ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2015-11-13):
Legebiltzarreko lehendakari andrea, sailburu andreak.
Urte honen hasieran, otsailaren 13ko kontrol bilkuran, lehendakariari egin genion interpelazioan galdetzen genuen ea zer asmo zeukan, Jaurlaritzak oro har eta lehendakariak zehazki, euskararen erabilera normalizazioa defendatzeko, herrialdeko eta tokiko administrazioetan izapideak, aktak eta gainerakoak euskaraz normaltasunez egin ahal izateko.
Interpelazioa, lehendakari zuzendu bagenion ere, Administrazioa eta Justizia sailburuak, Josu Erkoreka jaunak erantzun zigun. Artean uste genuen euskara goren mailako gaia zela Jaurlaritzarentzat eta lehendakariak berak erantzuteko ardura hartuko zuela uste genuen. Ez zen horrela izan.
Administrazio eta...
...gaia zela Jaurlaritzarentzat. Eta lehendakariak berak erantzuteko ardura hartuko zuela uste genuen. Ez zen horrela izan.
Administrazio eta justizia sailburuak esan zuen planteatutako arazoa funtsean problema juridiko eta judiziala zela. Erresumako Gobernuko ordezkariaren hainbat udalen aurkako eraso juridikoa edo judiziala besterik ez zela.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Herri Administrazioetan euskararen erabilera sustatzeko politikak bere hastapeneko erreferentzia dauka 1982ko azaroaren 24ko Euskararen Erabilpena Normalizatzeko Oinarrizko Legean. Herri Aginteei dagokielarik, Lege horrek xedatzen du herritar guztiek daukatela eskubidea Herri Administrazioarekin nahi duten hizkuntza ofizialean harremanak izateko. Horrela, Herri Aginteen betebeharrak xedatzen du eskubide hori muga edo trabarik gabe betetzen dela ziurtatua izan dadin.
Jakina denez, hainbat udalerrien aurka gehienak Gipuzkoakoak, Espainiako Gobernuaren ordezkariak helegiteak jarri ditu euskararen erabileraren normalizazioa oztopatu nahian. Hala ere, (...) auziaren karietara, jakin izan dugu autonomia erkidegoko Auzitegi Nagusiak udalek aktak euskaraz igortzearen legezkotasunaren gaineko epaia eman duela. Epaia atzeraezina, alegia.
Legebiltzar honek aurten, martxoaren 3ko osoko bilkuran, onetsi zuen Euzko Alderdi Jeltzaleak eta EH Bilduk adostutako mozioa. Mozioak horrela dio:
"Bat. Legebiltzarrak berretsi egiten du euskaraz idatzitako dokumentuek lege-balio osoa dutela euskara hizkuntza ofiziala den lurralde guztietan eta edozein administrazio publikoarentzat Estatuaren periferiako administrazioak barne.
"Bi. Ondorioz, Espainiako Gobernuaren ordezkariak euskaraz idatzitako akten auzian duen jokabidearen harira, Legebiltzarrak babestu egiten ditu hala nahi duten udalek aktak euskaraz egin eta administrazioetara bidaltzea, eta baita Jaurlaritzak gai horretan abiatu dituen jarduerak.
"Hiru. Legebiltzarrak Espainiako Gobernuaren ordezkariari eskatzen dio errespetatu eta bete dezala eskualdeetako edo Eremu Urriko Hizkuntzen Europako gutuna".
Mozioak mozio, Legebiltzarrak onartutakoak ez zuen indarrik izan Espainiako Gobernuko ordezkariarengan, eta hark jarraitu zuen erasotzen udalen kontra eta euskararen aurka.
Zorionez, Auzitegi Nagusiak eten du eraso hori, bai. Baina euskararen erabilerak pairatzen duen babesgabetasun legalak eta juridikoak bere horretan dirau. Babesgabetasun horren sorgunetariko bat aipatu 1982ko Euskararen Erabilera Normalizatzeko Legea da. Orain, azaroaren 24ean, 33 urte bete dituena. Lege horren aitzakian egin dira aipatutako jukutriak. Zenbat urte behar du lege bat zahartzeko, sailburu anderea?
Badakigu ez dela erantzun erraza duen galdera. Gertaera eta aldaketa soziopolitikoen arabera, legearen objektuaren arabera eta beste zenbait arrazoiren arabera legeak urte gehiago edo gutxiago iran dezake. Adibidez, informazio eta komunikazio alorreko teknologien izugarrizko garapena dela eta, hedabideei dagozkien arauak eta legeak oso aldagarriak dira, hedabideak eurak oso bizkor aldatzen ari direlako.
Esan moduan, euskarari dagokionez, erreferentziazko lege nagusia 82koa da; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako autonomiaren aurreneko legealdikoa da, alegia. Euskarak eta haren hiztun elkarteak sekulan izan ez zuen araubide eta babeslekua ekarri zuen; hori egia da. Oso lege garrantzitsua, nonahitik ikusita; hori ere egia da. Baina hura ez zen hizkuntzaren normalizazioaren abiaburua.
Zorionez, euskararen estandarizazioa 14 urte lehenago hasita zegoen, 1968. urtean. Artean, Euskaltzaindiak eta euskaltzaleek lortu zuten adostea euskararen batasunerako oinarrizko eredua. Lan zaila eta latza.
Horrela, Jaurlaritzak sortu orduko, bideratuta aurkitu zuen hizkuntza estandarraren auzia. Euskara batua abian zegoen. Euskararen normalizazioaren prozesua bizia, aldagarria eta kontraesanez beteriko prozesua da; XX. gizaldiaren erdialde batean, kasurako, galera bizikoa; euskara hamaika euskalkitan zatitzen ari zen gramatika idatzirik gabe, eskola hezkuntzarik eta eredu estandar kulturalik gabe. Euskarak baserritar eta arrantzale eremu mugatuetan ozta-ozta zirauen.
Gasteizko Legebiltzarrean aurreneko legegintzaldi hartan, 60 legebiltzarkide hautatu ziren. 25 EAJ, 11 HB, 9 PSE, 6 Euskadiko Ezkerra, 6 UCD, 2 AP eta 1 PCE-EPK. Legealdi horretan onartu zen hain zuzen aipatutako legea. Lege horrek formalki EAJ, PSE, Euskadiko Ezkerra, UCD eta PCE-EPK indar politikoen babesa lortu zuen. 60 legebiltzarkideetatik 47, % 78k babestu zuen legea. Legea babestu zuten indar politikoek bildutako botoak zenbatuta, 686.216 boto, % 75a. Ozta-ozta.
Garain garaiko egoera zela eta, esan daiteke lortutako adostasun maila nahiko handia izan zela, dudarik ez. 33 urte beranduago, ostera, legea babestu zuten bost indar politikoetatik hiru desagertu dira: UCD, Euskadiko Ezkerra eta PCE-EPK. Oraingo Legebiltzarrean garai hartako EAJ eta PSE geratzen dira, 37 hautetsi, % 57,33; edo bototan 585.575 boto, % 53,75.
Oraingo Legebiltzarreko indar politiko berrien jarreren gainean espekulatu gabe, esan dezakegu orduan lortutako adostasuna maila murriztu dela. Edozelan ere, euskararen erabilera normalizatzeko oinarrizko legea zahartu da.
Gure ustez, euskararen erabilera normalizazioaren oinarrizko legea berritzeko garaia iritsi da. Ondorioz, bi arrazoi nagusi daude: Legea zaharkiturik geratu delako eta adostasun maila handiago behar delako normalizazio prozesuaren hurrengo urratsak egin ahal izateko.
Eta arrazoi horiek dira, hain zuzen, gaurko interpelazioaren zioak. Zer asmo dauka Jaurlaritzak, oro har, eta Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailak zehazki, legezko bermea edo berme juridikoa sendotzeko euskararen erabilera normalizazioa gauzatu ahal izateko, herrialdeko eta tokiko administrazioetan izapideak, aktak eta gainerakoak euskaraz normaltasunez egin ahal izateko?
Eskerrik asko.