ZABALLOS DE LLANOS (PSE-EE, 2013-12-19):
Eskerrik asko, presidente andrea, lehendakari jauna, legebiltzarkide jaun-andreok.
Gaur, abiadura handiko trenaz hitz egingo dugu Ganbera honetan. Euskal sozialistok eztabaida errepikakor bihurtzeko batere asmorik gabe ekarri dugu gai hau. Guztiz kontrakoa; nahi dugu erakunde eskudunek, bai Sustapen Ministerioak, bai Eusko Jaurlaritzak, benetako apustua egitea euskal Y-aren alde Euskadiren oraintsuko historiako azpiegitura nagusi gisa.
Dagoeneko denok dakigu euskal Y-aren lanek beren urte txarrenak bizi dituztela. 2012an, esleitutakoarekiko % 40 murriztu zuen Sustapen Ministerioak euskal Y-ra bideratutako aurrekontua, eta 190 milioian utzi zuen bere eskumenekoak ziren lanetarako esleipena. Baina, Ministerioak urte hartan egindako murrizketa gutxi ez, eta 2013. urtearen bukaeran ikusten dugu 90 milioi euroko gastua egingo dela lanetan, hau da, aurreikusitakoaren % 47.
Euskal sozialistoi kezka sortzen digu euskal Y-aren lanen atzerapenak, baita azken hilabeteetan agertu diren ziurgabetasunek ere. Gobernu zentralak ez du argi hitz egiten, edo, hobeto esanda, ez du gaiaz hitz egin nahi. Sustapeneko ministroak ez du agerraldia egin nahi Kongresuko batzordean abiadura handiko trenari buruz hitz egiteko, eta ez du zehazten zer epetan aurreikusten den lanak amaitzea.
Eta hori guztia oso kezkagarria da euskal herritarrentzat. Ikusten dugu euskal Y-a gero eta gehiago ari dela urruntzen Ministerioaren interesetatik, eta Euskadik ezin du horrelakorik onartu.
Lanak esleitu zaizkien enpresek salatzen dute lanak geldituta daudela; izan ere, 2013. urtearen hasieran, Adifek ohartarazi zien beren gaitasunaren % 15ean egin behar zutela lan, ez baitzegoen dirurik gehiago ordaintzeko. Sustapen Ministerioak esan zuen ezin zela bete aurreikusitako inbertsioa, ezinezkoa zelako finantzaketa lortzea. Euskadik ezin du onartu justifikazio hori, edo, behintzat, euskal sozialistok ez dugu onartuko, finantzaketa falta horrek ez baitie denei berdin eragin. Izan ere, lurralde batzuei ez zaie iturria itxi, eta, gainera, inbertsioa handitu zaie.
Horren adibide da Valladolid eta Burgosen arteko abiadura handiko korridorearen kasua: 125,5 milioi euro esleitu zituen lekuan, 185 milioi gastatu ditu Sustapen Ministerioak. Laburbilduz, abiadura handiko trenaren lan horietan, aurreikusitakoa baino ia % 50 gehiago gastatu da.
Eta ez dugu inola ere kritikatuko, zentzugabea bailitzateke hori kritikatzea. Inbertsio honek mesede egiten die euskal interesei, lan horien aurrerapenak nabarmen hobetuko baitu Euskadi eta Madrilen arteko trenbide-lotura. Horrekin erakutsi nahi dugu Adifek eman duen finantzaketaren argudioak ez duela justifikatzen euskal Y-aren lanak jasaten ari diren atzerapena.
Baina adibide gehiago jar ditzakegu erakusteko gezurra dela euskal Y-a lehentasun bat dela Sustapen Ministerioarentzat, demagogia merkea ari direla egiten Pastor ministroa eta Rajoy presidentea. Euskal herritarrok ezin dugu edozer gauza onartu eta isilik geratu, lehengoan prentsan irakurri genuenez: "Lurralde Politikaren euskal Sailak uko egin zion Ministerioaren politika baloratzeari, Madrilekiko liskarrak saihestearren". Jaun-andreok, isilik egoteak esan nahi du onartu egiten dela Sustapen Ministerioa egiten ari dena ondo dagoela, eta hori ezin dugu onartu.
Galiziaranzko abiadura handiko trenaren lanen inbertsioa ez da inola ere euskal Y-koaren maila berean murriztu. Valladolid eta Galiziako mugaren arteko inbertsioa % 10 bakarrik murriztu da, eta, Ourensen, aurreikusitakoa baino % 29 gutxiago gastatu da. Hori ezin da inola ere alderatu euskal Y-ak jasan duen % 53ko murrizketarekin, 2012an izan genuen murrizketa ahaztu gabe.
Lan horietan, ministroa inplikatu da; galiziarra delako izango da. Joan den hilabetean, konpromisoa hartu zuen Madrilekiko lotura prest egongo zela 2018rako. Bada, Pastor andreari gogorarazi nahi nioke Galiziaranzko abiadura handikoaren lanak ez direla lehentasunezko korridorea Europarentzat; euskal Y-a, ordea, bai.
Eta Europar Batzordea kezkatzen hasia da Adifen eraikuntza-erritmoengatik. Bereziki iruditzen zaio hiru tarte arazotsu daudela, eta, hara non, hiru tarte horiek Sustapen Ministerioak kudeatzen ditu. Hori dela eta, sozialistok legez besteko proposamen hau aurkezten dugu gaur, eta haren bidez nahi dugu Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gobernuari eskatzea zabaldu dezala Estatuko Administrazio Orokorrak, Euskal Autonomia Erkidegoak eta Adifek 2006ko apirilaren 24an sinatu zuten eta gaur egun indarrean dagoen lankidetza-hitzarmena Euskadirentzat trenbide-sare berria eraikitzeko, eta eslei ditzala oraindik lehiaketara atera ez diren euskal Y-aren tarte guztiak, Euskadiko sare osoaren plataforma-lan guztiak burututa egon daitezen 2016. urtea bukatu baino lehen, Eusko Jaurlaritzak kudeatzen baititu.
Baina, joan den ostiraleko kontroleko bilkuran sailburu andreari esan nionez, ez du ezertarako balio Eusko Jaurlaritzak Bizkaiko eta Arabako tarteen kudeaketa bere gain hartzeak, Gipuzkoakoak egiten ari den bezala egingo baditu.
Eta sailburuak ez zidan ulertu egin nion galdera, edo ez zidan ulertu nahi izan, baina arazorik gabe egin diogu berriz, modu zehatzagoan eta idatziz, erantzun ahal izan diezagun. Oso argia da galdera: 2013ko aurrekontu luzatuan aurreikusita dauden 350 milioietatik, zenbat gastatuko da 2013an? Horixe jakin nahi dugu euskal sozialistok.
Izan ere, bihar eztabaidatuko den 2014ko aurrekontu-proiektutik ondoriozta dezakegu EAJk Jaurlaritzan daraman urtebetean euskal Y-a atzeratu besterik ez duela egin, Ministerioak bezala. Joan den astean tribuna honetan esan nuenez, euskal Y-ko Gipuzkoako tarte gehienak urtebete atzeratu dira  - batzuk bi urte ere bai - , eta horren arrazoia da ez direla bete nahi izan Jaurlaritza sozialistak 2012ko aurrekontuan ezarri zituen konpromiso-kredituak, kudeaketa-kredituak.
Besteak beste, Tolosa-Hernialde, Hernialde-Zizurkil, Zizurkil-Andoain, Andoain-Urnieta, Urnieta-Hernani eta Hernani-Astigarraga tarteak urtebete atzeratu ditu egungo Eusko Jaurlaritzak. Eta interesatzen zaigu tarteak lehenbailehen bukatzea, Adif ere lehenbailehen has dadin gainegiturak ipintzen. Atzo Sustapeneko ministroari egin zitzaion interpelazioaren ondorioz jakin dugu Adif horretan hasiko dela 2014ko urtarrilean. Bada, tarteak zenbat eta lehenago egon bukatuta, orduan eta azkarrago bukatuko du gainegiturak ipintzen.
Lehen esan dudanez, sozialistok prest gaude Eusko Jaurlaritzari laguntzeko Gobernu zentralari eska diezaion zabaldu dezala 2006ko kudeaketa-esleipena, lehiaketara ateratzeke dauden euskal Y-aren tarte guztiak Eusko Jaurlaritzak kudea ditzan kupoaren bitartez. Baina, betiere, Jaurlaritzak konpromisoa hartzen badu garaiz eta behar bezala egiteko ez bakarrik Gipuzkoako tarteak  - berez horretan ari behar lukete jada - , baita bere gain hartuko dituen Bizkaiko eta Arabako tarteak ere; besteak beste, Bergarako lotunea, azkenean Jaurlaritzak hartzen badu bere gain, Pastor ministroak atzo Kongresuko interpelazioan esan zuena ikusirik.
Sozialistok nahi dugu Eusko Jaurlaritzak lan egitea Gipuzkoako tarteak garaiz egin daitezen, eta, hala, Bizkaiko eta Arabako tarteak 2006ko kudeaketa-esleipenean sar daitezen, eta 2016rako bukatuta egon daitezen. Legez besteko proposamen honekin, euskal sozialistok Gobernu zentralari ere eskatu nahi diogu aurkeztu dezala bi hilabeteko epean inbertsio-plan zehatz bat, Gasteiz eta Burgosen arteko eta Iruñea eta euskal Y-aren arteko AVE linearen tarteei dagozkien plataforma- eta gainegitura-lanak esleitzeko eta bukatzeko datekin. Izan ere, arriskua dago euskal Y-a isolatuta geratzeko, zurrumurruek diotenez, Madrilekiko loturarik gabe Gaztelako mesetatik zehar, Frantziako mugara arteko Europako ardatz atlantikoaren funtsezko zati gisa, eta loturarik gabe Mediterraneoko ardatzarekin.
Euskal Y-ak ezin du izan hiru euskal hiriburuak bakarrik lotzen dituen azpiegitura handi bat. Hori dela eta, Sustapeneko ministroak azpiegitura horrekiko konpromisoa har dezan nahi dugu, beste linea batzuekin egiten ari den bezala. Eta, egia esan, ez ditugu argi euskal Y-aren lanen segimendua egiteko erakundeen arteko batzordearen azken bilerako ondorioak, zeina Madrilen egin baitzen lan horien eraikuntzaren garapena aztertzeko.
Batetik, albiste batzuek diote Sustapen Ministerioak bazterrean utziko duela oraingoz euskal Y-aren eta Burgosen arteko abiadura handia, Adifen egungo linea egokitu egingo baitu hirugarren haria ipiniz. Gure ustez, Euskadi zigortzeko modu bat da, arazoak izango baititugu salgaien eta bidaiarien bidaia-denboretan. Bestetik, irakur dezakegu Ministerioak lehen adierazitakoa zuzendu egin duela, eta adierazi duela euskal Y-a abiadura handikoaren bitartez egongo dela lotuta Espainiako mesetarekin, dirurik balego.
Eusko Jaurlaritzaren barruan ere, gai honetan kontraesanean daude batzuk besteekin. Jaurlaritzako bozeramaileak, Erkoreka jaunak, segurutzat jo zuen Euskadi Irratian Sustapen Ministerioak abiadura handirik gabe utziko zuela Burgos-Gasteiz tartea; Garraioko sailburuordeak, Antonio Aizek, aldiz, esan zuen Ministerioak asmoa zuela euskal Y-aren sare osoa abiadura handikoa izan zedin.
Atzo Sustapeneko ministroak Kongresuan egin zuen agerraldian, badirudi ukatu egin zuela Burgos-Gasteiz tartea abiadura handirik gabe geratuko dela, hirugarren haria ezarriko dela Adifen linearen bitartez, baina, egia esan, gaur, berriz ere, iritzi desberdinak ikusi ditugu prentsan; alegia, ministroak Gobernuari eskaintzen diola obrak lehiaketara ateratzea, ministroak ez duela ikusten..., trabak jarri dizkiola Bergarako AHTaren lotunea esleitzeko Euskadik egindako eskaerari.
Horregatik guztiagatik, horri buruz ez dugu ezer argirik, eta Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuak batzordean agerraldia egitea eskatu dugu azaldu dezan eta batzordeari zuzenean azaldu diezaion zer gai jorratu ziren bilera hartan eta zer konpromiso hartu dituzten Eusko Jaurlaritza honek eta Sustapen Ministerioak. Izan ere, laburbilduz, ezin dugu ziurgabetasun hori izan. Ezin gara egon zehaztugabetasun horrekin edo bertsio kontrajarriekin.
Gure legez besteko proposamenean diogunez, Sustapen Ministerioak zirt edo zart egin behar du eta argia izan behar du gai honetan ere, eta zehaztu egin behar ditu mesetarekiko eta Iruñearekiko loturarako inbertsioak. Izan ere, laburbilduz, jaun-andreok, euskal Y-a ez da euskal herritarrentzako inbertsio bat bakarrik, euskal Y-a inbertsio bat baita, proiektu estrategiko bat baita, Euskadirentzat, Espainiarentzat eta Europarentzat.
Eskerrik asko.