Fransızca

Fransızca (français veya langue française [lɑ̃ɡ fʁɑ̃sɛz]), Hint-Avrupa dil ailesinin bir Romen dilidir. Tüm Romen dillerinde olduğu gibi, Roma İmparatorluğu'nun Halk Latincesinden türemiştir. Fransızca, Gallo-Romen dillerinden, Galya'da konuşulan Latinceden ve özellikle Kuzey Galya'da gelişti. En yakın akrabaları Oïl dilleridir. Fransızca, Gallia Belgica gibi Kuzey Roma Galyası'nın yerli Kelt dillerinden ve Roma sonrası Frank işgalcilerin (Cermen) Frank dilinden de etkilenmiştir. Bugün, Fransız sömürge imparatorluğu sayesinde, en önemlisi Haiti Kreolü olmak üzere, Fransız kökenli çok sayıda kreol dili vardır. Fransızca konuşan bir kişi veya ulus, Frankofon olarak anılabilir. Dünyada yaklaşık olarak 200 milyon insan Fransızca bilmektedir. 128 milyon insan Fransızcayı anadili veya ikinci dili olarak konuşurken, 54 ülkede 72 milyon insan tarafından da bilinmekte ve konuşulmaktadır. Avrupa'da Fransa ve Monako dışında Belçika, İsviçre ve Lüksemburg ülkelerinin belirli bölgelerinde olmak üzere, Afrika ve Amerika kıtası dahil, dünyanın farklı köşelerinde resmî dil konumundadır. Fransızca; İspanyolca, Portekizce, İtalyanca, Katalanca ve Rumence gibi Roma İmparatorluğu'nun dili olan Latincenin devam dillerindendir ve Romen dilleri'nin kuzeybatı kolundandır. Fransızca tarih içerisinde Roma Galyalılarının Kelt dillerinden ve Roma sonrası Frenk göçmenlerinin Cermen dillerinden etkilenmiştir. Fransızca 29 ülkede resmî dildir. La Francophonie denilen Frankofon Fransızca konuşan uluslar topluluğudur. Birleşmiş Milletler'in bütün alt kurumlarında ve uluslararası kuruluşların çoğunda resmî dildir. Avrupa Birliği verilerine göre 27 üye ülkedeki 129 milyon insan (497.198.740 %26'sı) Fransızca konuşmakta ve bunun 65 milyonu (%12) anadili, 69 milyonu (%14) ise ikinci dili olarak konuşmaktadır. Bu verilere göre Fransızca birlik içerisinde İngilizce ve Almancadan sonra en sık konuşulan üçüncü dildir. == Dağılım == === Avrupa === ==== Fransa'daki yasal konumu ==== Fransız Anayasası'na göre Fransızca 1992'den beri Fransa'nın resmî dilidir. (Aslında 1539'dan beri önceki birtakım yasal metinlerde de Fransızca resmî dildir) Resmî hükûmet yayınlarında, eğitim sisteminde, yasal sözleşmelerde, reklamlarda yabancı sözcüklerin Fransızcaya çevrilmesi zorunludur. Fransızcaya ek olarak Fransa'da pek çok yerel dil de konuşulur. Fransa, Avrupa Yerel Diller Sözleşmesi'ne imza atmış olmasına karşın, 1958 anayasasına karşı olduğu gerekçesiyle bunu onaylamamıştır. ==== İsviçre ==== Fransızca İsviçre'nin 4 resmî dilinden biri olup (diğerleri Almanca, İtalyanca, Romanşça) İsviçre nüfusunun %20'sinin anadilidir. Romanş dili İtalyanca'ya yakın bir dildir ve İsviçre halkının %6'sınca kullanılır. ==== Belçika ==== Fransızca Belçika'nın Valon bölgesinin resmî dilidir ancak bu bölgede Almanca konuşanlar doğu kantonlarda yaşar. Başkent Brüksel'in içinde yer aldığı merkez bölgesinin Felemenkçe ile birlikte iki resmî dilinden biridir. Bu bölgede çoğunlukla anadilleri olmamasına karşın nüfusun büyük çoğunluğu tarafından konuşulur. Valon ve Brüksel-merkez bölgelerine sınırı olmasına rağmen Flaman bölgesinde ise Fransızca ve Almanca resmî dil olmayıp Felemenkçe konuşulur. Ancak bu bölgede anadilleri Fransızca olan insanlar da yaşar. Toplamda nüfusun %40'ı Fransızca, %60'ı Felemenkçe konuşur. Felemenkçe konuşan insanların %59'u da Fransızcayı ikinci dilleri olarak konuşurlar. Bu bilgilere göre Belçikalıların %75'i Fransızca bilmektedir. ==== Monako ve Andorra ==== Monako Prensliğinin ulusal dili Monégasque olmasına karşın Fransızca tek resmî dildir ve Fransız kökenliler ülke nüfusunun %47'sini oluştururlar. Andorra'nın resmî dili ise Katalancadır. Fransa'ya yakın komşuluğu nedeniyle Fransızca da konuşulur. Fransız kökenliler ülke nüfusunun %7'sini oluşturur. ==== İtalya ==== İtalyanca ile birlikte Fransızca, İtalya'nın Aosta vadisi bölgesinde resmî bir dilidir. Buna ek olarak bölgede başka lehçeler de konuşulmaktadır. Ancak bunlar resmî açıdan tanınmamıştır. Buradaki insanların %78,6'sının Fransızca bilmesine rağmen sadece %0,99'luk bölümü anadil olarak konuşur. Diğer taraftan İtalyanca, nüfusun %96'sı tarafından konuşulurken, anadil olarak konuşanların oranı %71,5 dir. ==== Lüksemburg ==== Fransızca Lüksemburg'un Almanca ve Lüksemburgca ile birlikte üç resmî dilinden birisidir. Lüksemburg eğitim sistemi üçlü dil yapısındadır. İlkokulun ilk yıllarında dersler Lüksemburgca, sonraki yıllarda Almanca, liseden itibaren ise Fransızca olarak okutulmaktadır. === Amerika === ==== Kanada ==== Fransızca Kanada'nın resmî dillerinden biri olup İngilizceden sonra en çok konuşulan dildir. Québec eyaletinde ise Fransızca tek resmî dil olup 7 milyon insanın anadilidir. Nüfusunun üçte biri Frankofon içinde yer alan New Brunswick bölgesinin ise iki resmî dili vardır. Nüfusunun üçte biri Frankofon içinde yer alan Kanada'nın başkenti Ottawa, Ontario şehrinin ise iki resmî dili vardır. Ontario, Nova Scotia ve Manitoba bölgelerinde de resmî dil olmamasına karşın Fransızca konuşan insanlar yaşar. ==== Haiti ==== Fransızca toplumun okuryazar kesiminde konuşulmasına karşın Haiti'nin resmî dillerinden biridir. Fransızca kökenli Kreol dillerinden biri olan Haiti Kreolü ise nüfusun büyük kısmının anadilidir. ==== Birleşik Devletler ==== Federal düzeyde resmî bir tanınması olmamasına karşın Fransızca Amerika Birleşik Devletleri'nde İngilizce ve İspanyolcadan sonra en çok konuşulan üçüncü dildir. Louisiana, Maine, Vermont ve New Hampshire eyaletlerinde ise en çok konuşulan ikinci dildir. Louisiana'da Kayun ve Kreol Fransızcası konuşulur. 2000 verilerine göre Louisiana da 194.000 insan evlerinde Fransızca konuşmaktadır. === Afrika === Dünyada Fransızca konuşan nüfusun büyük çoğunluğu Afrika'da yaşar. Uluslararası Fransızca konuşan Ülkeler Topluluğunun (Organisation internationale de la Francophonie) 2007 raporuna göre 31 farklı Afrika ülkesinde yaşayan 115 milyon Afrikalı Fransızcayı anadili ya da ikinci dili olarak konuşabilmektedir. Fransızca Afrika genelinde ikinci bir dil olmasına karşın Abidjan, Libreville gibi şehirlerde ve Fildişi Kıyısı'nda sadece Fransızca konuşulmaktadır. Afrika dillerinden etkilenerek gelişen Afrika Fransızcası'nın birçok çeşidi olmasından dolayı tek bir Afrika Fransızcasından söz edilemez. Fransızca kökenli Kreol dillerine ek olarak Fransızca Hint Okyanusu'nda bulunan adalarda da konuşulur. Madagaskar'da Fransızcanın yanında Malayo-Polinezyan bir dil olan Malagazi konuşulur. Mauritius ve Seyşel Adaları'nda İngilizcenin resmî dil olmasından bu yana Fransızca ve İngilizce arasında bir çekişme vardır. Madagaskar'da da son yıllarda İngilizce resmî dil olmuştur. Sahra altı ülkelerde eğitimin yaygınlaşmasıyla birlikte Fransızca dili de yaygınlaşmış ve evrime uğramıştır. Diğer ülkelerden Afrika'ya gelenler için Afrika Fransızcası'nı anlamak biraz güç olabilir, buna karşılık yazı dilinde çok büyük farklılıklar yoktur. Fransızca pek çok Afrika ülkesinde resmî dildir: * Benin * Burkina Faso * Burundi * Cibuti * Çad * Kongo DC * Ekvator Ginesi * Fildişi Kıyısı * Gabon * Gine * Kamerun * Komorlar * Kongo Cumhuriyeti (Brazzaville) * Madagaskar * Mali * Nijer * Orta Afrika Cumhuriyeti * Ruanda * Senegal * Seyşel Adaları * Togo Mauritius ve Magrip ülkelerinde resmî dil olmayıp idari dilde yaygın olarak kullanılır: * Cezayir * Fas * Moritanya * Tunus Son yıllarda Cezayir özellikle eğitim dilinde Fransızcanın yerine Arapçanın kullanımını yaygınlaştırmak için dille ilgili çeşitli düzenlemeler yapmıştır. Mısır’da çoğunlukla kullanılan yabancı dil İngilizce olmasına karşın üst ve orta sınıflarda Fransızca daha yaygın olarak bilinir ve konuşulur. Bu yüzden eğitim süreci içerisinde bir Mısırlı İngilizceye ek olarak Fransızca da öğrenir. Mısır, Fransızca konuşan ülkeler topluluğu (Frankofon) içerisinde yer alır. Fransa’nın Hint Okyanusu’nda yer alan iki denizaşırı bölgesi Mayotte ve Réunion’da da resmî dil Fransızcadır. === Asya === Asya'da; eski Fransız sömürgeleri olan Hindistan'ın Puduçeri şehrinde, Vietnam, Kamboçya ve Laos'ta ticaret ve azınlık dili Fransızca olarak kabul edilir. Ayrıca Asya'daki diğer eski Fransız sömürgeleri olan Suriye ve Lübnan'da çoğunlukla kullanılan yabancı dil İngilizce olmasına karşın üst ve orta sınıflarda Fransızca daha yaygın olarak bilinir ve konuşulur. Lübnan, Fransızca konuşan ülkeler topluluğu (Frankofon) içerisinde yer alır. == Sınıflama == Fransızca bir Hint-Avrupa dilidir. Aşağıdaki aile ağacında gösterilen diğer kardeş dilleri gibi Fransızca, Latince soyundandır. Daha belirgin olarak Roma İmparatorluğu'nda yaşayanların çoğu tarafından konuşulan Kaba Latince soyundan, ve teknik terimlerinden dışında Klasik Latince ile pek benzerliği yoktur. Örneğin Klasik Latincede "at" anlamına gelen "equus"'un Kaba Latince karşılığı "caballus" idi ve bu Fransızca "cheval" kelimesine yol vermiştir. Diğer örnekler:Bryson, s. 24. Klasik Latince Kaba Latince Fransızca Türkçe anlamı caput testa tête kafa felix cattus chat kedi pugna battualia bataille muharebe urbs villa ville kent Söz dağarcığının yanı sıra grameri de daha çok Kaba Latinceninkine benzerdir. Klasik Latincede bir kelimenin çekim ekini değiştirerek herhangi bir durumu belirtmek için kelimeler çekilir; örneğin: "kızda" = "puellae", "kıza" = "puellam" olmuştur.. Bunun aksine Kaba Latincede zaman geçince bu çekim işlemi kaybolmuş ve çağdaş Fransızcada olduğu gibi sadece ilgeçler (ör. "ad", "in") kullanılmaya başlamıştır.Bryson, s. 25. Bu durum bir tek adların cinsiyetlerini belirten çekimlerde kalmıştır. Örneğin bir erkek kedi le chat, bir dişi kedi la chatte olarak tanımlanır. Bir erkek dansçı le danseur, bir kadın dansçı la danseuse olarak bilinir. == Dilbilgisi == Her Fransızca isim eril ya da dişil olarak ikiye ayrılır. Fransız isimleri cinsiyet için etkilenmediğinden, bir ismin formu cinsiyetini belirleyemez. Yaşamla ilgili isimler için, onların gramer cinsiyetleri sıklıkla bahsettiklerine karşılık gelir. Örneğin, bir erkek öğretmen bir "enseignant" iken, bir kadın öğretmen bir "enseignante" dir. Bununla birlikte, hem eril hem de dişil varlıkları içeren bir gruba atıfta bulunan çoğul isimler daima erkektir. Yani iki erkek öğretmenden oluşan bir grup “enseignants” olacaktır. İki erkek öğretmen ve iki kadın öğretmenden oluşan bir grup hâlâ "enseignants" olacaktır. Birçok durumda "enseignant", bir ismin hem tekil hem de çoğul şekli aynı şekilde telaffuz edilir. Tekil isimler için kullanılan artikel, çoğul isimler için kullanılandan farklıdır ve artikel, konuşmadaki ikisi arasında ayırt edici bir faktör sağlar. Örneğin, tekil "le professeur" veya "la professeur(e)" (erkek veya kadın öğretmen, profesör) çoğul "les professeurs"dan ayırt edilebilir, çünkü "le", "la" ve "les" hepsi farklı telaffuz edilir. Bir ismin hem feminen hem de maskülen formunun aynı olduğu ve artikelin tek farkı sağladığı bazı durumlar vardır. Örneğin, "le dentiste" erkek bir dişçiye, "la dentiste" bir kadın dişçiye karşılık gelir. ===Fiil çekimi=== ==== Etken fiil zamanları ==== ==== "bütün" fiiler ==== regarder **(seyretmek, bakmak, izlemek) Şimdiki zaman Bitmemiş bir eylemi gösteren zaman Geçmiş zaman Basit gelecek zaman Şart kipi İstek kipi (şimdiki zaman) İstek kipi (geçmiş zaman) je regarde regardais regardai regarderai regarderais regarde regardasse tu regardes regardais regardas regarderas regarderais regardes regardasses il regarde regardait regarda regardera regarderait regarde regardât nous regardons regardions regardâmes regarderons regarderions regardions regardassions vous regardez regardiez regardâtes regarderez regarderiez regardiez regardassiez ils regardent regardaient regardèrent regarderont regarderaient regardent regardassent Aynı hâlde: -er ile biten her kurallara uyan fiil. acheter (satın almak) j' achète achetais achetai achèterai achèterais achète achetasse nous achetons achetions achetâmes achèterons achèterions achetions achetassions ils achètent achetaient achetèrent achèteront achèteraient achètent achetassent Aynı hâlde: enlever (kaldırmak) se lever (kalkmak) relever (tekrar kaldırmak), se promener (yürüyüş yapmak), ramener (geri getirmek), peser (tartmak) préférer (yeğ tutmak, yeğlemek, tercih etmekFransizcaSozluk.net Fransızca- Türkçe sözlüğü - préférer) je préfère préférais préférai préférerai préférerais préfère préférasse nous préférons préférions préférâmes préférerons préférerions préférions préférassions ils préfèrent préféraient préférèrent préféreront préféreraient préfèrent préférassent Aynı hâlde: compléter (bitirmek), dessécher (kurutmak), espérer (umut etmek), exagérer (abartmak), s'inquiéter (kendini tasalandırmak), (se) protéger ([kendini] korumak), répéter (tekrar etmek) appeler (çağırmak, adlandırmak, vs.Sözlük.net Fransızca-Türkçe sözlüğü - appeler) j' appelle appelais appelai appellerai appellerais appelle appelasse nous appelons appelions appelâmes appellerons appellerions appelions appelassions ils appellent appelaient appelèrent appelleront appelleraient appellent appelassent Aynı hâlde: épeler (hecelemek), jeter (atmak) employer (kullanmak, çalışmak) j' emploie employais employai emploierai emploierais emploie employasse nous employons employions employâmes emploierons emploierions employions employassions ils emploient employaient employèrent emploieront emploieraient emploient employassent Aynı hâlde: essayer (denemek), payer (ödemek), tutoyer ("sen" diye konuşmak) manger (yemek) je mange mangeais mangeai mangerai mangerais mange mangeasse nous mangeons mangions mangeâmes mangerons mangerions mangions mangeassions ils mangent mangeaient mangèrent mangeront mangeraient mangent mangeassent Aynı hâlde: arranger (düzeltmek), changer (değiştirmek), corriger ([kusur] düzeltmek), déménager (taşımak), déranger (yerinden etmek), interroger (sorgulamak), mélanger (karıştırmak), ranger (sıralamak, toplamak), nager (yüzmek), songer (düşünmek) == Diğer dillerle karşılaştırma == Fransızca, Hint-Avrupa dili olan Latincenin soyundan gelen bir Romen dilidir ve bunun sebebiyle İtalyanca, İspanyolca gibi dillerle sözsel benzerliklere sahiptir. Aşağıdaki tablo bazı Fransızca sözleri İtalyanca, İspanyolca, Oksitanca, Katalanca, Portekizce, Rumence ve Latince eşdeğerleri ile karşılaştırmaktadır. Bu diller, Fransızcaya sözsel benzerliklerine göre sıralanmaktadır, örneğin İtalyanca, Fransızca ile %89 sözsel benzerliğe sahip olmasına rağmen o önce sıralanmaktadır, vesaire. Türkçe anlamı Latince Fransızca İtalyanca İspanyolca Oksitanca Katalanca Portekizce Rumence anahtar clavis clé chiave llave clau clau chave cheie gece nox nuit notte noche nuèit nit noite noapte şarkı söylemek cantare chanter cantare cantar cantar cantar cantar cânta keçi capra chèvre capra cabra cabra cabra cabra capra dil, lisan lingua langue lingua lengua lenga llengua lingua limbă yer, alan, meydan, vs. platea place piazza plaza plaça plaça praça piaţă köprü pons pont ponte puente pont pont ponte pod kilise ecclesia église chiesa iglesia glèisa església igreja biserică hastane hospitalis hôpital ospedale hospital espital hospital hospital spital == Metin örneği == Aşağıda Fransızcada İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin birinci maddesi, bunun Uluslararası Fonetik Alfabesi telaffuzu ve bu maddenin Türkçesi bulunmaktadır. Fransızca UFA Türkçe Tous les êtres humains naissent libres et égaux en dignité et en droits. Ils sont doués de raison et de conscience et doivent agir les uns envers les autres dans un esprit de fraternité.Fransızca Vikikaynak'taki Déclaration universelle des Droits de l’Homme metni. [tu lez‿ɛtʁəz‿ymɛ̃ nɛs libʁ‿e ego ɑ̃ diɲite e ɑ̃ dʁwa il sɔ̃ due də ʁɛzɔ̃ e də kɔ̃sjɑ̃s e dwavt aʒiʁ lez‿œ̃z‿ɑ̃vɛʁ lez‿otʁ dɑ̃z‿œ̃n‿ɛspʁi də fʁɑtɛʁnite] Bütün insanlar hür, haysiyet ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.Türkçe Vikikaynak'taki İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi metni. Fransızca sayılar * 0 - zéro * 1 - un(e) * 2 - deux * 3 - trois * 4 - quatre * 5 - cinq * 6 - six * 7 - sept * 8 - huit * 9 - neuf * 10 - dix * 11 - onze * 12 - douze * 13 - treize * 14 - quatorze * 15 - quinze * 16 - seize * 17 - dix-sept * 18 - dix-huit * 19 - dix-neuf * 20 - vingt * 21 - vingt-et-un * 30 - trente * 31 - trente-et-un * 40 - quarante * 50 - cinquante * 60 - soixante * 70 - soixante-dix * 71 - soixante-onze * 72 - soixante-douze * 73 - soixante-treize * 74 - soixante-quatorze * 80 - quatre-vingts (İsviçre'de huitant) * 85 - quatre-vingt-cinq * 90 - quatre-vingt-dix (İsviçre, Belçika, Kongo ve Rwanda'da nonante) * 95 - quatre-vingt-quinze * 100 - cent * 1.000 - mille * 10.000 - dix-mille * 1.000.000 - un million === Bazı sözcükler === * Fransızca: français * Fransız: française(feminen)/français(maskülen) * Türkçe: le turc * Evet: Oui * Hayır: Non * Merhaba: Bonjour * İyi akşamlar: Bonsoir * İyi geceler: Bonne nuit * Hoşça kal: Au revoir * İyi günler: Bonne journée * Lütfen: S'il vous plaît / S'il te plaît * Teşekkürler: Merci. * Önemli değil: De rien / Je vous en prie / Je t'en prie * Özür dilerim: Pardon / Je suis désolé / Je suis désolée * Kim?: Qui ? * Ne?: Quoi ? * Nerede?: Où ? * Nerede oturuyorsun?: Où habites-tu? * Neden?: Pourquoi ? * Adın nedir?: Comment vous appelez-vous ? / Comment t'appelles-tu ? * Çünkü: Parce que * Nasıl?: Comment ? * Ne kadar?: Combien ? * Anlamıyorum: Je ne comprends pas. * Anlamadım: Je n'ai pas compris. * Evet, anlıyorum: Oui/Si, je comprends. * Yardım edin!: Au secours !! * Bana yardım edebilir misiniz?: Pouvez-vous m'aider s'il vous plaît ? / Pourriez-vous m'aider s'il vous plaît ? / Peux-tu m'aider s'il te plaît ? / Pourrais-tu m'aider s'il te plaît * Tuvalet nerede?: Où sont les toilettes ? * Türkçe konuşabiliyor musun?: Parlez-vous turc ? * Fransızca konuşamıyorum: Je ne parle pas français. * Bilmiyorum: Je ne sais pas. * Biliyorum: Je sais. * Karnım aç: J'ai faim. * Nasılsın?: Comment allez-vous? / Ça va? / Comment ça va ? * (Çok) İyiyim: Je vais (très) bien / Ça va (très) bien / Tout va (très) bien * (Çok) Kötüyüm: Je vais (très) mal / Ça va (très) mal / Tout va (très) mal * (evli) kadın: madame * (bekâr, genç) kadın: mademoiselle == Bibliyografya == * == Kaynakça == Kategori:Ruanda'daki diller Kategori:Madagaskar'daki diller