GOIRIZELAIA ORDORIKA (EH Bildu, 2018-02-01):
Eguerdi on guztioi. Eskerrik asko, lehendakari andrea.
Eta nire interbentzioa gehien bat izango da, Euskal Herria Bilduren posizioa gai honekiko esplikatzeko eta azaltzeko, eta hortik abiatuta, argi eta garbi geratuko da, zer nolako botoa emango dugun eta boto horren arrazoiak.
Hasteko, esan behar duguna da, ba proposamen honen oinarria da 2011.eko ekainean hartu zen erabakia, eta erabaki horretan estataleko artxiboen titularitatea pasatu zen, gestioa, pasatu zen Euskal Herriko erakundeen eskuetara.
Eta nik uste dut hori dela gauza oso inportantea eta kontuan hartu beharrekoa, ikusten baldin badugu onartutako erabakian esaten dena lehenengo artikuluan esaten dena da traspasoa dela bakarrik "en materia de gestión de archivos de titularidad estatal", hau da, Euskal Herriko eskuetan geratzen den gauza bakarra da gestioa. Hori da marko legala gai honekiko daukaguna.
Beste aldetik daukagu, beste lege bat, eta da 1983an hartutako erabaki bat, lege baten bitartez. Hor esaten dena da, lurralde historikoak izango direla eskumen esklusiboa izango duten artxiboen arloan.
Nik uste dut hori lotura zuzena izan zuen bere momentuan gertatutakoa kontuan izanda, hau da, nolabait esateko, trantsizioari sor zaion erabakia izan zela eta lotura zuzena zeukala, lege horretan agertzen zena.
Baina egia da, hortik hona denbora asko pasatu dela eta momentu honetan, baldintzak nahiko, asko desberdinak dira.
Orduan guk argi eta garbi esan behar duguna da, momentu honetan Euskal Herria Bilduk beste eredu bat defendatzen duela eta defendatzen du beste eredu bat, ez bakarrik Estatuarekiko harremanetan baizik eta Euskal Herrian bertan egin behar diren edo osatu behar diren harremanetan.
Orduan, hori ikusita, pentsatzen duguna da, momentu honetan daukagu erabaki bat hartu behar, eta erabaki hori da, edo foralismoa edo beste gauzaren artean areagotu dugu gure lan egiteko modua, edo herria eraiki.
Hau da, bidegurutze horretan gaude eta benetan hor dago koska. Eta guk horretan ez daukagu inongo arazorik esateko pentsatzen duguna, eta guk pentsatzen duguna, herria egiteko une garaia ailegatu dela eta horren ondorioa zein da gai honetaz? Ba Euskal Herriaren artxibo nazionaletaz hitz egiten hasi behar garela. Eta abiapuntu honekin ez proposamen bat ez bestea, ezin dugu onartu.
Gogoratu behar da gainera, Katalunian hau eginda dagoela, orain dela 20 urte eta artxibo guzti horiek Generalitatearen eskuetan daudela, orain dela 20 urte gertatu zen hori. Eta guk pentsatzen duguna da benetako artxibo nazionala eratu behar dela eta beste gauza guztiak, horretarako gaindituak izan behar direla.
Baina argi ere esan nahi duguna da: Honek ez du nahi esan inondik inora, bakoitzak dekona tokian tokiko, gauzak alde batera utzi behar direla, baizik eta pentsatzen duguna da baliabide guztiak gestionatu lirateke ondo eta bertako funtsak benetan aurrera eraman, planteatzen dugun proposamenekin.
Eta hori guretzako oso gauza inportantea da, ikusten dugulako ba, artxibo bat bada guztiz beharrezkoa, fundamentala. Eta zergatik?
Pues porque nuestra memoria está ahí. Está atesorada ahí y la memoria pensamos que se pierde o se puede olvidar, si no se investiga, que es imprescindible consultarla y que esta interrelación nos puede permitir que los usuarios de los archivos puedan tener más fácil su trabajo.
Pero sí pensamos que lo único sensato y razonable en relación con esta cuestión, es que los archivos de Euskal Herria estén en una sola mano y que sean competencia del Gobierno Vasco. Pero que sean competencia real, no gestión.
Eta zergatik? Ba nahi dugulako mapa general bat izatea. Ez dugu nahi, toki desberdinetatik galduta ibili. Momentu honetan daude artxibo desberdinak, batzuk indarrean, batzuk egiten, beste batzuk ez dakigu oraindik zelan dauden, eta horregatik planteatzen dugu planteatzen duguna.
Eta uste dugu, gainera, posiblea dela. Hemen beti planteatzen da gauza bat eta da Konstituzio Espainiarrak esaten duena: Ba Konstituzio Espainiarrak esaten du gauza bat 159 artikuluan: Bai esaten du, Estatu espainolak dekola konpetentzia bakarra eta esklusiba defentsa patrimonio kulturalaren inguruan, defentsa eta ardura izateko.
Baina hori da benetan arazoa daukaguna. Eta zein da arazoa? Que en el estado de las autonomías a través de esta ley Madrid dispone y las autonomías ejecutan, y eso es la gestión. Y eso es lo que nosotras no queremos.
¿Por qué? Porque al Estado se reserva la titularidad y la gestión se la pasa a las personas cuando van haciendo estos acuerdos y se las encomienda en esos términos.
Es decir, se viene a decir desde Madrid: Ustedes no pueden tomar tampoco aquí decisiones de calado, en este caso sobre los archivos, pero cargan con todo el mochuelo de la gestión y del pago de las cosas en esos acuerdos que hemos hecho.
Por eso planteamos una cosa muy clara: La transferencia de la titularidad plena y las competencias plenas en todos los archivos y la gestión a través del Gobierno Vasco.
Eta ikusten dugu gainera hori posiblea dela. Eta ikusten dugu hori posiblea dela, ze Autonomia Estatutuak plantatzen du beraien 10. Artikuluan, zelan gure komunitateak daukala eskumen esklusiboa artxiboetan, bibliotekatan eta museotan, beti baldintza bategaz: Si considera que esos archivos son de interés, porque se refieren a la historia de los territorios históricos o por alguna razón de ese tipo.
Con lo cual, nahiz eta Estatuko Konstituzioak esaten duen gauza bat bestean esaten dana, beste bat posibilitatzen duena esaten ari garena, ba guk argi daukagu gauza bat eta horregatik planteatzen dugu planteatzen duguna.
La gestión sin titularidad del bien, sin capacidad de decisión, no tiene absolutamente ningún sentido. Horregatik argi daukagu ez dugula bozkatuko proposatzaileen alde eta ez emendakinaren alde bez.
Eta emendakinaren alde bez, ba ikusten dugulako gauza bat. Eske testuak esaten du "que seguimos animando". Hombre, no estamos en un campo de fútbol. Estamos en un Parlamento, estamos en una institución que tiene que exigir, pedir cosas y hacer control y animar a que alguien haga algo, pues no deja de ser una declaración de intenciones, pero no tiene mucho contenido de cara a una proposición no de ley en relación con una propuesta que se hace por otro grupo parlamentario.
No queremos animar, queremos que se haga efectivo. Lo que queremos es hacer a lo que tenemos derecho y gestionar.
Horregatik ez dugu ikusten ere bestearen aldeko botoa emotea. Gure posizioa argi eta garbi dago eta hori da momentu honetan planteatzen ari garena.
Besterik ez, eskerrik asko.