MINTEGI LAKARRA (EH Bildu, 2014-06-12):
Arratsalde on legebiltzarburu andrea. Lehendakaria, legebiltzarkideak.
Lehenik eta behin, eskertu nahi diot Mendia andreari egin duen ahalegina hain zuzen ere akordiotara heltzeko eta berak esan duen bezalaxe, oinarrizko kontuan ados gaude eta ñabardura gutxi batzuk egon dira erdibideko zuzenketa horretan.
Eta azaldu nahi ditut ñabardurak eta hitz egin nahi dut puntuaz. Bi puntu daude bereziki hemen. Planteatzen zen txosten bat egitea lehenik eta behin eta gero ibilbide batzuk antolatzea eta kendutako sinbolo frankistekin gune esplikatibo bat sortzea.
Gure ñabardura da bat gatozela txostena egitearekin eta uste dugu badela ordua eta aspaldidanik egin behar zela eta oraindik falta direla zenbait parametro betetzea ez bakarrik Memoria Legeak esaten duena, baita ere gerra garaiko eta ondorengo diktaduraren biktimak asetzeko. Baina bideratu egiten zen nork egin beharko zuen txosten hori. Egia da bigarren bertsioan zabalago geratu dela eta aipatu egiten da UPV bera edo Valentin de Foronda Institutoa.
Eta guk ikusten genuen hori agian gehiegi bideratzea zeren eta behin aipatzekotan, guk faltan hartuko genuke esate baterako Euskadiko Artxiboa bera edo Aranzadi eta batez ere, eta guretzat hau da puntu dibergenteena, elkarte memorialistikoak. Hau da, kontuan hartu behar direla memoriaren inguruan urteetan lanean dabiltzan elkarte horiek eta diktadurako biktimak biltzen dituzten elkarte horiek txosten bat egiteko orduan.
Beraz, fondoarekin ados egonik, mugaketa horrekin ez gentozelako bat lehenengo puntu horretan gure abstentzioa egingo dugu. Abstenitu egingo gara. Eta bigarren puntuarekin, aldiz, ados gaude eta eskertzen dugu, hain zuzen ere berak esan duen moduan, kontuan hartuko dela beharrezkoa dela nola edo hala interpretatzea gertatu dena.
Hau da, iraganari begiratzen ez dion herriak arazoa du etorkizunari begiratzeko eta urte asko pasatu dira eta bada sasoia zer gertatu den, ez bakarrik ikusteko fisikoki baizik eta azaltzeko, ulertzeko eta lan pedagogiko bat egiteko.
Eta nazioarteko erakunde guztiek behin eta berriz esaten dute badaudela parametro unibertsal batzuk eta Nazio Batuetako errelatoreak egin zuen txostena 2008an, eta berretsi du orain 2014ko otsailean berriz ere, esanez ezinbestekoa dela kontuan hartuko baldin badira egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez errepikatzeko garantiak zenbait puntu aintzat hartzea.
Gaur hona ekartzen gaituen puntu honek bakarrik jasotzen du parte bat, oso garrantzitsua eta da nola jaso behar dugun memorian. Baina egia esan ezin dugu bistaz galdu bide horretan aurrera egiteko beste elementu batzuk daudela hor. Eta 2008an esandakoa berretsi du 2014ean eta hor esaten du batetik badagoela amnistia lege bat –1977koa- tapoi funtzioa egiten ari dena.
Gero esaten du biktimek ez daukatela sarrera errazik prozesu judizialetara. Eta irakurriko dut literalki: "Ofrecer acceso a las víctimas al aparato judicial y colaboración de la justicia con los procedimientos que vengan del exterior. Debilitamiento de las leyes que rigen el ejercicio de la jurisdicción universal por parte de los tribunales españoles".
Oso berriki ikusi dugu nola egiten ari den momentu honetan prozesu judizial bat gerra eta ondorengo diktaduraren biktimen aldekoa baina ez Espainiako tribunaletan, baizik eta Argentinan.
Eta lotsatu beharko litzateke Estatua ikusitakoan horrenbeste urteren ostean oraindik ez dagoela halako inpulso judiziala Estatuan bertan parametro unibertsal horietan sartzeko, hau da, justizia, egia, erreparazioa eta berriz ez errepikatzeko garantia.
Beraz, guk aintzat hartzen dugu ekimen hau. Oso positiboa iruditzen zaigu, beharrezkoa, ez nahikoa –hori ere esan behar da– baina seguru nago bide horretatik abiatuta segituko dugula ildo beretik.
Aipatu dut Nazio Batuetako giza eskubideetako errelatorearen txostena baina berdin-berdin aipatu daitezke bertan dauden beste dokumentuak. Esate berako, Arartekoak berak orain bi urte egin zuen "Verdad, justicia y reparación para las víctimas de la dictadura franquista: Significado y políticas públicas en la Comunidad Autónoma del País Vasco", hor ere zenbait konklusio edo zenbait ondorio ateratzen ditu.
Eta berak esaten du: "Que las víctimas de la dictadura tienen derecho a la verdad, la justicia y la reparación y han de reconocer las administraciones públicas, proteger y garantizar estos derechos a la luz de los principios y directrices básicos sobre el derecho de las víctimas de violaciones manifiestas de las normas internacionales de derechos humanos y de violaciones graves del derecho internacional humanitario a interponer recursos y obtener reparaciones".
Esaten dudan moduan, ekimen honek egiten duena da memoriarako bide horretan pausu bat ematea. Beraz, alde horretatik babestu eta lagundu behar da baina ezin ginateke bakarrik gelditu horretan. Uste dugu eta konbentziturik gaude aurrera begirako bide horretan nekez egingo dugula ez badugu lehenago atzera botatzen begirada eta ez badugu onartzen gertatu den guztia mingarria bada ere.
Alde horretatik, uste dut herri honetan alde guztiek, eta pertsona askok sufritu dutela bortizkeria eta aintzat hartzen badugu bortizkeria beti dela injustua, beti, kontuan hartuko behar dugu bortizkeria berriak eta bortizkeria garaikideak...
...justua, beti kontuan hartu behar dugu bortizkeria berriak eta bortizkeria garaikideak taxuz eta justiziaz begiratzeko, baita ere bestelako bortizkeriak ere begiratu behar izango ditugula, taxuz eta eskuzabaltasunez.
Alde horretatik, eta ikusten ditut Alderdi Popularreko ordezkariaren aurpegiak, alde horretatik, esan behar diot aurrera egin nahi badugu ez dugula beste biderik historia guztiak kontatzeko eta errelatuak egiterako orduan, edo pluralean egiten ditugu erralatuak edo bestela beti izango da errelatu desorekatua, partziala eta beraz, sasi-egia. Eta ez dago gezur handiagorik sasi-egia baino ze ezin da kontatu egia osoa errelatuen parte batzuk ahaztu egiten badira.
Beraz, gure bultzada ekimen honi eta etorri behar diren beste ekimen guztiei eta espero dugu ez gelditzea bide honetan. Gure eskua luzatzen dugu horretarako eta espero dugu besteen eskuak ere prest egongo direla dagokigun lana egiteko.
Eskerrik asko.