Gönülaçan, Posof

{{Türkiye köy bilgi kutusu |ad = Gönülaçan |harita = Ardahan in Turkey.svg |harita boyut = |harita açıklama = Ardahan'ın konumu |raptiye_harita = Türkiye Ardahan |raptiye_etiket_konum = |raptiye_harita_boyu = 250 |raptiye_harita_açıklaması = Gönülaçan'ın Ardahan'daki konumu | latd = 41 | latm = 34 | lats = 02 | latNS = N | longd = 42 | longm = 43 | longs = 27 | longEW = E |il = Ardahan |ilçe = Posof |bölge = Doğu Anadolu Bölgesi |yüzölçümü = |yüzölçümü_ref = |rakım = 1788 |rakım_ref = |nüfus = 73 |nüfus yoğunluğu = |nüfus_ref = |nüfus_yıl = 2022 |alan kodu = 0478 |plaka kodu = 75 |posta kodu = 75800 |website = }} Gönülaçan, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür. ==Tarihçe== Bugün Gönülaçan adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Şuatskali’dir. Gürcüce bir ad olan Şuatskali (შუაწყალი; "şuats'q'ali"), “orta dere” ya da “iki dere arası” anlamına gelir. Osmanlıların Gürcü prensliği Samtshe-Saatabago’dan ele geçirdikleri toprakların ilk tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan’da köyün adı Şuarzğal (شوارزغال) olarak kaydedilmiştir.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 1. Cilt (1947) s. 306. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda bölgeyi ele geçiren Ruslar, 1886 tarihinde köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Şuatskal (Шуацкал) olarak yazmışlardır. Köyün adının Türkçe yazımı zamanla değişmiş, özgün haline daha yakın bir biçim almıştır. Nitekim 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında köyün adı Şuvaskal (شوواسقال) olarak geçer.Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762. İçişleri Bakanlığı’nın 1968’de yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün eski adı Şuaskal, yeni adı da Gönülaçan olarak verilmiştir.Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 762. Bu kayıt köyün adının 1968’den öne değiştirilmiş olduğunu göstermektedir. Tao-Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biri olan Şuatskali’nin kuruluşuna ilişkin belli başlı kaynaklarda bilgi mevcut değildir. Bununla birlikte, adından hareketle bir Gürcü yerleşmesi olduğu anlaşılan Şuatskali'deki kilisenin varlığı, köyün eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir.Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 232, ISBN 9789941478178. Şuatskali’nin bulunduğu bölge erken ortaçağda Gürcü Krallığı’nın sınırları içinde kalıyordu. 11. yüzyılın son çeyreğinde Tao-Klarceti olarak adlandırılan bu bölgeye Büyük Selçuklular hakim odu. 13. yüzyılın ikini yarısında Şuatskali’nin de içinde yer aldığı bölgede Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Prensliği kuruldu. Osmanlılar bu prensliğin topraklarını 16. yüzyılın son çeyreğinde tamamen ele geçirdiler ve bu topraklarda Çıldır Eyaleti’ni kurdular. Samtshe Prensliği’nden ele geçirilen toprakların bir tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan’a göre köyde 9 hane yaşıyordu. Küçük bir köy olan Şuatskali bu tarihte Poshov sancağına bağlı Güney (Mzvari) nahiyesinde yer alıyordu. Köyde vergi vermekle yükümlü erkek adları olarak Papuna, Kvirika, Gogiça, Baduça, Rosap, Matsatsa, Gurci Basila, Basila kaydedilmiştir.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; I. Cilt (1947) s. 306, II. Cilt (1941) s. 300, III. Cilt (1958) s. 439. Basila adını taşıyan erkeklerden birinin “Gurci Basila” olarak kaydedilmesi, diğer Basila’nın Gürcü olmadığını göstermektedir. Bundan hareketle o tarihlerde Gürcü köylerinin nüfusunun tamamen Gürcülerden oluşmadığı söylenebilir. Köy yıllık vergi olarak Osmanlı Devleti’ne 9.800 akçe ödüyordu ve bu, diğer köylerle kıyaslandığında nüfusuna oranla yüksek bir tutar sayılabilir. Osmanlı egemenliğinin sonlarına doğru Şuatskali'nin nüfusunun artmış olduğu görülmektedir. 1834 sayımına göre köyün nüfusu 25 haneye yükselmiştir.Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; 3. Cilt (1958) s. 439. Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan Şuatskali’yi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar ele geçirdi. 1878 yılında köyde 26 hane yaşıyordu. 1886 tarihli Rus sayımına göre köyde 322 kişi yaşıyordu ve bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Bu durum buradaki etnik yapının ya tamamen değiştiğini ya da Rusların bütün Müslümanları “Türk” olarak kaydettiğini göstermektedir. Nitekim 1917 yılında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli Şuatskali’de 40 hanede 589 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır.Konstantine Martvileli, “Ardahan Bölgesinde”, Sakartvelo gazetesi, 10 Ekim 1917, sayı. 220. I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Şuatskali bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Ardahan ile Artvin bölgeleri ve geçici olarak da Batum'u fiilen Türkiye’ye katıldı. 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Şuatskali’nin de içinde yer aldığı Ardahan ve Artvin bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41. Gönülaçan köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Günümüze kalıntıları ulaşan kilise, tek nefli bir yapıdır. Diğer kilise mimari açıdan tanımlanmıştır, ancak 1909 yılında yıkıldığı ve taşları da kullanılarak yerinde Şuaskal Camii'nin inşa edildiği bilinmektedir.2019 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce: ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2019 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები), Tiflis, 2021, s. 106. ISBN 978-9941-9746-3-2 Gürcü mimarisi üzerine araştırmalarıyla tanınan Fahriye Bayram, bugün yıkıntıları ulaşmış olan Şuatskali Kilisesi'ni Ardahan’daki tek nefli Gürcü kiliseleri arasında sayar. == Coğrafya == Köy, Ardahan il merkezine 99 km, Posof ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır. == Nüfus == Yıllara göre köy nüfus verileri Yıllara göre köy nüfus verileri 2022 73 2021 67 2020 72 2019 75 2018 79 2017 70 2016 68 2015 69 2014 69 2013 83 2012 87 2011 93 2010 98 2009 97 2008 109 2007 112 2000 208 1990 451 1985 589 ==Kaynakça== == Dış bağlantılar == * Kategori:Posof belde ve köyleri