MATUTE GARCÍA DE JALÓN (EH Bildu, 2013-12-19):
Gracias, señora presidenta. Señor lehendakari, señorías, buenos días.
Lehenik eta behin, aitortu behar dut eztabaida oso interesgarria izan dela. Uste dut  - esker onekoa izatea beti omen da ona -  nahitaez eskertu beharra daukadala nire aurretik hitz egin duten jaun-andreei eskaini diguten eztabaida honengatik.
Izan ere, uste dut, gainera, hemendik aurrera esango dudan guztiak ez duela zuek egin duzuenari buruzko gogoetak izango duen eraginaren erdirik ere izango. Hau da, zuen alderdiek aho batez, ia gogotsu eta, batez ere, modu anaikorrean aldeztu izan duzue abiadura handiko trena eta iraindu gaituzue tren hori inoiz aldeztu ez dugunok  - egia, dirua zegoenean, sosak sobera genituenean - , eta, orain, berriz, sableen zarata eta labana-jaurtiketa eszenifikatu dituzue nolabait, eta espero dut ez zaretela modu berean nire aurka hasiko erantzunen txandan, eta zuen dinamikan jarraituko duzuela, elkarri aurpegiratzeko nork duen erantzukizun handiena ezarrita zeuden eskakizunetan eta epeetan aurrera ez egitean.
Hitzaldietan, gainera, gainetik aipatu dira gu aspalditik egiten ari garen gogoetak  - gogoeta horiek egiten genituenean, katastrofistak, apokaliptikoak eta gezurtiak ginela leporatzen ziguten - . Esan da euskal Y-ak ezin duela izan hiru euskal hiriburuak bakarrik lotzen dituen azpiegitura bat, eta abiadura handiko aldirietako tren gisa geratuko ote den beldurra adierazi da  - ez dugu guk esan, orain ari bainaiz hitz egiten; lehenago esan da - , eta badirudi ez zela hain irreala guk planteatzen genuen hau. Esan da ezin ditugula ziurgabetasun hauek izan; beraz, badirudi abiadura handiko trenaren etorkizuna eta bideragarritasuna ez zirela hainbesterainokoak, nahiz eta guk lehenago baieztatu genuen.
Eta, puntu honetara iritsita, ez dakit tematuta jarraitu behar zenuketen liskar honetan ea nork duen erantzukizun handiena abiadura handiko trenaren proiektuan eta konpromisoan. Gure iritziak balio badizue  - uste dut, ordea, gutxi balioko dizuela, beti kritikatu baitugu eta egin baitiogu aurka abiadura handiko trenaren proiektuari - , esango dizuet erantzukizun-maila bera duzuela denok. Alderdi Popularrak, Alderdi Sozialistak eta Euzko Alderdi Jeltzaleak erantzukizun-maila bera dute ingurumen-katastrofe honetan eta abiadura handiko trenak dakarren diru publikoaren xahutze honetan. Beraz, banatu itzazue zati berdinetan erantzukizunak, eta ez zaitezte borrokan ibili horregatik.
Egia esan, zuen eztabaida entzun ondoren, baliteke herritarren bat pentsatzen hastea errazagoa dela nahi duen lekura telegarraioaren bidez joatea abiadura handiko trenarekin baino, bai baitirudi honek zailtasun batzuk dituela. Baina, nolanahi ere, eztabaida askotan errepikatzen denez, nire argudioak errepikatu egingo dira, eta berriro erabiliko dut geratzen zaidan denbora esateko abiadura handiko trena, proiektu megalomano hau, argi eta garbi eta ñabardurarik gabe baztertzen dugula.
Eta hori baztertuko dugu, jakina, zuei sinetsarazteko asmoz  - agian oraindik xalo samarra naizelako, politikan denbora asko daramadan arren -  ez dela egokia denon diru publikoa xahutzen jarraitzea errentagarritasun sozial eta ekonomikorik eta ingurumenarekiko errespeturik lehen izan ez zuen eta orain ere ez duen obra batean  - orain askoz gutxiago - .
Eta, eztabaida hau errepikakorra izan arren, ez dut nik erabiliko tribuna honetan Bill Murrayren "Marmotaren eguna" pelikula ospetsuaren konparazioa, egoerak aldatu egiten baitira, eta, pelikula horretan, egoerak beti berdinak baitziren. Aldiz, "The Cannonball Run" filmaren edozein ondorio txar dirudi honek, batere ziurra ez den paturantz ihes egitea, hori irudikatzen baituzue eztabaida honekin.
Más de siete años de obras en Euskal Herria, un coste de 2.200 millones de euros para las personas, y todavía falta por construir más del 60 % del proyecto. En total, por lo menos, 8.000 millones de euros. Y luego la campaña de marketing del Gobierno dice "compromiso con las personas".
Los sobrecostes van creciendo año tras año. La previsión inicial de 4.200 millones no sabemos hasta cuánto va a ascender, pero son terribles los datos que se conocen; además, el 70 % del recorrido transcurre por viaductos o túneles, con el consiguiente coste de mantenimiento.
Aldatu egin dira egoerak; aldatu egin dira abiadura handikoaren proiektuak oinarrian zituen planoak. Eta ez naiz ari papereko planoez; abiadura handiko trenak jardun nahi zuen errealitateaz ari naiz, abiadura handiko trena babesteko leku guztietan ematen ziren motibazioez. Eta bitxiena da ezen, egoera guztiak aldaturik, zuen ustez honelako proiektu bat justifikatzen zuten egoera guztiak aldaturik, proiektu berari eusten diozuela. Maneiro jaunak adierazi dizue.
Esaten da gure seme-alabak gu baino okerrago biziko direla, gurea baino ekonomia-maila apalagoan biziko direla; zuek, ordea, abiadura handiko trena planteatzen jarraitzen duzue, eta esaten diguzue jendeak hor bidaiatu ahal izango duela, nahiz eta baliabiderik ez eduki. Beraz, indarra hartzen du behin baino gehiagotan errepikatu dugun ideiak: denon diruarekin gutxi batzuentzat eraikitako trena dela.
Aldatu egin da industria ere  - industrialde hori eta sektore industrial hori - ; herrialde honek Europako industria-ereduan jokatzen zuen papera eta geolokalizazioa ere aldatu egin dira. Hala ere, tren batean pentsatzen jarraitzen da, eta esango didazue salgaiak ere garraia ditzakeela, eta jarraitu dezala gauza bera egiten gero eta gutxiago dagoen industria-mota batentzat. Eta oraintsuko adibideek erakusten digute, zoritxarrez, gero eta gutxiago existitzen dela zuek babesten zenuten abiadura handiko trenaren bidezko trenbide-garraioa beharko lukeen industria-eredu hori.
Beraz, jada ez dugunez diseinatzen hasi zinetenean eta oparoaldi ekonomikoan genuen egoera, zergatik eusten zaio proiektu berari?
Dena den, proiektu hau guztia zorioneko ingurumen-jasangarritasunarekin apaintzen duzue beti, eta ez dugu kontuan hartzen, adibidez, Udalaitzeko akuiferoa pikutara bidali behar izan dugula proiektu hau egiteko  - ez zulatu, batzordean esan nuen bezala, baizik eta zuzenean pikutara bidali - , zeina baliotsua izan baitzitekeen, ura gero eta ondasun urriagoa eta etorkizunerako baliotsuagoa baita.
Eta deskribatutako egoeraren ondorioz, hau da, errealitatea aldatu den arren aldatu gabe jarraitzen duen proiektu bat izanik, gaur egun ziurgabetasunak dauzkagu  - ziurrenik haiei egiten zieten aipamena Zaballos jaunak edo beste batzuek - . Alegia, Frantziak iragarri duela ez duela 2032ra arte eraikiko lotura-tartea, edo Sustapen Ministerioak iragarri duela ez duela eraikiko Burgos-Gasteiz tartea AHTa bukatu arte, eta ez du argitzen ea eraikuntza hori abiadura handikoaren ardatz bat izango den ala hirugarren haria izango den.
Eta zer proposatzen duzue zuen zuzenketarekin? Guk geure gain hartzea Gobernu zentralak egingo ez duena. Horrela, Bilbotar erara. Diruagatik izango da! Guk geure gain hartzea eraikuntza-tarte gehiago. Eta zertarako?
Zuek, jaun-andreok, zuen baimenarekin, uste dut nahastu egiten dituzuela pertsonekiko konpromisoa eta pertsonak konprometitzea edo pertsonen etorkizuna konprometitzea. Izan ere, aste honetan bertan, Bilboko Udaleko alkateordeak  - Bilboko alkatea ez dagoen honetan, hura ari da jarduten Bilboko udal-ordezkari gisa -  elkarrizketa batean adierazi zuen  - ez dakit nahasi egin zen edo uste osoz esan zuen -  Estatuko metrorik azkarrena izango genuela Euskal Autonomia Erkidegoan. Esan dudan bezalaxe, hitzez hitz. Ez dakit bilbainaden generoan sartu behar den edo gauza ziurra zen. Gauza ziurra bada, arrazoi handiagoa ematen digu abiadura handiko trena bideraezina eta alferrikakoa dela esateko.
Gaur-gaurkoz, egia esan, abiadura handiko trenak gehiago dirudi misterioaren trena. Ez dakigu noiz jarriko den martxan, ez dakigu nola jarriko den martxan  - hau da, ea tarte guztiak izango diren abiadura handikoarenak edo tarte mistoak egongo diren - , eta ez dakigu norekin lotuko garen  - mesetarekin, lehen esan duten bezala, edo Frantziarekin - , nork erabili ahal izango duen, eta zer mantentze-kostu izango dituen hain kostu eta gainkostu handia dituen azpiegitura batek.
Eta, jaun-andreok, benetan uste dut guri, politikarioi, neurritasuna, sen ona eta zintzotasuna eskatzen zaizkigula. Hor daude desberdintasun politikoak, hor dago ideologia bakoitzaren defentsa, baina uste dut horretan behintzat ados egon gintezkeela. Bada, nik galdera batzuk bakarrik egingo dizkizuet.
Arrazoizkoa iruditzen zaizue Espainiako estatua, bere tamaina eta biztanleria kontuan izanik, abiadura handikoaren kilometro gehien duten munduko herrialdeetan bigarrena izatea? Arrazoizkoa iruditzen zaizue? Pentsatzen dut ezetz. Bada, Estatu Batuekin, Txinarekin edo Espainiako Estatuak baino aurrerapen teknologiko eta industrial eta biztanleria askoz handiagoa dituen edozein herrialderekin alderatuz gero, ondoriozta genezake ezen, agian, urrunegi joan garela, edo urrunegi joan dela Espainiako estatua abiadura handikoarekin. Eta, jakina, hemen ez dugu gutxiago izan nahi, eta esaten dugu: "Ez, ez; egoera txarra izango da, baina guri eman diezagutela dagokiguna". Uste dut ez dela oso arrazoizkoa.
Bigarren galdera: sen onekoa da diru publikoa xahutzea batere errentagarritasun sozial eta ekonomikorik ez duen eta ingurumenean inpaktu konponezina duen azpiegitura batean? Izan ere, Maneiro jaunak aipatu du lehen, eta arrazoi du: hemen ez da egin kostua/etekina aztertu duen azterketarik. Ez dago kostua/etekina zorrozki aztertu duen azterketarik. Eta badaude inbertsio bat noiz den errentagarria eta parametro ekonomiko eta sozialen arabera inbertsio bat noiz den jasangarria esaten duten ehunekoak. AHTarentzat ez dago bat ere, eta ezinezkoa da egotea, hasieran aurreikusitako datuekin ere ez baitzen errentagarria, eta gainkostuekin zer esanik ez.
Eta betiereko eztabaida eta eztabaida errepikatu batekin bukatuko dugu: ea ordainduko dugun edo ez dugun ordainduko. Nik gauza bat bakarrik dakit, eta ziur naiz zuek ere badakizuela, EAJko jaun-andreok: Kontzertu Legearen laugarren xedapen gehigarriak ezartzen du kudeaketa-esleipenaren bidez ordaindu daitekeela kupoaren kontura erkidego honek egiten dituen baina Estatuak egin behar lituzkeen azpiegitura, obra eta zerbitzu jakin batzuen gastua  - hori egia da - , baina 1.200 milioi euroko desfase bat baldin badago  - eta badirudi Estatuari erreklamatzen diozuela, ez baitu ordaintzen - , eta, gainera, laugarren xedapen gehigarri horrek ez badu zehazten AHTarentzat izan behar duela nahitaez  - zeren nik irakurri egin dut, eta ez du esaten AHTarentzat izan behar duenik - , zergatik ez dugu bideratzen diru hori, gobernu honen eta beste batzuen ahalegin neurtezin horiek, askoz beharrezkoagoak eta jasangarriagoak diren eta, batez ere, herrialde honetako biztanleek modu orokorragoan erabiliko lituzketen bestelako azpiegitura sozialetara?
Nada más.