Tejeria Otermin LEHENDAKARIA (EAJ, 2015-11-13):
Eskerrik asko Isasi jauna.
Erantzuteko, Uriarte anderea zurea da hitza.
HEZKUNTZA, HIZKUNTZA POLITIKA ETA KULTURAKO SAILBURUAK (Uriarte Toledo): Legebiltzarreko presidente anderea, legebiltzarkideok, egun on.
1978ko Konstituzioaren ondotik, 1979ko Autonomia Estatutuak euskararen ofizialtasun betea ezarri zuen, gaztelaniarena bezalako ofizialtasuna zehatz esanda. Ez zuen ezarri euskara gaztelerarekin batera ofizial izatea, baizik eta gaztelania bezala izatea ofizial euskara.
Gazteleraren makulurik gabe da ofiziala euskara. Adin nagusiko ofizialtasuna da euskarari aitortzen zaiona gure araubide juridikoan. Udaletako aktak eta gainerakoak euskaraz egiteko eskubidea 2568/1986 Errege Dekretuan eta Auzitegi Konstituzionalaren 1986ko eta 2010eko epai banatan aurkitzen da.
Aipatutako errege dekretuak toki-erakundeen antolaketa, funtzionamendua eta araubide juridikoari buruzko erregelamendua onartzen du. Bere 86.1 eta 110.1 artikuluetan dago oinarria. Hauxe diote zehatz-mehatz.
Artículo 86.1: "Las convocatorias de las sesiones, los órdenes del día, etcétera se redactarán en lengua castellana o en la lengua cooficial en la comunidad autónoma a la que pertenezca la entidad".
Artículo 110.1: "Será aplicable a la redacción de las actas lo dispuesto en el artículo 86.1 en cuanto a la utilización de las lenguas".
Eta Auzitegi Konstituzionalaren 82/1986 epaian bere bigarren oinarri juridikoan, honako hau esaten da hitzez hitz: "Es oficial una lengua cuando es reconocida por los poderes públicos como medio normal de comunicación, en y entre ellos, y en su relación con los objetos privados, con plena validez y efectos jurídicos".
Horrez gain, epai horren hirugarren oinarri juridikoan hauxe esaten da: "Sí es inherente a la cooficialidad el que en los territorios donde exista la utilización de una u otra lengua, por cualquiera de los poderes públicos en ellos radicados, tenga en principio la misma validez jurídica la pasibilidad de usar sólo una de ellas en vez de ambas a la vez y de usarlas indistintamente".
Gure iritzian, beraz, garbi dago euskaraz idatzitako akten legezko balio. Bestalde, Auzategi konstituzionalaren 86ko epaiak garbi adierazten du koofizialtasunak Euskal Autonomia Erkidegoan kokaturiko aginte publiko guztiei eragiten diela. Epaiak bere bederatzigarren oinarri juridikoan beren beregi adierazten du aginte publikoek hizkuntza ofizialetako bat erabil dezaketela, hizkuntzaren ezagutza, euskararena kasu honetan, frogatzen duen interesdunaren eskubideak urratsen ez badira.
Gure koofizialtasun sisteman, herritarrek badute eskubidea hizkuntza ofiziala aukeratzeko, eta eskubide hori baliatzen ez badute bi hizkuntza ofizialetan egin beharko dituzte jakinarazpenak herri aginteek. Baina Administrazioan arteko harremanetan bi hizkuntza ofizialetako edozeinek du legezko balioa, hain zuzen ere, biak direlako ofizialak, maila berean ofizialak, eta euskararen ofizialtasuna ez delako ofizialtasun subordinatua. Eta Administrazioek bi hizkuntza ofizialetako edozeinetan jardutera eta dokumentuak tramitatzera behartura daudenez ezin dute euskarazko agirien balio legala mugatu, are gutxiago ukatu. Ez behintzat gure legeria urratu gabe eta hizkuntza arloko oinarri konstituzional eta estatutarioak kolokan jarri gabe.
Euskara eta gaztelaniaren arteko koofizialtasuna erabiltzeko eskubideari dagokionez eta bataren eta bestearen balio legelarik dagokienez, koofizialtasun simetrikoa edo berdinkidea da. Gauza ezberdina da, ordea, ikuspuntu sozialetik aztertzen badugu. Begi bistakoa baita eta euskara eta gaztelaniaren arteko desoreka soziala, hain zuzen ere, horrexegatik daude herri aginte guztiak legez behartuta hizkuntza minorizatuen erabilera sustatzea, hori ere, legezko obligazioa da.
Estatua sustapena egitera behartuta dago Konstituzioaren 3. artikuluaren eta Euskararen Legearen arabera, eta behartuta dago Espainia 2001 urteaz geroztik indarrean dagoen Europako Eremu Urriko Hizkuntzen Karta beteko badu.
Euro karta horretako 7. artikuluaren arabera, beharrezkoa da herri aginteek hizkuntza gutxituen aldeko ekintza positiboa garatzea. Kartaren sinatzaileek, Estatu sinatzaileek alegia, ondorengoak bete beharko dituzte. Eremu Urriko Hizkuntzak sustatuko dituzte, euren ahozko eta idatzizko erabilera erraztu edo sustatuko dute. Administrazio aginteek hizkuntza horiek erabil ditzaten zainduko dute. Administrazio aginteek dokumentuak hizkuntza horietan idatz ditzaten onartuko dute, eta toki erakundeen esparruan hizkuntza horien erabilera onartu edota sustatuko dute.
Dakizuenez, Eusko Jaurlaritzak hainbat pausu zehatz eman ditu dagoeneko, udal aktetako hizkuntzaren gainean Espainiako Gobernuaren Euskal Autonomia Erkidegoko ordezkaritzak hartu duen auzitegi bidearen ondorioz. Besteak beste, hizkuntza politikarako sailburuordetzak eskatuta, Eusko Jaurlaritzaren arau bide juridikoaren sailburu ordetzerako lege garapen eta kontrolerako zuzendaritzak legezkotasun txosten egin zuen gai honen inguruan. Euskararen aholku batzordeko lege garapeneko batzorde bereziak ere kontua aztertu zuen eta aipatutako legezkotasun txostena, bere egiteaz gain, euskaraz idatzitako akten lege balioa indartzera zetozen argudioak gehitu zituen.
Aipatutako legezkotasun txostena, Eusko Jaurlaritzaren posizioa juridikoa argitu eta finkatzeko, eta bide batez udalei aholkularitza juridikoa eskaintzeko helburuarekin egin zen, horrela, Jaurlaritzaren txostena, eta euskararen aholku batzordeko lege garapeneko batzorde bereziaren oharra, udal guztietara bidali genituen 2014ko abenduan.
Horrez gain, Euskadiko udal legearen proiektua ere heldu dugu gaiari. Eusko Jaurlaritzak gai honen inguruan duen iritzia guztiontzat ezaguna da, iritzi hori bai Legebiltzar honetan, bai hedabidetan, behin baino gehiagotan agertu izan dugu. Gaia (...) bileretan ere behin baino gehiagotan aztertu da, eta gainera bost udalen kontrako...
...bileretan ere behin baino gehiagotan aztertu da eta gainera bost udalen kontrako auzibide kontentzioso-administratibotan, zehatz esanda, Beizama, Bergara, Andoain, Elgeta eta Oiartzungo udalei dagozkienetan, parte demandatu gisa pertsonatu zen Eusko Jaurlaritza. Beraz, argi dago Jaurlaritzaren iritzia zein den.
2015eko irailean ezagutu ditugun epaileek, eta batez ere Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren 419/2005 epailak, urriaren 7koa konfirmatu baino ez dute egiten, Euskararen Legeak behar besteko bermea eskaintzen duela. Auzitegi Nagusiaren epai hori irrebokablea da, atzera bota-ezina da eta jurisprudentzia ezartzen du.
Oso garbi geratzen da, Euskaren Legearen 8.2 artikulua administrazioaren eta herritarren arteko harremanei dagokie, inondik ere ez administrazioen arteko harremanei. Eta garbi geratzen da herritarren eta administrazioaren arteko harremanetan herritarren hizkuntza autua errespetatzea dagokiela administrazioei, euskara naiz gaztelania izan hautatutako hizkuntza.
Eta horrexegatik hain zuzen ere administrazioek prestatuta egon behar dutela bi hizkuntza ofizialetariko edozeinetan jarduteko. Aldiz, Euskal Autonomia Erkidegoan kokaturiko administrazioen arteko harremanetan bi hizkuntza ofizialetariko edozeinetan egin daitezkeela balio legal osoz egintza administratiboa, euskaraz nahiz gaztelaniaz. Euskaraz bezala gaztelaniaz edo gaztelaniaz bezala euskaraz. Eta administratuak ezin duela argudiatu ez duenik hizkuntza ofizial bat ulertzen, hori da auzitegiek esandakoa eta hori da Euskararen Legearen bermea.
Horietaz guztiaz gainera Jaurlaritza araubide sektorial guztietako lege produktuetan era sistematikoan ari da jasotzen hizkuntzaren gaia. Zehazkiago esanda, udalen jardunarekin zuzen zuzeneko lotura duen eta tramitean dagoen udal lege proiektuaren 6.1, 6.2, 6.3, 7.1, 7.5 eta 7.7 artikuluetan espresuki jasota dago legezko berme hori ere.
Isasi jauna, udal lege proiektuaren artikulu horietan guztietan argi geratzen da, beraz, zuk egindako galderaren esaten ditugun guztiak euskaraz idatzi ahal izango direla.
Horrenbestez udal legean berretsi egiten du Jaurlaritzak orain arte adierazitako bidea. Lege hori onartzea edo ez Legebiltzar honen esku dago.