HERRI ADMINISTRAZIO ETA JUSTIZIAKO SAILBURUAK (Erkoreka Gervasio) (EAJ, 2018-05-25):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru anderea. Egun on guztioi.
Lopez de Arroyabe anderea, benetan izugarria izaten da berri bat politikan, edo foro honetan behintzat, berria den pertsona batek gai bati buruz lehendabiziko aldiz hitz egiten duenean eta aurrekin moduan 1995. urtean Senatuan gertatutako gauza bat bakar-bakarrik aipatzen duenean.
Mundu guztiak daki foro honetan harrezkero hemen debate asko eta asko izan dira horri buruz, ekimen asko eta asko izan direla eta horiek guztiak egongo ez balira bezala, horiek existitu izan ez balira bezala, jausi izugarri bat egitea eta dena kritika: Hemen ez da ezer egin, dena dago gaizki, dena dago oker eta hemen erantzukizunak eskatu behar dira, eta abar.
Hemen gauza asko gertatu dira bien bitartean. Zuk gaur dakarzun gaia ez da batere urrundik ere berria Legebiltzar honetan, ezta urrundik ere. Legealdi honetan agian bai, beste inork planteatu ez duelako, baina aurreko legealdian eta aurrekoaren aurrekoetan maiz izan da hemen gai hori eztabaidagai. Maiz, askotan, eta plano bitan eztabaidatu daiteke eta eztabaidatu izan da, hemen eta beste foro askotan baita ere, Senatuan bakarrik ez.
Bi planotan eztabaidatu daiteke eta eztabaidatu izan da gai hori. Alde batetik, zuk aipatu duzu, edo ez dakit benetan aipatu duzun ala ez, lurraldetasunaren ikuspuntua edo lurraldetasunaren planoa. Bestea, zerbitzu publiko efektiboen planoa. Bi plano diferenteak dira.
Nire ustez, biak garrantzitsuak, oso garrantzitsuak biak. Benetan herritarrentzat errelebanteak direlako, bai, alde batetik, herritarren borondatea eta nahia politikoki adierazteko ahalmena ematen dutelako; bai bestetik, herritarren beharrei, eguneroko beharrei erantzuteko beharra planteatzen dutelako.
Beraz, nik uste dut bi planoak garrantzitsuak direla. Osagarriak dira, ez dira inkonpatibleak, baina bai gauza bat dago nire ustez oso garrantzitsua dena eta kontutan hartu behar dena Trebiñoko enklabeari buruz hitz egiten dugunean.
Bi plano horiek diferenteak izanik, ez da komeni nahastea. Nahasten badugu, arrisku baten erori gaitezkeelako. Helburu diferenteak izanik plano batek eta besteak, azkenean ez baten eta ez bestearen helburuak lortzearena. Arrisku hori badaukagu eta arrisku horretan erortzeko arriskua daukagu. Horregatik, nire ustez, gai diferenteak izanik, biak oso garrantzitsuak, osagarriak  - batek ez du bestea kentzen - , nire ustez ez da komeni bata betearekin nahastea.
Lurraldetasunaren ikuspuntutik nola planteatu daiteke eta planteatu izan da hau? Ezdizut nik orain errepikatuko gauza ezaguna dena.
Aukeraketa markoak horretan uste dut argi daudela eta hemen eztabaidagai izan dira behin baino gehiagotan. Aukerak bi dira. Bat, estatutuen bidez agertzen dena, indarrean dauden estatutuen bidez agertzen dena. Gernikako Estatutuaren 8. artikuluan eta Gaztela Leoneko Hirugarren Xedapen Gehigarrian. Gernikako Estatutua aldatze bidean dago, hemen ponentzia bat sortuta daukazue Legebiltzarrean hori aldatze bidean jartzeko edo horren inguruko debatea bideratzeko.
Bueno, hor daukazue aukera beste planteamendu bik egin nahi baduzue, ba hori aldatzeko eta beste plano batean edo beste eskema batzuen arabera arautzeko lurraldetasunari buruzko kontua Treviñoko enklabearen inguruan. Baina aukerak hortxe daude eta hor ez naiz sartuko zer-nolako ahaleginak egin izan diren orain arte eta zer-nolako irtenbideak izan dituzten horiek, seguru aski historia egitea litzatekeelako eta inoiz amaituko ez genukeelako.
Hor beste aukera bat ere badago bere markoarekin. Hemen joan den legealdian tramitatu zena, zure talde parlamentarioak hemen aldeko botoa eman zion ekimen bati Gorte Nagusietan eztabaidatzeko lege organiko bat eta horren bitartez, lege organiko horren helburua zen probintziaren mugak aldatzea. Bueno, hori hemen tramitatu zen, hemen aprobatu zen, ni hementxe nengoen, orduan ekimena bertatik zetorren, Trebiñoko udaletatik zetorren ekimena, bertatik, hemen tramitatu zen, Gorte Nagusietara joan zen, baina badakigu zer gertatu zen han. Bueno, hemen batzuk aldeko botoa emandako batzuk han ezezkoa eman zioten eta hemen abstenitutako batzuk han ezezkoa eman zioten. Bueno, ba hori hortxe dago.
Bide hori birplanteatzeko posibilitatea mahai gainean dago, planteatu daiteke. Trebiñotarren planteatu dezakete euren udalen bitartez berriro bide hori planteatzea, ala, bere kasuan, Estatutua aldatu daiteke baita ere eta oraintxe daukazue aukera Legebiltzarrean horri ekimena egiteko.
Nolanahi ere, berriz esaten dut, Konstituzioaren 141. artikuluak aurreikusten duen posibilitate hori berriro zabalik dago planteatu nahi duenak planteatu ahal izateko.
Bigarrena zerbitzu publikokoen planoa da, zerbitzu publikoen planoa. Bueno, lurraldetasunari lotutako gaia bideratzen ez den bitartean arazo bat dago, argi dago. Trebiñoko enklabe Arabako lurraldean kokatuta dago fisikoki, baina legez beste lurralde bati atxikita dago, Burgosko probintziari atxikituta dago eta Gaztela Leoneko Autonomi Erkidegoari atxikituta dago. Kontua da fisikoki Arabaren baitan egonez gero, oso urrun dagoela legalki atxikituta dagoen lurralde horien hiriburuetatik, Burgostik ehun eta piku kilometrotara dago eta Valladolidetik 225 kilometrotara dago, oso urrun dago.
Beraz, zerbitzuak argi dago ez direla nahikoak, eskasak direla eta eguneroko beharrei, trebiñotarren eguneroko beharrei inork ez diela erantzuten, benetan zerbitzu eskasak jasotzen dituztelako.
Hori bideratzeko hainbat ahalegin egin izan da hemen, ez orain, 2002. urtean sinatu ziren, Eusko Jaurlaritzak berak sinatu zituen bi udalekin binaka hitzarmen. 2002an sinatu zituen. Hitzarmen bat gai ekonomiko eta kulturalei buruzkoa, bestea garapen ekonomikoari buruzkoa. Laurak, lau hitzarmenak aurkatuak, inpugnatuak izan ziren eta Gaztelako Justizia Auzitegi Nagusiak horien kontrako epaia eman zuen hitzarmen horiek baliogabetuz.
Zuk horiek ez ditugu aipatu, horiek egongo ez balira bezala, historia hori existitu izan ez bazen bezala egin duzu zure hitzarmen guztia baina horiek hor egon dira. Horiek errekurrituak izan ziren, baliogabetuak izan ziren eta Auzitegi Gorenak berriro Eusko Jaurlaritzak eta udalek errekurtsoa planteatuz, biok batera planteatuz, Auzitegi Gorenak 2008an eta 10ean atzera bota zituen hitzarmen horiek guztiak. Zuzenean sinatuta zeuden bertako udalekin, baina justiziak atzera bota zituen, baliogabetu egin zituen.
Horrez gero, 2012. urtean beste protokolo orokor bat sinatu zen Gaztela Leongo arduradunekin. Hori indarrean dago, horrek zer-nolako emaitzak eman dituen eta horren baitan zer-nolako zerbitzuak eskaintzen diren ezaguna da, behin baino gehiagotan Legebiltzar honetatik galderak planteatu izan direlako eta Eusko Jaurlaritzak horren baitan egiten duena, ba horren berri eman duelako Legebiltzar honen aurrean duela hile pare bat, esate baterako, azkenengoz, baina ez kasu bakarrenez, askotan egin izan delako horren inguruan.
Horren ondoan, oraindik oraintsu, Arabako Foru Aldundiak Burgosko Diputazioarekin beste zazpi hitzarmen sinatu ditu, 13 materiei lotutako hitzarmenak, eta hor aurreikusten dira baita ere lanabes edo lankidetza formulak bertako biztanleek behar dituzten zerbitzuei erantzuna emateko.
Nahikoa izan daiteke, hobetu daiteke, beste era batera planteatu daiteke, baina hori indarrean dago. Hori indarrean dago eta Eusko Jaurlaritzak bere planoa dauka bertako Juntarekin, Gaztela Leoneko Juntarekin elkarlanean zerbitzuak eskaintzeko, eta Foru Aldundiak bertako Diputazioarekin beste hitzarmena dauka oraindik oraintsu, oraintsu sinatutakoa zerbitzuak eskaintzeko baita ere.
Hobetu daitekeela? Hobetu daiteke, nik ez dut hori zalantzan jarriko eta hemen planteatu daiteke hori hobetzeko, ba nahi diren ekimen guztiak planteatu daitezke.
Baina ezin daiteke esan ezer egin ez denik, ezer bideratu ez denik eta zerbitzuen eskaintzan ezer hobetu ez denik. Ahaleginak izan dira, Espainiako justiziak atzera bota izan dituenak, baina Espainiako justiziak atzera bota arren, horien gainetik ere beste ahalegin berriak egin izan dira eta orain ekimenak daude hauei zerbitzuak eskaintzeko.
Lurraldetasunari buruzko gaiak beste formula dauka, beste bide bat dauka, eta hori aldatzeko posibilitatea daukazue orain hemen Estatutua aldatu nahi baduzue eta bai lortzen baldin bada.
Eskerrik asko.