BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2015-10-08):
Eguerdi on denoi. Mila esker, presidente andrea.
Urtebeteko epean zenbaitzutan egindako eztabaida bat errepikatzera gatoz gaur, hasi Jaurlaritzak izandako jokabide okerretik, segi egindako azaleratu zenean erakutsi jarrera iruzurtitik, eta egiten duen komunikazio eta publizitate politika zuzentzeko beharrean bukatzeko.
EH Bildukok uste dugu hori dela bidea. Nahiz beste aldiz etor gaitezke pleno honetara, medio jakin batzuk mesedetzeko eta irizpide onartezinak tarteko diru banaketa nola egiten den salatzera eta ez gara, noski, gu hori ukatzera gaur etorriko nola, bat egin dezakegu horrekin eta bat egiten dugu. Baina iruditzen zaigu diru publikoaren erabilpen zuzena helburu badela urrats bat egiteko unea. Guk eztabaida behar lukeenaren aurrerapen bat egiteko asmoa izan genuen eta egin genuen azaroan azkenekoz gai hau ekarri genuenean, orduan Erkoreka sailburuaren erreprobazioa tarteko.
Badakigu lege urratsa eta araudien bihurritzea ez dela eten, gauza batzuk disimulatu egin direla, baina ez desagerrarazi eta ez dirudi, egindako salaketen aurrean erakutsitako jokabidea lekuko, bere borondatez Jaurlaritzak bide hori albora utziko duenik, horretan bat egiten dugu proposamena aurkeztu duenarekin.
Beraz, gure ustez hori jakinda, bada garaian ezartzeko argi zein behar luketen izan publizitatearen banaketarako irizpideak eta, hauekin batera, betetze maila ebaluatzeko sistemak. Eta gainera izan dadila Jaurlaritzaren ekimenez, nahiz eta Legebiltzarrak erabakita izan azken batean.
Hori da gure zuzenketan proposatu nahi izan duguna, esan bezala, beste urrats bat egiteko beharrean gaudela uste dugulako. Eta horren beharra, are gehiago esango dugu, ez duela soilik Jaurlaritzaren jokabideak eragiten, komunikazio munduak izan duen aldaketa ere gure ustez aintzat hartu beharko genuke.
Garai batean publizitatea nagusiki egunkari, irrati eta telebistara mugatzen zen, hauek baitziren komunikaziorako informazioa jasotzeko tresna nagusiak. Aldiz, egun badira kontakturik apenas dutenak, gazteak adibidez, eta hauengana iristeko beste bitarteko batzuk lehenetsi behar dira publizitatearen helburua gaztean direnean, esan dudan moduan.
Ez hori bakarrik. Litekeena da bietara sarbidea duen jendea izatea, mezuaren hartzailea, baina guztietan publizitatea egiteak ez du kostu bera. Hortaz, eraginkortasuna ere begiratu beharko genuke, alegia mezua helarazteko helburuarekin gastatzen den euro bakoitzari zein etekin ateratzen zaion.
Baina hau ez da egun Jaurlaritzaren publizitate jardunean sumatzen, ez da gure ustez irizpideak ezartzeko garaian aintzat hartu beharko liratekeen beste hirugarren bat ere. Alegia, komunikazioak duen garrantziaz jabetuta, informazioa zabaldu eta interpretatzeko dauden bitarteko ugarien eta ezberdinen garrantzia. Zeren medio gutxi batzuen monopoliopean dauden lurraldeak gizarte pobreagoak dira. Beraz, publizitateak badu ere beste egiteko bat eta da aniztasun horren defentsa.
Hori guztia aintzat hartuko dituzten irizpideak eta komunikazio politikak behar ditugu. Ez da nahikoa batzuk nahi duten moduan CIES edo bestelako neurketak esaten dutena betetzearekin, abiapuntua litzateke, ados gaude, sikiera entzule, irakurle, ikusle gehiago dituztenek besteek baino gutxiago ez jasotzea. Baina horretan bat etorrita ere, uste dugu ez dela nahikoa, ezin dugula hor hasi eta bukatu.
Esan dugun guztia kontuan hartu behar da, baita bizi garen lurraldean bizi garelako euskarazko medioak bultzatzeko ardura, edota parekidetasuna bultzatzen dutenak lagundu eta erasotzen dutenak baztertzeko neurriak hartzeko beharra ere bai.
Berdintasun legearen babesa badugu horretarako, arautu egiten baitu hedabideek ezin dituztela eduki sexistak zabaldu. Hedabideak sozializazio tresna garrantzitsuak dira eta askok, tamalez, estereotipo, rol eta balio matxistak indartu egiten dituzte etengabe.
Beraz, ontzat eman behar ahal dugu akaso irakurle, ikusle gehien dituen medio batek jasotzea, horregatik bakarrik diru publikoa bestelako hausnarketarik gabe?
Guk ezetz uste dugu. Eta esandako irizpideen falta aurki genezakeela bai 2014ko publizitate banaketaren memorian edo 2015eko plangintzan. Baina soilik ere guretzat bistakoa den hori azaleratu nahi dela, hau da, medio jakin bat gain finantzatzeko dagoen borondatea, hori ere ikusten dugu, baina gure ustez ez da arazo bakarra.
Eta esango zaigu bataz bestekoan urtean eta medioak taldetan hartuz, ez dela neurketek diotena urratzen eta guk badakigu ez dela egia. Baina, are okerrago, gainerakoaz ardurarik ez da hartuko eta gure ustez ez da bigarren mailakoa.
Eta gogoratu nahi nioke hemen Maneiro jaunari guk ez ditugula bi irizpide jarri, lau jarri ditugu. Berak euskara aipatzen du ez diolako nik ematen diodan garrantzia ematen, baina uste dut parekidetasunarena eta aniztasunarena ere ez direla nolanahikoak.
Eta horregatik, kopuru handietatik urrunduz, zer pentsatua eman beharko liguketen adibideetara jo nahi izan dugu guk, aipatutako 2014ko memoria aztertzerakoan, gezurtatu gabe hemen eman diren datuak. Hor daude. Hori aztertuta eman daitezke. Baina uste dugu beste batzuei ere begiratu behar zaiela.
Eta uste dugu azterketa honek denon artean erantzun beharreko galdera sorta zabala utzi dezakeela eta hauek erantzuteko sikiera ariketa sano hori egin beharko genukeela.
Adibidez, bereziki gazteen enpleguari bideratutako enpleguaren inguruko kanpaina bat egin zuen Jaurlaritzak iaz. 400.000 euroko aurrekontua zuen, apenas erabili dira kopuru horretatik 15.000 bat sare sozialetarako edo antzekoetarako, eta gainerakoa betiko medioetara bideratu da, izan irrati, egunkari, telebista edo aldizkariren bat. Egokia da? Gazteengana heltzeko hori da publizitate kanpaina eraginkor bat egitea?
Beste adibide bat, medioek badakite entzuleak, irakurleak erakartzeko, gizartean ematen diren gertakari nagusien berri eman egin behar dutela. Baita horrek bitarteko bereziak edo gastu erantsiak ekartzen badizkiete ere.
Hori horrela izanda, galdera egiten dut, zilegi da saio hori babestea medio batean Jaurlaritzaren aldetik eta ez beste batzuetan? Edo argiago esanda, Fituri buruzko saio berezia soilik Onda Vascak egiten du? Bestelako banaketa bat egingo balitz publizitatean akaso saio hori egiten ez dutenek ere egingo lukete trukean dirua jasoko balute?
Medio batek saio bat antolatzen du, dela elkarrizketak eginez, dela eduki zehatzen inguruan, publizitatea eskuratzeko, alegia, finantziazioa eskuratzeko. Jaurlaritzak inolako irizpide neurgarririk gabe erabaki behar du zein saio babestu eta zein saio ez? Medioen iniziatiban, hauen kontaktu aukeren baitan utzi behar da erabakia? Badakigu horrek zer dakarren, bakan batzuek eskuratzen dutela babesle horien dirua.
Beste galdera bat. Onargarria da lan eskaintza bati lotutako iragarki ofiziala soilik bi komunikazio talderen medio idatzietan egitea, nahiz eta medio horiek probintziak hartuta ez izan irakurrienak, eta aldiz bazterrean utzi irakurriago direnak, edota euskaldunen egunkari bakarra?
Eta EGA azterketen deialdia medio idatzi handietan bakarrik egitea, aurkezten diren asko eta asko gazteak direnean? Edo ontzat eman behar dugu medio hori izatea helburu eta ez hartzailea? Edota sailaren arteko irizpideak, hemen esan da berdinak direla, baina kasu batzutan ezberdinak ere badira?
Nik galdera guzti hauei ezetz erantzungo nieke, inolako zalantzarik gabe. Eta uste dugu hori dela konpondu beharrekoa. Jaurlaritzaren 2015eko Publizitate Planari begiratuta, lehen egindako akats berberak errepikatzeko intentzio osoa agerikoa da. Antzeko adibideak gainera espresuki aipatu eta errepikatu egiten direlako joan den urtean eta aurtengo urterako egitasmoetan.
Ez da zalantzan jartzen orain artean egindakoa eta gainera nahikoa jotzen da publizitate eta komunikazio instituzionalari buruzko Legeak esaten duen gutxienekoa betetzea, hala egiten den ustetan gainera.
Bertan aitortzen da Jaurlaritzari dagokiola herritarren askatasuna eta berdintasuna sustatzea, eta gizarte arloetako bizitzan herritar guztien partaidetza bideratzea. Ez dirudi eskuartean ditugun datuekin hori egiten dela esan genezakeenik.
Beraz, eta amaitzeko, guretzat ez da nahikoa zabalkundea irizpide modura. Irizpideetako bat izatearekin konforme, baina ez bakarra. Hori ere ez da betetzen...
Eta amaitzeko, guretzat ez da nahikoa zabalkunde irizpide modura. Irizpideetako bat izatearekin konforme baina ez bakarra. Hori ere ez da betetzen egun. Hortaz, une aproposa da ez soilik salatzeko, baizik eta ezarri beharreko irizpideak eta neurtzeko bitartekoak jartzeko.
Gainerakoan, noizean behin etorri ahal izango da edonor esatera honen edo haren mesedetan ari dela banatzen publizitatea momentuko Gobernua, modu irregularrean ari dela medio batzuk finantzatze. Eta egia izango da baina ez du salaketak edo hemen eztabaidatzeak beste ondoriorik izango, alegia eta garrantzitsuena, egoera zuzentzea.
Horregatik, gure zuzenketak bi puntu ditu, egiten ari den okerraren salaketa batetik, eta etorkizuna aldatzeko proposamena bestetik. Jatorrizko proposamenak lehena egiten du eta irizpide bakartzat zabalkundea hartzen du. Eta gure ustez, ez da nahikoa eta horregatik ez dugu babesten eta horregatik egin dugu osoko zuzenketa.
Mila esker.