BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2013-02-21):
Mila esker. Egun on denoi.
Donostiako Metroaren gaia ekarri nahi izan dugu hona eta seguruena eztabaida hastekotan izendapenetik hasi beharko genuke.
Egia esan, inportanteena ez da izendapena bera, baizik eta zer garraio zerbitzu daukagun, zer garraio zerbitzu ematen zaigun eta gure beharrak betetzen dituen ala ez.
Baina esan genezake, kasu honetan, izenarekin ere bilatu nahi izan dela nahasketa eta, nolabait ere, gaur aztertzera gatozen zati zehatz horri dagokionez, pasanteari dagokionez, Lugaritz-Kontxa-Kontxa-Easo biltzen duen zonaldeari buruz batzuk genuen jarrera, nolabait ere, nahaspilatu nahi izan dela Topoaren inguruko jarrerarekin.
Ze gainerako Gipuzkoako tren zerbitzuak hobekuntzak behar dituela, hori kontsensuzko gaia da Gipuzkoan, aldiz pasanteari dagokiona ez. Eta horren adibide da nola aurreko Eusko Jaurlaritzak, gauzak nahastu nahian, akaso herritarra inozoa dela pentsatzen dutelako, gastatu zuten ia 2 miloi euro 19 geltokitako izena aldatzen, garrantzitsua benetan horretan ez zegoenean.
Ematen zitzaigun argudioetako bat zen iraupenetan eta aldirokotasunean lortzen zirela Metroari hurbiltzen zitzaizkion denborak, zazpi eta erdi minutuz behin tren bazegoelako, eta horrela da, baina horrela da goizean bi orduz, eguerdian bi orduz, eta arratsaldean bi orduz, gainerakoetan media 15 minutukoa baita Topoari dagokionez. Gero hitz egingo dugu ordutegietaz.
Beraz, ez da egia trenarekin bat ez gatozenik eta trenaren hobekuntzarekin bat ez gatozenik, are eta kontrakoa esango nuke, uste dugu lehentasuna ez duela pasanteak izan behar, baizik eta Gipuzkoak dituen gainerako beharrak. Eta gainerako behar horietan nagusiki daude bikoizketak eta banalizazioak, horiek direlako benetan tren zerbitzu hobea, maizago emateko modua emango digutenak.
Eta ordutegiei begiratzen baldin badiegu, lehentasunak beste batzuk direla ikusteko adibide xume batzuk ematea nahikoa da. Gaur egun Eibartik Amarara joateko ordu bete eta 21 minutu behar ditu herritar batek. Egia da beste maiztasun batzuk badaudela, orduro dauka trena hori, ere bai. Zumaiatik Amarara ordu erdiro dago aste barruan. Beste gauza diferente bat da Topoaren kasuan, hor ordu erdiro edo ordu laurdenero, segun eta kasuak, baino badaude ordu bete eta 21 minutu behar dituztenak trenez bere herrialdearen barruan hiriburura lotzeko.
Beraz, Gipuzkoan zertan gastatu bada, zertan inbertitu bada, zertan garraioa hobetu bada, baina irizpideak ez dira pasantearen alde egiten dutenen irizpideak izan behar.
Egokitu behar ditugu herritarren garraio beharretara, iraunkorra izango den, jasangarria izango den garraio bat behar dugu eta ez soilik hiriburuari begiratuko diona, ez soilik hiriburura nola gerturatu pentsatuko duena edo hiriburu ingurua hiriburuarekin nola lotuko duen, baizik eta Gipuzkoa bera eskualde ezberdinez osatua dago eta gaur egun esan genezake garraio zerbitzuari dagokionez, desorekak oraindik ere gaur gaurkoz, nahiz eta pauso asko eman diren galantak direla.
Horregatik esan nahi diogu gaur Talde Popularrari, eta Semper jauna hemen dagoenez eta gai honetaz askotan hitz egiten duenez, guk ez dugula hau herrialdekerien arteko eztabaida bezala ulertu nahi. Guk borrokatuko dugu garraioan hobekuntzak egin daitezen Gipuzkoan, baina akaso Jeltzaleek Bizkaiaren alde egin dutela argudio bezala erabilita, ez diezaiegun Gipuzkoari behar ez duena jarri. Eta pasantea ez du behar. Jar diezaiegun behar duena, baino ez behar ez duena.
Nolabait ere kopuruetan esan dezagun Gipuzkoan hainbeste inbertitu dela. Inbertitu dezagun benetan behar dugun horretan eta horretan batera izango gaituzue.
Alderdi Sozialistarekin, beno, geroago luzeago arituko naiz, baina nola edo hala metroa gaizki, presaka eta agintaldia bukatu aurretik martxan jarri nahi izate hori ez da ez zilegia, ez justua eta ikusita nola egin diren gauzak, atrebituko nintzateke esatera ez da legala ere ez dela izan.
Eta Eusko Alderdi Jeltzaleari dagokionez, badakizue beraiekin erdibideko bat adostu dugula, erdibidekoek hori izaten dute normalki, baten eta bestearen posizioak mugitu egiten direla. Gu, egia esan, pozten gara Eusko Alderdi Jeltzalearen posizio aldaketa hori eman dela eta. Pozten gara egin dugun erdibideko horretan aipatzen diren printzipio batzuengatik eta printzipio horiek suposatzen dutenagatik: Iraunkortasuna, beharretara egokitutako garraioa.
Poztu ginen bezala Ana Oregi sailburuari entzun genionean –bera hemen dagoenez– hain justu ere egin zituen baieztapen batzuk.
Egia da dena argi ez zaigula geratzen, ez dakit gaurko eztabaidan argituko zaizkigun hainbat galdera, bai agerraldian bai idatzi dugun horretan, baita prentsan egin diren elkarrizketetan, oraindik argitu gabeko gauza batzuk ikusten ditugu. Hemen Arantxa Tapia ere badago, berak ere prozesu luze hau ederki asko ezagutzen du. (...) ere bai, zure Sailean dagoen sailburuordeak ere bai.
Zeren egia esan gauza asko defenditu izan dituzue urte hauetan: metroa, tranbia. Egia da eboluzio bat eman dela eta oraingo honetan oraindik zalantza batzuk ditugu, bai edo ez erantzuteko moduko zalantza horietako batzuk, gainera.
Egia da orain proposatzen ari garena elkarrekin eta guretzat aurrerapauso oso garrantzitsua da esleipen horietan atzera egitea, dirurik ez dagoelako, finantziazioa ez dagoelako lotuta, ez dagoelako adostasuna bertako erakundeekin eta gainera ez delako iraunkorrena eta ez delako egokiena.
Konforme, finantziazioa balego egingo litzateke? Lehentasunezkoa da, bai ala ez? Faraonikoa da, bai ala ez? Hori da Gipuzkoak behar duena? Horrelako galderak gustatuko litzaidake argitzea. Akaso gaur ez ditugu argituko, izango dugu denbora hemendik aurrera ere gai honekin eta Gipuzkoak dituen garraio beharrekin seguruenera maiz arituko garelako.
Eta gainera, lehen Altza aipatu dut eta Altzan badagoelako proiektu bat martxan, erdizkako proiektu bat eta ez osoa, hor ere dirurik ez zegoelako eta Altzakoei argibide batzuk eman beharko zaizkie, baina bere garaian Eusko Alderdi Jeltzaleak bazuen beste proiektu bat.
Bazuen beste proiektu bat Herreratik Galtzarabordaraino, Altzari berari zerbitzua emateaz gain Trintxerperi ere ematea bilatzen zuena. Gainera, gaur egun Pasai Antxok erdian duen zauri ikaragarri hori, etxe artean trena pasatzen duen zauri oso ezaguna pasaitarrentzat, nolabait ere soluzionatzea bilatzen zuena. Beno, horrelako proiektuak bermatuko dira. Horiek dira bilatzen diren alternatibak.
Beno, horrelako gauzak, adibidez, guri gustatuko litzaiguke argitzen joatea, baina kendu gabe ezer, gaur hemen ematen dugun urratsa guretzat, urrats inportantea dela.
Baina iruditzen zaigu alderdi guztien aldetik, esaten direnak esanda, ondo legokeela Eibarkoei edo Altzakoei esatea ea beraiek, beste donostiar guztiek bezain gipuzkoar diren edo benetan gure lehentasuna ote den, batzuk defenditzen ari diren bezala, Donostia barruan lur azpitik mugitzea, nahiz eta parean denok ahoa betetzen dugun esanez Donostiak daukan garraio publiko zerbitzua ezin hobea dela, saritua Europan, saritua munduan.
Beraz, baldin badaukagu Donosti barruan mugitzeko hain aukera ona, beste alternatiba batzuk seguru badaudela Donostira hurbiltzeko, Donosti zeharkatuz, Gipuzkoan zehar eta Gipuzkoatik kanporako gainerako herrialdeekin lotzeko.
Guk aurreko Gobernu sozialistak zer nahi zuen oso garbi daukagu. Bere lehentasuna pasantea egitea zen, garbi erakutsi digu. 100 milioi gastatzea zulo bat eginez, biderkatuko zen kopurua ze horrekin ez genuen trena inondik ere martxan jartzen eta, gainera, gauzak presaka, korrika eta gaizki egin dira, kapritxo baten modura eraman direla esango nuke.
Eta interes orokorra ahaztu egin zaiela eta horregatik utzi diguten panorama. Eta nik datu batzuk emango ditut ilustratzeko utzi diguten panorama.
Bat da prozeduran izandako akatsei dagokiena. Demanda azterketa, adibidez, proiektua egin ondoren egin da. Normalean demanda azterketak egiten dira eta ondoren egiten dira proiektuak, eta ez alderantziz.
Eta hori gutxi ez balitz, bi hilabeteko kopuruan aldatu egiten dira prebisioak. Abuzturako espero zena 20 bat milioi pertsonak erabiliko zutela egunero, azarorako 30 milioi ziren. Ez da oso serioa bi hilabeteetan horrela kalkuluak aldatzea.
Are gehiago, ez dakit gipuzkoar guztiok egunero lanak utzita metroa gora eta behera ibili behar ote dugun hori betetzeko edo nola demontre demostratzen den hori egin daitekeenik, eta aurrerako lanak ba dugu, gipuzkoarrok eta gainerakook.
Baina gainera nahi dute, kalkuluen arabera hala balitz, lau bidaiari aritzea metro koadroko, sardinak latan nola dauden badakigu denok, ezta? Ba horrelaxe. Eta hori ere ez zaigu iruditzen denik ez iraunkorra, ez jasangarria, ez modernoa, ez ezer, proiektu hau defenditzen duzuenak erabiltzen duzuen bezala.
Eta adibide bat da gauzak nola egiten diren, proiektua justifikatzen nola egiten diren Intxaurrondoko geltokia. Martxan jarri da eta lehenengo hilabeteko datuei erreparatzen baldin badiegu, egin zen erabilpen kalkuloaren oso azpitik dagoela bilpena, baina ez gutxi, % 58 gutxiago erabiltzen ari da trena aurrikusi zena baino. Hori errealitate bat da, datuei besterik ez dago.
Arrazoi diferenteak daude Intxaurrondo gertatzen dena gertatzeko, seguruena kokapena, daukan malda, adinekoei eragiten dien beldurra, baino horiek denak ere hor daude, eta horiek errealitate bat dira. Eta oso seguruenera, autobusak ere zerbitzu oso onak ematen diela.
Beste da Donostiako udalarekiko izan den jarrera, 2012ko azaroan iritzi zen eraikuntza proiektua Udaletxera, obren esleipena egin eta gero. Hori bera onartu ezina da, urrats denak eman nahi izatea horrelako afekzioak izango dituen proiektu batekin eta bere Udalarekin kontatu gabe.
Pentsa noraino azkenean, oraindik oker ez banaiz, ez bada egun hauetako kontua behintzat, Udalak epea luzatzea lortu eta gero aurkeztutako alegazioaren erantzuna oraindik ez zaiola iritzi gaur gaurkoz. Eta batzuk obra martxan jarri nahi izan zuten, nola edo hala, urtea bukatu aurretik.
Eskariak iritzi ziren Donostiko Udalera hasteko, baina noski, interes orokorrekoa dela esateak obra batek, ez du esan nahi hori egiteko lurrak ez direnik okupatu behar, eta okupazioak eta ez direnik egin behar. Ba ez zeuden eginda. Zuhaizti batzuk tartean zeudela eta, apeo protokoloak eginez egitea beharrezkoa da –batzuk legea betetzearen hain zaleak zaretenez–, ba ez zeuden eginda.
Beraz, dena presaka, korrika eta gaizki egiten ari zen. Eta ez da gu Udalean gaudelako oztopo jarri dugulako, gauzak horrela direlako. Eta hori ere onartu ezinagoa da, berriro diot, hain afekzio larriak dituen obra batetaz ari garenean. Akaso zazpi, zortzi urteko obra bat, kale askotan eragin handia izango duena, trafikoan, garraio publikoan, oinezko mugimenduan, garajeen sartu irtenean, komertzioaren bizi iraupenean. Esaiozu komertzio bati, zortzi urtez bere kalea itxita edukiko duela eta ixteko, ea nondik errekuperatzen duen bere negozioa ondoren.
Eta horiek guztiak ez dira aztertu Udalarekin obra martxan jartzeko ahalegina egin aurretik. Bakarrik dBUSek egiten zuen kalkuluak esaten zuen 15 lineari eragiten ziola, erabiltzaileen % 70ari eta beraz 60.000 bidaiari, autobus bidaiari eragiten ziela obra horren afekzioak. Ez gara gauza txikietaz ari, gauza oso handietaz ari gara.
Adibide bat, Donostia ezagutzen dugunentzat. Buen Pastor parean, San Martin kalea, hain garrantzitsua den kale hori, hiru karrilak 12 hilabetez ixtea aurrikusten zituen obra horrek, eta hori, ez bada Udaletxearekin lotzen, ez badira gauzak ondo egiten, obra hori izan edo beste bat izan, obra gustatu edo ez gustatu, hori hiri batean kaosa da. Eta beraz, gauzak ezin dira hain gaizki egin.
Horregatik guztiagatik, gaur guk aurkeztu genuen idatzia eta neurri handi batean uste dut erdibideko horrek ere jasotzen dituela guretzat garrantzitsuak ziren hiru puntuak. Lehendabizi, garaiz gaudela obra gelditzeko eta ez dezala inork kalte ordainen gaia atera, zeren kalte ordainen kontua beti erabiltzen da aitzaki bezala, eta gauzak, hauteskunde atarian, presaka eta hain gaizki eta enumeratu dudan guztia egin eta gero, uste dut arrazoi objektiboak, legalak ere badaudela hau gelditu ahal izateko kosturik gabe, begiratu beharko begiratuko duenak.
Eta gelditzeko garia dago nahiz eta (...) jaunak enpeinatzen den esaten geldiezina dela. Ba bai, borondatea baldin badago gelditu daiteke eta hemen Ganbara honetan gaur horren aldeko borondatea ikusi egingo da, afekzioak eta dena delakoak ez direlako aztertu, hori ere bada berez arrazoi nahikoa, guk gehiago ere bagenituen.
Eta nabarmen geratu da gai honen inguruan esan diren gauza asko gezur direla, zeren nik esan dudan hau Udalarekiko jarrerari dagokionez, ukatu ere egin da, prentsan esan ere egin da Udalak ados zegoela afekzioekin eta adostu zela nola egin. Eta nabarmena da ez dela hori egia.
Beste kontu bat ere badago hor, hain justu guk sartzen genuena eta baita ere jasotzen dena erdibidekoa, eta da begirunea. Begirunea instituzioekiko eta begirunea bere baitan pairatu behar dutenekiko, kasu honetan bereziki Donostiko Udala, nahiz eta gero finantziazioaren kontuarekin Foru Aldundia ere tartean ibili zen eta tartean izan zen.
Eta beste puntua, eta garrantzitsua guretzat, esango nuke erdigunean dagoena: Lehentasunak Gipuzkoako eta Donostia aldeko garraioaren hobekuntzan jarri behar dira. Hobekuntzak egiteko badaude, berriro diot, ez dut ukatuko ez direnik urratsak eman, azkeneko urtetan ere egin dira linea bikoizketak, banalizazioak ere bai, baina egia da ere oraindik asko geratzen dela egiteko.
Eta Altzakoa da adibide bat. Erdia egingo da eta fondo de saco moduko bat egingo zaio, sartu eta irten, ez dagoelako dirurik osoa egiteko. Baina pasantea egiteko batzuk ikusten zuten, beraz Altzako herritarrak baino pasantea zen lehentasuna, alegia, erdigunean autobusak ederki asko mugitzen gaituenean.
Eta beraz, horretan jarri behar dugu gure ustez indarra, Donostiak baduelako bestela barruko garraio ezin hobea eta zer mejoratua, bereziki inguruneetan dagoelako...
...indarra Donostiak baduelako bestela ere barruko garraio ezin hobea eta zer mejoratua bereziki inguruneetan dagoelako. Eta bide batez sartu dugu beste elementu bat, –gaur ez naiz hortaz sartuko baina etorkizunean seguruena hitz egingo aukera– intermodalidadearena. Donostiak aspaldian ez galdu duen aukera ezin hobea autobus estazioa erabaki den tokian egingo delako eta intermodalidadea mugatu zaiolako, baino tira.
Amaitzeko, nik uste dut jarrerak argitzeko garaia dela, urte gehiegi daramagu gai honekin, obrak gelditzeko garaia dela, zer behar duen Gipuzkoak pentsatzeko garaia dela.
Ana Oregiri bere agerraldian esan genion bezala krisi garaiak dira momenturik egokienak gure mugikortasun ohiturak aldatzeko, zuzentzeko eta norabide egokiak jartzeko. Inbertsioak egiteko garaia ere bai, ahal den neurrian baina egiteko garaia ere bai, baina beti ere lehentasunak ondo markatuz. Eta lehentasunak herritarren eguneroko beharrak dira, ez kapritxo bat, ez proiektu bat defendatzen duen politakariek erabakitzen dituztenak, zeren gero ikusten da praktikan ez direla betetzen.
Mila esker.