ETXEBERRIA IRADI (EH Bildu, 2016-02-25):
Eskerrik asko, legebiltzar-burua eta egun on guztioi.
Islandian 2012an, krisi ekonomikoa bete-betean murgilduta, amatasun eta aitatasun baimenak parekatu zituzten, guraso bakoitzak hiruna hilabeteko baimena eta beste hiru hilabete gurasoen artean bana zitezkeenak. Orain pixkanaka gurasotasun baimenak parekatzeko eredurantz goaz bakoitzak sei hilabete izan dezan.
Norvegian 2012an aitatasun baimena 14 astera luzatu zuten baimen egunak beste gurasoari pasatzeko aukerarik gabe, hau da, baimen transferiezinak. Suedian gurasoek orotara 480 eguneko baimena dute, 16 hilabete. Baimen egunak, ordea, guraso batetik bestera pasa daitezke. Ondorioz, emaitza izan da gizon gehienek emakumeei pasa izan dizkietela beraien baimen egunak.
Estatu espainiarrean 2016an, hau da, gaur egun, 16 asteko amatasun eta bi asteko aitatasun baimena, amatasun baimenaren zortzirena. 2007ko Berdintasun Legearen aginduz, bi asteok lau astera luzatu behar zuten 2011n baina Madrilek hiru aldiz atzeratu du luzapen hau krisi ekonomikoaren aitzakian. Hemengo Administrazio publikoko langile, berriz, 18 asteko amatasun baimena dute eta 28 eguneko aitatasun baimena.
Europako iparraldeko herrialdeekin alderatuta, baimen sistema hau motz geratzen da, oso laburra da, baina batez ere emakume eta gizonen arteko rol tradizionalak indartzen ditu. Haurrak jaiotzen diren unetik emakumeei ezartzen zaie haurrak zaintzeko ardura nagusia eta gizonei, berriz, aurreikusten zaie eta eskatzen zaie lehenbailehen lan mundura eta esparru publikora inkorporatzea.
Emakumeak zaintzera, gizonak lan merkatura; logika patriarkala. Baimena izendatzeko modua bera ere diskriminatzailea da: amatasun baimenak eta aitatasun baimenak. Jakin badakigu familia mota asko dagoela. Hala, bi emakumez osatutako familia batean ametako batek aitatasun baimena erabili behar du eta, aldiz, bi gizonez osatutako familian, aitatako batek amatasun baimena erabili behar du.
Horregatik, proposatzen dugu hemendik aurrera euskaraz gurasotasun baimenez hitz egitea sexuari dagokionez neutroa delako eta, edo bestela, haurren jaiotza eta adopzio baimenez hitz egitea. Hitz gutxitan, guk nahi duguna da Islandia gehiago eta Madril gutxiago.
EH Bilduk uste du gurasotasun baimenak parekatu egin behar direla eta hauek sei hilabeteko iraupena behar dutela izan. Hau da, pertsona bakoitzak guraso izateagatik sei hilabeteko baimena eskubidea behar duela izan haurrak zaintzeko. Bat, haurren zaintza ez delako emakumeen ardura soilik; bi, gizonek ere haurren zaintzan inplikatu behar dutelako; eta hiru, pertsona zaintzeari lehentasuna emango dieten politika publikoak egin behar direlako.
Baimenak parekatzea bi eratako eraginak izango lituzke. Batetik, haurren zaintzan gizonen inplikazioa handitzea. Eta bestetik, lan merkatuan emakumeen diskriminazio mota bat ezabatzen lagunduko luke nolabait. Izan ere, enpresari askok emakumeen kolektiboa arrisku kolektibotzat ikusten dute jakin badakitelako, haurrak izanez gero, gizonen baino baimen luzeagoa izango dutela eta ondoren, haurren zaintzarako ere lanaldi murrizketak eta eszedentziak erabili beharko dituztela askotan. Eta, aldiz, gizonei aurreikusten diete disponibilitate erabatekoa beraien fase guztietan.
Hortaz, uste dugu emakume eta gizonen presentziak edo ausentziak orekatzea onurak ekarriko ligukeela. Gaur aurkezten dugun ekimen honen bidez, helmuga desiragarri horretara iristeko bidea egiten hastea proposatzen dugu.
Jaurlaritzari eskatzen diogu abia dezala gurasotasun baimenak parekatzeko proiektu pilotu bat bere menpeko sail edo erakunde batetan, modu progresiboan gurasotasun baimenak parekatzen joateko. Adibidez, aitatasun baimenak urtean bi astez luzatuz.
Ondoren, emaitzak aztertuta, proposatzen duguna da erreforma orokortu egin litekeela pixkanaka. Antzeko zerbait egin zuten Islandian Reikiavikeko udalak parekatu zituen gurasotasun baimenak lehenik eta behin eta ondoren, Islandia osora zabaldu zuten erreforma.
Gurasotasun baimenek izan behar dute iraupen berdina, izan behar dute transferiezinak eta izan behar dute ehuneko ehunean ordainduak. Transferiezinak zergatik? Esperientziak erakusten duelako, aukera dagoen kasuetan guraso batek besteari baimen egunak pasatzekoa, gizon gehienek  - aita gehienek -  emakumeei pasatzen dizkietela beraien baimen egunak, eta hortaz, ez da lortzen erantzunkidetasunean aurrera egitea eta nolabait indartzen jarraitzen da emakume eta gizonen arteko rol banaketa tradizionala.
Baina baimenek izan behar dute laugarren ezaugarri bat ere, ondoz-ondokoak izatea. Horrek esan nahi du bi gurasoek ez dutela zertan baimena aldi berean hartu eta posible dela, nahi izanez gero, bata bestearen jarraian baimena erabiltzea haurra zaintzeko denbora luzatuz.
Gure ekimenean proposatzen dugu proiektu pilotua egin aurretik, azterketa bat egitea Emakunderekin elkarlanean, hiru hilabeteko epean, zehaztu ahal izateko Jaurlaritzaren zein departamentu edo erakundeetan egin daitekeen proiektu pilotu hau, zehazteko zein egutegirekin egingo litzatekeen. Hau da, zer progresibotasun maila aplikatuko litzatekeen eta baita ere zehazteko zer inbertsio eskatuko lukeen honek, ala, hurrengo urteko aurrekontuetan diru partida hori aurreikusi ahal izateko eta proiektu pilotua martxan jartzeko.
Eta ados gaude, bestetik, PNVk bere zuzenketan aipatzen duenarekin. Hau guztia egin behar da negoziazio kolektiboaren markoan eta sindikatuen ordezkaritza kontuan hartuta. Ados gaude horrekin eta uste dugu prozesu guzti hau ordezkaritza sindikalarekin eztabaidatu eta adostuta egin behar dela.
Bestetik, jakin badakigu Madrilek ez digula baimen hauen izaeraren inguruan erabakitzeko eskumenik aitortzen, Madril oraingoz muga da eta Islandiatik urrun dago. Baina bide hau egin nahi bada, badaukagu horretarako aukerarik horretarako borondate politikorik baldin badago. Posible da proiektu pilotu bat abiatzea Jaurlaritzaren menpeko sail edo erakunde batean modu progresiboan baimenak parekatzen joateko eta ondoren, emaitzak aztertuta erreforma hau zabaltzen joatea.
Horretarako aukera ez ezik, betebeharra ere badauka Jaurlaritzak Berdintasun Legearen 35. artikuluak hala agintzen duelako: "Euskal Herri Administrazioak gizonek etxeko lanetan  - pertsonak zaintzea barne -  erantzukizunak har ditzatela sustatuko dute". Zer politika publiko egin ditu Jaurlaritzak orain arte zaintza lanetan gizonen erantzunkidetasuna sustatzeko? Bada garaia norabide honetan politika publiko eraginkorrak egiten hasteko.
Egia da gurasotasun baimenak parekatzeko neurria ez dela arazo guztien konponbidea, hori hala da, eta beharrezkoa dela norabide berean doazen neurri gehiagorekin osatzea. Baina horrek ez dio proposamen honi garrantzirik kentzen gure ikuspegitik behintzat.
Politika publikoak egin behar dira, hortaz, baina norabide berri batekin. Izan ere, gaur egungo zaintza sistema injustua da, ez da jasangarria eta ez die pertsonen beharrei erantzuten. Haurren zaintza sistema, neurri handi batean, oinarritzen da amatasun baimenetan eta kontziliaziorako deitzen zaien politiketan, batez ere lanaldia murrizteagatik eta eszedentziak hartzeagatik laguntzak, eta politika mota hauek zaintza emakumeen gain uzten jarraitzen dute.
Izan ere, zaintza intentsiboa eskatzen duten uneetan sustatzen dute batez ere emakumeen etxeratzea, izan partziala, izan erabatekoa. Baina hau da kontziliaziorako politika hauen ondorioetako bat. Eta, aldiz, zerbitzu publikoak gutxi garatu dira. Europa iparraldeko zerbitzu publikoak transatlantiko bat balira, hemengoak patera lirateke: Ahal duenak salba dezala bere burua. Eta zaintzaren ardura ezin da familiena izan, ezta emakumeena ere. Denon ardura denez, gizonek ere parte hartu behar dute eta baita erakunde publikoek ere.
Horregatik, gurasotasun baimenak iraupen berekoak eta zerbitzu publiko unibertsalak, haur-eskolak barne, guztientzat, doakoak eta kalitatezkoak. Transatlantiko bat behar dugu ez itotzeko.
Norabide horretan kokatzen dugu gure proposamena: Pertsonen zaintza eta ongizatea lehentasun eta gizon eta emakumeen arteko parekidetasuna oinarri. Islandia gure iparra.