KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2016-12-15):
Legebiltzarkideok, dagoeneko eguerdi on denoi.
Nire lehenengo aldia atril honetan, urdurik nago eta ezin dezaket ukatu baino beno, klasiko batekin hastea tokatu zait, Laura Garridok ere hala aipatu du. Eta egia esan, ni ere gizarte laguntzailea naiz, Tinixara Guanche bezala, eta azkeneko urteetan Alderdi Popularrak eta RGIaren inguruko beren diskurtsoak lan ugari eman digute eta eztabaidarako gai asko. Beraz, gustuko gaia ekiteko.
Gustuko gaia eta asko kezkatzen gaituen gaia, zeren gaur Leire Pinedok eta Borja Sémperrek hasi duten buen rollismo horren inguru horretan edo kointzidentzia horietan, guk ere bat egiten dugu sistema honen errebisio behar horretan. Horreraino ailegatzen dira seguru asko gure puntu komunak.
Langabeziak, pobreziak, gizarte bazterketak eta lan prekarietateak gora egiten dute gurean azken urteetan. Pobreziaren pobretzearen fenomenoa gainean dugu, desberdintasun sozialek gora egiten dute, pobreak gero eta pobreagoak direlako. Adituek diotenez, pobrezia eta bazterketa egoeren eskalan maila bat igo dugu. Pobrezia aktiboa nabarmena da dagoeneko, enplegua izateak ez du segurtasuna edo estabilitatea bermatzen, langile pobreen fenomenoa iritsi da gurera ere, gero eta prekarioagoak diren soldatak kobratzen dituzten langile hauek RGI bezalako prestazioei esker egiten dute aurrera, eta gera eta gehiago dira, 12.000tik gora.
EAPN sareak emandako datuen arabera, erkidegoko 365.000 pertsona pobrezian bizi dira edo bazterketa sozialean erortzeko arrisku larrian daude. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hiritarren % 17a mugan bizi da, limitean. Egia da, eta seguruenik, Alderdi Jeltzaleak gogoratuko digula erkidegoaren egoera Estatu espainolarena baina askoz hobea dela. Erkidego honetan, diru-sarrerak bermatzeko sistema sendo bat dugula, estaldura, baldintza, helburu eta bermatutako zenbatekotan Europako herrietan daudenekin parekatu daitekeena.
Pobrezia tasetan, pobrezia igoera horren intentsitatean eta desberdintasun sozialen gutxitzean ukaezina da euskal sistemak izan duen eragin positiboa. Tirita handi baten moduan funtzionatu izan du sistemak, eta beste zenbait sistemak eta merkatuk utzitako zuloak estaltzeko balio izan du. Pentsio eta langabezi sistema eta lan merkatuaren eta etxebizitza merkatuaren gabeziak estali ditu, eta horretan eraginkorra izan da.
Baina Estatuarekin egiten ditugun konparazio horietatik airoso ateratzen bagara ere, datuak dramatikoak dira, alerta guztiak martxan jartzeko modukoak. Diru-sarrerak bermatzeko sistema eta orohar, gizarte zerbitzuen euskal sistemak, arrisku bat du momentu honetan. Estatu mailan aitzindari izan denez, maila batean eraginkorra gertatu denez, eta bere estaldura maila benetan besteetan ematen dena baino zabalagoa denez, gerta daiteke bere horretan geratzea nahikoa dela pentsatzea, lehentasunak beste leku batean jartzea. Eta konturatzerako, bestelako gaietan gertatu zaiguna gertatzea gai honetan ere.
Erkidego hau besteak baino hobeto dagoela esatearekin konformatzea ez da zilegi. Asko dira gaizki pasatzen ari diren emakumezko eta gizonezkoak, eta errealitateak erakusten digunez, gure baldintzapeko prestazio ekonomikoen sistema ez da nahikoa hiritarrak duintasunez bizitzeko eta bazterketa egoerak ekiditeko.
Euskal oasiz hau ere bukatu da eta espejismo bilakatzeko bidean doa. Egoera berriak, fenomeno berriak, zailtasun handiak dituzten pertsonak, sufrikari asko eta gizarte baten erantzukizuna eta konpromisoa. Guzti honek datozen urteetarako herri honek duen erronka handienetako batean aurrean jartzen gaitu.
Erronka honi behar bezala erantzuteak, egungo politika sozial eta gizarte babes sistemaren inguruko gogoeta sakon eta konportatu bat aurrera eramatea eskatzen du. Beldurrik gabe heldu behar diogu, ausardiaz, seriotasunez eta entzunkizunez. Premiazkoa da pobrezia eta gizarte bazterketen kontrako gure modeloa birpentsatu eta berristea.
Bere garaian egoera ekonomiko konplikatu batean murgilduta ginela, RGIa martxan jarri zenean, aurrera pauso ausarta eta garrantzitsu bat eman zen erkidego honetan. Orain gutxi irakurri dut Imanol Zuberoren artikulu batean garai hartan, Lan eta Gizarte Segurantzako sailburu zen Jose Ignacio Arrietak, modeloa martxan jartzeko erabakia era honetan azaltzen zuela:
"El día de hoy va a marcar en Euskadi y en el resto del Estado Español el inicio de una forma distinta de articular socialmente un país. A partir de esa fecha, los ciudadanos que en el País Vasco más están padeciendo las desigualdades...
...a partir de esa fecha, los ciudadanos en el País Vasco que más están padeciendo las desigualdades derivadas del actual entramado socioeconómico, van a empezar a obtener una respuesta solidaria de las instituciones. Y esto ha sido así porque Euskadi ha asumido la marginación no como un problema del que la padece, sino de la sociedad, y como tal, su solución no puede ser patrimonio de nadie, sino de responsabilidad de todos".
Baina batzuetan hasiera horietako asmo eta konpromiso moral horiek bidean ahaztu direnaren sentsazioa dut eta bizi dugun krisi egoeraren aurrean bere garaian euskal gizarteak bere gain hartu zuen ardura hori zalantzan jartzeko tentazioak ere sumatzen dira.
Argi dago prestazio hauen inguruko adostasuna hautsi egin dela. Horrelako egoera gordinen aurrean, ageri-agerian dauden egoera horien aurrean, paradigma moralizanteetan oinarritutako diskurtso hauek dagoeneko ez naute harritzen baina ulertezinak gertatzen zaizkit. Ez da zilegi prestazioak jasotzen dituzten pertsona guztiak susmopean jartzea eta estimatizatzea. Horrek ez du elkartasuna eta justiziarekin inolako zerikusirik.
Elkartasuna, berdintasuna, eskubidea eta justizia sozialak dira gure gizarte aurreratu baten oinarrizko printzipioak. Gizarte aurreratu batek bere kideak zaindu eta babesteko obligazioa du. Eta justuki hori bermatuko duten politikak dira politika sozialik onenak.
EH Bilduk ezin du bat egin enplegua sortzea gizarte politika onena dela esaten duten afirmazioekin. Enpleguak bere horretan ez du pobrezia eta desberdintasun sozialekin bukatuko.
Dudarik gabe enpleguak pisu garrantzitsu bat dauka zailtasun gehien dituzten emakume eta gizonezko horien inklusiorako. Baina lan merkatuan aldaketa handiak eman dira eta azken urteetan enpleguak ez du dagoeneko segurtasun eta egonkortasunik bermatzen, eta ez du lehen zuen inklusiorako gaitasuna.
Aurretik azaldu ditugun egoera horien soluzioa lan merkatuan geratzen bada, gizarte bazterketa eta pobrezia egoerak gora egingo dute eta nabarmen gainera. Eta prestazio hauek jasotzen dituzten pertsonenganako kulpabilizazio eta erresumin soziala areagotu egingo dira.
Babes sistema sendo baterako sarrera bermatua izatea eta pertsonen arteko sare sendoak sortzea, horiek ere enpleguak sartzera bezain garrantzitsuak dira gizarte bazterketaren kontrako jardunean.
Sistema honen eraginkortasuna ere zalantzan dago azkeneko urteetan. EH Bilduk ere kezka hori badu. Babes sistemaren disfuntzioak nabarmenak eta ukaezinak dira. Kudeatzeko zaila den sistema bat dugu eta horrek ez ditu arazo gutxi sortu.
17 urte daramazkit gabezia larrienak bizi dituzten pertsonekin lanean. Bidean prestazioak jaso dituzten pertsona asko ezagutu ditut, eta bidean asko ezagutu ditut laguntza hori behar eta jaso gabe geratu direnak, eta prestazio hauen zailtasunak pairatu izan dituztenak.
Premiazkoa da beraz RGI eta prestazio sistemak dituen disfuntzionaltasun guzti horiei buruz serioski eztabaidatzea eta eztabaida horretan eragileak era guztietakoak  - adituak, kaltetuak izan direnak, sindikatuak eta bestelako eragileak -  horiek ere eztabaidara ekartzea. Ardura konpartitua dugu eta soluzioa ere denon artean eraiki behar dugu.
Xede hori, hain justu, Alderdi Popularraren ekimenari gure taldeak egindako zuzenketak eztabaida monografiko bat sortzea eta eztabaida horretan eragile guztien presentzia bermatzea. Eta norabide horretan dago Alderdi Jeltzalea, Sozialistekin eta Elkarrekin Podemosekin akordio batetara iritsi dira lasaitasunez eztabaida honi heldu ahal izateko, lehen urratsa emanez eta gai hauetan ere akordio zabal baterako oinarriak ezartzen ari garela pentsatzen dut gaur. EH Bilduk gai hauetan akordioetarako ere eskuak zabalik ditu.
Baina gogoratu nahi nizuen prestazioaren inguruko adostasun hori berreskuratzea premiazkoa baldin bada ere, prestazioen inguruko eztabaida hau eztabaidaren zati txikitxo bat baino ez dela. Biziraupenaz hitz egiten duen zati bat dela. Baina herri honetan politika sozialen esparruan eredu aurreratuago bat dugu eta uste dugu begirada ere luzerago eta zabalago izan behar dugula.
Gizarte zerbitzuen modeloaren inguruan bestelako eztabaidak ere hasi beharko ditugula laster: Finantziazioaren ingurukoa, gizarte zerbitzuen modeloaren ingurukoa. Horiek denak adostasunetik heldu beharko dizkiogu.
Premiazkoa da pobrezia eta gizarte bazterketaren kontrako gure modeloa birpentsatu eta berritzea modeloa indartu eta sendotzeko. Eta bidean, ea konbentzitzen ditugun Alderdi Popularreko kideak ere eta etortzen diren eztabaidara eta adostasunetara heltzeko moduan izango gara.
Eskerrik asko.