ORBEGOZO URIBE (EAJ, 2016-02-25):
Eguerdi on guztioi.
Hasteko, gogora ekarri behar dugu, arestian aipatu den bezala, 2011. urtean Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak jaso zuela espetxeetako osasunaren asistentziaren gaineko eskumena. Eta 2011ko uztailean, beraz, burutu zen transferentzia Osasun Sailaren esku eta, ondorioz, Osakidetzaren erantzukizunean geratuz esparru hori.
Orduz geroztik, espetxeetan dauden pertsonei eskaintzen zaizkien osasun asistentziako zerbitzuak hobetu eta gehitu dira gure autonomia erkidegoan.
Es decir, a raíz de de la transferencia a la sanidad penitenciaria al Departamento de Salud del Gobierno Vasco se ha podido avanzar en la calidad y cantidad de los servicios sanitarios ofertados a las personas en privación de libertad de los centros penitenciarios de nuestra comunidad autónoma.
Eta hau, baieztapen hau ez da asmatutako zerbait bakarrik, Barrio jaunak ere aipatu duen bezala eta Arartekoak berak ere agerraldian, batzordean egin zuen agerraldian behin eta berriro azpimarratu zuen, 2011 urtetik aurrera aurrerapausoak eman zirela arlo horretan. Izan daiteke, beraz, espetxeetako osasun zerbitzuak Osakidetzako ohiko jardunean barneratu direla. Argi dago, baina, testuinguru konkretu horrek ezarritako mugak logikoek ere, eragin zuzena dutela ibilbide horretan.
Edonola ere, osasun arazoei aurre egiteko, osasun zentro normal batean eman daitezkeen ohiko dinamikak ezartzea posible izaten ari da. Eta baita ere aurrerapauso nabarmenak ematea atentzio espezializatua exijitzen duten hainbat patologiatan.
Por lo tanto, ha sido posible instalar una dinámica muy parecida a la que se puede dar en un centro de salud de Osakidetza y avanzar definitivamente en las patologías que requieran una atención especializada u hospitalaria.
Eta normalizaziorako ibilbide horretan, giltzarria izan da espetxeetako medikuek osabide globalerako sarrera izatea. Era berean, urrutiko kontsultak egin ahal izateak abantaila asko ekarri ditu, besteak beste, kontsultarako itxaron epeak ia-ia desagerraraztea espetxeetan dauden pertsonentzako.
Esto es, gracias a la posibilidad de llevar a cabo las consultas a distancia, por ejemplo, como se ha citado anteriormente en lo referido a la telepsiquiatría, a la atención telemática, a diferencia de lo que ocurría antes, los tiempos de demora son prácticamente nulos.
Zentzu horretan, gainera, osasun mentalaren esparruan lurralde historiko bakoitzean asistentzia emateko egitura konkretuak martxan jarri dira psikiatriako eta osasun mentalean asistentzia espezializatua emateko. Horietan parte hartzen dute psikiatrek, psikologo klinikoek eta erizainek lurralde bakoitzeko espetxean asistentzia eman ahal izateko. Asistencia que, además, es proporcional y ajustada a la prevalencia e intensidad de las patologías detectadas.
Eta ez hori bakarrik. Zenbait kasutan egoera penal edo prozesal konkretu batzuen aurrean, esate baterako, segurtasun neurrien kasuan, osasun mentalari lotutako gaixotasunak Osakidetzako ospitale psikiatriko publikoetan tratatzen dira. Hau da, espetxeetatik kanpo, adibidez Arrasateko Aita Menni Ospitaleko lege psikiatria unitatean.
Eta aukera hori, egoera hori Estatukoarekin alderatuta erabat ezberdina da. Izan ere, aipatutako segurtasuna neurri horiek betetzen dira Alikante edo Sevillako espetxeetako psikiatriako ospitaleetan, edo bestela, espetxeetan bertan kondena edo zigor arrunta bezala.
Horrez gain, goraipatu nahiko nuke ere bai gobernuz kanpoko hainbat erakundek egiten duten lanaren garrantzia adikzioen esparruan eta azpimarratu nahiko nuke horretarako Eusko Jaurlaritzako zenbait sailetik emandako diru-laguntzak, bereziki Osasun Sailetik.
Hain zuzen ere, ezinbestekoa da gobernuz kanpoko erakunde horien lana. Are gehiago, Osakidetzako asistentzia espezializatuko profesionalekin koordinatuta egiten duten lana. Izan ere, ezin dugu ahaztu askotan espetxeetako gaixoak bi esparru horietako pazienteak ere izaten direla.
Esto es, la labor que dichas ONG realizan, coordinadas con el personal de atención profesional de Osakidetza, porque frecuentemente hay pacientes comunes a ambos circuitos.
Bestalde, baimen delako egitasmoari dagokionean, hau da, espetxeetako testu inguruan gaixotasun mentalak duten pertsonak tratatzeko programa horri dagokionean, osasun mentaleko profesional espezializatuak, baina baita ere espetxe barruko lehenengo arretako profesionalek parte hartzen dute. Beraz, behar beharrezkoa da horien arteko koordinazioan sakontzea.
Arartekoa egitasmo honetan deskoordinazio arazoak aipatzen zituen bere txostenean, eta guk uste dugu beti dagoela hobetzeko aukera, beti eman daitezkeela aurrera pausuak zerbitzua hobetzeko, nahiz eta egia den eta Arartekoak berak ere baieztatu zuen erkidegoko sistemak orokorrean ondo funtzionatzen duela.
Hala ere, esan dudan bezala, prest gaude sistemari hobetzen jarraitzeko eta uste dugu beharrezkoa dela. Eta hori lotuta, Arartekoak aipatzen zuenean beste patologia batzuetara hedatzea edo PAIen barruan egin beharreko aldaketak, kontuan izan behar dugu espainiar Estatuko espetxe sisteman dagoela prozedura estandarizatua, eta nahiz eta gure esparruan plan berezia, PAIen berrikusteko aukera hori irekita dago, eguneratzen ari da benetako irtenbideak emateko, prebentzio mailan, bai prozedura aurretik bai ondoren.
Eta Estatu mailan egiten ari den bide horretan, hain zuzen ere espetxeratutako osasun mentalari lotutako gaixotasunak dituzten kasuak aztertzeko batzordeen dokumentuan, erreferente bezala gure autonomia erkidegoko prozedura hartzen dute.
Y en ese sentido, es de resaltar que dicho documento forma parte de la estrategia de salud mental del Sistema Nacional de Salud, por cierto, documento que se suscribió en su momento dentro del Consejo Interterritorial por todos los consejeros de salud de las distintas comunidades, incluida la de Euskadi.
Entendemos que es justo, por lo tanto, destacar también la buena labor realizada en Osakidetza por la comisión de coordinación de la atención en instituciones penitenciarias y el manual aprobado por dicho órgano, un manual que establece los procedimientos sanitario-administrativos en el medio penitenciario y que se ha convertido en un referente para otras instituciones, un manual que es público y que podría considerarse perfectamente como un plan, aunque no tenga esa denominación, ya que cualquier persona interesada puede acceder desde la propia web de Osakidetza en su apartado Sanidad Penitenciaria.
Baina berriro diogu gure taldeak ez daukala eragozpenik aitortzeko osasun mentalari dagokionez asko dagoela hobetzeko, Koordinazioaren inguruan eta baita ere PAIen delakoaren arloan. Beraz, bat gatoz erdibideko zuzenketan jasotako eskariarekin.
Era berean, Ganbara honetan behin baino gehiagotan eskatu dugun bezala eta Arartekoak ere agerraldian eskatu zuen bezala, uste dugu ezinbestekoa dela eskumena oso osorik eskualdatzea behingoz.
2011ko transferentziaren ondorioz, lehen mailako arreta ere espetxeetan eskuragarri dago aurrenekoz. Ondorioz, asistentzia espezializatua eta psikiatrikoaz gain, lehen arreta espetxeetan jaso dezakete espetxeratuek Osakidetzako profesionalen eskutik.
Gainera, beste biztanleek, gure autonomia erkidegoko beste biztanleek, edo herritarrek jaso dezaketen arretaren antzekoa, asistentzia horrekin homologatua. Horregatik, gure ustez, ikusita eskumena izateak dauzkan onurak, espetxe zaintzaren transferentzia edo eskualdatzea oso-osorik lehen bait lehen egitea ere eskatu nahi diogu Espainiako Gobernuari.
Beraz, guk ere eskerrak eman beste taldeei lortutako adostasunagatik eta, besterik gabe, mila eskerrik asko.