ZULAIKA PORTILLO (EH Bildu, 2015-02-19):
Bai, eskerrik asko mahai buru andrea eta arratsalde on denoi.
Inork ezin dezake esan lan prekariatatea igo ez denik arlo guztietan, pribatuan zein publikoan. Prekarietatea hedatu egin da sektore zein kolektibo guztietara, oso egoera lazgarriak ematen ari dira obretan zein enpresa batzuetan. Egunero prentsa irakurtzerakoan edo irratia entzuterakoan, entzuten dugu lan hitzarmenak edota lan arauak ez betetzeagatik lan gatazka edo lan istripuren bat suertatu dela.
Eta horiek salatzen diren kasu batzuk dira, guztiak ikusten ez diren arren. Kasu horietariko batzuk Legebiltzar honetara ekarri ditugu, esaterako, San Mames futbol zelaia eraikitzeko obretan lan egiten zuten langileen afera, hainbat enpreseetako lan hitzarmenak ez betetzeagatik sortu diren lan gatazkak edo Abiadura Handiko Trenaren obretan ematen diren arazoak.
Baina zoritxarrez horiek ez dira izan kasu isolatuak. Benetan hainbat obretan zein enpresetan ematen dira esklabutza egoerak. Gezurra dirudi baina kasu lotsagarriak ezagutu izan ditugu, hala nola, langileei beraien jatorriaren arabera soldata ezartzea.
Nahiz eta sinestezina izan horrelakoak eman dira. Enpresa batek bere langileei portugaldarra izan edo hemengoa izatearen arabera soldata ezarri die eta obra berean ezberdintasun nabarmenak eman dira lan berdinak egiteagatik pertsonaren jatorriaren arabera, 12 euro orduko batzuek eta bere lankidea portugaldarra izanda 5 euro orduko kobratzea.
Eta lehen esan arren prekaritatea kolektibo guztiei eragiten diela, gehiago eragiten die kolektibo ahulei, esate baterako emakumeei, gazteei eta pertsona inmigranteei. Emakumeak gizartean oro har zein lan merkatuan aukera gutxiago izaten badute ere, lan prekaritatearen ondorioz egoera latzak sufritzen dituzte.
Gaur ez naiz sartuko emakumeen artean ematen diren aldi baterako tasetan, edota gizonen eta emakumeen arteko lan soldaten arteko arrakalan, ez. Batzuk ezin dituzte ezta eskubide minimoak aldarrikatu gizarte segurantzan ez daudelako altan emanda eta batez ere etxeko langileei eragiten die egoera honek edo zaintza lanekin lotutan dauden ogibideei.
Jarduera horretan izugarrizko esklabutza egoerak ematen dira, milaka ordu lan egin ondoren soldata ridikuloak kobratzen, inolako babesik gabe eta lan harremana agortu ondoren inolako eskubiderik gabe.
Baina emakumeena, lan eskubideen urraketan gehien pairatzen duen kolektiboa izateaz gain, oso lazgarria den gaitza sufritzen dute. Jendarte matxista honen ondorioz, lanean ematen diren indarkeria sexualaren erasoak, emakume asko ez daki beren enpresetan egon behar diren protokoloak aktibatu behar direla kasu horietan. Kasu asko ez dira salatzen lana galtzearen beldurrengatik. Baina ez horrelakorik ematen ez delako.
Gazteek ere prekaritatea gero eta gehiago pairatzen ari dira, lan baldintzak gero eta prekarioagoak eta edozein lan hitzarmenetik kanpo dauden lan baldintzak izaten dituzte. Enpresa askotan beken modalitate pean edo lan kontratuak kateatzen edo aparteko orduak ordaindu gabe, mugikortasun geografikoa gehien izaten dutenak dira eta...
...beken modalitatepean edo lan kontratuak kateatzen edo aparteko orduak ordaindu gabe, mugikortasun geografikoa gehien izaten dutenak dira eta zerrenda luzea da.
Lan arriskuen eremuan, langileek izaten duten prekarietatea eta lan istripuak izateko arriskuaren arteko harremana zuzena dauka, sindikatu ezberdinek ugaritan salatu duten bezala.
Horregatik, lan prekarioak ez egoteko eta prebentzio arauak betetzen direla ziurtatzeko, ikuskaritzak bisita prebentiboak egitea oinarrizkoa da. Prebentzio neurriak betetzen ez dituzten enpresei isunak ezartzea ere, horrela seguru kontu horrekin arreta gehiago jarriko dutela.
Testuinguru hau azaltzea garrantzitsua iruditu zait lan ikuskaritzak duen papera ulertzeko ezinbestekoa delako. Egoera injustu, prekario eta arriskutsu guzti horrek ekiditeko tresnetariko bat delako, horregatik lan ikuskaritza indartzeak bere garrantzia du.
Dituen funtzio guztietatik, batez ere lehena eta garrantzitsuena hurrengoa da, lege arauak, erreglamendu arauak eta hitzarmen kolektiboek arau edukia betetzen dela zaintzea eta betearaztea eta, horren barruan, lanaren eta sindikatu harremanen antolaketa, lan arriskuen prebentzioa, funtzio horretan lan proaktiboa eta prebentiboa egin behar du.
Hau da, salaketa edo istripu baten egon aurretik ikuskaritzak egitea beharrezkoa da, ezbehar bat gertatu baino lehen. Eta badakigu horrelakoak ere egiten direla, bisita aleatorioak egiten direla, baina datuak erakusten digute ez direla nahiko, ikuskaritzak dituen errekurtsoekin ezinezkoa dela ikuskaritza era proaktiboan aritzea.
Talde proposatzaileak azaldu duen bezala, 2012ko urtarrilean egindako eskumenaren transferentziaren ondoren langileak transferitu ziren, baina ez eskumena izan aurretik zituen langile beste.
EH Bilduk ez du zalantzan jartzen lan ikuskaritzaren langileak egiten duten lana, inolaz ere. Ikuskatzaileen elkarteak berak salatu zuen bezala, gero eta langile gutxiago zeudela eta lehen hiru pertsonen artean egiten zuen lana orain langile batek egiten duela.
Azaroaren 7an pobreziari aurre egiteko monografikoaren eztabaidan aurkeztu genituen ebazpenen artean, gaur eztabaidatzean ari garen gaiarekin zerikusi handia duen ebazpena onartu egin zen:
"Legebiltzarrak Jaurlaritzari eskatzen dio bai sektore publikoan eta baita pribatuan ere ugariak diren lan baldintza eskasak eta lan prekarizazio egoerak errotik mozteko, prebentzio legea betetzen dela ziurtatzeko eta hortaz lan ezbeharrekin amaitzeko, ikuskaritzaren legedia zorroztu eta bitartekoak indartu ditzala, batez ere eraikuntza jarduera ekonomikoari dagokionean".
Esan dudan bezala, ebazpena onartu egin zen eta guk ere baietza eman genion gaur eztabaidatzen ari garen legez besteko proposamen oinarritzen den Talde Sozialisten taldeko ebazpenari.
Beraz, esan behar dugu legez besteko proposamenaren xedearekin bat gatozela, baina uste dugu aldea dagoela ikusten dugun konponbidearekin eta Talde Sozialistek proposatzen duenarekin, eta horrela adierazten dugu gure zuzenketan.
Lehenengo puntuan eskatzen dugu urte bateko epean lan ikuskaritzarako langileen kopuruan heren batean handitzea, eskuzabalak izan gara puntu honetan, urte bateko epean egiteko eta heren bat eskatzerakoan.
Agian norbaitek pentsatu dezake heren bat gutxi dela. Kasu horretan ez genioke ezetzik emango norbaitek proposatuko balu kopuru hori handitzea, baina, edozein kasutan, uste dugu gaur egungo egoerari aurre egiteko, orain dauden langile kopurua handitu behar dela, guk uste dugulako lan karga handiegia dela, horrela salatu dute langileek eurek.
Bigarren puntuan eskatzen dugu sei hilabeteko epean Gizarte Segurantzaren kudeaketa osoa barneratuko duen euskal babes sistema publiko integrala osatzeko ibilbide orria diseinatu eta Legebiltzarrean aurkez dezala, horretarako beharrezko diren eskumen eta bitarte guztiak bereganatuz.
Euskal babes sistema publiko integrala izatea izango da konponbidea, ez bakarrik lan ikuskaritzari dagokionean, baizik eta oro har kotizazio prestazio sistema osoa errotik aldatzeko, sistema justuago bat eraikitzeko.
Sei hilabetetan ibilbide orria diseinatzea eskatzen dugu. Talde Sozialistek proposatzen duenari buruz, lehenengo puntuan, eskatzen denean ahalik eta azkarren, uste dugu oso zabala izan daitekeela epe hori, beraz, egokiago ikusten dugu tarte hori definitzea.
Eta gauza bera gertatzen da bigarren puntuarekin. Lanpostuak handitzea eskatzen denean, agian eren bat gehiagorekin ez da nahikoa izango salaketa guztiei aurre egiteko eta, batez ere, ikuskaritza prebentiboa egiteko, baina PSEren proposamena ere oso zabala iruditzen zaigu.
Horregatik uste dugu gure zuzenketak bidea irekitzen diola arazoari errotik eusteko.
Besterik gabe. Eskerrik asko.