MLRS/mapa_maltese huggingface dataset:
9. Illi l-Istat għamel riforma fil-liġijiet tal-kera bl-introduzzjoni tal-Att XXVII tal-2018, liema riforma ġabet aktar rilassament ta' tali liġijiet favur is- sid u assigurat li l-interess ġenerali tal-inkwilini xorta jibqa' protett, b'dan però li jinħoloq aktar bilanċ bejn is-sid u l-inkwilin. Inoltre, permezz tal-Att XXVII tas-sena 2018, l-Artikolu 12B tal-Kap 158 jistipula li r-rikorrent bħala s-sid tal-fond in kwistjoni għandu d-dritt li jitlob li l-kera tiġi riveduta għal ammont li ma jeċċedix it-tnejn fil-mija fis-sena tal-valur liberu u frank tas- suq miftuħ tad-dar ta' abitazzjoni. Is-sid jista' wkoll jitlob li jiġu stabbiliti kundizzjonijiet ġodda fir-rigward tal-kera;
10. Illi f'ċirkostanzi bħal dawn fejn jeżisti interess ġenerali leġittimu ma tistax tpoġġi fl-istess keffa l-valur tal-proprjetà fis-suq ħieles ma' dak il- valur li wieħed għandu jħallas fil-kuntest ta' social housing. Huwa risaput li l-Qorti Ewropea stess fil-ġurisprudenza tagħha fosthom fil-każ ta' "Amato Gauci vs Malta" rrikonoxxiet li: "State control over levels of rent falls into a sphere subject to a wide margin of appreciation by the State and its application may often cause significant reductions in the amount of rent chargeable.";
11. Illi għalhekk anke jekk fil-każ odjern hemm tnaqqis fil-kera dovuta lir-rikorrenti meta mqabbla mal-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro-bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil-kuntest ta' miżuri soċjali fosthom fil-qasam tad-djar;
12. Ma hemm l-ebda dubju li kieku kellu jiġi applikat il-prezz tal-kirjiet fis-suq ugwalment u fuq l-istess binarju għall-binjiet kollha, kemm dawk fl- ambitu tal-qafas soċjali u anke fl-ambitu ta' dawk li mhumiex, allura r- riżultat ikun li tinħoloq kriżi li tgħabbi lil ħafna familji b'piżijiet li ma jifilħux għalihom;
13. Illi jekk ir-rikorrenti qed jilmentaw li qed jiġu ppreġudikati minħabba l-fatt li l-ammont tal-kera ma jirriflettix il-valur reali tal-fond in kwistjoni, dan ma jistax jiġi rrimedjat bl-iżgumbrament tal-intimat. Dan qed jingħad għaliex ma jkunx jagħmel sens li wieħed jagħraf l-iskop, il-ħtieġa u l- leġittimità tal-Artikolu 12 tal-Kap. 158 biex imbagħad jinnewtralizzaha billi jagħmilha inapplikabbli bl-iżgumbrament tal-okkupant; 8
14. Illi l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol ma jikkonċedi ebda dritt li xi ħadd jirċievi profitt, allura fil-kuntest ta' proprjetà li qed isservi għall-finijiet ta' social housing żgur li ma jistax jiġi kkontemplat xi dritt simili;
15. Illi fl-umli fehma tal-esponent, fil-każ odjern din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex tevalwa din l-liġi fil-kuntest prinċipalment ta' spekulazzjoni tal-proprjetà imma għandha tiskrutinja u tapplika l-liġi fil-qafas aktar wiesgħa u ċjoe mill-aspett tal-proporzjonalità fid-dawl tar-realta' ekonomika u soċjali tal-pajjiż in ġenerali;
16. Illi peress li l-kawża odjerna qed tiġi limitata għall-effetti tagħha sal-31 ta' Diċembru 2017, kwalunkwe stima mogħtija minn perit għandha tkun kalkolata sa dik id-data;
17. Illi jiġi enfasizzat ukoll li fil-każijiet imsemmija mir-rikorrenti fir- rikors promotur, il-Qorti Ewropea kienet waslet għall-konkluzjoni li kien hemm sproporzjonalità u tqassim mhux xieraq tal-piżijiet u l-benefiċċji biss f'dawk il-każijiet u f'dawk iċ-ċirkostanzi partikolari u allura ma stabbilew ebda prinċipju universali. Isegwi għalhekk li dawn id-deċiżjonijiet u d- deċiżjonijiet l-oħra tal-Qorti Ewropea kkwotati mir-rikorrenti jikkostitwixxu stat biss fil-konfront tal-partijiet f'dawk il-kawżi partikolari – inter partes;
18. Salv eċċezzjonijiet ulterjuri.
GĦALDAQSTANT, l-esponent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad il-pretensjonijiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li r-rikorrenti ma sofrew l-ebda ksur tad- drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l- istess rikorrenti."
Rat ir-Risposta tal-intimat Joseph Attard preżentata fil-21 ta' Marzu 2019 li permezz tagħha wieġeb is-segwenti:-
"1. Illi preliminarjament Angiolina Attard armla ta' Joseph Attard omm l- intimat Joseph Attard meta ghalqilha c-cens favur taghha tad-dar ta' abitazzjoni numru 73, Cameron Street, Gzira bis-sahha tal-ligi b'Att XXIII ta' 1979 ic-cens sar kera. Dan kien rifless fil-ftehim li ffirmaw fid-29 ta' Jannar 2001 vide Dok A u Dok 2.
2. Illi l-genituri tal-intimat cioe` Angiolina Attard u Joseph Attard dejjem mxew skond il-ligijiet ta' enfitewsi u kera li kienu in vigore tul dawn is- 9
Rik. Nru. 12/19TA snin, liema ligijiet kienu promulgati mill-Istat u kellhom l-intenzjoni genwina biex iharsu u jipprotegu dawk li ghandhom bzonn specjalment dawk li ghandhom bzonn saqaf fuq rashom biex jghixu hajja dicenti fl-istess waqt zammew dik il-habta bilanc ghas-sidien li taw il-proprjeta taghhom bil-kera u b'cens temporanju. Illi l-intimat minhabba l-ligijiet promulgati mill-Gvern m'ghandu ibati xejn mill- ispejjez ta' din il-kawza peress hu m'ghandux kontroll fuq dawn il- ligijiet li jigu approvati u ppromulgati mill-parlament.
3. Fil-kaz prezenti meta Maria Stella Saliba tat il-post taghha b'cens temporanju hi kienet taf il-posizzjoni legali taghha dik il-habta.
4. Illum f'din il-kawza r-rikorrenti ghandhom igibu prova realistiku li l- kera tal-post numru 73 Cameron Street, Gzira kien baxx wisq meta wiehed ipparagunah ma kera fis-suq dak iz-zmien f'dak l-area u dak id-daqs tad-dar cioe` ghandhom iressqu prova fejn kif kien mahdum il-kera bis-sahha tal-Att XXIII ta' 1979 il-kera kien baxx hafna meta pparagunah mal-kera fis-suq f'dak iz-zmien.
5. Illi fis-17 ta' Frar 2019 l-intimat Joseph Attard skond il-kalkoli li ghamel hu baghat cheque permezz ta' cheque tal-avukat tieghu sottoskritt is-somma ta' 209.63 euros ghal kera tas-sena 2019 liema cheque ma giex imsarraf mir-rikorrenti Francesca Bonnici Vide Dok K. In segwitu skond ir-rieda tal-intimat iddecieda li jibghat dak kollu li kienet qeghda tippretendi r-rikorrenti permezz ta' cheque tal-avukat tieghu sottoskritt datata 15 ta' Marzu 2019 liema ittra hi hawn annessa fejn baghat kera ta' 302.78 euros kera ghas-sena 2019 u 583.83 euros arretrati kera halli jehles. Vide Dok ZZ.
Ghaldaqstant, it-talbiet mressqin mir-rikorrenti, l-intimat ma ghandux ibati l- ebda spejjes jew danni favur taghhom."
Rat l-atti kollha tal-kawża;
Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti;
Qrat ix-xhieda fil-kawża;
Rat il-verbal tal-udjenza tat-3 ta' Ġunju 2019 fejn il-kawża tħalliet għas- Sentenza.
Punti ta' fatti
1. Ir-Rikorrenti huma sidien tal-fond numru 73, Cameron Street, Gżira.
2. L-awtriċi tar-Rikorrenti, Maria Stella Saliba kienet għaddiet dan il- fond lill-missier l-intimat Joseph Attard permezz ta' att ta' konċessjoni emfitewtika temporanja datata 25 ta' Frar 1980 (ara Dok A a' fol 9). Il- konċessjoni emfitewtika kienet għall-perjodu ta' 21 sena dekoribbli mid- data tal-att imsemmi versu l-canone ta' ħamsa u ħamsin Lira (LM55) fis- sena.
3. Meta din il-konċessjoni skadiet fil-25 ta' Frar 2001, l-Intimat u ommu (billi missieru kien ġia mejjet u ħutu huma miżżewġin – vide xhieda a' fol 65) komplew jokkupaw il-fond ope legis b'titolu ta' kera in virtù tal- artikolu 12 tal-Kap. 158 kif hekk emendat bl-Att XXIII tal-1979. Li r-reġim taħt l-artikolu 12 tal-Kap. 158 beda jiggverna r-relazzjoni ta' bejn ir- Rikorrenti u l-Intimat wara t-tmiem ta' konċessjoni emfitewtika ġie wkoll espress fi ftehim li sar bejn l-awturi tar-Rikorrenti u omm l-Intimat (ara Dok 1 a' fol 38). L-Intimat Joseph Attard għadu jirrisjedi hemmhekk sal- lum (ommu ġiet nieqsa fl-14 ta' Frar 2018 – vide xhieda a' fol 65).
4. Il-ħlas ta' kera kif hekk regolata kienet dik stabbilita fl-artikolu 12(2)(b) tal-Kap. 158 u rivedibbli kull ħmistax il-sena skont l-indiċi tal- inflazzjoni stabbilit mill-Istatistiku Prinċipali tal-Gvern ai termini tal-artikolu 13(2) tal-Kap. 158. Permezz tal-emendi li daħlu fis-seħħ fil-Kodiċi Ċivili 11
Rik. Nru. 12/19TA bl-artikolu 39 tal-Att X tal-2009 kif emendat bl-artikolu 19(a) tal-Att V tal- 2010, dan l-ammont huwa issa, ai termini tal-artikolu 1531Ċ(2) tal-Kap. 16, rivedibbli kull tliet snin u mhux iktar kull ħmistax -il sena.
5. L-ammonti hekk dovuti huma mniżżla fil-premessa v tar-rikors promotur (fol 2) u f' para 4 tal-affidavit ta' Francesca Bonnici (fol 45). Dawn ma ġewx kontestati u huma s-segwenti:
"fil-25 ta' Frar 2001 il-kera saret LM93.88c u kellha tiżdied fl-24 ta' Frar 2013 għal €287.47 u terġa' tiżdied fl-24 ta' Frar 2016 għal €293.40c".
6. Jirriżulta mill-istess premessa v tar-rikors promotur u para 4 tal- affidavit li l-Intimat Joseph Attard anqas biss kien qed iħallas il-kera kollha dovuta skont l-artikolu msemmi. Dan peress li qed iħallas biss €203.13c fis-sena. Jidher iżda mill-eċċezzjoni numru 5 (a' fol 37) u dokumenti K u ZZ (a' fol 40 u 41) li l-Intimat ħallas id-differenza.
7. Jirriżulta ulterjorment li din il-proprjetá ma ġietx dekontrallata (ara dok D a' fol 19).
8. Ir-Rikorrenti istitwew kawża oħra quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera bin-numru 114/2018 fl-ismijiet Francesca Bonnici et vs Joseph Attard et skont l-artikolu 12B li ġie promulgat bis-saħħa tal-Att XXVII tal-2010 (ara affidavit ta' Francesca Bonnici paragrafi 16 u 17 a' fol 47).
Punti ta' Liġi
9. Din hija azzjoni ta' ksur ta' jeddijiet fundamentali. Ir-Rikorrenti qed jilmentaw li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 kif imdaħħal bis-saħħa tal-Att XXIII tal-1979, b'mod partikolari is-sub-inċiżi (2), qed jivvjola d-dritt tagħhom għat-tgawdija tal-fond 35, Dingli Street, Sliema sanċit fl-Artikolu 37(1) tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta).
10. Dan għaliex bl-emendi f'dan l-artikolu 12 tal-Kap. 158, huma ġew inabilitati milli jieħdu lura f'idejhom il-pussess tal-fond imsemmi wara t- terminazzjoni tal-konċessjoni sub-emfitewtika temporanja. Dan magħdud mal-fatt li l-kera li qed jirċievu kalkulata skont l-artikolu 13 tal-istess Kap u sussegwentement skont l-artikolu 1531Ċ tal-Kodici Civili li daħlet fis-seħħ bl-Att X tal-2009 kif emendata bl-Att V tal-2010, hija rriżorja u ma tirriflettix il-valur lokatizzju tal-fond matul is-snin mid-data tal-iskadenza tal- konċessjoni sub-emfitewtika. Ir-Rikorrenti jilmentaw li dan joħloq piż sproporzjonat u nġust meta mqabbel ma' dak li jistħoqqlu l-inkwilin intimat.
11. Dawn ir-raġunijiet hekk mogħtija huma l-istess raġunijiet li fuqhom il-Qorti Ewropeja konsistentement sabet ksur tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni fid-dispożizzjonijiet fil-Kap. 158 emendati bl-Att XXII tal-1979, inkluż għalhekk l-artikolu 12. 13
12. L-ewwel artikolu tal-Ewwel Protocoll tal-Konvenzjoni ġie kostantament interpretat mill-Qorti Ewropea kif ġej:
"Article 1 of Protocol No. 1 comprises three distinct rules: the first rule, set out in the first sentence of the first paragraph, is of a general nature and enunciates the principle of the peaceful enjoyment of property; the second rule, contained in the second sentence of the first paragraph, covers deprivation of possessions and subjects it to certain conditions; the third rule, stated in the second paragraph, recognises that the Contracting States are entitled, inter alia, to control the use of property in accordance with the general interest. The three rules are not, however, distinct in the sense of being unconnected. The second and third rules are concerned with particular instances of interference with the right to peaceful enjoyment of property and should therefore be construed in the light of the general principle enunciated in the first rule (see, among other authorities, James and Others v. the United Kingdom, 21 February 1986, § 37, Series A no. 98; and Beyeler v. Italy [GC], no. 33202/96, § 98, ECHR 2000-I)." (Zammit and Vassallo v. Malta; Applikazzjoni numru 43675/16,28 ta' Mejju 2019).
13. Il-Qorti Ewropea stabbiliet għalhekk li l-kontroll fuq il-kera u r- restrizzjonijiet fuq it-tmiem ta' kuntratt ta' kera jikkostitwixxu kontroll fuq l- użu tal-proprjetá tal-individwu a tenur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal- ewwel Protokoll. Dan l-indħil ikun konformi ma' dan l-artikolu biss meta 14
Rik. Nru. 12/19TA jkun wieħed legali, magħmul għal skop leġittimu fl-interess ġenerali u jilħaq bilanċ ġust bejn l-interess ġenerali tal-komunitá u l-protezzjoni tad- drittijiet fundamentali tal-individwu:
"The Court reiterates that in order for an interference to be compatible with Article 1 of Protocol No. 1 it must be lawful, be in the general interest and be proportionate, that is to say it must strike a "fair balance" between the demands of the general interest of the community and the requirements of the protection of the individual's fundamental rights (see, among many other authorities, Beyeler v. Italy [GC], no. 33202/96, § 107, ECHR 2000-I, and J.A. Pye (Oxford) Ltd and J.A. Pye (Oxford) Land Ltd v. the United Kingdom [GC], no. 44302/02, § 75, ECHR 2007-III)." (Cassar v. Malta, applikazzjoni numru 50570/13, 30 ta' April 2018)
14. Fid-dispożizzjonijiet tal-Kap. 158 kif emendati bl-Att XXII tal-1979, inkluż għalhekk l-artikolu 12(2), il-Qorti Ewropea dejjem sabet ksur tad- drittijiet fundamentali tas-sidien kif protetti bl-ewwel artikolu tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Dan għaliex l-istess emendi, għalkemm legali u magħmulin għal skop leġittimu fl-interess ġenerali,jikkostitwixxu interferenza mad-drittijiet tal-proprjetá tas-sid li hija inkompatibbli mat- tielet prinċipju ta' bilanċ ġust. Dan ifisser li tali nterferenza ikkawżata b'dawn l-emendi ma żżommx "bilanċ xieraq" bejn l-esiġenzi tal-interess ġenerali tal-komunitá u l-ħtieġa tal-ħarsien tad-drittijiet fundamentali tal- 15
Rik. Nru. 12/19TA individwu minħabba raġunijiet segwenti li huma wkoll indikati mir- Rikorrenti fil-premessi:
"The Court notes that it has found in plurality of cases against Malta concerning the same subject matter that, despite the considerable discretion of the State in choosing the form and deciding on the extent of control over the use of property in such cases, having regard to the low rental valuewhich could have or was received by the applicants, their state ofuncertainty as to whether they would ever recover the property (despite more recent amendments), the lack of procedural safeguards in theapplication of the law and the rise in the standard of living in Malta over the past decades, a disproportionate and excessive burden was imposed on the applicants who were made to bear most of the social and financial costs of supplying housing accommodation (see Amato Gauci, cited above, § 63;Anthony Aquilina v. Malta, no. 3851/12, § 67, 11 December 2014; and Cassar v. Malta, no. 50570/13, § 61, 30 January 2018). In those cases the Court found that the Maltese State had failed to strike the requisite fair balance between the general interests of the community and the protection of the applicant's right of property and that there had thus been a violation of Article 1 of Protocol No.1 to the Convention." (Buttigieg and Others v. Malta, applikazzjoni numru 22456/15, 11 ta' Diċembru 2018).
Rik. Nru. 12/19TA 15. Il-Qrati tagħna baqgħu jsegwu din il-pożizzjoni kif adottata mill-Qorti ta' Strasburgu f'żewġ xenarji:
(1) fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret fiż-żmien qabel ma daħlu fis-seħħ dawn l-emendi bis-saħħa tal-Att XXII ta' l-1979 u għaldaqstant is- sid ma setax ikun konsapevoli bl-effetti li kienet se ġġib magħha tali konċessjoni minħabba d-dħul fis-seħħ tal-emendi msemmija(ara ad eżempju Joseph Darmanin vs. Avukat Generali et, Qorti Ċivili [Sede Kostituzzjonali], tat-30 ta'Ottubru 2018 kif konfermata fis-sostanza tagħha mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata).
(2) fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret fiż-żmien wara d-dħul fis- seħħ ta' dawn l-emendi biss meta s-sidien ma kienux ħielsa jagħżlu mod ieħor allavolja kienu konsapevoli bl-effetti tal-emendi imsemmija (ara per eżempju Victor u Carmen Portanier vs. Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 29 ta' April 2016). Il-każ tal-lum jaqa' taħt dan ix- xenarju billi l-konċessjoni emfitewtika saret wara li dawn l-emendi tal-1979 daħlu fis-seħħ.
16. Dan ifisser li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 jivvjola l-ewwel artikolu tal- ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni anke fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret wara l-emendi tal-1979, irrispettivament jekk is-sid kienx jew le ħieles li jagħżel mod ieħor (Buttigieg and Others v. Malta, applikazzjoni numru 22456/15, 11 ta' Diċembru 2018). Il-Qrati tagħna 17
Rik. Nru. 12/19TA diġa bdew isegwu din il-pożizzjoni (ara J&C Properties Limited vs Avukat Ġenerali, Qorti Ċivili [Sede Kostituzzjonali] tad-9 ta' Lulju 2019).
17. Għal dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tal-artikolu 37(1) tal- Kostituzzjoni, il-Qrati tagħna ġibdu żewġ linji ġurisprudenzjali: dik kwotata mill-Avukat Ġenerali fin-nota ta' sottomissjonijiet (a' fol 112 sa 114) li teżenta l-liġijiet għall-kontroll ta' użu u tgawdija ta' propjetá mill- applikazzjoni tal-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni (ara wkoll Benjamin Testa et vs l-Avukat Ġenerali et, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali), 30 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata) u dik iktar prevalenti u riċenti li "Meta l-"kontroll ta' użu ta' proprjetà" jolqot, bħal fil-każ tallum, interess – li mhux bilfors ikun in re – fil-proprjetà dak il-kontroll ta' użu jista' wkoll, jekk ma jkunx b'kumpens, għal skop xieraq, u proporzjonat għal dak l-iskop, ikun bi ksur tal-art. 37 tal-Kostituzzjoni" (Rose Borg vs. Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 11 ta' Lulju 2016; ara Joseph Darmanin vs. Avukat Generali et, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali), 30 ta' Ottubru 2018 kif konfermata fis-sostanza tagħha mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata).
Konsiderazzjonijiet
18. Qabel ma tikkunsidra l-mertu tal-każ il-Qorti sejra tindirizza l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal-Avukat Ġenerali. Dawn l-eċċezzjonijiet ġew sollevati f'iktar minn okkażjoni waħda. 18
19. Fir-rigward tal-ewwel eċċezzjoni il-Qorti taqbel ma' dak ikkunsidrat mill-Qorti Ċivili Prim' Awla (sede kostituzzjonali) fis-sentenza J&C Properties Limited vs Avukat Ġenerali ġia ċitata:
"Illi permezz tal-ewwel eċċezzjoni tagħhom – li iktar milli eċċezzjoni hija osservazzjoni – l-intimati Attard jissottomettu li billi si tratta ta' proċedura "kostituzzjonali", l-att promotur kellu jkun b'sempliċi rikors u mhux permezz ta' Rikors Ġuramentat. Dan huwa minnu. Ġja` fl-Avviż Legali 48 tal-1964, kien stipulat li l-proċeduri quddiem din il-Qorti skont l- Art.47(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta "għandhom isiru b'rikors". Illum, skont l-Avviż Legali 279 tat-2008, kif emendat bl-Avviż Legali 333 tal- 2008, Regolament Numru 2, proċediment skont l-Art. 46(1) u 95(2) tal- Kostituzzjoni ta' Malta jew skont l-Art. 4(2) tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropeja "għandhom jinbdew permezz ta' rikors". Imbagħad Regolament 3 jissokta jippreċiża x'għandu jkun fih rikors bħal dan. Artiklu 164 tal-Kap 12 jispeċifika l-każijiet li fihom rikors promotur fi proċediment kontenzjuż quddiem xi waħda mill-Qrati jkun null. Il-liġi tagħna, bħal ħafna oħrajn, tistabbilixxi regoli ġenerali dwar in-nullita` (Ara Art. 789 Kap 12) fosthom "jekk in-nullita` hija ddikjarata mil-liġi espressament" (Art. 789(1)(a) ibid.) iżda l-Kodiċi ta' Proċedura tagħna rarament – kuntrarjament, ngħidu aħna, għall-Kodiċi ta' Ginevra tal-1819 – jimponi espressament is-sanzjoni tan-nullita` f'każijiet partikolari;
Rik. Nru. 12/19TA Illi l-Art. 164(1) huwa wieħed minn dawn il-każijiet rari. Jistipula li jkun hemm nullita` jekk kawża li jmissha tiġi ppreżentata b'rikors ġuramentat jew b'rikors ta' appell tinġieb permezz ta' xi att ġudizzjarju ieħor. Imma (kważi) viċi-versa, Art. 164(2) jistipula li m'hemmx nullita` jekk kawża li jmissha tinġieb b'rikors minflok tinġieb b'rikors ġuramentat – salv li kull żieda li ssir fl-ispejjeż titħallas mir-Rikorrenti. L-Art 164(2), fit-tieni proviso tiegħu, jestendi l-effetti tal-Art. 164(2) għal meta skont xi liġi li ma tkunx il- Kap 12, il-proċediment għandu jkun b'rikors. Fil-każ preżenti, għalhekk, ir-rikors ġuramentat ippreżentat mir-rikorrenti, filwaqt li huwa għal kollox barra minn loku fi proċedura ta' natura "kostituzzjonali", mhuwiex null – salv kif tgħid il-liġi suċċitata li r-rikorrenti jbatu l-ispejjeż żejda li ħolqu u għalhekk il-Qorti sejra tagħmel provediment fir-rigward".
20. Fir-rigward tat-tieni eċċezzjoni, il-ġurisprudenza kostanti tgħallem li l-prova tat-titolu ma hijiex sine qua non sabiex tirnexxi azzjoni ta' indole kostituzzjonali u/jew konvenzjonali bħal ma hi azzjoni ta' rivendika:
"Illi biex wieħed ikun f'qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'għandux għalfejn jipprova titolu assolut u lanqas wieħed oriġinali bħalli kieku l-azzjoni dwar ksur ta' jedd fundamentali kienet waħda ta' rivendika (Kost. 27.3.2015 fil-kawża fl- ismijiet Ian Peter Ellis et vs AvukatĠenerali et). Huwa biżżejjed, għall- finijiet ta' dak l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaġa li tkun li bih jista' jieqaf għall-pretensjonijiet ta' ħaddieħor. Imbagħad, għall-finijiet tal- 20
Rik. Nru. 12/19TA artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa li tkun;" (Robert Galea vs Avukat Ġenerali et (mhux appellata), Qorti Ċivili [Sede Kostituzzjonali], tas-7 ta' Frar 2017).
21. Dan premess, il-Qorti tosserva li r-Rikorrenti għamlu l-prova tat- titolu. Jirriżulta mid-dokumenti preżentati mir-Rikorrenti li permezz tas-sitt artikolu tat-testment datat 25 ta' Lulju 2006, Maria Stella Saliba kienet ħalliet din il-proprjetá b'titolu ta' legat u fi kwoti ndaqs bejniethom lir- Rikorrenti aħwa Vassallo (ara testment Dok B a' fol 13 u dikjarazzjoni Causa mortis Dok C a' fol 15).
22. B'hekk joħroġ li r-Rikorrenti huma s-sidien tal-fond de quo. It- testment u d-dikjarazzjoni causa mortis tal-awtriċi tar-Rikorrenti ma ġewx kontestati u għaldaqstant il-Qorti tqis li r-Rikorrenti għandhom titolu validu fuq il-fond. Isegwi li għandhom dritt jippretendu li jgawdu ħwejjiġhom u, aktar min hekk, jitolbu l-ħarsien tal-jeddijiet tagħhom fuq ħwejjiġhom meta dawn ikunu miċħuda.
23. Fir-rigward tal-fattur taż-żmien din il-Qorti hija konsapevoli tas- Sentenza Ian Peter Ellis pro et noe vs Maggur Alfred Cassar Reynaud datata 27 ta' Jannar 2017 inkwantu jirrigwarda minn meta għandu jitqies id-dekorrenza taż-żmien tal-leżjonijiet tad-drittijiet. Pero' din il-Qorti ma taqbilx għal kollox ma' dan ir-raġunament, għaliex kull każ irid jittieħed għalih. Is-sitwazzjoni li għandha quddiemha din il-Qorti ilha 21
Rik. Nru. 12/19TA tipperdura sa mill-1977. Minkejja dak li tgħid il-liġi, f'ebda ħin ma nġiebet xi prova ta' opposizzjoni minn naħa tal-awturi tar-Rikorrenti, bħal ma per eżempju ma aċċettawx kera jew għamlu xi intimazzjonijiet legali jew kawżi li minħabba r-reġim legali qatt na setgħet issir ġustizzja magħhom. L- anqas ma jirrisulta, li meta skadiet il-konċessjoni emfitewtika oriġinali kienu mhedda minn xi xorta ta' rekwizzjoni u allura ma kellhomx għazla.
24. Biex l-eredi f'kawżi ta' din ix-xorta ikunu f'posizzjoni li jinsistu li jmorru lura fiż-żmien inkwantu t-telf monitarju tal-awturi tagħhom, ai fini biss ta' kumpens, ikun utli li jiġi eżaminat il-komportament tal-istess awturi. Altru li l-awtur ta' dak li jkun sa mill-bidu tal-iskadenza taċ-ċens jew kirja, jkun għamel dak kollu possibbli biex skont il-liġi jirrevendika d- drittijiet propjetarji tiegħu pero' dejjem sab ostaklu fil-liġi, u altru awturi, li minkejja dak li tgħid il-liġi, ma għamlu xejn. Jista' jkun minħabba letarġija jew għax addirittura kienu kuntenti bil-presenza tal-okkupant fil-propjeta' tagħhom, bħal ma jidher li huwa l-każ li għandha quddiemha din il-Qorti. Ai fini ta' kumpens biss, is-suċċessuri tal-awturi f'kawżi ta' din ix-xorta, ma jistgħux jikkapitalizzaw mill-passivita' tal-awturi tagħhom.
25. Di piu' l-Qorti ma tistax ma tosservax li fil-każ partikulari, ir- Rikorrenti ħarġu b'narrattiva li ma hi verosimili xejn. Kemm mill-premessi tar-rikors u kif ukoll mill-affidavit tar-Rikorrenti Francesca Bonnici (a' fol 45), jirrisulta li skont huma, iz-zija tagħhom kienet ħadet parir mingħand avukat, li qatt ma jissemma' b'ismu, biex tikkostitwixxi l-konċessjoni 22