OTERO GABIRONDO (EH Bildu, 2017-02-16):
Arratsalde on  guztioi.
Pobrezia energetikoaren eztabaida pasa berria da areto honetatik. Gaurko elektrizitatearen prezioak daude jomugan eta  erlazioa dute noski. Eta elektrizitatearen prezioan ematen ari dena, norbera pobrea izan edo ez, guztion eskuetatik gutxi batzuen eskuetara aberastasun trasbase bat da bidean tranpa asko eginez.
Ezer baino lehen banatu dezagun faktura bi zatitan. Alde batetik, kontsumitzen dugun elektrizitatea, % 40ra iristen ez dena, eta gero kostu  finkoak, peajeak eta abar, % 60tik gorakoak.
Bi hauen batura da gure  faktura. Alderatuta, Europan ordaintzen  denaren bataz bestekoa baino % 23 garestiagoa da. Erosteko ahalmenari begiratzen badiogu, ordea, % 35 garestiagoa, Europako garestienetarikoa.
Datu hauek izugarriak dira. Baina are izugarriagoak kontutan hartzen badugu azken hamar urteetan faktura % 110a igo dela. IPCa % 16 igo den bitartean eta errentak igo ez diren bitartean. Eta hemen (...) ez dago oasirik. Hemen fakturak Murtzian edo Albazeten duen kolore berdina du, hori bai, hemen Iberdrolaren zigiluarekin etortzen zaigu.
Arazoa, beraz, ez da bakarrik elektrizitatearen igoera puntual batek eragiten duen haserrea. Arazoa egiturazkoa da. Eta egiturazkoa  den neurrian, energia plangintzari erreparatu beharrean gaude, plangintza falta edo iruzur sistematikoari begira. Beraz, begi bat hemen izan behar dugu beti datu garrantzitsuak baitaude.
Y  los primeros datos llamativos están en la propia planificación energética o en su falta. El ejemplo 110.000 megavatios en todo el Estados instalados, casi el doble de la que existía en el año 2000, y supone muchísimo más de la potencia que se necesita.
El Estado Español está en el top ten  - en el top cinco diría -  de potencia eléctrica instalada por cabeza pero el consumo por cabeza no se encuentra ni entre los 30 primeros. Las inversiones que se han hecho son, además de astronómicas, sobredimensionadas y casi siempre innecesarias, acumulando capacidad en lugar de sustituir.
Se han hecho sobre unas expectativas alucinadas al abrigo de la burbuja especulativa de los años 2000 y sobre todo en un sistema de mercado o más bien de mercado condicionado o de mercado amañado. Y ahora la fiesta hay que pagarla y la fiesta no es cualquier cosa. Son más de 70.000 millones de euros de inversión. Son más de 25.000 megavatios de ciclo combinados de gas construidos en 10 años. Y se paga por decisiones políticas a través de la tarifa de la luz y no habría por qué. Se paga a escote porque los beneficios de las grandes eléctricas son intocables.
Eta guzti hau ahaztu gabe aurrekoan esandakoa: 10.000 milioi  euro (...) nuklearra, 7.000 milioi euro sistema lehiakor batera pasatzeko kostuetan, 12.000 milioi zentral termikoei ahalmen ordainketetan edo pagos por capacidad kontzeptuan, 2.700 pagos por interruptibilidad, 14.000 milioi euro jada pagatuak defizit elektrikoan eta oraindik 25.000 milioi zain. Eta guzti hau auditoriarik egin gabe, enpresen kostuak Gobernuek onartuta.
Aurrekoan esan nuen bezala, enpresa energetiko erraldoiekiko duzuen morrontzaren erruz ordaintzen ari gara guztiok eta ate birakariaz berriro...
...onartuta.
Aurrekoan esan nuen bezala, enpresa energetiko erraldoiekiko duzuen morrontzaren erruz ari gara ordaintzen guztiok eta ate birakariez berriro hitz egin genezake, baina ez dut denborarik.
Fakturaren argindar kontsumoari begiratzen badiogu, hau da, beste % ia 40 horri, hemen ere tranpak nagusi dira. Arrazoiak azaltzerakoan, Gobernuak duela gutxi, Nadal ministroak zioen urtegietako ur eskasia dagoela, beraz, hidroelektrikoak ezin dira guztiz sartu, haize gutxi, beraz, haize errotak ezin sartu, Frantziako nuklearren arazoa, beraz, energiaren parte bat bidali behar hara. Hotza, eskaria handitzen duena, eta ikatza eta gasaren prezioen gorakada. Kontestu testuinguru nazioarteko batean.
Hor daudela gakoak dio. Klaro, gaur egungo elektrizitate sistema ontzak ematen badugu, noski, hor daude gakoak, baina honaino iristeko bidea zein izan den ez du azaltzen Gobernuak.
Benetako arrazoiaz ez du hitz egiten Gobernuak. Eta elektrizitatearen prezioaren gorakadaren arrazoi nagusia da, oinarrizko baliabide bat izan ordez, zerbitzu publiko bat izan ordez, espekulazioaren menpeko merkatu basatian oinarritua dagoela energiaren alorra. Eta enpresa gutxien esku, gainera, benetako lehiakortasunik gabeko merkatu batean.
Hau oso argi utzi zuen Aznarrek 1997an, Ley 54/97, del Sector Eléctrico, exposición de motivos. "No se considera necesario que el Estado se reserve para sí el ejercicio de ninguna de las actividades que integran el suministro eléctrico, así se abandona la noción de servicio público". Repito, así se abandona la noción de servicio público.
Harez geroztik, joko zelaia guztiz trukatua dago. Horregatik, eskaria handia denean, merkatu librearen mekanismoak sartzen dituzte enpresa handiek, bere posizio oligopolioaz baliatuz, eta gainera tranpak eginez, argi ikusi zen 2013. urtean eta argi ikusten ari gara negu honetan. 2013. urtean, Iberdrolak urtegien manibelekin eta ziklo konbinatuekin, bien artean egindako jokaldi batekin, guztion fakturan 105 milioi euroko gainkostuan eragin zituen.
Hau ez dut nik esaten, nik esaten nuen merkatuaren Lehiakortasunaren Batzorde nazionalak, eta isuna jarri zion. Zenbatekoa izan ez zen isun hori? 25 milioi eurokoa, 105 milioiko gain kostuak eragin ondoren.
Oraingoan, dirudienez, "presuntamente", gasaren erreserbarekin dator iruzurra. Ikusiko dugu laster. Kontutan izan 400 milioi euro ordaintzen zaiela urtean zentral termikoei behar direnean hor egoteko. Baina hor zeuden behar zenean? Ez, ez zeuden hor. Gasaren falta izan zuten. Baina zer gertatzen zen, orduan, gasaren operadore nagusiekin? Eta zeintzuk dira gasaren operadore nagusiak? Beraiek.
Zer ari ziren egiten? Gasa behar zenean, esportatzen. Berresportatzen erositakoa, Asia partean garestiago ordaintzen dutelako gasa. Eta gasaren merkatua suposatzen da horretarako liberalizatu zela, prezioak jaisteko.
Hemen, Jeltzaleak ere atzetik ibili ziren, Bilbao Gas Hubarekin eta gero Iberian Gas Hubaren asuntoarekin. Azkenean, Mibgas da merkatua. Eta merkatu horretatik, gasaren % 5a bakarrik pasatzen da eta eskasia dagoenean, hain gas gutxi pasatzen denez, ba orduan prezioak pum!, igo egiten da. Prezioa, bitik baino gehiago biderkatu zen. Gaur begiratu dut prezioa, 20 euro megabatioko, behar handiena zegoen momentuan, 42 euro megabatioko pagatzen aritu ziren.
Horretarako liberalizazioa? Euskadi gasista da, esaten duzue, Urkullu jaunak askotan esaten du. Kontuz gasarekin, garesti dabil eta.
Honi, gainera, sistema marginalistaren txantxa gehitu behar zaio. Zeren prezioa sartzen da, energia garestienak sartzen du prezioa beste guztientzat, eta denon artean azpiegiturak ordaindu eta gero, hidroelektriko handiak eta nuklearrak dirutzat poltsikoratzen dituzte.
Azken finean, prezioak kapitulu bortitz hauek izango ditu maiz, eredu osoa kolokan jartzen ez den bitartean. Tarifazioa norbanakoen aberastasunean oinarritua ez dagoen bitartean, Iberdrola eta bere lagunei eskua sartzen ez bitartean, auditoria bat egiten ez den bitartean, eta abar, eta abar.
Horregatik gaur Elkarrekin Podemosekin premiazko neurri batzuk proposatzen ditugu, baina haratago goaz. Burujabetzarako bidean pausuak eman behar dira, guk horrela uste dugu eta argi dago energiarena ezinbesteko pausua bat dela, hemen Arantxa Tapiarekin ados gaude eskuduntzarik garrantzitsuenetarikoa energiarena dela esaten duenean, gero kudeaketa ereduan, beno, eztabaida izango litzateke.
Baina argi daukagu ez garela burujabe izango energia burujabetasunik gabe, eta bide hori jorratzea gero eta premiazkoagoa dela. Beraz, laburbilduz, eredu burujabea, publikoa, progresiboa, deszentralizatua, eta bidean, transizioan enpresa erraldoiei kontrola eta mugak.
Eta amaitzeko, esaldi batekin bukatuko dut, gaur ere, pankartarekin etorri nahi nuen, así que. Hoy también vengo con pancarta, señora Rojo, o con eslogan, proviene del Movimento dos Atingidos por Barragens o Movimiento de los Afectados por las Grandes Empresas de Brasil, que es una gente increíble, son comunidades rurales e indígenas desplazadas de sus tierras, que hacen lo que pueden ante las grandes eléctricas, como Iberdrola, ellos y ellas me enseñaron y me parece que podemos adoptarlo e incluso compartir el eslogan, a ver qué le parece, es muy corto y dice así: "Água e energia não são mercadorias". Creo que no necesita traducción.
Eskerrik asko.