip olmak'=== G fiili. Çekimsiz Yapı Mastar tener Ulaç teniendo Ortaç tenido (tenido, tenida, tenidos, tenidas) — sırasıyla; eril tekil, dişil tekil, eril çoğul, dişil çoğul)'' Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman tengo tienes tenés tiene tenemos tenéis tienen Hikâye birleşik zamanı tenía tenías tenía teníamos teníais tenían Geçmiş zaman tuve tuviste tuvistes / tuviste tuvo tuvimos tuvisteis tuvieron Gelecek zaman tendré tendrás tendrá tendremos tendréis tendrán Şart kipi tendría tendrías tendría tendríamos tendríais tendrían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman tenga tengas tengás / tengas tenga tengamos tengáis tengan Hikâye birleşik zamanı 1 tuviera tuvieras tuviera tuviéramos tuvierais tuvieran Hikâye birleşik zamanı 2 tuviese tuvieses tuviese tuviésemos tuvieseis tuviesen Gelecek zaman tuviere tuvieres tuviere tuviéremos tuviereis tuvieren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu ten tené tenga tengamos tened tengan Olumsuz no tengas no tengás / no tengas no tenga no tengamos no tengáis no tengan ===ir, 'gitmek'=== Çekimsiz Yapı Mastar ir Ulaç yendo Ortaç ido (nadiren sıfat olarak kullanılır) Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman voy vas va vamos vais van Hikâye birleşik zamanı iba ibas iba íbamos ibais iban Geçmiş zaman fui fuiste fuistes / fuiste fue fuimos fuisteis fueron Gelecek zaman iré irás irá iremos iréis irán Şart kipi iría irías iría iríamos iríais irían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman vaya vayas vayás / vayas vaya vayamos vayáis vayan Hikâye birleşik zamanı 1 fuera fueras fuera fuéramos fuerais fueran Hikâye birleşik zamanı 2 fuese fueses fuese fuésemos fueseis fuesen Gelecek zaman fuere fueres fuere fuéremos fuereis fueren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu veDiyalektik olarak, ves. Pronominal olarak kullanılmaz, her zaman vete. andáIr fiili, vos zamiri için olumlu emir kipinde andar ('yürümek/gitmek') çekimini kullanır.Şili'de, anda.Orta Amerika'daki kullanımında normal yapıdaki "í" kullanılır. vaya vamos idId yerine ir kullanmak her ne kadar düzgüsel olmasa da günlük konuşma dilinde yaygındır. Düzgüsel ikinci çoğul şahıs zamirinde emir kipi irse fiili için idos şeklindedir (diğer fiiller gibi sondaki d düşmez); ancak çok fazla kullanılmaz. Íos ise eski bir kullanımdır. Günlük hayattaki dilde düzgüsel olmayan konuşma iros veya bölgesel olarak irse şeklindedir. Bu karışıklıktan kaçınmak için bazı insanlar marchaos gibi farklı bir fiil kullanır. vayan Olumsuz no vayas no vayás / no vayas no vaya no vayamos no vayáis no vayan ===conocer, 'bilmek; tanımak'=== Çekimsiz Yapı Mastar conocer Ulaç conociendo Ortaç conocido (conocido, conocida, conocidos, conocidas — sırasıyla; eril tekil, dişil tekil, eril çoğul, dişil çoğul) Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman conozco conoces conocés conoce conocemos conocéis conocen Hikâye birleşik zamanı conocía conocías conocía conocíamos conocíais conocían Geçmiş zaman conocí conociste conocistes / conociste conoció conocimos conocisteis conocieron Gelecek zaman conoceré conocerás conocerá conoceremos conoceréis conocerán Şart kipi conocería conocerías conocería conoceríamos conoceríais conocerían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman conozca conozcas conozcás / conozcas conozca conozcamos conozcáis conozcan Hikâye birleşik zamanı 1 conociera conocieras conociera conociéramos conocierais conocieran Hikâye birleşik zamanı 2 conociese conocieses conociese conociésemos conocieseis conociesen Gelecek zaman conociere conocieres conociere conociéremos conociereis conocieren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu conoce conocé conozca conozcamos conoced conozcan Olumsuz no conozcas no conozcás no conozca no conozcamos no conozcáis no conozcan ===conducir, 'araba sürmek'=== -ducir fiili. Çekimsiz Yapı Mastar conducir Ulaç conduciendo Ortaç conducido/a Haber kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman conduzco conduces conducí conduce conducimos conducís conducen Hikâye birleşik zamanı conducía conducías conducía conducíamos conducíais conducían Geçmiş zaman condujeSonu -ducir ile biten fiiller için -her ne kadar düzgüsel olmasa da- bazen düzenli geçmiş zaman çekimleri kullanılır. (Örneğin, condujiste yerine conduciste kullanılması) condujiste condujiste condujo condujimos condujisteis condujeron Gelecek zaman conduciré conducirás conducirá conduciremos conduciréis conducirán Şart kipi conduciría conducirías conduciría conduciríamos conduciríais conducirían Dilek kipi yo tú vos él / ella / usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ellos / ellas / ustedes Şimdiki zaman conduzca conduzcas conduzcas conduzca conduzcamos conduzcáis conduzcan Hikâye birleşik zamanı 1 condujera condujeras condujera condujeramos condujerais condujeran Hikâye birleşik zamanı 2 condujese condujeses condujese condujesemos condujeseis condujesen Gelecek zaman condujere condujeres condujere condujeremos condujereis condujeren Emir kipi tú vos usted nosotros / nosotras vosotros / vosotras ustedes Olumlu conduce conduce conduzca conduzcamos conduced conduzcan Olumsuz no conduzcas no conduzcas no conduzca no conduzcamos no conduzcáis no conduzcan ==Kaynakça== Fiil çekimi