UBERA ARANZETA (EH Bildu, 2016-12-15):
Lehendakari andrea, legebiltzarkideok, Urkullu jauna, egun on guztioi.
EH Bildurentzat legegintzaldi hau inflexio puntua izan behar da euskal hezkuntzarentzat, hezkuntza sistema osoarentzat, baina bereziki hezkuntza sistema publikoarentzat, edo behintzat, izan beharko litzateke.
Eta zergatik egiten ditut hiru bereizketa? Bat, hezkuntza bizitza osoko prozesu dinamiko bat delako eta integrala delako, eta ez delako soilik eskolaren zeregina, guztion inplikazioa eskatzen duelako.
Bigarrena, hezkuntza sistema ereduak, baloreak, oinarrietan eragiten du eta horrek zuzenean gizarte eredu...
...duelako.
Bigarrena hezkuntza sistema ereduak baloreak, oinarrietan eragiten du eta horrek zuzenean gizarte eredu zehatz bat ondorioztatzen du.
Eta hirugarrena hezkuntza sistema publikoa oinarrizko eskubide unibertsalaren bermatzailea delako, aukera berdintasunaren eta kohesioaren berme delako.
Beraz, zentralitatean kokatu beharra dago eta kokatu beharko genuke, behintzat gu horretan ari gara eta pentsatzen dugu inoiz agendatik ez zela erori beharko, are gehiago 2010 eta 2016an hezkuntzak jaso dituen kolpeak ikusita. Maldan beherako norabidean ezarri duten korte neoliberaleko politikei amaiera eman eta bada garaia etorkizunera begiratzeko. Zer gertatu da? Ba ikaslea erdigunean kokatzea xede izan beharrean, hemen izugarrizko saiakera eta esfortzua egin da azken bi legegintzaldietan hezkuntza merkatuaren zerbitzura jartzeko.
2012ko azaroaren 20an, Bruselan onartutako txosten batek agintzen zuen bezala, txosten hori zen Rethinking Education. Eta LOMCE eta Heziberrik zer egin dute? Ba txosten horren bideari jarraitu, horren jarraibidea izan da eta horrela bi abiadura edo gehiagoko hezkuntza egonkortu dugu, eskulan merkea sortu eta hezkuntza eskubide izatetik pribilegio izaterako norabidean kokatu dugu, bakoitzaren posizio sozial, ekonomiko eta kulturalaren arabera ba halako hezkuntza izateko.
Diru gehiago hezkuntza gehiago, diru gutxiago hezkuntza gutxiago, eta ondorioz ekitatea erabat urratu egin da eta gehien dutenen eta gutxienen dutenen arteko lubakia gero eta handiagoa da. Eta hori da gaur egun gure gizartean gertatzen ari dena, gero eta maila sozial altuagoa eta hezkuntza handiagoa, hori da Rethinking Education.
Eta EH Bilduren aburuz hori ez da bidea. Ez da bidea merkatuaren zerbitzura jartzea, ez da bidea urteetan herri honek familiak, baita erakundeak, baita Jaurlaritzak ere esfortzu handiz, mimo handiz, eraikitako hezkuntza galbidean jartzea. Baina, noski, Gobernu honen eta Urkulluren Gobernuaren asmoa hori baldin bada, ba bide onetik zoazte, baina jakin hori ez dela gure bidea. Madrileko Gobernuaren magalean, murrizketen errepidean eta deszentralizazioaren faktura ordainduz.
Guk inor atzean utziko ez duen hezkuntza bat nahi dugu eta behar dugu, guk ez, gizarteak, herritarrak, pertsonak. Berrikuntzan, ikerkuntzan oinarrituko dena, pertsona kritikoak, bizitzari aurre egiteko ba hainbat gaitasun garatuko dituztenak, eleaniztunak, mundura irekiak, eta gure gizartearen eta gure herriaren ezagutza, jakintza, kultura aberastuko dutenak, finean, ikasle sortzaile eta zoriontsuak.
Hezkuntza ezin da egon iraganari erantzuten eta azken bi legegintzaldietan gure hezkuntza sistema iraganari erantzuten egon da. Hezkuntza etorkizunari aurre hartu behar dion tresna bat da eta, batez ere, hezkuntza komunitatearekin eta eragileekin elkarlanean, Uriarte andrea, eta hori da azken legegintzaldian gertatu ez dena. Espero dezagun legegintzaldi hau beste era batetako legegintzaldia izatea.
Hezkuntza eskubide indibidual eta kolektiboa izateaz gain, gizarte batek daukan kapitalik, ondarerik handiena da, garrantzizkoena da, kohesionatzaileena da eta da aberastasuna birbanatzeko daukagun elementurik inportanteena. Gure etorkizuna da eta, beraz, ba gure esku dago. Hezkuntza jendartearen motorra eta iparrorratza da, halako hezkuntza, halako gizartea.
Eta horregatik legegintzaldi hau hasi zenean ba azaroan bi proposamen mahai gainean jarri genituen, bata hezkuntza murrizketarik gabeko territorio librea izendatu eta markatzeko, orube bat ezartzeko, eta horretara dator gaurko eztabaida eta proposamena. Eta behin hori adostu ostean, hau da, galdutakoa errekuperatu ostean, zutabeak eraikitzen hasteko ba guztion artean ba adostuaz, eztabaidatuz eta konpartituz.
Eta bigarren proposamena mahai gainean jarri genuena zen LOMCE eta euskal LOMCEa den Heziberri bertan behera uztea. Bitartean zer gertatu da? Ba bitartean gertatu dena PISAren txostenaren emaitzak izugarrizko eztanda lortu dute, Save the Children txostena edota ISEI-IVEIk iazko ikasturtean eman zituen emaitzak eta txostenak lortu ez zutena, ezta guk ere lau urtetan egindako lana eta mahai gainean jarri genituen hainbat konturekin lortu ez genuena, ezta ere egunero-egunero hezkuntzan lanean ari diren eragileek lortu ez dutena. Eta hemen Hezkuntza Batzordean ikusi genuen zenbat ohartarazten eta eguneroko errealitatea zein zen.
Behintzat baliagarria izan da hezkuntza agendaren zentralitatean kokatzeko, eta espero dezagun hori koiunturala ez izatea eta gaur egungo kontsumo azkarreko politikaren zurrunbiloan ez jaustea, zeren benetan honek gaia seriotasunez hartzea eskatzen du, hausnarketa sakon bat eskatzen du eta benetan beste politika egiteko eredu bat eskatzen du.
Eta alde berean, PISAren eztanda hau oso baliagarria izan da begiak irekitzeko, batzuek zirimiria bailitzan elikatzen joan diren euskal oasiaren irudia bat bertan behera geratzeko. Ez gara onenak, baina ez dugu ere honekin drama bat egingo, zeren badakigu ere ebaluazio tresna hauek ba nola aplikatzen diren, kontutan hartu behar da zein lagin hartzen den eta hor azterketa sakona egin behar da, zeren azaletik ikusita ere ba hainbat datu kontrajarriak dira.
Eta gu ez gara izango PISA ebaluazio-tresna defendatuko dugunak, baina hein handi batean gauden tokian gaude urte askotan, urte askotan hezkuntza komunitateko eragileekin duten esfortzuari eta lanari esker eta horri esker mantendu da daukagun kalitatea. Esan dut gu ez gara izango PISA defendatuko dugunak, OCDEk markatutako irizpideak diseinatutako balorazio tresna bat delako, merkatuaren beharrei begirakoa. Adibidez, non gelditzen dira ikaslearen garapenaren, garapen integralari begirako ikasgaien ebaluazioa, esaterako.
Baina kontutan hartzekoa da eta iruditzen zaigu ezin dugula beste aldera begira, Save the Children edo ISEI-IVEIk txostenak ere kontutan hartu behar ditugun bezala, baina batez ere kontutan hartu behar duguna da hezkuntza komunitateko eragileak egunerokoan lanean ari diren ba ikasle, familia, irakasle, guzti horiek esaten digutena.
Hau ezin da izan ovni bat isolatuta dagoena ez dakit non. Lurrera jaitsi behar gara eta guzti hori kontutan hartzekoa da. Eta sakon hausnartu, baina seriotasunez eta ez kolpe mediatikoen arabera.
Eztabaida pedagogikoan sakondu behar dugu, eta ezin duguna da baliatu txosten hau edo ez dakit ze txosten instrumentalizatzeko eta interesatzen diren eztabaidak emateko. Esaterako, batzuk dagoeneko ari dira erabiltzen euskararen kontra egiteko eta hainbat editorial ikusi ditugu ildo horretan, justu emaitzak txosten ezberdinetan erakusten ari direnean murgiltze ereduak, zein euskaraz irakasten den hainbat tokietan emaitzak askoz ere hobeak direla. Beraz, eta euskara ekitatearen eta aukera-berdintasunaren bermea dela.
Beno, eta gaur jarri dugun, mahai gainean jarri dugun proposamenaren helburua zein da? Beno, helburua da etapa bati itxiera ematea. 2010 eta 2016ko murrizketei amaiera eman, eta lehen urrats bezala 2009ko egoerara bueltatzea, zeren gogoratu nahi dut orain 2009an baino 221 milioi euro gutxiago inbertitzen ari garela.
Baina badakigu, badakigu inbertsioa areagotzea ez duela esan nahi zuzenean kalitatea hobetzen denik. Oso inportantea dela inbertsio hori nola banatzen den, nola bideratzen den eta zer politika, zein neurri eraginkorretan bihurtzen den.
Baina zalantzarik gabe ere inbertsioak eragina dauka. Hau da, eraginkorrak izan behar gara, optimizazioa bideratu behar dugu, baina ez arrazionalizazioa.
Eta horregatik planteatzen duguna, lehen urrats bezala inbertsioa areagotzerakoan, goazen ikastetxe, egoera ahulenen dauden ikastetxeetara, hau da, ikasle ahulenak, zailtasun handiagokoak eskolaratzen dituztenak, eta bertan, bertan hastea eta bertan injektatzea inbertsio hori, hezkuntza-proiektua, hezkuntza proiektuan irakaslegoaren plantillan, azpiegituretan ba neurri eraginkorrak ezartzeko.
Eta, aldi berean, planteatzen duguna da diagnostiko bat egitea. Goazen diagnostiko bat egitera, partekatzera, ikastetxez ikastetxe, herrialdez herrialde, jartzen genuen epe bat eta indikadore bat. Baina beno, irekiak egon gara bai epea aldatzeko, indikadoreak aldatzeko ere.
Gaur indikadore garrantzitsuak dira irakaslegoa, azpiegiturak, hezkuntza premia bereziak dituzten eta zailtasun handiko ikasleak, ikastetxeko hezkuntza-hizkuntza proiektuak, baliabideak, IKTak, ebaluazio diagnostikoaren emaitzak, proiektu desberdinak, jantokiak...
Eta hori da planteatzen duguna. Eta zergatik planteatzen genuen? Ba planteatzen genuen, bagentozen etapa batetatik non murrizketak etengabeak izan diren, eta hauen eragina zuzena da eta badakigu dena ez dela inbertsioa, baina badakigu ere inbertsio barik kalitaterik ezin dela bermatu.
Eta ikusten ari ginen ba gero eta egoera kezkagarriagoa zela eta hezkuntza-komunitateak horrela adierazi digu, ez dakit zer txostenetatik haratago.
Eta pentsatzen dut hemen ere gauden asko eta asko gurasoak garela, edota familian badaukagu seme-alabak dituztenak eta egunerokoan ikusten dugu, edo ikastetxean ordezkoak noiz bidaltzen diren, edo plantillak nola murriztu den, edo ikastetxean azpiegiturak nola dauden edota irakasleak ze egoeratan aurkitzen diren, hezkuntza-proiektua, hezkuntza proiektuak aurrera eramaterako orduan. Edo bestela, ikasturte hasieran ikustea besterik ez zer gertatu den beken eta garraioen tramitazioarekin.
Azkenean hezkuntza bilakatzen ari da burokratizaziorako elementu bat, justifikatzeko Jaurlaritzak egin beharreko lana eta ez egoteko benetan ikasleen premietara.
Eta zer ikusten ari gara? Ba Jaurlaritzak hezkuntzara bideratzen duen inbertsio publikoa 28 Europar Batasuneko txikienetakoa dela, Europako bataz bestekoa baino 842 milioi euro gutxiago.
Ikusten ari gara 2009an baino 221 milioi euro gutxiago inbertitzen ari garela hezkuntzan. Ikasle ratioak igo egin direla. Ikusten ari gara Hezkuntza Sailak 3.600 lanpostu aurreztu dituela eta ikasle kopurua igo egin denean, justu gainera orain, momentu hauetan errelebo generazional bat ematen ari denean. Eta horretaz ere hausnartu egin beharko genuke.
Ikusten ari gara ordezkapenekin zer gertatzen ari den, plantillaren mugikortasuna, % 30ean kokatzen da. Ikastetxeek nola bideratu dezakete proiektu egonkorra horrelako mugikortasun batekin? Ez dago egonkortasunik ikastetxeetan.
Premia bereziak dituzten ikasle laguntzak murriztu dira, hezkuntza-hizkuntza proiektuak garatzeko baliabideak murriztu dira, formakuntza. Formakuntzak murriztu dira, asko eztabaidatu dugu zuk eta nik haurreskolen inguruan. Ikusi zer gertatu den, beka garraio-azpiegitura...
Baina kontua ez da errudunak bilatzea. Kontua da ardura hartzea, eta ardura guztiok hartu behar dugu. Eta gu prest gaude bustitzeko, ardurak hartzeko eta hor egin beharrekoa egiteko.
Eta horrek esan nahi du ikasle bakoitzari eta guztiei, berdin da zein auzotan, zein herritan bizi den, berdin da zein jaioterri, zein herrikoa den, zein maila sozial edo zein maila ekonomiko duen, guztiei bermatu behar zaiela hezkuntza maila berbera.
Bukatu da, bukatu da euskal hezkuntzaren oasia eta garaia da diagnostiko konpartitu bat egin, elkarri bizkarra emateari utzi, eztabaidatu, identifikatu zein ahulgune ditugun, nora joan nahi dugun eta aurrera egitea.
Baina gauza batzuk funtsezkoak dira eta funtsezkoa da murrizketei, murrizketak albo batera uztea, eta murrizketen epea ixtea. Oasia bukatu delako, eta garaia delako uztea konformatzeari egin dugunarekin eta, batez ere, aurrera begira jartzeari, ba gizarte aurreratu bat izan ahal izateko.
Eta hori da planteatzen duguna. Espero dezagun, ba beno, gaurkotik aurrera hausnarketa gehiago egin izana eta ea gai garen guztion artean herri honek merezi duen hezkuntza sistema eraikitzen joateko legegintzaldi honetan.