ETXEBARRIETA LEGRAND (EH Bildu, 2020-02-06):
"Ama hil ondoren, bere ausentziak, lanbro finaren forma hartu zuen, nire begien aurrean, hileak, urteak lagun izan nuen lainobehera, ama hil ondoren, bihotz-ondoa su-izoztu eta, gorputz adarrak hozmindu zitzaizkidan, inoiz etor zitekeen, metamorfosiaren kirrikan.
Baina, aitor dut, amaren heriotzak askeago egin ninduen. Berrasmatu ahal izateko ibilbide propioa. Besterik ote da bizitza? Saminaren saminenean, oi paradoxen barne-indarra! Bigarren aldiz jaiotzeko ahalbidea, oparitu zidan."
Mariluz Estebanek saiakera eta poesia liburu gogoangarriak oparitu dizkigu. Eta Amaren heriotzak libreago egin ninduen liburuaren poema zati bat da hau, gaur hona ekartzea hasteko modu egokia iruditu baitzait. Zenbat azkura sentitzen dugun Esteban irakurri edo entzuten dugunean, ezta?
Poesia liburu hau idatzi zuen Crítica al pensamiento amoroso idazten ari zen aldi berean. Poesia liburuan zuretzat oso inportantea den pertsona baten premia eduki arren, pertsona horren desagerpenak sentiarazi ahal dizun zure bidea egiteko nolabaiteko baimena mahai gaineratzeko helburua zuen. Sentimendu hori, beraz, pozgarria izan daiteke batetik eta mingarria bestetik.
Dena den, ez du ideia hori ama-alaba harremanetara mugatu nahi. Hauskortasun hori munduaz gogoeta egiteko baliatu nahi du eta hori da, nolabait, saiakera liburuan ere biltzen duena.
Con el título del poemario La muerte de mi madre me hizo más libre trataba de poner un ejemplo de una relación amorosa que puede ser la de madre-hijo, hija-padre, amigas, amantes... lo que sea. Desde ahí quiso transmitir la idea de que aun cuando el vínculo entre dos personas sea muy intenso hay que defender la libertad. Esa idea que en su libro Crítica del pensamiento amoroso está muy presente y que la han transmitido muchas personas. El deseo de buscar la libertad en una relación amorosa aun sabiendo que es difícil. Un dilema que creo que es fundamental para el tema que traemos hoy.
Eta zergatik aipatu dut gaur hau? Zaintza lanetan ari diren pertsonen eta instituzioek hartu beharreko ardurez ari...
... que traemos hoy.
Eta, zergatik aipatu dut gaur hau, zaintza lanetan ari diren pertsonen eta instituzioek hartu beharreko ardurez ari garenean? Bada, maitasun pentsamendu hori gure jardun instituzionalaren barruraino sartua dugulako, eta horren arabera antolatzen ditugulako gizarte zerbitzuak. Etxean zaindu nahi duenari soilik begiratzen badiogu, indartzen ari garelako ideia bat, zaintza onenak maitasunez egindakoak direla. Eta ez, zaintza lan onenak zaintza lan onenak dira, profesionalak edo ez, baina baldintza onetan egiten direnak eta aukeratuak direnak.
Diskurtsoetatik hasita, Gizarte Zerbitzuen Legea betetzeko garatu beharreko dekretuetaraino, edo aldaketa nabarmena egiten dugu edo emakumeon lan ez ordaindu eta prekarioaren bizkar jarraituko dugu jendarte hau sostengatzen. Eta kolapso egoerara heltzeko puntuan gaude. Oxfamek egindako azken ikerlanak argi eta garbi esaten du: zaintzen gaineko krisi larri batera heltzekotan gaude. Nire ustez, krisia egon badago jada, baina emakumeon bizitza prekarioak eta maitasunezko zaintzak eusten diote, nolabait, egoera honi.
"El mundo se enfrenta a una inminente crisis de cuidados", dicen desde Oxfam, "derivada de las consecuencias del envejecimiento demográfico, los recortes en los servicios públicos y los sistemas de protección social. Y los efectos del cambio climático, que amenazan con empeorar la situación y aumentar la carga sobre las personas que asumen el trabajo de cuidados".
2018an, Enplegu eta Gizarte Politiken Sailak gizarte beharren gainean egindako ikerlanean, hemen ere, egoera berean gaudela erakutsi zigun, nahiz eta batzuk larritasun horren jabe ez izan. Entre 2006 y 2018 aumento la proporción de personas con dependencia grave o total que reciben atención contratada de forma particular, frente a quienes acceden a servicios públicos o concertados. Se incrementa también, ligeramente, la proporción de quienes no reciben ayuda externa. 73.000 hogares vascos realizan gastos extraordinarios ligados a la dependencia. El 21 % de estos hogares se han visto obligados a realizar recortes en gastos básicos para poder afrontar esta situación; por amor, por precariedad, por no responder públicamente a la responsabilidad que tenemos.
Jule Goikoetxeak Emakunderentzat gidatutako lanean adierazten den bezala, eta Legebiltzar honetan esan zuen moduan, "mendebaldeko ongizate erregimenak zaintza lanen merkantilizazioaren eta familiarizazioaren artean kontrastatu behar da". Iparraldeko erregimenetan, merkantilizazio tasa baxuena ematen da, hau da, ekimen publikoz sustatutako zaintza zerbitzuen aurrean aurkitzen gara; familiarizazio baxuena ere herrialde hauetan ematen da. Gurea, ordea, beste muturrean dago, merkantilizazioa tasa altua dagoelako, lautik hiru, eta familiarizazio tasa altuena duelako; lautik lau.
Proposamena, beraz, argia da: desfamiliarizazioa eta desmerkantilizazioa. Bi esalditan: zaintza sistema publiko eta duina herritar guztientzako eta zaintza enpleguan ari diren lan-baldintza egokiak bermatzea. Bestalde, pertsonon, eta, bereziki, emakumeen askatasuna babestu behar dugu, zaintzeko edo ez zaintzeko erabakia hartu dezaten; erabaki librea. La propuesta es clara: desfamiliarización y desmercantilización. En dos frases: necesitamos un sistema público y digno de cuidados para toda la ciudadanía y condiciones laborales dignas para las personas empleadas en este sistema. Por otra parte, tenemos que defender la libertad de las personas, y especialmente el de las mujeres, para que puedan decidir si quieren o no quieren cuidar. Eta Gobernu honen merkantilizazio eta familiarizazio prozesuak sustatzen ari dira.
Etxeko lanen inguruan, Trabajadoras No Domesticadas Elkartea izan genuen ere Legebiltzarrean, eta egin zutela ikerlan mardula azaldu ziguten. Haiek adierazi zuten espainiar Estatua eta autonomia erkidegoa Europar Batasuneko etxeko lanen lehen kontsumitzailea dela. Hain zuzen, Jule Goikoetxeak adierazitako datuek erakusten baitigute zaintza etxean erresolbitzen dela, eta, etxeko emakumeek ezin dutenen zama hori bakarrik eraman, kanpo kontratazioak egitera behartuak ikusten direla. Sistema oker, zirriborratu eta korapilatsua. Eta, horregatik, osotasunari begiratu behar diogu, eta ez kasu konkretu bati. Horregatik gure interpelazioaren arrazoia eta gure gaurko mozioarekin zergatik jarraitu dugun, Artolazabal sailburuak zaintzailez profesionalengan zentratu baitzuen, Gobernuak sustatzen duen jarduna. Eta ez, hori ez da foku bakarra izan behar. Hori azaltzen saiatu nintzen, eta azaltzen saiatzen ari naiz orain, zaintzaren sistema profesional eta ez profesionalez osatua baitago.
Lau puntu ekarri ditugu hona. Lehen biak, dagoeneko hartutako erabakiak berehala garatzeko eskaria egiten dute. Legegintzaldia amaitu zaigu, eta, hasiera-hasieratik, Euskal Herria Bildun mahai gainean jarri genuen adinekoen egoitza zentroei buruzko dekretua egin behar zela eta martxan jartzearen beharra. Gaizki eta berandu heldu zen, eta, taldeek, beste behin ere, bat egin genuen berregiteko eskaera egitean. Pertsona eta kalitatezko zerbitzuaren araberako ratioak erabiltzea eskatu izan dugu, eta egiten jarraitu dugu eta jarraituko dugu, ez merkantzian eta ordainean zehaztutakoa.
Bestalde, haien bizitza zaintzari eskainitako emakumeen egoeraren aurrean, berehalako neurriak hartu behar direla adierazi dugu hainbatetan; erreparazio historikoaz ari gara. Eta, hitzetatik ekintzetara pasatu behar badugu, diruaz hitz egin beharrean gaude, neurri zehatzak ezartzeaz. Horregatik, Konpentsazio Funtsa beharrezkoa da, ez baitago erreparaziorik egun dauden behar materialei heldu gabe. Desrregulatutako, merkantilizatutako eta...
... beharrezkoa da, ez baitago erreparaziorik egun dauden behar materialei heldu gabe.
Desregulatutako, merkantilizatutako eta prekarizatutako zaintzen sektorean lanean ari diren pertsonentzako egoera hauei aurre egiteko autoantolakuntza laborala sustatzeko programa proposatu dugu ere hirugarren puntu batean. Baita haien egoera propioa soldata arrakalaren planean sartzea ere.
Se nos hace increíble que en un trabajo supuestamente elaborado con expertos y expertas, sindicatos, patronal no se contemple que una de las razones más importantes de la brecha salarial es todo el sistema de cuidados. Y si no lo analizamos de esta manera, todo lo que podamos proponer, por muy interesante que sea, serán parches en una realidad que es mucho más profunda de lo que algunos pretenden. Porque aunque algunos piensen que el problema está en que las mujeres no hemos elegido la carrera adecuada, el programa, el problema son el patriarcado y la precariedad.
Por eso pedíamos medidas concretas que se pusieran en marcha ya. Llevamos cuatro años hablando de cuidados, llevamos cuatro años hablando de las mujeres que se dedican profesional o fuera de su profesión, que le dedican su tiempo, a esta cuestión tan importante que nos atañe a todos y a todas. Y esperemos que nos pongamos en marcha y que dentro de cuatro años nadie entienda el libro de poemas de Mari Luz Esteban, cuando dice que la muerte de mi madre me hizo más libre.
Eskerrik asko.