ESTARRONA ELIZONDO (EH Bildu, 2019-05-09):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru andrea eta egun on guztioi.
Pertsonak erdigunean jarriz, politika egiteko moduaz askotan hitz egiten dugu, baina ez ordea, politika erdigunean jarriz, pertsonok egiten dugunaz.
Eta politikagintzan, bizitzako esparru gehienetan bezala, aurrean dituzun pertsonak erabakigarriak izaten dira beste elementu batzuen gainetik; eta politikagintzan kasu batzuetan, alderdi politiko baten sigla eta ideologia beraren gainetik ere.
Eta uste dut kapazak izan garela Euskal Kultura Ondarearen Legearen lanketan hori egiteko hein handi batean. Mahai horren inguruan eseri garenok, aurreiritzi eta aurre posiziorik gabe entzuten jakin izan dugu. Kultura, ondarea, legea eta politika egiteko modua erdigunean jartzea lortu dugu testuinguru eta beste behar politikoen eta elementuen gainetik, eta horregatik jarrera eraikitzailea izan da prozesu osoan zehar, hasieratik gaur arte, aurretik hitzak hartu dutenek adierazi duten bezala.
Asko izan dira legeari egindako ekarpenak eta ezin denak aipatu minutu gutxi hauetan, eta beraz, gure aldetik egindako ekarpen kualitatibo bitan zentratu nahiko nuke gaurkoan.
Lehenengoa, ondare inmaterialari dagokiona. Jaurlaritzak Parlamentura lege proiektua helarazi zuenean, hutsune handiena hor zegoela hasieratik identifikatu genuen, horregatik, ondare inmaterialean Euskal Herriko jende kualifikatuenen agerraldiak eskatu genituen.
22 agerraldi eskatu ziren guztira, 15 gure taldeak eskatutako, eta horietatik asko ondare inmaterialaren inguruan.
Gaur, esan dezakegu irmotasunez, Europa mailan eta ziurtasun osoz, oso lege aurreratua izango dugula esparru honetan, eta honek dimentsio politiko handiko ekarpena izan da, bizi garen mundu globalizatu honen testuinguruan.
Zeren eta ondare inmateriala da edozein giza komunitatearen identitatearen oinarri eraginkorrenetarikoa. Izan ere, identitatea, jardunean eraikitzen da, egiten duguna gara eta egiten dugun hori, modu partekatuan besteekin egiten dugun heinean, sarea sortzen dugu, eta ondorioz, herrikideak ere bai. Beraz, garrantzitsua da legeak geure herriaren izaera babestea, gu geu garena.
Ahozko tradizioak, gure hizkuntza barne, toponimia, bertsolaritza, musika, dantza, emanaldi tradizionalak eta oroitzapenezkoak, usadio sozialak, gastronomia, kirolak, jai ekitaldiak, naturarekin...
...toponimia, bertsolaritza, musika, dantza, emanaldi tradizionalak eta oroitzapenezkoak, usadio sozialak, gastronomia, kirola, jai ekitaldiak, naturarekin eta unibertsoarekin lotutako ezagutzak eta usadioak, edo eskulangintzari eta industriari buruzko teknikak babestu ahal izango dira legez hemendik aurrera.
Geure herriaren izaera, gu geu garenak, gizarte eta herri bezala, beraz. Eta, lehen aipatu dudan bezala, dimentsio eta pisu politiko handiko ekarpena; herri eta nazio ikuspegitik ekarpen inportantea da hau.
Bigarren ekarpen kualitatiboa arau berrian: Euskal kultura ondarea ikuspegi zabalenean jasoa izan da, euskal kulturak ez duelako lurraldetasun edo zatiketa administratiboaz ulertzen. Hori dela eta, nahiz eta egungo marko administratiboaren ondorioz Araba, Gipuzkoa eta Bizkairako legea izan, Nafarroa iparraldea eta diasporako ondare kulturala, euskal kulturaren parte diren heinean, modu koordinatuan babestu, sustatu eta balioan jartzeko neurriak jaso dira legean, gure taldeak egindako ekarpenen ondorioz.
Horrela jasota geratzen da legearen 6. artikuluan: "Jaurlaritzak lehentasunez sustatuko ditu elkarlana eta lankidetza Euskal Autonomia Erkidegoarekin lotura kulturalak, historikoak edo linguistikoak dituzten erkidego eta lurraldeekin. Horretarako, elkarlan eta lankidetza akordioak formalizatu ahal izango ditu, dagokion moduan, autonomia erkidego eta lurralde horietako erakunde publiko zein pribatuekin, baina kanpoko gizataldeetan artikulaturik dagoen diasporarekin ere".
Azpimarratzekoa hau ere: Euskal kolektibitateak, diaspora, euskal ondare kulturalaren duen garrantzia legez aitortua geratzen da, orain arte ez zegoena.
Eta 6. artikuluaren definizioan argi geratuko ez balitz, 5. Xedapen Gehigarrian horrela jasota geratzen da testualki: "Kontuan hartuta errealitate eta afinitate historikoa, kulturala eta linguistikoa, Eusko Jaurlaritzak elkarlanerako eta kooperaziorako akordioak sustatuko ditu Nafarroako gobernuarekin eta Iparraldeko Hirigune Elkargoaren kultura ondarearen alorrean".
Beraz, esan dudan bezala, ikuspegi zabalenean ulertuta jaso egiten da euskal kultura ondarea. Horregatik, legea irakurri ezkero, asko errepikatzen da legean zehar Euskal Autonomia Erkidegoko euskal kultura, kontzeptua eta antzekoak, eta horregatik deitu diogu, esaterako, euskal kultura ondarearen EAEko kontseilua edo euskal kultura ondarearen EAEko erregistroa, adibidez, argi uzteko Euskal Herriaren zati bateko kulturak ez duela eta ezin duela Euskal Herriko kultura bere osotasunean ordezkatu.
Dimentsio eta pisu politiko eta kulturala esanguratsua duten bi ekarpen hauetaz aparte, aurretik hitza hartu duten alderdi politikoen ordezkariek eta Zupiria sailburuak berak aipatu dituzte legean jaso diren beste elementu positibo eta inportante asko: Ondare industriala, feminista, irisgarritasunaren inguruko ekarpenak ere.
Guk ere sustatukoak horietako askok edo babestuak, eta ez naiz sartuko banan-banan zerrenda egiten. Baina bai nahiko nuke hona ekarri gaurkoak beste maila bateko ekarpenak, baina niretzat eta guretzat inportanteak izan diren hiru garaipen txiki direnak.
Alde batetik, ikusizko kutsadura eta kutsadura akustikoaren inguruan. Hasieran legeak ikusizko kutsadura eragiten dieten elementuen instalazioak debekatzea proposatzen zuen. Guk ondare kultura baten gainean pertzepzio inbasiboa, edo interferentzia edo testuinguru balioak degradatzen dituen beste elementu batzuk debekatzea jasotzea lortu dugu, besteak beste, kutsadura akustikoa bera. Ez soilik ondare higiezin eta higigarrietan, baita ere ondare immaterialean ere.
Eta erregulatzeaz aparte, ondasun bakoitzaren erregistroko fitxan ondare horrek elementu inbasioak baditu bere inguruan, jaso behar izatea lortu dugu, eta hori gutxi balitz,, Jaurlaritzak eta aldundiek hemendik aurrera erretiratu edo minimizatzeko planak diseinatzearen beharra.
Bigarrena, euskal kultura ondare digitalari erreferentzia egitea legeak ere, zeren eta ondare digitalak  - objektu analogiko batetik birtualizatuak edo objektu digital gisa sortuak eta gero eta gehiago ditugu horrelakoak gure gizartean -  mundu fisikoaren banaketa tradizionala gainditzen ditu, Zupiria jaunak azaldu duen bezala, eta espazio kultural digital berri batera bildu ohi da; eta oraindik goizegi bada ere jakiteko digitalizazio aro honetan zer-nolako neurri eta baliabideak beharko ditugun digitalki sortutako euskal kultura ondarea babesteko, gutxienez legean aurreikusi eta jaso egiten da errealitatea berri hau.
Eta azkenik, toponimiaren inguruan, azkenengo momentuan sartzeko aukera izan duguna, euskal kultura ondarea bezala aintzat hartzearena ondare immaterialaren kategoria bezala. Berezia maila pertsonalean, baina inportantea batez ere gure herriarentzat eta herrikideentzat, gure arbasoen, aurreko belaunaldien eta hauen memoriaren aitorpena, errekonozimendua, errespetua, horren inguruko informazioaren errekuperazioa eta mantentzea suposatzen duelako.
Askotan politika instituzionala ez da samurra izaten, baina gaurko egunean nik behintzat oso pozik nago egindako lanarekin, izandako lankideekin eta izandako emaitzaren. Eta hori horrela bada, eragile eta aditu eta aritutako pertsona ezberdinen ekarpenengatik izan da, alde batetik, eta eskerrak hemendik beraz eurei; bestetik, Jaurlaritzako Kultura Saileko arduradunek izan duten ekarpenetarako prestutasunagatik ere, eskerrik asko, beraz; eta azkenik, hasieran esan dudan bezala, testuinguru eta bestelako behar politiko eta elementuen gainetik lan egin dugun ideologia eta kultur politiko ezberdinen herri ordezkariongatik, jarrera eraikitzaile eta demokrazioa deliberatiboa praktikara eramanez, hemen politika ulertu eta egiteko modua euskal kultura ondarea ere badelako.
Euskal kultura ondarearen lege berri honekin pertsonek, politikak, kulturak, herriak, irabazi du.
Eskerrik asko.