BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2013-04-25):
Mila esker eta eguerdi on denoi.
Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak hipoteka legearen inguruan eman duen epaiak berriro ere agerian utzi du etxebizitzaren negozio espekulatzailearen inguruan, bai egin diren eta bai egin ez diren legeek orain arte interes handiagoa izan dutela finantza erakundeen etekinak eta asmoak babesten kontsumitzaileak baino.
Aspaldian, beste hainbat gauzetan bezala, Europak gauzak zuzentzeko unea dela esan behar izan du. Hala ere, ez dirudi horrek orain arteko bidea guztiz zuzentzera garamatzanik Madrilen herri ekimen legegilearekin gertatu dena ikusten baldin badugu eta ezta gertuagoan etxebizitza politika zuzentzek egin beharreko sakoneko aldaketaren alde urratsak ematen hasteko borondate falta ikuste baitugu.
Gure proposamenak defendatzen duenetik hasita, derrigorrezkoa jotzen dugu legean egin beharreko aldaketa guztiak egitea epaiak esaten duena betetzeko. Eta aldaketa horiek argiak izan behar dute, behingoz denek bezeroek eta finantza erakundeek joko arauak zein diren argi jakin dezaten. Nahasmena gertatzen denean badakigu eta beti galtzaile zein izaten den, bezeroa alegia.
Denok argi jakin behar dugu eskaintzen zaizkigun hipotekaren baldintza noiz diren gehiegizkoak. Eta hala denean, uko egin eta baldintza egokiak lortzeko bitartekoak behar ditugu. Hori modu errazean ulertzeko moduan zehaztu behar da eta ez oso gutxi jakin eta finantza erakundeek engainatzeko moduan bezeroa babes gabe utzi, edota behartu hori ere egiten baitute finantza erakundeek zeren eta negoziazio gutxi izaten da egian esan finantza erakundeekin praktikan, eskaintzen dutena hartu ala utzi, beste aukerarik ez da izaten.
Beraz, garbi dago ezin dela gardentasuna finantza erakundeen borondatean utzi gauzak ondo zehazteko beharra dago. Hori da legeak egiteko ardura dutenen egitekoa: Lege egokiak egin baina baita argiak, justuak, jende xumea babestuko dutenak eta ez interes ekonomiko handien mesedetan herritarrak umezurtz utziko dituenak.
Azken aldiz gaia hemen aztertu genuenean, egiteko guztia batzuk horretan jartzen zenuten, besteak beste, ardurak gainetik kentzeko modu bezala interpretatzen dugu guk. Hau da unea legea aldaketa hori serio eskatzeko denok baitakigu zein prozesu izan duen hipoteka legearen erreformak eta baita zertan geratuko den ere: Behartuta aldatu beharrekoak ariketa gutxien zehaztuta eta gainerako eskariei muzin eginda.
Ikusi besterik ez dago PPren Madrilgo Gobernuak egin duena. Eta larria baldin bada bakarka inor entzun gabe egitea, are larriagoa da jakitun herritarrak babes gabe uzten dituela egitea, milioi eta erdi sinadura harrika bota dituela ikusita, eta beraz, egoera larri bat zuzentzeko bidean jarri ordez, mantendu eta sakontzeko bidea bermatzen dela. Hori lotsagarria da benetan.
Beraz, guztiz beharrezkoa da legean egin beharreko aldaketak egitea egoerak eskatzen duen sakontasun osoan eta finantza erakundeak estu hartzea. Badakit, batzuk hauen eskutatik asko jaso dute. Haien mehatxu eta presioen beldur dira baina seguruenera baita orain arteko etekina galtzeari ere beldur diotenak badira. Baina aski da esateko garaia iritsi da, baita finantza erakundeei ere. Horrela egin ez baino ezingo dugulako zuzendu milaka familia kale gorrian, zorpetuta, bazterketa eta pobreziaren hatzaparretan uzten dituen egoera krudel hau.
Eta zer gertatzen da orain arte bere eskubideak zaintzen ez zituen lege zaharkitu eta desegoki bat aplikatuz kaleratu duten egoerarekin? Gure ustez, ezin da besterik gabe gertatu dena ahaztu. Aztertu egin behar dira kasuak eta baita kalte ordainak emateko aukera ere. Legea egokitu eta eguneratzeko mandatua ezaguna zen eta urteetan egin beharrekoa ez egitea ezin da herritarren bizkar utzi.
Finantza erakundeek –hainbat kalkuluk hala diote– 3.500 eta 7.000 milioi euro artean irabazi dituzte Espainian urteko eta urtero gehiegizko baldintza horiek ezartzeari esker. Beraz, dirua ez luke arazoa izan behar kalte ordainei aurre egiteko.
Ez bakarrik hori. Zertarako balio du epaitegietara jotzeak? Atzerapenarengatik kobratu diguten hori zuzena edo ez den jakiteko? Epaitegiak erabaki bitartean kale gorrian geratzen baldin bagara eta gero egoerak atzera bueltarik ez baldin badu. Zer babes klase da hori? Ezin ahaztu dugu gainera bestea: Legea egokitzeko Europaren zuzentaraua 93koa da eta 94ko abendurako derrigor bete beharrekoa zen, hemen legeak bete beharraz hainbeste hitz egiten den honetan.
Baina nion moduan, askok Madrilen bizkar utzi nahiko lukete egin beharreko guztia. Badakizue, urrun geratzen den horrekin, dena besteen kontu geratuko balitz bezala. Eta gure ustez, Eusko Jaurlaritzak badu egitekoa gai honetan.
Hasteko, herritarren eskubideak bermatzeko bitartekoak jarri behar ditu, ondotik zaindu finantza erakundeek Europak zein Espainiako Epaitegi Gorenak esandako betetzen dutela ziurtatzea eta ez baita posible beti finantza erakundeak irabaztea edo irabazia ziurtatua izatea eta bezerok beti arriskua izatea. Hau da, ez da zilegi interes tipoak behera doazenean muga batetik behera ez egitea finantza erakundeen mesedetan baina, aldiz, gora etengabe egiten dutenean, inongo mugarik gabe gora egitea. Eta ez da nahikoa gure ustez Jaurlaritzak hala egin behar dutela esatea, baizik eta betetzen dutela zaindu behar du.
Lehendabiziko aldiz etxe-kaleratzeen gaia Legebiltzarrera ekarri genuenean esan genuen Jaurlaritzak nahi izan ezkero, baduela finantza erakundeak estu hartzeko modurik bezero garrantzitsua delako Eusko Jaurlaritza. Eta aukera egin dezake baita zein finantza erakunderekin lan egiten duen ere, zuzen jokatzen dutenak aukeratuz finantza erakundeek –beti esaten dut eta gaur ere esango dut– epe motzeko etekina, gose ase ezina dutelako eta bihotz gabeak direlako.
Gobernuari dagokio herritarrak babestea eta ezin du beste alde batera begiratzen jarraitu edo zauria sendatzek unerarte itxaron eta horretara mugatu bere egitekoa. Zauririk ez izateko prebentzioan eta zainketan zeresan handia du Jaurlaritzak. Borondate kontua da, hautua da eta ez besterik.
Tamalez, gaur eskatzen ari garen guztia beteko balitz ere, ez dugu etxe-kaleratzeen arazo lazgarria gainditu ahal izango. Urratsak emanda ere, jarraituko dugulako etxebizitza eskubide modura aitortuko duen legerik izan gabe eta hori ere Jaurlaritzaren egitekoa da.
Guk, egia esan, horren alde tematzen jarraituko dugu garrantzitsua hori dela dakigulako baina bidean, noski, horretara hurbilduko gaituzten urratsak eta pausuak gutxietsi gabe. Gaur bi epai ezberdinek ematen diguten bidean sakontzeko asmoz etorri gara eta bada hilabete honetan zehaztu beharko litzatekeen beste kontu bat, lehen esaten nuen bezala, dena ez dugulako gaurkoarekin konponduko eta, nola edo hala, mahai gainean jarri beharko duguna.
IRPH indize ezagunaz ari naiz, alegia, maileguen interesa kalkulatzeko aurrezki kutxa askok erabiltzen duten indize hori. Desagertzeko agindua honek ere aspaldi emana du. Aurtengo apirilean ordezko erregimena ezarri behar zen baina ez da garatu eta hilabetea badoa. Beraz, mailegu legean Europak berandu gauzak zuzendu behar direla esan aurretik, egin beharreko lanak ondo eta garaiz egin daitezen ahaleginduko gara.
Honek erakusten du, oro har, maileguen gaian ez dagoela gauzak zuzentzeko sakoneko eta benetako borondaterik. Behartuta dela eta ahalik eta beranduen egiten direla gauzak, hori dela ohiko prozedura; izan agintean batzuk edo beste zeren eta gaurko gaia 20 urtetan egin gabeko gaia da.
Indize honen aldaketak interesen jaitsiera ekar dezake, askorentzat maileguari aurre egiteko modua izan ala ez erabakitzeraino. Beraz, praktikan bada etxe-kaleratzeak galarazteko modu bat. Berriro diot, finantza erakundeei kalterik egin gabe. Ez da kaltea kalteagatik bilatzen baina bai dagokiena baina gehiago irabazteko gose ase ezin horri oztopoak eta mugak jarriz.
Beraz, egin beharreko egokitzapenak, epaileen eta zuzentarauen ondoriozkoek ez dute ezertan interesen igoera ekarri beharrik. Puntu hau desagertu egin da denen artean ahots bakarra lortzeko ahaleginean mahai gainean jarri den erdibidekoan eta ez dut uste ezabatze txikia denik, esaldi batean esaten da baina asko esan nahi du.
Horrez gain, atzera begira jartzea ere ez da ontzat ematen erdibideko horretan. Guk uste dugu badela garaia gaizki egindakoen ardura hartzeko eta ez horren ondorioak herritarren bizkar geratzeko soilik orain arte egin den bezala.
Zorionez, badira itxaropenari ateak irekitzen dizkiotenak, kasu Andaluziak emandako urratsak eta gero Kanariar Uharteek jarraitu dutena. Nahi izanez gero, Hipoteka Kaltetuen Plataformaren lemak dioen bezala posible delako. Hori behar dugu, ez ahots bateratuak ezer ez egiteko eta ezta hitz politez egoera iraultzeko borondate falta ezkutatzea ere. Adibidea Jaurlaritzaren egiteko epelean aurki genezake. Atzera botako den aurrekontu proiektuan, adibidez, ez da somatzen etxebizitza politika errotik aldatzeko, ez diru partida esanguratsurik ezta asmorik ere.
Bestetik, Jaurlaritzak iragarri berri digu hitzarmen bat Eudel eta epaileekin. Horren arabera, epaileek badakizue atzematen badute etxetik kanporatuko den familia bat bazterketa arriskuan dela, udala abisatuko da eta alokairu sozialeko etxe bat emateko aukera aztertuko da.
Bizkaiko Abokatu Elkargoa bera –ez EH Bildu– oso kritikoa azaldu da neurri horrekin. Berriro ere laguntza ematera goazelako bukaeran eta ez aurretik, eta berriro ere ari garelako prebentzioan ordez, zauria gainditzeko lanean, azken pausua mugatu nahi delako nolabaiteko laguntza hori. Hori errotik aldatu beharrean gaude.
Hirugarren adibide bat etxea galdu dutenei alokairu sozialeko etxea eskuratu ahal izateko Eusko Jaurlaritzak egiten dien eskarian dago, notarioaren edo epailearen agiria eskatzen die. Okerrena ez da eskatzen diona, okerrena da zergatia galdetuta hainbati bulegoetan eman zaien erantzuna. Alegia, esan zaie kaleratzea pairatu duten horietako batzuk askotan nolabait ere maizter eta jabearen eta alokairuan dagoenaren arteko akordio baten ondorio izaten dela. Alegia, bestela ere egoera nahiko krudel ez baldin bada, gainera mesfidantza adierazten zaio hain egoera lazgarria bizitzen ari denari.
Eta uste dugu horrela ari baldin bagara ez garela benetan egoeraren larriaz jabetzen, beti tranparen bila ari garela baina gainera ahulena den aldetik. Eta, aldiz, finantza erakundeak itxuraz beti fidagarriak dira eta horien aurrean ez da mesfidantzarik izan behar.
Herritarrentzat nahiko gogorra izan behar du egoera hori pairatu behar izatea, gainetik hain agerian esateko aurpegira ez zaiela sinesten finantza erakundeen erasoaz gain, Administrazioaren mesfidantza pairatzeko. Edonola ere, badirudi Europak egunotan jakin dugunez beste ate batzuk irekiko dituela nahiz eta egoera larria bizi dutenek ere hortik etorriko diren onurak ez dituzten luzaroan luzituko bi urte atzeratu daitekeelako honen aplikazioa. Espero dezagun 20 ez izatea.
Baina bidea irekitzen zaio. Ñabardurak badaude ere eta dena konponduko ez badu ere, PPk zakarrera bota duen herri ekimen legegile horretan egiten diren hainbat eskariri; etxea galtzeaz gain, bizitza osorako ez zorpetuta geratzeko aukera horri, kaleratze bidea ireki aurretik beste formula batzuk aztertzea lehenesteari, tartean alokairu soziala edota informazio egokia eta osatua emateari. Izan ere, arrazoi osoa dute kaltetuek esaten dutenean urtetan zorpetzea ez dela ez aukera askea eta ezta informatua ere izan.
Espero dezagun –berriro diot– bi urtetan hori konpontzea eta ez berriro ere 20 urtez luzatzea. Zorionez, kontzientzia handia dute kaltetuek egin behar duten lanaz nahiz eta asko lotsarazi eta hauek begi bistatik kendu nahi izaten dituzten, eta arduratuko dira eta gara gu ere gauzak garaiz egin daitezen zaintzeaz. Izan ere, errealitateak orain dela hilabete batzuk gai hau eztabaidatu genuen bezain gordin jarraitzen du. Finantza erakundeek ez dituzte eten kaleratzeak, hitz politak bai baina pausurik ez dute eman.
Are okerragoa dena, Kutxabankek adibidez bizkortu egin ditu kaleratzeak aurtengo lehenengo hilabeteetan eta Mario Fernándezek berak aitortu du BBKren azken batzarrean EH Bilduk galdetuta iaz lortu ziren akordioak aurten lortutakoak baino gehiago dira. Beraz, iaz 237 geratu ziren kale gorrian eta aurten 300. Nabarmen, beraz, dago kaleratzeak ez direla eten.
Eta Mario Fernándezek beste gauza bat erantsi zuen. Ez dela kaleratzeak egiten dituen bakarra Kutxabank, noski ez dela baina horrekin aske baldin badu egia esan lotsa gutxi dauka. Are gehiago oraindik atzo entzun nizkion adierazpenak entzun eta gero: "La dación en pago general tendría consecuencias espeluznantes". Berea, egia esan, bai dela beldurtzekoa.
Lotsagarria gai honetan benetako urratsak ez egitea, eztabaida begien aurretik kendu nahi izatea eta ematen ari diren erantzunak onartezinak iruditzen zaizkigu. Arduradun politikoei mugak jartzea dagokigu.
...kendu nahi izatea eta ematen ari diren erantzunak onartezinak iruditzen zaizkigu.
Arduradun politikoei mugak jartzea dagokigu eta, egia esan, erdibideko bat bada, erdibideko horrek zorionez guk aipatzen genituen puntu asko jasotzen ditu bere baitan, nahiz eta erreplikarako utziko dudan, entzun nahi ditut batzuk nola justifikatzen dituzten hor sinatu dituztenak egiten ari direnarekin.
Besterik ez. Mila esker.