EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2013-03-22):
Lehendakari jauna, sailburu gizon-andereak momentu honetan, egun on parlamentari guztioi ere.
Debate guztiak izaten dira argigarriak eta gaurko honetan ere, nahiz eta iraganeko gaiak mahai gainean edo tribuna honetara ekarri ditugun, nik uste ondo dagoela errespetuz jokatu ezkero, elkarri zor diogun errespetu hori gordez eta zainduz ea guztion artean aurrera begira, pausoak emateko gai garen.
Hala eta guztiz ere, inork ezin du ukatu debate hau gogorra dela. Gogorra da, besteak beste, herri honetan gertatu diren gauzak oso gogorrak izan direlako. Hala ere, bazegoen eta badago nahasmena sortzeko arriskua, hau da, oinarri-oinarrian EH Bilduk aurkezten duen monografikoa motibatzeko eskaeran gatazka politikoaren ardatza hartzen du eta bai bere interbentzioan ere bultzatu duenaren interbentzioan nik uste dut gabezi estruktural batzuk ere azaltzen zirela.
Nik saiatuko naiz errespetu handienarekin azaltzen non ikusi ditudan gabezi horiek zeren eta askotan ez da inportantea izaten esaten dena, baizik eta esaten ez dena. Eta nik uste dut hemen agerian bistan gelditu dela gainontzeko alderdi politikoek egindako kritiketan agerian gelditu dela esaten ez dena. Argi dago bake eta bizikidetza gehi gatazka politikoak nahasten baldin baditugu eta bakoitzak bere konbenientzian erabiltzen baldin baditu, ondorioak izan daitezkeela agian aldrebesak.
Bizikidetza indarkeriaren bidegabekeria aitortzea, jakina egindako mina aitortzea ere, eta biktimen o biktimei zor zaien egia, justizia eta erreparazioa horretan behintzat esateko era diferenteak izan daitezke baina bat gatoz. Nik uste dut horretan zuen jardueran behintzat orain baino lehenago ere, joan den astean ere, antzeko zerbait antzeman genuen, eta nik uste dut gaur ziurtatu egin dela hori.
Kontua da esaten den horretaz aparte, esate ez den hori gelditzen dela, oso nabarmen. Zergatik? Zergatik kenduko bagenitu gatazka politikoaren inguruko gogoetak Julen Arzuagak egin duen diskurtso horretatik giza eskubide alorrari dagokionez, kanpoan jartzen da begirale bat bezala eta estatistika egiten du. Aitortzen du ETAk egindako mina, aitortzen du eta azpimarratzen du Estatuak egindako mina eta kaltea, eta beste min eta kalte batzuk ere bai.
Baina kanpoan jartzen da. Zergatik? Zergatik begirale bat bezala? Ez gara gutako inork hemen onuren ordezkariak etorri berriak gatazka bat aztertu, arazoak ikertu eta gero konklusio batzuk ateratzen aritu behar duen pertsonak. Gu herri honetako seme alabak gara eta herri honetako guzti horien ordezkaritza daukagu Ganbara honetan.
Orduan, azkeneko 35 urteak ez dira alperrik pasa, 15 edo 52 edo 53, bakoitzak jarri dezala muga jarri nahi duen tokian. Eta hor, faltan botatzen dena eta nik esaten dizuet argi eta garbi faltan botatzen dena da zuen balorazio etikoa, balorazio etikorik ez dago. Ez dago balorazio demokratikorik ere.
Nik uste dut ezker abertzaleak hartzen duen papera begirale moduan, horrek balorazio bat eskatzen duela, exigitzen duela. Azkeneko 35 urte hauetan edo 50 urte hauetan gertatu den horretaz balorazio bat ezinbestekoa da.
Nik uste dut ez ditugula indarkeriak nahastu behar. Estatuak badauka bere erantzukizuna eta eskuz aldaezina eta bakarren batzuk, GAL eta gainontzekoak antolatzen ere. Eskuz aldaezina da hori. Baina zuek pentsatzen duzue ezker abertzaleak ez diola zor herri honi balorazio etiko bat edo politiko bat 800tik gora pertsona hil dituen erakunde baten inguruan?
Hemen banan-banan irakurri dituzte. Ez duzue ikusten hori beharrezkoa? Zergatik beharrezkoa ikusten ez baldin bada, ez gabiltza ondo. Lasai lo egin daiteke guzti hori gertatuta? Eta bakarren batek esango du baietz. Orduan, ez gabiltza ondo.
Zergatik hemen 800tik gora pertsona hil direnean –eta beste hildako batzuk ere badaude–, ezker abertzaleak horri erantzun egin behar dio. Bestela, gelditzen den inpresioa da behin eta berriz esaten ari zaretena indarkeria dela azkenean frakaso baten ondorioa.
Indarkeria erabiltzea da bakarren batek, bakarka edo taldean erabakitzea besteari min egitea. Hori hasteko. Eta bestela, argi eta garbi gelditzen dena da momentu honetan ezker abertzaleak egiten duen behin betirako (hori bai( eta inongo nabardurarik gabe behin betirako bide politiko eta demokratikoen aldeko apustua egiten duela indarkeriaren bidea frakasatu duelako.
Es que es lo que puedo y debo deducir. Si no hay una reflexión, una consideración ética, política y democrática sobre el conjunto de violencias, pero si la izquierda abertzale no hace una valoración concreta referida a las más de 800 personas asesinadas por ETA, una reflexión ética, política y democrática, cuando se dice que la violencia es consecuencia de un fracaso, ¿qué puedo o qué podemos deducir si no se hace esa reflexión? Pues que la apuesta inequívoca por vías políticas y democráticas por parte de la izquierda abertzale es consecuencia del fracaso de la violencia, que lo demás no se hubiera hecho.
Nik hain garbi ikusten dut, ez dakit zeren zain zaudeten gogoeta hori egiteko. Gai guztietan eta kontu guztietan ezin daiteke ETAren atzetik ibili. Nik uste dut begirale paper hori azkeneko 30 urteetan ezker abertzaleak eduki duen begirale paper hori aldatu beharra dagoela eraginkorrak izan nahi baldin baduzue eta sinesgarritasun alorrean behintzat bide bat irabazi nahi baldin baduzue.
Nik gogoeta hori faltan botatzen dut. Noiz eta nola egingo duen ezker abertzaleak ez dakit baina ia beranduegi da zergatik gauzak egiten direnean sinesgarriak izan behar dute.
Badakigu ETAk ez duela utzi borroka armatua planteamendu etiko bat egin duelako zergatik giza eskubideak bortxatzeko eta zapaltzeko sortu zen organizazio bat izan delako bere irizpide politikoekin, noski. Baina bere tresnerian giza eskubideak zapaltzea berezkoa zuen. Baino ez gara talde politikoak? Begirale paper horretan jarraitu behar du?
Nik uste dut jarduera armatua behin betiko amaitzea erabakitzeak, izugarrizko garrantzia izan duela. Eta ondoren etorri behar duten edo parean etorri behar duten gogoetak faltak botatzen ditugula.
Eta ez dit balio gero Txerokik ez dakit zer epaiketetan esan duela hau eta beste, zergatik beste adibideekin alderatu nahi baldin bada, zer esanik ez, Sinn Féinek baino hartu IRA bera, eta IRAk berak aitortzen ditu iraganean izan dituen erruak eta hanka sartzeak. Eta barkamena eskatzen dio mundu guztiari, kalte egin dion edonori. Eta hori hemen, herri honetan zoritxarrez oraindik ez da gertatu.
Ponentzia gora eta behera. Nik uste dut, ez dakit gaur zer gertatuko den ebazpen proposamenak aurkezteko garaian. Guk ere ponentziaren aldeko apustua egin genuen eta egiten dugu. Hor daude edukiak. Hor dago lanerako talde bat etorkizunean ere bertan egon nahi duten edo dutenen eskubidea eta elkarren artean hitzarmen berrietarako elkar ezagutzez eta elkar errespetatzeaz aparte, herri honek merezi dituen pauso horiek eman ahal izateko, hortxe daukagu aukera bat. Eusko Alderdi Jeltzaleak behintzat erabiliko du.
Badago ere, bakearen inguruan beste dimentsio bat. Agian izan daiteke bake politikoa baina badago beste dimentsio bat, giza eskubide edo norbanako giza eskubideen urraketa horietatik haratago doana, badauka beste dimentsio sozial eta kolektibo bat ere.
Eta nik uste dut, hor gauzak ez direla nahastu behar. Baina hor bai azaltzen da bete-betean arazo politikoa, gatazka politikoa. Eta jakina, gatazka politikoak jatorria historikoa du eta izaera politikoa da. Hori bakarren batzuk esaten dute hori zuen errebindikazioa da edo zuen ametsa da. Baina egia da eta Ganbara honetan eta beste instituzio askotan horretaz askotan hitz egin izan dugu eta aurrerapausoak emateko asmotan ere, saiakerak egin izan ditugu.
Nik uste dut hor badaukagula ere etorkizunari begira, beste desafio bat: Ganbara honek bere indar, bertute eta gabezi guztiekin baita ere ekin beharko dio debate horri. Hor dago gure ustez etorkizunari begira Ganbara honetan osatu beharko den batzorde baten eskutik –propioa, berezia, denon artean erabaki beharko dugu– baina etorkizunari begira, baita ere autogobernua, status politiko berria, gatazka politikoari irtenbidea nondik nola eman, zer balore demokratiko azpimarratzen ditugun guztiok zeren eta gatazka politikoa konpontzeko, ezinbestekoa da aldez aurretik joko arauen inguruan adostasun bat edukitzea.
Joko arauen inguruan diodanean da, alde batetik egongo da legalitatea eta egongo da legitimitatea. Baina garbi gelditu behar du, gure uste apalean behintzat, herri borondatea ordezkatzen dugunok hemendik beste instituzioekin edo dena delakoarekin negoziatzeko aukeraren bat baldin badaukagu, Ganbara honetan onartzen dena izugarrizko balioa eduki behar duela, ez besteei inposatzeko baina bai oinarri demokratikoen eskutik, agintea edo boterea dutenek aintzat hartu beharko du Ganbara honek kasuan erabakitzen duena.
Horretarako, behar-beharrezkoa da baita ere jokoaren arau demokratikoak hitzartzea hemen. Ez da bakarrik legalitate kontua, joko demokratikoak baditu berezkoak dituen baita ere arau demokratikoak.
Hori beste debate bat edo gaurko debaterako izan zitekeen. Hemen dena nahastu da baina garbi zegoen eta dago ponentzia osatu genuen egun beretik, eta bakarren batek aldatu nahi baldin badu proposamena luzatu beharko du, cuando constituimos la ponencia, que en esta legislatura todavía no hemos posibilitado esa constitución –espero que sea en breve– sí teníamos clara la misión de esa ponencia. Y lo que no tenía...
...dado esa constitución, espero que sea en breve. Sí teníamos clara la misión de esa ponencia y lo que no tenía que abordar esa ponencia.
La ponencia debe abordar, principalmente desde la perspectiva y la defensa de los derechos humanos, por supuesto la defensa de los mismos. Por supuesto determinar la responsabilidad de lo que han podido ser las vulneraciones de esos derechos humanos y evidentemente, también con una perspectiva de futuro, sentar las bases y principios de memoria y de no repetición.
¿Qué es lo que no debe abordar esa ponencia? Pues decíamos no es nuestra misión verificar la autenticidad de la decisión de la organización ETA de octubre de ya hace 16 meses ya en la que anuncia el cese definitivo, no es nuestra misión.
Y a la vez decimos no es misión ni objetivo de esta ponencia abordar un debate sobre el marco jurídico-político o los derechos colectivos que le puedan asistir al pueblo vasco. Para eso determinaremos y diseñaremos otras zonas de trabajo, otras formas de trabajar. Ésa es la misión, yo sí estoy de acuerdo con quienes piensan que si en el día de hoy cuando menos sobre esas bases éticas, políticas y democráticas pudiéramos tener un punto de encuentro, sería un gran avance.
Un gran avance en la perspectiva de que estamos cinco formaciones políticas, algunas pueden optar libremente por participar o no participar en ella o alguna formación, pero sí hay un ámbito de trabajo. Un ámbito en el que lo primero que hay que tejer es confianza desde el respeto para poder conocer también las posiciones de quien se sitúa al otro lado de la mesa, en un espectro ideológico muy lejano quizás o no tan lejano y sentar esas bases.
Nik uste dut hori dela gure egitekoa. Ni gaurko debatera etorri naiz talde parlamentario baten bozeramaile bezala, jakinda debate gogorra dela. Gogorra da zergatik hemen gauza gogorrak esaten dira eta entzuten dira. Baina etorkizunari begira asmatuko bagenu, nik uste dut euskal gizarteak eskertuko digula guztioi pausu horiek ematea.
Ni behintzat horrekin sinestuta nago eta ikusiko dugu erreplikan eta arratsaldean ebazpen proposamenak nondik nora doazen.
Eskerrik asko.