IRIARTE OKIÑENA (EH Bildu, 2019-10-11):
Lehendakari andrea, mila esker. Egun on, guztioi. Urkullu jauna, egun on.
Joan den ekainaren 28an ezagutu genuen Espainiako Estatuak, Auzitegi Gorenaren bitartez, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hezkuntza ez unibertsitarioko beken sistema baliogabetu zuela. Berri ere Gorena, eta Gorena aipatzen dudanez, ba besarkada bat Altsasuko gazteei eta beren senitarteko guztiei.
Edozein kasutan, sententzia hura, jenerazio espontaneoz sortu ez zenez, ba norbaiti memoriak huts egiten badio ere, gogoratu dezagun, 2013. urtean, Partidu Popularrak une hartan Espainiako Gorteetan zeukan gehiengo parlamentarioaz baliatuz, inposatutako LOMCE Legearen aitzakiapean datorrela.
Eta honek agerian uzten duena da, Espainiako Estatuak nahi duenean, nahi duen bezala, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hezkuntza interbenitu egin dezakeela, eta hezkuntzarekin bezala, beste edozein arlorekin egin dezakeela. Nahi duenean urratu izan duela, urratzen duela eta urratzen jarraituko duela Gernikako Estatutua. Gernikako Estatutua, Estatuak urratu duela. Oraingo honetan hezkuntza konpetentzia osoa esleitzen duen 16. artikulua.
Espainiako Estatuaren estrategia berzentralizatzailea gero eta arlo gehiagotara ari da iristen, eta batez ere, gure ustez, Euskal Herria Bilduren ustez, hori da estrategia bat, estrategia oso bat, oso ongi pentsatutako estrategia bat.
Politika Orokorreko Plenoan gogoratuko duzu, Urkullu jauna, esan nizun Cristina Uriarte sailburua oso haserre ikusi genuela sententziaren berri izan genuenean, baina gero, geratzen zaiguna da, haserre bai, baina hortik aurrera eskuak lotuta eta betikoa egitea, Jaurlaritzako zerbitzu juridikoak lanean beka sistema hori espainolizatzeko.
Desde luego, Gobernu honetako beste sozioak, autogobernu gehiago aldarrikatzen duenak, hitzetik-hortzera gaur bai eta bihar ez, inolako haserre handirik ez. Eta zer esanik ez, dagoenarekin nahikoa dugula esaten dutenen inguruan, hori bai, errekurtsoak jarriz galdetu beharko litzaieke, noiztik den nahikoa sententzia baino lehen, sententzia eta gero, beste sententzia batzuk etortzen direnean.
Baina beno, kontua da, eta nire ustez hori da garrantzitsua, ea nola zaintzen dugun geure jendea, behar gehiena duen jendea eta bekak behar dituen jendea. Ze erantzun eman behar diogun...
...eta nire ustez hori da garrantzitsua, ea nola zaintzen dugun geure jendea, behar gehiena duen jendea eta bekak behar dituen jendea. Ze erantzun eman behar diogun jende horri. 20.000 ikaslek jasotzen dute beka, nik ditudan datuen arabera, 350 euro bataz beste urtean, 7 bat milioi inguru gastatzen ditugu horretan.
Baina sententzia honek, Espainiako Auzitegi Gorenaren sententzia honek gauza batzuk dizkio oso arretaz irakurri beharrekoak nire ustez. Batetik esaten du "que la Comunidad Autónoma del País Vasco tiene un sistema paralelo". Bigarrena esaten du "que genera importantes desigualdades entre los españoles". Eta gero esaten du "que hace que los estudiantes no tengan las mismas oportunidades".
Nik esango nuke desberdintasunak beste gauza batzuetan ere badaudela. Nik askotan esan diot Gobernu honi Espainiara begiratu beharrean begiratu dezagula gu baino hobeto dauden herrialdeei eta haiekin alderatu gaitezela, baina kontu honi dagokionez, argi eta garbi esaten dudana da argi dagoela Euskal Autonomia Erkidegoko errenta per capita Estatukoa baina askoz ere altuagoa dela beraz beste gauza batzuetan ere desberdintasuna baditugula.
Eta orduan galdetzen dut nik egoera honen aurrean eta sententzia honetan ba zer esan behar diegun Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarrei eta zer egin behar dugu Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan, zeren okurritzen zaidan bakarra da atzera egitea eta okerrera egitea, atzera egitea eta okerrera egitea.
Eta zer esan behar diogun jendeari, ba gutxienez esan diezaiegun Espainia galga bat dela guretzat, freno bat dela guretzat, remora bat dela, balazta bat dela eta hipoteka bat dela guretzat.
Baina sententzia honek gauza gehiago ere esaten dituela uste dut eta uste dut ongi aztertu beharrekoa dela.
En esta sentencia lo que se discute es si los reales decretos del Estado que regulan el sistema de becas tienen carácter básico e impiden a la Comunidad Autónoma de Euskadi establecer otro tipo de requisitos para ser beneficiarios, cuando las becas se financian con cargo a los presupuestos de esta comunidad autónoma, no con cargo al Estado.
Por lógica, la legislación básica del Estado en esta materia solo debiera operar respecto del sistema de ayudas y becas cuando se financian con cargo a los Presupuestos Generales del Estado, pero no cuando se financian mediante los recursos propios.
El Tribunal Supremo entiende, por el contrario, otra cosa y tenemos que aplicar los criterios fijados por la normativa del Estado sin poder establecer criterios diferentes.
Creo que, en este sentido, es interesante también aclarar algunos términos. Las becas no son una materia competencial, sino una forma de actividad administrativa, que es la actividad de fomento, fijar con carácter básicos los requisitos y condiciones de una forma de actividad, sin considerar las competencias sobre las que se ejerce, es una forma de vaciar de competencias, en este caso, el Estatuto de Gernika muy claramente.
La competencia en materia de educación se reconoce con un carácter especialmente amplio en el Estatuto de Gernika. El Real Decreto de traspaso de la competencia de educación también lo reconoce así.
Esta competencia ha quedado muy mermada, muy mermada con la penetración por parte del Estado en el núcleo esencial de la competencia, desde las condiciones para garantizar a todas las personas el acceso a la educación en condiciones de igualdad, ha sido completamente, ha ido absolutamente en contra de todo eso y esas condiciones de igualdad, a través de las becas a las personas que las necesiten, ahora ya las decide el Gobierno central y no el Gobierno Vasco. Me parece algo muy preocupante. Los criterios para otorgar becas con cargo a los recursos económicos de la CAV se deben establecer aquí y no en el Estado, lo que se ha de garantizar yo creo es la igualdad en el acceso de las personas a este sistema.
Gauzak horrela, ezin dugu bermatu Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako jendartearen beharrei erantzuteko gai izango garenik eta badirudi konformatu egin behar dugula Estatuak agintzen duenaren kudeatzaile hutsa izaten eta hori uste dut ez dela onargarria.
La situación actual solo se puede calificar como un verdadero estado de excepción competencial, lo he dicho en alguna otra ocasión, en la que el poder autónomo se deja totalmente diluido.
Y no es solo que el régimen autonómico se haya convertido en un sistema de gestión de decisiones ajenas, sino que además, con esta sentencia del Supremo, el Estado nos dice cómo y en qué hemos de gastarnos nuestros recursos. Es nuestro dinero, es el dinero de cada una de las ciudadanas y ciudadanos de Araba, Bizkaia y Gipuzkoa, pero los criterios los imponen desde Madrid.
Y el giro que en este ámbito se ha producido en la jurisprudencia del Tribunal Supremo creo que es muy grave y que nos coloca ante una realidad a la que hemos de hacer frente, porque las competencias que de acuerdo con el Estatuto de Gernika son plenas en realidad no lo son. En la materia educativa, que es concebida por el Estatuto de Gernika como una anclada en nuestros derechos históricos, se ha convertido en una materia competencial limitada a la ejecución. Ya no hay capacidad de decidir tan siquiera cómo y qué colectivos son beneficiarios de nuestras becas.
Honen guztiaren aurrean, irakurketa argi bat sortzen zait. Gernikako Estatutuaren atzean dagoen aldebikotasun erlazio hori, guk askotan zalantzan jarri duguna, ikusi ez dugulako berriz ere urratua geratzen dela baldin bazegoen behintzat, zoritxarrez.
Horregatik, EH Bilduk errepikatzen du behin eta berriz salto kualitatibo bat eman behar dugula, salto kuantitatibo bat edo era guztietako saltoak eman behar ditugula, autonomiatik subirautsara beste harreman bat izatera Estatuarekin, berdinetik berdinerakoa, eta berme sistemak izango dituena. Berme sistemak izango dituena, bestela berriro ere egoera honetan aurkituko garelako, Espainiako Gobernuaren aldian-aldian Espainian dagoen Gobernuaren nahi, kapritxo edo estrategia berzentralizatzaileen arabera.
Kontzertu Politikoaz hitz egin zenuen zuk azkenengo politika orokorreko plenoan. Bete dezagun edukiz. EH Bilduk landua dauka hori edukiz betetzeko hainbat eta hainbat kontu. Prest gaude partekatzeko. Gu prest gaude, beste batzuk ez bezala, zure sozioa ez bezala, eta uste dut horrek ahuldu egiten duela Gobernu hau, zeren eta Kontzertu Politikoaz hitz egiten duzun bakoitzean, zure sozioak esaten dizu hori ahazteko.
Guk uste dugu, Urkullu jauna, hezkuntza dela herri gisara punta-puntara eramango gaituen ildoetako bat, zalantzarik gabe, beti esan izan dugu. Emakume eta gizon prestatuak behar ditugu, ditugun eta imajinatu ere ez ditugun erronkei aurre egiteko eta erantzuteko. Paktu bat eskaini nizun politika jeneraleko batzarrean EH Bilduren izenean Estatu bezala aritzeko, gai honetan Estatu bezala aritu izan gara beste garai batzuetan ere, eta uste dut herritarrei babesa emateko, erantzuna emateko eta etorkizuna emateko beste erremediorik ez zaigula gelditzen.
Horregatik, gaurko interpelazioaren zioa. Egoera honen aurrean zer egiteko asmoa duen Gobernuak, nola pentsatzen duen erantzunak ematea, herritarrei, horixe, erantzunak zor diegulako.
Eskerrik asko.