MAEZTU PEREZ (EH Bildu, 2016-05-19):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru andrea. Egun on guztioi. Egun on, lehendakari eta sailburu jauna, eta egun on eztabaida ikustera etorri diren herritarrei ere.
Lehenengo eta behin, eta kontutan izanik lege proposamen bat, lege bat aldatzeko proposamen bat aurkezten dugula, eta lege hori orain dela gutxi indarrean sartu zela, uste dut azalpen bat eman behar dugula zergatik aurkezten dugun lege proposamen hau.
Eta lege proposamen hau aurkezten dugu arazo bat sortu delako legea indarrean sartzerakoan eta arazo hori sortu zen Etxebizitza Legea bera onartzerakoan. Baina areagotu egin da Gobernuak egin duen interpretazioarekin, alegia, Gobernuak guretzako adierazi duen murrizketak egiteko borondatearekin. Eta azalduko naiz.
Orain arte etxebizitza gastuak ordaindu ahal izateko 30.000 pertsona inguru jasotzen zutelako etxebizitza prestazio osagarri bat. Hori zen etxebizitza gastuak ordaintzeko zuten diru-sarrera bakarra. Legearekin, eta etxebizitza eskubide subjektibo bezala bermatzerako orduan, prestazio ekonomiko berri bat ezartzen delako eta prestazio berri horren araudia, bai legean jasotan zegoen bezalaxe, baina bereziki gerora Gobernuak iragarri duen dekretuan, jasota dagoen araudia edo garapena ez du bermatzen orain arte etxebizitza prestazio osagarri hori kobratzen zuten pertsona guztiek kobratzen jarraitu ahal izango dutela. Zeresanik ez orain eskaera berriak egiten duten herritarrei araudia aldatzen direlako, baldintzak aldatzen direlako, txarrerago gure iritziz.
Hori lehenengo azalpen bezala. Baina honekin azaldu behar dut ere ez gabiltzala esaten Etxebizitza Legea lege txar bat denik guretzako ez baita horrela, jarraitzen dugulako aldarrikatzen lege horren beharra gaur egun. Are gehiago, Euskal Autonomi Erkidegoan 85.000 etxebizitza hutsik daudenean eta Etxebiden izena emanda etxebizitza eskubide aldarrikatzen 90.000 pertsona izena emanda daudenean.
Beraz, argi dago beharrezkoa dela lege bat egoera hori iraultzeko. Lege bat zeinek hutsik dauden etxebizitzak okupatu ahal izateko neurri zehatzak ezartzen dituena. Eta hori da, hain zuzen ere, lege horretan beste hainbat gauzekin batera egiten zena, tresna zehatzak ezarri hutsik dauden etxebizitzak okupatu ahal izateko. Adibidez, kanon bat ezarriz, derrigorrezko alokairua ezarrik eta azken kasuan ere erabileraren desjabetzea ezarriz; beharrezkoak diren neurriak guretzako, jabetza pribatua ezin delako lehenetsi oinarrizko eskubideen gainetik.
Gainera, Espainiako Gobernuak Epaitegi Konstituzionalaren aurrean ezarritako errekurtsoak agerian utzi du asmatu egin genuela legea onartzerakoan, errekurtso horren argudio nagusiena delako jabetza pribatuaren eskubidea erasotzen dugula lege honekin, eta bai, hor dago gakoa guretzako eta hor asmatu genuen.
Etxebizitza jabetza pribatua delako bai, baina funtsezko eskubidea den heinean, ezin da espekulaziorako ondare bezala erabili. Eta zoritxarrez, gure herrian, hemen ere eta botere publikoaren konplizitatearekin ere, eta kasu batzuetan esku-hartze zuzenarekin, botere publikoan esku-hartze zuzenarekin, espekulazio produktu bat bihurtu delako. Eta egoera horri buelta emateko, egoera hori irauli ahal izateko, beharrezkoa zen hutsik dauden etxebizitzen gainean tresna zehatzak ezartzen zuen lege bat eta hori da egin genuena legearekin.
Beraz, guk jarraitzen dugu defendatzen lege horren beharra eta jarraitzen dugu pentsatzen beharrezkoa dela gaur egungo egoera aldatu ahal izateko. Baina horrek ez du esan nahi gauza guztiak ondo daudela eta, behin indarrean sartu denean, konturatu izan gara akats batzuk sortu dituela kolektibo konkretu batzuengan. Berez lege on bat baina akatsa batzuekin. Erraz konpondu ahal ziren akatsak guretzako Gobernuaren aldetik borondaterik balego. Baina argi geratu da etxebizitzaren prestazio osagarriaren kasuan, eta legeak sortzen duen prestazio ekonomiko berriaren kasuan, zein izan den Gobernuaren borondatea: Eskubideak murriztea.
Legeak etxebizitza disfrutatzeko eskubidea onartzen dietenei momentu horretan etxebizitza bat eskaini ezin badie, prestazio ekonomiko bat jasotzeko eskubidea onartzen dietelako herritar horiei. Arazoa sortzen da prestazio berri horren eta gaur egun existitzen den etxebizitza prestazio osagarrien bateragarritasuna arautzerako orduan, legean esaten baitelako dekretu baten bitartez garatu behar delako prestazio ekonomiko berria. Berez, aukera guztiak zituen Gobernuak araudi beri batean gaur egun etxebizitza prestazio osagarria arautzeko dauden xedapen edota baldintza berdin berdinak jasotzeko. Baina ez, aurkeztu duen dekretu zirriborroan murrizketak aplikatzea erabaki du, baldintzak aldatzea txarrerako.
Eta bai, badakigu eta kontziente gara  - hemen egon ginelako -  orain dela gutxi legez besteko proposamen bat onartu genuela agindu zuzen bat emanez gobernuari gai honetan, gai hau arautzerakoan murrizketarik ematen ez dela bermatzeko.
Baina sentitzen dugu, gai honetan ez gara Gobernuaz fidatzen. Ez zuten Etxebizitza Lege hau nahi eta euren eskuetan dagoen guztia egingo dute ez aplikatzeko, edo aplikatzen dutenean, legea bera zalantzan jartzeko.
Eta legez besteko bat bete dezakete ala ez. Ez litzateke betetzen ez duten ez lehen legez besteko proposamena izango, eta zoritxarrez, ez da izango azkena ere ez. Horregatik, lege proposamen batekin arazoa jatorritik konpontzea gura dugu.
Lege proposamen honekin proposatzen duguna da momentuz etxebizitza prestazio osagarria eta etxebizitza prestazio ekonomiko berria elkarbizitzea. Bata gaur egun dagoen bezala uztea, RGIri lotuta eta arlo sozialen menpean; eta bestea, berria, etxebizitza eskubide subjektiboari lotuta eta araudi berri batekin. Elkarbiziz baina ez bateragarriak, logikoa denez. Badakigu prestazio osagarria behin-behinean sortutako laguntza izan zela, hain zuzen ere, etxebizitzaren arazoari era estruktural batean heldu bitartean sortutako diru-laguntza bat.
Baina onartuko didazue lege baten publikazioarekin arazo estruktural hori ez dela inondik inora konpondu. Lege bat egin genuen, noski, baina momentu honetan Euskal Autonomia Erkidegoan etxebizitza arazo estruktural bat bezala jarraitzen du izaten. Beraz, ez da konpondu eta pentsatzen dugu zentzu osoa daukala momentuz lehendik existitzen zen etxebizitza prestazio osagarria egon ahal izateko, arazo gehiago ez sortzeko, momentu honetan arazo larriak dituzten herritarrei etxebizitza eskuratu ahal izateko.
Eta era horretan ere ekiditen ditugu beste arazo batzuek. Gaur egun, prestazio osagarria kobratzeko eskatzen ez diren baldintzetan, eta aplikatuz gero, murrizketak izango zirenak. Adibidez, legean jasota zeuden baldintza batzuk. Prestazio berria jaso ahal izateko lau urte egon behar izatea izena emanda Etxebiden, eta ez gaur egun etxebizitza prestazio osagarria kobratzerako orduan eskatzen dena, alegia, soilik erroldatuta hiru urte egotea. Ez da eskatzen Etxebiden lau urte egon behar izatea izena emanda.
Eskaera horrek kolektibo batzuei etxebizitza prestazio berrien kanpo utziko baititu, paperik gabekoentzat adibidez, edo separatu edo dibortziatu diren kolektiboentzako ere arazo bat sortuko zelako kasu honetan.
Arazo edo baldintza hauek dekretuan ezabatu ahal ziren. Legean jasota zeuden, baina legeak esaten zuen "dekretu berri bat egin arte". Ikusi izan duguna da Gobernuak iragarri duenean bere dekretu berria bere horretan jasotzen zuela baldintza hau. Eta uste dugu, hori aplikatuz gero, kolektibo konkretu batzuentzat murrizketa bat izango dela zalantza barik.
Beste arazo batzuek ere daude aplikazio berriarekin edo jasotzen den prestazio ekonomiko berrian. Prestazio hori jaso ahal izateko Etxebiden soilik alokairuan izena emanda egon behar delako eskatzailea. Eta horrek teorian bere logika eduki ahal du, alokairuan eskatzea etxebizitza eta ez jabetzan.
Arazoa da ezagutu izan ditugunak zein izan den errealitatea badakigu non eman dugun izena Etxebiden apuntatzerako orduan, gure herrietan ez zirelako egiten alokairuzko babes ofizialeko etxebizitzak. Nire herrian, adibidez, azken 20 urtetan 25 alokairuzko etxebizitzak egin direlako. Beraz, Etxebiden izena ematen genuenean, apuntatzen ginen bai alokairuan, bai jabetzan, ez zegoelako ia-ia aukerarik alokairuan etxebizitza publiko bat eskuratu ahal izateko.
Beraz, orain eskatzea soilik alokairuan izena emanda egotea arazo bat sortu daiteke zalantza barik...
...ahal izateko, berez orain eskatzea soilik alokairuan izena emanda egotea, arazo bat sortu daiteke, zalantza barik guretzako.
Eta azkenik, beste arazo bat sortzen dena araudi berriarekin. Eskatzaile berriei edo etxebizitza prestazio osagarria berritu behar dutenei aplikatuko zaien araudia berri bat delako eta orain arte etxebizitza prestazio osagarria kobratzen ari direnak euren prestazio hori berritzera joaten direnean, ba aplikatzen baldin bazaie baldintza berriak, galdu ahal dutelako eskubide hori.
Berez, proposatzen dugun lege proposamena jatorrira doa arazoa konpontzerako orduan. Bide bat da, beste batzuk daude; besteak beste, dekretua, beste baldintza batzuekin egitea.
Baina momentu honetan ikusten dugu bide hau, proposatzen dugun bide hau eraginkorrena dela murrizketak ekiditeko, diru laguntzez (...) arloan, kasu honetan, alokairua ordaintzeko, hainbat pertsonek duten diru sarrera bakarrenen murrizketak ekiditu ahal izateko.
Dekretua, lehen esan dudan bezalaxe, beste baldintza batzuekin atera ez gero, hainbat murrizketa ekiditu ahal direlako. Bai, onartzen dugu hori horrela dela.
Baina gure lege proposamena onartu ez gero, gaur egun etxebizitza prestazio osagarria kobratzen dutenentzako eta kobratzeko eskubidea dutenentzako murrizketak ekiditzen ditugu, eta gero borrokatu dezakegu edo eztabaidatu dezakegu Gobernuarekin zein baldintzekin atera behar diren dekretu berria.
Baina behintzat eskubideen edo hasieratik eskubideen galera bat eman barik. Horregatik pentsatzen dugu bide hau, lege aldaketaren proposamena eraginkorrena dela eta gero prest gaude eztabaidatzeko zelan ateratzen den Gobernuak egin behar duen dekretua etxebizitza prestazio ekonomiko berri hori eztabaidatzerako orduan.
Baina momentuz, elkar biziz bateragarriak ez egin, baina bai elkar biziz existitzen den etxebizitza prestazio osagarria eta legeak ezartzen duen prestazio ekonomiko berria.