ZABALA ARTANO (EP, 2018-04-12):
Arratsalde on. Mila esker, mahaiburu andrea, lehendakari jauna, kontseilariak, legebiltzarkideok, arratsalde on.
Gure gaurko proposamena xumea, beharrezkoa eta eraikitzailea da. Euskara sustatzeko berezko ekoizpen berritzaile batean inbertitzea. Iruditzen zaigu guztion adostasuna izan beharko lukeela, baina, saiatu izan arren, penaz esan behar dugu akordiorik ez dela egongo. Akordiorik zertarako? Begiratu, ETBk euskara ikasteko saioa produzitu dezan, euskara ikasten dutenentzat zuzenduta. Proposamen sinple, egingarria eta, esan bezala, euskararen aldekoa.
Gure arrazoiak aurkeztutako proposameneko zioan agertzen dira, baina horietaz ez da ezer esaten aurkeztutako emendakinetan.
Para empezar, me gustaría subrayar la importancia que tienen los medios de comunicación en la transmisión de la cultura y de la lengua de un país. Esto que digo podría parecer la constatación de una evidencia, pero no lo es si analizamos los datos de la sexta encuesta sociolingüística de Euskadi.
Esaten nizuen bezala, seigarren inkesta soziologikoari erreparatzen badiogu, gazteen artean euskararen erabilera esparru formaletik aparte gelditu egin da, gero eta baxuagoa da. Azpimarratu nahiko nuke pasa den hilabetean, hemen, Euskararen Agenda Estrategikoaren inguruko osoko bilkura monografikoan, gure talde parlamentarioak proposamen zehatz bat egin zuela; hau da, zortzigarren ebazpen proposamena izan zen. Eta horrela zioen: "Eusko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio EITBk beharrezkoak diren neurriak hartzeko euskara irakaskuntzan programazio aktiboa eskaini dezan".
Planteamendu horrek ez zuen jaso gainontzeko taldeen babesa, eta, beraz, ez zen aurrera atera. Guretzat pena bat izan zen, izan ere guk jarraitzen dugu pentsatzen EITB oinarrizko trena dela lau haizeetara euskara zabaltzeko.
Guk jarraitzen dugu pentsatzen EITBk duen ahalmena ez dela ustiatzen ari; guk jarraitzen dugu pentsatzen, nahiz eta gazteriaz gero eta telebista gutxiago ikusi, gauzak ondo eginez dinamika alda dezakegula.
Onartu dezagun, hortaz, hizkuntza politikak hobetzeko bide luzea daukala oraindik, egindakoa, jakina, azpimarratuz. Baina egungo egoera soziolinguistiko guztiz desberdina da, eta formula berri eta eguneratuak eskatzen ditu.
EITBk konpromiso eta ardura handia hartu zuen 5/1982ko Legearekin eratu zenean, izan ere, lege horrek euskal kultura eta, batez ere, euskara zabaltzako eragile nagusi bihurtu zuen. Gaur egun, egia da irrati formula batzuek entzule gazteen artean oihartzuna lortu izan dutela, hizkuntza modu informalean erabiltzen edota euren errealitateari egokituta, eduki hurbilak programatzen. Zorionak, hortaz, ondo egindako lanagatik eta posible egiten duten profesional guztiei. Hala ere, telebistako kateetan egoera zeharo desberdina da, batez ere ETB1n. Bertan entzule kopurua hain baxua izanda, kate horrek ez du betetzen zerbitzu publikoak bermatu beharko lukeen helburua, hau da, euskara sustatzea.
Y como decía, si bien es distinta la realidad de los canales televisivos, concretamente en EITB observamos que los niveles de audiencia no son suficientes para garantizar el cumplimiento de su misión del servicio público en lo que se refiere al fomento al euskera.
Hay que tener en cuenta que las horas de emisión, y lo hemos dicho aquí más de una vez, no son un indicador valido, tal y como lo hemos repetido una y otra vez en esta Cámara.
Un cero técnico de audiencia. Algo que, por desgracia, ocurre durante muchas de las horas de emisión de ETB1 y ETB3; todo ello no suma nada en favor del euskera.
Horrek, umiltasun osoz, hausnarketa bat eskatzen du, baita neurri zuzentzaile egokiak ipintzea ere.
Egia da, bai, ekoiztutako saio batzuk arrakastatsuak izan direla gazteen artean, eta ez hain gazteen artean ere, hor daukagu, adibidez, Goazen seriea. Azkeneko zortzi urte hauetan, protagonistak aldatu dira, bai, baina arrakastatsua izan da. Ikusle gazteentzat zuzenduta egon arren, familia osoak elkartu dira ostiralero telebistaren aurrean, ea kapitulu horretan, ea Basakabin zer gertatzen den ikusteko grinarekin. Hori bai erronka, hiru belaunaldi euskaraz eta euskaratik egindako saio bat ikusten elkarrekin.
Baina uste dugu eskatu behar diogula gure telebista publikoari are gehiago, zerbait gehiago. Ez da asko legea betetzeko eskatzea, ezta?
Y como decía, en el marco de esta misión de servicio público de ETB, ETB tiene que garantizar la dimensión formativa y educativa de su programación, algo que en la actualidad no hace de forma suficiente.
Proposamen bat helarazi dizuet, hau da, zer iruditzen zaizue El Conquis ETB2an euskaraz egitea eta azpititulu gaztelaniaz? Aurrekontua zero, ideia bat besterik ez da, baina kontutan edukitzekoa.
Nik hemen nabarmendu nahi nituzke, euskara sustatzeko eta zabaltzeko balio izan dituzten ETBk egindako ekoizpen propioak. Ikusle kopuru handia izateaz gain, ikus-entzunezko sektorean enplegua sortu zuten, baita aberastasun kulturala ere.
Nork ez du gogoratzen, Bi eta Bat, Jaun eta Jabe, Martin telesaila eta, nola ez, Goenkale, antenan egon den serierik urtetsuena.
Y en lo relacionado con la enseñanza del euskera, podemos recordar Bai Horixe, programa dedicado a la enseñanza del mismo formato, del mismo, a la enseñanza del euskera, en formato televisivo.
Por supuesto, Bai Horixe hoy en día no tendría cabida en la euskal telebista, pero tendríamos que tener en cuenta que un programa de esas características igual hoy en día no funcionaria, pero nuestra reflexión debe ir dirigida a qué tipo de programa tendríamos que realizar.
Testuinguru desberdinetan, baina ETBko serie guzti horiek, aipatu ditudanak  - Bi eta Bat, Jaun eta Jabe, Martin, Goenkale - , serie horiek, guztiek, milaka euskaldun berriei eta zaharrei lagundu diete euskara ikasteko, hobetzeko, normalizatzeko edo, zergatik ez, maitatzeko.
Praktika honen eredu honek, formula horrek indarrean dirau. Noski, egungo behar soziologiko kultural eta linguistikoetara egokitu beharko genuke. Baina ez dago zalantzarik, profesional onak ditugu.
Orain, gure apustua euskaratik eta euskararentzat inbertitzea eta eraberritzea izango beharko luke. Eta sentitzen dut, baina etsipena eta ideien falta antzematen ditugu argi eta garbi.
Ser audaces a la hora de diseñar la programación no es incompatible ni con la calidad ni con el objetivo educativo mencionado. Es más, debería ser una condición de cualquier medio público de comunicación, orientado a la formación cultural de la ciudadanía, algo que no es incompatible con formatos atractivos vinculados con el ocio, como los programas musicales o los relacionados con realidades cercanas a las audiencias jóvenes.
Noski, ordutegiaren araberako eta nori dagoen zuzenduta kontutan hartuta, helburu hezigarriak eta kalitateak nagusitu behar dute, batez ere gazteriari zuzendutako programazioa.
Herritarrei kultur-heziketa ematea eta zabaltzea gure hedabide publikoaren papera da. Dena den, hori ez da bateraezina aisialdirako eduki erakargarriak egiteko, musika programak ekoizteko edo ikusle gazteen errealitatera hurbiltzeko.
Eta hori da, hain zuzen, ere aldarrikatu nahi duguna, jauzi kuantitatiboa baino kualitatiboa. Irudimen pixka bat besterik ez.
Beraz, hasieran esan dudan bezala, saiatu gara akordio batera irizten. Ez da posible. Espero dugu jarraitzea hitz egiten, hausnarketak egitea eta denok behar dugun ETB lortzea.
Eta noski, komentatu dudan helburu kultural, pedagogiko eta hezigarri hori zabaltzea. Euskararen alde izango da.