EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2019-03-07):
Egun on guztioi.
Beno, aipatu bezala, orain hiru hilabete eskas, debate hau mahai gainean zegoen, Ganbara honetan eztabaidatu eta ebazpen bat onartu genuen.
Egia da ebazpen horrek zioena eta gaur behintzat badirudi onartuko denak antza handia duela, besteak beste berdina delako. Eta tartean gertatu da zerbait, egia da, tartean gertatu da zerbait, ez bakarrik Senatuko mozioaren eztabaida, baita ere ba Espainiako Gobernuaren erantzuna, ez guk exijitu edo eskatu egiten genion Jaurlaritzari mahai gainean jartzeko Gizarte Segurantzaren eskumenaren inguruko eztabaida eta esku aldaketa edo transferentzia, eta Espainiako Gobernuak esaten du ba beno gaiak dituen zailtasunak eta eragozpen teknikoak tarteko, azkenerako utzi behar dela eztabaidan eta kasuan akordiorako ere.
Beraz guk plangintza bat egiten ari direnei, Jaurlaritzari esaten diogu "aizu, honek izaera politikoa du, garrantzi handiko eskumena da, eta mesedez lehentasunen artean sartu baita ere Gizarte Segurantzarena".
Beno Espainiako Gobernuak beste iritzi bat du, ez du nonbait guk ikusten dugun lehentasun hori ikusten, horregatik berriro ere esatea inportantea da, edo Ganbera honek zer ebazten duen, zer erabakitzen duen Espainiako Gobernuari helaraztea ere inportantea da.
Nik hor balioa ematen diot, zer gertatzen da? Ba hemen eskuartean daukagun berriro ere mozio honek ematen digu iraganari begiratzeko aukera, zergatik egutegi batez ari gara 39 urte beranduago.
Badaukagu sinesmena egutegi batetan ez? 39 urtetako atzerapenarekin. Eta gai inportantea da, iraganari begira, noski, eztabaida eman behar zen garaian eman ez zelako, eta eskuduntza horiek euskal instituzioen eskuetan ez egoteak ondorioak izan dituelako.
Zergatik gero azaltzen da beste diskurtso bat oso bermatzailea, baina klaro, badirudi Gizarte Segurantzaren bilakaeraren porrota euskaldunena dela, zergatik esaten zaigu "Hobe duzue ez sartzea, zeren urtero-urtero izugarrizko dirutza atera beharko duzue ez daukazuen tokitik, ez?" Eta badirudi iraganean eta orainaldian ere Gizarte Segurantzaren porrotaren edo gaizki gestionatu izanaren ardura gurea dela, Estatu independente izango bagina bezala eta azken urte guzti hauetan guk kudeatu izan bagenu bezala Gizarte Segurantza.
Beraz ez da egia, ez da egia. Garbi dagoena da Estatutuak zer esaten duen eta zer legediaren barruan gauzatu beharko litzatekeen eskualdaketa edo eskumena. Eta ez da berdina, ez da berdina zuk aipatzen duzun bezala zure emendakinean, gainera ez da inongo sententziatik ateratakoa zuk esaten duzuna, zergatik gauza bat da izatea izaera bateratzailea, carácter unitario del sistema, eta beste gauza bat da kaxa bakarra, caja única.
Gauza diferenteak dira, eta hori Estatutuak bereizten du, eta zerak, bosgarren zuzenketak edo adizionalak, bereizten dute. Gauza bat da carácter unitario del sistema eta beste bat caja única. Eta horrekin zabiltza hainbat urtetan.
Eta nik galdera bat egingo nizuke: Alderdi Popularrak noiz jarri du mahai gainean proposamen bat Gizarte Segurantzaren inguruan urte guzti hauetan? Mariano Rajoy-ren agintaldian noiz jarri du? Noiz jarri du mahai gainean kasuan eskuduntza honen eskualdatzeko aukera? Noiz jarri du?
Orain Alderdi Sozialistak esaten du "nik zailtasunak ikusten dizkiot eta eztabaidatuko dugu baina atzena, atzena izan beharko du". Azken tokian jarri du.
Guk horri erantzun behar diogu, eta esaten diogu, aizu, ez, hori Ganbara honen arabera lehentasuna duen eskumena da, eta lehenbailehen eztabaidatzen hasi zaitezte.
Eta nik gehiago esango nuke, nik uste dut gure Jaurlaritzari eskatu beharko geniokeela proposamen bat, proposamen bat nola ikusten den konpetentzia edo transferentzia, konpetentzia horren eskualdaketa, transferentzia, nola ikusten duen, Espainiako Gobernuari jakinarazi behar zaiola. Ezagutzen dute, baina euskaldun guztiok ere ezagutu dezagun. Nola ikusten dugun guk geure sistema propioa. Eta hori jakin badakite bakar batzuk, antzematen dute nondik nora doan, eta badakite sistema horrek bere etorkizunari begira ziurtatuta edukiko lukeela hartu behar diren neurri eta erabakiekin noski, baina bere etorkizuna ziurtatuta izango lukeela.
Horregatik ez da bakarrik eskatzea Espainiako Gobernuari sartzea egutegian, lan egitasmo edo egutegi horretan, baizik eta Jaurlaritzari berari ere guk agindua ematen diogun bezala, eskatzen diogu sar dezala, ba baita ere prestatu dezala egin beharreko proposamena, ez dezatela aitzakia bezala erabili eske oso konplexua da.
Bai, gauzak zailak izaten dira normalean, baina konplexutasun horren aitzakiapean 39 urteko atzerapena edukitzea ez da oso dezentea, ez da normala.
Hori da iraganari begira baina gaur egun euskaldunon gain eragina duen egoera baten azterketa. Eta gero dago etorkizunari begira, etorkizunari begira, eta garbi dagoena da antzeko eskumen bat, beste hainbat eskumen bezala.
Euskal Instituzioen esku ez badaude, garbi dago zerbaitek fallatzen duela, eta zerbaitek fallatzen baldin badu, Estatuko instituzioekin edo erakundeekin harreman politiko berri bat behar dela, eta eskema ezin duela subordinazioan oinarritu...
...harreman politiko berri bat behar dela, eta eskema ezin duela subordinazioan oinarritu, baizik eta elkarren arteko errespetuan eta berdintasunean.
Eta hori da harreman politikoak aldatzea, zergatik gaur egun indarrean dagoen Estatutua betetzea nahi dugu, murrizketak izan dituen autogobernu zati horrek berritzea eta sanatzea.
Eta etorkizunari begira gizarte aurrerakoi bat, bere garapen ekonomikoa ziurtatuko duena eta baita ere justizia sozialean oinarritutako gizarte bat eraiki nahi baldin badugu, garbi dago eskumen berriak behar ditugula, autogobernuak behar duela izugarrizko berrikuntza eta gainera izan behar duela autogobernu osoa, betea eta errespetatua.
Baina iraganetik gatoz, 39 urte pasa eta gero eskumen batzuk oraindik ez daude euskal instituzioen esku, tartean Gizarte Segurantzarena.
Eta etorkizunari begira, garbi dago harreman berri hori, autogobernuaren gaurkotze, borondate politikoaren gaurkotze prozesu horretatik etorri beharko duela, eta elkarren arteko bi subjektu politiko horien, beraien arteko errespetuan oinarritutako harremana izan beharko duela.
Bestela ez da harreman politiko eta zuzena izango, errespetuan oinarritutako, berdintasunean, berdinen arteko erlazioan oinarritutako harremana ez bada, bakarren bat egongo da bakarren baten azpitik edo goitik, eta hori da subordinazioa, eta subordinazioaren ondorioa izan da, gaur egungo Estatutua, beteta ez edukitzea.
Horregatik guk pentsatzen dugu Jaurlaritzari esan beharrekoa esan genion orain dela hiru hilabete, berriro ere esaten diogu eta, gainera, nola badakigun bilerak momentu honetan behintzat egutegian sarri egin beharko dituztela, ba atzera berriz Legebiltzar honek esaten duena mahai gainean jarri eta Espainiako Gobernuari bere agendan ere sar dezala, kasuan, Gizarte Segurantzaren inguruko eskumenen eztabaida, iritzi trukaketa eta negoziazioa eta akordioa.