MANEIRO LABAYEN (UPyD, 2013-12-19):
Bai, eskerrik asko, presidente andrea.
Deigarria egin zait Zaballos jaunak ezer ez aipatu izana UPyDren izenean planteatu ditudan iritziei buruz. Uste dut gauza interesgarriak esan ditudala, nahiz eta Talde Popularraren ordezkariari katastrofista iruditu nire hitzaldia.
Uste dut Espainian abiadura handiko trenaren inguruan egin diren gauzen egiazko deskribapen bat egin dudala. Uste dut ez dudala gezurrik esan, eta uste dut, gainera, zuek aitortu egin dezakezuela, uste baitut zeharo egiazkoa dela azken hamarkadetan diru publikoa xahutu dela Espainian oso beharrezkoak eta lehentasunezkoak ez ziren azpiegitura batzuk egiteko. Uste dut hori horrela dela, egiazkoa dela, eta, hortaz, berretsi egiten dut esandakoa, horixe bera esan baitut beste hitzaldi batzuetan.
Azken batean, Talde Sozialistak bere ekimenean bertan adierazi du Espainiako abiadura handikoaren sarea garatzeko modua ez dela inola ere modu ordenatuan mailakatu, lehenetsi eta sistematikoki planifikatu, irizpide objektiboak oinarri hartuta. Horixe gertatu da Espainian azken hamarkadetan! Eta sarea modu asimetrikoan eta desorekatuan garatu dela. Horixe agertzen da Talde Sozialistaren ekimenaren justifikazioan.
Baina ez hori bakarrik. Garapena gehiegizkoa izan da; bistan da Espainiako abiadura handia gehiegi garatu dela, bistan da, eta esan dudanez, bezeroei begirako arrazoietan oinarritu da, eskualdeetako erregeorde jakin batzuk pozik uzteko, edo batzuen eta besteen interes alderdikoiak babesteko gobernatzen zuten lekuan. Horregatik lehenetsi dira linea batzuk beste batzuen aldean.
Benetan lotsagarria izan da Espainian abiadura handiko trenarekin egin dena! Jendearen dirua zakarrontzira bota da! Horixe egin dute Alderdi Popularrak eta Alderdi Sozialistak. Izugarrizko gehiegikeriak egin dira. Diru publikoa xahutu da. Batere beharrezkoak ez ziren tarteak eraiki dira, eta linea batzuk lehenetsi dira beste batzuen aldean interes bastartengatik. Benetako jauntxokeriak gertatu dira Espainian abiadura handiko trenari dagokionez.
Zenbat kostatzen zaigu Euskadin abiadura handiko trenaren kilometro bat? Bada, bai, hain zuzen, hortxe nonbait daude zifrak: 20 milioi euro kilometro bakoitza, 25 milioi euro, 30 edo baita 36 ere tarteren batean. Hori ere esan egin behar da, Zaballos jauna; tribunara jaistean obra hauek defendatzera esan egin behar da zenbat kostatzen diren, herritarrek jakin dezaten ea, hain zuzen, hori egin daitekeen, eta zuek adierazten duzuen epean egin daitekeen.
Nork ordaintzen du? Bada, ia berdin zait euskal herritarrok ordaintzen dugun ala ez. Uste dut zorrotzak izan behar dugula gure diruarekin, baita gainerako herritarren diruarekin ere, eta argi dago herritarrek ordaintzen dutela, herritar guztiek, baina obra horietaz ez dute herritar guztiek gozatzen, baizik eta garraio horretako billeteak balio duena ordaindu dezaketen herritarrek bakarrik. Horixe da errealitatea. Beraz, batere beharrezkoak ez ziren obrak egin dira.
Begirada atzera bota dut azken hilabeteetan Ganbera honetan gai honi buruz izan diren eztabaidei erreparatzeko, eta deigarria egin zitzaidan Talde Sozialistaren zuzenketa bat. Talde Sozialistak gai honi buruz egin zuen zuzenketa batek proposatzen zuen Legebiltzar honek eska ziezaiela Eusko Jaurlaritzari eta Espainiako Gobernuari jarraitzeko Euskal Autonomia Erkidegoan martxan jarritako azpiegituren aldeko apustua egiten; besteak beste, abiadura handiko trenaren edo Pasaiako kanpoko portuaren aldekoa.
Tira, badirudi Pasaiako kanpoko portua, guztiz funtsezkoa eta lehentasunezkoa zena, jada ez dela beharrezkoa ere. Hain zuzen, guztiz lehentasunezkoa zela esaten zenuten hori jada ez dago. Ederki, aurrerapauso bat.
Eta ikusi dut, orobat, UPyDk duela hilabete batzuk aurkeztu zuen zuzenketa, eta uste dut ezin hobeto jasotzen duela zer pentsatzen dugun gai honen inguruan. Guk proposatzen genuen Legebiltzar honek babestu zezala abiadura handiko trena Euskadiren eta Espainia eta Europaren arteko komunikazioak hobetzeko beharrezkoa zen azpiegitura gisa, baina proposatzen genuen, halaber, Eusko Jaurlaritzari eskatzea jarraitu zezala abiadura handiko trenaren obrekin Gipuzkoako tarteetan, baina azpiegitura horretako inbertsioak aurrekontu-ahalmenetara egokituta, eta oso garrantzitsua den hau: nolanahi ere, lehentasuna ematea oinarrizko zerbitzu publikoei murrizketarik gabe eusteari.
Uste dut hori guztiz funtsezkoa dela. Denerako dirua izango bagenu, agian aurreratu zitezkeen epeak, baina ez da horrela, eta, hortaz, lehentasunak jarri behar dira, eta erabaki behar da zer egingo dugun gure diru publikoarekin. Eta guk proposatzen genuen nolanahi ere lehentasuna ematea oinarrizko zerbitzu publikoei murrizketarik gabe eusteari.
Eta Eusko Jaurlaritzari proposatzen genion, berebat, oso garrantzitsua den eta Legebiltzar honetan ia inork aipatzen ez duen gauza bat: eraginkortasunaren kultura txertatzea inbertsio-proiektuetan, inbertsio publiko oro egin dadin aurretik hura babesten eta justifikatzen duen bideragarritasun sozial eta ekonomiko-finantzarioaren ikerketa errealista bat eginda. Azken hamarkadetan, ordea, ez da horrelakorik egin Espainian; zuek ez duzue horrelakorik egin. Ez dira gobernu batzuen lehentasunak babestu behar, baizik eta ikusi behar da zein diren herritar guztien lehentasunak.
Eta proposatzen genuen, orobat, Espainiako Gobernuari eskatzea azter zezala modu errealistan abiadura handiko trenaren proiektu berrien eta esleitzeke eta egiteke daudenen bideragarritasun sozial eta ekonomiko-finantzarioa. Eta, tira, ildo horretatik doan beste gauzaren bat.
Beraz, ez ditugu berriro egin behar iraganeko akatsak. Gauza batzuk jada ezin dira zuzendu, obra batzuk jada martxan daude, eta bukatu egin behar dira, hain zuzen. Serioak eta zorrotzak izan nahi dugu diru publikoarekin. Hau ez da katastrofista; uste dut hau dela herritarrek guregandik espero dutena.
Eta, hain zuzen, euskal Y-ari dagokionez, bistan da bukatu egin behar dela, eta Euskadik ezin duela isolatuta geratu...