UBERA ARANZETA (EH Bildu, 2013-02-14):
Legebiltzaruburu andrea, lehendakari jauna, sailburuak, legebiltzarkideok, egun on guztioi.
Legea betetzea eskatzen dugu. Proposatu dugun ekimenarekin hori da gure eskaria, legea betetzea. Onartuak dauden lege, dekretu, planak betetzea, betearaztea, hori da Gobernu honetan ardurak dituzuen zereginak, betearaztea onartua dagoena.
Besterik ez. Ez gehiago, baina ezta gutxiago ere. Eta garrantzitsuagoa dena, herritar guztien hizkuntza eskubideak errespetatzea, baita euskal herritarron hizkuntza eskubideak ere, gainerako herrietako herritarrekin egiten den bezala, berdintasunean, eta bigarren hizkuntza ofiziala dugun gaztelerarekin egiten den bezala. Ez gehiago, baina ezta gutxiago ere.
Ez al dute status bera? Ez al dute status bera euskarak eta gaztelerak? Izan behar, esaten dut, ez? Zeren zoritxarrez orain arte eta momentuan ikusi duguna da, forman statu bera bai, baina garapenean ez dutela status bera izan.
Zeren Euskal Herrian hizkuntza ofiziala den hizkuntzaren, euskararen erabilera eta ezagutzerako aukerak, eskubideak ez badira hemen, Euskal Herrian bermatzen, non? Non bermatu behar dira? Ze herrialdetan? Frantzian? Espainian?
Euskararen garapen eta betetze horren ardura euskal erakundeena ez bada, norena da?
Guri oso ondo iruditzen zaigu, ba herri bat ba bere osasun kontuak direla eta, ba bere sendagilearengana hurbildu eta gazteleraz aritu eta gazteleraz jasotzen badu zerbitzua. Oso ondo , guk horrekin ez daukagu arazorik eta gaur egun ba gaztelera aukeratzen duen herritar orok permatua dauka bere eskubidea, ez dauka arazoa dena delako osasun zerbitzua, lehen arreta izan, haur zerbitzuetan eta abar. Ez dauka arazorik.
Bera gazteleraz zuzentzen da eta gazteleraz jasotzen du zerbitzua, baina zer gertatzen da euskara aukeratzen duten herritarrekin? Zer gertatzen da?
Ba hurbildu daitekeela aipatu ditudan osasun zerbitzuetara eta ez duela erantzun bera jasotzen. Ez duela bermatua bere hizkuntza eskubidea? Hori da gertatzen dena.
Eta gero, askotan aipatzen ditugu ba enpatia, hurbiltasuna, Osasun sailak, Osasun Sistema Publikoak eskaini behar duena, baina guzti hori azkenean airean geratzen da eta hor da, hor dugu desberdintasuna. Eta hori da gaur egun Euskal Herrian gertatzen dena.
Eta langileen esparrura ere joaten baldin bagara, euskaraz lan egin nahi duten sendagile, erizain, administrari ere beraiek ez daukate lanabezik euskaraz egiteko, ez dute aukerarik eta, ondorioz, beraien hizkuntza eskubideak egunerokoan urratuak aurkitzen dira, urratuak. Oso gogorra da, baina errealitatea hori da.
Beraz, ondorio garbia atera genezake guzti honetatik. Eusko Jaurlaritzak eskaintzen duen Osasun Sistema Publikoaren zerbitzua ez dela kalitatezkoa. Gutxienez, bere betebehar batetan eta gutxienez diot, zeren asko dago honetaz hitz egiteko, utz egiten duelako eta ez duelako gaitasunik erakutsi 30 urteetan Osasun Sistema herritar eta langile guztien eskubideak bermatzeko.
Beraz, lehen esan dudan bezala, askotan aldarrikatu dugu eta guk garbi daukagu Osasun Sistemak erakutsi behar duela herritarrekiko, pazientearekiko hurbiltasuna, enpatia, naina ikusten dugu benetan errealitaten hori ez dela gauzatzen.
Eta gure proposamenarekin, legegintzaldi honetara (...) inflexio puntua jarri nahi izan dugu. Inflexio puntu bat, Hau da, abiapuntu bat.
Osakidetzan aurkitzen garen egoera honetatik, egoera penagarri honetatik ateratzeko eta orain arte euskarak jasan duen bazterketarekin amaitzeko. Amaiera eman behar diogu honi eta legegintzaldi honetan horretarako aukera bikaina daukagu, eta horretarako gure proposamenaren bidez mahai gainean lau ideia jartzen saiatu gara.
Alde batetik, Osakidetzaren euskara normalkuntzan urrats eraginkorrak emateko borondate politiko argiaren konpromezu beharra. Konpromezua behar da, borondate politikoa behar da urratsak emateko, bitartekoa jarrita, orain arte ez dena gertatu, zeren esango didazue orain arte ez dugu arazorik eduki bitarteko ekonomikoarekin.
Beraz, dirua ezin da aitzakia izan, krisia ezin da aitzakia izan. Orain arte borondate politiko falta egon da euskararen normalkuntzan.
Beste ideia bat jarri dugu mahai gainean, bigarrena, legedia betetzea. Legedia betetzea. Hor ditugu Eusko Jaurlaritzak 2003an onartutako 67/2003 dekretua, gero horren ondorioz 2005ean onartu zen Osakidetzako Kontseiluak onartutako euskara plana eta hori da eskatzen duguna, hori betetzea.
Hemen ez gabiltza eskatzen legedi berri bat. Ez, ez, ez. Dagoena, dagoena betearaztea eta aplikatzea eta horren ondorioz ere euskara plan horrek jasotzen zuen bi ebaluazio egingo zirela. Bat egin zen 2009an eta hor ere garbi agertzen ziren ondorioa.
Hirugarren ideia. Eta hirugarren ideia saiatu garena mahai gainean jartzearena da lehentasuna ematea herritarrekin harreman zuzena eta azkenean Osakidetzako atera diren zerbitzuei. Horiek lehentasuna ematea, aipaturiko dekretuan eta planean jasotzen den bezala.
Hau da, ba lehen mailako arretari, batez ere haur zerbitzuei, bezeroak atenditzeko eremuetan eta medikuntza orokorrari, eta baita ere, egunerokoan langileak behar dituzten lanabesak, lanabes informatikoak euskaraz izatea eta hori eskaintzea, hori jartzea langileen eskura.
Hori da eskatu duguna eta, adibidez, hor daukagu Osabide, lehen...
...hori eskaintzea, hori jartzea langileen eskuan. Hori da eskatu duguna. Eta adibidez, hor daukagu Osabide, lehen arretako medikuen lanabes oso oinarrizkoa eta ospitaleetan ere bigarren mailan erabiltzen dena. Bertan guztion historia klinikoa jasotzen da. Iruditzen zaigu hau minimo-minimoa dela, ez dela munduko beste ezer.
Eta has naiteke azaltzen lehen hemen aipatu ditudan dekretu zehaztapenak, edo Euskara Planak jasotzen dituenak edota 2009an ebaluazio horretan jasotzen diren detaileetan. Baina ziur nago hemen zaudeten guztiok irakurrita dituzuela eta ezagutzen duzuela zein den aipatutako dokumentu hauen edukia.
Baina bai eskatu nahi diot Gobernu honi, eta hori da gure eskaera zuzena, borondate politikoa. Determinazioa, Urkullu jauna. Hori da eskatu nahi duguna Legebiltzar honetara begira Osakidetza euskalduntzeko, herritar guztion eskubideak –hizkuntza eskubideak– bermatzeko eta orain arte kale egin den Osakidetzaren euskalduntzean benetan urrats eraginkorrak emateko; determinazioa, irmotasun osoz.
Azkenean, lehen esan dudan bezala, langileen hizkuntza eskubideak bermatzeaz gain (eta ez naiz aspertuko hori esaten(, herritarren eskubideak ere bermatzeko eta azkenean benetako Osakidetza, benetako kalitatea izateko.
Horretarako baditugu lehengaiak, baditugu profesional bikainak. Baina eragileak ere baditugu prest daudenak esku bat botatzeko, prest daudenak elkarlanerako, osasuna euskaldun dezagun, Behatokia, badaukagu UEMA ere, baditugu sindikatuak... Guztiak daude prest, horretarako, elkarlanerako. Baita ere EH Bilduko 21 bozka. Prest dituzue horretan aurrera egiteko urrats eraginkorrak egiteko. Baina ez dugu onartuko aitzakiarik. Ez dugu onartuko atzerapausurik eta are gutxiago, lehen esan dudan bezala, krisia erabiltzea aitzaki bezala.
Eta oso konsziente gara gauzak ezin direla egin egun batetik bestera, gauza guztiak bere lana eskatzen dutela. Baina benetako borondatea baldin badago, argi daukagu gauzak poliki-poliki, etenik gabe eta egunez-egunez egin daitezkeela eta joan gaitezkeela urratsak ematen. Eta oso ekimen sinple bezain garrantzitsuetatik has gaitezke gauza guzti hauek eta helburu horiek lortzeko bidea ekiten.
Adibidez, Osasun Sailak eta bere sailburuak, Darpón jaunak, publikoki euskararen aldeko aldarrikapenak eginez, ageriak eginez bai etxe barrura begira, Osakidetzara begira, eta bai kanpora begira langileak sentsibilizatuz, herritarrak sentsibilatuz. Baita ere egunerokotasunean egiten diren hainbat agiri, bi hizkuntzetan egotea, elebitan egotea. Oso gauza sinplea edo erdibidekoan onartu dugun abian jarri behar den kanpaina, (...) kanpaina bere osotasunean, era integral batetan euskaraz garatzea.
Eta horregatik adostu dugu Eusko Alderdi Jeltzalearekin eta PSErekin. Horregatik iritsi gara adostasun batera. Euskararen alde zenbat eta jende gehiago batu hobe, zenbat eta adostasun zabalagoa hobe. Eta honekin abiapuntu bat jarri nahi izan dut, abiapuntu bat aurrera egiteko. Iraganeko akatsetatik ikasteko; ikasteko baina ez iraganean geratzeko, baizik eta aurrera egiteko euskararen alde.
Badakigu oso oinarrizko erdibidekoa dela baina ere bai bertan oso konpromezu argiak jaso dira, oso argiak, epeekin, bitartekoekin, etab. Eta beraz, nahiz eta erdibideko horretan ere, nire kide batek esango lukeen bezala, asunen bat edo beste irensten ditugu, prest gaude euskararen alde benetan urrats eraginkorrak emateko falta diren asun guztiak irensteko baina badakigulako azkenean horrekin herritarrak eta euskara irabazten irtengo direla. Baina hori bai aitzakiarik gabe eta krisia ez dadila aitzakiarik izan euskeran urrats eraginkorrak emateko.
Eskerrik asko.