BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2013-05-23):
Arratsalde on. Ez dugu bazkaldu, baina arratsalde on esango dut.
Ez dugu zuzenketarik aurkeztu, eta hori azalduz hasiko nahiz, ez dagokigulako guri udalek zer egin behar duten erabakitzea.
Gehiegitan egin da udalen erabaki eskubidea zapuzteko ahalegina eta guk ez dugu horretan lagunduko. Eskumenak dituztenek hartu behar dituzte erabakiak.
Hori esanda, eztabaida ekarri denez eta gehiegikeria gehiegi entzun dugunez, uste dugu EH Bildutik badela garaia eztabaida zentratzeko.
Hondakinen inguruko eztabaidak helburu nagusien ingurukoa behar luke eta europar gomendioa jarraituz, gutxitu, berrerabili eta birziklatu lehen hiru urrats nagusi modura hartuta, lehendabizi indarra hauek lortzen jarri.
Hortaz, pentsatu beharko genuke nola sortu zabor gutxiago, ahal den guztia berrerabili eta ezin den kasuetan, birziklatu. Hortaz, helburua behar luke izan nola lortzen dugun birziklatze tasa altuena. Eta noski, horretarako hondakina bereizita jaso behar ditugu.
Eta batean zein bestean, kopuruak aldatzeko ardatza hondakinak sortzen dituenaren arduran dago, alegia, gutako bakoitzaren etxean hasten dira arazoak, baina baita irtenbidea ere.
Hortaz, bi ezaugarri horiek dituen sistemarik eraginkorrena bilatu beharko genuke eta gaur gaurkoz, "atez atekoa" da emaitzarik onenak ematen dituen sistema.
Ez dela bakarra? Noski. "Atez atekoa" ez dela soilik zintzilikarioak eta kuboak? Noski. Baina batzuk horretara mugatu nahi izan duzue eztabaida.
Gure ustez esandakoa da eztabaida eta, beraz, bakoitzari dagokion mailan, erabakiak hartzea dagokio, helburuak ondo zehaztu, helburu horiek lortzeko epeak jarri eta, noski, baita bitartekoak ere, udalei dagokie horien baitan zein sistemaren alde egiten duten erabakitzea, orain arte egin duten moduan, ahalik eta adostasunekin zabalenekin, bai, baina udalei.
Baina edonola ere, udalek legitimotasun osoa dute sistema baten edo bestearen alde egiteko. Beti ere zuek gai honetan, ez beste guztietan, defendatzen duzuen moduan, instituzioetan eta gehiengoarekin.
Izan ere, udaletan eta gainerako instituzioetan, egunero ehunka erabaki hartzen dira modu honetara. Beraz, inposizioa aipatzen duzuenean denek, zer ari zarete proposatzen? Egungo erabakiak hartzeko sistema aldatzea?. Ziur nago ezetz. Ziur nago ez dela hori proposatzen duzuena. Guk bai. Onartuko genuke horrelako proposamen bat.
Beraz, nahi duzuenean eztabaida hori ireki genezake eta erabaki esparruetan herritarren parte hartzea nola integratu adostu dezakegu. Baina modu natural eta demokratikoan, erabakiak horizontalagoak izan daitezen.
Eta hori, modu orokortuan egin beharko litzateke eta benetan horren aldeko apustua egiten dela erakusteko, norbera agintean dagoenean integratu herritarren parte hartzea, benetan aintzat hartzen zaiela erakusteko eta ez erabili konfrontazioa bilatzeko edo aurkariaren desgasterako.
Esandakoa, nahi duzuenean erabaki genezake hori. Bitartean, "atez atekoa" aukeratu duten udalen erabakia beste edozein erabaki bezain errespetagarria da, udalen gehiengoz, plenoz egiten delako.
Bide bera erabili da batzuetan "atez atekoa" aukeratzeko eta beste batzuetan bosgarren edukiontzia. Ez al dira berdin errespetatu behar bi erabakiak?
Horrekin ez dut ezkutatu nahi, jendea aurkako jarrera erakutsiz mugitu denik. Ez dut hori nik egingo. Ez naiz ni jende horren jarrera gutxietsiko duena, baina gauzak bere tokian. Onartezina da hori erabiltzea zilegi den udal erabaki baten aurka egiteko, ez da onargarria, inoiz ezer galdetu ez duzuenok, beste batzuk galdetuta ere emaitza inoiz aintzat hartu ez duzuenok edo galdetzeko eskatu eta sistematikoki ezetz esaten duzuenok.
Denok ditugu gogoan, Boroako zentralaren aurrean Zornotzan % 98a kontrako jarrera erakutsi zuela, alperrik. Pasaiako herritarrek hainbat aldiz eskatu duten birgaitzea eta kanpoko kairik ez egitea, ez zaie entzuten. 35.000 sinadura Parlamentu honek zaborretara bota zituen, aztertu ere egin gabe eta, noski, hondakin legerik ere egin gabe.
Noiz egin duzue zuek galdeketarik agintea izan duzuen instituzioetan? Inoiz ez. Hori gutxi ez eta galdetzera ausartu dena, auzipetu egin duzue. Aramaioko alkatea akaso, hala ere, herri horrek % 85ak abiadura handiko trenari ezetz esan zion. Are gehiago, Bilduk ere egin du bat, Zestoan, zezenen inguruan. Egin eta emaitza errespetatu.
Baina hortik aurrera. Errespetatuko al dituzue frackingaren inguruan egingo direnak edota goi tentsioko linea egitasmoen aurka 216 udalek erakutsitako jarrera Gabiria, Mutiloa, Zerain, Gaztelu eta Nafarroako beste bi herritan egingo dituzten galdeketen emaitzak. Onartuko al dira?
Noski, jakin badakigu ez zaizuela derrepentean herritarrekiko begirunean beharra piztu. Heldu nahi izan duzue nola edo hala zuen interesen defentsari, biderik makurrenak erabiliz, konfrontazioa bilatuz, herritarrak erabiliz, herritarrok ezezaguna den eta aldaketaren aurrean izan dezakegun beldurrari helduz. Eta hori guztia zergatik? Ba Europak babestu Madrilen Gobernuak eredutzat jotzen duena, Kataluniako kolore guztietako alderdiek babestu eta bultzatu duten atez-atekoa. Zergatik da alderdi guztientzat etsai? Ba erantzuna oso sinplea da.
Batzuk hemen zerbait esan duzue. Beraz, agerikoa. Erraustegia eta honetan dituzuen interes ekonomikoak dira, kosta ala kosta babestu beharrekoak. Hori inposatu behar da, baita udalak behartuta baldin bada ere. Nola ulertu dezakegu bestela, nola aldatu zen Markel Olanoren jarrera Diputatu Nagusi zenetik.
2007an berak esan zuen mankomunitateek erabakitzen zutena errespetatuko zuela. Errauste planta ez bazuten ontzat jotzen, errespetatu egingo zuela, eurena zelako konpetentzia. Zer aldatu da? Konpetentziak beraiena izaten jarraitzen du eta esan dute ez dutela urte luzeetako zorpetuko dituen errauste plantak ordaintzeko asmorik. Hori da aldatu dena.
Gehiengoa, Gipuzkoan parte handi bat ilegal zegoela bere aldeko zuenean, oso erraza izan zuen bere aldeko gehiengo hori osatzea eta gauzak egitea eta, beraz, adierazpen horiek egitea ere bai, baina gauzak aldatu direnean, Gipuzkoan ikuspegi guztiek ordezkaritza lortu dutenean, ba gehiengoak aldatu egin dira eta hori da ikusi nahi ez dena.
Gauzak aldatu direla ikusita, bi gehiengo ezberdin adostasun bila jarri ordez, Batzar Nagusiak eta udalak, lehenak bigarrenari zer egin behar dion esan nahian zabiltzate. Ba ez.
Zuek ere probestu dezakezue gaur hemen duzuen gehiengoa nik bihar herriko plazara, ez dakit, dantzara atera behar duela esateko, baina alperrik ari zarete. Zergatik? Ez zaizuelako zuri tokatzen esatea nik bihar plazan zer egingo ote dudan. Antzeko zerbait egiten ari zarete, edo ahaleginetan behintzat, Gipuzkoako udalen kasuan. Hori bai da inposizioa.
Kontua ez delako boto gehien nork pilatzen duen, baizik eta eskumena norena den eta testu inguru horretan onartu zen Jeltzaleen aldetik betearazi nahi duzuen 7/2008 Foru Araua, gauza asko esaten dituen Foru Araua, baina zuei bakarra interesatzen zaizue, errauste planta. Ingurumenaren aurkakoa, osasuna arriskuan jartzen duena eta bideragarria ez dena.
Baina besterik ere badio. Adibidez, Foru Aldundiak Foru Araua garatzeko behar diren xedapen guztietarako baimena duela, eta hori egin du eta ez besterik Bilduk Diputaziotik bere eskumenen baitan. Besteak beste, denborak errealitate aldatu duelako, Europak helburu berriak finkatu dituelako, legeak aldatu direlako, gaikako bilketak zorionez urratsak eman dituelako eta, garrantzitsua dena, aurrikusten zen zabor kopuruak behera egin duelako.
Eta hori da ikusi nahi ez duzuena. Errauste planta 240.000 tonatarako pentsatu zenutela. 2012an 200.000 jaso zirela, jasotakoaren % 80 birziklagarria dela eta, beraz, hori kontutan hartuta, gehi Europak esaten duena, alegia 2020ko birziklagarria den ezer ezingo dela erre, zertarako errauste planta? Gauza jakina denean 150.000 tonatik behera edozein erraustegi defizitarioa dela eta guk horren erdia ere ez genuke erreko.
Zein da orduan zuen alternatiba? Nola edo hala egin, eta nahiko zabor ez baldin badago kanpotik ekarri? Hori bai zentzugabea. Baina hori denez zuen azken helburua, negozio interesak hor dituzuenez, edozer egiteko prest zaudete, eta horrek ekarrik du ekarri duena, eztabaida sosegatu eta eraikitzailea ordez, zikina eta guztiz politizatua.
Gipuzkoan noski, zeren Bizkaian errauste planta toxikoak eta Arabako zabortegian errealitateak ez dute itxuraz urratsik eskatzen, itxuraz ezta bosgarren eduki ontzia ere. Eta eztabaida sesgatua gainera, bilketaren ingurukoa, nahiz eta jakin tratamendua ere oso eztabaidatua dela, inork ez duela errauste planta bere etxe ondoan nahi, ikusi besterik ez dago zein erantzun maila izan zuen bertan jarriko zela jakin edo esan zen aldiko Urnietan, Landarbason edo Zubietan.
Baita alderdien aldetik ere eta bestela Zaballos jauna gogoratuko da, zeren berak Lasarteko alkatea zela bozkatu zuen intzineradora egitearen kontra, Zubietan. Nik eransten diot ez Zubietan eta ez inon ez dela egin behar erraustegia, niretzat ez dudana nahi bestearentzat ere ez.
Gauza jakina da bestetik herritarren aldetik ez duela harrera ona izan hemen, lehen aipatu ditudan 35.000 sinadura horiek lekuko hor ere erraustegia aipatzen zelako. Baina gauza jakina da zuentzat ere hainbeste goraipatzen duzuen PIGRUGean ez duzuela zehazten erraustegiak sortuko lituzkeen 80.000 tona errautse eta eskoria non kokatuko liratekeen, herritarren erantzuna eman ez dadin.
Zeren badakizue berehala gertatuko litzatekeela eta hori esaten ez zarete ausartzen, beraz saldu nahi diguzue erraustegia zabortegien amaiera bezala, zabortegi kutsakorrak eskatzen dituenean.
Beraz, utzi erabakiak hartu behar duenari erabakiak hartzen eta herritarrenganako begirune leziorik mesedez ez.