HEZKUNTZAKO SAILBURUAK (Uriarte Toledo) (EAJ, 2017-10-20):
Legebiltzarreko presidente andrea, lehendakari, sailburuok, legebiltzarkideok, egun on.
Ubera anderea, sexuaren arabera bereizitako hezkuntza 1857ko abenduaren 9ko irakaskuntza publikoaren Legearen babespean hedatu zen Euskadin. Hala, 1970eko abuztuaren 4an hezkuntzari eta hezkuntza erreformaren finantzaketari buruzko 14/1970 Lege Orokorra onartu arte, ez zen hedatu zentro publikoetara hezkuntza mistoa edo gizon eta emakumeen baterakoen hezkuntza.
Ordutik aurrera, poliki-poliki gainbeheran joan zen sexuaren arabera bereizitako hezkuntza, harik eta oraindik ditugun mutil edo neskatxen institutu horiek desagertuko ziren arte.
Estatuko lege guztiek eutsi diote hezkuntza publiko mistoari; hor dira 1/1990 Lege Organikoa, urriaren 3koa, Hezkuntza Sistemaren Antolamendu Orokorrari buruzkoa; 10/2002 Lege Organikoa, abenduaren 23koa, Hezkuntzaren Kalitateari buruzko; eta 2/2006 Lege Organikoa, maiatzaren 3koa, Hezkuntzari buruzkoa, egun indarrean dagoena.
Euskal Eskola Publikoari buruzko 1/1993 Legeak, otsailaren 19koak, 3. artikuluko lehenengo zenbakian honela definitu zuen lehen aldiz gure eskola: "Anitza, elebiduna, demokratikoa, euskal gizartearen zerbitzura dagoena, gizarte eta kultura aldetik ingurunean errotua, partaidetzan oinarritua, desberdintasunak berdintzen dituena eta aniztasuna integratzen duena".
Aldi berean, eskolaren xedeen artean, honako hau identifikatzen zuen: "Ematen den heziketaren baterako hezkuntza ziurtatzea". Baterako hezkuntzaren irizpide hori jarraitu dute, halaber, itundutako ikastetxe pribatu gehien gehienek; alabaina, badira oraindik ere ikasleak sexuaren arabera bereizten dituzten ikastetxe pribatuak.
Emakumeen eta gizonen berdintasunerako 4/2005 Legeak helburu hau ezartzen du Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza sistemarako 28. artikuluan: "Hezkuntza politika publikoek bultzatu beharreko hezkuntza ereduek, beti ere helburu hauek izan behar dituzte: Sexuaren araberako estereotipoak eta rolak baztertu dituen garapen integrala eskaintzea, bereizkeria mota oro baztertzea eta generoak behartu gabeko orientazio akademiko eta profesionala bermatzea".
Horretarako, emakumeen eta gizonen benetako berdintasuna bultzatuko da alor guztietan, curriculumean, antolaketan eta abarrean. Halaber, ezartzen du 29. artikuluan curriculumari dagokiona. Lehenengo puntuan, hezkuntza administrazioak hezkidetzako proiektuak sustatuko ditu, eta jarraian aipatzen diren hezkidetza helburuak integratuko ditu hezkuntza maila desberdinetako jakintza arloetako eta diziplinetako curriculumaren deseinuan eta garapenean, eta hauek dira, emakumeei eta gizonei esleitzen zaizkien portaera ereduz soziokulturaletan oinarrituta eraiki diren sexuaren araberako aurrera iritzi estereotipo edota rolak ezabatzea sexu bateko zein besteko ikasleei beren buruak erabat garatzeko aukerak eskaintzen aldera.
Bigarren helburu bat, emakumeen jakintzak eta emakumeek gizadiaren garapenari egin dioten ekarte sozial eta historikoa integratzea, horretarako eta irakasten diren edukiak berrikusiko dira hala dagokionean zuzen.
Beste bat. Beharrezko ezagutzeak zehartzea neska-mutil ikasleek etxeko lanak eta pertsonak zaintzea direla eta, gaur egun, dauzkaten eta etorkizunean izan ditzakeen beharrizan eta erantzukizunen ardura har dezaten, baita ikasleak trebatzea aukera akademikoak egiten dituztenean ez ditzaten aintzat hartu generoan oinarritutako baldintzapenak.
Eta azkenik, emakumeen aurkako indarkeria prebenitzea, horretarako gatazka konpontzeko indarkeriarik gabeko metodoak erakutsiko dira, bai eta aniztasunean eta emakumeek eta gizonek eskubide eta aukeren aldetik duen berdintasunen errespetuan oinarritzen diren bizikidetza ereduak ere.
Bigarren puntuan, zer esaten da? Era berean, Hezkuntza administrazioak oinarrizko printzipiotzat ezarriko du hezkuntza maila guztietan indarkeriazko jokaerak prebenitzea eta eguneroko bizitzari buruzko eduki eta (...) zehatzak ezarriko ditu hezkuntza maila guztietan.
Eduki taldeotan, honakoekin zer ikusi ahal duten alderdi eta edukiak integratuko dira, etxearekin, pertsonen zainketarekin, harreman pertsonalen funtzionamendu ezagutzearekin eta gatazka konpontzeko indarkeriarik gabeko metodoak eta sexuen berdintasunaren eta aniztasunaren errespetuan oinarritzen diren bizikidetza ereduak ikastearekin.
Agindu horri erantzunez, oinarrizko hezkuntzaren curriculuma zehaztu eta Euskal Autonomia Erkidegoan ezartzeko, 236/2015 Dekretuan aipatzen zen hezkuntzak elkarpena egin behar diola, pertsonen garapenen integralari, alde batera utzi sexuaren araberako estereotipok eta rolak, bai eta bereizkeria mota oro ere, generoan eraginik gabeko orientazio akademikoa eta profesionala bermatuz.
Horretarako, ikastetxeek emakumeen eta gizonen benetako berdintasuna bultzatuko dute alor guztietan, curriculuma, antolaketa eta abar.
Aurrerago, beste printzipio hau ezartzen zen, ikastetxeek ikasleak onartzeko araudiak aurreikusitakoaren arabera, aukera berdintasuna sustatuko dute eskolaratzean eta eskolako ibilbidean. Heziketa aukera berdinak eskainiko dizkiete haur eta nerabe guztiei, eta helburu horrekin bereizketa positibo egingo dute modu inklusiboan, zailtasun ekonomikoak, sozialak, kulturalak edo pertsonalak dituztenen alde, hezkuntza prozesua laguntzeko eta eskola porrotari aurrera hartzen.
Ez dago zalantzarik, beraz, Jaurlaritzak interesa duela Euskal Autonomia Erkidegoko Hezkuntza sisteman baterako hezkuntzaren printzipio aplikatzeko.
Europako esparruan, 2014 abenduaren 13ko, 2004/113/EE zuzentarauak, zeinaren bidez gizon eta emakumeen tratu berdinaren printzipio aplikatzen baita, 13. kontuan hartuzkoan ebazten duenez, sexugatiko diskriminazioaren debekua ez da aplikatuko irakaskuntza publiko edo pribatuan.
Honako hau ere gaineratzen du 17. kontuan hartuzkoan, ondasun eta zerbitzuak eskuratzeko tratu berdintasunaren printzipioak ez du esan nahi kasu guztietan prestazio edo instalazio bateratuak eskaini behar zaizkienek gizon eta emakumeei, beti ere bi sexuetako bati modu mesedegarriagoan eskaintzen ez zaizkion bitartean.
Horrez gain, 3.3 artikuluak dionez, zuzentarau hau ez da hezkuntzan aplikatuko. Horren ondorioz, bereizitako hezkuntza eredua ez da baztertzailea, bi sexuetako ikasleen aukera berdintasunaren printzipioa errespetatzen bada.
Europako zuzentarau hori, gure inguruko hainbat herrialdeetako araudietan jaso da, hezkuntzaren alorra sexuagatiko bazterkeriaren debekuaren aplikazioren eremutik kanpo utziz. Ingalaterran, 2008ko Sex Discrimination Act legeak hezkuntza jaso zuen salbuetsitako gaien artean. Lege hori bertan behera utzi du 2010ko Equality Act legeak, baina horrek ere onartu eta arautu egiten ditu single sex schools edo sexu bakarreko eskolak.
Frantzian, 2008ko maiatzaren 27ko, 2008/496 Legeak, gizonen eta emakumeen arteko tratu berdintasunaren printzipio onartu ostean, aipatzen du printzipiori ez dela oztopo bat irakaskuntza antolatzen ikasleak sexuaren arabera sailkatzeko.
Alemanian, epaitegi administratibo...
...aipatzen du printzipio hori ez dela oztopo bat irakaskuntza antolatzean ikasleak sexuaren arabera sailkatzeko.
Alemanian, Epaitegi Administratibo Federalak 2013ko urtarrilaren 30eko epailean ebatzi zuen bereizitako hezkuntza ez dela (...) oinarrizko legean jasotako sexuaren berdintasun printzipioaren kontrakoa.
Italian, 2007ko azaroaren 6eko 196 legegintzaldiko dekretuaren bidez, gizonen eta emakumeen arteko aukera berdintasunari buruzko kodea aldatu zen, hezkuntza publiko eta pribatua sexuagatik bazterkeria ezaren esparrutik kanpo utziz.
Eta Belgikan, komunitate frantseseko ministerioaren 2008ko abenduaren 12 Dekretuak, diskriminazio forma batzuen aurkako borrokari buruzkoak, onartzen du hezkuntzarako sarbidean ikasleak sexuaren arabera bereiztea ez dela sexuagatik diskriminazioa, zilegi den helburu batekin, objektiboki justifikatuta badago eta xede hori lortzeko, baliabideak egokian eta beharrezkoak badira.
Beraz, Ubera andrea, uste dut lagungarria delako Europako beste herrialde batzuen gertatzen dena ezagutzen hemen, Euskadin, dugun egoera aztertzerakoan.