KULTURA ETA HIZKUNTZA POLITIKAKO SAILBURUAK (Zupiria Gorostidi) (EAJ, 2019-05-09):
Legebiltzar-buru andrea, legebiltzarkideok, lehendakari eta sailburukideok, egun on guztioi.
Gaur amaituko du Jaurlaritzak 2017ko uztailean onartu zuenetik Euskal Kultura Ondarearen Legeak Legebiltzarrean egin duen bidea. Ia bi urteko bide luze honek aukera eman digu Jaurlaritza eta Legebiltzarreko taldeei batzuon eta besteon arteko iritziak trukatzeko eta lege berri honen inguruan oinarrizko akordio zabal bat lortzeko.
Talde guztien jarrera ona aipatu eta eskertu nahi nuke beste ezer baino lehen, eta bereziki testua adosteko ahalegina egin duten EAJ-PNV, PSE, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos taldeena. Gaur lege bihurtuko duzuen proiektua babes handiarekin jalgiko da eta horrek oinarri sendoa emango dio datozen urteetan euskal kultura ondarearen zaintzarako erreferente nahitaezkoa izango delarik.
Indarrean dagoen legea 90ean onartu zuen Eusko Legebiltzarrak, bere sasoian aitzindari izan zen ondarea kulturarekin lotu zuelako, gerora beste toki batzuetan onartu ziren beste lelo batzuen aurrekari modura. Baina horrezkero, ondare eta kultura kontzeptuen inguruan aldaketa handiak izan dira han eta hemen, eta Jaurlaritzak beharrezko ikusi zuen gaur egunera egokituko zen lege oinarri bat edukitzea.
Hamarkada hauetan izan diren aldaketen artean aipatu litezke adibide bezala ondare inmaterialaren ingurukoak, industria ondarearekin zerikusia dutenak, mundu digitalaren ondorio bezala sortutakoak edo ondareari lotutako jardunek, aisialdiarekin eta turismoa bezalako jardunekin lortu dituzten harreman berriak.
90etik hona izan diren aldaketa eta kontzeptu berri asko jasotzen ditu beraz gaur onartuko duzuen legeak, eta testu berri hau ere aitzindari izatea nahi genuke. Berrikuntzetan azpimarragarria da gizarte ikuspegi batetik desgaitasuna duten pertsonen artean kultura ondarearen irisgarritasuna sustatzeko hartu den konpromisoa, lege hau edukiz aberasteko alderdien artean egon den jarrera ireki eta positiboaren adibide bat besterik ez da.
Legeak kultura ondarearen hiru arlo estrategiko arautzen ditu, ondare higiezina, ondare higigarria eta ondare inmateriala. Ondare higigarriaren trataera beste lege espezifiko batzuk arautu dutenarekin batera ulertu behar da, hala nola, Euskadiko Museoen Legeak 2006an, Euskadiko Liburutegien Legeak 2007an eta lantzen ari den artxibo dokumentazio eta artxibo legeak arautakoarekin batera.
Aurreko legearen kudeaketak erakutsi digu gure erakunde sistemaren errealitatea abiapuntu bezala hartuta, komeni zela erakunde bakoitzari zer dagokion argitzea eta zehaztea. Era berean, beharrezkoa zen 2016ko Udal Legeak onartutako ondare kontuak ere ekartzea, lekuko agintei buruzko testuak eginkizun zehatzak onartzen baitizkie.
Hori dela eta, gaur onartuko duzuen legeak ahalegin bat egiten du testuan argitzeko nola banatuko den gure hiru erakunde mailen artean modu arrazoizko eta orekatu batean nori zer dagokion. Kasu honetan ere azpimarragarria da erakundeen artean lortutako adostasun maila.
Gizarteko profesionalen, erakundeen eta Jaurlaritzako sail ezberdinen arteko koordinazioa bermatzeko bi organo sortuko ditu legeak: Euskal kultura ondarearen EAEko kontseilua eta euskal kultura ondarearen erakundeen arteko organoa.
Kultura ondarearen legeak hiru babes maila finkatzen ditu: Babes berezia duten kultura ondasunak, babes ertaina dutenak eta oinarrizko babesa dutenak. Orain arte ez bezala, oinarrizko babesa duten ondasunak ere nahiz eta udal mailakoak izan, Euskadi mailako erregistro batean bilduta geratuko dira.
Kultura ondarea sailkatzeko lege berriak 19 kategoria ezberdin finkatzen ditu, aurrekoan zeuden hiruren ordez. Sei kategoria ondare higiezinei dagozkie eta hauek dira: Monumentuak, monumentu multzoa, eremu arkeologiko edo paleontologikoa, lorategi historikoa, kultura ibilbidea eta paisaia, kultura paisajea.
Beste bi kategoria, ondare higigarriari eta kategoria honek bi sail finkatzen ditu: Ondasun higigarri banakakoa eta ondasun higigarrien multzoa.
Azkenik, ondare inmaterialari 11 kategoria dagozkio. Eta hau da, seguruena, legearen alderik berritzaileenetako bat. Inmaterialen multzo honetan, sartuko dira: Hizkuntzarekin lotutako ohiturak, bertsolaritza, musika, dantza, emanaldi tradizionalak, usadio sozialak, gastronomia, kirola, jai ekitaldiak, naturarekin lotutako ezagutzak eta eskulangintza eta industriari buruzkoak.
Kultura kategoria guzti hauek, zera adierazten dute, kultura ondarearen begirada demokratizatu egin dela, eta gaur egun balioetsi egiten dela gizarte baten bilakaerari buruz, informazio esanguratsua ematen duten osasun materialak eta inmaterialak.