ZULAIKA PORTILLO (EH Bildu, 2015-11-19):
Eskerrik asko mahaiburu anderea. Egun on guztioi.
Gaur Sozialistek aurkezten duten legez besteko proposamena ildo ezberdinetatik aztertu edo lantzea eskatzen du, bai etxebizitzaren parkea eta horren egoera, hirien zaharberritzeko beharra, azpiegituren publikoen egoera eta irisgarritasuna...
...eskatzen du, bai etxebizitzaren parkea eta horren egoera, hirien zaharberritzeko beharrak, azpiegituren publikoen egoera eta irisgarritasuna, eraginkortasun energetikoa eta abar.
Ildo horiek guztiak garrantzitsuak eta ezinbestekoak dira gaur datorkigun gaiari aurre egiteko. Baina noski, 10 minututan ezin dugu, ez dugu denbora guzti horren inguruan ditugun iritziak azaltzeko. Hala ere, saiatuko gara legez besteko proposamenean, horren inguruan dugun iritzia azaltzera.
Etxebizitza plan zuzentzaileak ematen duen datuen arabera, 50 urtetik gora dituzten etxeen % 18a aurri egoeran, egoera txarrean edo egoera eskasean daude. Guztira, planak dio 75.342 dutela birgaitzeko beharra. Datu zehatzagotan, adierazgarria irisgarritasunari begira, bi heren inguru ez dira irisgarriak. Alegia, gurpil aulki batean dagoen pertsona bat kaletik etxebizitza guztietara ezin da iritsi laguntzarik gabe.
Egun dugun etxebizitza beharra eta etxebizitza duin bat izateko eskubidea gauzatzeko bidean, etxeak egitea baino garrantzitsuagoa da daudenak eraberritzea eta egokitzea, bizitoki egokiak eta duinak izan daitezen eta bizitza hutsen inguruko datuak eskuetan dagoen eskarien parte handi bat bete ahal izango litzateke. Horrez gain, egun euskal familien bizitoki diren asko ez dira irisgarriak eta askok energia eraginkortasunaren aldetik behar handia dute, baina egin beharreko lanak egiteko zailtasunak ere.
Beraz, beharrezkoa da hutsik daudenak erabilgarri jartzea eta egun bizitoki direnak etxe duinak izateko birgaitzea eta, bide batez, auzoak eta zonalde degradatuak berritzea, oinarrizko den eskubidea eta bizimodu duina eramateko modua egiteko dagoena aprobetxatuz, eremu berriak okupatzen hasi aurretik.
Krisiaren aurretik ere, eraikuntza sektorearen jarduera, oso puztuta zegoena, ondoren izugarri jaitsi da. Oso arin eta inolako kontrolik gabe burbuja inmobiliarioarengatik hazi zen sektoreak bat-batean izugarri beherakada izan zuen, enplegu suntsiketa ekarriz.
Sektore honetan ere gehien sufritu dutenak ez dira izan enpresa handiak. Krisialdiaren ondorioak gehien jasan dituztenak enpresa txikiak eta sektoreko autonomoak izan dira. Askok ez dute izan hain beharrezkoa den birziklatzeko formazioa jasotzeko aukera eta langabetu askok utzi du sektorea. Horietako langabetu asko iraupen luzeko langabetuak dira, gazteak zein adinekoak, eta zailtasun handiak izango dituzte berriro ere enplegu bat aurkitzeko. Beraz, langile multzo horri ere konponbidea eskaini behar zaie.
Krisia hasi zenetik eta ondorioz sektorearen jarduera izugarri jaitsiera jasan zuenean, eraikuntzako eragile zein elkarte asko atera ziren Jaurlaritzari eraikuntzetan zein zementuetan inbertsio gehiago egitea eskatzera. Esate baterako, (...) enpresarien ordezkari batzuek eta baita sektoreko elkarte batzuek ere.
EH Bilduren ustez, hori ezin da inolaz ere konponbidea izan. Krisiak eraman gaituen arrazoietariko bat berriro ere sustatzea eta gainera hori Jaurlaritzak sustatzea. EH Bilduren ustez, sektorea birziklatu egin behar da; edifikazio berriak eta eraikin berriak egin eta saldu, eta berriz ere zementuetan oinarritzea jarduera okerreko ideia dela uste dugu. Aldiz, dauden eraikin, azpiegiturak eta etxebizitzak mantendu, birgaitu eta egokitu, bai irisgarritasunaren aldetik, bai eraginkortasun energetikoaren aldetik, adibidez. Baita jardueraren berrikuntza egin, material ekologikoetan, egonkortasunetan, eta abarretan, adibidez. Sektoreak hortik jo behar duela uste dugu.
Egia da autonomo eta enpresa txikienei horretan inbertitzea ez zaiela erreza egiten. Horregatik uste dugu, horiei begira batez ere, bideratuta egon beharko liratekeela diru-laguntzak eta esfortzuak.
Egun, ildo horretatik, Jaurlaritzak enpleguari lotuta eskaintzen dituen programak, plan renove planak deritzonak dira, hiru mota ezberdinetakoak, etxebizitza birgaitze planak, etxebizitzetan edo auzokide komunitateetan birgaitze obrak egiteko eta bizitokiak egokitzeko, hezkuntza birgaitze planak edo baita osasun zentroetako birgaitze planak ere.
Plan horiei buruz esan behar dugu, eta aspaldi esan genuen, bai familientzako laguntza bat izanda ere, obrak edo egokitze lan horiek egiteko eta ordaintzeko, enplegu ikuspegitik oso lan prekarioa sortzen dela oro har; aldi baterako, enplegu berririk sortzen ez duena, jada egun dauden autonomoentzat arnas apur bat baino ez du ekartzen. Beraz, enplegu aldetik, enplegu apur bat mantendu baino kalitatezko enplegua sortzeko neurriak abian jarri behar dira.
Ildo horretatik, interesgarria izango litzateke sektorean luzez lan egin duten langabetuei begira, programa edo plan berezi bat abian jartzea, berziklatze formazioan eskaintzen eta ondoren birgaitze beharra duten mota ezberdinetako eraikin eta azpiegiturak egokitzearen lanak egiteko kontratatzeko. Eta ildo horretatik zihoan gure zuzenketa.
Aurreko guztia esanda, PSEk aurkeztu duen legez besteko proposamenaren xedearen ados gaudela esan behar dugu. Baina EH Bilduren ustez, plan integral horrek gutxieneko irizpide batzuk kontuan hartu behar ditu. Eta hortik doa gure zuzenketa.
Jaurlaritzak, iraupen luzeko langabetuak era integralean ateratzeko egin behar duen plangintzan, etxebizitzak eta hiriguneak birgaitzeko eta azpiegituren mantenimendua egiteko ildoa gara dezala baina, esan dudan bezala, irizpide batzuk kontuan hartuz: Tokiko garapenean eta eskualdetako errealitate eta beharretan oinarrituta egotea.
Eskualde bakoitzeko beharrak kontuan hartzeaz gain, puntu horretan, ondo diseinatutako plan bat zeharka moduan ere, bertako enpresa laguntzaileen onurarako eragin ahal duen plana izan daitekeela uste dugu tokiko ekonomia sustatuz.
Birgaitze arloan, eraginkortasun energetikoa eta irisgarritasuna hobetzea oinarrizko irizpideak izatea. Egun, kaleetan ikusten dugu irisgarritasuna ez dagoela ondo bermatuta, eta gai hau ere lehentasunezkoa izan behar da horrelako plan batean.
Gauza bera gertatzen da eraginkortasun energetikoarekin. Egun, pertsona asko daude bizi baldintzak duinak izateko, beraien bizitzan konfort egoera bat izateko eta askotan beraien etxebizitza ez dutelako egokituta izaten dituzte arazoak, eta noski, egokitzeko obrei aurre egiteko zailtasunak ere izaten dituztelako.
Hau azken puntua zen, programa horrek sortutako dituen lanpostuak gutxienez lurraldeko sektoreko lan hitzarmenak jasotako lan-baldintzak izatea. Eta azken puntu hau ere, enplegu ikuspuntu batetik, lehentasunezkoa dela uste dugu.
Adibide ugari ikusi ditugu non diru publikoarekin finantzatutako obretan lan-baldintzak duinak bermatuak izan ez diren. Beraz, benetan sortzen den enplegua kalitatezkoa izango duela bermatzeko gutxienez, lurraldeko sektoreko lan hitzarmena betetzea ezinbestekoa dela uste dugu hori, betiere erreferentzia bat bezala. Noski, beste lan hitzarmenak ezartzen bazaizkie, non lan-baldintzak hobetzen diren, gu horren aurka ez gara inoiz egongo.
Eta beno, talde proposatzaileak azaldu duen bezala, erdibideko batera heldu gara. Esan behar dugu 3. puntuan esaten dugunean plan bat egin behar dela, noski, 1. puntuarekin lotura bilatu behar dela. Hau da, ez direla bi plan ezberdinak, baizik eta plan bakarra eskatzen dugula. Eta beno, espero dugu beste taldeek horren alde egitea.
Eskerrik asko.