KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2017-02-02):
Legebiltzarreko presidente andrea, berriz ere, legebiltzarkideok, arratsalde on.
Egia da nire gaiek ez dutela holako interes handirik sustzitatzen ikusten dudanez, baina ordua ere izango da.
Gizarte-zerbitzuetarako sarbiderako eskubide subjektiboa bermatzeko legebiltzar-talde bat eratzeari buruz hitz egitera gatoz gaur Legebiltzar honetara. 1982an lehen Gizarte-zerbitzuen Legea onartu zenetik ikuspegi aitzindari, modernoa eta aurrerakoia izan du erkidego honek gizarte-zerbitzuen arloan eta hainbatetan aipatu dut hau.
Izan ere, gizarte-zerbitzuen sistema antolatu eta egituratzeko aukera eman dute izan ditugun legeek eta, bide horretan, herritar guztiek gizarte-zerbitzua jasotzeko duten eskubidea sustatzen eta bermatzen, eta erantzukizun publikoko gizarte-zerbitzuak emateko sistema osatu bat antolatuz, gizarte-zerbitzuak gure gizartearen ongizatearen beste oinarrietako bat bilakatzeko bidea egin dute.
Hala ere, gizarte-zerbitzuetako eskubideak sustatu eta bermatzea guztiz lortzeko behar diren kudeaketa eta koordinazio tresnak ezartzean izan dira zailtasun handienak ibilbide honetan. Zailtasun hauei erantzun nahian, nahi izan ziren justuki 12/2008 Gizarte-zerbitzuaren Legeak, bere garaian Legebiltzarrean ordezkaritza zuten talde politiko guztiek aho batez onarturikoa.
Arau esparru berriaren osagai nagusia, herritartasunari dagokion eskubidea den aldetik, gizarte-zerbitzuetarako eskubidea eskubide subjektibotzat aldarrikatzea izan zen. Eskubide subjektibo horretan erabilera bermatze aldera, nahitaez gizarte-zerbitzuen euskal sistema eraiki behar dela dio legeak, erantzukizun publikokoa, modernoa, aurreratua eta bermatzailea, xedetzat ongizatea duten beste sistema batzuek bezain garatua, eskumena duten hiru administrazio mailak egituratzeko gauza izango diren kudeaketa eta koordinazio tresna batzuez hornitua, eta bere baitan prestazio eta zerbitzuen sare artikulatu bat ezarri, antolatu, garatu eta sendotzeko egitura bat izango duena.
Arlo horretan diren formulazio aurreratuekin bat etorrita, beharrizanei bere izaera eta ezaugarrien arabera erantzuteko sistema bat ezartzea hautatzen zen lege honekin. Legea honako elementu hauen inguruan antolatzen da: Zerbitzuen erantzukizun publikoa, unibertsaltasuna, herritarrentzako hurbiltasuna eta deszentralizazioa, prestazio eta zerbitzuez baliatzeko orduan berdintasuna eta ekitatea, prebentzioa, integrazioa, normalizazioa, pertsona bakoitzari egokitutako arreta integral eta jarraitua, diziplina arteko eta kalitatezko arreta integral eta jarraitua, sistemen arteko lankidetza, jarduera publiko eta pribatu eta formal eta ez formalean dabiltzanen koordinazioa, herritarren parte-hartzea, gizarte ekimena, hori dena.
Baina 12/2008 Legearen garapena nahi baino mantsoagoa joan da erkidegoan. Ahaleginak egin badira ere, hain aurreratuak eta modernoa den Lege honen garapenak ez du izan beharreko abiadura. Tantaka etorri dira gizarte-zerbitzuen sistemaren egituratzeak eskatzen zituen ondorengo arauak eta, eztabaida askoren ondoren, 2015ean  - 2008koa da Legea -  sistemaren egituratze eta gizarte-zerbitzuetako eskubidea subjektiboa bermatzeko funtsezkoa den arau bat onartu zen: 185/2015 Dekretua, Gizarte-Zerbitzuen Euskal Sistemaren prestazio eta zerbitzuen zorroei buruzkoa.
Dekretu horrek eskubide hori benetan baliatzen dela bermatzeko oinarrizko hainbat elementu txertatzen ditu: Zerbitzu eta prestazio ekonomiko bakoitza definitu eta horiek lortzeko baldintza orokorrak eta espezifikoak, sistemaren epeak gainditzen denean, abenduaren 25etik aurrera alegia, pertsonek duten judizialki eta administratiboki erreklamatzeko duten aukera.
Moldatu zen baita ere gizarte-zerbitzuen 2016-2019 Plan Estrategikoa, hori ere adostu zen. Eta iritsi zen 2016ko abendua eta erantzukizun publikoko gizarte-zerbitzuen sistemaren garapenaren dagokionez, ahalegina egin badira ere  - eta horiek onartzen ditut - , egoera kezkatzeko modukoa da.
Urtean zehar eragile ezberdinek aipatu zuten moduan, ba Dekretu hori, Dekretuak sisteman eskatzen zituen moldaketa eta egokitze prozesuan ematen ari ziren zailtasunen inguruko bere kezkak agerian geratzen ziren behin eta berriro foro desberdinetan.
Eta are gehiago, kezka horiek alarma bilakatu ziren gizarte-zerbitzuen inguruan Arartekoaren azken txostena ezagutu eta berehala.
Izan ere, txosten horrek eragileek azaldu zituzten kezka horiek konfirmatu egin zituzten eta aurrez-aurre ziguten errealitate baten aurrean: Gizarte-zerbitzuetako eskubidea egikaritzeko udalerrien araberako desberdintasun handiak, gizarte-zerbitzuetako sarbidearen ahulezia, finantziazio falta, administrazioen arteko deskoordinazioa, Eudelen baitan dagoen nolabaiteko nora eza. Egoera aztertu eta bideratzeko denbora eskatu du Eudelek berak.
Nora ez hori bideratzeko baliagarri gerta zitekeen garapen normatiboa ia-ia geldirik. Gizarte zerbitzuan lanean ari diren gizarte langileen lan baldintzen inguruko kezka. Profesional hauen aitortza falta. Esku-hartze modelo falta. Oinarrizko esku-hartze prozedura bat falta zaigu eta ez ditugu beharrezkoak ditugun erreminta eta software informatikoak.
Oso kontsolidatuak dauden zenbait zerbitzu eta existitzen ez diren beste asko, bazterketa egoeran dauden pertsonei zuzendutakoak, kasu.
Irizpide pribatuekin funtzionatzen ari diren zerbitzuak. Eta oso-oso kezkagarria dena, dagozkien eskubideen inguruko herritarren ezjakintasuna.
Jarrai genezakeen zerrendatzen. Baina ez dut uste orain hori denik asmoa.
Gizarte zerbitzuaren sistemak lehen mailara igotzeko pausu handia eman behar zuen abenduan. Hezkuntza eta osasuna bezalako sistemen dibisioara igo beharko luke, baina askotan gertatzen den bezala, papera eta errealitatearen artean alde handia dago. Eta kasu honetan alde hori kilometrikoa da.
Funtsean egun, gurean, herritarren artean legeak aitortzen duen aukera berdintasuna ez da errespetatzen eta gizarte-zerbitzuek jasotzeko eskubide subjektiboa ez dago bermatua.
Jaurlaritzari dagokio lidergo eta koordinazio funtzioetan gabezi handiak somatzen dira. Eta gizarte-zerbitzuen arloko politikak lehentasun bilakatzeko eta aurrekontuetan behar duten lehentasuna emateko eragozpenak argiak dira. Eta baita gizarte-zerbitzuak garatzea bermatuko luketen finantzaketa egokiaren falta.
Gizarte-zerbitzuen sistemak behar besteko babes politikorik ez duela ondorioztatu dezakegu guzti horretatik. Eta guzti hori esaten dut, zeren bakoitzak izan dituen arduretatik hitz egiten dut.
Eta irakurri dugu bi urte gehiago behar omen dituztela euskal erakundeek gizarte zerbitzuen legeak esandakoa betetzeko. Zortzi urte eta gero, beste bi, 10 dira horiek.
Gurean baina, zaintza eta babes beharrek gora egiten dute. Jende artearen ezaugarriengatik batetik, eta pobrezia eta bazterketa kasuak gora egiten dutelako.
Eta askotan errepikatu dut, aurreratua izan nahi duen herri batek bere kideak babestu eta zaintzeko obligazioa duela. Eta lan horretan funtsezkoa da Euskal Gizarte-Zerbitzuen Sistema sendo izatea.
Ezin dugu inolako luzapenik onartu honetan. Eskubideen alorrean moratoriak ez dira zilegi, are gutxiago behar gehien dituzten pertsonen eskubideei dagokionean.
Egoera bideratzeko denen parte-hartzea beharrezkoa izango da. Gizarte-zerbitzuen sistema unibertsala izan dadin eta eskubidea bermatu dadin guztien lankidetza behar dugu.
Arartekoaren eta gai hauetan arituak eta adituak direnen gomendioei jarraituz, beharrezkoa da Gizarte-Zerbitzuaren Legearen zenbait atal edukiz betetzea, eskaintzen diren zerbitzuak eta zerbitzuen mapa egokitu eta gaurkotzea, karterak eskatzen duen garapen normatiboa bultzatzea, finantzaketa modelo egokia definitzea, gizarte esku-hartze modeloa definitzea, zerbitzu eta prestazioen lidergo aldaketa eman eta euskal erakunde lidergo hori bere gain hartzea, gizarte langileen lanaren aitortza egin eta lan baldintzak aztertu eta hobetzea. Hiritarrei bere eskubideen berri ematea funtsezkoa da, bere eskubideen kontzientzia har dezaten.
Finean beste elementu batzuen gainean antolatutako sistemak kaordenatiko horretatik, benetako babes eta zaintzarako eskubide hori egikaritzea posible egingo duen etorkizuneko estrategia batera salto egitea ezinbestekoa da momentu honetan. Horretarako eztabaidatu eta lankidetzan aritzea ezinbestekoa da.
Eta gaur eztabaidatzen dugun ekimen honekin gure kezka adierazi nahi dugu euskal gizarte-zerbitzuen sistemaren egungo egoeraren aurrean. Eta horregatik proposatzen genuen legebiltzar talde bat eratzea egungo egoeraren diagnostiko zehatzetik abiatuta, legeak herritarrei aitortzen dien gizarte-zerbitzutarako sarbiderako eskubide subjektiboa berme guztiekin egikaritzeko neurriak planteatu, eztabaidatu eta proposatzeko, elkarrekin, erakunde guztien eta hainbat eragilearen partehartzea bermatuz, euren iritziak eta proposamenak jasotzeko.
Elkarrekin Podemoseko kideek bat egin dute eskari honekin, baina itxuraz ponentzia honek ez du Legebiltzarrean dauden beste taldeen babesa jasoko. Pena da, guk adostasunetik eta egoeraren ardura konpartitutik heldu nahi geniolako eztabaidari. Baina izango dugu bidea, seguruenik aurrerantzean ere izango da.
Eztabaida hau nik uste dut ezingo dela ekidin, batean edo bestean, 2017ko lehen sei hilabeteko horretan tokatzen da plan estrategikoaren ebaluazioa eta pentsatzen dut, pues bueno, hori partekatuko dela eta publiko egin duzuen planen eta programen zerrendan horretan ere agertzen da gizarte-zerbitzuen plan estrategiko bat, 2020, aurrekoa 2016-2019 bitartekoa zen, ez dakit hor aldaketarik egon den, baino, hala ere, pentsatzen dut maila horretan ere aurkitu egin beharko garela eta eztabaidan aritu egin beharko dela.
Eta gure asmoa zentzu honetan, aipatu genion Artola Zabala andreari ere, eta behin baino gehiagotan aipatu dugu hemen ere, zen gai hauetan pertsonak erdian jartzen dituen gai hauen inguruan, ba, gure asmoa elkarlanean aritzea dela baina elkarlanean, hori, eztabaida zintzotik, bakoitzaren arduretatik, izan dituenak eta dituenetatik, eta akordioak bilatzeko asmo horretan.
Eta uste dugu horretan errealitatea makilatzea eta ezkutatzea ez dela aukera on bat, eta batzuetan errealitate horiek gehiegi makilatzeak susmoak ere sortzen dituela. Euskal oasia oraindik espejismoa da gai hauetan, eta errentatik bizi gara eta errentatik bizi dira momentu honetan euskal erakunde horietako asko. Zeren sistema antolatua badago, egia da, askotan esaten den bezala, zerbitzuak badirela, baino zerbitzu horietako asko eta honetan arituak zaretenok badakizue oso ondo, ez daude legeak ezartzen dituen irizpideetan eta printzipioetan, eta antolaketa sistema horrek markatzen dituen printzipioekin antolatuta.
Beraz, honetan ekiteko borondaterik baduzue eta asmorik baldin baduzue, ba, ekingo diogu elkarrekin, eta bestela, ba guk ere eztabaidarako bide horiek bilatuko ditugu.
Eskerrik asko.