AGIRREZABALA MANTXOLA (EH Bildu, 2015-11-19):
Eskerrik asko mahaiburu anderea eta egun on guztioi.
Ezer baino lehen, arartekoa eta bere talde osoa zoriondu nahiko genuke egiten duen lanagatik. Uste dugu beharrezkoa dela mota honetako erakunde bat, herritarren eskubideen alde egin duen erakunde bat. Gainera, funtsezkotzat hartzeaz aparte, interes politikotik kanpo lan egiteak eta inpartzialtasunez, berari dagokion bezala, beharrezkotzat hartzen dugu. Beraz, lehenengo eta behin, gure zoriona alde horretatik.
Hori esanda, beste behin ere azpimarratu beharra daukagu Arartekoaren urteko txostenean badaudela urtero errepikatzen diren hainbat gomendio eta aholku. Eta horrek agerian uzten du batzuetan ez zaiola kasu handirik egiten Arartekoaren lanari. Hau gure ikuspuntutik larria da, kontuan izanda herritarren eskubideen defentsoria batez ari garela eta bertatik jasotzen diren hainbat aholku eta gomendioei Gobernutik edo administrazio ezberdinetatik ez zaiela kasu handirik egiten. Hala ere, aitortu beharra dago honetan aurrerapena eman dela hamar errekomendazioetatik ia 9,2 erantzuten direlako. Baina konpondu? Horixe da galdera.
Datuei erreparatuz, 8.608 jarduera kudeatu ditu, 28 lan arloekin eta Haur eta Nerabeentzako Bulegoarekin lotuta; beste hainbeste bilera gizarte eragileekin, 57 bilera instituzioekin; eta ikuskatzeko 8 bisita, Hernani eta Astigarragako errumaniarren kokalekuak, Lanbideren hiru bulego, bi udaltzain-etxe eta abar.
Azken honi erreparatu nahi diot tartetxo honetan, izan ere, besteekin konparatuz proportzioa  - bisitena -  askoz baxuagoa da. Eta bisitaldi hauek ongi ikusten ditu EH Bilduk, azken hilabeteotan gure aldarrikapena horixe izan da, bide honetatik jarraitzea eta Arartekoaren eginkizunak era espansibo batean ulertzea. Ausarta izatea, horixe eskatu genion hasieratik eta horixe eskatzen diogu orain ere.
EH Bilduk hauxe eskatzen dizu Ararteko jauna, hots, datorren urteko txostenean kartzeletara egindako ikuskatzeko bisitak ere azaltzea. Bertan, Euskal presoek bizi duten egoera isladatuz. Bertan, giza eskubideak errespetatzen diren ala ez isladatuz. Hau, nobedadea litzateke.
Datuetan bada beste elementu bat deigarria. 81 egunetako epea behar dela, media bezala espedienteak ixteko. Batzordean esan nizun moduan, luzeegia iristen diogu. Hainbat neurri jarri dituzuela diozue. Ea neurri hauek islada duten datorren urteko txostenean eta epe ertain hori jaisten den.
Antza denez, atzerapena batipat, Eusko Jaurlaritzan dago. Konpromisoa lortu beharra dago, Jaurlaritzak bere erantzun eta gestio epea murriztu ditzan. Gure taldea, horretan bultzatzeko prest dago.
Bestalde, datuekin bukatze aldera, kexa gehienak, Eusko Jaurlaritzarekiko dira, % 62a. Urteroko indizeetan baino urteroko indizeetan mantentzen da; hala ere, 2014ean, udaletxeekiko eta foru aldundiekiko kexak handitu egin dira. Honek, zer pentsa eman beharko liguke.
Edukiei dagokionez, Gobernuari belarritik tira egiten zaiola ikusten da hainbat esparrutan. Hona hemen, edukiei dagokionez, urtero bezala, krisi ekonomikoak eta sozialak eragindako ondorio larriak azpimarratzen ditu etengabe txostenak.
2010etik hona, % 45a igo dira kexak. Eta kexen % 50ak, eskubide sozialekin zerikusia du. Kolektibo zaurgarrienean du eragina, talde ahulenetan zuk zeuk, Ararteko jauna, esan duzun bezala.
Arartekoaren bulegoak gizartearen etsipen mailaren neurgailu on bihurtu dira, baita gure gizartea babesteko sistemak emandako erantzunaren eskasiarena ere.
Arartekoaren eginkizuna, kexak entzun, bideratu eta aholkatzeaz aparte, politiko publikoak ebaluatzea da. Eta politiko publikoen artean, Lanbide dago, kexarik gehienak honekiko dira. RGI-arekin eta PCV-arekin nagusiki. Aitortzen duzue, hobekuntza eman dela azken urtean, prozedurak hobetu egin direla. Orain, irizpideetaz ari omen zarete eta horretarako, lantaldea osatu omen da Jaurlaritzarekin.
Egia esan, hasiera batean harrigarri samarra iruditu zitzaigun lan taldearena, izan ere, uste genuen Lanbideri zegokiola babes sozialeko politika egitea eta Arartekoari ebaluatzea. Baina ongi etorria izan dadila, baldin eta lantalde horrek hobekuntzak ekarriko badizkie herritarrei. Izan ere, ezin dugu ahaztu iaz gertatutakoa 10.000 eskutitzekin. Ustezko okerreko kobrantzarekin. Honek, larritasun handia sortu zuen pertsonengan. Izan ere, baliabiderik ez duten pertsonetaz hitz egiten ari gara, umeak dituzten guraso bakarrak, etorkinen etxeak eta abar; non prestazioak kentzeak, egoera larriak sortzen dituen. Espero dezagun, horrelakorik berriro ez gertatzea.
Arrakala soziala eman daitekeen momentu honetan, oso garrantzitsua da gure ikuspuntutik, gizarte babeserako dugun sistema aztertu eta eguneratzea.
"Percibo quiebras en el contrato social", esaten zuen aurreko arartekoak. "Hay que actualizar las políticas sociales, porque la situación es nueva". Ados honekin, baina gu bezala, zuk ararteko jauna, ondo asko dakizu, kontrako norabidean doan jendea, hementxe bertan Legebiltzar honetan bertan daukagula.
Ikusi besterik ez dago, Partidu Popularrak zer egin nahi izan zuen. Haustura soziala handitu egin nahi zuen. Onartezina. Bazterketa ekiditeko neurri eta erabakiaz ari gara. Eta Arartekoari ere, hau zaintzea dagokio.
Beste atal batean, haur eta nerabeei dagokiolarik, datu oso kezkagarriak azaltzen dira txostenean. "Ha habido un aumento de la pobreza infantil" dio. Haurren malnutrizioa gora doa. 2012-2013tik aurrera, pobreziaren aurkako plan integrala eskatzen ari zarete bulego horretatik. Eusko Jaurlaritzari dagokio egitea, baina aurrera pausorik ez.
Euskal Herria Bilduk beharrezkoa ikusten du plan integrala egitea, horrela eskatuko...
...dagokio egitea, baina aurrerapausorik ez.
Euskal Herria Bilduk beharrezkoa ikusten du plan integrala egitea, horrela eskatuko diogu Jaurlaritzari. Ezin dugu onartu etorkizuneko euskal herritarrak izango direnak oinarrizko eskubideak bermatuak ez izatea. Kuriosoa da, arlo honetan ere, MENA kasuak desagertzen ari direla eta JENA sortu, Jóvenes Extranjeros No Acompañados.
Deigarriena hiru eredu daudela Euskal Autonomi Erkidego honetan, Gipuzkoakoa, Bizkaikoa eta Arabakoa. Horrela azaltzen duzue txostenean eta horrela azaldu zenuten aurreko batzordean ere. Lurralde bakoitzak bere politika egiten du MENAekiko, JENA hauekiko eta baita ere zerbitzu sozialetan, koordinatu gabea. Normala al da? Gure ustez ez, haur eta nerabeen kasuan gertatzen da eta baita zerbitzu sozialetan ere. Honek hausnarketara eraman behar gaitu, ezin dira hiru eredu ezberdin izan gure herri txiki honetan.
Faltan botatzen dugu, giza eskubideen alorrari dagokionez, Madrileko Gobernuak daraman espetxe politikarekiko determinazio handiagoa, batez ere politika hau eskubide horien ukazioan oinarritzen denean. Ez da apenas aipamenik egiten txostenean, "no existe referencia" zenuen zuk ararteko jauna aurreko batzordean. "Estamos trabajando con tema de presos con enfermedades crónicas irrecuperables", zenioen baita ere.
Ez da nahikoa Euskal Herria Bilduren ikuspuntutik. Hortxe daude trasladoak, zigorrak, destino aldaketak, familiakoen bisitak ukatzea, desplazamendu luzeak, baita beste autonomi erkidego batzuetan dauden zentroetako espetxeen osasungintzari lotutako arazoak ere. Eta hau guztia Madrilgo Gobernuak daraman espetxe politikaren ondorioak dira, mendekuan oinarritutako espetxe politika baten ondorioak, sakabanaketaren ondorioak.
Datorren urteko txostenean Euskal Herria Bilduk gai hauen abordajea egitea espero du. Izan ere, Arartekoa Legebiltzarraren aliatua izan behar du, administrazioen gune ilunak identifikatzeko eta hemen ere behar diren neurriak hartzea proposatzeko. Eta Legebiltzar honek euskal presoen giza eskubideak errespetatzearen erabakia hartu du behin baino gehiagotan.
Bestalde, kexen arloan ere badira gizarte eskubiderekin lotura zuzenak dutena, hizkuntza, hezkuntza, osasuna, etxebizitza eta abar. Zuk zeuk aipatu dituzu eta bakarrik deigarrienak iruditzen zaizkigunei erreparatuko diet. Batetik, hizkuntza politikari dagokionez, lehengo lepotik burua, hizkuntza eskubideen atalean beste behin ere agerian geratzen da euskaldunen hizkuntza eskubideak ez direla errespetatzen. Urtero bezala hortxe azaltzen dira Osakidetza, batik bat pediatra euskaldunen sustituzioak aurkitzeko zailtasuna egiteko garaian, sustituzioak egiteko garaian, bestalde, Justizia eta arazo gehiago dauden saila Segurtasuna.
Plangintzak egiten diren arren, emaitzik ez. Ezin daiteke izan bi hizkuntza ofizial ditugun herri honetan beti euskal hiztunek kexak agertu behar izatea gure eskubidea bermatzeko, gure eskubidea bermatuta ez daukagulako, euskaraz bizitzerik ez daukagulako esparru guztietan. Eta hau ez da herritarren irudipen subjektiboa, baizik eta errealitate objektibo eta egiaztagarria.
Hezkuntzari dagokionean, Haur eta Nerabezaroko Bulegoan jasotako kexen erdia, % 50a, hezkuntzari edo hezkuntzarekin lotutakoak dira, hor daude bekak, garraioa, matrikulatzea eta ararteko jaunak aipatu dituen Heziberri 2020, LOMCErekiko retxazoa, marko propioa sortzearen aldeko autua komunitatearen eskaeratik eta hauek gure inportanteak iruditu iruditzen zaizkigu. Izan ere, ez dugu Sailaren aldetik erabaki irmorik ikusten LOMCEri aurre egiteko. Beraz, bat gatoz txostenean azaltzen denarekin.
Bestalde, etxebizitzari dagokionez ere, aurreko bozeramaile batek esan esan du, kexak bai, soluziorik ez. Hemen etxebizitza lege bat onartu zen eta horretarako 2016rako aurreikusten diren aurrekontuetan ez zaio heltzen hemen onartutakoari. Ikusiko dugu datorren urteko txostenak zer dion honetaz.
Bestalde, polizia alorrean ere, pauso asko eman beharra dagoela azpimarratu egiten da txostenean. Aipatu da abuso de autoridad eta abar eta abar. Nire ustez, helburua ezin da begi bistatik kendu eta helburua behar du herritarren eskubideak defendatzea, eta pausoak eman behar dira, hain zuzen, helburu honetarantz.
Bukatze aldera, herritarrek Ararteari egindako eskaera batekin bukatu nahi dut nik ere: Bitartekotza lana egin dezala egoera ekonomiko larria duten pertsonengan elkartasuna sustatzeko herritarren artean. Izan ere, erabakitzeko garaia da ea osasuna, etxebizitza, hezkuntza, politika sozialak eta ideiak jende aurrean adieraztea eskubideak ote diren ala ekonomiaren oparoaldietarako erreserbatutako pribilegio hutsak.
Horixe da herritarren eskatzen duguna, dutena. Guk oso garbi daukagu, eskubideak dira eta bermatu behar dira. Eta botere publikoei dagokie hori bermatzea.
Orain bai, bukatze aldera, aurreko urtean agur batekin bukatzen genuen eta oraingo honetan ongi etorri batekin bukatu nahiko nuke.
Eskerrik asko.