ZULAIKA PORTILLO (EH Bildu, 2013-05-23):
Eskerrik asko.
Espainiako Gobernuak krisia aitzakia hartu du aspaldian era guztietako murrizketak egiteko, tartean langileen lan baldintzak. Norabide horretan, hautua egin du bere esku dauden garraio zerbitzuak liberalizatu eta pribatizatzeko. Erabili duen aitzakia konpetentzia gehiago sartzen duela sektorean eta honek zerbitzu hobea eta merkeagoa ahalbidetuko duela, gezur borobila.
EH Bildukoentzat guztiz kezkagarria da Madrilgo Gobernuak sektorearekiko duen asmoa: Pribatizazioa asmoa, kaleratzeak, lan baldintzen kaskartzea, segurtasun eta kalitate galera, prezioen garestitzea, funtsean zerbitzu publikoen galera dakarrelako. Egian esan sorpresa handirik ez dugu hartu PPren asmoa ezagutu dugunean, ez baita ezer berria akaso berrikuntza bakarra da, krisiaren aterkipean bizkortzeko hartu duten joera.
Uztailerako Feve, Renfe eta Adif pribatizatuko dira. Aenan, berriz, hirugarren taldeko aireportuetako konplexua deuseztatzeko prozesua aipa genezake pribatizazio bidean. Egoera honen aurrean beharrezkoa da zerbait egitea berandu izan aurretik eta legez besteko proposamen horren bitartez euskal alderdien eta erakundeen konpromezua eskuratu nahi dugu.
Konpromezua zerbitzu publikoarekin, garraio zerbitzu publikoei lotutako lanpostu eta lan baldintza duinen defentsarekin, konpromezua garraioaz erabakitzeko ahalmena Euskal Herriak izan behar duenaren eskariarekin. Hori da eskatzen dugun gutxieneko akordioa, gehiago ere egin baitaiteke adibidez garraioa bere osotasunean kudeatzeaz arduratuko den eta erabakitzeko gaitasuna izango duen erakunde publiko baten sorrera.
Hori litzateke zerbitzu egokia emateko bidea: Bertatik aztertu, osotasunean begiratu eta antolatzea, alegia, garraio zerbitzu egokia eta osatua emateko modu bakarra zerbitzuaren kalitatea bermatu zentzu guztietan, bai erabiltzailearen ikuspegitik eta baita langilearen esparrutik ere.
Aireportuak, trenbideak eta interes orokorreko portuak gure herriaren garapen ekonomikoaren ardatz diren zerbitzu publiko modura ulertzen ditugu, ez bestela. Beraz, ez pribatizatuta, ez estatuaren esku jarraituz, ezta zerbitzua bera zaintzen ez duenaren ardurapean ez dugu lortuko zerbitzu hauetan eman diren atzera pausuetatik askatzea.
Esparruz-esparru begiratuta, agerian geratzen ari da egin den enpresa eta gestio ereduak atzera baino ez garamatzala, ez dela hartu premiazko zerbitzu publiko modura, eta esku pribatuetan utzi nahi da eraginkorragoa izango den aitzakiarekin.
Hasteko, ezin delako garraioa eskaintza-eskaera legearen arabera antolatu, eta bestetik, ematen den zerbitzuaren kalitatea eta egokitasunaren aurretik, balantza ekonomikoa jartzen direlako eta hori beti da txarrerako ematen den zerbitzuaren ikuspegitik. Baina hori ere ez da berria, ikusi besterik ez dago garraio zerbitzu hauek izan duten garapena.
Renfe da adibide garbi bat, ez da zerbitzua zaindu, ez dira inbertsioak egin, ez aldirikoetan ez ibilbide luzeko trenetan. Ez da bidaiariak erakartzeko urratsik eman nahi izan, salneurriez zer esan? Garestiagoak dira egunaldikoak abiadura handikoak baino, baten aldeko apustua nabarmena da. Bidaiaririk ez izanda erek bestearen kasuan zerbitzua mantendu egiten da baina besterik gabe eta gainera herrialde ezberdinetan garraioa erakargarriagoa egiteko ematen ari diren urratsen aurretik, kasu Mugi txartel bakarra Gipuzkoan, kostatuz sartu da baina deskonturik gabe. Beraz, beste edozein garraioa baino askoz garestiagoa da egun Renferen trena hartzea.
Zerbitzua ondo antolatzen ere ez da arreta gehiegirik jartzen eta horrela garraio ezberdinek elkarri osatu ordez, konpetentzia egiten diote, kasu Bizkaian trenak autobusari edo alderantziz. Azpiegitura handien alde bat egin dute baina gertuko zerbitzuak alboratuta geratu dira.
Uztailan egoera hau areagotu egingo da eta are zailago izango da gure lurraldeak behar duen garraio sistema osatua, osagarria, intermodala, merkea eta benetako mugikortasun aukera publiko osatua antolatzea eta eskaintzea. Langile kopuruan izan den garapena ere oso adierazgarria da. 1990ean Renfek Euskal Herrian 2.850 lanpostu zituen, 2013ean Renfe eta Adifekoak batuz 1.400 inguru, erdia.
Forondako aireportuaz behin baino gehiagotan hitz egin dugu ikasturte honetan. Nabaria da Madrildik ez dagoela hain aldeko ezaugarriak dituen aireportuaren alde egiteko borondaterik. Alderantziz, Zaragozaren alde egin du, karga aireportu modura guztiz lehiakorra zen azpiegitura odolusten utziz, 12 ordutara murriztuz zerbitzua. Zerbitzuaren murrizketak trafikoen galera ekarri du eta ondotik lanpostu galera, 90. hamarkadako 225 langileak apenas izango dira 57 uztailetik aurrera. Lanpostu zuzenetan beste zerbitzu batzuk ematen dituzten enpresek ere egin dituzte murrizketak.
Bestela, behar luke bideragarria guztiz zen zerbitzuaren aldeko apustu argia egin izan balitz baina Madrilek ez du borondaterik. Are gehiago, herri bezala pentsatzen hasteko beharrezkoa da aireportuen eskumena eskuratzea. Kilometro gutxitan Foronda, Loiu, Hondarribia, Noain eta Miarritze ditugu. Denak behar ote diren edo ez eztabaidatu behar bada, eztabaidatuko dugu baina gaiari osotasunean begiratu eta erabaki bertan dagoela, herri bezala zer behar dugun aztertzeko beharra dugu.
Foronda kargako aireportua, Loiu bidaiarientzat nagusi dira, gaur Miarritze eta Hondarribia osagarri izan daitezke baina edozer erabaki behar dela, hemen erabaki behar da eta aurre egin orain arte Madrildik emandako urratsei eta gestio okerrari.
Aenak 47 aireportu kudeatzen ditu. Zorrei aurre egin ezinda dagoela esaten zaigu baina 2012an 1.360 milioi irabazi zituen. Nola litzateke kontua? Azalduko dizuet: EREak ezarriz, orduak eta zerbitzua jaitsiz eta horrek ezin ahaztu dugu eragina duela bertako lanpostuetan zein inguruko ekonomian.
Noainen, Forondan, Hondarribian, guztietan izan da lanpostu galera esanguratsua. Loiun, gure inguruko aireporturik indartsuena esan genezake, azpikontratatuak dituzten lanetan kaleratzeak izan dira, soldata jaitsierak, mediku zerbitzua kendu da eta gogoratuko duzue agian hori gertatu ostean bidaiari bat hil zela. Agerian geratu da kalitateak izan duen beherakada.
Eta hori ia 2007an bezala bidaiari kopuru altuena lortu den urtean 2012an. Datu batzuk eta besteak ez datoz bat, bistan da. Zertan ari dira? Defizitarena aitzakiatzat jartzen, pribatizazioa justifikatzeko baina aldi berean errentagarria dena irabazi-iturri handiagoa bilakatzen beraien esku hartuko duten pribatuentzat?
Santurtziko portuak gaitasuna badu baina ez da behar beste egiten trafiko berriak eskuratzeko. Ez da jendea kontratatzen. 30 milioi tona mugitzen ditu 90 tona arte iritsi daitekeenean. Inguruko portuekin elkarlanean motorra izan daiteke nahiz eta praktikak ez duen horren aldeko bultzada erakusten. Eta adibide bat langile kopuruan izandako garapena da...
...izan daiteke, nahiz eta praktikak ez duen horren aldeko bultzada erakusten, eta adibide bat langile kopuruan izandako garapena da. 1993an, 431 langile ziren portu agintaritzan. 2013an, 250 baino ez.
Hemen ere herri ikuspegitik portu agintaritza bakarra behar dugu. Ez noski portu batek bestea itotzeko eta desagerrarazteko. Baizik eta bien arteko osagarritasunaren ikuspegitik lantzeko etorkizuna bideragarritasun sozial eta ekonomikoa lantzeko.
Pasaiakoak atal berezia eskatzen du. 10 urte atzera eginez gero, tona kopurua erdira jaitsi dela ohartuko zarete. 15 urteetan, lanpostu kopuruak, % 40 egin du behera. Portu agintaritzari dagokionez, zamaketa enpresa publikoaren kasuan, pribatizatua % 50ekoa dela esan genezake. Lau urte daramate langileak erregulazioan.
Egia da krisiak bere eragina izan duela datu hauetan, baina horrek baino gehiago kaltetu du interes jakin batzuen defentsan, denbora luzez saldu nahi izan zaiguna, alegia, Pasaiako portuak ez zuela etorkizunik kanpo kaia egin ezkero. Gaur gaurkoz, begi bistakoak dira, biak direla okerrak. Kanpo kaia ez dirudi egingo denik eta portuak egungo tokian bideragarritasuna badu, indarrak horretaz jarri ezkero.
Euskal Herriaren ikuspegi ardatz bertako enpresentzat euskal portuak, beraien produktuak mugitzeko lehentasunezko izatea lortu behar da. Portuen eskumena lortuta, portuak elkar lanean arituz eta trafiko berrien lorpenen indarra jarriz, etorkizuna bestelakoa litzateke. Aldiz, erabakiak baita tasa edo tarifei dagozkienak ere, Madrilen hartzeak ez du laguntzen, alderantziz esango nuke.
Esan dudan guztiagatik, legez besteko proposamen honekin batera azaltzen gara Estatuaren garraio zerbitzu eta azpiegituraren gestioaren pribatizazioaren aurka.
Eta aldarrikatzen dugu kalitatezko eta eraginkorra izan behar den euskal garraio sektore publikoa. Erabiltzaileak kontuan hartuko dituena eta garraio publikoaren langileen lan baldintzak eta eskubideak errespetatuko dituen ereduan oinarritutakoa.
Besterik ez. Eskerrik asko.