EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2019-04-11):
Egun on guztioi.
Garbi dagoena da hauteskunde atarian gaudela edo kanpaina bete-betean. Ekimena aurkezten zuen Maddalen Iriarteri berari esan nion hau ez al da hobe uztea Gobernu berria osatu edo panorama argitzen den zertxobait eztabaidatzeko? Beno, bere ekimena hemen dago eta garbi dagoena da bakoitza bere ikuspegitik gaurkotu nahi duela nolabaiteko estrategia politikoa.
Nik oso modu xumean ikusirik zer gai aipatzen diren eta ukitzen diren, eta emendakinetan sartu direnak kontutan edukita, alde batetik, autogobernua aipatzen da  - egia da -  bere fase guztietan.
Gaurkotasun horretatik abiatuta, etorkizunari begira bilakaera non dituen mugak, murrizketak, oinarrizko eskubideen murrizketak ere aipatzen dira  - LOMCEa dela, Lan Harremanetarako Legea edo baita ere giza eskubideak, kasuan presoenak aipatzen dira -  eta guk hor, behintzat posizio politiko bezala eta uste dut trantsatuta dagoen testua banatu dela, garbi dagoena da funtsean egin ditugula hiru-lau aldarrikapen.
Bat, gaur egungo Estatutua betetzea. Gure aldetik errespetatzea, noski, errespetaraztea. Oraindik eskuduntza asko daude transferitzeko eta horiek transferitzea, noski.
Horren inguruan atera diren pronuntziamenduen aurkako jarrera bat, lekukotasun handia eman zion Alderdi Popularrak Senatuko ebazpenari. Eta garbi dago ere gaurkotze bidean non, nola eta zertan gaurkotu behar dugun egungo autogobernua, hori ere azpimarratzen dugula. Eskubide sozialak, ekonomikoak, kulturalak, hizkuntza eskubideak ere bai eta eskubide politikoak ere zaindu ahal izateko behar-beharrezko ditugun eskumenak berreskuratu edo egokitu autogobernu marko berri horretara.
Eta guzti horren nolabaiteko kolofoia da nola bermatu guzti hori zergatik gaur egungo sistemak ez du eman bermatzeko. Aurreko debate batean ere aipatzen genuen gaur egun Estatutua egin beharko balitz edo bozkatu beharko balitz, indarrean daukaguna baino betetzeko dagoen Estatutua  - Gernikako Estatutua -  ez zen onartuko. Eta horren frogarik handiena da 40 urtetan ez dela bete. Orduan, ez zen onartuko.
Kontua da, eta hor Iriarte andreak erabili duen argumentazioa eta morrontzarena eta eskalearen moduan,  eta beraiek nahi dutenean eta egia da beraiek beharra sentitzen dutenean  - Espainiako Gobernuak, alegia - , orduan askatzen dutela.
Eta hori zurgaitik da? Zergatik da? Ba historikoki  - eta hau nik uste dut kontutan eduki beharreko, ez dakit partekatuko zuten gogoeta -  EH Bildu beste formula politiko bat da. Baina Alderdi Sozialistak eta Alderdi Popularrak eta baita ere Podemosek bere estatua eraikita daukate. Beraien estatua eraikita daukate eta bere naziotasuna bermatuta daukate.
Eta hemen 79an Estatutuaren alde apustua egin genuen hainbat eta hainbat alderdi politikoek eta beste batzuek kontra egin zuten, artean, Ezker Abertzaleak abstentziora jo zuen. Baina garbi dagoena da urte guzti horietan Ezker Abertzalearen aldetik  - ez dut esango Bilduren aldetik -  Estatutua erasotua izan da, erasotua, indargabetzeko asmoarekin porrot handiena eduki zezan.
Zergatik? Beste estrategia bat justifikatu ahal izateko. Eta adibidez, noiz hasi da Ezker Abertzalea  - ez Euzko Alkartasuna edo Alternatiba - , noiz hasi da begionez begiratzen Ezker Abertzalea Estatutuari? Noiz? Noiz hasi da begionez begiratzen Kontzertu Ekonomikoa edo Nafarroako Konbenioa? Noiz? ETA desagertu denean. ETA desagertu denean!
Eta horregatik gaur goizen egon den debatea Ertzaintzaren inguruan ere, ba nola garai hartako produktua den, ba oraindik distantziak daude. Baina estrategia politiko-militarra desagertzen denean, politikak hartzen du bidea eta horrek eramaten zaituzte errealitatea aitortzera nolakoa den. Eta gauza guztiak ez ziren egingo ondo, eta denak dira hobetzeko modukoak. Seguru baietz baina horretarako herrigintzan eta politikan parte hartu behar da.
Eta Euzko Alderdi Jeltzaleak ez du izan behar adinako indar edo gaitasun bere estatua eraikita zeukaten horien aurrean bakar bakarrik, Eusko Alkartasunarekin garai batean eta Ezker Batuarekin amankomunean, ez dugu behar hainako indar izan estatua osatuta daukaten alderdi politiko horiek alde batetik jotzen zutelako, eta guk hemen etxe barruan geneukalako etxekalte. Horregatik ez dugu lortu. Asmo eta erabaki falta, alde batetik, eta indar pilaketa, indar biltzea, batuketa hori ez geneukan; erasoa genuen etxetik.
Horregatik sartzen dugu puntu bat, non esaten den, para los del mercadeo: "El Parlamento Vasco manifiesta que para poder asentar una sincera cultura de respeto mutuo y lealtad interinstitucional, que imposibilite incumplir la ley y los acuerdos alcanzados, y así evitando que se haga uso político de dichos incumplimientos, porque la historia del desarrollo estatutario es una historia también de incumplimientos".
Y siempre se ha desarrollado el autogobierno, en muchas fases, tal y como refería en la aprobación de los presupuestos en los momentos de investidura. ¿Por qué? Porque estaba todo el desarrollo atascado. Y el Partido Nacionalista Vasco ahí ha invertido su condición, su esfuerzo, su presencia en el desarrollo de esas materias que estaban, que tenían que ser, no hoy solo reconocidas, sino cumplidas y materializadas por ley.
Entonces decimos, ¿para qué? Evitar todo eso, hace falta una nueva relación, una imprescindible nueva relación, un nuevo modelo relacional con el Estado basado en la igualdad, la bilateralidad y el pacto con la incorporación del consiguiente régimen o sistema de garantías. Es lo que se está reclamando. ¿Es novedoso? No. ¿Hemos discutido cuántas veces en la ponencia de autogobierno y aquí? Pero esa es la historia del Estatuto.
Ahora me quiere decir el señor Martínez, como responsable, claro, berriak zarete, eta aipatzen duzu merkadeoa eta kritika horiek eskubide sozialak. Euzko Alderdi Jeltzaleak Espainiako Kongresuan eta Senatuan eskubide sozialak eta ekonomikoak progresismo ikuspegitik defenditu izan ditu beti. Gobernuan zegoena zegoela, edo alde eta oposizioa eginez, kontrako posizioarekin, baina beti giza eskubide edo eskubide sozial eta ekonomiko horien defentsan.
Eta euskal agenda osatzen dute Legebiltzar honetan eztabaidatu eta erabakitzen diren gai guztiak Euzko Alderdi Jeltzalearentzat. Esaidazue zuek zuen bizitza motz horretan, zenbat ebazpen proposamen propio Euskaditik aurkeztu dituzue Kongresuan?
Aldiz, gertatzen dena da, zergatik nik ulertzen dut, hori ere zilegia da, zuen alderdi politikoaren izaera, Podemosena, zentralista da. Adibidez, ekimen sozialetan ez dute onartzen euskal instituzioak eskumen propioak edukitzea. Ez duzue onartzen, ez, ez. Nahi duzue planifikazioa goitik egitea, bai, eta kontra bozkatu duzue hainbat alditan.
Beno esaidazu, agian erratuta nago, zenbat ekintza ekimen bultzatu dituzue autogobernuaren mesedetan edo euskal hiritarren mesedetan Madrileko Kongresuan? Argitze aldera, eta hori da dagoena momentu honetan hemen eztabaidan.
Gero aipatzen da modelos y modelo territorial. Es que a mí, cuando uno asiste, incluso a la manifestación que se ha celebrado hace dos semanas, en la que desde determinadas comunidades se denuncia el vaciamiento, el despoblamiento de España y se manifiestan en Madrid, ¿de qué modelo territorial estamos hablando? Cuando un Estado está configurando un modelo con una cabeza de metrópoli que es Madrid, y solo Madrid, y está despoblando todo lo demás, ni qué decir en el ámbito competencial, ¿ese es el modelo territorial cuando están vaciando su propia España? Están despoblando.
Como decía recientemente Cayo Lara  - y está grabada su referencia - , es mala la independencia para los españoles, para los andaluces porque, claro, ¿quién paga la independencia? La independencia de Cataluña o de Euskadi, como dice. ¿Cómo pagamos el PER? Dice, ¿cómo pagamos el PER si los catalanes se independizan? Y los vascos, ¿cómo pagamos el PER? Cuando una España, una España como a la que no solamente las instituciones europeas, también el FMI le está diciendo "oye, que tienen el déficit público estructural más alto de Europa; dos, tienen un endeudamiento en torno al billón, equivalente a todo tu Producto Interior Bruto; tienes el sistema de pensiones a la deriva". ¿De qué modelo estamos hablando? ¿De qué modelo territorial?
Ba guzti hori eztabaidatuko da hauteskunde kanpaina honetan horretara sartzen baldin badira alderdi politikoak eta pentsatzen dut hauteskunde ostean gehiengoen eskutik gobernuak osatu behar diren garaian.
Gaur nonbait hemen aurredebate bat eduki dugu guzti horretaz.