OGASUN ETA FINANTZAKO SAILBURUAK (Gatzagaetxebarria Bastida) (EAJ, 2014-12-11):
Eskerrik asko legebiltzarburu anderea. Egun on legebiltzar jaun-andreok.
Jaurlaritzaren izenenean 2015reko Aurrekontu Legearen proiektua aurkeztera natorkizue zuen aurrean, Ganbararen konpetentzia denez urteroko lege hau onartzea. Eta azalpenak sei esparru desberdinetan azalduko ditut.
Lehenengo eta behin non gauden, nondik gatozen eta zein egoera ekonomikoan gauden, hau da, testuinguru ekonomiko batetan kokatu behar ditugu 2015ko Aurrekontu Legearen edukiak.
Atzeraldi sakon batetik irten ondoren, une honetan eta azkeneko hiruhilabeteko hiru neurketa ikusita, atzeraldi horretatik irten dugu baina gure susperraldia oraindik moderatua da, apala da. Testuinguru honetan kokatzen da gure ekonomia.
Zentzu horretan, ikusten baditugu Aurrekontu honen azkeneko testuinguru ekonomikoa, hau da, munduan, Europan, Espainian, gure herrian zelako aldaketak egon diren azkeneko hiru hilabetetan, hazkunde bat ikusten dugu munduko ekonomian, adibidez Estatu Batuak nolako igoera eduki duen azkeneko hiruhilabetekoan, % 2,5koa.
Garapen bidean dauden estatu desberdinen artean ere ikusten dira desberdintasunak. Adibidez, Asia aldean, Txinaren igoera % 7koa izan da eta Indiarrek ere ekonomiako hazkunde inportantea eduki dute, % 5,1ekoa. Brasilen uzkurtzea, kezkagarria. Indonesiak ere hazkunde txikiagoa izan du azkeneko hiruhilabetean.
Zentzu eta testuinguru honetan, badaude hobekuntza batzuk baina arrisku batzuk ere badaude zalantzan ipintzen gaituenak gure inguruan.
Hurrerago joten badugu, Europar Batasunaren barruan, azkeneko hiruhilabetean bereiztu behar dugu Europar Batasuna bera orokorrean eta Eurogunea. Europar Batasunaren jaitsiera edo igoera edo hazkunde ekonomikoa 1,3koa urtez urtekoan eta % 0,4koa hiruhilabetekoan, erakusten du nolabait errezesio arrisku hori ikusten zena edo aurrikusten zena behintzat momentu honetan ez dela hori gertatu azkeneko hiruhilabeteko datu ekonomikoen arabera.
Eurogunean egoera kaskarragoa da. Urtez urtekoan 0,8koa izan da igoera eta hiruhilabetekoan 0,2koa. Hau da, Europar Batasunaren Eurogunearen egoera txarragoa da orokorrean Europar Batasun osoarena baino.
Estatu espainolak ere hazkunde ona eduki du. Egia da Espainiak 1,6ko igoera eduki duela Espainiako ekonomiak, hiruhilabeteko neurketan % 0,5ekoa. Gure eta gure herriko ekonomiak azken datuak azkeneko 15 eguneko datuak dira, eguneratu behar ditugunak nire azkeneko agerraldiarekin neurtuz, orain dela hain zuzen hilabete justu-justu. 1,3ko hazkundea eduki dugu gure ekonomian, euskal ekonomian, urtez urtezkoan eta hiruhilabetekoan neurtuz 0,4koa.
Ikusten badugu gure ekonomiaren ibilbidea, 2013ko bigarren hiruhilabetetik aurrera hobekuntza batzuk daude nahiz eta bigarren eta hirugarren hiruhilabete horretan egonkortuta egon gure ekonomia.
Baina laugarren hilabete horretan hazkundean hasi ginen, urtez urtekoan ez baina bai hiruhilabetekoan 0,2, eta aurten bai urtez urtezko eta bai hiruhilabeteko neurketan gorantz doa. Lehenengoko hiruhilabetean 0,3ko hazkundea eduki dugu, baita urtez urtezkoan 0,5ekoa. Bigarren hiruhilabetean 0,4 eta urtez urtezkoan 0,9; eta azkeneko 15 eguneko azken datuetan 1,3 eta hiruhilabetekoan 0,4.
Badaukagu hazkunde ekonomiko bat. Egoera hobetzen doa baina susperraldia oraindik moderatua da, apala da eta hori horrela da. Oraindik krisialdiaren eraginak hor daude. Atzeraldi sakon horretatik atera gara, krisialdiaren eraginak hor daude.
Beste aldetik, gure inguruan ditugun zalantzak. Arriskuak hor daudenak nazioarteko krisian hor daudenak, krisi geopolitikoak leku batzuetan, Europan barnean ere Europar Batasunak daukan gatazka eta arazoak Ukrainiarekin eragina egiten ari da gure Europako ekonomian. Hain zuzen ere, Alemaniari ukitu egin dio era garrantzitsuan. Alemaniari ukitzen dion neurrian gugan ere eragina edukitzen du horrek gure ekonomian. Jakinda bezerorik handiena daukagula gure ekoizkin eta zerbitzuetan. Hori kontuan hartzekoa da, arrisku batzuk hor daudela.
Beste arrisku batzuk ditugunak zelan daukagun inflazioa. Inflazioaren egoera oso baxua da. Horrek zer esan nahi du? Esan nahi du makaltasun batzuk ditugula herritarrok, familiok, enpresak eta herri-arduralaritza guztiak zorpetuta gauden heinean, zorpetzearen balore nominala gutxitzen delako, baina zorra bera ez da aldatzen. Orduan, makaltasun bat daukagu eta hori denoi ukitzen digu.
Zalantzan ipintzen ditu inbertsio proiektu batzuk ere inflazioa baxua edukitzeak. Ez da ona inflazioa altuegi edukitzea baina ez da ona ere inflazioa baxuegia edukitzea. Helburu gure ekonomia politikan Europar Batasunaren barruan % 2an ipinita gaude.
Zer da gertatzen ari dena? Azkeneko urteko akumulatuan Europar Batasunaren inflazioa % 0,2an dago. Espainian azpitik dago, negatiboan dago 0,2an ere. Gure herrian positiboan daukagu baina oso motel ere, 0,2. Hau da, Europar Batasunaren bestekoa. Gutxi da eta horrek ere arazoak sortzen ditu. Orduan, arrisku hori ere kontuan eduki behar dugu.
Baikor moduan ikusi ahal dugu ere moneta politikaren eragina. Egia da Europako Banku Zentralak hartu dituen neurriak onak izan direla. Uste dut eman diren pausuak ongarriak direla, laguntzen duela era batean ehun ekonomikoaren bultzakada bat lortzeko. Eta zergatik diot hori? Alde batetik, likidetza sisteman sartu delako eta momentuz ez dago likidetza falta. Egon ahal da kaudimen arazoa batzuk, zorpetu nahi duten edo maileguak hartu behar dituen onuradunen artean. Hor jokatzen dugu eta politika ezberdinen artean, finantza politiken ezberdinen artean, guk laguntzen dugu kaudimen falta horri bermeak ematen. Hori da arlo bat.
Beste aldetik, egia da moneta politika honek eragin bat dakarrela ere euroaren balorazioaren jaitsiera...
...moneta politika honek eragin bat dakarrela ere euroaren balorazioaren jaitsiera bat eman delako.
Horrek, egia da, lagundu egiten du gure barne eskaeraren kanpoko sektorearen hobekuntza bat lortzeko. Hau da, lehiakortasun mailatxo bat gehiago lortzen dugu gure kanpo sektorea hobetzeko, euroaren balioa gutxitzen denean, politika moneta interesak eta likidetza gehitu denean.
Testuinguru horretan orduan arriskuak badaude, susperraldia ere moderatua da eta ditugun elementu horiek kontutan eduki, moneta politika eta, beste aldetik, daukagun inflazio oso txikia.
Zelan daukagu gure ehun ekonomikoa? Ikusten badugu azkeneko hiruhilabeteko euskal ekonomiaren eboluzioan, ikusten dugu barne eskaeran oinarrituz eduki dugu hazkuntza, gure barne eskaeraren egoera % 1,4koa, sendoa izan da, azkeneko sei urteetan eduki ez duguna, azkeneko sei urteetan eduki ez dugun sendotasun, eduki dugu barne eskaeran.
Horrek adierazten du susperraldian gaudela, susperraldi moderatuan, barne eskaeran oinarriturik.
Kanpoko sektorean oraindik ere gure saldoa baikorra, bai ikusten dugulako esportazioen eta inportazioen aldeko hori, aldea ere, positiboa da eta horrek ematen digu sendotasun mailatxo bat hiruhilabeteko azkeneko datuen arabera.
Bestetik, zer ikusten dugu datorren urterako eta aurtengo amaierarako? Hau da, aztertu dut zer gertatu den. Orain aztertuko dugu zer aurrikusten dugun gertatuko dena, aurten amaitzea hazkundearen % 1egaz eta datorren urterako % 1,7ko hazkunde batekin gure Barne Produktu Gordinean.
Hazkunde hori nola ikusten dugu? Ba ikusten dugu alde batetik barne eskaeraren hobekuntza, non?
Bat, kontsumoan. Zergatik? Alde batetik, inflazioak sortzen duen eragin kaskarrak ere badauka beste ikuspuntu bat, eta da prezioaren jaitsieran ere hor ematen dira aukera batzuk kontsumoa ere areagotzeko. Inflazioak baxua izatea zorpetzeari ukitzen dio, baina prezioak jaitsieran ere kontsumoari laguntza ematen dio ere.
Bestetik, non ikusten dugu aukera? Gure kanpo sektorean apurka-apurka hobetzen goazelako eta hartzen esparru bat. Hau da, gure merkataritza kontsumo kopuruan hobekuntza ikusten dugu.
Kontsumoan? Bai, barnean eta bai kanporantza begira hobekuntza ikusten dugu eta horregatik hor daukazue eta denok dakizue aurrikuspenak zeintzuk diren azalduta daudelako eta aurkeztuta daudelako.
Inbertsioari begiratuz, hobekuntza bat ekipo ondasunetan. Ekipo ondasunen papera gure industriaren arloan oso garrantzitsua da. Daukagun lehiakortasuna zentzu horretan eta ekipo ondasunek dakarren eragina hurrengo industria katean garrantzitsua da.
Eta bestetik, ikusten da hobekuntza bat baita ere mugiezinen sektorean, desazelerazio inportante bat. Horregatik 2015eko amaierarako ikusten dugu mugiezinen sektorea hazkunde txiki batetan aurkeztu ahal da hiruhilabeteko neurketan.
Ba hori, ikusita zelako atzeraldi sakonean egon den eraikuntza, mugiezinen sektorea, garrantzitsua da.
Kanpoko sektorean ere uste dugu aukerak ditugula, lagundu egin ahal du moneta politikaren arabera zer eragin duen euroaren balore galtzeak eta horrek gure esportazioetarako ematen digu guri lehiakortasun mailatxo bat gehiago.
Horregatik, aurrikusten dugun hazkunde gure barne eskaeran 1,6koa da, urtez-urtekoan hazkunde osoa 1,7koa. Eta eskaintzatik ikusita sektore guztiak positiboan, eraikuntzarena esan dut zergatik, azkeneko hileetan, 2015eko azkeneko hileetan eta industriaren sektorean ikusten da hobekuntza bat, zerbitzuetan ere nabaria eta baita lehen sektorean.
Horregatik datorren urterako ikusten duguna da hazkunde hori, 1,7koaren inguruan, baina berriro aipatu nahi dut daukagun zalantzak arrisku batzuk badaudela lehen aipatuta. Hau lehenengoko hitzaldiaren zatia, testuingurua, nondik gatozen eta nora ikusten dugun goazela.
Bigarren arloa, aurrekontu eta finantzario ikuspuntutik nola daukagun egoera. 10.636 milioiko Aurrekontua aurkezten ari gara. Aurrekontu horretan ikusten dugu Euskal Herri-Dirubideen Kontseiluan onartutako ekarpenak eta diru bilketa aurrikusten zena, % 5,5ekoa hazkundearena eta baita ekarpenena.
Zentzu horretan, Aurrekontuak hazkunde bat daukate. Alde batetik ekarpenaren arabera, bestetik defizit mugarena 4,1ekoa. Batez besten sarrera guztiak neurtuz, hau da, 423 milioi gehiago hilezko aurrekontuekin neurtuta. Aurrekontua ez da gutxitzen edo ez da murrizten, Aurrekontua igo egiten du 423 milioitan.
Finantza arlo honetan ikusten dena da beste aldetik gure defizit mugak jaitsiera dauka, %1etik %0,7ra jaisten da. Udalek eta hiru foru aldundiek defizit muga hutsa daukate, hau da, ez ahalmenik gehiago zorpetzeko.
Guk daukaguna da 0,7koa da. Horrek suposatzen du ere eragina daukala finantza ikuspuntutik gure aurrekontuetan, baina bataz beste orokorrean Aurrekontuak igo egiten du 423 milioitan.
Zorpetze inguruan edo gure finantza zama aurre egin behar diolako aurreko urteetako eta guk egindako azkeneko urteetan, iaz ere zorpetze politikan igoera bat daukagu, amortizatu behar dugulako 173 milioi euro gehiago iazekin neurtuta, baina finantza gastuetan hobekuntza daukagu, zorpetze maila handiagoa izan arren egonkortuta daukagu gastu finantzieroa.
Politika bat jarraituz, eduki dugu aukera hori komentatzeko ere ba merketzen joateko gure maileguak eta gure zorpetze politikako finantza gastua. Zorpetze gehiagorekin baina finantza gastuak egonkortuta ditugu.
Hirugarren esparrua: Non kokatzen dira Aurrekontuak? Eredu ekonomiko batetan. Zein da eredu ekonomikoa? Hori giza garapen jasangarriarena, hau da, Eusko Jaurlaritzaren eredu ekonomikoa giza garapen jasangarriarena. Eta non ditu bere edukiak? Hiru esparrutan.
Alde batetik, ezagutzan eta prestakuntzan oinarriturik. Bigarrena, kohesioan edo integrazioan oinarritutako eredu ekonomiko bat. Eta hirugarrena jasangarritasunean oinarritutakoa ere aurrekontuan. Kohesioan daukagun politika sozial guztiak.
Ezagutzan eta prestakuntzan egin ditugun azkeneko urteetako. Aurten ere politika eta esfortzu inportante bat egiten duzu gure ehun ekonomikoaren gainbalioa, prestakuntza, gure pertsonak helburu direla ere hezkuntza sistema, berrikuntza sistema, teknologia sistema gure baliabideen arabera hobetzen joateko eta jasangarria izatea ingurumen ikuspuntutik eta kontu ekonomikoaren ikuspuntutik, jasangarritasunak era (...) da.
Hori da Jaurlaritzaren ekonomi eredua. Giza garapen jasangarria eta horrekin lantzen dugu gure ekonomi politika.
Laugarren arloa, estrategi ekonomikoa. Nola uztartzen dugu estrategi eredu horren, estrategi ekonomiko bat. Zein da estrategi ekonomikoa daukaguna.
Euskadi 2020 eta Euskadi Basque Country, eta hemen lotzen dugun aurrekontu politika egiterakoan, lotzen dira hiru ardatz: Programa, estrategia, epe ertainerako plangintza eta epe ertainerako plangintza horrekin aurrekontu politikak edo herri politikak.
Beno ba, estrategi ekonomiko horren barruan, Euskadi 2020 Basque Country, integrala dena, ekonomia, industria, prestakuntza, hezkuntza, ingurumena, industri ukitzen duena.
Estrategia abiapuntu lez hartuta, bere azpian ditugun epe ertainerako plangintza. Bat, Ekintzaileei Jardunak Laguntzeko Plana, bi. Nazioartekotzeko Plana. Hiru, Industrializazio Plana. Lau, Enplegu Plana. Bost, Zientzi, Teknologi eta Berrikuntza Plana, datorren astean Eusko Jaurlaritzako Gobernu Batzordeak onartuko duena.
Ingurumenaren Esparruko Programa, orain dela aste bete onartu genuena, 2015-2020rako.
Eta zazpigarren atala, finantza tresnak. Hainbat finantza tresnak, industri ikuspuntutik eta ogasun ikuspuntutik gure ehun ekonomikoari laguntzeko ipinitakoa.
Testu inguru horretan, uztartzen du programak estrategia, plangintza eta herri politikak Aurrekontuaren barruan. Hori da Gobernuaren jokabide ekonomikoa.
Baita ere ikusten dugu, laugarren esparru honetan, inbertsioaren hobekuntza, 3,1ekoa. Inbertsioa hobetzen da 36 milioitan, 1.223 milioi , hau da, hilezko aurrekontuarekin neurtuz 36 milioi gehiago, % 3,1eko hazkundea daukagu eta, hona helduta, onartu nahi dut ba aurrekontuen inguruan egindako gure lan guztion horiek ere badaukatela bere emaitza.
Lortu izan dugu akordio bat talde parlamentari Sozialistarekin. Eskertu nahi diot talde parlamentari Sozialistari beraiekin lortu izan dugun akordioa 2015eko Aurrekontua onartzeko. Gainontzeko talde parlamentariei eskertu eduki dugun harremanak, beste akordiorik ez dugu lortu gainontzeko taldeekin, batzuk osotasunezko osozko emendakina aurkeztu dute, beste batzuk ez.
Eskertzen dizkiet denei eduki duten talantea orain arte behintzat gure harremanetan, baina beno aurrekontuan behintzat sakoneko akordioak talde parlamentari Sozialistarekin lortu dugu.
Esparru honetan, hau da estrategi ekonomiko horren barruan Euskadi 2020an, zertan datza 2015eko Aurrekontua. Ba, herri politika zuzen batzuetan.
Lehenengo eta behin, enplegu politika aktiboetan, 323 milioi aurrikusten dira, 211 zuzenezko enplegu politikentzako eta 112 prestakuntzarako, garrantzitsua.
Bigarrena, industria arloa 303 milioi hiru esparrutan: Industri garapena, lehiakortasunari laguntzeko eta ekintzaileei bultzakada eta laguntza emateko. 303 milioi lehiakortasuna, industria garapena eta ekintzaileen babeserako.
Hirugarren moduan, berrikuntza, teknologia eta zientzia arloan. Datorren astean Zientzia eta Teknologia Kontseiluan onartuko dugu plana eta asteartean Gobernu Batzordean 204 milioi ditugu ipinita Gobernu osoa gastu orokor moduan, 204 milioi.
Garraio eta azpiegitura arloan, 630 milioi, non kokatuta gehien bat trenbide arloan, baita Erkide Autonomo gainetik dagoen trenbide sare handian, hau da "Y"an eta baita ere gure barne trenbidean. Barne trenbideak gure inguruneetan dauden...
…sare handian, hau da, "Y"-an eta baita ere gure barne trenbidean, gure ingurunetan dauden trenbide inguruan dauden azpiegiturak hobetzeko bai Gasteizen, bai Bilbon, bai Donostian metro inguruan, 3. linea hobekuntzak hor daudenak eta inbertsioak aurrikusten ditugunak. Baita ere ur-azpiegituretan eta baita gure kaien hobekuntzan, 630 milioi.
Nekazaritza sektoreak 110 milioi; nekazaritzak, abeltzaintzak eta arrantza sektoreak 110 milioi. Merkataritzak 50,4 milioi. Turismoak 13,4 milioi dauka.
Hauek dira herri politikak laugarren esparru honen barruan, hau da, estrategia ekonomiko lez susperraldia, enplegua eta hazkundea lortzeko bideratutako herri politikak aurrekontuan zehaztutakoak nik aipatu ditudanak.
Bosgarren arloan ikusten duguna da gure gizarte babeseko politikak. Gizarte babeseko politikak bigarren enborra adierazten du gure eredu ekonomikoan. Erdian bertan osasun politikak 3.390 milioiko aurrikuspena dauka, dotatua dago kopuru horretan eta bertatik 2.511 milioi –hau da, % 74a– Osakidetzaren programa-kontratuan neurtzen da.
Hor esfortzua osasun arloan: Osakidetzaren programa-kontratuak 48 milioi gehiago dauka gure herritarren eskubideak bermatzeko. Eta inbertsioetan 2,3ko hazkundea. Orokorrean, Osakidetzak edukiko du hobekuntza hori, hau da, 50 milioiko hobekuntza.
Bigarren arloa, hezkuntzarena. Ia 2.800 milioiko aurrekontua, hain zuen, 2.791 milioi. Hortik 2.486 milioi, hau da % 73a, hezkuntzari bideratuta doaz. Gainontzeko guztiak Sail horretako beste politika batzuei doaz, bai euskara politikara, hizkuntza politikara edo bai kultura politikara.
Eta 2.486 milioi horiek bideratuta daude gure Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza, Batxilergoa, Lanbide Prestakuntzara bideratua. Hau da, hezkuntza propioaren % 73a eta beste 313 milioi unibertsitateentzako. 313 milioi horretatik 297 Euskal Herriko Unibertsitatearentzat dira. Euskal Herriko Unibertsitateak kopuru garrantzitsu eta inportante bat jasotzen du Jaurlaritzaren esfortzu handi bat eginda, 297 milioi euro. Gainontzeko euskal unibertsitateei –Arrasateko unibertsitateak eta Deustuko unibertsitateak– 14 milioi. Baina Euskal Herriko Unibertsitateak, eta hori da Jaurlaritzaren konpromisoa, 297 milioi jasotzen ditu.
Arlo horretan ere, aipatu gizarte politiketan 500 milioi inguru. Zehaztuta: 461 diru-sarrerak bermatzeko errenta, 21 milioi gizarte larrialdietarako aurrikusten dugun kredituak eta beste 18 milioi gizarte zerbitzuetako Jaurlaritzako ekintza zuzenetara. Denetara 500 milioi zuzenean bideratzen ditugunak horretarako.
Etxebizitzan 106 milioi alokairu parkea handitzeko. Eraikinen zahar berrikuntzarako neurriak eta guri hiri inguruetako berriztapenak egiteko 106 milioi.
Bestetik, aipatu ere behar dugu eta amaitzeko azkeneko esparruan sartuta, beste politika sektorial batzuk ere badaudela kokatu arlo bi horietan eta garrantzitsuak dira. Zuzentze arloan, zuzentzak 167 milioi dauzka, bi programetan berdinduz.
Alde batetik, gure zuzentze administrazioaren berrikuntza, bulego judizialaren berrikuntzak egin behar direnak eta zabaltzen joatea gure eskualde guztietan, administrazioaren hobekuntza horiek 134 milioi suposatzen du.
Eta bigarren programa, hau da, ikuspuntu soziala daukana justizia arloan, hau da, abokatuen beharra dutenak, bitartekaritzako lanak, gatazka judizialen alternatibak ipintzen diren neurriak beste 34 milioi dauka. Denetara 167 milioi, gure Ertzaintzak, hobeto esanda Segurtasun Sailak, 606 milioi. Hortik % 92a Ertzaintzari bideratuta. Gainontzeko guztiak edo trafikora, babes zibilera edo larrialdietarako.
Euskerak 103 milioi dauzka, 103 milioi dauzka. Hizkuntza politikan 48, euskalduntzeko gure hezkuntza sistema beste 42 eta 13 milioi euskeraren normalkuntzarako administrazio orokorrean, 113 milioi.
Eta kulturak orokorren 174 milioi. Zatirik handienak gure Euskal Irrati Telebistako herri komunikabideak mantentzeko.
Hori da Jaurlaritzaren konpromisoa, eta amaitzen dot legebiltzarburu andrea. Jaurlaritzak estrategia hori zehazten du plangintza batetan, epe ertaineko aipatu ditudan plangintza guztiak eta herri politiketan zehazten dugu.
Badaukagu ehun ekonomiko lehiakor bat baina gure hazkunde ekonomikoa ez da etorriko bakarrik Jaurlaritzaren eraginagatik edo Aurrekontu honengatik, hori badakigu, hori harrokeri bat izango litzateke hori esatea.
Gure ehun ekonomikoaren hobekuntzak beste faktore asko dauka ere eragina egingo diotena baina lagundu egingo dio gure politika, ziur gaude, ezagutzen dugu gure herria eta daukagun baliabideekin egin ahal ditugun Aurrekonturik –gure uste apalean– onenak dira, konpromiso horiek eta zehaztapen eta eduki horiek zuei azaldu deutsuedanak.
Eskerrik asko.