ARRONDO ALDASORO (EH Bildu, 2014-11-07):
Arratsalde on.
Goizeko eztabaidaren ondoren orain proposamenei heltzea dagokigu. Hasi aurretik, goizean aipatu dugun bezala, berriro azpimarratu nahi dut gaur egun indarrean dagoen eredu neoliberalak porrot egin duela.
Eredu horrek ez du balio jendarte justua eraikitzeko, aberatsen eta pobreen arteko arrakala geroz eta handiagoa da. Orain arteko politika horien emaitzak bistan daude. Gero eta pertsona gehiago egoera txarrean, lana edukita ere, lan baldintza prekarioak pairatzen. Gero eta jende gehiago pobrezian eta pobrezi arriskuan.
Atzo bertan ezagutu genituen datuek argi adierazten dute –gaur goizen ere aipatu dira– Ia euskaldunen erdia, milioi bat lagun inguru, pobrezian eta bazterkerian erortzeko arriskuan daude eta arrisku hori larria da 1.013 pertsonaren kasuan pobreziaren mugan bizi baitira.
Gaur ezagutu ditugun datuak ere esanguratsuak izan dira eta izango dugu denbora horretaz hitz egiteko beste momentu batean. Zenbakiak beldurgarriak dira benetan eta inork ez dezala ahaztu zenbakien atzean pertsonak daudela. Agerikoa da, beraz, arrakala soziala gero eta sakonagoa dela. Aberatsak gero eta aberatsagoak dira eta pobreak gero eta pobreagoak.
Lan munduan izugarrizko atzerapausoak eman dira. Urteetan langileen borrokari esker lortutako eskubideak galtzen ari dira eta lan baldintzak gero eta prekarioagoak dira. Enplegu prekarioa kalitaterik gabekoa da indartzen ari dena, enplegu aukera dagoenean noski. Horixe da tamalez egungo egoera inork ezin ukatu dezakeena.
Eta gainera esan behar dut hemen zaudeten taldeek, talde nagusiak bai EAJk, Alderdi Sozialistak edo Alderdi Popularrak, zeuok guztiok zaretela neurri batean edo bestean egoera horren arduradunak ere. Lan erreformak, kontra-erreforma fiskalak, opor fiskalak... zuek hartutako erabaki horiek daude egungo egoeraren jatorrian ere.
Orain eraikitako eredua bertan behera erortzen ari denean, ezinbestekoa da sakoneko aldaketak egitea eta beste politika batzuk abian ipintzea. Guk horrela uste dugu.
Guk oso argi dugu euskal jendarteak horretarako ipini gaituela Legebiltzar honetan, eredu neoliberal hori errotik aldatzeko eta politika ezberdinak, justuak martxan jartzeko.
Hori da gaurko eztabaida honen xedea: Proposamen zehatzen bitartez norabide horretan urratsak ematen hastea. Guztira 38 ebazpen proposamen aurkeztu ditugu. Guztiak lau helburu orokorrekin lotutakoak.
Lehenik, babes sistema publiko egokia bermatzeko neurriak. Sistema indartu eta garatu behar da eta hori bateraezina da orain arteko murrizketekin. Bigarrenik, kalitatezko enplegua, enplegu duina sustatzeko neurriak. Hirugarrenik, esparru ezberdinetan eredu aldaketa bideratzeko proposamenak. Eta laugarrenik, herri honek behar dituen tresnak eskura jartzeko neurriak, hitz batean, burujabetasuna.
Babes sozialaren atalari dagokionez, ez ditugu errepikatu nahi izan Legebiltzarrak berak Jaurlaritzari jada emandako aginduak. Gizarte larrialdietarako laguntzez eta enpleguaren eta zaintza lanen kontziliazioaz ari naiz. Orain Jaurlaritzak agindu horiek betetzea eta laguntza horiek bermatzea bakarrik falta da edota Osakidetzan galdutako lanpostuak berreskuratzea.
Orain azalduko ditudan proposamen abiapuntua argia da. Krisiak eta gobernuen politika sozioekonomikoek sortarazi duten errealitate sozialak babes sistema publikoa gainditu egin du eta herritar asko sistematik kanpo geratzen ari dira pobrezian eta bazterkerian.
Diru sarrerak bermatzeko errenta eta bestelako laguntza sozialak ez dira iristen benetako beharra duten pertsona guztiengana eta hori onartezina izan beharko luke Jaurlaritzarentzat. Ezin dezakegu ahaztu 50.000 lagun inguru sistematik kanpo daudela egoera txarrean eta langabetuen erdiari baino gehiagori, % 55ari, langabezi saria amaitu zaiola dagoeneko.
Horregatik, babes sistema garatu eta osatzeko konpromiso argia eskatzen diogu Jaurlaritzari politika publikoek euskal herritar guztiei duintasunez bizitzeko oinarrizko baldintzak benetan bermatzeko. Konpromiso hori aurrekontuetan islatu behar da. Politika sozialetan ezin da murrizketarik egin, partidak ziurtatu behar dira premia eta eskari guztiei erantzuteko.
Premia larrian bizi direnari ezin zaio esan berarentzat dirurik ez dagoela lehentasunik eta beharrezkoak ez diren proiektu batzuetan milioika euro xahutzen diren bitartean. Lehentasunak behar den tokian jarri ditzagun, "Pertsonak helburu" Jaurlaritzaren lelo famatua propaganda hutsa izatetik egia izatera pasa dadila.
Ezinbestekoa da Gizarte Zerbitzuen Legea garatzea, hori baliabide ekonomikoak bermatzeko baldintza baita. Pobreziak zoritxarrez aurpegi asko ditu, besteak beste, pobrezi energetikoa. Hemen aipatu da gaur egunean zehar ere. Premia larrian bizi diren pertsonei argindarra eta gas hornidura bermatu behar zaie eta horretarako gizarte larrialdietarako laguntzak ez dira nahiko.
Neurri zehatzak hartu behar dira kasu berezi horietan ez Iberdrolak ez inork argindarra eta gas hornidura mozteko aukerarik izan ez dezan. Eta enpresaren batek hala egingo balu, horren kontrako neurriak ere hartu beharko lirateke. Jendarte bezala, ezin dugu ontzat eman baliabide ekonomikoak ez dituenari argindarra eta gasa bezalako funtsezko zerbitzuak kentzea.
Babes sozialeko sistemaz ari bagara, Lanbide aipatzea derrigorrezkoa da. Enplegu zerbitzuan, orientazioan eta bitartekaritzan eredu publikoa bermatu behar du Jaurlaritzak. Lotsagarria da Lanbidek kontratu berrien % 2an bakarrik parte hartzea. Ezinbestekoa da Lanbideren rola indartzea eta alor horretan pribatizazioaren aurka egitea. Hortaz, Jaurlaritzari eskatzen diogu Lanbide indartzeko eta aldi baterako lan enpresei diruz ez laguntzeko.
Kalitatezko enplegu duina sustatzea Jaurlaritzaren esku dago. Hori da gure proposamenen bigarren atala, enplegua izatea garrantzitsua delako baina edozein enplegu motak ez du balio. Gaur lana izateak ez du pobrezian ez egotea ziurtatzen eta hori ez da onargarria ez bidezkoa.
Jaurlaritzak enpleguaren arloan duen erantzukizunaz ari baldin bagara, sektore publikotik hasi behar dugu ezinbestean. Jaurlaritza ez da kanpotik begiratzen duen notarioa, enplegu sortzailea ere bada eta ardura horri heldu behar dio % 100ean baina ez da hori egiten ari dena gaur egun.
Sektore publikoak enpleguaren motorra eta eredua izateari uko egin dio. Are okerrago, Urkullu jaunaren Gobernua enplegua suntsitzen ari da bere ardurapean dauden eremuetan hezkuntzan eta hezakidetzan nagusiki. Horri buelta eman behar zaio eta hori da gaur ere guk eskatzen duguna: Jaurlaritzak sektore publikoa indartu dezala, azken urteetan suntsitutako lanpostuak berreskuratu ditzala, lan-baldintza duinak bermatu ditzala. Eta helburu horiek lortzeko tresna ere proposatu nahi dugu, besteak beste, Enplegu Publikoaren Legea eragile sindikal eta instituzionalekin adostua negoziazio kolektiboa bermatu beharko duena.
Egungo egoera honetan, lan banaketa orekatua lortzeko neurriak hartzeko eskatu behar zaio Jaurlaritzari. Emakumeek nagusiki musu-truk egiten duten lana, etxeko-lanak eta zaintzak aintzat hartzea, lanaldiak murriztea, aparteko lanorduak murriztea. Hori guztia beharrezkoa da lan merkaturako bidea zabaltzeko. Pertsona gehiagori enplegua...
...aparteko lanorduak murriztea, hori guztia beharrezkoa da lan merkaturako bidea zabaltzeko, pertsona gehiagori enplegua izateko aukera emateko, oso bereziki gazteei, euren langabezi tasa % 46 ingurukoa baita.
Horregatik galde egiten diogu Gobernuari gazteen plana sustatzeko estrategia eraginkorra diseinatzeko hori dena kontutan izanda eta norabide horretan ere erretiro adina berriro 65 urtera jaitsi behar dela eta errelebo kontratua 60 urterekin egiteko aukera eman behar dela esan nahi dugu.
Lehen esaten nuen Jaurlaritzak lan baldintza duinak bermatu behar dituela, hau da, kontratazio publiko guztietan klausula sozialak txertatu behar ditu. Zalantzarik ez dago, estatistika guztiek agerian usten dute, orain arteko ereduak porrot egin duela, beste eredu bat behar dugu. Beraz, pertsonen eskubideak enpresen interes ekonomikoen gainetik ipiniko dituena.
Gure proposamen hirugarren blokeak hain zuzen, eredu aldaketa elikatzea du helburu. Besteak beste, enplegu suntsipena geldiarazteko eta deslokalizazioak eragozteko. Proposamen zehatzak eta egingarriak dakartzagu. Enplegua mantentzeko eta sortzeko inbertsiorako egitura funts bat eratzea, ikerketa, garapena eta berrikuntza indartzea eta inbertsio produktiboa sustatzea ahalbideratu luke esaterako.
Jaurlaritzak langileen alde egin behar du zailtasunak dituzten enpresen egoera bideratzeko orduan, eta bere tresneria eta bitarteko guztiak langileen edota euren ordezkarien esku jarri behar ditu irtenbideak bilatzeari begira.
Enpresei diru-laguntzak ematen dizkienean, Jaurlaritzak argi utzi behar die zer nolako baldintzak bete eta zer nolako konpromisoak hartu behar dituzten. Hau da, enpresa ez deslokalizatzeko, negoziazio kolektiboa bermatzeko eta lan baldintza duinak mantentzeko. Laguntza publikoak baldintzaturik egon behar dira.
Merkataritzak duen garrantzia kontuan hartuta, plan estrategikoa behar dela diogu, sektorea berritu eta bultzatzeko eta bereziki merkatari txikiak babesteko.
Eskualdetan jarduten diren tokiko garapen agentzien egitasmoak modu egonkorrean eta behar bezala babestea finantziazioa atzeratu gabe, agentzia horientzat Jaurlaritza batzuetan aliatu baino gehiago oztopo delako. Kaleratzeak egunerokoak diren honetan, etxebizitza eskubidea bermatzeko alokairuaren aldeko apustu argia egitea eskatzen diogu Jaurlaritzari.
Lehen sektorea, hain gutxitan aipatzen dena, askotan kontutan hartzen ez duguna, badirudi ez dagoela hor enplegua sortzerik edo ez dagoela pobreziarik. Hor ere proposamenak mahai gaineratzen ditugu.
Emakumeen diskriminazioarekin amaitzeko proposamenak bereziki azpimarratu nahi ditut emakumeak baikara krisiaren biktima nagusiak. Lan baldintza prekarioagoak, soldata baxuagoak, eskubiderik gabe aritu beharra azken batean.
Beharrezkoa da kanpaina indartsuak egitea lan merkatuan emakumeek pairatzen duten diskriminazioa ezagutarazteko. Bada garaia baita ere Berdintasun Legearen 34 eta 35. artikuluak betetzeko. Zaintza eta etxeko lanak adierazle ekonomikoetan kontabilizatzeko eta emakumeen eta gizonen gurasotasun baimenak parekatzeko besteak beste.
Ondo dakigu, behintzat orain arte, zein erantzun eman diezuen antzeko proposamenak egin ditugunean. Edo dirurik ez dagoela edo Madrilek ez digula uzten beste gauza bat egiten.
Horrek gure proposamenen laugarren blokera eramaten gaitu, burujabetzaren beharra.
Burujabetzaren beharra gero eta argiago agertzen zaigulako. Euskal jendarteak dituen premiei erantzun egokia eman nahi badiegu, hemen erabaki behar dugu, hemen adostu behar dugu zeintzuk diren tresna eta politikarik onenak egoera honetatik ateratzeko. Hasteko sakoneko zerga erreforma behar dugu, eta ez Aburto jaunak planteatu duen partxe hori. Ez dugu ezer asmatu behar aberastasuna era bidezkoago batean banatzeko eta babes sistema publikoa indartzeko.
Errezeta sinplea da: gehien dutenek gehiago ordaindu behar dute eta bide horretan fortuna handien gaineko zergak oso emaitza onak eman ditu Gipuzkoan. Zabaldu dezagun beraz Arabara eta Bizkaira eta moldatu ditzagun gainerako zergak gehien dutenek benetan gehiago ordaindu dezaten.
Espainiar Gobernuak inposatutako lan erreformak langabezi gehiago, enplegu prekariagoa, lan baldintzak okertzea eta gatazkak areagotzea ekarri du. Guk argi dugu Jaurlaritzak lan erreformaren ondorioei aurre egin behar diela euskal jendarteak hala eskatzen duelako gainera. Eta horregatik proposamen argia egiten dugu: lan erreforma aplikatzen duten enpresekin kontraturik ez egitea eta daudenak etetea.
Euskal Herriak lan harremanen eta babes sozialeko esparru propioa behar du eta hori eraikitzea izan behar du helburu elkarrizketa sozialerako mahaiak. Hori bai, Jaurlaritzak ezin du mahai hori eratu arlo bakoitzaren gehiengoaren oniritzia eta parte-hartzea ziurtaturik ez badu. Konpromiso hori hartzeko eskatzen diogu ere Jaurlaritzari.
Hauek dira laburbilduz guk proposatzen ditugun proposamenen laburpena. Guk beste eredu bati ateak irekitzeko proposamenak aurkezten ditugu. Asko dira, egingarriak dira gure ikuspuntutik eta espero dugu adostasunak ere egingarriak izatea.
Amaitzeko esango dut hainbat puntutan adostu dugula Alderdi Jeltzalearekin, adibidez gizarte zerbitzuaren legearen garapenaren inguruan edo gizarteratze aktiboko planaren inguruan edo etxerik gabekoen inguruan egin beharreko lana adostu dugula eta beste proposamen guztien aurrean, beste talde guztiek egindako proposamenen aurrean, hemen aipatutako irizpideei jarraituz emango dugu gure botoa.
Norabide aldaketan kokatuko diren heinean edo behintzat gure ikuspuntutik norabide horretan kokatuta daudenei baiezko botoa emango diogu pausu bat suposatzen baldin badute norabide horretan. Eta egoera honetara gaur egun dugun egoera honetara ekarri gaituzten politika mantentzeko proposamenek ez dute izango gure babesa.
Eskerrik asko.