URKOLA IRIARTE (EAJ, 2014-03-06):
Legebiltzarreko mahaiburu andrea, legebiltzarkideok, arratsalde on.
Gaurkoan ere, berriro, Fagor Elektrogailuen auziaren harira sortu diren egoera ezberdin ugarietako bat dugu esku artean.
Affair honi osatzen duten ertz ezberdinak pertsona edo talde bakoitzari eragiten dizkieten arazoak ikuspegi, ikuspuntu, abiapuntu eta helmuga ezberdinak dituzten kontuak eta aldi berean, kontestu konkretu batean, joko zelai konkretu batetan eta joko arau konkretu eta bateratu batzuekin marraztu behar diren egoera ugariak dira.
Menpeko ekarpenak dituztenak, dirua zor zaielako beraien negozioak mantentzeko arazoak izan ditzaketen hornitzaileak, Fagor Elektrogailutako dependentzia nabarmena zuten beste kooperatiba eta enpresek bizi duten egoera, bazkideen birkokapenak, bazkide ez diren langileen egoera, Lagun Aroko kide izan edo Segurtasun Sozialeko egokitutako langile izan dauden aldeak.
Birkokapenek direla eta beraien lanpostuak kolokan ikusten dituzten aldi baterako langileak, birkokapenak eman diren kooperatibetako lehiakortasunak izan ditzaken eragin eta kezkak, bideragarritasun plan ezberdinak, laguntza publikoak, ogasunarekiko zorrak.
Azken urteetan beste kooperatibak eginiko ekarpenak kooperatiba hauetan sortu dituzten edo sor ditzaketen egoeraren ondorioak, eta zerrenda honi erantsi dakizkion abar luze eta luze bat.
Ziurrenik ertza hauetako gehienak edozein enpresa hartzekodun lehiaketa batetara behartuta egotea sortzen dituenak dira. Beste batzuk, aldiz, kooperatiba batez aritzeak onerako edo txarrerako gehitzen diren situazioak dira.
Legebiltzar honetan kasu hauetako asko hizpide izan dira, bai osoko bilkuran, bai batzordetan, galdera legez besteko proposamen, interpelazio edo agerraldi modura.
Gaurkoan bazkideek egindako borondatezko ekarpenak eta prestamuen inguruan sortutako egoera ditugu mintzagai.
Bazkideak kapital sozialari legez egitera behartuta dauden aportazioez gain, bazkide langile edo jubilatuak eta bazkide kolaboratzaileak kapital sozialari borondatez eginiko ekarpenetaz ari gara.
Ekarpen hauek Batzar Orokorrak onartutako eta ezarritako baldintzetan eginiko ekarpenak dira. Bertan onartutako erretribuzio, mota beti ere interes legala baino sei puntu gehiago ez delarik, estatutuetan araututako dagoen eremuan.
Guzti honek situazio ezberdinak marrazten ditu eta kooperatiba legeak, kooperatibatako estatutuak eta batzar orokorrak ipinitako akordioan arau era kasuistika ezberdinetara bideratzen gaituzten egoerak dira, une honetan Hartzekodunen Legearen arabera kudeatuko direnak eta horren arabera konponbide juridiko ezberdinak izango dituztenak.
Gaiak, gainera, ikuspegi bikoitza izan dezake. Bata, beste egoera guztiek bezala kolektibo eta pertsona konkretuen egoeran eta bizitzengan eragina duena. Bestea, ikuspegi orokorrago batetik hartuta egoera bizi dutenen ikuspegi partikularretik harago kooperatiben araubide edo erregimen ekonomikoan eragina duena, hau da, kooperatiben finantziazioan eragina duena.
Orain arte esandakoak esanda eta agerikoa den arren, aurrera jarraitu aurretik komenigarria da zein testuingurutan, zein joko zelaietan eta zer araurekin mugitzen garen zehaztea.
Bizi dugun egoera ekonomikoan hartzekodun lehiaketara behartuta dauden enpresa kopurua behera doan arren, tamalez oraindik ere egoerak bultzatuta beraien negozioak ixtera behartuta dauden enpresa eta autonomoak asko dira. Bai inguruari begira sortzen dituen ondorioekin, baita ere autonomo edo pertsona bakoitzaren ogibide, irabazi, aurrezki eta ondaretan izan dezakeen eraginarekin, galerarekin edo gutxienez, larritasunarekin.
Fagor Elektrogailuen egoera eta bere inguruan izan daitezkeen jarrera eta bideak ere testuinguru honetan kokatu beharko genituzke, ikuspegi orokorrarekin eta konponbide saiakera orokor baina konkretuarekin.
Hizpide dugun kasuaren joko zelaia eta joko arauak ere nahi edo ez nahi, gustuko izan edo ez izan, nahiko mugatuak daude. Hartzekodun lehiaketa bateko mugen barruan mugitzen gara eta hartzekodun lehiaketa batek markatzen dituen arauak ditu joko arau.
Ñabardura edo hain ñabardura ez diren aipamen hauek gaurko kasurako eta planteatzen diren beste iniziatiba guztietarako ere baliagarriak eta kontuan hartu beharrezkoak direla agerian jarri ondoren, legezbesteko proposamena jasotzen dituen hiru puntuetara zentratuko naiz.
Hain zuzen ere, kontu honi buruz, oker ez banaiz, azaroaren 26an Fagor Elektrogailuetako borondatezko ekarpenak eta prestamoak dituzten afektatuen ordaindu plataformakoen agerraldia izan genuen Garapen Ekonomiko eta Lehiakortasun batzordean.
Gertaturatutako plataformako kideek, beraien egoeraren azalpenak eman ondoren, eskaera garbia egin zuten. Legebiltzar honetako taldeei beraien egoera kontutan izanda babesa eskatzen ziguten eta MCCri auziari konponbide bat bila zitzaiola eska geniezaiola eskatzen ziguten. Gainera azpimarratuz, batez ere, hurrengo egunetan Korporazioko kideekin zuten bilerarako nahi zutela.
Ordu hartan bertan ginen talde guztiek era batera edo bestera babes hori agertu genion, beraien eskaeraren premiak ahalbideratu edo posible egiten zuen modura. Gerora, legezbesteko proposamen hau aurkeztu zen eta gaur eztabaida gai dugu.
Aipatutako batzordean talde gehienek adierazi bezala eta han esandakoaren harira, proposamenaren bigarren puntuan MCCri eskatzen zaio kooperatibismoaren muga eta esparru barruan arazo honi konponbidea ematen saiatu dadila. Eskaera horrek barnean edo jarraian solidaritatea ere aipatzen du, eta matizazio honen inguruan ere aipamenik egingo nuke.
Eskaera egitea libre izanik, sentsazioa daukat zenbait kasutan agian nire sentsazioa besterik ez da izango, orokortasunei eskatzea, kasu honetan MCC edo Mondragon Kooperazioari, erraza egiten zaigula. Sentsazioa daukat sarritan orokortasun horri aurpegi eta begiak ez ote dizkiogun jartzen edo ez ote dizkiogun jarri nahi.
Ez ote den komenik MCC kooperatiba multzo bat besterik ez dela ulertzea. Kasu batzuetan, egoera ez hain distiratsuak bizitzen ari den kooperatibek osatutako zerbait dela ulertzea. Aldi berean, kooperatibisten esfortzuari osatutako kooperatibaz, azken finean, beraien ogibideaz gain, beraien bizitza eskaini dioten pertsonak, beraien arazo eta ikuspegia dituzten pertsonetaz ari garela ulertzea.
MCC era honetan ulertzea ez zait ahalegin hutsala iruditzen. Hutsala iruditzen ez zaidan bezala kooperatiben ezaugarri den solidaritateari erreferentzia egitea.
Iruditzen zait agian, inork gutxi garela gure eskaera luzatzen diegun kooperatibistei solidaritate lezioak emateko. Beste kasu batzuetan, aurrez gertatu den modura, Fagor Elektrogailuen kasuan ere kooperatiba ezberdinek beraien irabazietatik emaniko diru kopuru handiek hori agerian uzten dute.
Kooperatibista ugarik beraien antizipoetatik zati bat eskaini eta Fagor Elektrogailuak Kooperatiba salbatzeko eginiko ahaleginak ere hori agerian jartzen duen moduan. Zergatik ez, kasuren batean norbere kooperatiba eta ogibidea kili-kolo jartzeraino.
Beraz solidaritateari erreferentzia eginez, leziorik eman gabe, apaltasunez eta solidaritatea bere zabaltasun guztian inork baino gehiago aldarrikatu eta praktikan jarri duen MCC osatzen duten kooperatibista guztiei bide horretan jarri dezatela eskatzen diegu, elkarren artean, arazoa bizi dutenen artean eta konponbidearen zati izan daitezkeenen artean, gaur beraien aportazioa salbu dituztenen artean eta beren aurrezkiak galtzeko zorian daudenen artean.
Gaur beraien aurrezkiak galtzeko zorian daudenen artean eta har ditzaketen zenbait erabakiren ondorioz, bihar bere ekarpen edo aurrezkiak galtzeko trantzean egon daitezkeenen artean, iritsi diren egoerara iristeko historiak jarraitu duen bidea egokien ezagutzen dutenen artean, irabazien garaian galerak izan dituztenen artean eta orain larritasunean argi izpirik ikusten dutenen artean.
Ziur solidaritatea zentzu horretan ulertuz gero kasu konkretu honi eta beste askori ere bateko edo besteko erantzuna edo konponbidea topatuko diotela. Hori burutuz gero, zalantzarik gabe aurrerantz begira ere jomuga garrantzitsua izango da.
Aurrez esan bezala, agerraldian izan ziren Ordaindu plataformako kideek egindako eskaera Legebiltzar honek MCCri eskera luzatzea izan zen. Gaurkoan ordea, beste eskaerarik ere luzatzen diogu lehenengo puntuan bi erakundeei, foru aldundiei eta Gobernuari.
Eskaria bideratzen zaien erakundeei eskaera luzatzerakoan aipatzen nuen kontestu orokorra kontutan har ditzatela eskatzen zaie. Arau jokoak ezarritako mugak ere agerikoak dira arazo konkretuei erantzuna emateko ikuspegi orokorra beharrezko izango delako.
Ziur naiz, gainera, behin eta berriz adierazi eta frogatu duelako Eusko Jaurlaritza ikuspegi horrekin eta bide horretan ari dela, beraz, ezer berririk ez diogu eskatzen.
Foru Aldundiari dagokionenean ere, konstantziarik ez dudan arren, ez dut bide horretan ez denaren epairik egiteko arrazoirik ere. Ziur naiz beraien ustez bide horretan ari direla. Asmatu edo ez, erantzukizun publikorik duen edonork egingo lukeen bezala.
Lehen puntu horretaz, beraz, orain eta orain arte modura arau jokoetara egokituz, joko zelaia ezagutuz eta kontestu orokorra beti presente izanez jarri dezatela eskatzen diogu Jaurlaritza eta Aldundiari.
Amaitzen joateko, aurrez aipatzen nuen bigarren ikuspegi horrek ere kooperatiben araubide ekonomikoari kooperatiben finantziazioak ere merezi du aipamenik.
Horregatik, legezbesteko proposamenaren hirugarren puntua jasotzen duen moduan, egokia izan daiteke buru hotzarekin kasu konkretuetan zentratu gabe eta orain arteko izan dituen akats eta onurak kontutan hartuta, Kooperatiba Legearen aldaketarako Gobernua lantzen ari den lege proposamenaren aukera aprobetxatzea, eman daitezkeen gogoetak burutzeko.
Kooperatiba bateko bazkide, langile, ekintzaile eta enpresario, tamaina mugatuko inbertsoreak diren pertsonak jokoan dituzten kapitalarekiko arriskuak aztertu asmoz.
Egun legediak kooperatibentzako zehazten dituen finantziazio bideak aztertu, sakondu eta ahal den tamainan sendotuz.
Eta zergatik ez, posible den neurrian, gizarte ekonomian bere ondorio guztiekin sinesten eta parte hartu nahi duten pertsonei eta horren alde apustu egiten dutenei segurtasuna, nolabaiteko bermea edota gutxienez ekonomia mota honi bizkar ematera bultzatuko ez dituen neurri...