MAEZTU PEREZ (EH Bildu, 2014-04-03):
Eguerdi on guztioi.
Orain dela 12 hilabete onartutako legez besteko proposamen baten inguruan da gure gaurko mozioa. Garai hartan, arazo larri bat geneukan Euskal Autonomia Erkidegoan: Foralismo zaharkituaren defendatzaile sutsuenek urtetan zehar tokiko erakundeak, bigarren mailako erakunde bezala sailkatu izan dute eta horren ondorioz, Autonomia Estatutua onartua zenetik 35 urte pasa direnean, ez daukagu udal legerik.
Lurralde Historikoen Legea onartu zenetik 31 urte pasa direnean, ez daukagu udal legerik. Hauxe da, ez daukagu lege bat gure erakunde guztien arteko konpetentziak ezartzeko eta herritarrengatik hurbilen dauden tokiko erakundeei nahikotasun finantziero eta ekonomikoa bermatzeko.
Orain dela 12 hilabete arazo larri bat geneukan. Gaur, zoritxarrez, arazo larri bi ditugu momentu honetan. Alde batetik, jarraitzen dugu udal lege barik eta horretaz gain, Estatu mailan PP, UPN eta PNVren aldeko bozkekin Tokiko Erakundeen Arrazionalizazioa eta Iraunarazteko Legea onartu delako.
Ez daukagu udal legerik  - lehenengo arazoa -  eta gainera, gure tokiko erakundeentzako mehatxu oso larria den lege bat daukagu; bi arazo. Tokiko autonomiaren kontrako eraso zuzena eta bortitza erakunde hauek ezagutu duten eraso bortitzena, eta arazo hori PNVren posibilismoak ahalbideratu du.
Beraz, esan dudan bezalaxe, bi arazo larri dauzkagu arlo honetan. Jarraitzen dugu udal lege barik eta orain dela 12 hilabete Legebiltzar honek hau eskatu zion Gobernuari, eta uste dut beren-beregi onartu zena aipatzea beharrezkoa dela:
"Ganbara honetara bidal dezala gure eskumenak baliatuz eta adostasuna politiko eta instituzional zabala lortu ostean, eta nolanahi ere 12 hilabeteko epearen barruan, Euskadiko udalen lege proiektua. 12 hilabeteko epearen barruan. Ba 12 hilabete betetzeko zortzi egun faltatzen direnean, argi dago Gobernuak ez duela epe laburrean udal lege proiekturik aurkeztuko Legebiltzar honetan.
Zertan ibili da Gobernua azken 12 hilabeteetan? Non egon da azken 12 hilabeteetan Urkulluren Gobernua? Krisiari aurre egiten adibidez? Ematen du ezetz. Propagandatik haratago, atzo kaleratu ziren langabeziaren datuak eta argi uzten dute Gobernuaren lehentasuna ez dela izan enplegua sortzea, 178.000 langabetu Euskal Autonomia Erkidegoan eta zoritxarrez, igotzen. Hirugarren hilabete jarraian igotzen.
Eta krisiari aurre egitea ez baldin bada lehentasuna, are gutxiago udal lege bat egitea. 12 hilabeteak betetzeko bi aste falta zirenean, Gobernuak erabaki zuen Euskadiko Udal Kontseilua batzea. Bai legez bestekoa onartu zenetik 11 hilabete eta bi aste pasatzerakoan erabaki zuen Euskadiko Udal Kontseiluen Batzarra antolatzea.
Eta gure lehenengo galdera: Eta zergatik ez arinago, kontutan izanik orain dela 12 hilabete Legebiltzar honek adostu zuela ahalik eta adostasun gehien lortzea gai honetan?
Baina ez da soilik Legebiltzar honek markatutako epea ez duela bete Gobernuak. Horretaz gain Legebiltzar honek ezarritako edukiak ere ez ditu bete. Zeren 12 hilabete ia ia, itxaron du Gobernuak Euskadiko Tokiko Erakundeen Kontseilua antolatzeko, Madrilen negozioetan ibili delako.
Eusko Legebiltzarrak Eusko Gobernuari eskatu zion legez besteko horretan ere, eskatzeko Espainiari erretiratzeko edo erretira zezala tokiko administrazioa arrazionalizatzeko eta iraunarazteko lege aurreproiektua, eta ematen du horrelakorik ez diola eskatu, baizik eta berarekin batera, PPrekin batera eta UPNren bozkarekin ere, lege horren alde bozkatu egin duela.
Eta egun horretan ere eskatu genion Eusko Jaurlaritzari ireki behar zuela negoziazio prozesu bat Legebiltzar talde guztiekin eta tokiko administrazioan lan egiten duten eragileekin, toki esparrua arautzen duten legeak erreformatzea ahalbideratzeko. Toki autonomia eta herritarren eskubide sozialak bermatuz eta holakorik ez da gertatu.
Egia da ere eta hori esan behar da. Horretaz gain, udal gaiei buruzko oinarrizko legediari egiten zaion edozein aldaketen aurrean, Euskadiko egitura instituzionalaren foru berezitasuna berariaz jaso dezala eskatzen zitzaiola ere eta hori bai, hori dirudienez, hori bermatu du Gobernuak.
Baina bigarren puntuan eskaera oso zehatza zen. Edozein aldaketak toki autonomia eta herritarren eskubide sozialak bermatu behar zituela eta zeozergatik bereizten baldin bada Tokiko Erakundeen Arrazionalizazio Legea, hain zuzen ere da, tokiko autonomia eta herritarren eskubide sozialen eraso zuzena delako.
Ez da jada udalak edo tokiko erakundeak adin nagusiek ez dituela bihurtzen, baizik eta orain dela gutxi esan nuen bezalaxe, adin txikikoak mantentzen dituela eta gainera, adin txikiko tutelatuak. Diputazioak tutelatuko dituen tokiko erakundeak bihurtzen ditu.
Ba tira, Tokiko Erakundeen Arrazionalizatzeko eta Iraunarazteko Legearen ondorioz, udal eskumenak murriztu egiten dira. Udalen kudeaketaren menpe dauden arloak murriztu egiten dira eta arlo horietan udalen eskumenak murriztu egiten dira ere. Eta hau 20.000 biztanle baino gutxiago duten udalentzako oso larria izan daiteke.
Gogoratu behar dugu Euskal Autonomia Erkidegoan  - eta datu hau uste dugu garrantzitsua da jakiteko ze nolako ondorioen aurrean dauzen -  20.000 biztanle baino gutxiago % 92ak direla herriak 20.000 biztanle baino gutxiago duten udalerriak, % 92.
Eta horiek eskumen batzuk zuzenean galtzen dituzte diputazioaren menpe geratzen direlako eta gainera lege horren arabera, diputazioak aukera dute era zuzen batean kudeatzeko edo ez. Edo kudeaketa hori hirugarren baten eskuetan uztea, alegia pribatizazioa.
Beste alde batetik ere, Lege horretan udal antolaketa mugatu egiten da partzuergoak eratzeko aukera mugatu egiten delako eta kontsejuei  - eta hau Araban oso garrantzitsua da -  ez zaie aitortzen tokiko erakundeen nortasun juridikoa.
Baina eraso larri bat baldin badago administrazio lokalaren erreformaren lege horretan, kontrol ekonomikoko arloan dago eraso larri hori, zerbitzuen koste efektiboa ezartzen delako. Hauxe da, kasu honetan zerbitzu publikoen merkantilizazioa eta gainera ziur aski bigarren pauso bat bezala pribatizazioa ere. Hainbat zerbitzu publikoen pribatizazioa ekarriko duena eta hau udalerri guztientzako izango da.
Koste efektibo bat ezartzea da soilik irizpide ekonomikoei men eginez ezartzen den koste bat, eta ez da kontutan hartzen zerbitzu publikoen kalitatea, ez da kontutan hartzen hurbiltasuna, ez da kontutan hartzen langileen eskubide laboralak, zerbitzu horiek ematen dituzten langileen eskubideak eta soilik irizpide ekonomistak ezartzen dira zerbitzu publikoak ematerako orduan.
Guretzako oso eraso larria, demokraziaren pribatizazioa. Eta hori onartuta dago lege horretan eta hori onartuta dago Eusko Alderdi Jeltzalearen aldeko botoekin. Alegia, onartzen da udal kudeaketan irizpide ekonomikoen arabera soilik egitea.
Zer gertatu daiteke udal euskaltegiekin adibidez, soilik irizpide ekonomikoak aplikatzen bazaie? Zer gertatu daiteke emakumeen etxeekin soilik irizpide ekonomikoak aplikatzen bazaie? Zer gertatu daiteke kultur etxeekin edo haurreskolekin soilik irizpide ekonomikoak erabiltzen badira? Hainbat zalantza argitu behar direnak.
Baina hori larria izanik, ez duguna ulertzen momentu honetan da kontutan izanik zer nolako ondorioak eduki ahal dituen lege horrek Euskal Autonomia Erkidegoko tokiko erakundeengan, ez dakigu zergatik alde bozkatu zuen Euzko Alderdi Jeltzaleak. Lehenengo eta behin Legebiltzar honetan adostutakoaren kontra eta bigarrenez, sekulako ondorioak utziz.
Gainera nahiko bitxia izan da kontseilua, Euskadiko Tokiko Erakundeen Kontseilua eratu denean, lantalde berezi bat eratu dela, hain zuzen ere lege estatal honen ondorioak aztertzeko hemen, Euskal Autonomia Erkidegoan.
Zelan? Ez dakizue zer nolako ondorioak edukiko dituen eta alde bozkatzen duzue? Nahiko zaila ulertzeko.
Orain dela urtebete adostasun zabala egon zen Legebiltzar honetan Estatuko legearen aurrean eta zer nolako udal legea nahi genuen Euskal Autonomia Erkidegoarentzat. Ez duzue bete hitzarmen hori. Jarraian batu beharrean udalen kontseilua, zuen negoziazioak bukatu arte itxaron duzue. Ez duzue bilatu adostasuna lehenengo momentutik eta oraintxe nahi duzue adostasuna.
Aukerak daude oraindik baina udal lege bat, Euskal Autonomia Erkidegoarentzat udal lege bat ezin da egin Madrilera begira. Euskal Herria Bildu prest egongo da adostasunetara heltzeko beharrezkoa delako gure udalen eta tokiko erakundeen konpetentziak ezartzen duen lege bat, beharrezkoa delako nahikotasun ekonomikoa ematea ere tokiko erakundeei. Baina beti ere erakunde horri begira, tokiko eragileei begira eta Euskal Herriko ikuspegitik eginda. Ez Madrilek markatzen dituen irizpideei jarraituta.