UGARTE ZUBIZARRETA (EH Bildu, 2017-10-05):
Eguerdi on denoi.
Garraio publikoaren kontuarekin gabiltzala, nik uste dut eztabaida ezberdinak nahastu direla, nahastu dira finantzazioarena, erabiltzailek izan behar dituzten obarien ingurukoak, bere baldintza ekonomikoen inguruan. Ez dut uste komeni denik eztabaida horiek guztiak nahastea, eta pixka hasiko naiz lehenengo puntutik.
Garraio publikoa zerbitzu publiko den enean, defizitarioa da, printzipioz, zerbitzu publiko guztiak izan behar diren bezala, eta nik uste dut, instituzio batek izan dezakeen ongizateen mailaren neurgailutako bat, precisamente, hori dela, zenbat inbertitzen duen zerbitzu publikoetan eta zenbat inbertitzen duen garraio publikoan.
Hori izan da EH Bilduren marka, adibidez, gobernatzen egon den instituzio ezberdinetan, bai udaletan eta baita ere Foru Aldundian. Nik uste dut, horrek markatzen duela ongizate maila bat.
Beraz, zenbat eta defizit handiagoa, orduan eta, zerbitzu maila handiagoa, eta adibidez sinple bat jartzen arren. Gipuzkoako Foru Aldundian Bildu zegoenean Gobernuan, defizit hori ia 10 milioitan handitu genuen, bai, 18 miloi eurotako defizit bat izatetik, herri arteko garraio zerbitzuan pasatu ginen, 30 miloi eurotako defizit bat izatera, eta hori guretzat harrotasun elementu bat izan zen eta oraindik ere erreibindikatzen dut harrotasun elementu bezala.
Ze horrek, defizit handi horrek, esan nahi dut kilometro gehiago, izan nahi du kilometro gehiago, erabiltzaile gehiago, zerbitzu publiko hobea, zerbitzu publiko hobea, hirigunetan baina baita ere herri arteko zerbitzuei dagokienean.
Eta egia esanda, orain ez dakizkit zenbakiak buruz baina kilometro asko eta asko handitu genituen zerbitzuak. Gobernu aldaketarekin, 2015etik aurrera ikusi dugun bezala, nola zerbitzu horiek murrizten ari diren gaur egun Gipuzkoako Foru Aldundian dauden PSE, bereziki Marisol Garmendiaren politika zein izaten ari den garraio publikoari dagokionean.
Eta hor ikusten da zerbitzuak murrizten ari dira, herritarrak kexu daude eta kilometroak eta kilometroak kendu dituzte zeren eta metroa finantzatzeko eta metroetako azpiegiturak berriro ere azpiegitura politikak egiteko, zeren eta garraio publikoa batzuek interpretatzen dute zerbitzu publiko bezala ez, baizik eta azpiegitura aukera ekonomiko bezala, hor ikusten da zeintzuk diren batzuen ezkerreko politiken planteamenduen eta eskuineko politiken planteamenduen artean dauden ezberdintasunak.
Beraz, printzipio horri dagokionez, hau da, garraio publikoa defizitarioa da? Bai eta izan behar da, garraio publikoa defizitarioa izateak esan nahi duelako herritarrak gutxiago ordainduko duelako oinarrizko zerbitzu horregatik. Hau da, defizit hori murrizteko, zuk aipatu duzun bezala, izan daiteke edo zerbitzuak gutxitu, dela planteamendua egin duena PSEk Gipuzkoan eta beste hainbat tokitan egiten dutena, edo garraioaren prezioa igo.
Zorionez, hau bere garaian Gipuzkoa bezalako lurralde batean eta Mugiaren onarpenarekin hau mugatu egin zen, eta beraz, ez daukate batzuek hain erreza zerbitzu publiko horri kostea handitzea, ez baita erreza autobus bidaia bati 5 zentimo igotzea. Denok dakigu 5 zentimo errez gastatzen ditugula pote batean baina zerbitzu publiko batean 5 zentimo igotzen baldin badira, izugarrizko haserrea eragiten dela.
Beraz, alde hori ezin izan denez bete, nahia eta tentazioa egon arren eta hainbat tokitan saiakerak egin arren, besteari egosten gatzaio.
Nik ez dut arazoa denik hainbeste finantzazioarena, baizik eta uste dut arazoa dela globalagoa, hau da, zer garraio mota eta zer garraio zerbitzu eman behar ditugun herri bezala, kasu honetan EAEn, eta nola lotuko genukeen gainontzeko Euskal Herriko beste lurraldeekin. Nik uste dut horiek direla eztabaida zentralak eta ez soilik finantzazioarena.
Garraioarena da herri honetan daukagun arkitektura instituzional absurdoaren adibide esponentzial handienetako bat. Daukagu Renfe bezalako zerbitzu bat Estatuak ematen duena, dauzkagu diputazioak herri arteko autobus zerbitzuak ematen dituztenak, eta dauzkagu herriak kasu batzuetan garraio lokala ematen dutenak eta Eusko Jaurlaritza Euskotrenen zerbitzuen bitartez ere trena mugitzen duena.
Honek garraio publikoaren perspektiba logistiko batetik izugarrizko arazoak ekartzen dizkigu. Zergatik? Edozein pausu emateko instituzio ezberdinen arteko akordioak behar dira. Horiek konplikatuak dira kolore ezberdinetako alderdiak daudenean baina baita ere kolore berekoak daudenean ere. Ikusten ari gara hainbat kasutan kolore bereko gobernuak egon arren, zailtasun handiak daudela horiek finantzatzeko.
Arrazoi nagusi horietako bat  - eta orain noa finantzazioaren asuntora -  finantzazioarena da: Nola egiten den defizit hori banatu, zelan egiten den zerbitzu horiek hobetu edo osagarritu, ez daitezela beraien artean konpetentzialak edo lehiakorrak izan, baizik eta osagarriak izan daitezen; herritar batek, edozein delarik ere garraio publiko bat kudeatzen duen Administrazioak, izan dezan aukera zati batean trenean joateko, transbordo bat egiteko, autobus herri arteko bat hartzeko eta gero garraio urbano bat hartzeko, eta gero bueltan Renfetik Estatuaren zerbitzu batetik joateko jakin gabe zein den hori kudeatzen duen Administrazioa.
Nik uste dut hor dagoela benetako erronka garraio publikoarena. Zer gertatzen da? Eusko Jaurlaritzak badaukala garraio agintaritza bat oso eskasa dela bere funtzionamenduan eta bere buruari ez dizkiona atribuzio errealak egin. Atribuzioak izan beharko liratekeela koordinatzea gainontzeko lurraldeak eta abar. Dago ohituta urtean behin edo bitan biltzera, protokoloz egin behar duelako eta ez dauka inolako jarrera aktiborik horretarako.
Orduan, iruditzen zait zuen proposamena interesgarria dela zeren eta hor herriak dira kaltetuenak izan daigun. Adibidez, Donostiak badauka aurrekontu ahalmena edo Bilbok badauka aurrekontu ahalmena. Eta gainera, Eusko Jaurlaritzak politika faboritistak egiten ditu hiriburuekiko. Ikusi besterik ez dago metroaren kofinantzazioan parte hartzen du, Donostiako metroaren kofinantzazioaan ere parte hartuko du. Hau da, azpiegituretan eta komeni zaienean parte hartzen dute baina ez dago lege marko bat esaten duena herriei nola lagundu behar dien Jaurlaritzak eta nola egingo den fondoaren banaketa.
Egia da fondo foralaren bitartez egiten direla herrien atribuzioak baina herriei atribuzioak ematen zaizkie eta ez zaie finantzazio bide egokiak ematen. La diputación no.
Diputazioaren erantzukizuna herri arteko garraio zerbitzua da, herrietako garraio zerbitzua ez da Diputazioarena eta bestela begiratu ezazu hemengo arkitektura instituzional juridikoa zein den eta horren arabera ze Fondo Forala ez du banatzen Diputazioak, Diputazioak dirua rekaudatzen du, Fondo Forala erabakitzen da lege bidez eta banaketa horiek daude estipulatuta.
Egia da Udal Legeak finantzazioaren asuntoari ere bultzada bat eman diola zorionez baina oraindik orain holako kuestioak argitu gabe daude eta nik uste dut inportante dala holako kuestioei nolabait ere bide ematea eta argitzea batit bat herri txikiagoak tamaina txikiagoa eta aurrekontu murritzagoan dituztenak direlako behar hori daukatenak.
Eskubide subjektibo bat izan behar den edo ez edo lege espezifiko bat egin behar den edo ez edo sostengarritasun legeari itxaron behar zaion ez dakit ze badut susmoa ere EAJk eta PSEk egin duten emendakin hori dela una patada para adelante, ba egunen batean eztabaidatuko dugu baina ez dago konkreziorik, ez dago planik, ez dago proposamenik, ez dago eztabaidarik, ez da egon gainontzeko alderdiei deialdirik.
Hau da, ikusten ari gara eta badut susmoa mugikortasun sostengarri horren legeak esango dituela generalidadeak eta ez gauza konkretuak eta finantzazioari lotutako gauzak.
Beraz, ez dugu aurka bozkatuko baina bueno abstenitu egingo gara, itxoin arte zertan datzan, baina badut susmoa ez diola erronka horri aurre egingo.
Beraz, herrietara begirako finantzazioa egon behar da lotuta udalen karga arintzearekin baina bonoena eta gauza guzti horiek aipatzen diren bigarren elementu hori, hau da, ahalmen gutxiago dituenak bueno ba garraio publikoaren zerbitzua gutxiago ordaintzearena eta esperientziak badaude egiten ari dira konbenio bitartez.
Egia da agian lege bitartez onartu beharko litzatekela eta zentzu horretan interesgarria iruditzen zait ze bestela ari gara instituzio ezberdinen artean akordioak erdiesten eta akordio horiek daude une politikoaren arabera.
Gipuzkoan berriro ere gogoratzen dut Mugiaren eztabaida eduki genuenean Jaurlaritzarekin eta herri ezberdinekin kezka nagusia precisamente hori zen bono sozialak egotea, hau da, gutxiago duten horiek gutxiago ordaintzea haren printzipioarekin ados egonik mundu guztia, nork hartzen zuen bere gain defizit hori eta hor zegoen arazoa eta momentu horretan hartu ziren erabakiekin eta defizita guztien artean estaltzearekin, nik uste dut adostasuna egon zela.
Hau da, handiak txikiagoari lagundu egin behar dio, aldundiak eta Jaurlaritzak momentu horretan erabaki hori hartu zuten eta nik uste dut erabaki hori nolabait instituzionalizatzea eta lege figura ematea interesgarria dela.
Eta momentuz hemen uzten dut bigarren txandarako.