ETXEBERRIA IRADI (EH Bildu, 2013-02-14):
Arratsalde on guztioi.
Eskuartean daukagun gaia ESEP Euskera Sustatzeko Ekintza Plana eta hasteko komeni da gauza batzuk argitzea, oso ebidenteak eman badezakete ere.
Zertarako diseinatzen dira ESEP bezalako planak? Ba berez, euskara normalizatzeko. Pixkanaka euskara gaztelaniaren parean jartzeko. Eta zergatik? Ba euskara hizkuntza gutxiagotua delako, hizkuntza minorizatua delako.
Euskara eta gaztelania ez daude pareko egoeran. Ez daude berdintasun egoeran. Desoreka egoera hori orekatu nahi badugu politika desorekatzaileak egin behar ditugu.
Ustez, politika neutroak egiten baitugu aldiz, desoreka egoera hori mantendu eta elikatu egingo dugu. Bi hizkuntzak minorizatua eta maiorizatua berdin tratatzea ez da orekatzailea.
Horregatik egin behar dituzte erakunde publikoek euskara sustatzeko planak. Horretarako erabil daitezkeen legeak eta arauak eta horregatik bideratu behar dira baliabide publikoak euskara sustatzeko plan horietara. Hortaz onartzen dugu euskara hizkuntza minorizatua dela, normalizatuko bada politika proaktiboak behar dituela eta erakunde publikoek normalizazioa sustatu behar dutela horretarako dituzten tresnak erabiliz. Arauak, plangintzak eta baliabideak. Hori da abiapuntua.
...sustatu behar dutela horretarako dituzten tresnak erabiliz, arauak, plangintzak eta baliabideak. Hori da abiapuntua.
Hemen benetako arazoa da euskaldunok ezin dugula euskaraz bizi, eta hizkuntza politikaren zeregina da hizkuntza eskubideak bermatzea. Orain arteko hizkuntza politikarekin jarraituta ordea euskara ez da normalizatuko, intentsitate gutxiko politikak egin direlako eta oztopoak bultzadak baino handiagoak direlako.
Herritar gehienek ez dakite euskaraz oraindik. Eta erdal elebakartasunaren aldeko diskurtsoa zabaltzen ari da gure artean. Politika ausarten garaia da, hizkuntza politika berria behar dugu, anbiziosoa. Euskalgintza eta soziolinguistikako adituak bat datoz diagnosian, egungo baldintzetan euskarak goia jo du.
Horrenbestez, garai batean lau haizeetara zabaldutako leloa: "pixka bat es mucho", gaur egun pixka bat gutxiegi da, ez da nahikoa. Eta zergatik diogu hizkuntza politika berri bat behar dela? Orain artekoarekin jarraituta euskara ez dela normalizatuko.
Errepasa ditzagun datuak: Bat, D ereduan ari dira Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako ikasleen ia bi heren. Ala ere D ereduko ikasleen laurdenak euskara maila kaxkarra dute, B ereduko ia erdiek ere bai, eta A ereduko % 86ak.
Bi, lanbide heziketan eta unibertsitatean urrats berririk ez da egin aspaldian. Hiru, euskaltegiek ikasleak galdu dituzte azken hamarraldian. Lau, enpresen % 1 inguru soilik dituzte euskara planak.
Bost, administrazioko arlo batzuk euskalduntzeko prozesuak motelduta daude. Sei, euskarazko hedabide gehienak kinka larrian. Zazpi, duela hamar urtetik hona euskararen kale erabilera geldiune batean dago, trabatuta dago. 2001eko erabilera 2011koaren berdina izan da: % 13.
Datuon argitan euskalgintzan kezka partekatua da. Estrategia batzuk agortzen ari dira, eta euskararen normalizazioa bide gurutze batera iritsi da.
Garai interesgarrian gaude euskararen normalizazioan lanean aritu diren eragileen artean zabaltzen ari da hausnarketa partekatu bat egiteko beharra, gogoeta sakon eta zintzoaren beharra.
Oraintxe da momentua datozen hamarraldietara begirako estrategiak zehazteko eta testuinguru horretan ulertu behar dugu Eusko Jaurlaritzaren ekintza Plan hau, ESEP, datorren hamar urtetarako bide orria izan nahi duena.
Horregatik uste dugu datozen urteetarako bide orriak behar bezala lantzeak egundoko garrantzia duela. Garrantzitsuegia dela, arinegi lantzeko. Hausnarketa sakon, zintzo eta partekatu egiteko gonbitea egiten diogu Gobernuari.
Beharrezkoa da eta gu prest gaude horretarako. Euskara sustatzeko planari bi hutsune nagusi ikusten dizkiogu: Batetik, hutsune bat da prozedurarekin plana bera egiteko diseinuarekin lotutakoa eta bestea da edukiei dagokiona.
Edukietatik hasiko naiz. Alderdi positiboak onartzen dizkiogu, baditu alderdi positiboak, baina egiturazko hutsuneak ditu. Normalizazio prozesu egoki batek lau zutabe ditu: Bat, korpus juridikoa, lege markoa, arauak. Bi, plangintza. Hiru, baliabideak. Eta lau, herri gogoa.
ESEP-en aurreneko hirurak nabarmen azpigaratuta daude, bereziki korpus juridikoari dagokiona. Eta ez da ESEP-en kontua bakarrik, orain arteko hizkuntza politikoaren ezaugarri nagusietako bat izan da arauaren bidea erabili nahi ez izana: sustapena, borondatea, eta laguntzari ardatza.
Araua erabili ezean ordea ez dugu aukerarik izango euskara normalizatzeko. Beste gauza batzuen artean Espainiako eta Frantziako Estatuek zorrozki arautzen dutelako haien hizkuntzaren alde.
Normalizazio prozesu egoki baten bigarren ardatza plangintza da. Eta ESEP-en helburu eta epe zehatzak falta dira. Xabier Mendiguren bereziak duen hitzak berreskuratuz esaten du: "egite hutsak ez gaitu helburura gerturatzen, ez da lan egiten epe zehatzekin. Beti esaten dugu ari gara, beti gaude atzo baino hobeto, baino ez dakigu noiz iritsiko garen helmugara".
Esandakoa, helburu eta epe zehatzak falta dira. Noizko aurrikusten dugu gure hizkuntza politikarekin herritar guztiek euskaraz jakitea? Noiz lan egingo du administrazioak euskaraz? Noiz aurrikusten da EAE-ko enpresen laurdenak euskalduntze planak izatea? Noizko Osakidetzako pediatria zerbitzua euskaraz?
Eta normalizazio prozesu egoki baten hirugarren ardatza baliabideak dira, euskara normalizatzeko baliabideak erabili behar dira, orain arte horiek kasu gehienetan ez dira nahikoak izan eta ez dira ondo inbertitu.
Adibide bat jartze arren. Oraindik kontratatzen dira euskara ezagutzen ez duten pertsonak eta gero dirutza gastatzen da pertsona horiek euskalduntzeko.
Uste dugu oro har, ESEP-ek indarra jartzen duela erabileran, laguntzan, euskaldunen konpromezuan, sedukzioan eta herri gogoa sustatzea, motibazioa eta jarrera lantzea garrantzitsua da (horretan ados gaude( baina horretaz gain hizkuntza bat normalizatuko bada beste hiru ardatzak ere baliatu behar dira: lege markoa, plangintzak eta baliabideak.
Laburbilduz, ESEP-ek orain arteko hizkuntza politikaren huts egite berberak errepikatu egiten ditu, orain arte egindakok hizkuntza politikaren jarraipena proposatzen du, eta nolabait da gaur eguneko geldiunea luzatzeko estrategia jarraitzen sakontzea.
Bestetik edukiak eduki, lehen aipatu dut ESEP-ek bi hutsune nagusi zituela eta horietako bat ekintza plana berak diseinatzeko prozesuari zegokiola.
Eta besteak beste ESEP diseinatu zen garaian lurralde honetako indar politiko garrantzitsu bat, Ezker Abertzalea, erakunde publikoetatik kanporatuta zegoen. Ezin izan zuen ESEP-en diseinuan parte hartu.
ESEP hanka motz jaio da, eta hemen gauden guztiok hizkuntza politika adostua egiteari hainbesteko garrantzia aitortzen diogunez, zer gutxiago Ezker Abertzaleari ere prozesu horretan parte hartzeko aukera irekitzea baino. Datozen hamar urteetako bide orria da. Ez gaitzala presak, arinkeriak edo alderdikeriak gauzak ala moduz egitera eraman.
Gu prest gaude euskara normalizatzeko balioko duen ekintza plan anbizioso bat diseinatzeko eragileekin, eremu ezberdinetako erakunde publikoekin eta Eusko Jaurlaritzarekin batera.
EAJ eskua luzatzen dizugu euskararen berreskurapenean benetako aurre pausuak egiteko.
Eta bukatzeko, ESEP-en oinarria den Euskara 21 Txostenak jasotzen duen esaldi bat ekarriko dut hona eta esaten du: "onartu beharra dugu gure gizarte hau ez dela benetan elebiduna izango beste 25 urtean". Hori dio Euskera 21-ek.
Berriz esango dut: "onartu behar dugu gure gizarte hau ez dela benetan elebiduna izango beste 25 urtean".
Eztabaida dezakegu ados gauden edo ez, posible den edo ez, baina ez da serioa hizkuntza politikaren inguruko hausnarketa batean lortuko ez duguna definitzea. Definitu beharko litzateke zer lor dezakegun datozen 25 urteetan, hitz egin dezagun beraz horretaz. Defini dezagun helburua.
Eskerrik asko.