MINTEGI LAKARRA (EH Bildu, 2014-03-20):
Arratsalde on legebiltzar-buru andrea, lehendakaria, legebiltzarkidea, gonbidatuak, arratsalde on.
Gaur hona ekarri dugun lege besteko honek badauzka bi helburu. Helburu bat da azalekoa eta beste helburu bat da sakonagoa.
Azaleko helburua da honezkero onartuta dagoen legez besteko bat aurrera ateratzea. Orain hiru urte onartu zen hori eta bete egin ez den hori, horri segida ematea. Eta gero badauka sakoneko helburu bat eta sakoneko helburua da, hain zuzen ere, urte gehiegitan luzatu izan den bidegabekeria bati amaiera ematea.
Orain hiru urte hemen onartu izan zen legez bestekoak esaten zuen sinbolo frankista guztiak kendu behar zirela udaletxeetatik, udalerrietatik, eta hori ez da bete.
Eta hori esaten zen, hain zuzen ere, zazpi urte lehenago edo zazpi urte gaur egun, hau da 2007an onartu zenean Memoria Historikoaren Legeak, esaten zuelako errolda bat egin behar zela eta sinbolo horiek guztiak kendu behar zirela. Eta orain zazpi urte ez zen bete eta orain hiru urte ere ez.
Hasiera batean inposaketa militarragatik, gero ganorabakokeriagatik, edo erantzukizun politiko faltagatik. Kontua da enoratu nahi den iragan hori presente daukagula gaur egun oraindik ere gure kale kantoietan.
Eta esan behar da Gerra Zibila bezain odoltsua izan zela gerra ondorengoa, gerra ondoren horretan egon zen erregimen politikoa. Erregimen politiko horrek ahalegin berezia egin zuen, hain zuzen ere, ideologia golpistaren sinbologia hedatzeko eta aurreko sinbologia ezabatzeko: Objektuak, sinboloak, pertsonak, identitate zantzuak eta hizkuntza bera ezabatu nahi izan zen gerra ondorengo horretan.
Eta esaten dudan moduan, 71 urte behar izan ziren Memoria Historikoaren Lege bat egiteko, ordutik beste zazpi urte pasatu dira eta oraindik ere ez da bete. Eta horren froga da, hain zuzen ere, memoria berreskuratzeko bi dozena ia elkarte eta fundazio daudela hain zuzen ere memoria berreskuratu nahian, hain zuzen ere, ipini nahi dudalako edozein gatazka militarren ostean arau unibertsalak diren hiru kontzeptuak: Egia, justizia eta erreparazioa. Oraindik ere egin ez den ariketa politikoa. Ez dira kendu sinboloak, ez dira erretiratu omenak, ez dira erretiratu dominak eta batez ere –eta hau da garrantzitsuena eta hau azpimarratu nahi nuke– ez da egin irakurketa kritiko bat.
Estatu kolpeak Euskal Herrira hondamendia ekarri zuen: Hondamendi humanoa, hondamendi politikoa, ekonomikoa, kulturala. Atzerakada egon zen hizkuntzan, genozidio linguistikoa burutu izan zen eta oraindik ez da azaldu gerran...
...genozidio linguistikoa burutu izan zen eta oraindik ez da azaldu gerran baino gerra ostean egon zirela dozenaka eta dozenaka hildako.
Garbiketa ideologikoa egin zelako, konfliktoen zerikusirik ez zeukaten pertsonen aurkako garbiketa. Kasu batzuetan golpisten ideologiarekin bat ez zetozelako eta beste kasu batzuetan legalitatea bera defendatzeagatik, hau da, errepublikaren legalitatea defendatzeagatik.
Kontua da horrore hori guztia estali nahi izan zela Amnistiaren Legearekin 1977an eta indarrean dago oraindik ere Amnistiaren Legea, nahiz eta iraungitze datarik ez edukitzea gizateriaren kontrako krimenak.
Elkar errekonozitzetik etor daiteke elkarbizitza, norberak bere burua errekonozitua edukitzetik. Etorkizunera begiratzeko lehenago iraganera begiratu behar dugu, baino begiratu behar dugu begirada kritikoaz eta iragana iraganean kokatu, beti ere gaur egungo balio demokratikoen arabera.
Guk ez dugu planteatzen iragana estaltzea edo lepoa ematea, guztiz alderantziz. Guk esaten duguna da iraganaz hitz egin behar dugula, baina hain zuzen ere gaur egungo begirada garaikidearekin.
Eta ikusi iragan horretan zer gertatu den, mina atera, zauria garbitu eta egia osoa kontatu, baina egia letra larriz, seguruen letraz (...) egindako egia guztien metatuta egin ostean.
Nekez hasiko gara errelatoak egiten ez baditugu errelatoak egiten, pluralean. Eta oraindik ere, gure kale kantoietan ikusten ditugun sinbologia frankista guztiak dira kontaketa bakarra.
Oraindik ere kontatu nahi zaigu historiaren ideia bat, historia ikuspuntu batetik eta zintzo jokatu beharko dugu, benetan, geroari aurrera begiratu nahi badiogu.
1936tik 1975era Euskal Herrian bizi izan zen egoera politikoa ulertzeko ez dago talaia bakarra. Prismaren alde ezberdinetatik begiratu beharko diogu eta errelato guztiak batuta orduan, agian, kapaz izango gara kaleidoskopio hori osatzeko eta gertatutakoaren osotasuna ikusteko, errelato monolitikoa egitearen ordez. Errelato bat nabardurarik gabekoa, kontrasterik gabekoa eta kontrapunturik gabekoa.
Memoria egin beharra dago. Memoria osoa, plurala, zintzoa eta arduratsua.
Eta esaten nuen bezala, memoria falta horren seinale argiena da gaur egun badaudela gutxienez 19 elkarte memoria egin nahian. Elkarte batzuk dira gerra garaia gogoan eduki nahi dituztenak, beste batzuk dabiltza garaian lapurtutako ume lapurtuen peskizan.
Badaude elkarteak Durangoko edo Gernikako bonbardaketak gogoan eduki nahi dituztenak. Badaude elkarteak Andoain eta Donostian errepresaliatuak izan direnak gogoan mantendu nahi dituztenak.
Eta batez ere, badaude elkarteak Nafarroan, non 1.868 errepresaliatu egon ziren, horietariko gehienak oraindik lurpean eta guk, beraien ondorengook, ez dakigu non dauden ere.
Elkarbizitzaz hitz egiten dugu egun hauetan eta hori da helburua, bai, elkarbizitza. Baina elkarbizitza bat adostasunaren kulturan oinarritu behar dena.
Lehen aipatzen nuen, Memoria Historikoaren Legeak esaten du bere 15. artikuluan: "Las administraciones públicas, en el ejercicio de sus competencias, tomarán las medidas oportunas para la retirada de escudos, insignias, placas y otros objetos o menciones conmemorativas de exaltación personal o colectiva de la sublevación militar, de la Guerra Civil y de la represión de la dictadura. Entre estas medidas podrá incluirse la retirada de subvenciones o ayudas públicas".
Eta lege hori Madrilgo Diputatuen Kongresuan onartu zen, alderdi guztiek bat izan ezik, Alderdi Popularrak ez zuen babestu. Eta hori da orain guri egitera dagokiguna, lege hori betetzea eta ikur guztiak kentzea. Eta ez dago koartada kulturalik edo ez dago koartada estetikorik.
Alde batetik, ikur horiek ez direlako proposamen estetiko baten adierazpena. Ikur horiek dira garai politiko menperatzaile baten sinbolo zuzenak, helburu zehatzekin egindakoak eta dauden lekuetan dauden, hain zuzen ere, helburu politiko zehatz batekin, historia modu batera kontatzeko helburuarekin.
Beste alde batetik, ezin da esan kulturaren adierazpena denik, kultura inoiz ez delako aseptikoa. Kulturak koordenadak ditu, koordenada espazio-tenporalak, kulturak asepsia du, ideologia du. Eta beraz, ideologia hori da momentu honetan oraindik ere inposatu nahi izaten dena.
Eta beste alde batetik, planteatu daiteke garai baten lekukotza direla, bai, lekukotza dira, baina lekukotza diren heinean kontsideratu behar dira. Tratamendu hori eman behar zaie ikur horiei, lekukotzaren tratamendua.
Beraz, gaur ekarri dugun legezbesteko hau pausu bat da, pausu txikia, gure memoria hori egiteko pausu handiak gelditzen zaizkigu, guztiak ibili beharrekoak, zauria ondo itxi beharra dago, zauriaren gainean ozpina bota gabe eta gaur egun ikur horiek hainbat eta hainbat familiarentzat ozpina da oraindik osatu, sendatu gabe dagoen zauri horretan.
Ezin da etorkizuna eraiki ez bada iraganeko oinazea onartzen. Oinazea, mina, ezin da enoratu. Beraz, memoria aldarrikatzen dugu. Eta aldarrikatzen dugu atzera begiratzea eta gogoratzea.
Eta gaurko proposamen honek bakarrik eman nahi du pausu txiki bat, oraindik ere eman behar diren pausu askoren lehenik.
Eskerrik asko.