RODRIGUEZ LEJARZA (EH Bildu, 2019-10-11):
Eskerrik asko, lehendakari andrea, sailburua andrea, egun on. Egun on guztioi.
Gaur egoitza-zentroetan bizi diren pertsonek merezi duten arretaz galdetzeko hitza hartzen dut eta baita ere bertan lan egiten duten zaintzaileek merezi dituzten lan baldintzetaz.
Lehenengo eta behin, auziaren garrantziaz jabetu behar gara guztiok. Gaur egun mendekotasuna duten 18.000 pertsona bizi dira erkidegoko egoitzetan, eta hauek zaintzeko 13.000 langile ari dira zentro horietan lanean. Zenbat denbora behar du egunean zaintzaile batek egoiliar bakoitza zaintzeko, duintasunez zaintzeko?
Gobernuarena da arreta denbora hori dekretuz arautzeko erantzukizuna. Beraz, Artolazabal anderea, batzuen eta zein besteen errealitatea aldatzeko eta hobetzeko aukera izan duzu esku artean. Uztailean onartu zenuten dekretuan, baina tamalez uko egin diozu. Zein da aldatu beharreko errealitate hori? Hau deskribatzeko nire hitzak erabili ditzaket, baina nahiago dut entzun ez dituzun ahotsen bozgorailua izan gaurkoan, hau da, egoileen familien ahotsak eta emakume langileenak.
Hauek dira senide baten hitzak: "Langileek ez dute astirik izaten egoileekin egoteko. Niri jaso izan zait, adibidez, amarengana joan eta han andre bat negarrez ikustea. Langileek ez dute astirik sorbaldatik heldu eta galdetzeko "zer duzu?".
"Goizetan, sarritan, komuneko buelta egiteko gogoz egoten da gure ama, baina ezin du ohetik bakarrik jaiki, eta laguntzailearen zain egon behar du. Aldiz, erantzun izan diote ezin dutela une horretan komunera eraman. Halakoek egun osorako arrastoa uzten diote nire amari.
"Egoiliarrei sarri gertatzen zaie kexu direla baina ez dakitela ongi esplikatzen zer sentitzen duten, non duten min. Beroa edo hotza duten adierazteko ere lanak dituzte. Gure ama, adibidez, maiz izerditan egoten da, txaketa arin bat jartzen diogu sarri gainean eta esaten diogu 'ama, jangelara zoazenean kendu' baina ahantzi egiten zaio. Gero alde egiten dugu eta noski ama aurpegi txarrarekin. "Ama, zer duzu?". Eta maiz aski da lepoan daraman zapia pixka bat askatzearekin bere onera ekartzeko, aurpegia ere aldatu egiten zaio. Horretarako, ordea, ezinbestekoa da egoiliarra ezagutzea, eta langileek ez dute astirik horretarako".
Eta zer diote langileek? Hona hemen zaintzaile batzuen hitzak: "Ezin ditugu egoiliarrak merezi eta behar duten bezala artatu. Korrika egin behar dugu lan, 15 minutu izaten ditugu egoiliarra esnatu, altxatu, jantzi eta orraztuta gosaltzera eramateko. Esfortzu fisikoa etengabea da, eta kronometroarekin lan eginez, are gogorragoa. Gipuzkoan zuzenean egoiliarrari egunean eskaintzen zaion denbora ordu eta erdi da, egun osoa, altxatu, dutxatu, jantzi, gosaldu, bazkaldu, dena gehituta, ordu eta erdi bakarrik".
Errealitate hau aldatzeko zein zen zure esku zeneukan aukera Artolazabal anderea? Uztailaren 30ean onetsitako Euskal Autonomi Erkidegoko adinekoentzako egoitza-zentroei buruzko Dekretua, hain zuzen ere. Dekretuan arautzen diren eskakizun material berriak aparte utziko ditut, jardunean dauden egoitza-zentroetan ez direlako inoiz aplikatuko lehenengo xedapen eraginkorrean jasotzen den moduan.
Langile eskakizunei dagokionez, arretarekiko Dekretuaren nagikeria agerian utzi zuen zure Sailaren zerbitzu zuzendaritzaren aholkularitza juridikoaren txostenak. Honela zioen.
"Sobre los ratios de personal. No se aporta en las memorias que acompañan al expediente justificación alguna sobre este particular. Debido a ello, no cabe sino reiterar lo ya mencionado al comienzo del presente informe en cuanto a la necesidad de contar con un fundamento técnico que permita analizar la razonabilidad de las concretas opciones que recoge el proyecto". Esta opinión la vierte una letrada de su propio Departamento, es decir, ha regulado usted el cuidado de miles de dependientes y las condiciones laborales de miles de cuidadoras sin ningún fundamento técnico.
Pero no solo eso. Ha decidido el futuro de las cuidadas y cuidadoras sin tener en cuenta la experiencia y la opinión de diferentes instituciones y entidades, las normas pioneras en nuestro ámbito geográfico inmediato como la de Gipuzkoa, los estudios de personas expertas, las resoluciones e informes del Ararteko, las recomendaciones internacionales, las aportaciones realizadas por las trabajadoras, las preocupaciones  - que son muchas -  de las familias, y así un largo etcétera.
Saldu nahi izan diguzu Dekretu berriak hobetu egingo duela egoitzetan ematen den arreta, gezurra. Gezurra, zeren eta deabrua detailetan dago. Aldaketak arreta errealak okertzea eragingo du hainbat kasuetan.
Es más, el Decreto del Gobierno retrotrae la atención en las residencias a niveles de hace 20 años, está recortando el tiempo de atención directa que tienen las trabajadores para cuidar a las personas mayores.
Eta zergatik? 98ko Dekretuan lanaldi osoaren baitan zehaztu ziren ratioak. Baina orduan zegoen lanaldia eta egunez dagoena ez dira berdinak. Orain dela 20 urte, arloko hitzarmen kolektiboa sartzen zuen zaintzaileen urteko lanaldia 1.800 ordukoa zen. Gaur, aldiz, 200 ordu gutxiagokoa da Bizkaian eta Gipuzkoan.
Es decir, las personas con dependencia, van a recibir 200 horas menos de atención al año.
Dekretu batean, ratioak, arretarako eskaintzen diren minutuen arabera zehaztu behar dira eta ez lanaldiaren arabera. Dekretu berriak, murriztu egiten du egoiliarrei ematen zaien laguntza, bataz beste egoitza handietan langileek orain dela 20 urte baino bost, bost minutu gutxiago izango dituzte egoiliarrak zaintzeko.
Mendekotasun moderatua duen pertsonaren kasuan, egunean, ordu erdi, ordu erdi baino gehiago murriztuko zaie arreta zuzena. Hau guztia, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoitzetan izango da. Araban egoera zeharo ezberdina izango da, lan hitzarmen estatala dagoelako indarrean, oso baldintza kaskarrekin.
Hori da Dekretuaren beste gako bat, herrialdeen arteko desoreka nabarmena. Nekez azalduko didazu, Artolazabal andrea, zergatik, zergatik mendekotasun handiko pertsona batek, 10 minutu arreta gehiago merezi duen Araban Gipuzkoan baino.
A pesar de su particular empeño de sembrar la idea de que el nuevo Decreto garantiza, literalmente, un mayor bienestar para las personas mayores, no ha cosechado usted más que desmentidos por todas partes.
La Diputación de Araba ha manifestado que no hay impacto alguno, ya que los ratios de personal de los centros gestionados de manera directa son superiores a las que vienen determinadas en el Decreto. En Bizkaia, atendiendo al concierto de prestación de servicio de residencia foral del 2017, volvemos a comprobar el nulo impacto práctico del nuevo decreto. Y la Diputación Foral de Gipuzkoa, también ha manifestado que los ratios de personal ya se encuentran implementados.
La cosecha de desmentidos también incluye a su propia viceconsejera, que en un informe del 22 de julio desgrana el limitadísimo o nulo impacto del nuevo Decreto en las residencias de gestión privada.
No es la única voz de su Gobierno que deja en entredicho las condiciones de cuidado de la nueva regulación. En el contexto de las diferentes convocatorias de huelga en las residencias de las personas mayores de Gipuzkoa, la consejera San José, que en este momento no se encuentra presente, ha ido aprobando diversas órdenes para garantizar el mantenimiento esencial de los servicios a la comunidad.
Bien, pues si atendemos a esas condiciones, el Departamento de Trabajo y Justicia entiende que solo con 87 minutos de atención directa a dependientes severos y grandes dependientes, 87, solo con 87 minutos, solo así se garantiza la vida y la salud de las personas residentes. En cambio, la nueva regulación aprobada por el Departamento de Empleo y Políticas Sociales la sitúa en solo 77 minutos, 10 minutos por debajo.
¿Qué debemos concluir de esto? ¿Está el Departamento de Trabajo y Justicia abusando de los servicios mínimos para obstaculizar el derecho a la huelga? ¿O está usted, consejera Artolazabal, comprometiendo la salud de las personas residentes?
Grebaz hitz egiten ari naizen honetan, ezin dut aurrera jarraitu aipatu gabe Gipuzkoan momentu honetan greban dauden milaka zaintzaileak.
Nuestra solidaridad y apoyo a las trabajadoras de residencias en huelga, porque sin condiciones laborales dignas no se pueden garantizar servicios públicos dignos. A ellas y a todas las que durante los últimos años están luchando por mejorar nuestro sistema de cuidados les damos las gracias.
Beraiek bai ari direla sistema publiko hobetzen, beraiek bai.
Eta jarraituko genezake alderaketa gehiago egiten, baina honez gero argi eta garbi geratu da zure esanak ez ditugula aintzat hartu behar, araudi berrian eginak baizik. Eta hauek erakusten dute eskura zeneukan aukera ez duzula aprobetxatu.
Beraz, nire galdera da, zer egingo duzu 18.000 adinekoei ongizatea eta arreta egokia bermatzeko, kontuan izanda Dekretu berriak praktikan, arreta denbora murriztu egiten duela?
Eskerrik asko.