BERASALUZE LAZKANO (EAJ, 2017-06-08):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru andrea. Egun on guztioi.
Arartekoari eskerrak emanaz eta gure taldearen begirunea azalduaz hasi nahiko nuke nire hitzaldia.
Lezertua jaunak 2016. urtean zuzentzen duen erakundeak egindakoaren berri eman digu eta horrelaxe egin zuen baita ere orain 15 egun eskas izan genuen Giza Eskubide eta Berdintasuneko Batzordean.
Bertan zabal hitz egin genuen, bai txostenari buruz zein haur eta herabeen inguruan egindako txostenari buruz, eta talde bakoitzak gure posizio eta iritziak azaltzeko aukera izan genuen, baita Arartekoari galderak egin eta bere erantzunak jasotzeko aukera ere.
1985. urtean, Arartekoaren instituzioa sortu zenetik, urtez urte esan genezake kontsolidatu egin dela, herritarrentzat eta baita administrazioarentzat ere erreferente bihurtu dela, herritarrek nora joana daukatelako egon ezin edo kexak azaltzeko, eta administrazioarentzat ere, Arartekoaren erakundetik egiten zaizkien gomendioak herritarrei ematen zaien zerbitzua hobetzen eta administrazioa bera, ba bikaintasunera eramaten laguntzen dutelako.
2016. urteko Arartekoaren bulegoaren jarduera zenbakietan aztertzen baldin badugu eta aurreko urtearekin alderatzen baldin badugu, % 23ko igoera izan dela ikusten dugu herritarrek aurkeztutako espediente eta kexetan. Eta beno, esan behar dugu igoera nabarmena dela 2010rekin  - hemen lehen aipatu da baita ere - , % 70eko igoera izan da.
Eta txostenak berak dioen bezala, arrazoi ezberdinak egongo dira igoera hau ulertu ahal izateko. Azken urteetan sufritzen ari garen krisia eta bere ondorioz daukagun egoera ekonomikoa dudarik gabe, baina beharbada, instituzioaren ezagutzak ere izan dezake zerikusia igoera honetan.
Erabiltzaileei egindako galdeketen ondorioak ere oso esanguratsuak dira zentzu honetan. Erabiltzaileen % 81ak, gomendatu egingo luke Arartekora joatea. Eta Arartekoaren parte-hartzearen balorazioa ere oso altua eta sinesgarritasun maila ere bai, % 65arentzat Arartekoaren erakundeak, bai gizartearen bai administrazioaren aurrean daukan irudia ona edo oso ona delako. Guzti honek beraz, guk uste dugu konfiantza bat ere adierazten duela.
Datuen azterketa zehatzago bat egiten baldin badugu, ba aztertu diren kexa espedienteetatik, % 54an ez dela inolako administrazioaren okerreko jarduketarik egon adierazten da, eta okerreko jardueraren bat egon denetan, % 93an, administrazioek zuzendu egin dute Arartekoaren gomendioaren zain egon gabe. Beraz, uste dugu administrazioen eguneroko lan onaren adierazgarria badela hau.
Bideratutako espedienteen banaketari begiratzen baldin badiogu, administrazioa handiena izanik, normaltzat jotzen dugu % 65ean kasi espediente horiek Eusko Jaurlaritzaren sail ezberdinen jardueraren aurrean azaldu direla ikusteak. Eta horietatik kasi % 66a, Enplegu eta Gizarte Politiketako Sailaren jarduerengatik izan dira, etxebizitzari dagozkionak barne, Sail horretan egon delako pasaden legealdian etxebizitza arloa.
Eta denen artean, egia da baita ere, Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren inguruan aurkeztu direla kexa eta erreklamazio gehienak eta, baina baita ere esan behar da Arartekoak oso argi esaten duela bere txostenean, Euskadiko Gizarte Babeserako Sistemak pobrezia eta bazterketa adierazleak Estatu eta europar mailako batez bestekoa baino txikiagoak izatea lortu duela, gizarte kohesioan eta baita gure gizartearen ongizatean ere duen eraginagatik.
Denok ados gaude eta horrela jasota dago Euzko Alderdi Jeltzale eta Alderdi Sozialistaren arteko Gobernu akordioan, Lanbide modernizatu beharrean gaudela, eta zailtasun handienak dituzten giza taldeei enplegu bilaketan laguntzeari eta lan munduratzeko ibilbide indibidualizatuak marrazteari lehentasuna emanik. Lan merkaturako orientazio prestakuntza eta txertatze eginkizunak indartu ahal izateko tresnak emanaz.
Laguntza hartzaileen aktibazioa eta lan munduratze optimizatzea helburu nagusia da, gizarte bazterkeriazko egoerak kroniko bihurtzea saihestuz.
Hizkuntza eskubideei ere, aipamen bat egin nahi genieke, Arartekoaren txostenean, baloreen krisi orokorraren baitan, Europar eraikuntzan funtsezkoak izan diren alor batzuk zalantzan daudela irakurtzeak kezkagarria iruditu zaigulako, hizkuntza aniztasuna adibidez.
Hizkuntza gutxituekiko errespetua ez sustatzeko arriskua dagoela esaten baitu. Eta euskera ere, horrela katalogatua dago eta horrek ba kezkatu egiten gaitu, nola ez.
Hizkuntza gutxituekiko errespetua horren beste ez sustatzeko arriskua baldin badago, eleaniztasunaren aldeko apustu handirik ez egiteko arriskua ere hor dagoelako.
Hala ere, Arartekoak orain 15 egun izan genuen batzordean, naiz eta egoera kezkagarria dela aitortu, Europako beste nazio batzuetan hemen aurrera eramaten ari garen hizkuntza politikek interesa pizten dutela esan zuen, eta adibide bezala, Galeseko Legebiltzarra gure eredua ezagutzeko azaldu duen interesa aipatu zuen, edota Europako Batzordeak eskatuta, Georgiako ordezkaritza bat ere etortzekoa zela, gure hizkuntza politikako arduradunekin zein Euskaltzaindiako ordezkariekin egotera. Beraz, zerbait ondo egiten ari garen adierazle ere bada hau.
Gure ustetan, Arartekoaren eta Administrazioaren arteko kolaborazioa eta elkarlana balioan jartzea ezinbestekoa da eta horren adibide, hainbat kontutan lortu diren emaitzak dira.
Tribuna honetan bertan, egun gutxi dira aipatu zela Hezkuntza Sailarekin izandako elkarlanari esker ikasleak onartzeko prozesuan erroldako datuei gehiegizko garrantzia ez emateko lehen aldiz egin diren aldaketak, aurrerapauso bat suposatu dutela eta baita ere etxebizitza gaietan, Alokairu soziala kudeatu duen eta kudeatzen duen Alokabide sozietate publikoarekin nabarmentzen duen harreman ona uste dut honen adierazle ere badirela. Guk uste dugu honek izan behar duela jarraitu behar den bidea eta Arartekoak berak ere goraipatzen duen elkarlana da hau.
Bukatzeko, Arartekoak pertsona guztien eskubideak bermatu behar dituela uste izan da. Aipamen berezia egin nahi genieke talde batzuei, ahultasun handiagoko balizko egoeran daudelako.
Haur eta nerabeentzako bulegoak berezko proiekzioa dauka eta aukera izan genuen Batzordean ere bere urteko txostena aztertzeko. Baina guk uste dugu familiek aipamen berezia behar dutela gure gizartean oinarrizko euskarria direlako. Gizarte ongizatea eta kohesioa mantentzeko ezinbestekoa da familiak babestea eta neurri desberdinak sustatu behar direla kasu honetan argi dago, adibidez, gure gazteen emantzipazioa bultzatzera bideratuta daudenak.
Gazteek, krisiaren eta langabeziaren ondorioz bizitzako proiektu autonomo bati aurre egiteko zailtasunak dituzte eta horrek familiekiko menpekotasuna luzatu egiten du eta, azken finean, horrek eragin negatiboa dauka gure gizartearen ongizate eta garapenean.
Emakume eta gizonen arteko berdintasunak ere aipamen berezia merezi duela uste dugu. 2005eko otsailean Legebiltzar honetan onartutako Gizon eta Emakumeen arteko Berdintasun Legeak aurrerapauso handia suposatu zuen genero berdintasunean, dudarik gabe, baina uste dugu fondoko lasterketa baten aurrean gaudela.
Emakumeok lan munduan dugun parte-hartzea areagotzea ezinbestekoa dela uste dugu, lan baldintzetan eta diru-sarreren arloan gizonekiko daukagun aldean txikitzea.
Zentzu honetan, aipatua izan da baita ere Legebiltzar honetan, Eusko Jaurlaritzak 2016an onartu du, Administrazio Orokorreko eta haren Erakunde Autonomoetako Emakume eta Gizonen Arteko Berdintasunerako Plana. Eta ondorio nagusienen artean administrazioa guztiz feminizatua dagoela atera da, baina hala ere gizonek baino lan ezegonkortasun handiagoa bizi dutela emakumeek eta gainera, % 87an emakumeak direla lana eta adingabekoen edo beste familiako beste kide batzuen zainketa bateragarri egiteko neurriak eskatu ohi dituztenak.
Gizonen eta emakumeen soldaten artean ere ia % 8ko aldea dago, baina bazterkeria hori ez da zuzenean gertatzen den kontu bat, baizik eta horretarako arrazoia baita ere emakumeek maila eta soldata baxuagoko postuak bete ohi dituztela zainketa lanekin bateragarri egin ahal izateko beraien lan hori.
Gizonen eta emakumeen arteko egiturazko desberdintasuna eta balio sexisten sistemaren nagusitzea dago baita ere gure ustez genero indarkeriaren oinarrian, gaur egun gure gizartean bizi dugun eskubide urraketa gordinenetakoa.
Gure haur eta nerabeak errespetuan hezitzea guztion ardura da, berdintasunean hezitzea, prebentziora bideratu behar den erakundeen jarduera arazo larri honi aurre egiteko. Detekzio goiztiarra ere oso txikia da eta beharrezkoa da gure arreta sistema emakume horiek artatzeko prestazio nahiz baliabideak bideratzeko gai izatea.
Biktima diren emakumeek  - lehen ere aipatu da -  atentzio falta dutenaren sentsazioa bizi dute eta hori batez ere prozesu judizialetan nabarmentzen dute eta denboran zehar irauten du eta salaketarako beldurra ere sortarazi edota baliabide nahiz zerbitzuekiko mendekotasuna.
Eta bukatzeko espetxeetako egoera ere aipatu nahiko genuke, espetxeratuena delako gure gizarteko talde ahulenetako bat. Urtez urte Arartekoaren txostenak espetxeetako eta espetxeratuen egoeraren berri ematen digu eta bere ardura azaldu ere bai.
Guk bat egiten dugu ardura horrekin gizarteratzeari bideratuta egon behar direlako askatasun gabetze penak eta zoritxarrez, hau ez delako beti horrela gertatzen.
2016an gure espetxeetan barneratutako pertsonen kopuruak behera egiteko joerari eutsi dio, eta azken zortzi urteetan biztanleriaren % 17 galdu dute Euskadiko espetxeek. Baino hala ere, Estatu espainiarrean 100.000 biztanletik 133 espetxean daude eta horrek Europar Batasuneko mendebaldeko 15 herrialdeekin konparatzen baldin badugu % 31ko portzentaia handiagoa da espetxeratze tasa hori.
Beraz, ondorioztatu daiteke askatasun gabetze zigorra gehiegi erabiltzen dela eta gure...
...handiagoa da espetxeratze tasa hori. Beraz, ondorioztatu daiteke askatasun gabetze zigorra gehiegi erabiltzen dela eta gure krimen kopuruak kontutan hartuta, egungoaren erdia izan beharko litzateke espetxeratua dagoen Euskadiko biztanleria. Datu horiek ikusita, bueno ba uste dugu zerikusia daukatela baita ere urte amaieran Gipuzkoan espetxe berri bat irekitzeko espedientea abiarazi izanarekin, beste behin ere.
Eta egia da Martutenek gabezi handiak dituela eta, besteak beste, ba ezin dira presoak behar bezala eduki bertan delituaren edo generoaren, zein beste ezaugarri batzuen arabera ezin direlako behar bezala banandu nahiko litzatekeen bezala. Baina irtenbide horrek ez luke zertan izan behar proiektatu den bezalako espetxe bat eta guk uste dugu espetxe eredu propio bat izango bagenu beste modu batera gauzak egiteko aukera ere izango genukeela eta horregatik Estatutuan aitortua baldin badago ere oraindik ez daukagu transferitua espetxeetako eskumen hori, eta aurreko aldietan egin izan dugun bezala, bai Legebiltzar honetan zein Madrileko Gorteetan, berriro eskatzen dugu eta lortu arte jarraitzen eskatuko dugu.
Bukatzeko, eskerrak eman berriro Arartekoari eta bere talde osoari urte osoan egin duen, egiten duen lanagatik eta beste behin ere gure taldearen izenean gure begirunea eta elkarlanerako borondatea azaltzen dizkiot.
Eskerrik asko.