MLRS/mapa_maltese huggingface dataset:
Rik. Nru. 12/19TA emfitwetika tal-1980. Dan il-parir ingħatalha biex tevita l-effetti tal-liġijet viġenti li kienu jagħmluhielha diffiċli biex tieħu l-post lura. Ir-Rikorrenti jkomplu jilmentaw li, meta daħlet il-liġi tal-1979, l-oġġettiv li minħabba fih għamlet il-kuntratt taċ-ċens tal-1980 sfuma fix-xejn. Il-Qorti provat tifhem dan l-argument. Meta fl-1980, l-awtriċi tar-Rikorrenti daħlet għall-kuntratt ta' ċens in kwistjoni, il-liġi tal-1979 kienet diġa' fis-seħħ. Din hija l-istess liġi li llum qegħdin jilmentaw minnha.
26. Aktar minn hekk id-dokument esebit mill-intimat, l-awtriċi tar- Rikorrenti ma uriet ebda rinkrexximent li l-intimat Attard kien ser ikompli jabita fil-fond mertu ta' dawn il-proċeduri tant li fformalizzat il-kirja taħt il- liġi fit-28 ta' Frar 2001 (ara a' fol 39). Dan għamlitu mingħajr l-iċken protesta jew referenza għal parir legali li kienet ħadet 17-il sena qabel. Atteġġjament , li ma huwa xejn kompattibbli, la mal-parir li kienet ħadet u lanqas mal-versjoni tal-fatti kif rakkontati mir-Rikorrenti. Stranament ir- Rikorrenti fl-ebda ħin ma jagħmlu referenza għal dan id-dokument. Dan ifisser, li l-awtriċi tar-Rikorrenti ħadet parir ħażin jew dak li qed jgħidu r- Rikorrenti ma għandux mis-sewwa. Li hu zgur hu, li din l-inkonsistenza, ser tittieħed inkonsiderazzjoni ai fini ta' fissazzjoni ta' kumpens.
27. Isegwi għalhekk, illi l-leżjoni għandha tibda titqies mis-sena 2007 li hija s-sena meta r-Rikorrenti wirtu lill-awtriċi tagħhom.
28. B'dan kollu, safejn l-azzjoni hija mibnija fuq l-ewwel artikolu tal- ewwel protokoll tal-Konvenzjoni, il-fatti tal-każ in diżamina huma identiċi 23
Rik. Nru. 12/19TA jew simili ħafna għal dawk li ġew ravviżati f'Sentenzi kemm lokali u anke dawk tal-Qorti Ewropea. B'ħafna minnhom diġa' ċitati aktar 'l fuq. Għaldaqstant japplikaw l-istess konsiderazzjonijiet legali fuq esposti. Isegwi li fil-każ tal-lum din il-Qorti tasal għall-istess konklużjoni li waslu għaliha Qrati oħra ripetutament f'kawżi ta' din ix-xorta u ċioe li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 huwa leżiv tad-drittijiet fondamentali tas-sidien kif garantiti bl- ewwel artikolu tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni.
29. Safejn l-azzjoni hija mibnija fuq l-artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni, din il-Qorti taqbel ma' dak ritenut mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza ta' Rose Borg ġia ċitata supra. Din il-Qorti għalhekk tikkonkludi li l-artikolu 12 tal-Kap 158 kif emendat bl-Att XXIII tal-1979 huwa wkoll leżiv tal- artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni. Dan peress li, għal raġunijiet ġia kopjożament u kostantament esposti mill-Qorti Ewropea u l-Qrati nostrali, tali artikolu jikkontrolla l-użu tal-proprjetá mingħajr kumpens xieraq u b'mod għal kollox sproporzjonat għall-iskop li għalih ġie promulgat tant li kważi ċċaħħad għal kollox lis-sid mid-dritt li jirriprendi l-pussess tal- proprjetá fi żmien prevedibbli u definittiv.
30. Din il-Qorti għalhekk ser tilqa' l-ewwel żewġ talbiet tar-Rikorrenti u għaldaqstant sejra issa tqis il-bqija tat-talbiet rimedjali.
31. Bħala rimedju għal din il-vjolazzjoni, ir-Rikorrenti qed jitolbu lil Qorti "tagħtihom ir-rimedji li jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni" (tieni talba) u kif ukoll tiddikjara lill-intimat Avukat Ġenerali responsabbli għal kumpens u 24
Rik. Nru. 12/19TA danni pekunjarji u non-pekunjarji ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea (tielet u raba talba).
32. Din il-Qorti tara li t-talba għar-rimedji xierqa hija bbażata fuq l- artikolu 13 tal-Konvenzjoni li jipprovdi dritt għar-rimedju effettiv quddiem Qorti Nazzjonali.
33. Il-Qorti Ewropea fil-każ Portanier v. Malta (applikazzjoni numru 5747/16, 27 ta' Awwissu 2019, paragrafu 46) saħqet is-segwenti fuq l- artikolu 13:
"The Court reiterates its general principles under Article 13 as set out in Apap Bologna (cited above, §§ 76-79). In particular it reiterates that, for the purposes of Article 13, it is for the Court to determine whether the means available to an applicant for raising a complaint are "effective" in the sense either of preventing the alleged violation or its continuation, or of providing adequate redress for any violation that had already occurred. In certain cases a violation cannot be made good through the mere payment of compensation and the inability to render a binding decision granting redress may also raise issues (ibid., § 77)."
34. In suċċint il-Qorti Ewropea f'dan il-każ sostniet mingħajr tlaqliq li ordni ta' żgumbrament tista' tingħata minn Qorti Kostituzzjonali bħala rimedju effettiv ai termini tal-artikolu 13. Il-Qorti Ewropea tinnota li l- iżgumbrament eventwali bla dubju jikkawża inkwiet fuq l-inkwilin li huwa 25
Rik. Nru. 12/19TA wkoll detentur ta' ċerti drittijiet taħt il-Konvenzjoni, iżda jrid ikun il-Gvern li jipprovdi fejn meħtieġ rilokazzjoni għall-inkwilin. Huwa l-irwol tal-Qrati fil- ġurisdizzjoni Kostituzzjonali tagħhom sabiex, irrispettivament minn kwalunkwe skumditá li jista' jbati l-Gvern, jipprovdu r-rimedju disponibbli għal ksur tal-Konvenzjoni u b'hekk jipproteġu lis-sid min vjolazzjoni kontinwata. Dan partikolarment meta l-Gvern jista' jevita kwalunkwe sitwazzjonijiet bħal dawn billi jemenda l-liġi b'mod li tipprovdi għal ammont ta' kirja raġjonevoli (ara paragrafi 47 sa 53, Portanier v. Malta ċitata supra).
35. B'dana kollu permezz tas-sub-inċiz 8, l-artikolu 12B tal-Kap 158 tal- liġijiet ta' Malta jipprovdi wkoll għal ċirkostanzi meta sid ta' post hekk mikri jista' jitlob it-tneħħija tal-kerrej mill-post u b'liema mod dan jista' jsir. Is- sub-inċiż 9 jipprovdi għal dawk il-każijiet fejn il-Qrati ta' ġurisdizzjoni kostituzzjonali jsibu li l-kerrejja ma jistgħux jibqgħu jistrieħu fuq il-jedd tal- kirja, enfitewsi jew sub-enfitewsi mogħtija lilhom bis-saħħa tal-liġi tal- 1979. Is-sub-inċiż 11 jistipula li l-artikolu 12B japplika fil-każijiet kollha fejn enfitewsi, sub-enfitewsi jew kirja regolata bl-artikolu 5, 12 jew 12A tkun skadiet minħabba deċiżjoni tal-Qorti ta' ġurisdizzjoni tkun sabet vjolazzjoni minħabba l-isproporzjon bejn il-valur tal-proprjetá u l-ammont ta' kera meta l-okkupant ikun għadu jirrisjedi fil-fond fl-10 ta' April 2018 li hija d-data li fiha daħlet fis-seħħ din il-liġi. Skont dan is-sub-inċiż f'dawn il-każijiet is-sid huwa prekluż milli jipproċedi biex jitlob l-iżgumbrament qabel ma' l-ewwel jiddisponi mill-artikolu 12B. 26
36. Fuq dan l-artikolu il-Qorti Ċivili Prim' Awla (Sede Kostituzzjonali) fis- sentenza Victoria Amato Gauci et vs. Avukat Ġenerali datata 17 ta' Ottubru 2018 rriteniet is-segwenti:
"Illi l-Qorti tqis li din l-aħħar bidla fil-liġi tolqot fil-laħam il-ħaj il-qagħda li jinsabu fiha r-rikorrenti fil-każ tallum u lil dawk kollha f'qagħda bħalha. Mhuwiex għal din il-Qorti li tagħmel il-kunsiderazzjonijiet tagħha f'din is- sentenza dwar is-siwi ta' dak l-artikolu bħala rimedju definittiv tal- kwestjoni. Madankollu, tqis li dik il-bidla fil-liġi toħloq għamla ta' "jus superveniens" favur ir-rikorrenti f'din il-kawża, fis-sens li qegħda tagħtihom rimedji li jistgħu jinqdew l-ksur tal-jedd fundamentali imġarrab minnhom. Tqis ukoll li dawn id-dispożizzjonijiet tal-liġi jagħtu jedd ta' azzjoni quddiem tribunal imparzjali li jista' jagħti rimedju effettiv u aċċessibbli, kif sewwa sew jitlob l-artikolu 13 tal-Konvenzjoni. Tajjeb li jingħad li biex rimedju mogħti jitqies 'effettiv' għall-finijiet tal-artikolu 13, ma huwiex meħtieġ li jiggarantixxi tabilfors eżitu favorevoli għall-persuna li tista' tinqeda bih u lanqas li dak ir-rimedju tabilfors jingħata minn awtorita' ġudizzjarja, sakemm tali rimedju huwa wieħed aċċessibbli u fih element irraġonevoli li jista' jirnexxi (QEDB 13.9.2018 fil-kawża fl-ismijiet B Tagliaferro & Sons Ltd. et vs Malta (Applik. Nru. 75225/13) §§ 92 – 3 (li hija każ fejn it-tħaddim tal-artikolu 13 tqies fil-qafas ta' lment ta' ksur tal- jedd taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll));
Rik. Nru. 12/19TA Illi, fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, u minħabba f'dan l-iżvilupp leġislattiv li seħħ biss żmien wara li r-rikorrenti kellhom jiftħu din il-kawża, il-Qorti ssib li t-tieni talba [zgumbrament] tar-rikorrenti mhijiex mistħoqqa aktar, u sejra tqis din iċ-ċirkostanza għall-finijiet tal-kap tal-ispejjeż, imma tiċħadha fil-mertu;"
37. Wara li kkunsidrat it-tagħlim ġurisprudenzjali fuq il-materja, din il- Qorti ma taqbilx li l-eqreb rimedju li tista' tagħti għal wieħed effettiv, apparti d-dikjarazzjoni ta' ksur tad-dritt fundamentali u l-kumpens, huwa dak li tordna lill-persuna li tkun qed tokkupa fond ma għandux jibqa' jistrieħ fuq artikolu 12 tal-Kap 158 tal-liġijiet ta' Malta. Fil-fehma tal-Qorti dikjarazzjoni bħal din hija tawtoloġika għaliex l-effetti li ġġib magħha deċizjoni huma dawk li huma fil-liġi.
38. Din il-Qorti issa se tgħaddi biex tqis it-talba tar-Rikorrenti għal- kumpens. Kif sewwa jirrikonoxxu r-Rikorrenti stess fil-premessa numru 25 tar-rikors promotur, din il-Qorti għandha tipprovdi rimedju għall-effetti tal-ksur tad-drittijiet fundamentali permezz ta' kumpens sal-10 ta' April 2018 billi wara dik id-data r-rimedju huwa dak disponibbli fl-artikolu 12B:
"Minħabba li d-dispożizzjonijiet [tal-Att XXVII] ta' dawk il-bidliet daħlu fis- seħħ u fid-dawl ta' dak li sejra tiddeċiedi l-Qorti dwar il-qagħda tal- intimati.... joħroġ li r-rikorrenti għandhom disponibbli rimedju proċedurali ta' aċċess lil qorti jew tribunal li jista' jagħtihom, jekk hekkj irriżulta mistħoqq, rimedju "in integrum" li jindirizza l-ksur tal-jedd fundamentali 28
Rik. Nru. 12/19TA tagħhom. Din iċ-ċirkostanza, fil-fehma tal-Qorti, titfa' element rilevanti li jolqot l-ikkalibrar tal-ammont tal-kumpens minnhom pretiż;" (Victoria Amato Gauci et vs Avukat Generali et ċitata supra).
39. Din il-Qorti tfakkar li l-presenza tal-inkwilin f'dawn il-kawżi hija biss meħtieġa għall-integrita' tal-ġudizzju. Dan gie stabbilit f'bosta Sentenzi ta' dawn il-Qrati. Huwa ben stabbilit, li l-inkwilin la jaħti għal-liġi u lanqas jista' joffri rimedju. Huwa l-Istat li jrid jagħmel dan. Jista' jkun il-kaz, li l- iżgumbrament tal-inkwilin jew jew il-kundanna tieghu biex iħallas kera ogħla f'dawn ix-xorta ta' kawzi ta' bixra kostituzzjonali, ikun ifisser, li huwa l-inkwilin li qed jagħti r-rimedju, meta dan huwa dmir tal-Istat li jagħmel l-interventi tiegħu biex jindirizza b'mod effettiv, it-terminazzjoni tal-ksur tad-drittijiet tal-bniedem kif dikjarati minn xi Sentenza u dan anke konformament mhux biss mad-drittijiet patrimonjali tal-individwu iżda anke mal-oġġettiv soċjali tas-sitwazzjoni. Sa ċertu punt, kemm is-sid u anke l- kerrej huma vittmi tas-sitwazzjoni. Għandu jingħata ħsieb, jekk is- soluzzjoni awspikata mis-Sentenza ta' Portanier fuq imsemmija, għandhiex tiġi applikata klinikament b'mod indiskriminat u indipendentement mill-fattispecie ta' kull każ u l-konsiderazzjoni soċjali u patrimonjali tal-partijiet.
40. Rigward it-talba għal kumpens u d-danni sofferti mir-Rikorrenti l- Qorti tagħmel referenza għas-Sentenza tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) per Imħallef Joseph R. Micallef fis-sentenza Robert 29
Rik. Nru. 12/19TA Galea vs Avukat Ġenerali et datata 7 ta' Frar 2017. Fid-dawl tal- kjarezza tal-Qorti f'din is-Sentenza ikun utli li tiġi citata in extenso. Il-Qorti qalet hekk:
"li l-kumpens mistħoqq lill-persuna wara li jkun instab li din ġarrbet ksur ta' xi jedd fundamentali tagħha ma huwiex l-istess bħal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni mġarrba. Minbarra dan, ir-rikorrent ma jistax jistrieħ fuq l-għoti ta' kumpens taħt l-artikolu minnu msemmi tal-Konvenzjoni. Fl-ewwel lok, il-Konvenzjoni tagħmel mil-liġijiet ta' Malta safejn id-dispożizzjonijiet tagħha kienu inkorporati fil-Kapitolu 319 tal-Liġijiet ta' Malta. L-imsemmi artikolu ma kienx hekk inkorporat. Fit-tieni lok, huwa maqbul li d- dispożizzjonijiet ta' dak l-artikolu jgħoddu għall-Qorti ta' Strasbourg u mhux għall-qrati domestiċi tal-Pajjiżi Membri tal-Kunsill tal-Ewropa (Ara Kost. 30.9.2016 fil-kawża fl-ismijiet Maria Stella Azzopardi Vella et vs Avukat Ġenerali et;).
Illi b'daqshekk ma jfissirx li t-talbiet tar-rikorrent dwar l-għoti ta' rimedju mhumiex sejrin jintlaqgħu. Jekk ma jistgħux jintlaqgħu talbiet għal- likwidazzjoni ta' kumpens u danni bis-saħħa tal-imsemmi artikolu 41 tal- Konvenzjoni, jista' u sejjer jingħata rimedju taħt il-kriterji tal-għoti ta' rimedju bħal dan minn din il-Qorti fis-setgħat u kompetenza attwali tagħha (Kost. 17.12.2010 fil-kawża fl-ismijiet Philip Grech pro et noe vs Direttur tal-Akkomodazzjoni Soċjali et). Għalhekk, il-Qorti tasal għall- fehma li t-tieni rimedju mitlub mir-rikorrenti fit-tielet, ir-raba' u l-ħames 30
Rik. Nru. 12/19TA talbiet tiegħu ma jistħoqqlux jintlaqa', imma sejjer jingħata kumpens taħt it-tieni talba tiegħu;
Illi huwa llum stabbilit li r-rimedju li tista' tagħti din il-Qorti huwa kumpens għall-ksur tad-dritt fundamentali u mhux danni ċivili għall-opportunita' mitlufa (Kost. 22.2.2013 fil-kawża fl-ismijiet Albert Cassar et vs Onor. Prim Ministru et)."
Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Josephine Azzopardi pro et noe vs Avukat Ġenerali et, 12 ta' Lulju 2019 rriteniet li "Hu ben stabbilit fil- ġurisprudenza ta' dawn il-Qrati li rimedju kostituzzjonali ma jfissirx neċessarjament ir-rimbors tal-valur sħiħ fuq is-suq lis-sid (Q. Kost. 1/2017, Chemimart Ltd [C74] v. Avukat Ġenerali et, deċiż 14 ta' Diċembru, 2018.). Dan għal diversi raġunijiet li din il-Qorti fissret fis- sentenza fl-ismijiet Josephine Azzopardi pro et noe v. Onor. Prim'Ministru et (Q. Kost. 80/14 deċiż 25 ta' April, 2018).
Jigi osservat li l-kalkoli tal-attriċi ma jqisux il-għan leġittimu u soċjali tal- liġi, il-fatt illi l-liġi teħlisha mill-obbligazzjoni tat-tiswijiet, il-fatt li fost ir- rimedji hemm dak li jippermettilha tfittex li tieħu lura l-fond bla ma tinżamm milli tagħmel hekk b'applikazzjoni tal-Art. 12A tal-Kap. 158, u l- fatt illi l-Art. 1 tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix dħul daqs kemm jagħti s- suq ħieles. Qiegħda tassumi wkoll illi kienet sejra ssib min jikri l- appartament għaż-żmien kollu li għalih qiegħda tippretendi kumpens, u 31
Rik. Nru. 12/19TA wkoll mill-2002, u li dan il-kerrej kien sejjer jassumi hu l-obbligazzjoni ta' manutenzjoni u tiswijiet. ... ... Kif gie ritenut fis-sentenza ta' din il-Qorti deċiża fil-31 ta' Ottubru, 2014, fl-ismijiet Igino Trapani et v. Kummissarju tal-Artijiet u Avukat Ġenerali u ċitata wkoll mill-ewwel Qorti fis-sentenza appellata, kull każ għandu jiġi trattat u deċiż fuq il-fattispecie tiegħu. Il-Qorti żżid tgħid ma' dan li għandu jiġi ikkonsidrat, kemm il-ħtiega li l-Istat jipprovdi għal akkomodazzjoni soċjali u wkoll min-naħa l-oħra dawk il-fatturi li għarrfet l- ewwel Qorti fis-sentenza tagħha u li din il-Qorti tikkondividi.
Il-Qorti tikkonsidra li l-ewwel Qorti ma naqset bl-ebda mod fl-eżerċizzju tagħha fil-komputazzjoni tal-kumpens, iżda iżżid mal-konsiderazzjonijiet tal-ewwel Qorti, dawk il-konsiderazzjonijiet magħmula minn din il-Qorti stess fis-sentenzi tagħha riċenti fl-ismijiet Josephine Azzopardi pro et noe v. Onor. Prim'Ministru et (Q. Kost. 72/2015, 75/2014, 77/2014, 80/2014, 81/2014, 82/2014, 85/2014, 87/2014, 88/2014, 90/2014, 91/2014, 94/2014, 95/2014, 96/2014 u 98/2014, deċiżi 25 ta' April, 2018; Q.Kost. 93/2014 deċiż 31 ta' Jannar 2019; Q.Kost. 79/2014 u 97/2014 deċiżi 29 ta' Marzu 2019) li għalihom qed issir debita riferenza, fejn f'sfond u f'ċirkostanzi simili, din il-likwidazzjoni ta' kumpens xieraq applikabbli għal każ odjern u li huma s-segwenti:
Rik. Nru. 12/19TA (i) il-fatt li kienet l-attriċi flimkien ma' ħutha li ppermettew lill-okkupanti li jkomplu jżommu l-fond sal-2007 meta, bejn l-2002 u l-2007, qabel ma ddaħħal l-art. 12A tal-Kap. 158, setgħu fittxew l-iżgumbrament tagħhom;
(ii) iż-żmien bejn l-2007 u meta ħadet lura l-pussess battal tal- appartament li l-attriċi damet imċaħħda mit-tgawdija ta' ħwejjiġha mingħajr kumpens xieraq;
(iii) il-valur tas-suq tal-fond u l-valur lokatizju tiegħu għalkemm dan ma jfissirx neċessarjament li l-attriċi kienet sejra ssib tikrih daqshekk u bl- istess kondizzjonijiet dwar responsabilita' għal tiswijiet bħal fil-każ ta' kiri kontrollat;
(iv) l-għan leġittimu u soċjali tal-liġi impunjata;
(v) il-fatt li l-kumpens li jinghata għall-ksur tad-drittijiet fondamentali ma huwiex l-istess bħad-danni ċivili iżda, minkejja dan għandu jkun kumpens sħiħ li, kemm jista' jkun, iqiegħed lill-attur fil-posizzjoni li kien ikun fiha li kieku dak il-ksur ma seħħx;
(vi) l-inċertezza li għaddiet minnha l-attriċi dwar jekk qattx setgħet tieħu ħwejjiġha lura, u meta;
(vii) il-fatt li kienet imċaħħda wkoll mill-possibilita' li tiżviluppa l-arja tal- appartament, u
Rik. Nru. 12/19TA (viii) il-fatt li biex tieħu dan ir-rimedju l-attriċi kellha tagħmel spejjeż biex tiftaħ din il-kawża u biex tfittex l-iżgumbrament tal-okkupanti tal-fond." (Q.Kost. 72/2015, Josephine Azzopardi et v. Onorevoli Prim'Ministru et, deċiż 25 ta' April 2018.) .... ... Tenut kont li l-Qorti hi tal-fehma li m'għandhiex tiddipartixxi fil-każ odjern mill-limiti tal-kumpens ġeneralment likwidat f'każijiet simili (Għalkemm il- fattispecie ta' l-kull kaz jinbidel, ara Q. Kost. 1/12, Raymond Cassar Torreggiani et v. Avukat Ġenerali et, deċiż 29 ta' April, 2016 €5,000, Q. Kost. 12/13, Ian Peter Ellis pro et noe v. Maggur Alfred Cassar Reynaud et, 27 ta' Jannar, 2017, €15,000; Q. Kost. 2/17, Maria Pia sive Maria Galea v. Avukat Ġenerali et, 14 ta' Diċembru, 2018, €10,000; Q. Kost. 1/17, Chemimart Ltd v. Avukat Ġenerali et, 14 ta' Diċembru, 2018, €5,000; Q. Kost. 8/16, Sergio Falzon et v. Alfred Farrugia et, 14 ta' Diċembru, 2018, €15,000 ; u Q. Kost. 7/17, Alessandra Radmilli v. Joseph Ellul et, 14 ta' Diċembru, 2018, €25,000 u in partikolari s-sentenzi fl-ismijiet Josephine Azzopardi pro et noe v. Onor. Prim'Ministru deċizi fil-25 ta' April, 2018, skont ir- riferenza fin-nota ta' qabel din) sabiex tinżamm ir-relattivita` fir-rigward u, wara li ħadet is-suespost in konsiderazzjoni, qiegħda tikkonsidra li l- aggravju tar-rikorrenti mhuwiex ġustifikat."
41. Għal likwidazzjoni ta' kumpens xieraq fid-dawl tal-fatturi suesposti, il-Qorti tieħu in konsiderazzjoni l-fatt li l-l-Intimat Joseph Attard għadu 34
Rik. Nru. 12/19TA jirissjedi fil-fond u għalhekk ir-Rikorrenti ilhom mċaħħda mill-pusses tiegħu sa mis-sena 2007(Maria Stella Saliba mietet fit-30 ta' Marzu 2007 – ara Dok E a' fol 20). Il-Qorti tieħu in konsiderazzjoni wkoll il-valuri lokatizzji skont is-suq kif indikati fir-rapport tal-perit Perit Godwin Abela li ġie maħtur mill-Qorti sabiex jagħmel stima tal-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni mit-terminazzjoni tal-konċessjoni emfitewtika temporanja b'intervalli ta' ħames snin sal-31 ta' Diċembru 2017 (ara verbal a' fol 42). Dawn il-valuri dejjem kienu ferm ogħla mill-ammont ta' kera li kienu qegħdin fil-fatt jipperċepixxu r-Rikorrenti u l-awtriċi tagħhom. Ħlief għal dik iż-żieda li saret bl-emendi tal-Att X tal-2009, ma kien hemm l-ebda mod li dan l-ammont jiżdied għal mhux aktar mid-doppju b'deċiżjoni tal- Bord li Jirregola l-Kera fuq proċeduri li kieku ġew istitwiti mir-Rikorrenti. Isegwi li bl-ebda mod ma jista' jitqies li dik il-kera kienet kumpens xieraq għar-Rikorrenti għaċ-ċaħda tat-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom.
42. Din il-Qorti tieħu in konsiderazzjoni wkoll l-fatt ta' jekk ir-Rikorrenti kinux neċessarjament ser isibu lil min jikru l-fond mingħajr waqfien b'dik il- kera u bl-istess kondizzjonijiet. Dan għalkemm irid jingħad li l-fond jinstab il-Gżira li bħalissa huwa lok mfittex ħafna. Għalkemm hemm xi diskrepanzi fil-valutazzjoni u l-potenzjal ta' żvilupp tal-fond inkwistjoni kkunsidrati mill-perit maħtur min din il-Qroti (€200,000; 3 sulari) u l-perit maħtur mill-Bord li Jirregola l-Kera (€360,000; 4 sulari), jibqa' l-fatt li l-fond għandu valur kemmxejn sostanzjali li l-Qorti għandha tqis ai fini ta' kumpens dovut lir-Rikorrenti. Fl-aħħarnett din il-Qorti tissenjala li r- 35
Rik. Nru. 12/19TA Rikorrenti ma kellhom l-ebda għażla, ukoll minħabba l-ineffettivita` tar- rimedji li jista' jagħti l-Bord tal-kera skont il-ligi qabel l-Att XXVII tas-sena 2018, għajr li jistitwixxu l-proċeduri odjerni biex jieħdu kumpens xieraq.
43. Flimkien ma' dawn iċ-ċirkostanzi kollha li joħorġu mill-atti skont ir- regoli li l-Qrati tagħna minn żmien għal żmien inqdew bihom f'każijiet li jixxibħu, il-Qorti sejra wkoll iżżom bħala gwida għall-fini ta' quantum id- deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali indikati fl-aħħar sentenza ċitata. Din il-Qorti għaldaqstant issib xieraq li fic-cirkostanzi jitħallas kumpens lir- Rikorrenti fis-somma ta' hmistax-il elf ewro (€15,000).
44. Dan l-ammont għandu sintendi jitħallas mill-Avukat Ġenerali li qed jirrapreżenta l-Istat. Dan peress li kif ġie kemm il-darba ribadit, "kumpens bħal dak għandu jbatih biss l-Istat minħabba li l-ksur li qed iġarrab ir- rikorrent huwa l-effett dirett tal-liġi li ddaħħlet bl-Att XXIII tal-1979. L- intimati Ganado nqdew b'liġi li tathom jeddijiet ġodda li ma kellhomx fiż- żmien meta ngħatat il-konċessjoni enfitewtika, iżda ma għamlu xejn biex jiksbu dan il-jedd b'mod illegali. Fid-dawl tal-massima qui suo jure utitur neminem laedere videtur, l-Qorti ma tistax issib li l-intimati Ganado jridu jagħmlu tajjeb huma wkoll għall-ħlas tal-kumpens lir-rikorrrent minhabba s-sejbien ta' ksur tal-jedd fundamentali tiegħu. Din il-fehma tinbena wkoll fuq il-fatt li l-ilment tar-rikorrent jirrigwarda liġi li jagħmilha l-Istat u mhux iċ-ċittadin li, min-naħa tiegħu, għandu jedd jinqeda biha fil-parametri 36
Rik. Nru. 12/19TA tagħha u safejn din ma titqiesx li qiegħda tikser il-jedd fundamentali tas- sid;
Illi kif inhu miżmum u mgħallem "fil-każ ta' liġi leżiva tad-drittijiet konvenzjonali jew kostituzzjonali, huwa l-Istat u mhux iċ-ċittadin li għandu jirrispondi. Għax huwa prinċipalment l-obbligu tal-Istat, u mhux tal- inkwilin, li jassigura li d-drittijiet fundamentali tas-sid ma jinkisrux" (Kost. 24.2.2012 fil-kawża fl-ismijiet Louis Apap Bologna vs Kalċido Ċiantar et; u Kost. 6.2.2015 fil-kawża fl-ismijiet Sean Bradshaw et vs L- AvukatĠenerali et);"
Għaldaqstant u għar-raġunijet fuq imsemmija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża billi;
Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-Avukat Ġenerali;
Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-Intimat Joseph Attard;
Tilqa' l-ewwel talba attriċi u tiddikjara u tiddeċiedi illi fil-konfront tar- Rikorrenti l-operazzjonijiet ta' l-Artikolu 12, partikolarment l-Aritkolu 12(2) tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979 qiegħed jagħti dritt ta' rilokazzjoni lill-Intimat Joseph Attard għall-fond 73, Cameron Street, Gżira u jirrenduha impossibli għar-Rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-proprjetá tagħhom; 37
Tilqa' t-tieni talba Attriċi u konsegwentement tiddikjara u tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d-drittijiet tar-Rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjetá tagħhom 73, Cameron Street, Gżira bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u li għalhekk il-liġijiet fuq imsemmija fl-ewwel talba, għandhom jitqiesu bla effett bejn il-partijiet;
Tilqa' limitatament it-tielet talba Attriċi u tiddikjara u tiddeċiedi li l- Intimat Avukat Ġenerali huwa responsabbli għall-ħlas ta' kull kumpens lir- Rikorrenti minħabba l-ksur imġarrab minnhom kif fuq ingħad;
Tilqa' limitatament ir-raba talba attriċi u tillikwida l-istess kumpens fl- ammont ta' ħmistax il-elf ewro (€15,000);
Tilqa' l-ħames talba attriċi u tikkundanna lill-intimat Avukat Ġenerali jħallas lir-Rikorrenti l-kumpens likwidat bl-imgħaxijiet legali sal-pagament effettiv.
Bl-ispejjeż jitħallsu mill-intimat Avukat Ġenerali wara li jitnaqqsu l-ispejjeż żejda li rriżultaw minħabba li r-Rikorrenti għażlu l-proċedura tar-rikors ġuramentat minflok dik tas-sempliċi rikors, liema spejjeż għandhom iħallsuhom kollha r-Rikorrenti.
Tordna lir-Reġistratur Qrati Ċivili u Tribunali sabiex jibgħat kopja ta' din is- sentenza lill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati skont l-artikolu 242(1) tal- Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta malli din is-sentenza tgħaddi in ġudikat.
Imħallef Toni Abela
Deputat Reġistratur 39