BREÑAS GONZÁLEZ DE ZÁRATE (EH Bildu, 2014-06-26):
Eskerrik asko. Arratsalde on lehendakaria, sailburua, legebiltzarkideak.
Hasi aurretik, Reyes jaunari. Hasteko, esatea zure ahotik entzutea edo herri ikuspegiaz hitz egitea ba zer esango dizut? Barkatuko didazu baina ez da batere sinesgarria. Hori hasteko. Eta gero bestetik esatea dakizuela nik baino askoz gehiago Gipuzkoako Diputazioaren erabakiaz.
Eta hau esanda, sarrera hau eginda pasako naiz pixka bat azaltzera zein den gure ikuspegia gai honetan.
EH Bilduk uste du gaurkoan Reyes jaunak ekarritako proposamena kontuan hartu ahal izateko, aurretik hausnarketa komun bat egitea falta dela: Administrazio bakoitzaren zereginak, Euskadiko artxiboen sistema nazionalaren papera eta eskumen eta ardura horiek ordenatuko dituen legeak jaso beharrekoak adostu eta zehazteko.
Gure ustez, eztabaida hor kokatu beharko genuke, esparru horretan kokatu eta errealitatea ondo aztertu, uste baitugu garaia dela gai horri ganoraz heltzeko, betiere herritarrei zerbitzu hobea emateko asmoarekin eta noski prozesua artxiboen eremuan dauden instituzio eta eragileekin abiatuta.
Gai honek garrantzia handia dauka Euskal Herriko kulturaren etorkizunerako, baita Euskal Herrirako ere. Ezbairik gabe gai hau herri moduan ulertu behar da eta ezbairik gabe herria eraikitzeko eta egiteko.
Eta ildo horretatik, EH Bilduren ustez, Jaurlaritzaren artxibo politikaren ahuldadea agerikoa da. Bestela, nola uler daiteke hiru urtez artxibo hauek izatea eta zerbitzu gisa deskapitalizatzea orain foru aldundiei pasatzeko?
Egoera honen aurrean, beraz, erantzukizun handiagoa eskatzen diogu Jaurlaritzari. Artxiboak kultura eta administraziorako zerbitzuak dira eta ez jabe baten esparru pribatua. Eta zentzu horretan, gaur egungo gakoak: Informazioa, gizarte-zerbitzua, gardentasuna eta memoria izan beharko lirateke.
Erkidegoan besteak beste hezkuntzan, osasunean eta Ertzaintzan Eusko Jaurlaritzaren menpe geratu ziren eskumen garrantzitsuak eta orokorrak bera garaian eta horrela jarraitzen dute gaur egun ere, indar eta elementu guztiek irizpide komun eta orokorrak eduki ditzaten eta sare nazionalak koordinazio orokor eta komun baten menpe gera daitezen.
EH Bildun ez dugu ulertzen nola kultura eremuko hainbat arlotan ez dugun oraindik egungo markoa gelditu. Honek ez du esan nahi tokian tokiko eskumenak alde batera utzi behar ditugunik, kontrakoa baizik.
Artxiboetan –beste eremu batzuetan bezala– badaude eskumen batzuk tokiko erakundeei kudeatzea dagozkienak, hain zuzen, udal artxibo administratiboak eta historikoak, eta lurralde historikoen artxibo administratiboak eta historikoak. Beraz, sare nazionala indartu koordinazio, antolatze eta sailkatze bateratuaren bidean. Hori da gure ikuspegia, Reyes jauna.
Euskadiko artxibo sistema nazionalaren ikusmoldea zein den edo zein izan beharko lukeen ongi ulertzea beharrezkoa dela deritzogu, bestetik.
Jaurlaritzaren Euskadiko artxibo historikoaren webguneko definiziora bagoaz zera dio: "Euskadiko artxibo sistema nazionala Euskal Autonomia Erkidegoko artxibo sistema publiko eta pribatuek osatzen duten egitura da lankidetzan oinarritzen dena. Irargi Kultura Saileko artxibo zerbitzuak kudeatzen du".
Sistemaren oinarria, beraz, ez datza Eusko Jaurlaritzaren eskumenean, baizik eta lankidetzan, erakunde publiko zein pribatuena eta lankidetza hori da garatu behar dena. Gakoa, hortaz, zerbitzuetan dago eta ez zeinek egiten duen.
Posizio hoberenean dagoen erakundeak, horrek eman beharko luke zerbitzua. Baina hori bai, erakunde guztien arteko kooperazioa eta koordinazioa oinarri. Eta guretzat hori da zehaztu beharrekoa, hori da aztertu eta erabaki beharrekoa.
Eta zentzu horretan –eta orain pasako naiz Gipuzkoako Diputazioaz hitz egitera–, Gipuzkoa da zerbitzu politikaren adierazle nagusia. Kasu honetan, Estatuak betetzen ez zuen zerbitzuak Foru Aldundiak bete nahi izan zuen Gipuzkoako protokoloen artxiboan. Horrela, gaur egun notario funtsetan, egoera hoberena Gipuzkoan daukagu non digitalizazioa oso aurreratua dagoen. Araban eta Bizkaian ez da garatu politika hori, aldiz. Eta berriro ere gakoa zerbitzuetan daukagu.
EH Bildun Euskal Herriko artxibo sistema eta politika nazional baten alde gaude. Abantaila ugari ikusten ditugu dudarik gabe, baliabideak eta irizpideak hobeto antolatuko lirateke eta orain egiten diren bikoiztasun asko...
...baten alde gaude, abantaila ugari ikusten ditugu dudarik gabe baliabideak eta irizpideak hobeto antolatuko lirateke eta orain egiten diren bikoiztasun asko saihestuko genituzke. Batez ere orain Bilboko Artxibo Historiko Nazionala sortu berria dagoela.
Beraz, garbi dago artxiboen sistema nazionala balioan jarri behar dela, eta koordinazioa eta kooperazioa dira taifen erreinuaren kontrako politika eraginkorrena.
Zalantza barik artxiboen arteko koordinazioa publikoa zein pribatuen artekoa, hau da, udal eta foro artxiboak, unibertsitatekoak, espezializatuak, bideratuko duen sistema orokor, eraginkorra beharrezkoa da.
Sistema nazionala, non artxiboen eskumenak, ekintzak eta laguntzak Eusko Jaurlaritzaren, Foru Aldundien eta udal artxiboen artean banatu eta elkarlanean kudeatuko diren bakoitzak dagozkion eskumenekin, baina buru eta sistema nazional batekin.
Eusko Jaurlaritzak, hain zuzen, Euskadiko artxiboen sistema nazionalaren bitartez. Zergatik ikusten da hau, eskema hau hain garbi beste eremu batzuetan eta ez artxiboetan? Hori da guk gure buruari galdetzen dioguna.
Europar Batasunak eta batez ere nazioarteko artxiboetako erakunde ofizialak UNESCO, ISO, erakunde nazional indartsuak sortzera bultzatzen dute. Esaterako, UNESCOk informazio sistema nazionala gomendatzen du, herri guztietan beharrezkoa baldin bada, zer esanik ez gurean, Euskal Herrian non hainbat erakundeen interesak nahasten diren, non irizpide tekniko eta linguistikorik bateraturik ez dagoen.
Sistema honek nazioarteko araudiak egokitu eta hainbat zehaztapen egin beharko lituzke arlo teknikoko prozesuak bateratzeko. Eta euskararen erabilera ere normalizatu beharko luke esparru osoan. Artxibo eremuan, ondorioz eta esan bezala, ezinbestekoa da sistema nazionala indartzea eta bultzatzea, irizpide komunak Euskal Herrian ahalbidetzeko.
Izan ere egun Jaurlaritzak bultzatzen duen politika horrek ez du bermatzen artxibo sistema orokorrik, hainbat erakunderen interes eta helburu desberdinak elkartzen direlako. Eta berriro esan nahi dut, Eusko Jaurlaritzak Euskadiko artxiboen sistema nazionalaren bitartez duen eginkizun antolatzaile eta normalizatzailetik haratago, gauza garbia da hasieran esan bezala, hausnarketa komun bat egitea falta dela administrazio bakoitzaren zereginak zehazteko, bai eskumen maila, bai zerbitzu publikoaren aldetik.
Eta era berean falta da eskumen eta ardura horiek ordenatuko dituen lege bat. Eta beraz, gure ustez eztabaida hor kokatuko beharko genuke. Esparru horretan kokatu eta hasieran esan dudan bezala errealitatea ondo aztertu, uste dugu garaia dela gai horri, gai honi ganoraz eta seriotasunez heltzeko beti ere herritarrei zerbitzu hobea emateko asmoarekin eta gure memoria historikoa hobetu egituratzeko.
Legearen aurreproiektua martxan omen dago sailburuak interpelazioan adierazi zuen bezala, baina gure ustez funtsezkoa da legea ere hausnarketa komunaren bidetik abiatzea eta hori da EH Bildutik espero duguna.
Eta amaitzeko jada proposamen honetan azaldu bezala faltan botatzen dugu erakunde desberdinen arteko lan bateratua, proposatzen den kudeaketa transferentziak ez dezan sistema ahuldu baizik eta indartu.
Eta azaldutako hau guztia da hain justu gure zuzenketan jaso duguna. Irakurriko dizuet, beno Vicente Reyes jaunak irakurri du baina irakurriko dizuet garbi gera dadin: "Euskadiko Legebiltzarrak Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio Euskadiko artxiboen sistema nazionalaren izaera antolatzaile eta normalizatzailea oinarri, abian jar dezala hausnarketa komun bat, sektoreko eragileen partehartzearekin, administrazio bakoitzaren zereginak zehazteko, bai eskumen mailari bai ardurari dagokionez".
Eta bigarrenik: "Hausnarketa horren ondotik ateratako ondorio eta erabakiak abiapuntu, ekar dezala konpetentzia eta ardura horiek ordenatuko dituen lege bat". Guk uste dugu gure zuzenketa honetan jaso duguna dela modu bakarra gai hau konpondu eta behar bezala bideratzeko, eta beraz gure proposamenaren alde egingo dugu, ez da adostasunik egon eta koherentziagatik gainerako proposamenen aurrean abstenitu egingo gara.
Eta besterik ez, eskerrik asko.