IRIARTE OKIÑENA (EH Bildu, 2017-02-23):
Legebiltzar-buru andrea, sailburu jaun-andreok, legebiltzarkide jaun-andreok. Egun on.
Autogobernuak dakar berriz ere gaurko honetan eta autogobernuaz hizketan hasteko utzidazue une batez Donostiako Kursaalera begiratzera jartzea, Donostiako Kursaalean ekitaldi akademiko bat izanik ere sekulako lezioa eman zutelako atzo bertara bildu ziren euskal herritarrek.
Sekulako lezioa batetik Kataluniari elkartasuna erakutsi ziotelako eta Parlamentu hau bera ere ez da izan guztion artean herriari adierazpen instituzional baten bidez elkartasuna erakusteko, hemengo hiru talde baino ez gera izan horretarako gai, eta Gobernuak berak ere ez zuelako inor bidali Bartzelonara orain dela 15 egun. Elkartasuna Kataluniari beraz eta bestetik argi gelditu zelako atzoko ekitaldian herri hau bizirik dagoela eta erabaki egin nahi duela eta erabaki egingo duela inoren baimenik izan gabe.
Ibarretxe lehendakariak zioen atzo hemen egiten ez duguna ez digula kanpoko inork egingo, ez direla aitzakia Bruselan, Parisen edo Madrilen jarri behar. Baina nik zalantzan jarriko dizudan bezala Gobernu honek gauzak egiteko borondatea baduela eta gauzak egiten dituela, zentzu honetan pultsorik ez duen gobernu bat ikusten dut eta iruditzen zait eduki beharko genituzkeela zentzu honetan plan jakin batzuk ere.
Eta konstatazio bat berriz ere, eta konstatazio hau azken 15 egunetakoa da, Jaurlaritza osatzen duten sail askok Espainiako Gobernuak, Estatuko legeek eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren erabilpen politikoak Gernikako Estatutuaz egin duen politika murriztailea eta birzentralizatzailea agerian utzi dutelako. Espainiako Gobernu ezberdinek urte luzez egin dutena, legea hitzetik hortzera erabiliz, baina legea bete gabe.
Zuetako batzuentzat orain esango ditudanak oso ezagunak izango dira, baino Legebiltzar honetan bagaude orain jende berri asko eta badago jende gazte asko. Eta errepaso azkar bat eginez 1998. urtera joango naiz Ajuria Eneako Paktua sinatu zenera, eta bertan esaten zen Gernikako Estatutuaren betetzea eskatzen zen bertan printzipioak eta bakantasuna, singuralitatea errespetatuz, konfiantza demokratikoa eta elkarbizitzan laguntzaile izan zedin. Halaxe zioen hartan. Eta ordutik urtero ez baldin bada urte behin egin du Legebiltzar honek edo eskatu dute Jaurlaritza ezberdinek Estatutu hori betetzearen ondoriozko hausnarketa edo txosten zenbait.
Eta horrela daukagu 92. urtean Zubia Txostena, 93an Gernikako Estatutuaren Hedapenaz Txostena, 95ean zentzu berean beste txosten bat. Hamarkada horri buruz ari naizelarik 1990. urtean Legebiltzar honetan autodeterminazio eskubidea onartu zen, gehiago dirudienez adierazpen gisa determinazioz baino. Eta txostenez ari naizelarik 2001ean eta 2002an eta 2003an egin dira antzeko txostenak denak Gernikako Estatutua ez betetzearen ondorioez eta harek Euskal Autonomia Erkidegoari ekarri dizkien kalteen ondorioz hitz egiten. 2004ean Euskadiko erkidegoaren estatutu politiko berria izan genuen eta haren erantzuna ere ezagutzen duzue guzti guztiok.
Tartean badira bi adierazpen, oraindik azken urteetara etorri baino lehenago aipatu nahi nituzkeenak. Bata, garai hartan Partidu Popularraren Gobernuko Administrazio publikoetako ministro zen Jesús Posadarena eta berak zioen: "Cumplir el Estatuto de Gernika es imposible con la Constitución". Horrela zioen. Kontua da ordutik 15 urte pasa direla, hori esan zuenetik 15 urte pasa direla eta gertatu ez denak erakutsi digu gutxienez nahikoa sinetsita zeudela bai beraiek eta bai ondoren izan diren gobernu guztiak ere.
Eta tartean beste adierazpen bat ere bai Gernikako Estatutu honetaz entzun genion Eusko Jaurlaritza honetako lehendakariorde izan zen Zenarruzabeitia andreari: "Estatuto nonato en una parte y recurrido en otra, dando como consecuencia un autogobierno flotante, sin prestigio en la medida que no pueda hacer frente a los retos de su sociedad".
Ez dakit bat zatozten edo ez definizio horrekin orain, baina gauza gutxi aldatu da ordutik hona. Eta horrela jarraitu dugu gainera ordutik hona ere txosten ezberdinak, ponentzia ezberdinak eta zerrendak egiten.
Aurreko legealdiko autogobernu ponentziak zerrendatu zituen Espainiako Gobernuari eskatu beharreko eskumenak eta Eusko Alderdi Jeltzaleak eta Alderdi Sozialistak egin duzuen gobernu akordioan ere jasotzen dituzue eskumen horiek, zerrendatutako horiek eta gainera, aipatzen duzue zeintzuk diren zuentzako premiazko eskumenak.
Jarrera homogeneizatzailea eta birzentralizatzailea etengabe erakutsi dute Espainiako gobernuek, eta gainera tarteka, zergatiak eta estrategia nire ustez eta gure ustez, oso argi utziz. Homogeneizatu nahi dute, era horretara lortzen dutelako bai Euskal Herriak, edo Kataluniak edo Galiziak dituzten bereiztasunak besteen pare jartzea.
Erronka gure ustez, aurrez aurre daukagu, eta Kataluniari begiratzea baino ez daukagu. Eta gertatzen dena, gertatzen dela ere, ez da ezer gauza bera izango. Beraz, erronka hortxe dago.
Herri honek aurrera egiteko galga etengabe jarriz iritsi gara 2017. urtera, eta noski, urteak pasa ahala, gauzak ez dute hobera egin. Arlo askotan berrikuntza maila berriak ditugulako, urrats handiak eman direlako, behar berriak sortu direlako, arazo berriak ditugulako eta arazo horiei erantzun berriak eman behar dizkiogulako. Eta horretarako, kasu askotan zailtasunak dauzkagulako.
Tribuna honetara eta Legebiltzar honetan batzordeetara eramanak ditugu hau guztia egikaritzen duten datuak. Eta berriro errepikatuko dut, agerraldi ezberdinetan ezagutu ditugula eta jaso ditugula, adibidez, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren errekurtsoek izandako eragina. Horien berri oso zehatza eman zigun bere agerraldian Erkoreka sailburuak, bere sailaren asmoen berri eman zigunean.
Eta mahai gainean daude eta entzuten ditugu, eta horregatik esan dut hasieran, hasi naizenean, beste konstatazio bat zela, 15 egun berri hauetan entzundakoa, mahai gainean dauzkagu langile publikoen deialdiak egiteko ezintasunak, haiek bertan behera uzteko aginduak. Esku artean dauzkagu aurrekontuak ere, badakigu Europak ezarritako mugak zeintzuk diren. Eta horiek betetzen direla soberan, hemen.
Eta Espainiak bere arazo partikularrak direla medio, beste muga batzuk jartzen dizkigula, eta horiek direla zailtasunak ematen dizkigutenak. Aurrera egiten uzten ez dizkigutenak. Baina ezarri egin dizkigu. Menpekotasunak, trabak eta zamak ikusten ditugu.
Espainiako Gobernuari gutxienez ez oztopatzeko eskatu zion lehengo astean edo orain dela bi aste Tapia andreak. Altzairuaren arazoan eta energiaren prezioari buruz ari zen. Herritarrei eta enpresei, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarrei eta enpresei, zuzen zuzenean eragiten dien bi konturen inguruan ari zen. Izan ere, herritarren egunerokoan eragin zuzena duten gaiez hitz egiten ari gara. Eta uste dugu, horiekin ezin dela jolastu.
Irudiko luke Gernikako Estatutuaren defentsan ari naizela, eta haren onurak inondik inora baztertu gabe, nire fokua ez dago hor. Nire fokua dago Espainiak ez duela emandako hitzik betetzen eta lehen esan dudan bezala, hemen arazoa menpekotasuna dela.
Zuek gobernuko kideak izan zarete, Estatutuaren defendatzaile sutsuak, baina ikusten duzue ze emaitzekin. Eta beharbada da tranpaz beteta zegoelako. Eta tranpa horiek agian, ez ditugulako behar bezala ongi kudeatu.
Kontzertuaz eta Kupoaz hitz egin genuen joan den astean. Urkullu lehendakariak berak, Kontzertuaren garrantzia hobeto ezagutzeko, gizarteari tresna honen berri nola zabaldu berak zuen ardura jarri zigun mahai gainean, joan den astean.
Kontzertuak, Legediaren babes osoa duela esan zion Pinedo andreari, eta Espainiako Konstituzioak eta Gernikako Estatutuak lege babes ematen diola sistemari. Lehendakariak zioen, itundutako legeak hitzartuak dira. Baina hau esatearekin batera, onartu zuen 2011. urtetik ez dela posible izan, ez akordioa ez eta elkarrekin egotea ere, orain gauzak agian mugitzen hasi baldin badira ere.
Beraz, lehenago ere esan dudan kontu bat da, baina aldebikotasuna eta ituna, ez dira ezberdinen artean egiten, berdinen artean gertatzen direnean bakarrik dira, eta hori uste dut gure arazoa dela.
Esku artean dugun gaiaren arazoa, arazo klabea, nire ustez, hori da. Izan ere, estatus berri bati buruzko eztabaidan hasi behar dugu, estatus berri bati buruz hitz egiten hastera goaz. Eskumen batzuk gehiago edo gutxiago, hemen egoera betikotuko ez duen estatus batera jo behar dugu. Estatus ez menpeko batera. Estatu soberano batera.
Eta soberania daukagu edo ez daukagu. Hori da gakoa. Ez da konpartitzen. Konpartitzen baldin bada, izanik konpartitzea erabakitzea baldin bada. Eta guk, gaur gaurkoz, ez daukagu.
Ez da lehenengo aldia esaten dudala ongi pentsatutako estrategia baten ondorioa dela hau guztia, eta katramilatuta eduki nahi gaituztela dauzkagun edo ez dauzkagun transferentzia batzuekin bueltaka, eta betikoari bueltak ematen iritsi garela gaurdaino.
Uste dut urratsak eman behar ditugula...
...dauzkagun edo ez dauzkagun transferentzia batzuekin bueltaka. Eta betikoari bueltak ematen iritsi garela gaurdaino.
Uste dut urratsak eman behar ditugula, jauzia eman behar dugula, herri honek bere etorkizuna erabakitzeko eskubidea duelako eta herriak demokratikoki erabakitzen duena edozein ordenamenduren eta edozein legediren gainetik dagoelako.
Gobernu honek aukera paregabea dauka, autogobernuaren defendatzaile gisa, bete gabeko transferentziak identifikatuta dauzkanez gainera eta premiazkoak zeintzuk diren zehaztuta daukanez gainera, hau guztia indarrean jartzeko plan bat egiteko.
Beraz, behar ditugu epeak eta baldintzak hori martxan jartzeko. Ez hori bakarrik: Gure ustez, herri honek aurrera egingo badu, horrez gain Gobernu honek identifikatuta eta zehaztuta behar ditu epe laburrean zein eskumen behar ditugun Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan XXI. mendeko gizarteari erantzuteko, bai behintzat XXI. mendeko lehen tarteko gizarteari.
Zeintzuk dira zentzu honetan  - eta hau da galdera -  Jaurlaritzak dituen egitasmo zehatzak? Nola gauzatuko ditu? Tartean gizarte honek dituen beharrei erantzuteko beste alor batzuetan egin duen bezala, zer urrats emango ditu? Eta zein abiadura da onartuko duena? Zero abiadura, orain arte bezala? Zeren orain arte urte askotan zero abiaduran ibili gara. Beraz, zer abiadura dira Jaurlaritza honek onartuko dituenak?
Herri honek premiak orain ditu eta gainditu egin behar dugu hainbeste uste iraun duen egoera hau premia berriak aspaldi dauzkagulako.
Eta ponentzia oraindik ez da lanean hasi eta guk buru-belarri lan egingo dugu ponentzia horretan, ez ezazue zalantzarik izan. Hasiak gara dagoeneko horretan.
Baina pentsatzen dugu badirela aurretik martxan jarri daitezkeen hainbat lan. Horregatik eskatzen dugu Legebiltzarrak salatu dezala Espainiako Estatuko legeek eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Gernikako Estatutuaz egiten duten jarrera hertsiak eta murriztaileak baina, enegarrenez, konstatazio horiek egin eta gero uste dut badela garaia ere guk gure etxeko lanak egiten hastekoa eta gure planak epe batzuekin egiten hastekoa.
Gaur interpelazio baten ondorioz nator eta horregatik dago mahai gainean mozio hau. Nahiago nukeen mozio honen beharrik ez izatea, egia esan, interpelatua izan zenean Gobernuak erantzuna eman izan baligu, iruditzen zaidalako herritarren mesedeetan dela eta behar beharrezkoak diren tresnak eskuratzeko zer-nolako planak egin behar diren azkar jakin behar dugula. Noizko egongo diren plan horiek.
Guk herritarrei lan hau egingo genuela esan genien eta lan hau egingo dugu. Gu haiekin izango gara leialak.
Eskerrik asko.