ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2015-03-06):
Euskararen normalizazio prozesuan momentu erabakigarria bizitzen ari gara joera aldaketa gertatzen ari delako gure begien aurrean.
Zentsuetako datu demo-linguistikoek euskararen erabileraren gaineko datuek saltokietako eta kontsumitzaileen hizkuntza portaeren gaineko datuek, adierazle guztiek oro har, erakusten digute normalizazio prozesuaren abiada apaldu dela, apaldu ahalik eta goranzko hazkuntza eteteraino.
Eta egoera horretan, hain zuzen, euskararen berreskurapen prozesua mantsotzen ari den egoera horretan, bereziki Carlos Urquijoren euskararen aurkako erasoa oso larria dela iruditzen zaigu. Erasoa esaten dugu, bai. Espainiako Gobernuaren ordezkariak hizkuntza politika alorrean eskumenik ez duelako eta euskera jo puntu gisa nahita bilatu duelako, maltzur eta agintekeriaz jokatu du Urquijo jaunak. Maltzur udalerri txiki euskaldunak propio hautatu dituelako ahulenak direlakoan ustean.
Agintekeriaz bere karguaz baliatu delako mehatxuka udal batzen aktak bidal ziezazkioten eskatzeko. Urquijo jaunak Euskeraren Erabileraren Normalizazioaren Oinarrizko Legearen erabilera makurra egiten du. Euskara dagoen lekuan elebitasuna inposatu nahi du baina gaztelania dagoen lekuan ezikusiarena egiten du.
Gobernuaren ordezkariak bultzatutako salaketa administratiboei eta penalei gaineko informazioa eskaera egin genionean erantzun digu esanez Estatuko Administrazioaren ikuskatze eta kontrola Gorte Nagusiei dagokiela. Agintekeria berriro ere. Gardentasunaz hitz egiten dutenean, hitz egiten duzuenean, zeinek sinetsiko dizue?
Badakigu Carlos Urquijok Espainiako Gobernuaren esanetara diharduela. Argi dago aginduak Madrildik hartzen dituela Generalisimoaren garaien antzera. Baina gauzak aldatu dira eta Laudioko komendadoreak kontuak eman behar ditu bertako erakundeen aurrean, udalbatzak izan, herri aldetako Batzar Nagusiak izan, zein Legebiltzarra izan, Espainiako Gobernuaren ordezkariak erantzun egin behar du.
Eta hori da hain zuzen mozio honetan salatu eta zuzendu nahi duguna. Espainiako Gobernuaren ordezkariak 75 udalerrien aurka jo ditu. Udalerri horietatik ia guztiak Gipuzkoakoak eta guzti-guztiak udalerri euskaldunak, euskaldunen proportzio handiko udalerriak, alegia. Argia aldizkarian azken alean argitaratzen den moduan hemen dago lotsaren mapa, Espainiako Gobernuaren ordezkariaren lotsaren mapa. Zeinen kontra jo du eta udalerri euskaldunak euskaldunen kontra jo du.
Ez da hain zuzen, eta hori argi utzi nahi dugu, Euskal Herria Bildu euskeraren gaia Legebiltzar honetara maizen ekartzen duena, ez gara guk euskeraren gaia maizen ekartzen duguna. Beste batzuk izaten dira. Guk erantzun egin nahi dugu justifikaziorik gabeko eraso horien aurrean.
Edozein kasutan ondo iruditzen zaigu hizkuntza politikaz eztabaidatzea Ganbara honetan. Hizkuntzaren normalizazioa izatez, batez ere, prozesu soziala, kulturala eta bereziki prozesu politikoa delako. Euskeraren normalizazio prozesuko urratsik zailena euskera estandar sortzea izan zen, euskera batua esaten zena. Hori izan zen euskera batuaren abiapuntua zehazki 1968. urtean abian jarri zena.
Hori da hizkuntzaren normalizazioan eta kasu honetan euskeraren normalizazioan urratsik zailena. Hizkuntzaren estandarizazioak amaiera jarri zion zatikatze linguistikoari eta, ondorioz, amaiera jarri zion euskara batuaren sorrerak abiada biziko galtzeari. Urte hauetan  - eta ari gara 50 urte hauetan -  Euskaltzaindiaren hizkuntzalarien eta euskalgintzako eragileen lana erabat arrakastatsua izan da, erabat.
Erabat diktadura garaian eta ondoren ere. Dagoenekoz euskara batua hizkuntza estandar, sendoa eta erabat onartua da. Horrek esan nahi du gazteleraren pareko hizkuntza eredua daukagula bere forma eta aldaera guztietan erabili ahal izateko unibertsitatean zein ekonomian, industrian zein Ganbera honetan.
Euskaldunok badaukagu hizkuntza eredu garatua, sendoa eta eraginkorra. Estandarizazioaren oinarrizko lana egina dago, zailena egin dugu baina orain gogorrena egiten ari gara. Gogorrena egiten ari gara euskararen normalizazioa lortzeko. Sozio-linguistikoek esaten duten moduan, "hizkuntzaren estatusa lantzen ari gara.
Hizkuntza bizirik izateko ez da nahikoa hizkuntza eredu estandar bat izatea, bestela begiratu hizkuntza klasikoak: latina, greziera klasikoa eta abar. Euskarak hizkuntza bizirik izateko estandar komuna izatetik harago estatus jakina lortu behar du hiztun kopuru gutxienekoa hasteko, hiztun elkartea ere trinkoa, hizkuntza ofiziala izatea jakina, herri administrazioaren hezkuntza izatea, hedabideetako hizkuntza izatea eta abar.
Hori da hain zuzen ere euskararen normalizazioa lortzeko eginkizun gogorrena. Eginkizun horretan ari gara da urte hauetan eta prozesu horretan sortu zaizkigu trabak eta zailtasunak.
Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan maila batean lortu genuen euskara hezkuntza ofiziala izatea eta 1982. urtearen euskararen erabileraren normalizazioaren oinarrizko legea onartu zen Gasteizko Legebiltzarrean.
Euskara hizkuntza estatus maila nahikoa lortzeko erakunde publikoen eta herri administrazioen lana funtsezkoa da. Esan genezake hori dela hizkuntza politikaren behin behineko eginkizuna, hau da, politika da une honetako giltzarria euskararen normalizazioa lortuko badugu.
Euskarak politika behar du hizkuntza bizirik izango bada. Euskaltzaindiak dagokion lana egin zuen eta egiten dihardu hizkuntza estandar erabilgarria eta eragingarria izan dezagun.
Euskara hizkuntza arrunta bihurtu zaigu edozer gauzetarako balio du, lehen esan dut. Balio du azken ustelkeria kasuak azaltzeko eta balio du finantza erakundeen kaudimenaz hitz egiteko. Balio du neutroiak sortzeko teknologiaren azalpenak emateko eta balio du ikerketa batzordearen banketxeren batean gertatu den ustezko irregulartasunak ikertzeko.
Dagoeneko euskarak edozertarako balio duen hezkuntza da. Beste kontua da hizkuntza gutxitua dela eta ez zaiola erdaraz behar besteko oihartzunik ematen. Beste era batera esanda, euskaraz esan eta egiten denari nola halako zentzura ezartzen zaiola.
Euskaraz esaten dugunari nola halako zentzura ezartzen zaiola. Bigarren maila jartzen dela, hedabideetan ezkutatzen dela, garrantzirik ematen ez zaiola, euskaraz esaten duguna bigarren mailan jartzen dugula eta hori aldatu egin behar da.
Euskara hizkuntza ofiziala izanagatik ez du oraindik lortu herri administrazioan eta erakunde publikoetan dagokion hedadura. Espainiako gobernuaren ordezkariaren helegitean denak agerian utzi ditu legedian dauden ahuluneak.
Gaztelaniaz berez egin daitekeena eta gehienetan egiten dena, euskaraz ezin daiteke. Euskara mendeko hizkuntza da, ez dago erabiltzerik gaztelaniaren ondoan ez bada.
Astelehenean bertan gauzatu zen Euskal Herria Bilduk eskatu zuen Hezkuntza, Hizkuntza Polítika eta Kultura Saileko sailburuak sail horri dagokiolako euskararen normalizazioaren ildo politikaren ardura hain zuzen.
Sail horri dagokio...
...Politika eta Kultura Saileko sailburua, Sail horri dagokiolako euskararen normalizazioaren ildo politikoaren ardura, hain zuzen, Sail horri dagokio hizkuntza politika.
Horregatik eskatu genuen agerraldia, sailburuaren eta sailburuaren azalpenak entzun ondoren gure interbentzioan eskertu nahi izan genuen Sailaren jarreren aldaketa eta egindako ahaleginak udalerriei laguntzeko.
Eta harritu gintuen Hizkuntza Politikaren sailburuordearen erantzuna, haserre antzean esan zigun euren aldetik ez dela inolako jarrera aldaketarik izan.
Izan daiteke gure jarrera aldatu dela eta gu ohartu ez, izan daiteke. Edo ustekabean ikusi dugula haren jarrera guretik hurbilago zegoela zergatik jakin gabe, izan daiteke ere. Baina izan daiteke sailburuaren handinahiak itsutu egiten duela eta beti izan nahi duela hankagorri bataioan, nobia bodan eta zerria txerribodan.
Zaila da jarrera aldatu gabe adostasuna lortzea. Gu adostasuna nahi dugu, adostasuna nahi dugu euskararen inguruan, ahalik eta zabalena. Hori behar dugu.
Ez dugu nahi eta ez dugu gustuko amaigabeko hika-mika ibiltzea euskara dela eta, baina ez gara makurtuko, ez gara espaloitik jaitsiko, duintasunaren kontua da, euskarari heldu egingo diogu, euskaraz hitz egingo dugu, nazkatuta gaude irainaz, nazkatuta gaude gutxiespenaz, ironiaz eta erruki faltsuez. Nazkatuta gaude. Dena ez da poziktibity eta ez gara euskaldunok txipa aldatu behar dugunik.
Guk euskaraz bizi nahi dugu, besterik ez.
Gure jatorrizko mozioan lau puntu eskatzen genuen Jaurlaritzaren eta lehendakariaren eskumenak defenda ditzala, iruditzen zaigulako ez da bakarrik hemen jokoan dagoena euskara, da eskumenak, da politika egiteko modua, da askatasuna azken buru. Bere eskumenak Jaurlaritzari eta lehendakariari, bere eskumenak defendatzea eskatzen genion.
Bigarren puntuan Jaurlaritzari eskatzen genion bere gain hartzea gure ustez tokiko administrazioen defentsa.
Hirugarren puntuan Eskualdeetako eta Eremu Urriko Hizkuntzen Europa Gutuna bidaltzea ordezkariari, irakurri eta bete dezan.
Eta laugarren puntuan, figura hori berriz ere desagertzea.
Azkenean, Euzko Alderdi Jeltzalearekin adostasun bidean lortu dugu, eskertu nahi diot Garbiñe Mendizabal bere eskuzabaltasuna eta berak egindako lana, iruditzen zaigu gai inportantea dela eta iruditzen zaigu bilatu behar dugula erasoetatik  - euskara politika behar du, esan du - , eta bilatu behar dugula eta berritu behar dugula lege honek dituen itoginak tapatzeko modua.
Gu horren alde lan egingo dugu.
Eskerrik asko.