IRIARTE OKIÑENA (EH Bildu, 2016-11-23):
Presidente andrea, mahaiko kideak, jardunean dagoen Gobernuko jaun-andreak, legebiltzarkide gizon-emakumeak, gaur hona gonbidatu gisara etorri zareten guztiok, ikus-entzuleok, egun on.
Andrea naiz, emakumea, Legebiltzar honetako gehiengoa bezala, humanitatearen erdia baino gehiago bezala. Baina hori ez da garrantzitsuena, feminista naiz, feministak gara. Hori da garrantzitsuena.
Gobernu feminista izango da gurea, bizi proiektu baten berme, bizitzaren iraunkortasunaren politika publikoen erdigunean kokatuta egonik beste eredu bat antolatzeko gobernua; beste gobernatzeko kultura bat ez dagoelako kohesio sozialik, justiziarik, ez dagoelako demokraziarik berdintasunean oinarritzen ez dugun gobernantza berri bat erdiesteko gauza ez bagara. Ez dagoelako demokraziarik pertsonen erdiak diskriminatzen dituen herri batean. Garapen, bake eta segurtasunaren oinarri izan behar du berdintasunak Nazio Batuen Erakundeak esaten duen bezala.
Eta gure gobernua ezkerreko Gobernua izango da, askatasunaren eta berdintasunaren Gobernua, herritar guztiekin bat bera ere atzean utzi gabe aurrera egingo duen Gobernua. Elkartasuna izango du ardatz, herritarren arteko elkartasuna, batez ere ahulenekiko eta belaunaldi arteko elkartasuna da azpimarratuko duguna. Esperantzaren eta ausardiaren Gobernua izango da, XXI. mendeko Gobernua eta ez beldurrarena edo etsipenarena, beldurtuta eta etsituta eduki nahi izan gaituzte baina ez dugu etsiko.
Bake eta elkarbizitza landuko duen Gobernua izango da egungo aroari amaiera ematen laguntzen jarraituko duen Gobernua; eta egia, justizia eta errekonozimendua aldarrikatuko duena biolentzia pairatu duten guztientzat, guzti guztientzat.
Herri honen burujabetzaren aldeko Gobernua izango da gainera, EH Bildu da gaur gaurkoz independentziaren bidea berehala egikaritzen hasteko helburua duen indar bakarra. Eta ahalegin guztiak egingo ditugu herri hau independentziaren bidean jartzeko. Independentzia nahi eta behar dugu herri justu eta duin batean bizitzeko aukera bakarra delako, hobeto bizitzeko libre izan beharra daukagulako.
Gobernu euskalduna izango da Euskal Herrian gaudelako, euskara delako guztiok batzen gaituena. Euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatuko dituen Gobernua izango da, eta oraindik ere euskarara hurbildu ez diren herritarrei benetako aukerak emango dizkiena, gure hizkuntzak unibertso berriak zabalduko dizkielako eta unibertso berri horiek zoragarriak izango direla konturatuko direlako. Herritar jantziak, herritar kultuak izan behar dugu euskal herritarrok, herritar sano eta osasuntsuak, ingurune sano eta osasuntsu batean bizi garenok, justizia eta elkartasuna oinarri izanik zoriontsu bizitzeko eskubidea dugulako; zoriontsu eta horretarako libre.
Este es el gran objetivo de EH Bildu: Una la sociedad culta y preparada, un país justo y solidario de hombres y mujeres libres, una ciudadanía sana y saludable que cuida su entorno para legarlo a las generaciones futuras. En definitiva, un pueblo de personas solidarias y libres, porque solo siendo libres podremos aspirar a ser felices y a conquistar el futuro que nos merecemos.
Saben ustedes que durante la campaña electoral, antes de que la ciudadanía votara, nosotros sí poniendo todas las cartas boca arriba, ofrecimos al Partido Nacionalista Vasco y a Elkarrekin Podemos formar un Gobierno en torno a tres grandes ejes de actuación: Justicia social, paz y convivencia, y derecho democrático a decidir nuestro futuro. Ahora no ha podido ser, pero nuestra oferta sigue en pie.
Gure eskuak luzatuta jarraitzen du, uste dugulako posible dela eta etorkizunak erakutsiko duela, hori dela irtenbide bakarra. Herritarren gehiengo oso zabal batek hiru ideia edo ardatz nagusi horien inguruan adostasunak lortzea nahi duelako. Txikira bakarrik jokatuta, tanto batzuk irabazteko aukera izango dugulako, baina handira jokatu beharko dugulako, txapelketa irabazi nahi baldin badugu.
Ohore handia da eta erantzukizun handia, Euskal Herria Bilduko gizon-emakumeek nire esku utzi izana beraien izenean Eusko Jaurlaritzaren lehendakari gai izatea. Eta ez nuke une honetan aukera galdu nahi Arnaldo Otegi aipatzeko.
Espainiako Gobernuak, inongo lotsarik gabe, aurrez idatzitako gidoia betez, Espainiako Justiziak ez ziolako utzi hautagai izaten ere. Gaur gure artean dago, egun garrantzitsu honetan. Bera, injustizia baten biktima.
Eta aurrera egin aurretik, gogora ekarri nahi nituzke edozein kasutan, injustiziaren biktima izan diren euskal herritar guzti-guztiak, ezin ditugu ahaztu. Eta ez ditugu ahaztuko, guztiak, salbuespenik gabe, bat bakarra ahaztu gabe. Gaur ere, gaurko saioa, era berezi batean hasi dugu hemen.
Eta hau esatearekin batera, gogoan izan nahi ditut baita ere, biolentzia matxistak egunero erasotzen dituen emakumeak, krisi ekonomiko honek baztertu eta bizitza baldintza ez duinetan murgildu dituen pertsonak, Mediterraneoan egunero hiltzen ari diren milaka pertsonak eta euren helburua lortzen badute ere, bizi-baldintza lotsagarrietan daudenak, euren inguruan gezurrezko diskurtsoak eraikitzen ditugularik.
Gogoan izan behar genuke, gu ere egon garela haien tokian.
Polixene Trabudua ekintzaile jeltzaleak, "Artículos de Amama" liburuan dio: "Los exiliados no son de ninguna parte, ya que cuando están en su tierra añoran su exilio, y cuando están en este, quieren volver a la primera".
Beraz, nire gaurko lehenengo hitzak, alde batean eta bestean, zibilizazio-krisi honetan murgildurik, gaizki pasatzen ari diren pertsonei zuzenduak dira. Munduko edozein bazterretan edo Euskal Herrian bertan, giza eskubideak zapaltzen ari zaizkien pertsona orori, zapalduei, baztertuei, presoei, inongoak ez direla sentitu dezaketen pertsona guzti-guztiei.
Gobernu feminista bat beraz esan dizuet. Gobernu bat aldaketa sozial eta ekonomikorako gure herriaren gehiengo sozialaren eskubideak babestea eta bermatzea ahalbideratuko duena, eta horretarako, tresna soberanoak izango dituena.
Botere publikoak, bizi proiektu hori, jendarte aurreratu, kultu, kriteriodun eta justuago bat eraikitzeko gauzatu behar diren politika integralak bultzatu behar ditu. Emakume eta gizon guztien mesederako izango da gobernua, parekidetasun errealean oinarrituko dena. Horregatik konpartitua izan behar du, benetan konpartitua.
Egia da, une honetan, emakumeak gaudela jomugan, baina ez bakarrik. Jomugan daude, desberdintasun egoerak sortzen dituzten dinamika guztiak eta horiei erreparatu behar diegu, zapalkuntza faktore guztiei.
Andreak, neskak, sekula baino prestatuagoak, baina zaintzaile izateko jaio garela errepikatu digute behin eta berriz, eta berriki ere bai. Eta horrek, lanez gainezka gauzka enplegu duinetan gabeziak ditugularik, eta bertan behera geratzen da, prestakuntzan eta jakiturian egindako bidea, kasu askotan behintzat horrela gertatzen da.
Horregatik zaintza politika, politika publikoen erdigunean kokatu behar dugu, pertsonetan oinarritutako sistema ekonomiko bat antolatzeko helburuarekin. Eremu politiko instituzionalean, berdintasun formala ezbaian dago oraindik ere, eta pertsonala, politikoa dela barneratu behar dugu, horrela bakarrik iritsiko garelako parekidetasun handiagoko eremuetara.
Eremu ideologiko kulturalean, emakumeen presentzia sustatu behar dugu arlo guztietan, sorkuntzan indar bereziz, komunikabideetan emakumeak objektu bezala identifikatzen diren iruditegiak apurtuz, hezkuntzan urrats gehiago eginez sexuen arteko eskubide eta aukera berdintasunari dagokionez, estereotipoak apurtuz, eta egunerokoan topatzen ditugun kultura adierazpenetan tradizioaren izenean, emakumeon eskubideak etengabe urratzea ekidinez.
Bigarren mailako herritar egiten gaitu horrek, eta gu ez gara bigarren mailako herritarrak. Honen ondorio da, egunero pairatzen dugun muturreko biolentzia matxista, bortitzena eta agerikoena, eta gaitzespen ia orokorra jasotzen duena, baina egunero gertatzen denak sostengatzen duena.
Neurriak badakigu denok eta uste dut horretan denok ados gaudela, premiazkoak dira. Aterako gara kalera, aterako gara etzi ere kalera, baina andreak, emakumeak, Emakundek egindako azken ikerketak dioenez, beldurra pasatzen dugu oraindik. Datuak oro har benetan beldurtzekoak dira. Europar Batasunak 2014an egindako azterketa izugarri baten arabera, hiru emakumeetatik bat biolentzia fisikoa edo sexuala jasandakoa da Europa honetan. Lanean, etxean, adin guztietan, maila sozial orotan, eta % 97an gizonezkoak egina da.
Oso sarri errepikatu izan den bezala, gu gara emakume horiek, gure alabak dira, gure ahizpak dira, gure arrebak dira, gure lagunak dira, gure andreak dira, gure maitaleak dira emakume horiek.
"Lehen munduko emeak, kapitalistenak, lur usaina duten andre indigenak, zuri, gorri, horiak, beltzetan beltzenak, konplize ditut denak, maite ditut denak". Uxue Alberdi, Euskadi literatur saria irabazi berri duen idazlearen hitzak dira horiek.
Izan gaitezen guztiok konplize, egoera lazgarri hau errotik aldatzeko. Amaitu da beldurra, ahaldundu gara emakumeak, ahaldundu gaitezen gizarte gisara, orain aldaketa erdietsi behar dugu eta.
Horregatik guztiagatik, indarkeria matxistaren aurkako lege integrala egiteko premia ikusten dugu, eta hori egitea proposatzen dugu, premiazkoenari erantzun azkarra emateko.
Baino ez dugu, esan dudan bezala, egunerokoa ahaztu nahi, eta politika feminista izaera estrategikoz Lehendakaritzan kokatuko dugu, honek bere baitan jasotzen duen guztiarekin, hezkuntza, osasuna, komunikabideak, kultura eta ikuspegi ekonomikoarekin. Elkarlana sustatu behar dugu Emakunde erakunde feministak, Administrazioa eta gizarte eragile eta sindikatuen artean, beharrezkoak diren neurri zuzentzaileak indarrean jartzeko eta Legebiltzar honek berak hartutako neurriak martxan jartzeko.
El Gobierno debe ser la garantía frente a todo tipo de desigualdad y discriminación, también a las que a diario sufren miles de personas por su orientación sexual, la homofobia, la lesbofobia y la transfobia.
Presentaremos sendos proyectos de ley, para garantizar de forma integral la libertad y la diversidad sexual, además de reconocer la autodeterminación de género.
Esta actitud decidida en torno a...
...la libertad y la diversidad sexual, además de reconocer la autodeterminación de género.
Esta actitud decidida en torno a la igualdad será de gran ayuda para avanzar también como sociedad, para hacer un país desarrollado, un país pacífico, un país que cree en la justicia social. Eliminando desigualdades podremos continuar dando pasos para garantizar la necesaria solidaridad intergeneracional y comprender que los problemas de los demás también son nuestros problemas.
Izan ere, jaun-andreok, iruditzen zait egoera ez dela erreza, ez da Euskal Herrian eta ezta munduan ere. Globalizazioa eskuin liberalak eta neoliberalak humanitatearen erremedio gisa saldu nahi izan diguna, bere helburuak lortu baino lehen krisian sartu da. Kapitalismoak kudeatzeko modu berri bat nahi izan zuen eta milioika gizon-emakume miseria gorrian utzi ditu, ez bakarrik sistemaren periferiatan, ordura arte ere erabat esplotatuta zeuden Afrika, Asia edo Hegoamerikan.
Globalizazioak etxe etxekoak kaltetu ditu, sistemaren erdigunea bizi diren langileak, klase ertain zirela sinestarazi zieten haiek, mundu osoan eta hemen Euskal Herrian ere bai, bizi-baldintzak goitik behera okertuz eta batez ere ezberdintasunak areagotuz, aberatsagoak askoz ere aberatsagoak eginez eta pobreak pobreago.
Eta gaur egungo gazteak, nahiz eta inoizko generaziorik prestatuena izan, miseriazko soldaten truke ari dira lanean, ezinezkoa edo oso zaila zaie etxebizitza bat lortzea. Umeak izatea erabakitzen baldin badute, 40 urteren buelta ere iritsi daitezke. Sartzen direnerako etorkizun beltza dute, ez dakite pentsio bat kobratu ahal izango duten eta, dituzten soldatak ikusita, pentsio hori erabat murritza izango dela ere ikuskatu dezakete.
Eta, oro har, horrek guztiak esperantza lapurtu die, oro har guztiak esperantza lapurtu digu, zoriontsu izateko eskubidea eta jendea haserre dago, haserre ikusiz gainera elite ekonomiko-finantzarioek ez dutela horrelakorik jasaten, ezberdintasuna gero eta handiagoak direla.
Eta haserre hori egozten ari da eta gainezka egiten hasi da. Mundura begiratzen badugu, nonahi ikus daiteke eta behar beharrezkoa izango dugu horren zergatiak ondo aztertu, ulertu eta irtenbidea saiatzea, baina nonahi ikusi daiteke egoera puzten eta pizten hasi dela.
Aquí en Europa tenemos elecciones en unos días en Austria, donde la ultraderecha puede llegar a la presidencia de la República. En Hungría gobierna ya la  - vamos a llamarla así -  derecha autoritaria. En España, pues ya hablaremos más tarde de España. Italia vota la semana que viene el referéndum, que mostrará el hartazgo de la gente.
Y Europa, claman algunos, Europa, Europa pero, ¿qué Europa? ¿La Europa que destila tintes xenófobos, avanzando el voto al Brexit y azuzando el voto al Brexit? ¿La que ha condenado a generaciones de hombres y mujeres en Grecia a la miseria? ¿La que echa a la gente de sus casas, mientras inyectar miles y millones de euros a sus bancos, como en España? ¿La que pacta con Turquía y cierra los ojos ante las violaciones de los derechos humanos?
¿Banku eta elektrikoen Europa? Europa egia esan guk ere gustuko dugu, baina Europan ere hasiak zantzuak ikusten. Datorren urtean Frantzian izango diren hauteskundeetan Marine Le Pen Eliseoan egon daiteke, edo Fillon, eta esango nuke a ze parea, karakola eta barea. Haserrea puzten ari da eta emaitzak ikusten ari garenak dira.
La prioridad absoluta para Euskal Herria Bildu es que las ciudadanas y los ciudadanos vascos vivan mejor, vivan como se merecen y que entre todos seamos capaces de ir transformando social y económicamente esta sociedad para que alcancemos mayores cotas de bienestar.
Nos enfrentamos a grandes retos y también a grandes dificultades, entre otras cosas porque no tenemos en nuestra mano todos los instrumentos necesarios para avanzar. No podemos legislar libremente, no podemos tomar decisiones soberanas y el empuje de este pueblo choca una y otra vez con medidas que nos vienen impuestas, que no hemos decidido aquí, y creemos que hay que poner fin a esta situación.
Bidea egiten hasteko, ordea, derrigorrezkoa da maldan behera ez jarraitzea, buelta hartu behar dugu eta horretarako Espainiatik etorri zaizkigun eta hemen bertan hartutako hainbat neurri irauli egin behar da, murrizketarik gabeko herria aldarrikatzen dugu horregatik. Enplegu duin eta seguruaren eskubidea bermatu nahi dugu, 52.000 pertsona hil dira Euskal Herrian aurten.
Pentsioak, ongizate soziala bermatuko duen gizarte bat bermatu nahi dugu, herritar guztiei bizimodu duina eskainiz eta apurka sortzen ari den abiadura ezberdineko gizartea ekidinez. Eta enplegua izango da Euskal Herria Bilduren lehentasuna eta obsesioetako bat, lana egin nahi eta lanik egin ezin duen pertsonari duintasuna bera ukatzen zaio eta hori ezin da onartu, onartu ezin den bezala lana egin arren miseriazko soldata kobratzea eta lanean ari diren milaka pertsona pobreziaren mailaren azpitik bizitzea.
Zentzu honetan, Espainiako Lan Erreformaren Legeak planteatzen duen eszenatokia alboratzea ezinbestekotzat jotzen dugu, aurre egin behar diogu, guk egin behar ditugu gure lege propioak herri honetarako.
Las administraciones pueden hacer mucho por el empleo, desde luego mucho más de lo que hacen. En Europa, cada 100 personas que trabajan, 21 lo hacen en el sector público. Si aquí llegáramos a ese nivel podríamos crear 40.000 nuevos puestos de trabajo en la administración pública, 40.000 nuevos puestos entre bomberos enfermeras, guardas forestales, ingenieros, electricistas, administrativas. Podríamos poner, por un ejemplo, podríamos recuperar los 3.000 puestos de trabajo que se han perdido en Osakidetza durante los años de la crisis.
Eta arlo publikoan lanean ari diren pertsonak Europako mailan jartzeaz gain, arlo pribatuan beste 20.000 lanpostu sortzea ere posible ikusten dugu datozen lau urteetan, era horretan langabezia-tasa % 7aren ingurura ekarriz 2020. urterako. Horretarako plan industrial oso eta integrala martxan jarri beharko da, ikerketan oinarritua eta laguntzen politika goitik behera aldatu egin beharko da.
Efectivamente, habrá que incentivar la contratación en el sector privado, pero con criterios de eficacia social. La Administración puede ayudar con dinero a las empresas privadas, pero debe exigir garantías de que esas ayudas revierten en la sociedad. Pero ya digo que no solo es tener un empleo, es además que te paguen dignamente por ello. 1.200 euros, 1.200 euros al mes debería ser el salario mínimo. 1.200 euro hilean.
Horixe da gure proposamena arlo publikoan gutxieneko izan beharko lukeen proposamena, baita azpikontratatuta lanean ari diren enpresena ere. 1.200 euro bizimodu duina bermatzeko langileei eta astean 35 orduko lanaldia eginez zerbait irabaziko genuke.
Arlo pribatuan eragitea zailagoa izango da, baina Administrazioak baditu bere eskura hainbat palanka emaitzak eman ditzaketenak eta horietan ez da txikiena kontratazio publikoarena. Kontratazio publikoaren bidez eragin daitekeelako soldatetan, eragin daitekeelako gizon-emakumeen berdintasunean, enplegua sustatzeko planetan eta bultzatu daitekeelako, besteak beste, baita euskararen erabilpena, edo eragin daiteke zuzenean ere ingurugiroaren zainketan.
Debemos proteger especialmente a nuestra juventud y a las personas de más edad también, pero, ciertamente, no podemos tener pensionistas que cobren 400 euros al mes. Y tenemos unos 25.000.
Y ustedes saben perfectamente lo que cobra la compañía de luz al mes, o lo que cobra la del gas, o lo que cobra el teléfono, o lo que hay que pagar en la contribución o en la cuota de la escalera. Y además resulta que los pensionistas tienen que vestirse, incluso tienen que comer y además suelen tener unas ganas terribles de darles una paga de cinco euros a sus nietos.
Sumen y díganles luego que 400 euros tampoco está mal y que menos es nada. Eso debe acabar y se debe acabar ya. 1.080 euros como pensión mínima, que es el 60 % del sueldo medio de nuestro país. Esa es la propuesta de Euskal Herria Bildu, una propuesta realizable y que afectaría unos 160.000 de nuestros compatriotas, que son los que ahora mismo no llegan a esa cantidad.
1.080 eurotan ikusten dugu bizi dugun modu duina izan dezaketela pentsiodunek bide hori eskuratuz eta hortik gora ere bai. Horregatik, pentsio duinak bermatzeko akordio bat jarri nahi dugu mahai gainean hori gauzatu ahal izateko.
Euskal pentsio sistema propio bat sortzeko urratsak emango ditugu gainera, beste alde batetik, eta Gizarte Segurantza propioak sortu arte arlo honetako konpetentzia guztiak gureganatzeko saiakera egingo dugu lanean jarraitu ahal izateko, horiek guztiak ere gure esku egon arte.
Desberdintasuna gero eta nabarmenagoak dira hemen, Euskal Herrian, ere bai. Ekonomia berpizten ari da baina ez da denentzat berdin berpizten ari. Esan dudan moduan, badago jendea lanean modu duinean bizi daitekeena, baina badago lana izan arren miserian bizi den jendea. Badago ez lanik ez dirurik ez duena, badago berogailua piztu ezin duen jenderik ere. Hori da gure herriko errealitatea eta horren aurrean bi gauza egin genitzake: ez ikusiarena egin edo egoera konpontzen saiatu.
Tenemos una sociedad que está a punto de ir a dos velocidades, con gentes que viven más o menos dignamente y gente que vive con grandísimas dificultades. Y es muy fácil, demasiado fácil, pasar a tener dificultades de la noche a la mañana por algún imprevisto o incluso quedarse sin absolutamente nada.
Hablar de emergencia social no es una expresión alarmista, es una realidad. Podemos cerrar los ojos y pensar que en otros sitios están peor, o podemos tomar medidas, medidas que para Euskal Herria Bildu deben pasar por reformar la Ley de Garantía de Ingresos, de forma que pueda llegar a todas las personas necesitadas, dejando atrás los recortes de la administración del Partido Socialista que luego mantuvo la administración del Partido Nacionalista Vasco.
RGIa aipatuta, ezinbestean Lanbidez hitz egin behar da. Lanbide enplegua sustatzeko ezinbesteko tresna publikoa izan behar da, baina hasiera-hasieratik noraezean eta ezintasunean ibili da eta ez da eraginkorra izan eta Parlamentu honetan ere hori onartu duzue orain baino lehenago.
Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta kudeatzen eman du lanik handiena eta lehentasun behar lituzkeen orientazio eta lan bitartekaritza ez dira taxuz egin. Gainera, nahi eta behar dugun enplegu-sistema eredua ez dago definituta. Bada, beraz, lana hori hobetzen eta ezinbestekoa da hori lehenbailehen egitea.
Y esa renta debe ser completada con la creación de la renta básica para la infancia y la adolescencia. No podemos pretender contar con jóvenes emprendedores y preparados si han estado viviendo en la miseria durante la infancia.
Como será difícil contar con el talento y el saber hacer de miles y miles de personas que se ven obligadas a abandonar sus trabajos para cuidar a alguien de su casa, miles de cuidadoras y cuidadores, que, además en su inmensa mayoría son cuidadoras, cuidadoras de niños y niñas, de gente mayor, de gente con problemas, cuidadoras para las que la mayor recompensa es una sonrisa o un abrazo por parte de la persona a la que cuidan.
Ese trabajo, quizá el más digno de los trabajos y, desde luego, el más desinteresado, merece y precisa un reconocimiento mayor que el que tiene hasta ahora. Tarde o temprano todas y todos necesitaremos a alguien que nos cuide y nuestra administración debe, desde luego, no olvidarse de estas personas.
Honek guztiak aldaketa sakonak behar ditu: aldaketak administrazioan, aldaketak aurrekontuetan... baina, batez ere, aldaketa kulturalak behar ditu, aldaketa kulturak. Helburua da emergentzia sozialeko egoera atzean utzi eta gizarte babes eredu berri baterako trantsizioa egitea, elkarrizketan eta elkartasunean oinarritutako kultura aldaketa eta belaunaldien arteko elkartasuna ahaztuko ez duena.
Elkartasuna, horixe baita ezkerraren balioa. Guri politika publikoetan ez zaigu karitatea gustatzen, elkartasuna beste zerbait da. Bakoitzak ahal duena ematen dio herriari, komunitateari, dela dirutan edo bere talentuan, edo jakintzan edo kulturan, elkarrekin konpartitzen du, jakinik egun batean berak ere beharren bat balu herriaren babesa eta ordaina jasoko dituela.
Auzolana gure aspaldiko instituzioa da eta ez dezagun bistaz gal. Auzolana eta elkartasuna gure egiteko modu nagusia izango da, bereziki diskriminatuta bizi direnekiko elkartasuna, emakumeekiko, gazteekiko, edadeko jendearekiko... Elkartasuna eta elkarrizketa, jendearen beharrak entzun gabe edo behar horiei erantzun-gor eginez ez dago gobernatzerik eta arlo honetan, arlo sozialean, behar-beharrezkoa da elkarrizketa eta negoziazio zintzoei heltzea, denon mesederako.
Elkarrizketa hori nahitanahiezkoa izango da lan-harremanetarako euskal markoa garatzeko. Derrigorrezkoa da sindikatuek eta enpresariek elkarrekin hitz egitea eta derrigorrezkoa da administrazioak ere guztiekin hitz egitea eta akordioak bilatzea, ordezkaritza txikiena dutenak ahaztu gabe, baina arreta berezia ipiniz gehiengoa ordezkatzen dutenekin.
Zentzu horretan, erabat ulergaitza egiten zaio Euskal Herria Bilduri  - eta saiatuko da egoera hori iraultzen -  Eusko Jaurlaritzaren babesarekin, Confebask eta UGT-eta Comisionesek lortutako akordioa, balio mugatuko akordioak bultzatuz lan hitzarmenik ez dagoenean. Sindikalismoa apurtzeko tresna egokia da, alajaina, eta langileon aspaldiko borrokak bertan behera botatzen dituena.
Lan berdina egiteagatik soldata ezberdina kobratzea ezin da izan, inola ere. Administrazioak txalotutako jarrera bat ezin da hori izan eta berehala ekin behar zaio elkarrizketa sozial serio bati, kortoplazismoak alde batera utziz, langileak izango baitira, enpresariekin batera, herri honen berrikuntza zientifiko, tekniko eta kulturala ekarriko dutenak.
Hain zuzen, ikerketa izango da herri honen etorkizunaren berme nagusia, ikerketak jarriko baitu euskal hezkuntza goi-goian. Ikerketak lortuko du herritarrok osasuntsu bizitzea, ikerketaren bidez lortuko dugu gure...
...jarriko baitu euskal hezkuntza goi-goian. Ikerketak lortuko du herritarrok osasuntsu bizitzea. Ikerketaren bidez lortuko dugu gure ondorengoei merezi duten Euskal Herria uztea.
Aldaketa kultural handia da hori asumitzea baina derrigorrezkoa da. Munduko herri aurreratuenek ongi asko ulertu dute hori, baina hemen ez dugu hain ongi ulertu. Azken lau urteotan etengabe behera egin du ikerketa, garapen eta berrikuntzan egindako inbertsioak. 2012an % 2,6; 13an % 2; 14an 1,92 eta 15ean  - ostiraleko datua da oker ez banago -  1,84. Espainiak egin duen bide berbera eta bitartean Europar Batasunean gauzak aldatu eta gorantz egin dutela aipatu behar dugu: Hazi egin da han eta herrialde aurreratuenei begiratu ezkero, % 4tik gora dago hainbat tokitan.
Urge, por tanto, que como sociedad asumamos que es imprescindible investigar e innovar, y que hay que dedicar recursos a ellos. No es posible que durante los últimos cuatro años, año tras año hayamos visto reducido el dinero que se dedica a investigación y desarrollo. Debemos estar a la altura de Europa, nos jugamos el futuro.
Horregatik, lau urte barru, gutxienez % 3an egon beharko du horretara bideratzen den dirua. Hori bideratzeko akordio bat proposatzen dugu gaur guk hemen. EH Bilduk beharrezkotzat jotzen duen politika industrial berriak oinarri hori izango du, beraz: Ikerketa. Oinarri horixe, ikerketa. Gero eta produkzio hobea, gero eta produktu hobeak, gero eta zerbitzu hobeak eta egiteko modu gero eta hobeak.
Aspiramos a ser líderes en el sector industrial en Europa y por ello, nuestra política industrial debe primero cambiar de mentalidad, luego plantearse ambiciosos retos de futuro y la política industrial, desde luego, será la que defina nuestro país en los próximos 20 o 30 años. Si echamos la vista atrás, veremos que también en esto nos parecemos cada vez más a España y que en los años de crisis nos hemos ido pareciendo cada vez más.
Nuestro sector industrial necesita un gran viraje y además un empujón para abrirse a nuevos modelos productivos y de negocio. Nuestras fábricas no pueden limitarse a hacer piezas diseñadas en el extranjero a buen precio a costa de bajar los sueldos a nuestros trabajadores, y tampoco queremos ser un país de servicios que no aporten valor.
Por eso, como decía antes, es imprescindible invertir en investigación e innovación, pero también proponemos crear un fondo de 800 millones de euros para desarrollar un plan de choque de regeneración industrial.
Ezingo ditugu atzean utzi, bestalde, Euskal Herria munduko mapan ipini duten kooperatibak ere, eta horrekin batera, Euskal Herrian hainbeste fruitu eman duen lan egiteko modu hori. Horregatik, kooperatiben legea prestatzea ezinbestekotzat jotzen du.
Eta ezin ditugu ahaztu hainbeste fruitu eman duen lan egiteko kulturak: Norberak bere negozioak sortu eta antolatzeko eredua ezin dugu bazterrean utzi, eta horretako asko izan da Euskal Herrian. Hitz batean, euskal ekonomiak bere sektore industrialean izan behar du oinarri  - oinarri sendoenetako bat - , eta sektore industrialaren inguruan zerbitzu eta antolatzeko modu ezberdin eta berriak sortu behar ditu.
Denean, arlo guztietan, egin daitezke gauzak hobeto, egin daitezke gauzak balio handiagoa izango dutenak, baita urtetan ahaztuta egon diren lehen sektorean ere: Abeltzaintzan, nekazaritzan. Gure baserritarrak, arrantzaleak ezin dituzte orain arteko ereduak izan. Aurrera urrats handiak eman dituzte batzuk, hori egia da, baina beste batzuk desagertzeko arriskuan ere badaude. Eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza horiek ere industriak dira kultura industriaren moduan. Horiek badira gure helburuak eta Euskal Herria lider ikusi nahi badugu, lurraldea bera behar dugu guretzat eta gure atzetik datozenentzat; lurraldea, lurra, ura eta haizea.
Beharbada, Donald Trump eta neoliberalismoa ordezkatzen dutenak kenduta, munduan inork ez du dagoeneko zalantzan jartzen gertatzen ari den aldaketa klimatikoa, eta pertsonak garela neurri handi batean aldaketa horren erantzule. Hobeto esanda, gure eredu sozioekonomikoa dela eredu horren erantzule.
Planeta berotzen ari da eta aldaketa sakonak ekarriko ditu. Ekonomiaren gainean ekarriko ditu aldaketa sakonak, osasunaren gainean ekarriko ditu eta gure bizimoduaren gainean ekarriko ditu aldaketa sakonak. Eta tentazioa da askotan pentsatzea gu txikiak garela eta guk gauza batekin edo bestea egin ez duela aparteko garrantzirik izango.
Zenbat (...) isurtzen du Euskal Herriak Amerikako Estatu Batuak, Errusia edo Txinarekin alderatuta? Ezin du aitzakia izan. Euskal Herrian arlo honetan ere munduko lider izan behar dugu eta horrek derrigorrez dakar gure marko energetikoa goitik behera aldatzeko pausu sendoak ematen hastea, trantsizio bat ekitea. Ezinezkoa da energia garbi eta berriztagarrien kontra zuzenean egiten duen marko batekin jarraitzea, eta marko horretan gaude behin eta berriro ere, Espainiak ezartzen digun markoan.
Krisi klimatikoa, krisi sistemikoa da. Globalizazioak huts egin duela esan dut lehen miseria zabalduz eta aberats eta pobreen arteko aldeak handituz, eta krisi klimatikoa ere horren ondorioa da. Herritarrei, kasu honetan euskal herritarrei, itzuli behar zaizkie energia-politikak erabakitzeko baliabideak, benetako demokrazia energetikoa erabakitzeko bideak hasi, multinazionalen esku gaude hein handi batean, eta nahiko lukete gero eta gehiago egotea. Eta horregatik, CETA eta horregatik TTIP famatuak; baina ondo bidean lortuko da horiek ere bertan behera uztea.
Gaur egun, ikerketari esker, ikerketa teknologikoari esker, gure herriak ez dauka multinazionalen esku egon beharrik, eta aukera handia izan daiteke arlo honetan ere Euskal Herria punta-puntako herria izateko. Edozein kasutan, aldaketa klimatikoaren lege bat proposatzen dugu, hura tresna gisa hartuz erregai fosilak atzean uzten hasi beharra daukagulako, energia berriztagarrien mesedetan eta energia horiek merkeagoak izan daitezen beharrezkoa ikusten dugu bidez erakunde publiko bat sortzea, beharrezkoa ikusten dugun moduan EVE  - Energiaren Erakundea -  energia berriztagarrien erakunde bihurtzea.
Etxeko teilatuan panelak jartzea ezin da zigortua egon. Herritarrek energia ekoitzi eta ekoizten dutena kontsumitzeko eskubidea behar dute. Ezin da jasan, adibidez, haize-errotak geldirik ikustea ikusten ari garen bezala, zentral termikoa gure airea zikintzen ari diren bitartean ikatza errez edo ziklo konbinatuko zentralak berez garestia den gasa erretzen ari direnak, eta den-denak karbono dioxidoa isuriz, nitrogeno oxidoa ez aipatzearren.
Galdetuko diogu geure buruari zergatik Pasaiako badian bizi direnen bizitza-esperantza txikiagoa Arabako hegoaldean bizi diren gizon-emakumeena baino. Galdetu ezazue neumologia zerbitzuetan.
Ez gara hasiko lurra teknika hidraulikoa zulatzen. Parlamentu honek onartuta dauka fracking-aren kontrako legea nahiz eta Espainiari ez gustatu. Baina hasi beharko dugu, hori bai, egiteko moduak berraztertzen. Esate baterako, abiadura handiko trena izango omen denaren inguruan 10 urte daramatzate lanak hasita eta ez dago datarik, noiz amaituko.
Eta milaka milioi euro lurperatuta daude dagoeneko, eta amaitzen denean, ez dakigu Europarekin lotuko gaituen ere, Hendaiaraino 20 urte baino lehenago ez delako tren hori iritsiko. Auskalo orduan trenik beharko den edo garraiatzeko beste modu batzuk erabiliko ditugun.
Uste dut berehala ezarri behar dugula moratoria bat eta denbora hartu behar dugula benetan aztertzeko zein premia dituzten hemengo gizon-emakumeek, apriorismorik gabe askotan iruditzen zaidalako egoskorkeria dosi batzuk badirela proiektu hauek martxan jartzen ditugunean.
Porlana, ikatza, iraganeko ereduak dira horiek. Naomi Klein, orain oso modan jarri da baita Espainian ere, baina aspaldiko kontuak dira esango dizkizuedanak, berak esana du: "Urrunegi joan gara eta aurrera jarraitzen badugu, oso gutxi baldin bada ere, zulora jausiko gara, amildegiaren gainetik salto egiteko garaia da".
Eta horixe da gure proposamena, amildegiaren gainetik salto egitea, eredu berri batera trantsizioa eginez, trantsizioan markatuz, apurka baina etengabe.
Behin eta berriro aipatu dut, ikerketa, Euskal Herriak eta euskal herritarrok merezi dugun bizimodua izan dezagun tresna apropos gisa ikusten baitut. Ikerketaren azpian ordea, hezkuntza dago, hezkuntza bikain bat gabe ez dugu lortuko ezer lideratzea. Euskal Herrian gazteen % 57k baino gehiagok dute goi-mailako formakuntza, unibertsitateko titulazioa edo goi mailako lanbide heziketa Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, datu hori oraindik ere hobea da, % 61, Londres uste dut dagoela bakarrik aurretik Europa osoan.
Inoiz izan dugun gazteriarik prestatuena dugu, gizon-emakume jantziak eta poztekoa da benetan hori. Baina ez daukate benetako aukerarik euren bizimodu proiektua aurrera ateratzeko Euskal Herriko langabezia-tasak gazten artean, Europako bataz bestekotik oso urrun dagoela, % 35-40en inguruan, lan egin nahi dute eta ezin dute. Alemanian baina ia hamar aldiz gehiago lautada batzuetan.
Generazio oso bat galtzeko arriskuan gaude, eta neurriak orain hartzen ez badira, alferrik izango da hezkuntza herritar ororen eskubide indibidual zein kolektiboa dela ondoren aldarrikatzea. Horixe da, horixe da hezkuntza, jaiotzatik bizitza osoko prozesu integral eta oso bezala ulertzen duguna Euskal Herria Bildun.
Horregatik herritarron garapen integrala eta Euskal Herriaren garapen kolektiboa etorkizunari begira elkarrekin jorratu beharko ditugu, eta horrek eskatzen du gure hezkuntza-sistema garai berriei egokitzea eta eraberritzea, ikasleen premietatik hasita, irakasleekin eta euskal jendarte osoaren mesedetan.
Baina hau ez da posible, gure ustez, gaur ezartzen ari zaizkigun politikekin, izan ere, alde batetik, ez dio aurre egiten Madriletik etengabe pairatzen ditugun erasoei, hortxe LOMCE edo horren itzulpena izan daitekeen Heziberri, ez da aukera berdintasunean oinarri izango duen eta behar dugun hezkuntza sistemari ere.
Beraz, horregatik guztiagatik, legealdi honetan ezinbestean, hezkuntza agenda politikoaren erdigunean kokatu behar dugu, eta horrek eskatzen digu guztioi, Estatu bisioa eta erantzukizunez jokatzea, eta epe luzera begiratuko duen eta egunerokoan eraginkortasunez erantzunak emango dituen oinarrizko akordio, tinko eta zabala eskuratzea. Letra larriz idatzitako oinarrizko hezkuntza adostea.
Norberak bere zilborrari begiratzeari utzi, eta herri gisako akordioa erdiesteko inplikazioa, esfortzua eta malgutasunez jokatzea, eskatuko digu, baina batez ere, erantzukizunez jokatzea.
Nelson Mandelak esan zuen bezala: "Hezkuntza da gizarte baten eraldaketarako tresna ahaltsuena". Euskal Herria-Bildu prest dago horretarako, eta ez dugu aukera pasatzen utziko.
Eta unibertsitate mailan ere, beharrezkoa izango da daukagun legea berrikustea. Unibertsitate publikoari finkotasun finantzario hobea eskainiz, unibertsitateen arteko elkarlana bultzatuz, eta berriro ere, ikerketa bultzatuz, oinarrizko ikerketa, ikerketa basikoa, eta baita aplikatua ere.
Oinarrizko ikerketarik, gabe ez dago ikerketa aplikaturik, oinarrizko ikerketarik gabe, ez dago aurrerapenik, edo etorkizuna irabazteko modurik. Batzuetan antzua emango du, sarritan historian antzua eman izan du eta basura poltsatan aurkitu izan dituzte, ondoren penizilina zirela antzeman zuten, nolabaiteko lizunak. Ba batzuetan antzua emango du egindako inbertsioak, baino ez dago ikerketa antzurik, berehalako fruiturik ematen ez duen adarra goiz edo berandu, hura ere, loratu egiten delako.
Investigación y desarrollo también en el área cultural. La cultura, es algo que nunca acertamos a definir muy bien, pero sin la cual, ni tan siquiera estaríamos hoy aquí. Y debe desarrollarse en clima de auténtica libertad, debe ser objeto de especial protección. La industria cultural, los creadores, los colectivos, los pequeños grupos que están en nuestro país y que se juntan para crear un coro, para representar una obra de teatro, que salen a la plaza, para trasmitir nuestros bailes, escritores, escritoras, cantantes, los veremos a muchos y muchos de la semana que viene la Feria de Durango, actrices, toda esta gente, está haciendo país y toda esa gente se merece nuestra atención.
Como lo merece toda la gente que es desde hace muchísimos años trabaja en favor del euskera. Nuestro Gobierno no solo dará la oportunidad para que todo el mundo pueda aprender euskera de forma gratuita, sino que fomentará que así ocurra, mediante incentivos, a las empresas que desarrollen planes de aprendizaje y utilización del euskera.
Euskaldunek, diskriminaziorik gabe bizitzeko eskubidea dute eta dugu. Eta hori eta hori ez da lortu, Euskal Herriaren zati honetan. Hezkuntzak ez du lortu gazteak erabat euskalduntzea eta Euskararen Legea onartu zenetik, hainbeste urte pasa diren honetan, ez dago aitzakiarik gazteen % 100ak euskaldunak ez izateko. Eta ez da lortu, euskaldunek Administrazioarekin dituzten harremanetan gaztelera ez erabili behar izatea, ez dugu esango zerbitzu pribatuetan dituzten harremanetan.
Beraz, ahalik eta adostasun zabalena lortuz bai, baina erabateko adostasuna agian ezinezkoa izango dela jakinik, pausu sendoak eman behar ditugu euskeraren lege berri baten atzetik. Helburu nagusiak, diskriminazioa amaitzea eta ahalik eta euskaldun gehiena eta euskalduntzea zabalduena izatea. Eta eskaintzea oraindik ere euskararen mundura iritsi ez denari, aukera zoragarri hori, euskaraz ikasteko aukera zoragarri hori. Mundu berri ederrak irekiko dizkion aukera horri.
Euskalduntze horretan tresna izan behar zukeena, tresna garrantzitsua  - euskal irrati-telebistaz ari naiz - , herren gelditu da, eta ulertuko duzue eta benetan zin dagizuet, ulertu iezaidazue, zer nolako mina sortzen didan, hau esateak.
Eta kasu honetan ere heldu da garaia gaiari...
...eta benetan zin dagizuet ulertu didazue zer nolako mina sortzen didan hau esateak.
Eta kasu honetan ere heldu da garaia gaiari serio heltzeko eta zein komunikabide publiko nahi dugun debatitzeko, ganoraz debatitzeko, fundamentuz debatitzeko. Datu guztiak, eredu alternatibo guztiak, mahai gainean ipini. Iruditzen zait ereduak egin duela huts beste behin ere, beste batez ere, Espainiako irrati-telebistari kopiatutako eredua izan delako hein batean Euskal Irrati Telebistarena, hasiera-hasieran izan ezik, agian.
Badaude munduan beste eredu batzuk. Badaude komunikabideak ordaintzeko beste era batzuk eta badaude noski beste egiteko modu batzuk ere. Euskarak izan behar du lehentasuna, euskal herritarrei eman behar zaien zerbitzuak, informazioaren kalitateak izan behar du lehentasuna. Eta guk hemen alderdiok ikasi beharko dugu informazioaren kalitatea ez dela neurtzen kronometroa eskutan hartuta, alderdi bakoitzan pantailan zenbat minutuz atera den jakiteko. Horretan ere iruditzen zait badugula desespainolizatzeko beharra.
Horregatik eta hau guztia kontutan hartuta, ez EITBri buruz soilik, baina baita EITBri buruz ere, baina EITBri buruz eta euskal espazio komunikatibo guztiari buruzko hausnarketa sakona egin behar dugulakoan nago eta gaude Euskal Herria Bildu.
Gizarte osasuntsua nahi dugu, gazteengatik hasita, gaixotasun kronikoak dira gaur egun osasun-sistemaren ardura nagusia eta sarri edadeari lotuta agertzen diren gaitzak izan arren, posible da, ongi dakizuen bezala, ume umeetatik aurrera hartzea gaitz horietako askori, zuzentasunari diabetesari, gaixotasun kardiobaskularrei. Horregatik osasun-arloan gizentasunaren kontrako plan integral bat jarri nahi dugu martxan, Osasun eta Hezkuntza Sailak horretaz arduratuz, helburua 20 urte barru, barkatu, 10 urte barru 20 urtetik beherakoen artean gizentasun tasak erdira jaistea izango delarik.
Gaur egungo gazte osasuntsuak biharko zahar osasuntsuak izango dira. Zentzu honetan elikadura osasuntsu baterako herritar guztien eskubide subjektiboa bermatzea izango da gure helburuetako bat eta horrek harreman zuzena du elikadura (...), bertan ekoiztua bertan kontsumitua, elikadura egokia, ariketa fisiko gehiago eta jende osasuntsuagoa. Eta horretarako derrigorrezkoa da lehen mailako osasun-arreta bereziki zaintzea eta pediatria-zerbitzuak indartzea. Pediatra bakoitzak beraz lituzke bere kupoan 700 haur baino gehiago izan beharko.
Eta oro har sendo indartu beharko da lehen mailako arreta, osasun-sistemaren atea direla esan ohi da beti eta hala da. Baina azken hamar urteetan ez da indartu ez lehen mailako arretak duen pertsonala eta ezta dituen medioak ere. Elkartasuna ardatz izan nahi duen gizarte batean osasun-sistemak horren erakusle zuzena izan behar du eta, beraz, bermatu behar ditu unibertsaltasuna eta berdintasuna. Eta, noski, ezin da erori pribatizazioaren tentazioan.
Osasuna negozio gisa hartu dute askok mundu osoan, farmazeutikoak eta osasun arloko konpainia mugitzen dituzten interes eta diruak izugarriak dira eta hori badakigu, baina oso kontuz ibili behar dugu horrekin. Subkontratazioa, kontzertazioa hori ere oso kontuz erabili beharreko kontzeptuak dira beti, baino are gehiago osasun-arloan, herritarren ongizatea eta bizitza dela dagoelako auzitan.
Prestazio zerrenda, kartera zerbitzua, berraztertu egin beharko da, besteak beste aho osasuna bertan sartu daitekeen ikusteko. Eta bereziki berraztertu beharko da eta profesionalen iritzietatik abiatuta, ebidentzia zientifikoa oinarri hartuz, noski, eskaintzen diren neurri terapeutikoak bere horretan mantendu edo aldaketak egin behar diren.
Hitzaldi honetan zehar aipatutako asmo eta neurri guztiak egingarriak dira. Neurri guztiak zehatz aztertuta daude, ez maila politikoan, bakarrik baita maila teknikoan ere eta denek daukate bideragarritasun ekonomiko frogatua. Hori bai, borondatea behar da eta dirua behar da, baina dirua badago, ez ordea behar bezala banatuta. Lehen esan dudan moduan, lehentasunak ez dira gure herriak behar dituenak.
Baina bai, nolanahi ere derrigorrezkoa izango da zergak ordaintzea, denok zergak ordaintzea, gehien ahal duenak gehiago eta gutxiago ahal duenak gutxiago, baino denok, ez batzuk bai eta beste batzuk ez. Gure profesio fiskala Europako bataz bestekoarengatik urrun dago, herrialde aurreratuenetatik oso urrun, horregatik zergen politika progresiborako akordioak proposatzen dugu.
Danimarkan sortzen den aberastasunaren erdia Estatuak batzen du bataz beste. Gurean hirutik bat da batzen duena gutxi gorabehera. Horrek ez du esan nahi denok gehiago pagatu behar dugunik, baina bai erreforma eta aldaketa sakonak egin behar direla benetan dirua daukatenek ordain dezaten, askotan ez dute ezer ordaintzen eta.
Hay quien se empeña en hacernos creer que se nos va el dinero por el fraude en las prestaciones sociales. Además de no ser cierto  - y a los datos me remito - , lo que hay detrás es ese runrún que tiene una clara intención y la clara intención es que no se ponga el foco en el lugar debido. Si el pequeño defrauda el fraude es pequeño, pero cuando lo hace el grande pues el fraude es mayor.
Creemos que es preciso crear el observatorio independiente del fraude fiscal para que evalúe cuánto dinero perderemos, qué se hace en otros países y para luchar contra el fraude, para que proponga medidas. Y deberemos vigilar sobre todo el tipo del Impuesto de Sociedades, sobre todo el que pagan o el que no pagan también las grandes empresas. Además, el IVA y el resto de impuestos concertados.
Niri, egian esan, oso zaila egiten zait ulertzea nola litekeen nomina kobratzen duten langileak aitortzea bere diru-sarrerak enpresaburu eta profesionalek baino askoz handiagoak direla. Urteak daramatzagu hori entzuten, urteak daramatzate herri honetako sindikatuak hori salatzen eta uste dut administrazioak ezikusiarena egiten duela.
Arlo honetan beste guztietan bezala irudimena erabili beharko dugu, oztopoz eta trabak betetako bidea egin beharko dugulako eta irudimena erabiliz, zergatik ez kobratu, esate baterako, enpresa elektrikoei jendeartean negu gogorrean argia mozten dieten enpresa horiei, euren presidenteak egunero 40.000 euro irabazten dituen horiei, euren kable sortzen duten ba kutsadura elektromagnetikoak? Adibide bat jartzearren.
Parlamentu honek hala ere eskumen gutxi, oso gutxi, du arlo fiskalean. Batzar nagusietan daude eskumen horiek, batzar nagusietan eta esango nuke batez ere Espainiako Gorteetan. Eta batzar nagusietara bideratu beharko dugu eztabaida, baina ildo honetan esan dezagun Euskal Herria Bilduk herri sendo bat nahi duela, herri kohesionatu bat, herri gisa pentsatua eta ez lurralde batuketa bat gisara pentsatua.
Beharbada legealdi honetan bertan ekin beharko zaio Lurralde Historikoen Legea aztertzeari eta ordurako kontuan hartu daitekeen ildoa da. Herri gisa pentsatutako herria nahi dugu, Estatu gisa pentsatutakoa, probintzialismoan eroriko ez dena eta eskualdeak oso kontutan hartuko dituena.
Eta finantza kontuetan ere eskumen gutxi eta gainera, Madrilgo kontrol handia. Defizita zenbatekoa izan behar duen Europak esaten omen du, baina hori ez da egia. Gure kasuan ez da egia, guri Espainiak esaten digu. Eta zorpetze politika ere ez digute Frankfurtetik edo Bruselatik kontrolatzen, Madrilek baizik.
Ez dauzkagu tresna edo palanka finantzario eraginkorrak eta herri batek aurrera egin dezan derrigorrezkoa da hori. Beraz, honetan ere beharrezkoa da akordio bat lortzea, zer forma eta zein eginkizun eman beharko genizkiokeen Euskal Finantzen erakundeari, ez bait da bidezkoa Ecofinen de Guindos Espainiako ministro egotea gure izenean.
Erronka ikaragarria daukagu datozen lau urteotan, jaun-andreok, elkarbizitzari dagokionez. Historiak erakutsi digu hemen eta munduan gaizki itxitako zauriak gaiztatu egiten direla eta berriro ireki.
Bost urte joan dira ETAk behin betiko armak utzi zituenetik, bost urte. Hauteskunde hauetan botoa eman duten milaka lagunek 13 urte besterik ez zituzten orduan eta bost urte hauetan gauza asko aldatu dira Euskal Herrian.
Bateko eta besteko euskal herritarrok erakutsi dugu argi asko elkarrekin gauza asko egiteko gai garela, gauza asko aldatu dira, baina bat ez: Espainiako Gobernuaren jarrera eta, beste neurri batean, Frantziakoarena ere ez. Horiek ez dira aldatu, aldatu ez diren bezala euskal herritarren arteko elkarbizitza oztopatzeko egiten ari diren ahaleginak.
Euskal Herria Bilduk ez dio batere beldurrik debate horri. Euskal Herria Bilduk, sortu zen unetik bertatik argi utzi du politika egiteko bide baketsu eta demokratikoak bakarrik direla onargarriak eta behin eta berriz kontrakoa leporatu zaion arren, Euskal Herria Bildun aurkituko dituzue, eta euskal herritarren gehiengoak ongi daki hori, ETAren jarduna amaitzea lortu zuten politikariak eta batzuk gainera ordaina handiak pagatuz.
Honetan, beste guztietan bezala, aurrera egin behar dugu eta aurrera egiteko, lehen esan bezala, zauriak behar den bezala moduan ixteko derrigorrezkoa da lehenik eta behin biktima guztiei zor zaien errekonozimendua aitortzea, eta ahal den neurrian erreparazioa eskaintzea. Bide handi bat egina dago zentzu horretan baina ez osoa eta ez da alferrikakoa izango, beraz, bide hori beti jorratuta edukitzea.
Biktimei, ordea, gauza guztien gainetik errespetua zor zaie, gizalegezko errespetua, jasan duten min eta sufrimenduaren begirunea, eta ez da banalizatu behar pairatu dutena, ez da banalizatu behar izan duten mina. Ez da gauza bera pintada bat egitea edo trifulka bat edo pertsona hiltzea. Ezin dira parekatu, ez delako gauza bera.
Y les es debido también un exquisito respeto por todos los derechos humanos, los de todas las personas. Y déjenme decirles que en este sentido no es menor el respeto a la libertad de expresión.
Zauriak itxi ahal izateko ekin egin beharko zaio. Ekin beharko zaio gauza askori eta, lehenik eta behin, ekin beharko zaio ETAren armagabetzea eta erraztu beharko da bide hori, hau ere ahal den adostasun zabalenarekin.
Baina berriro diot: Espainiako Gobernua da gai honetan ere bost urtez mugitu ez den bakarra. Euskal Herria Bildu prest dago Parlamentu honetan adostasuna lortzeko bide horretan eta abiapuntu garrantzitsua iruditzen zaigu horretarako foro sozialak egindako Parlamentua.
Eta zauriak ixteko, gainera, nahitanahiezkoa izango da Euskal Herriaren desmilitarizazioa. Espainiako Polizia, Guardia Zibila, Armada... Espainiara itzultzeko plan bat jarri behar da martxan. Lehenagotik ere esana dauka Parlamentu honek.
Batetik, dagoeneko indarrean dauden legeak betetzeko eta dituzten konpetentziara mugatzeko, portu eta aireportuak zaintzeko hainbeste agente behar ez direlako, baina bestetik, egoera herri honetan aldatu egin delako.
Eta zauriak itxiko ditugu preso dauden gizon-emakumeen egoera konpondu egin beharko da. Eta kontu honetan ere, mugitu ez den bakarra Espainiako Gobernua da. Gaixorik dauden presoak berehala egon behar lukete etxean, gaur bertan. Eta inork ez lituzke milaka kilometro egin beharko etxekoren bat bisitatzera joaten denean. Dispertsioa ez dago Espainiako Zigor Kodean, baina ehunka herritarri astero-astero ezartzen zaien zigorra da eta euren delitu bakarra etxekoak maitatzea da. Joan den astean izan da azkeneko istripua.
Espainiako Gobernuak dauka kartzelen giltza. Bera da munduan bakarra erakunde armatu bat desarmatzeko borondateari erantzunik eman ez diona. Gaur bertan, Kolonbian berriro ere, bigarren aldiz sinatuko dute bake akordioa. Egoskorra da, baina asmatu beharko da nola lortu giltzari eragitea, ez da erraza, baina bide batzuk jorratzen hasita daude eta bide horietan sakontzeaz gain, neurri berriak hartuko ditugu.
Zentzu honetan, protagonismoa Parlamentu honek Ipar Nafarroako Parlamentuak hartzea proposatzen dugu eta Parlamentu honek eta Gobernu honek babes osoa eman nahi die nazioarteko harreman taldeei euren lana normal egin dezaten, Espainiako Auzitegi Nazionaletik pasa gabe.
Eta pausu zehatzak proposatu eta gizartea erdi ditzaten presoen egoeraz, erbestean dauden gizon-emakumez, justizia trantsizionalaz, biktimen errekonozimenduaz, desmilitarizazioaz, memoriaz... azken mendean izandako biolentziak Euskal Herrian utzi dituen ondorio guztiei buruz.
Egiaren batzorde bat antolatzeko urratsak ematen hastea ere proposatzen dugu, badaudelako ikertu eta argitu ez diren gertakari asko eta guk biktima guztientzat egia, justizia eta erreparazioa eskatzen dugunean, guztientzat egia, justizia eta erreparazioa eskatzen ditugu.
Badakigu, halaber, orain artekoak horrela erakutsi digulako, errelato bakar batek ez dituela alde guztiak aseko. Errelato ezberdinen errespetuari oinarritu beharko dugu etorkizuneko elkarbizitza.
Irabazle eta galtzaileen logika inposatu nahi digute, baina logika horrek historiak erakusten digu egunero oso egoskor huts egiten du eta gure herri zahar eta jakintsu honetako herritarrek ere joan den asteko soziometroan oso argi hitz egin digute, oso argi esan digute zer nahi duten eta zer nahi ez duten eta ez dute logika hori nahi.
Euskal Herria, la ciudadanía vasca se merece dejar atrás el siglo XX y encarar el futuro con esperanza, por muchas cosas, pero sobre todo porque se lo debemos a quienes han sufrido tanto.
Euskal Herriak munduko gainerako herri libreen pare egon behar du. Hori merezi dute hemen bizi diren gizon-emakumeek, ez gutxiago. Euskal Herriak estatu burujabe eta independente izan behar du. Hori da Euskal Herria Bilduren helburua eta horregatik gogotik egingo...
...sin embargo no lo es, siempre estamos mirando de reojo a España, no nos dejan, no les va a gustar, nos lo van a recurrir, nos lo van a anular, ya nos lo han recurrido, ya nos lo han anulado.
Creemos que ha llegado el momento de decir basta. Esan behar dugu ez dugula inoren uztarpean bizi nahi, helduak gara. Euskal Legebiltzar honetako gehiengo zabala da aitortzen duena Euskal Herria nazio bat dela, eta nazio bat den neurrian, erabakitzeko eskubidea duela, etorkizuna erabakitzeko eskubidea.
Gehiengo zabala, tradizio politiko oso ezberdinetatik datorrena gainera, liberalismo iturrietatik edaten dutenak, demokrazia kristaua, sozialdemokrazia, marxistak, ezker ekologistak, iturri askoetatik. Gehiengo handi batek aitortzen du Euskal Herriaren naziotasuna eta erabakitzeko eskubidea. Parlamentu honetan 75 parlamentaritik gutxienez 57, eta gainera Parlamentuko lehen, bigarren eta hirugarren indarrak dira, boto emaileen hiru laurden ordezkatzen dutena.
Es decir, tres cuartas parte del electorado, el 75 % de las personas que votaron en septiembre, apoyó el derecho a decidir. No vale hablar ya de mayorías suficientes, insuficientes, de falta de apoyo, que otro apoyo, que otra idea recibe mayor nivel de apoyo... Voy a tratar de decirlo muy claro, para que todo el mundo me entienda: El 75 % de apoyo, sea en este Parlamento o en cualquier otro sistema democrático, es una mayoría tan amplia que nadie puede cuestionarla. Todo lo demás son excusas y no vamos a aceptar que en nombre de no se sabe muy bien qué transversalidad, o mucho menos, en nombre de qué pluralidad, se extiendan derechos de veto a favor de nadie.
Ez dago aitzakiarik, erabakitzeko eskubidea hemen eta orain landu behar den gaia da, orain izan behar du, askotan esan dut, eta askotan entzungo zenidaten, gurea ez da eternitatea, herri honek lau urterako aukeratu gaitu eta ez sei urterako edo zortzi urterako. Beraz, derrigorrezkoa da, lau urte barru jendeari esan ahal izatea bai, egin dugu edo urrats handiak ematen ari gara egiteko.
Horretarako nire taldeak proposatuko du berehala martxan jartzea autogobernu batzorde bat Parlamentuan, asko jota, bi urteren buruan prest eduki ditzan bi dokumentu nagusi, bat esanez Euskal Herria eta Parlamentu hau, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoa bakarrik den neurrian Euskal Autonomia Erkidegoa prest dagoela modu demokratikoan erabakitzeko eskubidea gauzatzeko eta ez diola uko egingo eskubide horri etorkizunean ere.
Eta bigarren bat, nola gauzatu landuko duena, alde bakartasuna, aldebikotasuna, debatearen terminoak, egia esan, niri ez zaizkit asko-asko gustatzen, ez zaizkit oso argiak iruditzen, eta guregatik balitz, batzorde edo azpi batzorde horren betebeharra zuzenean konstituzio bat idaztea izango litzateke.
Hoy por hoy, un Gobierno presidido por Euskal Herria Bildu es la garantía de poder avanzar en este camino desde este mismo momento. Baina lehen ere esan dut, Euskal Herria Bildu izanik independentziaren aldeko apustu egiten duen bakarra, badakigu gainerako taldeekin adostasunak lortu beharko ditugula, eta bide horretan prest gaude kanpainan esan genuen moduan, gehiengoak uzten badu, Madrilen oniritzia behar duela hemen adosten dugunak, Madrilgo bidaia hori berriro ere egiteko.
Baina ez gaude prest  - eta hori esan genuen kanpainan -  Madrilen ezezkoa jasotakoan, besoak gurutzatuta gelditzeko. Eta horregatik uste dugu aurrez adostu behar zer egin hori gertatzen baldin bada, ezin dugu besoak gurutzatu gelditu eta ezin dugu guk erabakitakoak kaxoi batera gordetzeko aukera eman.
Eta zergatik diogu Madrilek ezezkoak emango digula? Pues, la restauración monárquica del 75 en España tenía un vicio de origen, el nuevo monarca fue designado por el dictador Franco, eligiendo además, a alguien que no le tocaba, saltándose incluso la propia legitimidad monárquica, básicamente para que todo siguiera igual, atado y bien atado. Luego se aprobó una Constitución para darle a todo cierta apariencia democrática, pero el vicio de origen persistía y persiste, con formas, más o menos homologables, el núcleo central de defensa de la unidad de mantenimiento de las grandes estructuras de poder se mantiene inalterable en España.
Arazoa aspaldikoa du Espainiak eta aspaldi erabaki zuen gainera nola konpondu, batzuetan azenarioa eta beti makila. Nafarroan, Foru Hobekuntzaren Legea, eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, Gernikako Estatutua, horiek dira azkeneko azenarioak, eskasak eta gustu gutxikoak, biak ere oraindik bete gabe daudenak. Zenbat aldiz eskatu du Parlamentu honek bete dadila Gernikako Estatutua? Zenbat aldiz eskatu du eta zenbat gehiago eskatzeko prest dago.
Gernikako Estatutua aspalditik hiltzat emana du askok, ez dielako erantzuten herri honen aspirazioei, ez dielako erantzuten herri honen beharrei.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalak erabat argi utzi du hori behin eta berriro, soberania zatiezina da eta espainolena da. Eskubide historikoak errespetatu bai, baina betiere Konstituzioa bera errespetatzen bada. Eta eskubide horiek eguneratzekotan, Espainiako Konstituzioaren ardatz nagusiak errespetatuz egin beharko litzateke. Hau da, Espainiaren batasun zatiezina.
Hori dena argi asko esanda dago, hori dena zuek denok badakizue. Beraz, bukle hori apurtu beharra dago eta hasi beharra dago burujabetzarako pausuak ematen. Horregatik, pentsatzen dugu Madrilek betiko lepotik burua ezezkoa emango diola berriz ere hemen erabakitzen denari, hemen erabakitzen baldin bada behintzat herri hau nazio bat dela eta bere etorkizuna askatasunean erabakitzeko eskubidea duela. Horregatik ez da aukera bat ezezkoa jasotakoan besoak gurutzatuta gelditzea.
Eta ez denez aukera bat, beste bi neurri ere jarri nahiko genituzke martxan. Horregatik proposatzen dugu Eusko Jaurlaritzaren Lehendakaritzari atxikita erabaki izeneko euskal autogobernuaren erakundea sortu eta gorpuztea, buruan arlo akademikoko pertsona gailen bat izendatuz, eta bere lana izango litzateke Euskal Herriak independente izaten denerako beharrezko izango dituen tresna juridiko eta tekniko guztiak prest edukitzea. Eta horrekin batera, gaur egun Eusko Jaurlaritzak munduan duen kanpo-harremanetarako sarea indartzea, orain arte izan duen perfil ekonomiko-komertziala ahaztu gabe, Euskal Herria eta Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea mundu osoko kantzileriarengana eta iritzi sortzaileengana helarazteko.
Gauzak pausuz-pausu egiten dira eta hala egitea proposatzen dugu guk ere. Baina bizitza ez da lineala eta bizitzan egiten duguna ere ez da lineala. Gure helburua da prest egotea hemendik lau urtera eta ahal bada lehenago, edozein unetan zer gerta Euskal Herriak independente izateko tresna guztiak prest izan ditzan.
Hemen egin beharrezkoa dela esan dut lehen, baina ez hemen bakarrik. Hemen egindako lanak herri honetako eragile askoren babesa beharko duelako: Sindikatuena, gizarteko gainerako eragileena bereziki, baina baita udal eta diputazioena ere. Batez ere beharko du herritarrek guri bultzada ematea. Herritarrek izango dute protagonismoa prozesu honetan, herritarren bultzada behar dugu guk, legegileok, eta gure betebeharra izango da herritarren eskaerei erantzutea.
Horregatik, autogobernu batzordearen bi dokumentuentzako herritarren babesa eskatuko dugu, esan dezatela herritarrek ados dauden Euskal Herria nazioa dela eta erabakitzeko eskubidea duen; eta esan dezatela ados dauden ideia horrekin eta eman diezagutela agindu zehatza, eman diezagutela adimena munduaren aurrean hemen adostutako defendatzeko, baita Madrilen ere. Hori 2018an egin daitekeela ikusten dugu Euskal Herria Bildun, 2018an estatus politiko berriaren inguruko kontsulta lotestea.
Aldaketa olatua dabil Europan. Eskoziak independentziari buruzko bigarren erreferenduma egingo du Brexita dela tarteko, Katalunian Puigdemont presidenteak datorren urteko irailerako agindu du. Miresmena eta inbidia sortzen digute.
Nos producen admiración, tanto Escocia como Cataluña, porque su ciudadanía ha sabido articularse de forma madura para dar cauce a una demanda absolutamente democrática y también porque sus instituciones han sabido estar a la altura de la ciudadanía asumiendo los liderazgos que les corresponde.
Cada país escribe su historia, Euskal Herria escribirá la suya, pero no al dictado de nadie. La ola por la libertad que recorre Europa debe llegar y llegará también a nuestro país.
Euskal Administrazioak azkarra eta gardena izan behar du. Una Administración debe servir a la ciudadanía y no al revés. Una Administración que se aprovecha de la ignorancia de los administrados, o que juega con alargar plazos o dar un no por respuesta, creyendo que el ciudadano no tendrá ni ganas ni dinero para los tribunales, no es la Administración que queremos.
Antes de seguir hablando de Administración, no quiero olvidarme de su ingrediente más importante: las personas. Las trabajadoras y trabajadores públicos han sido los que en años duros también para ellos  - porque les bajaron el sueldo de la noche a la mañana, les quitaron una paga extra que están recuperando a trancas y barranca, aunque la bajada de sueldo sigue igual - , pues quiero mencionar a estos hombres y mujeres que con su trabajo diario, han conseguido que este país mantuviera en gran medida sus avances.
Decía que la Administración debe ser ágil y transparente. Eta derrigorrezkoa da gardentasun lege bat onartzea. Ez dago benetako arazorik Administrazioaren espediente guztiak publikoak izan daitezen, datu pertsonalak behar bezala babestuz, noski. Informazioa, Administrazioak daukan informazio guztia herritarrena da eta ez unean uneko gobernuarena. Gardentasun legeak, administrazio guztiak behartuko ditu, baita udal eta diputazioak ere.
Herritar informatuak, herritar helduagoak dira eta informatuak egonik, errazagoa da erabakiak hartzea. Gardentasun legea, pausua da herritarrak ahalduntzeko, baina horrekin batera, erabakitzeko eskubidea eman behar zaio.
Horregatik, gardentasun legearekin batera, kontsulta lege bat ere ekarriko dugu Parlamentu honetara, herri galdeketak egiteko modua arautuko duena, udal mailan, herrien mailan edo Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, oraindik ez daukagu eta, Euskal Herri osoan egiteko eskumenik.
Eta kontsulten legearekin batera, Parlamentu honek ateak zabalduko dizkie, gizarte eragileei, beraiek ere honen kontrola egiteko aukera izan dezaten. Herritarrak dira politikaren protagonistak, herritarrek jarri gaituzte hemen, eta herritarrentzat ezezik, herritarrekin egin behar dugu lana.
Ni, iritsi berria naiz mundu honetara, ongi dakizue guztiok, eta iruditzen zati, herritarrak, Parlamentuko kide honetako baino askoz ere modu naturalagoan eztabaidatzen ari direla aspaldiko urteetan. Askoz ere modu normalagoan lortzen dituztela adostasunak. Eta hemen, paper bat jokatzen dugula. Ba, ez dezagun teatrorik egin.
Me atrevo a sugerirles, a sugerirnos a todos, que también en esto desespañolicemos la forma de hacer política en Euskal Herria.
Señora presidenta, señoras y señores de la mesa, señoras y señores parlamentarios, he venido a pedir la confianza de esta Cámara, porque creo firmemente que nuestro país necesita avanzar. Llevamos muchos años de parálisis y no podemos permitirnos así otros cuatro años.
Y vengo a pedir la confianza de esta Cámara, porque creo que este pueblo debe decirle al mundo entero, alto y claro, que aquí hay un país que quiere ser libre, porque quiere vivir mejor.
Euskal Herria Bildu es la única garantía de que eso pueda ser así, y desde luego les aseguro que trabajaremos sin descanso, y que seguiremos trabajando sin descanso.
Lehendakari andrea, Parlamentuko kideok, gaur hona bildu zareten gonbidatu guztiok, Euskal Herriak aurrera egin beharra dauka, etorkizuna irabazi, ezin ditugu beste lau urte galdu, urte asko daramatzagulako ez atzera eta ez aurrera.
Eta argi esan behar diogu munduari, Euskal Herriak libre izan nahi duela, geure buruaren jabe izan nahi dugula. Eta Euskal Herria Bildu dela, horren berme bakarra. Eta hitza ematen dizuet, kemen eta indarrez arituko garela helburu horiek lortu arte. Hobeto bizi nahi dugulako, ez dugulako inoren uztarripean bizi nahi.
"Hemen gaude munduari esanaz beste mundu bat posible dela, baita isildu nahi izan gaituztenentzat ere. Denok gara mundu eta horregatik diogu hemen gaudela esku bat luzatuz, irribarre bat zabalduz, lau haizeetara irri eginez, lau haizeetara". Jon Maia bertsolariaren hitzak dira hauek, eta ongi laburbiltzen dute maila handi batean esan nahi izan dizuedana.
Hemen zaudeten lau indar politikoei, gure eskuak zabaltzen dizkizuegu, hasieran esan dizuegun bezala, hasieran esan genizuen bezala, eta gero errepikatuko dizuegun bezala, gure eskuak zabalik daude benetan.
Gauza bera esan nahi diet Euskal Herriko eragile sozial eta sindikal guztiei; gauza bera esan nahi diet, emakumeei, gizonei, herritar orori, esan nahi diet zabaltzeko lau haizeetara, Euskal Herria Bilduren eskuak zabalik daudela. Beste kultura bat eskaintzen ari garela herri justu eta aurreratuago bat egiteko.
Ederra da eta ez da ametsa, jaun andreok.
Mila esker guztioi. (Txaloak)