EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2017-04-06):
Eskerrik asko.
Bi alderdiak edo talde parlamentariak aurkeztutako ekimenak ETAren armagabetze prozesu horretan ebazpen moduko bat aurkeztu dugu, egia da Legebiltzar honetan sortutako testuak edo eztabaida honetarako beste erakundeetan izan duela bere isla, ñabardurak ñabardura, berdin Nafarroan eta beste foroetan.
Baino gaur tokatzen zaigu guri indarkeriaren amaiera ordenatua izan behar duen atal horretan parte batetaz hitz egitea, hau da, armagabetzearena. Hemen bi gauza daude inportanteak; bata erabakia hartu izana ETAren aldetik orain bost urte eta erdi, eta gero denbora pasa da eta jakina bakoitza bere azterketa egingo du, baino ardura ezberdinak egon daitezke, baino ETAk berak ez du asmatu armagabetzen bere burua, armak utzi edo uzten zituela erabaki eta ez du asmatu.
Gero gobernuak, batzuk eta besteak dituzten erantzukizunak garbi dago ere, Espainiako Gobernuak dena delako analisi baten eskutik, bere garaian ETAk hartutako erabakiaren benekotasuna ere, edo benetakotasuna ez zuela ere ziurtatu nahi izan eta ondorioz etorri dira atzerapen guztiak.
Baina bi, nik uste bi esalditan azpimarratu behar genukeela gaur egun bizi dugun egoera. Bata, ETA desarmatua, ia ganoraz, txukun egiten den egin beharrekoa datorren larunbatean, eta gero, ondorengo, beste eszenategi bat. Eta da ETA desagertua.
ETA desarmatua eta ETA desagertua, zergatik ziur gaude, gu behintzat hala pentsatzen dugu, borroka armatuaren ondorioak, ondorioak kudeatu ahal izateko, ETA desarmatua egon bai eta ETA desagertua izateak ere erraztu egingo dituela dudarik gabe.
Horregatik aurkeztu dugun ekimenak ditu bi, hiru puntu. Bai eskaerak, nolabait ere aitormenak ere. Baina ETAri armagabetzea eskatzen zaio, atzera bueltarik ez duen erabaki bat izanik, osoa izan dadila, ziurtatua izateko modukoa izan dadila eta egiaztatua.
Nazioarteko egiaztatze batzordeari eskatzen diogu eta eskertzen diogu egin duten lana. Eta Eusko Jaurlaritzari eskatzen diogu, ahal duen neurrian, antzeko prozesu batean jar ditzala jarri beharreko bermeak seguritatez eta legalitatearen barruan egin ahal izateko, jakinda beste gobernu batzuekin ere hitz egin behar duela.
Eta Espainiako Gobernuari esaten diogu ez oztopatzeko, erraztea ahal den neurrian, eta badirudi ba horrelako enkaje zaila dela, baina orain arte gertatutakoa gertatu badira, izan da, gutxi edo gehiago, zutabe hauek bete ez direlako.
Buelta gaitezen inportanteena den gaira. Gure zaharrak, baita politikan urte askotan jardun zutenak, ETAren analisia egiterakoan esaten zuten armak hartzea erraza da, uztea da zaila, uztea da zaila.
Eta armak hartzea, erabili eta uztea ez da anekdota bat, politikari batek, kargu instituzional handi bat izan duen politikari batek idatzi duen bezala.
Ez da anekdota bat. Armak ez dira burdina bakarrik, zergatik eragindako sufrimendua, sortu duten, egin duten mina izugarria delako. Horregatik badu garrantzia armak uztea erabakia hartzea, baina kontestu horretan jakinda zertarako erabili diren.
Eta gu hemen Legebiltzar batean gaude, badakigu, badakigu, baita ere, diferentziak diferentzi, indarkeria hori erabili dela helburu politikoekin. Helburu politikoak lortu nahi zituzten, indarkeria batzuen eta besteen posizioak aldaraziko zituelako edo zituelakoan.
Beraz, guri ere badagokigu azterketa bat egitea. Inportantea da erabakia, zergatik azkenean ez da armak uztea bakarrik, baizik eta sufrimendu gehiago ez sortzea, min gehiago ez egitea. Baina sufrimendu hori, min hori egin nahi zen politika baldintzatzeko.
Horregatik hor galdera batzuk gelditzen dira eta esaten da, eta bakarren batzuk karakterizatu nahi dute, ETA desarmatua figura politiko bezala, ez, desarmatua eta desagertzeko bidean jarri behar da.
Zergatik ETA ez zuen Euskal Herriak sortu. ETA batzuk sortu zuten, ez zuen herriaren baimenik izan. Batzuk sortu zuten, eta badakigu denak bere urte guzti hauetan zein sufrimendu sortu duen, eragin duen.
Horregatik niri gogora datorkit bere garaian ETAko kide batzuekin hizketan egiteko aukera izan genuelako. Esaten genien, zuek armak uzten dituzuenean herri hau ez dek zuekin zorretan egongo, eh? Zuek zaudete zorretan herri honekin. Zuek herri honi zor diozue bakea, errespetua eta agian barkamena ere eskatu beharko duzue uzten dituzuenean armak.
Gertatu da eguna. Horregatik denbora politiko hauek nola kudeatzen diren oso inportantea da eta Jaurlaritzak jokatu behar duen papera ere. Horregatik lehendakariari Gobernu honen buru bezala lehenbizi aitortu nahi diogu orain arte diskrezio osoarekin egin duen lan guztia eta, aldi berean, baita ere eskatu jarrai dezala Gobernuarekin, Legebiltzar honekin kontatuta, noski, etorkizunean ere eszenategi berri horiek osatzen, eraikitzen.
Eta joan gaitezen, behintzat nire aldetik amaiera izan daitekeen kontzeptu bat landu nahi nuke. Euskadiren eta euskal gizartearen baketzeak bi alderdi edo bi dimentsio dauzka. Bata adiskidetzearena eta bestea izango litzateke normalizazio politikoa. Baina biak, biak eskatzen dute edo biek daude giza eskubideekin lotuta eta baita ere justiziarekin lotuta. Eta biek eskatzen dute, biek eskatzen dute bidegabekeriak izan diren ekintza guzti horiek, giza eskubide urraketa guzti horiek kalifikatzea.
Eta nola armak uztea anekdota bat ez den, eta armak ez dira burdina bakarrik, zergatik armak erabili egin dira, sufrimendua sortu dute. Galdera pare bat, atzo ere Gipuzkoako Batzar Nagusietan galderak hantxe gelditu ziren airean, gizarte honek merezi duelako baita ere informazio hori edo gogoeta hori. Bakoitzak bere perspektibatik herritar bezala, bestek biktimak bezala, beste batzuk preso bezala, esan dezaket zergatik hartu da armak uzteko erabakia orain bost urte (...)? Zergatik hartu da? Bigarren galdera, zergatik orain eta ez lehen? Eta hirugarrena, borroka armatua, indarkeria eta politika uztagarriak dira? Ezkongarriak dira? Eta ez badira, zergatik?
Eskerrik asko.