URRUTIA OIANGUREN (EAJ, 2019-03-28):
Eskerrik asko legebiltzar-buru anderea, sailburu anderea, legebiltzarkideok, eguerdi on denoi.
Beno, laikotasuna eta Pastor jaunak esan duen ildotik, laikotasuna enmarkatu egin behar da, laikotasunak euskal hezkuntza sisteman marko bat errespetatu beharra dauka.
Helburu moduan Estatuaren aldetik konfesionaltasun adierazpen bat saihesten duen, hau da, benetakotzat hartuz eta berea bezala onartuz, Estatuak fede baten aitormen adierazpena egin ez dezan, Konstituzioko 16.3 artikuluan jasotako gai batez ari gara, zeinek sistema laiko edo ez konfesionala ezartzen duen.
Arrazoi honen izaera herritarren askatasun erlijiosoa eta hauen arteko berdintasuna babestearen premian datza. Askatasun erlijioso eta herritar guztien berdintasunerako oinarrizko eskubidearen babesa ordea, era berean Konstituzioan ezarririko beste eskubide batzuekin uztartu beharra dago eskolan.
Hala, Konstituzioko 27.3 artikuluan xedatzen da: "Los poderes públicos deben garantizar el derecho de los padres a que sus hijos reciban la formación religiosa y moral que esté de acuerdo con sus propias convicciones".
Horrela, azken eskubide hau "Nadie podrá ser obligado a declarar sobre su ideología, religión o creencia", oinarrizko eskubide bezala ezartzen duen lehen aipatu den 16. artikuluan jasotako askatasun ideologiko, erlijioso eta kultuko eskubiderekin lotu behar da.
Honen inguruan, Auzitegi Konstituzionalak 1981. otsailaren 13ko epaian honako hau adierazten zuen: "En un sistema jurídico-político basado en el pluralismo, la libertad ideológica y religiosa de los individuos y la aconfesionalidad del Estado, todas las instituciones públicas y muy especialmente los centros docentes han de ser, en efecto, neutrales".
Irakaskuntza askatasunarekin lotuta jarraian datorrena esaten digu Auzitegi Konstituzionaleko bigarren epaimahaiak 1985.eko maiatzaren 29an bere 399. autoan: "El derecho a la libertad religiosa de cada persona comprende también en general y específicamente, un estado que se declara aconfesional, el de rechazar cualquier actitud religiosa del estado en relación con la persona, y por ello y en conexión con la libertad de enseñanza que reconoce y regula el artículo 27 de la Constitución, la obligación de los poderes públicos de no imponer coercitivamente el estudio de una concesión ideológica o religiosa determinada".
Eta aurrerago: "El artículo 27.3 de la Constitución garantiza el derecho de los padres a que sus hijos reciban la formación religiosa y moral acorde a sus propias convicciones".
Es evidente que aquí el artículo constitucional ampara junto a la libre elección de un acierto de educación moral o religiosa el derecho a la neutralidad ideológica de los centros docentes públicos, tal como declara la citada sentencia de este tribunal, de 13 de febrero de 1981.
Testuinguru honetan, kontuan izatekoa da hezkuntza eskubidearen 8/1985 Lege Organikoa, uztailaren 3koa, euren seme-alabek zentroetan euren sinesmenekin bat datorren heziketa erlijioso eta morala jaso dezaten, guraso eta tutoreen eskubideak berresten duena 4.c artikuluan.
Halaber, aipatu legeak euren kontzientzia askatasuna zein sinesmen erlijioso eta moralak errespetatuak izatearen eskubidea aitortzen die ikasleei.
Azkenik, lege honek ezartzen du 18.1 artikuluan hain zuzen ere, zentro publiko guztiek euren jarduerak neutraltasun ideologikoaren printzipio eta Konstituzioko 27.3 artikuluan aurreikusitako aukera erlijioso eta moralak errespetatuz garatuko dituztela.
Bere aldetik, hezkuntza sistemaren antolamendu orokorreko LOGSE 1/1990 Lege Organikoak, urriaren 3koak, bere bigarren xedapen gehigarrian xedatzen du erlijio katolikoaren irakaskuntza 1979ko urtarrilaren 3koa den Espainia eta Vatikanoaren artean sinaturiko irakaskuntza eta afera kulturalei buruzko akordioan ezarritakoari doituko dela. Xedapen honek gerora argitaratu diren hezkuntzako lege organiko guztietan egon da xedapen hau.
Euskal Eskola Publikoaren 1/1993 Legeak, otsailaren 19koak, bere 3.1 artikuluan adierazten du: "Euskal eskola publiko (...) ikastetxe bakoitza, elebiduna, demokratikoa da, euskal gizartearen zerbitzura dagoena, gizarte eta kultura mailan bere ingurunean errotua, partaidetzakoa, ezberdintasunen berdintzailea eta dibertsitateen bateratzailea".
Eta bere xedeen artean ezartzen du: "Irakasleen katedra askatasuna lege honek zehazten duen esparruan guraso nahiz tutoreek euren seme-alabentzako ikastetxea aukeratzeko eta, hala dagokionean, legez ezarritako baldintzetan euren seme alabentzako nahi duten erlijio irakaskuntza aukeratzeko eskubidea gauzatuko dela bermatzea".
Oinarrizko hezkuntzaren kurrikuluma zehaztu eta Euskal Autonomia Erkidegoan ezartzen duen abenduaren 22ko 236/2015 Dekretuko Bigarren Xedapen Gehigarria, erlijioaren irakaskuntzari eskaintzen zaio, eta adierazten du: "Ikasturtea hasi baino lehen, erlijioa ikasi nahi duten ala ez adieraziko dute adinez nagusi diren ikasleek eta adingabekoen guraso edo tutoreek".
Hala, erlijio katolikoa arloa izango da Lehen Hezkuntzan eta ikasgaia Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, nahitaez eskaini beharrekoa ikastetxeentzat eta hautazkoa ikasleentzat.
Erlijioa hautatzen ez dutenek, balio sozialak eta zibikoak landuko dute Lehen Hezkuntzan eta Balio Etikoak Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, gurasoek, legezko tutoreek edo hala dagokionean ikasleak hautatuta.
Batxilergoaren kasuan, batxilergoko kurrikuluma zehaztu eta Euskal Autonomia Erkidegoan ezartzeko 127/2016 Dekretuaren Bigarren Xedapen Gehigarriak ezartzen du: "Erlijio irakaskuntzak batxilergoan sartuko dira Dekretu honetan ezarritakoaren arabera. Ikastetxeek erlijioa eskaini behar dute batxilergoko kurtsoetariko batean, dekretu honetako 15.4.b atala eta 16.4 artikuluetan xedatukoarekin bat".
Hori da markoa. Markoa benetan ondo mugatua eta ondo ezarria. Gaiak behin baino gehiagotan gai hau arantzatsua izan delako eta horren inguruan marko estua ezarri delako.
Hori da markoa eta hori da jolas gunea. Eskubideak babesteko asmoz, Konstituzioak instituzioei galde egindako neutraltasuna bermatua dator, beraz, aipatu jurisprudentziak azaldu bezala. Hezkuntza zentroek bertan matrikulatzen diren ikasleei aukera erlijioso zehatz bat inposatu ahal ez izateagatik.
Baina neutraltasun hori hautsi egingo litzateke zentroek bere ikaslegoari nahi duen erlijio irakaskuntzaren aukera askatasuna zein erlijioetariko bat bera ere hautatu ez eta balore sozial eta zibikoen materia egiteko aukera eskaintzeari utziko baliete.
Gure ustez beraz, Euskal Eskola Publikoak indarrean dagoen marko guzti honen eskutik, bere ikasleen erlijio askatasuna eta hauen arteko berdintasuna babesten du, euren sinesmenengatik tratu baztertzaile bat jaso dezaten saihestuz.
Hori dela eta, zuzenketa bat sartu genuen Talde Sozialistarekin batera, non aitortza bat egiten zitzaion Euskal Eskola Publikoaren funtsezko zeregin eta bere izaera laikori; eta halaber, eskatzen jakon jarrai dezala hezkuntza sistemaren interesak, premia espezifikoak eta autonomia zaintzen. Eta era berean, berma dadila kalitatezko hezkuntza sistema publikoa, berdintasuna eta ekitate baldintzetan, non, zalantzarik gabe, laikotasunak bere neutraltasunarekin erlijio askatasuna ekarriko duen.
Eskerrik asko.