KULTURA ETA HIZKUNTZA POLITIKAKO SAILBURUAK (Zupiria Gorostidi) (EAJ, 2017-02-17):
Presidente andrea. Legebiltzarkideok.
Ubera andrea, aitortuko dizut litekeena dela euskara eta kirol batzordearen aurrean joan den urtarrilaren 27an egin nuen agerraldian gai batzuk nahi bezain argi ez adierazi izana. Aitortuko dizut lehenengo aldia nengoela Legebiltzarrean, urduri nengoela, eta konturen bat edo beste adierazterakoan ez nuela asmatu. Horregatik eskertzen dizut ematen didazun bigarren aukera hau, ia-ia errekuperazio moduko hau bai hizkuntza politikaren arloan dauzkagun helburuak zehazteko, eta gure egitasmoak argitzeko. Ea gaurkoan lortzen dudan gutxienez helburua argi uztea.
Batzorde aurreko agerraldian helburuak finkatu nahi izan genituen gazte jendeari dagokionez. Eta azpimarratu nahi izan genuen gure asmoa zela 25 urtetik beherako gazteen % 75 elebidun izatea 2020an. Hori da adierazi nahi izan nuena. Hori da helburu bezala agerraldian agertu genuena, eta gure egitasmoaren artean dagoen konpromisoa legealdi honetarako.
Uste dut helburu hau behar bezala azaltzeko merezi duela datu hauek testuinguruan jartzea, eta ze datu mota erabili genituen azaltzea.
Agerraldiko azalpenean eta helburuak finkatzerakoan, inkesta soziolinguistikoaren datuak eta irizpideak erabili nituen eta ez beste batzuk. Ez nuen beraz, ez Eustat eta ez errolda erabili. Inkesta horretan 16 urtetik gorako pertsonak inkestatzen dira, ez hortik beherakoak, eta gure helburuak finkatzeko inkestak erabiltzen duen 16-24 urte bitarteko pertsona taldea aukeratu genuen.
Datuetara joanda, Eusko Jaurlaritzak egindako inkesta soziolinguistikoaren arabera, 2016an 15-24 urte bitarteko gazteen artean euskaldunen kopurua % 71,4koa da, eta datu horretatik abiatuta ipini genuen gure helburua: Adin tarte horretan % 75era iristea 2020rako. Hau da, 2016ko maila lau puntutan igotzea.
Euskararen ezagutzaren arlo honetan, beste arlo guztietan bezala, arduraz jokatu nahi dugu, eta helburu egingarri eta motibagarriak ezarriko ditugu, bete daitezkeenak baina era berean anbizioa dutenak. Alegia, alde batetik helburu eta bestetik erronka izango direnak.
Guk ere nahi dugu 16-20 urtera bitarteko euskal gazte guztiak % 100 elebidunak izatea, baina uste dut horrek bere denbora beharko duela. Hartu dugun helburuaren garrantziaz konturatzeko aipatu nahi dut 2011ko inkesta soziolinguistikoan euskaldunen kopurua 16-24 urte tarte horretan % 59,7koa zela.
Eboluzioa aztertuta, argi ikusten da euskarazko ereduak hezkuntza sisteman orokortu ziren momentuan, 90eko hamarkadatik aurrera, D ereduaren eztanda nolabait izan zenean eta euskara  - edo euskararen irakaskuntza -  Euskal Autonomia Erkidegoko ikastetxe guztietara iritsi zenean, momentu horretatik gazte euskaldunen kopuruak biderketa bat izan zuela. 2011ko % 59,7tik 2016ko % 71,4ra eta hurrengo helburua, esan bezala, % 75.
Eta ez da gazteei zuzendutako hau bakarrik hezkuntza politikarako dugun helburua. Baina hor zehaztu nahi izan genuen, iruditzen zitzaigulako euskaldunen kopuruak eduki dezakeen ugaltzearen edo handitzearen ezaugarri on bat izan zitekeela.
Hortik aurrera, zuk aipatu duzu, zeintzuk dira gakoak eta zeintzuk dira hizkuntza politika eraginkor bat egiteko egitasmoak edo irizpideak. Hauek aipatuko dizkizut.
Lehenengoa, hezkuntza. Sustatu nahi dugu hizkuntza anitzeko hezkuntza sistema, euskera ardatz izango duena. Horretarako, garrantzitsua da ikasleen hizkuntza gaitasuna bermatzea, irakasleen etengabeko prestakuntza ziurtatzea, diseinu curricularrak hobetzea, B eta D ereduak indartzea eta zabaltzea, batez ere Lanbide Heziketan, eta euskararen familia transmisioa indartzea.
Bi, nagusien euskalduntzea. Sustatu eta babestu egin nahi dugu nagusien euskalduntzea, euskaltegien gaitasun akademikoa garatuz, euskararen ezaguera egiaztatzeko deialdi irekiak antolatuz eta 40 urtetik gorako herritarren gaitasun pasiboa hedatuz, horrek ere lagunduko digulako euskaldun gazteak egiten.
Hiru, aisialdia. Euskararen erabilera sustatu nahi dugu aisialdian, erakunde publiko eta pribatuen arteko lankidetza bermatuz hori lortzeko, eta zabaldu egingo ditugu jarduerak, ekintzak eta zerbitzuak aisialdi, kirol eta kulturaren esparruetan.
Teknologia berriak. Euskararen erabilera eta sustapena garatu nahi dugu teknologia berrien esparruan, euskara interneten bultzatuz, itzultzaile automatikoen publikoak zabalduz eta ".eus" domeinuaren erabilera hedatuz.
Komunikabideak eta kultur ekintzak. Euskararen erabilera sustatu nahi dugu komunikabideetan eta kultur ekintzan. Aldi berean, haren erakargarritasuna eta ospe soziala indartuz.
Hori egite aldera, beste askoren artean honako ekintza hauek jarriko ditugu martxan: Euskararen presentzia ziurtatu, hedabide orokorretan eta on-line jarduten dutenetan. Euskarazko produktu kulturalak sustatu, gazteei zuzendutako produktuen eskaintza areagotu. Guraso euskaldun berriak motibatu, belaunaldien arteko hizkuntza transmisioa areagotzen laguntzeko eta baita ere, ziurtatu euskararen presentzia hizkuntza paisajean edo hizkuntzaren paisajean, hiriburuetan batez ere.
Herritarren hizkuntza eskabideak, horiek ere bermatu egin behar dira. Herritarrei harrera elebietan ematen zaiela ziurtatu behar dugu. Bultzada eman behar zaio, langile publikoak euskaraz gaitzeari, batez ere Osakidetzan, Ertzaintzan eta Justizian.
Lehen hizkuntzaren garrantzia. Indartu egin behar dugu, euskara lehen hizkuntza bezala, batez ere, hori gertatzen den eremu geografikoak indartu behar ditugu. Eta hori lortzeko, besteak beste, zerbitzu publikoak euskaraz normaltasun osoz erabiltzea sustatuko da. Batez ere, euskaldun kopururik handiena dagoen herrietan. Beti ere, herritar guzti-guztien hizkuntza eskubideak errespetatuz. Era berean, udalerri horietan, erabilera planak indartuko dira, merkataritza, lan eta aisialdiaren alorretan.
Eta corpusa, sakondu nahi dugu euskararen corpusaren garapenean. Hizkuntzaren eta batez ere hiztunen eraginkortasuna, adierazgarritasuna eta aberastasuna areagotzeko.
Gazteriari eta gazte hauen eta hiztun berrien beharrizanei behar bezala erantzuteko. Horretarako, euskarazko komunikazio estandarrak malgutu egin behar direla uste dugu. Kontsulta eta erreferentzia tresna berriak garatuz, hizkuntza baliabide berriak behar ditugu erregistro arruntetan eta ez formaletan. Euskararen adierazkortasuna aberaste aldera.
Eta hau dena egin beharko genuke eta horretan luzatu egin diguzun eskua estimatzen dut eta ahal bada hartzen dut ahalik eta adostasun sozial eta politikorik zabalenean egiteko.
Eskerrik asko.