KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2019-02-07):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru andrea. Legebiltzarkideok, egun on denoi.
51.000 sinadura, 51.000 herritar eta herritar talde bat, 100etik gora herri mugimendu eta sindikatu baturik elkarlanean pobrezia eta bazterkeriaren kontrako ekinean, herri duin baten adierazle. Egun on eta ongi etorriak; eta milioi bat esker, lan bikaina egin duzue.
Eskerrik beroenak zuen konpromiso, tinkotasun, inplikazio, zuen prestutasunagatik, zuen gizartea astintzeko gaitasunagatik, eskerrik asko; eskerrik asko elkarlanean aritzeko izan duzuen gaitasunagatik, akordioetara iristeko izan duzuen gaitasunagatik, zuen eskuzabaltasunagatik; eskerrik asko bere kideak zaindu eta babesten dituen herri duin bat eraikitzean, babes sozialeko sistema publiko eta kalitatezko baten aldeko herri-ekimen legegile honen aukera eskaintzeagatik; eskerrik asko inor bazterrean uzten ez duen herri baten eraikuntzan ekimena hartzeagatik eta erantzukizuna ere zuen gain hartzeagatik.
Gaur 51.000 sinadura horien ibilbidearen etorkizuna eztabaidatzen da, azaldu duzuen bezala. Beraz, elkarrekin egin duzuen bide honek, elkartasun ariketa honek, ahalegin honek, demokrazia zuzeneko ariketa honen etorkizuna eztabaidatzen da gaur.
Demokrazia sakontzeaz ari garelako, aukera berdintasunaz ari garelako, inor atzean ez uzteaz, gure herritarrak zaindu eta babesteaz, eskubide eta justizia sozialaz, eskubideak edukiz betetzeaz, kohesioaz, inklusioaz, babesaz, politika publikoen zereginaz, pertsona bakoitzak aukera izateaz bere etorkizuna eraikitzeko, etorkizunerako beste baldintza batzuek ezartzeaz ari garelako, alternatibak mahai gainean jartzeaz, elkartasunaz, hitz egiteaz, elkar ulertzeaz, errespetuaz, demokraziaz ari garelako, herri eraikuntzaz ari garelako, herri duin bat eraikitzeaz ari garelako eta guzti hori egiteko eztabaidatu eta lanketa kolektibo bat egiteko aukera eskaintzen diguzuelako, guzti horregatik EH Bilduk baiezkoa emango dio herri-ekimen legegile honen tramitazioari.
1989an hasi zen prestazio sozialen ibilbide honetan, ukaezina da Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta pobreziaren tasaren eta honen intentsitatearen eta desberdintasun sozialen gutxitzean izan duen eragin positiboa, eta pobrezia eta gizarte bazterketa bizi-esperientziak diren heinean, dudarik gabe bere onuradun izan diren pertsonen egunerokotasunean ere izan du eragina.
Atzo bertan Sonia Carrascok, pobrezia eta gizarte bazterketa eta genero ikuspegia uztartu dituen tesi baten egileak, esaten zuen horrelako egoeratan dauden emakumeekin egin duela lanean, hauek adierazten zutela Diru-sarrerak Bermatzeko Errentak lasaitasuna ematen ziela, lasaitasun bitala, eta hori oso garrantzitsua da.
Baina hori horrela izanda ere, sistemaren mugak, sistemaren eraginkortasuna bere desdoikuntzak egunetik egunera nabarmenagoak dira. Eta datuak gordinak dira. Ekonomiak hobera egiten duenaren zantzuak daudenean, pobrezia gordina kronifikatzen ari da gure herrian. 59.000 lagun dira  - zifra hau kalkulatzen denetik zifrarik altuena -  sistematik kanpo daudenak; sistemaren babesa jasotzen dutenak baino gehiago dira sistematik kanpo babesik gabe daudenak.
Adituek diotenez, pobrezia eta bazterketa egoeran eskala maila bat igo dugu azken urteetan. Pobrezia aktiboa nabarmena da gurean eta enplegua izatea gaur egun ez da ezeren bermea, prekarietatea ere instalatua dagoelako gure artean, eta gero eta gehiago dira Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren osagarria erabiltzera jo behar duten langileak, onuradunen % 20a. Gero eta deigarriagoak ere pertsona pentsiodunen datuak, dagoeneko onuradunen % 25a dira pentsiodunak eta gehienak emakumeak.
Gainera, azkeneko urteetan pobrezia eta pobrezia arriskua seme-alabak bere kargu dituzten familietara lekualdatu da, batez ere ama bakarrez osatutako familietara. Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta ez da eraginkorra kasu horietan eta horrek eragin zuzena du familia horietan bizi diren haur eta nerabeengan. Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta jasotzen duten hamar familietatik hiruk bakarrik ateratzen dira pobreziatik prestazioa jasota, eta gure adin txikikoen % 20a pobrezia egoeran bizi da. Eta nola ez, pobreziak dudarik gabe emakume aurpegia du gure herrian.
Hau da egoera gordina. Hor daude gurean erabat instalatzen ari den prekarietatearen datuak ere. Hau da euskal erkidegoaren errealitate sozio-ekonomikoa, hau da, krisi ondoko eszenatoki bezala aurkeztu nahi zaigun hori, baina geratzera datorrena, agian ikusi nahi ez dena, baina hemen eta gurea dena.
Egoera honen aurrean agerian geratu da gure babes sistema oro har eta bereziki baldintzapeko prestazio ekonomikoen gure sistema ez dela nahikoa herritarrak duintasunez bizitzeko eta bazterketa egoerak ekiditeko. Esango nuke dagoeneko ukaezina eta atzeraezina dela babes sistemaren inguruko hausnarketa, gogoeta sakon eta konpartitu bat aurrera eraman beharra. Beldurrik gabe, Janire Landaluzek ere esaten zuen, baina beldurrik gabe heldu behar diogu, ausardiaz, seriotasunez, zintzotasunez eta erantzukizunez lan honi. Premiazkoa da pobrezia eta gizarte bazterketaren kontrako gure modeloa birpentsatu eta berritzea.
Eta gainera esango nuke adostasun zabala dagoela eztabaida horren beharraren inguruak, izan daiteke arrazoi ezberdinak izatea tarteko, baina badirudi arlo ezberdinetatik, espazio ezberdinetatik sumatzen dela behar hori eta batetik eta bestetik bultzatu egin dela eztabaida horiek emateko espazio eta tarteak sortu ahal izateko.
Podría decirse que estamos en unas circunstancias con elementos muy similares en el fondo a aquellas que en los 80 se llevaron a articular lo que luego terminó siendo la Renta de Garantía de Ingresos, pero con lo recorrido y con una experiencia, la de todos estos años, que determinan, y mucho, el debate y la reflexión conjunta que son tan necesarios en este momento.
En este contexto, es verdad que escuchamos voces hablando de no dar pasos atrás y pidiendo avanzar. Sin embargo, a mí una vez una persona muy inspiradora, y lo contaba en un artículo, me explicó y me enseñó la importancia de parar y reparar para conseguir los objetivos con los que iniciamos la marcha. Hay veces que los que, aun teniendo una finalidad muy clara, el camino se enreda, nos encontramos con improvistos, las inercias nos llevan, pero no siempre donde queremos llegar. Tomamos decisiones que nos alejan del objetivo; hay veces que se pierde el rumbo, que se olvidan los compromisos adquiridos, que nos perdemos y que hay que desandar lo andado para recuperar el camino.
Por eso en determinados momentos es necesario parar, visualizar el objetivo y retomar el camino correcto, y creo que es una reflexión muy oportuna si observamos el devenir de las prestaciones sociales y del sistema de protección sobre todo desde el 2008, porque toca parar y reparar por todos esos recortes y endurecimiento de las condiciones que se han dado en los últimos años, y que las han dado quienes en este momento reconocen y subrayan las bondades del sistema de garantía de ingresos.
Y toca parar y reparar porque el sistema de Renta de Garantía de Ingresos lleva el camino de convertirse en un sistema sin garantía de ingresos, de perder todas sus garantías.
Toca parar y reparar porque resulta innegable, además, que la ineficacia de la gestión del sistema se encuentra también en entredicho.
Toca parar y reparar porque esos procedimientos de gestión no responder a la realidad de las personas que viven situaciones de pobreza real.
Y toca parar y reparar sobre todo relaciones, porque en los últimos años el sistema de Renta de Garantía de Ingresos ha avanzado, ha avanzado pero siempre dando la espalda a movimientos y organizaciones sociales, y los consensos en torno a la Renta de Garantía de Ingresos, esos consensos que propiciaron el inicio del sistema están rotos por una estrategia que ha servido para poner en el disparadero a la Renta de Garantía de Ingresos y poner bajo sospecha a las personas que lo perciben, y desprestigiar y deslegitimar el sistema.
Una estrategia que ha favorecido la construcción de un imaginario colectivo en relación a la RGI y las personas que lo perciben que está muy lejos de ser real y que ahora toca reconstruir.
Toca parar y reparar porque hay ocasiones en las que parece que se hayan olvidado los compromisos morales, esos compromisos con respecto a un modelo de articulación social con el que se inició esta aventura de la protección social. Y yo creo que esta ILP ofrece esa oportunidad de parar y reparar, que ofrece esa oportunidad de parar, reparar, incluso reorientar, porque si algo ofrece es una dirección.
Norabide bat, ipar sozial bat definitzeko aukera eskaintzen du ILP honek, eta esango nuke ondo uztartzen dela asmo hori, Legebiltzar honen gehiengoak lege aldi hasieran Jaurlaritzari egindako mandatuari. Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren inguruan espektro zabaleko akordio zabal hori sustatzeko egin zitzaion akordioari.
Aliatu eta bidelagun ederra bilatu zezakeen gaur Jaurlaritzak herri-ekimen legegile honekin, 51.000 bidelagun aurkitu zitezkeen gaur honi tramitaziorako bidea emanda. 51.000 aliatu.
Espektro zabaleko akordioak eskatzen du eztabaida, desberdinen arteko eztabaida, eskatzen du elkarlana, eskatzen du, besteak beste, besteak esateko duenaren aitortza. Eskatzen du errespetua. Gaur, esango nuke, Gobernu honek ILPari eskaini ez diona. Gobernukiderik ez dago gaur hemen, baina batez ere Artolazabal sailburua ez dago hemen eta lehendakaria ere ez dira hemen gaur herri-ekimen legegile honen atzean dauden 51.000 lagunek esateko dutena entzuteko.
Eskatzen du baita ere malgutasuna, eskatzen du esku zabaltasuna eta nekez sumatzen dira horiek denak, Jaurlaritzaren jardunean gutxienik ILP honi dagokionean.
Nos encontramos, como decía, en un escenario muy similar al de los inicios de nuestro sistema de protección, con posturas, es verdad, encontradas y apasionadas, y con posturas políticas que parecen irreconciliables. Y ahora como entonces, toca debate, toca negociación, toca acuerdo. Y toca lucha, toca reflexión conjunta, toca acumulación de fuerzas con agentes sociales para retardar y acordar una respuesta compartida a las situaciones de pobreza y exclusión a la altura de un estado digno, decente y solidario.
Baina hori, desde luego, ez da lortzen, zuek egingo duzuen bezala, eztabaidari, hausnarketari, elkarlanari ateak itxiz. Ez da egokia, ez da lagungarria, etsipena sortzen du eta gainera demokratikotik gutxi du.
Oso ahulak dira, gainera, Gobernuak herri-ekimen legegileari ateak ixteko erabilitako argudioak. Batetik dio dagoeneko eztabaida bat martxan dela zentzu honetan Legebiltzarrean, eta hala da, baina esango nuke eztabaida guztiak direla uztargarriak.
Gobernuak duen mandatua ez da bere horretan lege erreforma, espektro zabaleko akordio hori da eskatu zaiona Jaurlaritzari. Eta mandatu hori lortzeko bidean aukera guztiak bideratu behar dira. Zein da Legebiltzarreko eztabaida eta herri-ekimen legegileak markatzen duenaren eztabaida ez uztartzeko arrazoia? Zein da? Ateak ireki, aukerak baliatu, elkarlanean aritu, eta konplizitateak josiz lortzen dira akordioak. Batez ere espektro zabalekoak izatea nahi bada.
Difícilmente se llega a acuerdos a portazos y sobre todo sin ni siquiera escuchar lo que las personas tienen que decir.
Está claro que el Gobierno opta por otras fórmulas; el Gobierno y los grupos que sostienen al mismo no parecen escuchar, no parecen estar en la misma sintonía. Es más, actúan con cierto desprecio a iniciativas como la de la iniciativa legislativa popular, pero la verdad es que el Gobierno tampoco está para echar cohetes en esta materia, no está para despreciar las oportunidades de acuerdo que brinda una oportunidad como la ILP.
Es verdad que el Gobierno, los grupos que lo sostienen, trajeron una propuesta de reforma de ley de la Renta de Garantía de Ingresos, una propuesta sin garantía, por lo menos sin las garantías que tendría si la habría traído el Gobierno.
Una propuesta que parecía que querían ventilar cuanto antes, sobre todo si tenemos en cuenta cuál es la fórmula elegida para su tramitación parlamentaria, una fórmula que desoye, digamos, o que evita, esos informes que ofrecerían garantías a cualquier ley y que, además, maniata en muchos sentidos a la oposición, o por lo menos el debate con esa oposición.
Una propuesta que desoye las propuestas de las entidades, de los agentes sociales y que tampoco se aborda con los grupos, y que condiciona y limita las posibilidades de debatir y discutir.
Una propuesta que sigue abierta, efectivamente, pero no por mérito de este Gobierno, no por el trabajo que ha hecho este Gobierno para mantenerla abierta, sino por la responsabilidad de los grupos, que ante la importancia y el alcance de esta ley, dejando de lado elementos partidistas y electoralistas, abogamos por el diálogo y el entendimiento, porque entendíamos que teníamos un compromiso moral y que tenemos un compromiso moral con respecto a todas esas personas...
... electoralistas, abogamos por el diálogo y el entendimiento, porque entendíamos que teníamos un compromiso moral y que tenemos un compromiso moral con respecto a todas las personas que están viviendo situaciones y experiencias vitales de pobreza y exclusión.
Una actitud generosa y responsable que ustedes hoy no van a tener con esas 51.000 personas que firman y que están detrás de esta iniciativa legislativa popular.
Gure errealitate sozioekonomikora egokitzen ez dela ere erabiltzen da ILP-ari ezezkoa emateko. Zuek definitzen duzue herri honen errealitate sozioekonomikoa zein den? Zein parametroren arabera egiten duzue zuek afirmazio hori? Errealitate printzipioa zuena balitz bezala funtzionatzen duzue, gobernuan egoteak errealitatearen jabetza absolutua emango balizue bezala.
Zuek hautu politiko bat egiten duzue. Zuek aukera sozioekonomiko konkretuak egiten dituzue zuen jardunean, baino horiek ez dira aukera bakarrak. Ez da ILP honetan planteatutakoa ez dela errealitate sozioekonomikoarekin bat etortzen. Kontua da zuek egindako hautu sozioekonomikoarekin ez datorrela bat.
Hautu konkretu horren arabera, zuek adibidez erabaki duzue aurten dauden 590 milioi horien zati handi bat zorra kentzera bideratzea. Zuek aukeratzen duzue zero defizitera bidea, baina hori zuen aukera da. Hori zuen aukera da. Beste alternatiba batzuk ere badira. Edo iruditzen zaizue zuei gure jarduna baldintzatzen duen gastu mugaren legea gure errealitate sozioekonomikora egokitzen dela? Ireki begiak, jaitsi lurrera, parez pare herri baten beste errealitate bat ere badagoelako.
Nik ez dakit Gobernuak ulertzen duen guzti honen (...), ez dakit ulertu eta konpartitzen duen erreparazio beharra. Esango nuke pobrezia kudeaketa arazo bat bezala planteatzen duela eta horregatik funtzionatzen duzue funtzionatzen duzuen moduan. Kontu hau, hau ez dela kudeaketa arazo huts bat, gure gizarte-eredua dela eztabaida honen erdigunean dagoena.
Eta Euskal Herria Bilduk argi du bere kideak babestu eta zainduko dituen herri eraikuntza baten aldekoa dela bere hautua.
Ez dakit gobernua konturatzen den auziaren larritasunaz eta ez dakit ohartzen den edo berdin zaion eragileei bizkarra emateak suposatzen duenaz. Benetan akordio zabaleko borondate hori baldin badago, baiezkoa eman behar zaio lege honen tramitazioari, akordioa denen artean egiten delako, akordioa ez delako norberak dionari besteak atxikitzea beste ekarpen batzuk kontutan izan gabe.
Eta hori da, hain zuzen, zuen ohiko jokabidea. Elkarrizketaren izenean, elkarrizketa eza; negoziazioaren izenean, negoziaziorik eza; eta adostasuna gainekoak zuek diozunari men egitea.
Herri honetan gizarte politika eta babes sozialaren alorrean eman diren aurrerapausoak elkarrekin egin izan dira beti. Eragile sozial eta politikoak elkarlanean aritu direnean egin dugu aurrera gizarte bezala. Eragile hauen bultzadaz eman dira gure gizartean eraldaketa handienak eta tinka larrian jartzen du horrek horrelako ekimenei atzera botatzea.
Gaur entzungor 51.000 herritarren eskaera legitimoari. Harresi batekin egin dugu topo eta saiatuko gara harresi horren atzean zer dagoen ikusten, baino momentuz pertzibitzen duguna da atzean entzungor dagoen gobernu bat dela.
Edozein kasutan, guk baliabide guztiak eta bide guztiak bideratuko ditugu eta baliatuko ditugu aurrera egiten eta babes sistemaren aldeko ekimenean.
Eta badakizue zer esaten duen abestiak: Zuek bultza gogor hortik, eta guk bultzatuko dugu hemendik, eta agian ez dugu ezer botako, baina seguraski eraikiko dugu euskal babes sistema sendo eta kalitatezko bat.
Gaur ILP honi ezezkoa emango diozuen guztioi esan nahi dizuet goitik behera zuloak baino ez direla eraikitzen.