KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2017-04-27):
Mahaiburu andrea, legebiltzarkideok, egun on edo eguerdi on dagoeneko.
Ba gaur hizpide dugun gaia nire ustez oso argi jaso zuen eta azaldu zuen Arartekoak Legebiltzar honi aurkeztu berri dion bere urteko txostenean. Lanbidek Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren kudeaketaren ardura hartu zuenetik, aldizka zuzendari nagusiak irizpideen dokumentua onartzen du. Dokumentu hori barne zirkular bat da, Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren kudeaketarako bulegoei ematen zaien gida moduko bat, orain arte apirilaren lehenengo aste horiek arte publiko izan ez dena, Lanbidek publiko egitea ukatu duelako, gizarte eragileek, onuradunek eta Arartekoak behin eta berriro irizpide hauek argitaratzea eskatu badiote ere.
Azpimarratu behar da Arartekoak jardunketa bat hasi zuela ofizioz Lanbidek justuki gaur hizpide dugun irizpideen dokumentuaren inguruko kexak medio zirela eta dokumentu hauxe duzuen kexa espediente bat izapidetu zuen, eta bestetik galdera batzuk egin zituen, zenbait informazio eskaera egin zituen eta informazio eskaera horiei emandako erantzunak ikusita, egiaztatu zuen gizarte eragile eta onuradunek hainbestetan esandakoa; alegia, zirkular hori garrantzi bizikoa zela.
Hala Arartekoari emandako erantzun gehienak ikusten ziren Laura Garrido andreak esandako hierarkia normatibo hori kunplitu beharrean, erantzuten ziola edo erantzuten ziotela barne araudi horri. Arartekoak argi azaldu zuen dokumentu honek ez zituela Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta arautzen duten erregimenarekin lotuta sor daitezkeen zalantzekin interpretazio irizpideak bakarrik, baizik eta araudiaren laburpen batean osatu ahal zela. Eta gaur egun berak esaten du Lanbideko langileek Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta espedienteak kudeatzeko erabilitako tresna nagusia eta askotan bakarra dela.
Horrela izanik, Arartekoak bere...
...Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta espedienteak kudeatzeko erabilitako tresna nagusia eta askotan bakarra dela.
Horrela izanik, Arartekoak bere kezka adierazi zuen dokumentu horren gardentasun faltak eta dokumentua ez hedatzeak eragiten dituen zailtasunen inguruan, Lanbidek Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren izapidetzaren inguruko erabakietan funtsezko dokumentu bat delako. Beraz, gaur hizpide dugun gaiak badu garrantzia.
Hori dela aurrean gaur eskuartean dugun gaia. Orain gutxi Gizarte Zerbitzuen Legearen inguruko komunikazio kanpaina bat martxan jartzearen inguruko eztabaida izan genuen Legebiltzar honetan, eta aldi hartan informaziorako sarbidea izatea eskubide bat dela eta erkidego honek ere horrela jasoa duela uste dut argi geratu zela.
Gardentasun kulturaz ere mintzatu ginen. Behin eta berriro entzun diogu gainera honi buruz hitz egiten Gobernuari, baina justuki Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta izapidetzen duten irizpideen dokumentuaren gardentasun falta hori izan da Arartekoak gai honen inguruan jaso dituen kexa gehienen arrazoia.
Informazioa jasotzeko eskubideaz eta gardentasun kulturaz aritu ginen horretan esan genuen bezala, informazioaren garrantzia eskubide honek beste eskubide batzuk gauzatzeko ahalbideratzen duen pisuan kokatzen dela ekarri genuen gogora. Eta gure eskubideak gauzatzerako egin beharreko bidea zein den jakiteko, bide horretan bermez aritzeko beharrezkoa dugu informazio eta hala gertatzen da Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta jasotzeko dugun eskubidearen kasuan ere.
Arlo publikotik behar bezalako informazioa emateko eginkizuna betetzen ez denean, ez da bakarrik informazio jasotzeko eskubidea urratzen, bestelako eskubide batzuek egikaritzeko bidean oztopoak ere jartzen dira.
Informaziorako eskubide honek gure eskubideak ezagutu eta erabiltzeko aukera ematen digu denoi, baina batez ere mugako eta bulnerabilitate maila handienean bizi diren horiei informazio ezak, eskubideak lortzeko egin beharreko (...) zein diren ez ezagutzeak, joko-arauak zeintzuk diren argi ez izateak, Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren onuradunen bulnerabilitate maila areagotu egiten du. Eta uste dut horretan denok bat etor gaitezkeela.
Diru-sarrerak Bermatzeko Errentak badu araudi bat, printzipio hierarkikoa ere aipatu digu Garrido andreak, legearen garapenetik datorrena. Baina azaldu dugun bezala, printzipio hori ez da beti betetzen eta araudi honek badu  - orain arte izan du -  letra txiki bat eta orain arte letra txiki hori ezkutukoa izan da.
Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren Legeak arautzen ditu berau jasotzeko oinarriak, baita eten eta kentzekoak ere. Publikoa den lege horretaz gain, badira egunerokoan aplikatzen diren, hemen aipatu diren barne mailako irizpide horiek orain arte publikoak izan ez direnak, eta funtsean eta praktikak horiek dira ebazten dutenak nori eman eta nori kendu Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta.
Legea argia izan daitekeen arren, interpretazioek sortzen dituzte beraz zailtasunak. Lanbide profesionalen esku geratzen da interpretazio hori eta hortik sortzen direnak ez dira samurrak. Nik uste dut Guanche andreak argi azaldu duela zenbat eta zenbat espedientetan, irizpide hauek bide, denegazioak eman diren eta horrek duen ondorioekin.
Esan beharra dago, gainera, irizpide horiek ez direla nolanahikoak eta batzuk benetan deigarriak direla esan dezakegu, suabe aritzeagatik. Praktikan honek zer suposatzen du? Onuradun askok egunerokoan arau horietako asko, barne irizpide horietan jasotzen diren horietako asko haustu egiten dituztela, inkunplimiento bat ematen dela beraiek horren jakitun izan gabe eta kontziente izan gabe, eta ondoren ustekabean jasotzen dituztela ondorioak. Nik uste dut adibideak argi azaldu dituela Guanche andreak, ez ditut hemen errepikatuko, baina badira kuriosoak diren zenbait.
Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren inguruan, beste zenbait gauzekin gertatzen den bezala, irizpide hauen karga nolabait moralizantea tamainakoa da eta onuradunen inguruko aurreiritziak ere oso presente daude dokumentu guztian gure iritziz. Esan daiteke irizpide horiek maila batean behintzat talka zuzena egiten dutela onuradunen errealitatearekin. Kasu bat jartzearekin, ba biolentzia matxista pairatzen duten emakumeen errealitaterekin.
Eta gainera, esango nuke, ikuspegi murritzailea dutela sarritan eta askotan ba kontrolaren elementua oso-oso, guretzako gehiegi, presente dagoela.
Pentsa daiteke, araudia argia dela, baina irizpide horiek pertsonak sistematik kanpo uztea dutela helburu eta ez sistemara ekartzea.
Eta niri duda sortzen zait, ez ote den izan hori arrazoia irizpide horiek hainbeste denboran publikatu izatea ukatu izateko. Bestela, zergatik?
Baina zorionez, gauzak aldatu dira eta apirilaren hasieran, esan beharra dago gure gustuko izan ez ziren forma batzuk baliatuz, ba gauez eta interpelazio baten aurreko azkeneko minutu horietan, irizpide horiek publiko egin dira, gu zorioneko iruditzen zaigu eta zoriontzekoa dela iruditzen zaigu, forma aldetik ez.
Uste dugu bestelako jarduera batzuk behar direla, baina orain badakigu zeintzuk diren joko arauak. Eta horiek argi daude, gustuko izan daitezke edo ez, baina gutxienez orain baditugu joko arauak eta pertsonak ere berme hori nolabait badute.
Eta nik uste dut, zentzu honetan, aspaldiko inertzia horiek edo azken aldian gai hauen inguruan izandako inertzia hauek hauste aldera, gaur eztabaidagai dugun ekimen honek aurrera egiten laguntzen digula.
Kostata lortutako akordio bat izan da, oso kostata, egia esan, baina beno nik uste dut gure taldearen posizioa argi geratu dela, bai zuzenketan eta bai gainontzeko negoziazioa ere.
Gardentasuna eta Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren onuradunen nolabaiteko berme eta horren inguruan kokatu dugu fokua, iruditzen zaigu, eskubidearekiko sarbidean berdintasuna bermatze aldera lan egin behar dugula eta zentzu honetan iruditzen zaigu lortu dugun akordio honek horra eramaten gaituela.
Baina hara gehiago, iruditzen zaigu baita ere, nolabait, publiko izate horrek aukera ematen digula baita ere eragileekin, onuradunekin eta beste agente sozialekin irizpide hauen gaineko eztabaida bat irekitzea.
Eta orain, legearen erreforma pendiente dugunez eta aurki etorriko denez, irizpide hauek eztabaidatzeko aukera ere izatea uste dugu onuradunentzat egokia dela, baina gure babes sistemarentzako ere egokia izan daitekeela.
Beraz, guk sinatuko dugu eta apoiatuko dugu, eta uste dut Alderdi Popularrak ere ausardia pixka bat gehiago ere izan beharko lukeela eta balekoa iruditzen baldin bazaio akordioa, sinatzea ere, eskertzekoa izango litzake.
Eskerrik asko.