EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2015-12-03):
Egun on guztioi.
EH Bilduk, Euskal Herria Bilduk aurkeztutako osoko zuzenketaren aurrean, ni neronek izan ditut lau iturri behintzat bertara iritsi, murgildu argudiotan eta arrazoietan eta gure iritzia emateko.
Lau iturri horiek izan dira: lehenengoa, prentsaurrekoa iragarri zenutenean osoko zuzenketa aurkeztuko zenutela. Bigarrengoa izan da osoko zuzenketa bera, idatziz aurkeztutakoa. Hirugarrena esango nuke, gaurko jarduna, zuzenekoa, gehien balio duena. Eta badago beste laugarren bat, eta da epe berdinean taldeak aurkeztu dituen zatikako zuzenketak.
Guzti horrek ematen du nolabaiteko ikuspegi orokor bat eta lehenengoari eutsiz, prentsaurrekoan esandakoak eta gainontzekoak, gaur ere aipatu duzu, lidergo politikoari uko egiten diola Gobernu honek, Aurrekontu ahulak, grisak, anbiziorik gabeak direla, kudeaketa motela adierazten duela, murrizketak egonkortu eta betikotzea suposatzen duela. Eta gero, zergen azterketa bat ere aipatu duzu eta gero, lurraldeen egoera alderatu.
Testuan azaltzen da, zuzenketan, enpresari handi, boteretsuen, dirudunen, jauntxoen aldeko zerga politika kudeatzen dugula. Austeritate politika, menpekotasuna, ahuldadea, suspertze ekonomiko soziala, esku pribatu, merkatuen esku utzi dugula. Beno, hori da diagnostikoa. Zuen aldetik egiten duzuen diagnostikoa. Gero joaten gara bai filosofiaz aztertzera, osoko emendakin batek helduleku politikoa du, eta gero zatikako zuzenketak ikusten ditugu.
Alternatiba guztiak aztertu egin behar dira, orain baino lehenago ere esan dugu, eta Legebiltzar honetan ez da Legealdi honetan lehenengo debatea Aurrekontuen inguruan, baino Eusko Jaurlaritzak herri honetan, herritarren eskutik jasotzen diren diru-sarreren % 70 kudeatzen du.
Gainentzakoak hiru aldundiak eta udalak % 30 hori, guztira 15.600 miloi, mila miloi dira, diru asko da. Lidergo bat markatzea izugarri inportantea da eta nik uste dut Jaurlaritza honen meriturik handiena izan dela eta dela, erakunde instituzio guztiak lerrokatu egin dituela helburu hauen bila. Hori inportantea de herri txiki batentzat. Azkenean gure baliabideak ez dira mugagabeak, errekurtsoak finitoak dira, ez dira infinitoak, eta helburu nagusi bat zuen atzean lanean jartzea instituzio guztiak inportantea da, eta hori Jaurlaritza honek lortu du orain bi urte, orain hiru urte eta orain urte bete ere bai. Eta egoera politikoa berdintsua izan zitekeen baina tokian tokiko diputatu nagusiek edo alkateek ez ziren gaur daudenak, orduan ere lortu zen edo lortu ziren akordio batzuk.
Jakina, esaten genuen Aurrekontuak onartzea inportante zela instituzio guztientzat, negoziazio prozesu bat gauzatu ondoren, noski, ez musu-truk, baina Jaurlaritzak hori lortu zuen eta oraingo honetan ere lortzen du.
Ze helburu nagusi azaldu ditu gaur berriro ere lehendakariak? Batetik, krisi ekonomiko honetatik irten ahal izateko apustu garbia, estrategikoa, ekonomia suspertzeko jaurlera ekonomiko hori suspertzeko eta aldi berean enplegua sortzen hasteko. Eta aldi berean gizarteak ezinbesteko eta beharrezko dituen zerbitzu publiko guzti horiek mantentzea, duintasunez, Hezkuntza, Osasuna eta, nola ez, Gizarte Babesa eskaintzen dien politika guztiak.
Geure PIB edo Barne Produktu Gordina, hau da, gizarte honek bere osotasunean sortzeko duen gaitasuna urte betean, ia 65.000 milioiko PIB daukagu, ba Aurrekontuetan Jaurlaritzak gehi aldundiak eta udalek, ia horren laurdena kudeatzen dugu, eta politika egiteak esan nahi dut, bestea beste, instituzioak ezin dugula gizartea ordezkatu beraien duten aktibitate hori zurrupatuz, baizik gizartea lagundu, suspertu eta instituzioak jokatu behar duten paper hori, nire ustez, bete betean hori egiten asmatzen duela Gobernuak.
Nik ere ez ditut datu gehiago aipatuko, baina hori baldin bada gure PIBa, badakigu per kapita horrek zenbat suposatzen du biztanleko, eta ia 29.000-30.000 euro bitarte horretan, batekoz beste Europak duen portzentaje horietatik, 22 puntu goitik gaude. Nafarroak 16 puntu gorago dago.
Geure ekonomiaren tamaina kontutan edukita eta gure gizartea ezagututa eta beraien eskutik, liderazgo hori zuen osoko zuzenketa horretan ikusten ez duzuen liderazgo hori benetakoa da, benetakoa da, azkenean gizarteak jartzen duelako lerro nagusi horien atzetik, ez aginduta, baizik konbentzimenduz.
Beraz, justizia sozialaren eskutik eta...
...Aginduta baizik komentzimenduz. Beraz, justizi sozialaren eskutik eta herriaren nahiak uztartuz, osasuna, hezkuntza, gizarte babesa, bermatuta ekonomiaren garapena eta enplegua sortzea izan da eta da helburu nagusia.
Eta hemen aipamen berezi bat egin nahi nuke gizartearen inguruan, gizartearen inguruan eta ez jendartearen inguruan. Herritarrak inplikatuak daudela prozesu guzti honetan eta hori aipatu egin behar da, zergatik hemen Aurrekontuak onartzera goaz, baino badakigu Aurrekontu hauek azkenean gizartera bueltatu behar direla, zerbitzuak eskaintzen, arazoak konpontzeko tresnak gizarteratzen.
Eta hor bai aipatu behar dugula herritarren ekarpena eta solidaritza izugarria dela. Euskal herritarrek azaltzen duten instituzioekiko konpromisoa izugarria dela. Eta herritarrek ze nolako konpromiso halako herria eta halako nazioa ere bai. Eta nik uste dut hor badagoela uztarketa bat ukaezina, instituzioen eta herritarren artekoa.
Joan gaitezen, nahi baldin baduzu, gai praktikoetara, zergatik zure diskurtsoa entzun ondoren, ez dut esango apokalipsia baina gauzak oso itsusi jarri ditugu eta gauzak benetan gaizki daude arlo batzuetan, baina nik ez dut uste perspektiba galde behar dugunik. Eta horrelako diskurtsoa, horrelako teorizazioa, gero ikusten dudanean zertan aplikatzen den aurrekontuetan, ba halako diferentzi nabarmen bat aurkitzen dut.
Ezin ditut biak josi, ez da koherentea, zergatik serio hitz egiten baldin badugu, eta gauza bakoitzari bere izenez deitu, eta kontzeptualki zer diren aztertuta eta argituta, adibidez Abiadura Handiko Trena eta gainontzekoak, gauzak txukun egin nahi baldin badituzue, zuek eta zuzenketa konkretu horiek aipatuta, Jaurlaritzak aurkeztu duen aurrekontu proiektuari egiten diozue 0,3ko aldaketa, 0,3koa. Esaten zenuten, Sozialistekin ez dakit ze akordio merke egin dugula 0,32an. Ba zuek proposatu dituzuen zuzenketak, zatikako zuzenketak, serio baldin bagabiltza suposatzen dute 0,3.
Zeren, bueno erreza da esatea, 350 milioi Abiadura Handiko Trenekoak bueno erabiliko ditugu ez dakit zein politiketarako, baina hau ez da serioa. 350 edo denak direla dianak dira trena egiteko, edo trenbidea, barkatu. Zuk ez daukazu kenketarik egiterik, Kupoaren kenketarik egiterik. Ez, ez, gizarte politiketarako, ez, ez, trena egiteko baldin bada, hor egingo duzu kenketa. Ez da serioa.
Bueno mejoratzen zoazte, zergatik aurreko baten Kutxabankek 600 milioiko zera prestamua edo diru laguntza eskaini behar zien presupuestoei. Bueno, baino seriotasun bide horretan, non daude diru iturriak? Zuek zuzenketa hauetan jartzen dituzue behar batzuk eta esaten dituzue kenketak egingo ditugu eta zein departamentutan. 20 milioi Seguritatetik eta beste 13,2 99 sekziotik. Horiek dira diru sarrerak. Eta diru sarrerak ez baldin badituzu bermatzen, nola bideratuko duzu gastua?
Beraz, aurrekontu hauek hain txar txarrak ere ez dira, zergatik EH bildu proposatzen duen aldaketa da 0,3koa. Joan gaitezke partidetara, baina errealitatea hori da. 395 milioitik, badakigu zein presupuesto daukagun, benetan 0,30ekoa. Demagogiarik egiten ez baldin bada, hori da bene-benetan eta zuzen zuzenean Bilduk aurkeztu duen zuzenketa.
Austeritate politika, muturreko obedientzia. Beno, zuk ere aipatu duzu daukazuna gastatu dezakezula. Daukazuna gastatu dezakezu. Kreditua eskatzen baldin baduzu, edozein familietan bezala, erantzuteko gai izan behar zara. Beraz, badakigu zer den defizita: Diru-sarreren eta gastuen arteko aldea.
Zorra hartzea edo egitea, aipatu duzu ere, zorroztasuna, zenbaiteraino, batzuk eta besteek kontzeptu diferenteak ditugun. Ni ez noa orain hemen ariketa bat egitera 2012, 2013 eta 2014an Gipuzkoako Aldundian aurrekontuak aurkezteko garaian motibazioan zer esaten zuen Diputaziok aipatzera. Nik bezain ondo dakizu, nik bezain ondo. Azkenean bai zorra eta defizita zorroztasun handiz aplikatu izan duzuela zuek ere. Eta Europatik eta Espainiako Gobernutik zetozen aginduak ere bete izan dituzuela, ez Diputazioan bakarrik, baizik eta udal guztietan.
Beraz, austeritate politikaz dena dakigu, zer dagoen jokoan, eta zein izan diren eta zein diren benetan baliabideak. Ezin duzula gastatu ez daukazuna, zorpetu zorpetzeko aukera badago, baina puntualki zorpetzen baldin bazara gastu korrontea aurrera ateratzeko, puntualki izan beharko du. Zorpetu zintezke inbertitzeko, baina muga batzuk daude. Eta muga horien barruan jokatu izan du Jaurlaritzak honek aurreko legealdietan eta baita oraingo honetan ere.
Esaten zenuen zerga politika eta fiskalitatean, datuak datu, Gipuzkoak beste tamaina bat eta beste erantzun bat eskaini izan duela. Beno, salbuespen bat dago. Indarrean zeuden eta ondorioz diru-sarrerak gehitu izan badira, izan da politika fiskal hori hitzartuta egon delako, ez zeuen botoarekin, baizik eta hasiera batean Euzko Alderdi Jeltzaleak, Sozialistak eta gero Alderdi Popularra sartu zelako, zeuek puntualki Gipuzkoan fase batetan eta bai zerga bat antolatzeko eta erabakitzeko garaian, hain zuzen ere, Fortuna Eta Ondasun Handien Zerga.
Eta hain joko handia eman dizue demagogiarako kontu honek, joko izugarria, hain zuzen ere, Gipuzkoan batezko beste diru-sarrerak 4.100 milioiko baldin badira, 66 milioitaz ari gara, ez gehiago ingresatu direla, baizik eta hori izan da kopurua, eta momentu honetan, aldaketa egin ondoren, eta aurreko batean proiekzioak egin zituzten bertan Gipuzkoan ere, askozaz inpuesto justuago baten eskutik diferentzia agian izan daiteke 60.000 eurokoa.
Ikusiko dugu datuek zer ematen duten. Baina begiratu zein joko demagogikoa ematen dizuen 66 milioik, 4.100 milioiren barruan. Eta indarrean zegoen fiskalitatea izan zen, saiakera ezberdinak egin ondoren, Euzko Alderdi Jeltzaleak eta Alderdi Sozialistak lehenengo fase batean hitzartu genuenaren eskutik. Hori izan da, gure errealitatea da.
Esaten da apustu estrategiko horiek egiten diren ala ez. Hau da, jarduera ekonomikoaren suspertze bideak bermatzeko eta egiten dira. Aurreko debatean ere azaldu dira datuak. Ez ditut berriro ere aipatuko, baina enpleguan ere bai, 276 milioi; eta baita ere pymeak eta mikropymeak ere abalatzeko eta berma horiek eskaintzeko, 1.860; ekonomia suspertzen lagundu nahi dugula eta, aipatzen dugu industria, baita ere beste sektoreak, noski, baina nagusiki industria. Eta oraindik ikusten dugu Bilduren eskutik oso konpromiso ahula industriarekin.
Badaukazue halako muga bat industria nonbait da aberastasunaren sinonimo. Eta aberastasunaren atzean daude pertsona jakin batzuk, eta industrialak aberatsak baldin badira, zuen hitz aurrean azaltze duzue. Zergen azterketa egin ondoren, azkenean enpresari handi, boteretsuen, dirudunen, jauntxoen aldeko politika egiten dugu. Ba enpresak behar-beharrezkoak dira herri honetan.
Enpresariak eta langileek, gizon eta emakumeek. Zergatik azkenean, lehen aipatutako Barne Produktu Gordin hori, 65 mila milioiko Barne Produktu Gordin hori sortzeko ez dago beste biderik, ez dago beste biderik. Eta banatu ahal izateko lehengo sortu egin behar da. Ikerkuntza, garapena, berrikuntza, internalizazioa... aipatu da aurreko debatean ere. Baina gehitu egiten da. Ez dela nahi genukeena ? Ez dela sailburuak nahiko lukeena ? Seguru ezetz. Baina 13,7 milioi gehiago dira.
Eta etxebizitzaren arloan, zuk aipatu dituzun datuak. Garbi dago hasierako partida bat egon da, partida hori zabalduta dagoela. Eta ezin da ukatu ere etxebizitzaren inguruan badaudela beste programa batzuk bete-betean sartzen direnak, AESak ere bai. Azkenean, AESaren % 60 etxebizitzetara zuzenduta doa. Edo etxebizitzaren osagarri bezala ezagutzen den laguntza ere bai. Eta hor ere beste 83 milioi daude.
Eta guzti honekin nik aipatu nahi dudana eta amaitzeko da, Jaurlaritzak egiten duen planteamendua, errealista izateaz aparte, badela ere ausarta, zergatik badaki urtean zehar arazoak ere izango direla, noski, baino lehentasunak markatuta dituela. Eta lehentasunak ez dira markatzen momentu batean, astebete edo urtebetean mantentzeko, baizik eta legealdi osoan mantentzeko. Eta estrategia horrek, lidergo horrek suposatzen diona herriari nik uste aipatzeko kontua dela.
Nik ez dakit EH Bilduk zergatik ez dituen zuzen zuzenean zatikako zuzenketak aurkeztu, zergatik ez dago erlaziorik, ez dago ekibalentziarik. Osoko emendakin bat politiko aurkeztu, ba beno, paperak dena agoantatzen du. Baina gero joaten zara zatikako zuzenketetara eta 0,3an geratzen zara.
Orduan, hori baldin bada zuen estrategiaren jomuga, konkrezioa eta aplikazioa, nik uste dut Legebiltzar honek gaur zuen osoko zuzenketa atzera botako duela, beste zuzenketa bezalaxe.
Baina Aurrekontuaren erradiografia egin ondoren eta azterketa egin ondoren, garbi dago Euskal Herria Bilduk ez duela behintzat motiborik zuzenketan azaldu osoko zuzenketa bat aurkezteko.