OTAMENDI TOLOSA (EH Bildu, 2017-11-16):
Eskerrik asko, presidente andrea. Eguerdi on guztioi.
Gehiegigarrena. Ez diot zenbakiri jarri nahi, soilik gehiegigarrena.
Hemen gaude denok, ondo dakigun moduan, azkenaldian lan-istripuan gorakada kezkagarri bat ematen ari da eta lan-istripua hauen ondorio larriena are kezkagarriagoa izaten ari da, hildako langile gehiegi.
Ez naiz datuen saltzean sartuko, datuak datu dira, zeinek eman hala komeni, hauek aintzat hartzen dira hauek ez. Ez naiz horretan sartuko. Kontua da denok bat gatozela gehiegi direla esatean eta denok, denok gara, langileak batez ere, baina baita enpresario asko ere, sindikatuak, alderdi politikoak eta Gobernua bera ere. Jendarte osoa oro har.
Lan-istripuak, gainera, askotariko sektoretan gertatzen dira, badaude sektore edo lan batzuk bereziki arriskutsuagoak edo intzidentzia handiagokoak direnak, adibidez, basogintza bera; baina orokorrean gutxiago edo gehiago sektore gehienetan gertatzen dira istripuak, izan lehen sektorea bera, izan industria, izan eraikuntza sektorea, izan garraiolarien sektorea.
Beste aldagai oso kezkagarri bat, adin tartea. Honi erreparatzen badiogu 25 urtetik beheragoko gazteak dira lan-istripuetan intzidentzia altuenak dutenak. Seguruenik aukera izan duzue lan-istripu eta gaixotasun profesionalen EAEko 2016 txostena irakurri Benetan interesgarria da. Informazio asko jasotzen du eta ondorio batzuk atera daitezke txostenetik. Pena azterketa hauek egiterakoan soilik Gizarte Segurantzaren sisteman alta emanda dauden eta istripu edo gaixotasunen kontingentziarako estaldura duten langileak hartzen direla kontuan.
Zenbat etxeko langile, autonomo edo ostalaritzako langile daude  - batzuk aipatzearren -  azterketa hauetarako ere ikusiezinak direnak? Hauek guztiak kontuan hartuko bagenitu, datuak are okerragoak izango lirateke.
Egoeraren larritasunaz jabeturik, ekaina amaieran, San José sailburu anderea interpelatu genuen eta haren haritik dator gaur eztabaidatzen ari garen mozio hau. Denbora dezente pasa da ordutik eta agian baten baino gehiagok burutik pasako zenuten, zertara dator orain mozio honen eztabaida.
Interpelazioaren ondoren, horretara ez ginela mugatu behar erabaki eta gero, hainbat agerraldi eskaera egin genituen Lana eta Justizia Batzordean: sindikatu ezberdinena, enpresarien elkarteena, Euskadiko Gazte Kontseiluarena.
Agerraldi hauen helburua oso sinplea da: Lan segurtasuna eta lan osasunaren alorrean bultzatzen den prebentzioaz eta hartzen diren neurrien inguruan eragile ezberdinek duten ikuspegiari buruz azalpenak eman eta arazoari aurre hartzeko proposamenak egitea.
Oraindik hiru agerraldi besterik ez ditugu burutu, hirurak benetan aberatsak eta emankorrak izan direlarik. Baina ikusita agerraldi guzti hauek egiteak luze joko duela, mozio hau eztabaidara ekartzea erabaki dugu. Zertara dator beraz orain eztabaidatzea? Erantzuna erreza da: Aurrekontuen eztabaidan bete-betean gaudelako eta hauetan ere eragin nahi dugulako.
Etorriko dira beste ekimen batzuk ere, agerraldietan jasotako proposamenak mahai gainean jarri eta, posible den heinean noski, denon artean adostasun zabaletara iristea litzateke gure asmoa, horrelako mina eragiten duen egoera latz honi irtenbideak aurkitu nahian.
Etorriko da baita mozio honen 3. puntuarekin oso loturik dagoen beste mozioa bat, aurreko astean eginiko interpelazio baten ondoriozko beste mozio bat, obra publikoetan pairatzen ari diren baldintza eskasei aurre egiteko neurriei buruzkoa. Oso loturik dago baita egin ditugun hainbat informazio eskaerekin, sail bakoitzak esleituak dituen obren zerrenda osoa eta obra bakoitzeko informazio xehatua eskatuz.
Beraz, ondoriozta dezakezuenez, gai honi serio heldu nahi diogu, dituen erpin guztiei heldu nahi diegu. Kontziente gara lan-istripuekin ezingo dugula erabat amaitu. Hori ezinezkoa izango da, badakigu, baina bere espresio minimora eraman nahi ditugu eta beraien ondorioak ahalik eta txikienak izateko neurriak hartu behar ditugu.
Gaur gaurkoz, eta eskuartean dugun informazioa guztiarekin, inork ezin du ukatu lan-istripuak prekarietatearekin zuzenki erlazionaturik daudela. Gero eta prekarietate handiago, orduan eta arrisku gehiago lan-istripu bat izateko. Lan-istripuen eta gainontzeko osasun galeren jatorria prekarietatean dago. Hau frogatua dago. Egia da ez dela kausa bakarra baina bai gehien eragiten duena.
Laneko prekarietateak, lana antolatzeko eredu berriak, malgutasun handiagoak, kontratazio kaskarrak, lan baldintzak okerrak, ebentualitateak edo lan erritmo handiak, beste faktore batzuen artean, areagotzen dutela lan-istripuak jasateko eta osasuna galtzeko arriskua.
Gero eta estrukturalagoa den prekarietatearen arazo larri honi, zezenari bezala, adarretatik heldu beharra daukagu denok eskutik hartuta, denok norantza berean arraun eginez. Egoera jasanezin hau iraultzeko ezinbestekoa iruditzen zaigu lan harremanetarako esparru propioa izatea. Lehentasunezkoa izan beharko litzateke enplegu duina eta kalitatezkoa sortzea, Administrazio publikotik bertatik eredugarria izanez, bai zuzenean edota zeharka enplegua sortzen duenean, eta Administraziotik kanpo kalitatezko enplegua sustatuz.
Eta nola ez, enplegu guztietan, lanpostu guztietan, lan-segurtasuna sustatzeko neurri eraginkorrak hartu behar dira. Horretarako baina, lan arloko eskumen guztiak beharrezkoak ditugu. Eta askotan mahai gainean jarri dugun puntu berberera iristen gara: Burujabetza faltarena. Honetarako ere behar dugu burujabetza. Lan arloko eskumenak exigitu behar ditugu, guztiak. Eta hauek ere jateko kontuak dira.
Sarritan aurpegiratzen zaigu gure independentzia nahia folklorismo hutsa dela, que lo que importa son las cosas de comer. Ba honetarako ere behar dugu herri askea izan, eskumen guztiak gure esku izan.
Aurkeztu berri dizkiguten aurrekontuetako memorian jasota dator ekitaldi honetan Lan eta Gizarte Segurantza Zuzendaritzak lan agintaritza moduan lanaren zein laneko arriskuen prebentzioaren arloko indarrean dagoen arautegiaren arabera, dituen eskumenak betearaztea izango duela helburu.
Ba barkatu, baina argi dago hau ez dela nahikoa. Ditugun eskumenetara ezin gara mugatu, haratago joan beharra daukagu. Ezinbestekoa da Jaurlaritza eragile aktibo eta konprometitua izatea, buru-belarri aritzea.
Eta honi erantzuten dio proposatu dugun mozio honen lehenengo puntuak, baina itxura guztien arabera batzuek ez duzue beharrezkoa ikusten, aurkeztutako osoko zuzenketan aipatu ere ez duzue eta egiten edo behintzat ez duzue orain beharrezkoa ikusten. Agian beste testuinguru batean edo beste publiko bati zuzendu nahi zaretenean.
Erantzuidazue mesedez, lan harremanetarako esparru propio baten beharra ikusten duzue? Bai ala ez? Erantzuna erraza da.
Bitartean, lan harremanetarako esparru propioa ez dugun bitartean eta erabaki nagusienak langileen lan baldintzei eta dakarten prekarizazioari eragiten dietenak hemendik 400 kilometrotara hartzen diren bitartean, badugu zer egin eta zertan hobetu.
Eta bide horretan, lan-segurtasunaren araudi guztia zorrotz betetzeko erabakitasuna hartu genezake beharrezkoak diren baliabideak gehituz.
San José andreak interpelazioan lan-istripuak ikertzeko konpromisoa nabarmendu zuen. Lan-istripuen jatorriak eta kausak aurkitzeko eta berriro ez gertatzeko neurriak ezartzeko.
Honetarako eta baita lanaren osasuna sustatzeko, Lanean Segurtasunaren eta Osasunaren 2015-2020 Euskal Estrategia aurkeztu berri zutela adierazi zuen eta Osalaneko aurrekontuen memorian jasota dator estrategia hori.
Lau ardatz zehazten dira eta ardatz hauetan 12 jardute eremu identifikatu dira. Guztira ehunetik gora ekintza zehaztuz. Denak irakurri ditut eta ez daukat inongo arazorik aitortzeko gehienak berresten ditudala, baina paperak dena eutsi lezake.
Ikuskaritza indartzea eta siniestrabilitatea txikitzea sailaren helburuetakoren bat omen da, baina garbi ikusten da horretarako bideratzen diren baliabideak ez direla nahikoak, ez baliabide materialak ezta baliabide pertsonalak ere.
Jaurlaritzak aurkeztu digun aurrekontu proiektuan behintzat ez da ikusten orain artekoak baino baliabide gehiago izango direnik. Lan osasunari bideratutako aurrekontua nabarmen murriztu da azken urteotan. 2009an Osalanek 21 milioi eurotako partida zuen. 2017koa 14 milioitakoa izan zen eta aurrekontu proiektu honetan, 2018rako jaso dena zertxobait igo den arren  - ia % 1a -  14.172.000 euroak oso urruti daude 2009ko kopuruetatik. Diru gehiago bideratzea behar-beharrezkoa da. Osalanera 12 milioi bideratzea ez da nahikoa.
Eta zer esan Ikuskaritzari dagokionez? Adibide txiki bat: Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera, 10.000 langileko lan ikuskari bat egon beharko luke. Baina hainbat azterketatan adierazitakoaren arabera, 20.000 langileko lan ikuskari bakarra dago.
Horrek berekin dakar jaso daitezkeen salaketetan atzerapen handiak ematea, kontrol eza, prebentzio lan eza... Beraz, datu hauen arabera, argi ikusten da zer hobetu badagoela.
Aurrekontuaren aurkezpenean sailburu andreak adierazi zigun Lan-Ikuskaritza barruan 38 ikuskari eta 13 ikuskari-orde daudela egun. Guztiak...
...lan ikuskaritza barruan 38 ikuskari eta 13 ikuskariorde daudela egun, guztiak Lan eta Justizia Departamentuaren menpekoak, bai. Baina ez dakiguna da 38 ikuskari horiek lan ikuskariak diren edo horietako batzuek Segurtasun Sozialeko ikuskariak diren. Ez dakigu ezta ere 13 ikuskariorde horiek zein arlotakoak diren.
Daukagun informazioaren arabera eta batez ere agerraldian San José andereak esan zituenak kontutan izanik, badirudi segurtasun arlokoak direla soilik, oraindik ez baita lan arloko ikuskariorde figura existitzen eta.
Zalantzak ditugunez, hainbat galdera luzatu ditugu hau argitzeko, baina zoritxarrez oraindik ez ditugu erantzunak jaso.
Agerraldian esan zituen baita ikuskari bat gehiago izateko eskaera eginda dagoela eta baita segurtasun eta osasun arloko ikuskariorde berri figura sortu eta 6 ikuskariorde izateko eskaera, baina, hara hona hemen berriz ere gure eskumenen falta nabaria, bitarteko gehiago izan nahi, baina eskumen oso ez dugunez, Madrileri baimena eskatu behar, ezta beharrezkoak iruditzen zaizkigun bitartekoak jartzeko ere ez dugu askatasunik.
Gure mozioaren bigarren puntuan beste kontu bat ere azpimarratu nahi izan dugu, administrazio publikotik edozein kontzeptutan diru-laguntza bat jaso duen enpresaren batek ez badu lan segurtasunaren araubidea betetzen, jasotako diru-laguntza itzuli beharra jaso beharko litzateke diru-laguntza deialdi guztietan, besteak beste. Laguntza baldintzatuak izan beharko litzateke.
Eta azkenik, baina ez horregatik garrantzi txikiagoa duenik, aurkeztu genuen mozioaren hirugarren puntuan Jaurlaritzari eskatu nahi izan genion edo nahi izan diogu bereziki obra publikoan lan segurtasuna irmoki betearaz dezala, horietan lan baldintzen duintasun ziurtatuz eta lan istripuak jasotzeko aukera minimotara jaitsiz.
Puntu hau guztiz loturik dago lehen aipatu dudan gure beste ekimen batekin, azkeneko kontrol plenoan eginiko interpelazioarekin eta haren ondoriozko mozioarekin, beraz, ez dut puntu honetan sakonduko, izango dugu eta parada honi buruz sakonago eztabaidatzeko.
Baina bai azpimarratu nahiko nuke orain arte izan ditugun agerraldietan LAB eta ELA bat etorri direla aipatzen administrazio publikoa eredugarria izan behar dela obra publikoetan aurrera eramaten den prebentzioan.
Erreferentzialak izan beharko liratekeen hiru obra aipatu zituzten: Anoetako erreforma, Bilboko portuan egiten ari diren lanak eta abiadura handiko trenaren obrak Gipuzkoako zatian. Horra hor, adibidez, non lupa jartzen hasi.