BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2014-10-30):
Mila esker eta eguerdi on denoi.
Ez da kontu berria gaurko hau Legebiltzarrean eta martxa honetan gainera badirudi Europak Espainiako Gobernuari belarrietatik tira egiten dion bakoitzean, hemen aztergai izango dugula.
Izan Europatik, izan Ganbara honetatik, izan beste edonondik, Gobernu espainiarrak muzin egiten die bere betebeharrei eta bereziki nagusi duen bati dagokigun gaian, alegia kontsumitzaileen defentsari, zeren eta sakonean eta funtsean hori da gai honen atzean dagoena, ez gaitezen engaina. Ez gara kaleratzeak ekiditeaz ari soilik, herritarren bizi kalitateaz ari gara eta horretan, gehiegizko baldintzak edo abusuek duten eraginaz.
Beraz, gure ustez gehiegizko baldintza horien aurka egitea behar luke izan helburu nagusia hauen desagerpenak pairatzen dituztenen bizi kalitatean eragin zuzena izango duelako etxea galtzera iritsi ala hori ekiditeko bidea aurkitu.
Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak epai asko kaleratu ditu agerian utziz zein desoreka dagoen profesionalaren eta kontsumitzailearen artean, Bai babes mailari zein negoziaketarako gaitasunaren inguruan. Eta horren ondorio nagusia da azkenean kontsumitzaileak sinatu behar izaten duela eskua sartzerik izan ez duen baldintzak jasotzen dituen kontratua eta hori zuzentzeko beharra azpimarratu izan du.
Bai jatorrizko proposamenean zein zuzenketa testuetan, 13/93 Direktibak ezartzen duen marko legegileari egiten zaio aipamena eta nik ere gogoan hartu nahi dut kontsumitzaileen babeserako ardatza den direktiba bat delako.
Hasteko, argi uzten duelako estatuei dagokiela gehiegizko baldintzak ez daitezen aplikatu neurriak hartzea eta dauden kasuetan amaiera emateko bitartekoak jartzea. Batean zein bestean galdetzen badugu ea zerbait egin ote duen Estatuak, ohartuko gara ez borobil bat erantzun behar dugula.
Eta horregatik hain justu, herritarrek beraien poltsikoak hustuz, joan behar izan dute banaka epaitegietara abusuen aurka egitera eta, nola ez, bidean tasak ordaindu. Estatuak babesgabe utzi izan ditu eta uzten ditu gaur gaurkoz oraindik herritarrak Direktibak dion arren babes maila altua bermatu behar duela.
Eta bestelako arrazoiak badauden arren, langabezia adibidez, etxearen ordainketari aurre egin ahal ez izateko, kaleratzen aurka lanean dihardutenen datuei erreparatzen badiegu, kasu askotan arazoa nagusia eta sakoneko, eta beraz heldu beharrekoa, gehiegizko baldintzak beraiek dira eta ez beste ezer. Ez hori bakarrik. Kasu askotan ez da kaleratzerik gertatzen. Egoera horretan daudenek maileguaren edo alokairuaren ordainketa lehenetsi egiten dutelako, baita jateari utzi behar badiote ere.
Ondorioz, gehiegizko baldintzak eta hauek mugatzeko Estatuak bere lana ez egiteak, bistakoak direnak baino ondorio lazgarriagoak ditu. Ezin dira zenbatu soilik kaleratze datuekin eta pobreziaren areagotzearen errudun ere badira.
Kaleratzeak deigarriagoa egiten du pobretzea, ikusgarriagoa egiten du baina ez da kasu bakana eta askotan ezkutuan, etxe barruan gordetzen den egoera hori ere, azaleratzeko garaia da.
Beraz, arazoa ez da kaleratzea. Arazoa pobrezia da eta Europako Direktibak kontsumitzaileei eman beharreko babesaz hitz egiten du horretan dagoelako gakoa. Hau da, ez da kaleratzen aurkako direktiba bat, gehiegizko baldintzen aurkakoa baizik, kontsumitzaileek sinatzen dituzten kontratuen gehiegizko baldintzen ingurukoa, alegia. Eta horri ez bazaio heltzen, sakonekoari, ez dago konponbiderik.
Ez dugu behar bigarren aukerako lege bat, behar dugu benetan herritarrek etxebizitza edukitzeko aukera errealak izatea. Ez bigarren aukerak errebotean, baizik eta sustraitik gauzei aurre eginda, seguruenera kaleratzeak ekiditea. Bestela, egongo gara gaur egun gauden bezala.
Direktibak bere 10. artikuluan dio Estatuek hau betetzeko neurriak hartu behar zituztela eta oso ondo dator orain eta ni pozten naiz gehiengo batek Gobernuari eskatuko diolako bete ditzan baina 1994ko abendurako egin behar zituen.
Beraz, gaur egun Gobernuari eskatzen ari zaion alderdiren bat bada hemen, orduantxe zeukana, alegia hau betetzeko garaia zenean, ardura Gobernu espainolean hori egiteko eta gaude gauden bezala. Espainiak 1998an egin zuen egokitze hori kontsumitzaileak babesteko zein interes duen erakutsiz, eskasa, ezer ere ez esateagatik.
Baina epea ez da izan arazo bakarra eta 2003ko maiatza bitartean zer demontre gertatu da? Beno Zibileko Epaitegiak hipoteka exekuzio baten aurrean ezin zuela gehiegizko baldintzen inguruko baloraziorik egin, eta merkantilekoak bere aldetik gehiegizko baldintzak ezagutu zitzakeela, baina ez exekuzioa oztopatu. Eta horrela, gehiegizko baldintzak izateak kaleratzea ekidin behar bazuen ere, ez da horrelakorik gertatu eta 400.000 etxe-gabetze gauzatu dira Estatuan kontsumitzaileak babesik gabe zeudelako.
Zergatik aipatzen dut 2003ko maiatza? Orduan kaleratutako epai batek gauzak aldatuko dituelako zera baitzion: Deskribatu berri dudan egoerak, Espainiar sistemak ahalbidetzen duena, aipatutako direktiba horren aurkakoa dela.
Aziz kasua bezala ezagutu zenaren ondoren, Espainiak legedia aldaketa ekin zion beste erremediorik gabe. Baina oraingoan ere borondate handirik ez zuenez gauzak zuzentzeko, ahalik eta gutxien egin zuen.
Eta 2003ko maiatzeko legeak –berriro data hori ateratzen dut– babesa areagotzea bazuen ere helburu betiere izenburuari erreparatuz gero, errealitateak bestelakorik erakutsi digu. Zergatik? Aldaketa soilik aplikatu zaiolako etorkizuneko kasuei.
Hilabeteko epea baino ez zaie emango gainera gehiegizko baldintzen aurka egiteko eta behin eginda, epaileak kaltetuaren eskaria onartuz gero, finantza erakundeak gainera errekurtsorako aukera ere izango du. Aldiz, onartzen ez badu, kaltetuak ez du errekurtsoa aurkezteko modurik ere izango.
...finantza erakundeak, gainera, errekurtsorako aukera ere izango du. Aldiz, onartzen ez badu kaltetuak ez du errekurtsoa aurkezteko modurik ere izango. Horrek eraman zituen Kaleratzeen Aurkako Plataforma Konstituzionalera, besteak beste, Amaiurren babesarekin.
Eta, aldiz, nahiz eta begi onez ikusi duen ILParen aipamena Maneiro jaunak hemen, proposamena ekarri duen UPyDk ez zuen bide hori babestu eta sakonean hau soluzionatzeko bidea Konstituzionalaren errekurtso horretan ere bazegoen. Eta noski ezta ere Euzko Alderdi Jeltzaleak ez zuen bide hori babestu eta PPk zer esanik ez, nahiz eta orain eskaririk egiten diren.
Plataformek sinadura horiekin aurkeztu zituzten proposamenak gure ustez ziren modurik egokiena Europara egokitu, okerrak zuzendu eta gai hau berriro ere hemen eztabaidatu beharrik gabe kontsumitzaileak egoki babesteko, baina dirudienez batzuetan itxurak edo gaur hemen, erdibidekoarekin bezala, aurrera pausuak benetan eta aho batez eman nahi horretan sikiera ez da proposamenik ez egin testua sinatzeko, egin ez zaion bezala Euskal Herria Bilduri hemen, ba komodin ona da, egian esan. Madrilen, hemen, guztietan erabakitzen dena, baina usten ditu ere aldi berean kontraesanak eta norberaren portaerak nahiko garbi.
Gaia Konstituzionalean ere badago bide horretatik, nion bezala, gaia Konstituzionalak erabaki aurretik Europak egin du, zorionez Europak gauza batzuk egiten ditu eta kasu honetan Morcillo kasuan aurtengo uztaileko epailearekin. Eta ez du onartzen finantza erakundeak errekurtso aukera izatea eta kaltetuek ez.
Eta berriro ere, epaia medio, Espainiak, gogoz kontra, legea egokitu behar du, soilik puntu horretan egiten du, beti ere pausoka ahalik eta gutxien, besteak berdin usten ditu, bai hilabeteko epea eta etorkizuneko kasuei soilik aplikatzearena. Eta are larriagoa dena, ez du aldatu sakoneko arazoa sortzen duen lehen aipatu dudan zibil alorreko eta merkantileko prozedura horien artean dagoen akatsa.
Ondorioz? Urtebete honetan ere etxea galdu dutenek ez dutela zer egin eta oraindik galdu ez dutenek hilabete dutela, hori baldin ere jakitera iristen badira, zeren badirudi hori ere egintzat eman behar dugula.
Eta bitartean zer? Finantza erakundea, gehiegizko baldintzak tarteko, dirua bilatzen jarraitzen dute, herritarren pobretzearen bizkar eta Gobernuaren laguntzarekin. Eta esango didate hemen finantza erakundeen kontra ezin dela egin, baina kontra beraiek, guk babestu beharreko kontsumitzaileen aurka egunero ari dira inpunidade osoz.
Eta ez hori bakarrik, litekeena da gainera bere egitekoa ez betetzeagatik Europako Komisioak oraindik ere isunen bat ezartzea Gobernuari, babesik gabe utzitako kontsumitzaileon poltsikoetatik ordainduko duguna modu batera edo bestera, Espainiako Gobernuari ezarrita ere isun hori.
Ez dakigu isunik izango den edo ez. Baino orain artekoa ikusita, bista da Gobernua ez dela zuzen ari, Europar esateko asko duela, bai gehiegizko baldintzen inguruan eta baita mailegu kontratuen inguruan ere. Izan ere, egun nahikoa da adibidez notariora eramatea, ez dago gehiegizko baldintzen aurretiko inolako kontrolik, nahiz eta horrek etxea galtzera eraman dezakeen eroslea. Eta sistema honen baitan finantza erakundeari ematen zaion trataera pribilegiozkoa dela hori Europak ere esan egiten du. Beraz, etor liteke hortik hurrengo astindua eta seguruenera ez bakarra.
Horregatik guztiagatik uste dugu jatorrizko proposamenak eta zuzenketak esaten dutenetik arantzago joan behar dela, behingoz legedia bere osotasunean egokitu behar dela Europatik esaten duenari entzun gor egin gabe. Eta ez dugu uste batzorde bat sortzea, nahiz eta nola erdibidekoa ez zaigun eskaini, galdetu ere ez zaigun egin, iritzia emango dugu, kendu baldin bada ere azkenean bozketatik.
Ez dugu uste hori denik bidea eta uste dugu denboran luzatzea baino ez lukeela ekarriko, eta batzuk akaso itxura egiteko ere balia dezaketela, zeren zuk zerorrek esan duzun bezala justu gutxien egiten ari dena eta ardura daukana Madrilen da horren aldeko ez zen alderdia. Zerbait adierazten du horrek ere.
Nik uste dut hobe genukeela, ari gara, baina hobe genukeela indar handiagoz etxebizitza legeari dagokion ponentzia bizkortuko bagenu. Benetan etxebizitza eskubide bezala aitortuko bagenu dezente gehiago hurbilduko ginateke Europako direktibek eskaintzen digutenera, eskubide aitortza horrek, babes neurriek eta oinarrizko eskubide izateak urrats garrantzitsua suposatuko luketelako.
Edozein kasutan, eta honekin bukatzen dut, egunen batean batzorderen bat osatu behar balitz, kaleratzeen aurka eta hipoteka kaltetuekin lanean dihardutenen parte hartzearekin egin beharko litzateke, hori ez zetorren proposamenean jasota. Eta helburu nagusia izan beharko luke, hori ere inportantea baita, Europako babes sistema bera hemen izatea, herritarren bizi kalitatea eta baldintza duinak ziurtatzea.
Uste dugu hori lortzeko hori baino aurrerako lanik badugula. Estatuari dagokiola egin beharrekoa egitea, baina inguru maila honetan tokatu izan zaigunean gai honi aurre egitea ere eman ditugun erantzunetan, gure ustetan, ez dugula benetan dagokigun arduraz jokatu, berriro ere lehentasuna izan zedin, ez finantza erakundeen aurka egin, baino bai finantza erakundeei boa jarri herritarren defentsan.
Mila esker.