ZABALA ARTANO (EP, 2017-05-18):
Hiru kontzeptu hauek  - zerbitzu publikoa, osagarritasuna, zentro aukeratzeko askatasuna -  funtsezkoak dira hezkuntza sare desberdinez hitz egiten denean. Hau da, sare publikoa, sare pribatua eta itunpeko sarea.
Hasteko, garrantzitsua iruditzen zait azpimarratzea guretzat hezkuntza zerbitzu publikoa dela eta haren amaierako bermatzailea Estatua dela. Horregatik, hezkuntza guztien ongizaterako bermatzailea Estatua dela.
Horregatik, hezkuntza guztien ongizaterako zerbitzu moduan ulertzen dugu eta eskaintza-eskariaren legearen mende ez luke egon beharrik. Halaber, euskal hezkuntza sistemaren ardatz izango den hezkuntza publikoaren alde egiten dugu. Beraz, guretzat berdintasunezko, ekitatiboa eta kalitatezkoa izan beharko litzateke.
Hau guztia esan ondoren, nire galdera da: Denok ados al gaude hezkuntza publikoa dela gizarte kohesioa ziurtatuz, hezkuntzarako eskubidea benetan berma dezakeen aukera bakarra?
Argi eta garbi esango dizuet iruditzen zaidala ezetz. Are gehiago, hezkuntza-itunen inbertsioa igotzeko eskatzen jarraitzen denean, argi geratzen delako, baita aurrekontu batzuk onartzen direnean non diru publikoa aukera pribatuetara bideratzeko ematen denean. Filosofia horrekin ez dugu hezkuntza ekitatiboa bermatzen, desberdintasun sozialak areagotzen baizik. Guk oso garbi ikusten dugu diru publikoekin hezkuntza publikoa finantzatu behar dela.
Hau dena aztertu ondoren, gogoeta bat egin behar dugu. Hau da, Euskadin anormaltasun normalizatu baten aurrean gaudela esan dezakegu. Kontutan eduki behar dugu, besteak beste, Euskadik hezkuntza pribatuari diru-laguntza gehien ematen dion Europako lurraldeetako bat dela. Lehenengoa Belgika da eta bigarrena Euskadi. Hirugarrengo herrialdea Espainia da.
Hau da hezkuntza sare guztiak  - publikoa, pribatua eta itunpekoa -  osagarriak direla esaten digutenean eta hori ez da horrela.
...hezkuntza sare guztiak publikoa, itunpekoa eta pribatuak osagarriak direla esaten digutenean. Eta hori ez da horrela. Eta gainera kasu askotan desberdintasun horiek segregazioa eragiten dute. Sintoma horrek argi adierazten digu egoera horretan zerbait edo zerbait baino gehiago ez duela ondo funtzionatzen ari.
Gainera, ikerketak aztertzen baditugu, ikusten duguna da segregazioaren atzetik familien indize sozio-ekonomikoa dagoela.
Gogoeta hau egin ondoren, azpimarratu nahiko nuke hezkuntza sistema bat edukitzea non % 52,1 sare publikoa da eta % 48,1 itunpeko sarea denean ez dela osagarritasuna, oreka baizik.
Baina benetan kezkagarriena dena da osagarritasun horren pean aitzakia demagogiko bat dagoela. Hau da, hezkuntza ituna erantzuten duela irakaskuntzarako askatasun printzipio konstituzional gisa. Eta guk erabakitzen dugunean irakaskuntzarako askatasuna publiko eta pribatuen artean izan beharko litzateke. Eta hori ziurtatuta dago.
Estatuak bermatu behar duena da hezkuntza berdintasuna, neutroa, laikoa eta edozein adoktrinatik kanpo urrun egotea. Eta printzipio horiek guztiak bakarrik hezkuntza publikoak berma dezake. Por lo que debe ser la única financiada con fondos públicos.
Beste alde batetik, Euskadin orain dela 30 urte baino gehiago bizi zen egoeraz hausnarketa bat egitea gustatuko litzaidake. Eta hausnarketa hori erlazionatutako dago garai horretan bizi zen errealitatearekin batera, hau da, Euskadin zentro publikoen beharra zegoen eta horrek eraman zuen zentro pribatuetan unitate batzuk kontzertatzea, ikasleen eskari eskaintza publikoa baino askoz handiagoa zelako.
Beraz, hezkuntza itunak jaio ziren helburu bakar batekin, eskola publikoa iristen ez zen tokietara itunpeko unitate batzuk iristea. Baina noski, behin sare publikoa zabaldu eta eskolaratzeko eskari guztietara iritsiz gero, hezkuntza itunak beharrezkoak izateari utziko zioten.
Baina hiru hamarkada pasa ondoren errealitatea beste bat da. Hezkuntza itunak eta zentro pribatuak handitzen doaz. Eta egun 2017ko maiatzaren 18an eztabaidatzen ari gara legez besteko proposamen hau hezkuntza itunak benetako postuari egokitzeko igotzeari buruzkoa.
Eta guk esaten duguna da ikastetxea erabakitzeko askatasuna eduki behar dugula, bai noski. Baina norentzat? Zeren erabakitzeko askatasuna denontzat izan beharko litzateke. Orain bai. benetan ikastetxea aukeratzeko askatasuna ba ahal dago? Elkarrekin Podemosen aldetik ezetz uste dugu.
Iruditzen zaigu baliabide ekonomiko eta kultural gutxiago dituztenak administraziotik asignatzen zaizkien zentroetan geratzen direla. Eta baliabideak gehien dituztenek, ordea, askatasunez nahi duten ikastetxera aukera dutelako.
Horren ondorioz, hezkuntza publikoan batez ere ingresu baxuak, gurasoan ikasketa maila baxuagoa eta kanpotik etorritako ikasleak kontzentratzen direla.
Zentzu honetan argi utzi nahi dugu ikastetxea erabakitzeko askatasunaren argudioa ezin daitekeela segregazioa sortzeko koartadarik izan, azken batean hezkuntza publikoa diruz lagundutako hezkuntza pribatuaren edo itungoaren subsidiarioa bihurtzea eta gure hezkuntza sistema gizarte desberdintasunen isla izatea guretzat onartezina delako. Horregatik, Alderdi Popularrak hezkuntza itunak areagotzeari buruz aurkeztutako legez besteko proposamenaren aurka bozkatuko dugu.
Eta Gobernuari eskatzen diogu euskal hezkuntza publikoaren finantzaketa handitzeko eta horrez gain hezkuntza plangintzako premiei erantzuten ez dieten ikastetxeen itunak berraztertzeko.
Iruditzen zaigu berez hezkuntza, esan dugun bezala, diru publikoarekin hezkuntza publikoa finantzatu behar delako. Eta, noski, berriro azterketa sakon bat egin beharko genuke orain dela 30 urte zegoen egoera ez delako gaur egun daukagun egoera.
Aipatzeko ere edo goraipatu beharko nuke bere garaian ikastolek egindako lana, benetan aipatzekoa delako euskara berreskuratzeko egin zuten lanagatik, zorionez, egun daukagu daukagun hezkuntza.