ZULAIKA PORTILLO (EH Bildu, 2015-10-29):
Eskerrik asko, mahaiburu anderea. Egun on eta ongi etorri Arraztalo elkarteko ordezkariei eta beraiekin etorri diren guztiei.
Gaur gizartean egoera ahul batean dauden beste kolektibo batzuei buruz hitz egiten ari gara, dibertsitate funtzionala duten pertsonei buruz. Gehienetan ez beraien gaitasun ezagatik, baizik eta gizartean bertan aurkitzen dituzten harresiengatik.
Dibertsitate funtzionala duten pertsonen enplegu tasa oso baxua da. Soilik % 24koa da eta enplegu bat lortzen dutenek gainontzeko langileek baino % 14 gutxiago kobratzen dute. Aukera gutxi dituzte enplegu arrunt bat aurkitzeko. Oso zaila da nahiz eta askotan beste langileak bezain lehiakorrak edo lehiakorragoak izan lan arrunt bat garatzerakoan.
Harresiak eremu guztietan aurkitzen dituzte, arlo pribatuan zein publikoan. Hala ere, arau markoan tresnak badaude egoera horri buelta emateko. Legeak badaude horren inguruan baina legea ez da betetzen gehienetan, agian bete arren, eskas gera zitekeen ere.
1982an onartu zen hain txarto izendatuta dagoen LISMI Legea. 50 langile baino gehiago dituzten enpresen eta erakunde pribatuen zein publikoen langileen % 2a dibertsitate funtzionala duten langileak izan behar dira. Arazoa ez da soilik kopuru hori ez dela gainditzen eta oso baxua dela, arazoa da kopuru hori ez dela ezta betetzen ere.
Lege hori onartu zenetik, urteak pasatu behar izan ziren konturatzeko ez zela betetzen. Eta orduan, beste aukera bat eman zieten enpresei eta administrazioei hainbat zerbitzu edo erosketa enplegu berezien zentroekin kontratatzeko, horrela % 2a hori ez kontratatzea konpentsatzeko.
Aukera ikuskaritzak gehiago egitea eta isun gehiago jartzea izan beharrean, bigarren aukerarekin lehenengoa betetzetik libre gelditu ziren enpresak. Enplegu arrunt bat izateko, legez ere murriztu egin zieten pertsona horiei.
Jaurlaritzak ere arau propioak ditu ildo honetan. Askotan Ganbara honetara ekarri dugu eztabaidara 6/2008ko ebazpena, Autonomia Erkidegoko Administrazioan eta beren sektore publikoaren kontratazioetan zenbait gizarte irizpide, ingurumenekoak eta beste politika publikoak arautzen dituena, zehazki beren 4. eta 9. eranskinak gaurko gaiarekin lotuta daudenak. Bai duela gutxi, enplegu batzorde batean helarazi ziguten bezala, ebazpen horren betetze maila ere oso eskasa dela.
Lan merkatu arruntean enplegu bat izateko ateak itxi egiten zaizkienean, enplegu zentro bereziak aukera bat dira dibertsitate funtzionala duten pertsonek enplegu bat izateko. Gizarte ekonomia barruan dauden enpresa edo elkarte motak dira, beraien printzipioen artean pertsonek lehentasuna hartzea eta interesa soziala kapitala gainetik lehenestea, tokiko garapenean eragitea, eta enplegu zentro berezien kasuetan, egoera ahulago batean dauden pertsonei lan aukera bat ematea.
EH Bilduren ustez horrelako enpresei bultzada eman behar zaie. Horrelako formulak lehenetsi behar dira, kapitala beraien erdigunean jartzen duten enpresen gainetik.
Hala ere, EH Bildutik ere argi utzi nahi dugu ez enplegu zentro bereziak ez laneratze zentroak ezin direla erabili zerbitzu publikoak pribatizatzeko, ezta enplegu publikoa suntsitzeko ezta. Ildo horretatik doazen erabakien aurrean beti aurka egingo dugu.
Eta, bestalde, bai enplegu zentro bereziak eta bai laneratze enpresak ere bultzatu eta lagundu behar direla argi dugu, betiere bertan lan egiten duten langileak lan-baldintza duinak izaten badituzte. Aukera berdina izatea izan behar da helburua, ez ezagutzen ditugun kasuak non gutxieneko lan soldata baino gutxiago kobratzen den lanaldi osoa lan egin arren.
Gaurko eztabaidari bueltatuz, talde proposatzaileak azaldu duen bezala, enplegu zentro bereziak berriak sortzerakoan diru-laguntzak jasotzeko errolda ofizialean erroldatuta egon behar dira. Aldiz, errolda hori ez dago sortuta. Beraz, politika aktiboen eskumena daukagunetik ezin izan dira mota horietako entitateak sortu edo erroldatu, linbo batean geratu dira berri horiek.
Jaurlaritzak benetan sinesten badu gizarte ekonomian eta benetan uzten badu enpresa horiei bultzada eman behar zaiela, ezin zaizkie beste behin eta berriro oztopoa jarri. Iaz Legebiltzar honetan agindu argi bat onartu zen, Jaurlaritzari errolda sortzea eskatzen genion. Baina urtebete baino gehiago pasa da eta oraindik ez da egin. Badaude formulak horrelako ekimen berriak abian jartzeko eta errolda horren zain daudenak.
Adibide bat jartzeagatik, gaur hemen Arraztalo elkarteak  Oarsoaldean gaixotasun psikikoei enplegu aukera bat emateko abian jarri dutena, esate baterako. Ez dute diru-laguntzak eskatzeko aukera erroldan ez daudelako erroldatuta. Noski, erroda ez dagoelako sortuta. Eta hori bai tristea da. Hain zaila den ekimen mota bat abian jartzea eta sortzen direnean bidea erraztu ordez, zailtasunak jartzen zaizkie. Hori onartezina da eta horri konponbidea eman behar zaio.
PSEk aurkeztu duen mozioari EH Bildutik ez diogu zuzenketarik egin, iaz onartu zen berdina zelako eta iaz onartu zena EH Bildurekin adostutako erdibidekoa izan zelako. Orduan, gure zuzenketarekin lortu nahi genuen errolda sortzerakoan dibertsitate funtzionala lantzen duten elkarte zein eragileekin eta sindikatuekin batera, edo ekarpenak jasotzea.
Ikusten dugu honetan ere jasotzen dela kontu hori. Beraz, gaurkoan ere mozio horren alde egingo dugu.
Besterik gabe, eskerrik asko.