MAEZTU PEREZ (EH Bildu, 2015-04-17):
Bai, eskerrik asko presidente andrea. Egun on guztioi, egun on lehendakari jauna.
Abiadura handiko trenaren obra da momentu honetan eta, oso ondo dakigunez, diru publiko gehien gastatzen ari den azpiegitura.
Jaurlaritzaren aurrekontura bistazo bat jo ezkero, ikusi dezakegu inbertsio atalaren % 68a gaur egun suposatzen duela abiadura handiko trenaren obra. Eta garraio atalean, adibidez, inbertsio osoaren % 97a.
Beraz, herritarrek badakite, badakigu zein den egin behar dugun esfortzu ekonomikoa eta soziala. Alegia, diru publikoaren kopuru handi bat erietxeak, eskolak edo babes ofizialeko etxebizitzetara bideratu ahal den diru publiko handi bat ez da horretara bideratzen, baizik eta abiadura handiko trenaren eraikuntzara bideratuko da.
Horiek dira koste ekonomikoak eta sozialak. Horriei gehitu behar zaizkie noski ingurumen arloko sakrifizioak ere. Milaka kamioi gora eta behera obrak egiten diren bitartean, CO2 isuriak eta zaratak, dozenaka urtegi lehortuak, dozenaka errekasto lehortuak eta kutsatuak, milioika lur tona lekuz aldatuak, eta zerrenda amaigabe bat.
Beraz, herritarrok badakigu zein den obra hau egiteko egin behar dugun sakrifizioa, sakrifizio ekonomiko, soziala eta ingurumen aldetik.
Oraintxe mota honetako azpiegitura bat aztertzerako orduan egin behar den bezalaxe jakin nahi dugu, jakin nahi dute zeintzuk dira onurak. Sakrifizio ekonomiko eta sozial bat egongo da, zeintzuk dira onura sozial eta ekonomikoak.
Hori bait da azken finean koste onura azterketa bat. Herritarrek badakite zein den kostea  - ekonomikoa, soziala eta ingurumenekoa, lehen esan dudan bezalaxe -  eta jakin nahi dute  - eta eskubide osoa dute jakiteko -  zertan hobetuko den euren bizi-kalitatea mota honetako inbertsio bat egiten denean.
Ba tira, arlo honetan gaur arte ez dugu koste onura azterketarik ikusi. Milaka milioi euro gastatu eta ez dugu azterketarik ikusi.
Bai entzun dugu proiektu estrategikoa dela, behin eta berri gainera. Bai entzun dugu Euskadi bertebratzeko ezin bestekoa dela. Bai entzun dugu ere gure hazkunderako beharrezkoa dela, baina hitz potolo horiek ez dira txosten serio batean jasotako datuetan oinarritu. Propaganda politikoan oinarrituak egon dira.
Baina koste onura ikerketa batean, koste onura...
...ez dira txosten serio batean jasotako datuetan oinarritu, propaganda politikoan oinarrituak egon dira baina koste-onura ikerketa batean, koste-onura benetako ikerketa batean, ez.
Eta une honetara helduta galdera pila bat daude. Gero eta datu gehiago azaltzen ari dira, gero eta datu gehiago abiadura handiko trenaren errentagarritasun soziala zalantzan jartzen, edo hobe esanda, errentagarritasun sozialik ez daukala agerian uzten. Eta Gobernuaren aldetik zer? txostenik ez, Daturik ez eta betiko lelo merkeak eta behin eta berriz errepikatzen diren leloak.
Eta galderak benetan garrantzitsuak dira. Beraz, erantzunak emateko garaia da, ezinbestekoak dira momentu honetan erantzunak herritarrei azaltzeko sekulako esfortzu ekonomiko egin behar duten herritarrei, ze onurak aterako dituzten obra honetatik.
Hasteko, zehaztu behar da zein den koste ekonomiko osoa, zein izango den koste ekonomikoa azpiegitura bere osotasunean kontuan izanik, eta gaur egun gain-kostuak Gipuzkoako tartean soilik % 25aren ingurukoak dira gehi gain-azpiegitura, zeren eta orain azpiegitura egiten ari gara baina gero gainegitura ere egin beharko da: Gehi trenak, gehi hiriburuetako sarrerako eta geltokiak, zenbat guztira?
Hiritarrok jakin nahi dugu zenbat kostatuko zaigun ekonomiko guztira obra hau bukatzen denean, bukatzen baldin bada egunen batean. Zuek 6 milioiko euro esaten duzue. Gu ziur gaude bere osotasunean bukatzen denean 10.000 milioiko kopurua gaindituko dituela baina hau ez da eztabaida bat bi alderdien artean. Momentu honetan herritarrek jakin nahi dute, eta eskubide guztia dute jakiteko, zein izango den obra honen koste bere osotasunean.
Eta gero, posible baldin bada, behin sakrifizio ekonomiko bere osotasunean identifikatuta daukagunean hasi gaitezen onurak azaltzen posible baldin bada. Zein izango da aurreztuko diren denborak adibidez?
Sustapen Ministerioaren arabera martxan jartzen denean Gasteiz eta Donostia 55 minututan lotuko dira eta ez hasieran esandako 34; Donostia-Bilbo adibidez 55 eta ez hasieran esandako 38; Gasteiz-Bilbo 43 eta ez hasieran esandako 28ak. Esan behar diozue herritarrei 10.000 milioi euro gastatu behar ditugula, edo 6.000 milioi euro, berdin zait, erraien gainean doan PESA autobus bat jartzeko.
Baina klaro, PESAren kostea Bilbo eta Donosti lotzeko adibidez, 11 euro ingurukoa da, Barik-ekin merkeagoa. Zenbatekoa da abiadura handiko trena erabiltzeagatik kobratuko den prezioa? Biletearen prezioa zein izango da? Intercity-aren kudeaketa eskatzen ari zarete aurreikuspen bategaz, ezta? Zein izango da prezio hori?
Erantzun hau ezinbestekoa da onurak jakiterako orduan. David Hoyosek, Euskal Herriko Unibertsitateko ekonomia irakasleak, 25 euro inguruan jarri zuen prezio hori. Gobernuak ezeztatzen ditu datu horiek? Unibertsitateko irakasle batek bere kalkuluak egin ditu, ezeztatzen dituzue datu horiek?
Dakiguna, hori bai dakigu, eta hau Renferen datuak dira, "Movilidad y demanda de la línea de alta velocidad, Y vasca, 2011" egindako txosten batean Madril-Bilbo AHTren bileteak 75 eurotan jartzen zituen garai hartan eta autobusarena 30 eurotan. Beraz, uste dugu Hoyos jauna ez dabilela oso oker. Eta prezioaren datua ezinbesteko datua da. Alde batetik, erabiltzaile potentzialak jakin ahal izateko, eta bestetik, berreskurapen soziala jakin ahal izateko. Beraz, erantzunak behar ditugu.
Ustezko onurekin jarraituz, ingurumen arloan kasu honetan. CO2 isuriak aurrezterako orduan hainbat ikerketa ekonomia aldizkaria ospetsuan publikatutako ikerketak  - ez zuen webgunean publikatutako propaganda txostenak - , kontutan izanik obretan isuritako CO2 gehi funtzionamenduan isuritu dena, ondorioztatzen dute abiadura handiko trena soilik hegazkina baino CO2 gutxiago isurtzen duela. Eta uste dut ez dela beharrezkoa gogoratzea Bilbo eta Donosti edo Bilbo eta Gasteiz gaur egun hegazkinez ez direla lotzen. Eta obretako isuriak kontutan hartu barik, distantzia luzeetan, kotxea bainoa gutxiago ere isurtzen duela abiadura handiko trena.
Beraz, esan behar diogu gizarteari, edo esan behar diozue gizarteari, gure hiriburuak lotzeko abiadura handiko trena sekulako triskantza ingurumenean egin ondoren, autobusa hartzeko baino garestiago izango dela, CO2 isuriak ez dituela aurreztuko eta gainera, askoz jota, 5 minutu aurrezteko. Eta noski, ez duela kotxerik errepidetik kenduko ez delako izango lehiakorra kotxearekin gure hiriburuen arteko lotura.
Eta erratua baldin banago, benetan gura dugu datuak jakitea, zein txostenetan oinarritzen zaren eta zeintzuk diren datu horiek. Guk ateratzen ditugu ekonomikoa aldizkari ezberdinetan publikatutako datuak. Gustatuko litzaiguke jakitea zein datuetan oinarritzen zarien zuek.
"Un servicio de helicóptero para unir Bilbo, Gasteiz y Donostia sería más rentable que el TAV". Eso no lo dice Dani Maeztu, esto lo dice un catedrático de economía aplicada. Y aunque al leerlo resulte impactante, es simplemente la lógica conclusión de hacer un riguroso análisis coste beneficio. No de contratar ad hoc informe sobre supuesta repercusiones económicas directas de una inversión pública de cantidades ingentes de dinero público, esos informes hechos al gusto del que paga. No, no, un informe coste beneficio riguroso.
Es una conclusión lógica que deriva del análisis internacional de la realidad de la alta velocidad. Por lo tanto, señor lehendakari, señora Oregi, o ambos, EH Bildu no pide un revisionismo continuo del TAV como dijo ayer la señora Oregi, no. EH Bildu lo que pide son datos y dónde se fundamentan esos datos. Si como sociedad vamos a hacer un sacrificio económico ingente, social y medioambiental también, queremos saber qué beneficios va a traer a la sociedad el tren de alta velocidad.
A las empresas constructoras en estos momentos ya sabemos los beneficios que les está repercutiendo. Queremos saber al conjunto de la sociedad, que es la que va a tener que hacer ese sacrificio económico y social, cuáles son los beneficios que le va a reportar y sobre todo en qué datos e informes se basan esos supuestos beneficios.