AGIRREZABALA MANTXOLA (EH Bildu, 2014-10-09):
Eskerrik asko mahaiburu anderea eta egun on guztioi.
Ezer baino lehen, arartekoa eta bere talde osoa zoriondu nahiko genuke egiten duen lanagatik. Uste dugu beharrezkoa dela mota honetako erakunde bat, herritarren eskubideen alde egiten duen erakunde bat. Gainera funtsezkotzat hartzeaz aparte, interes politikotik kanpo lan egiteak eta inpartzialtasunez berari dagokion bezala, beharrezkotzat jotzen dugu. Beraz, lehenengo eta behin gure zoriona alde horretatik.
Hori esanda, beste behin ere azpimarratu beharra daukagu Arartekoaren urteko txostenean badaudela urtero errepikatzen diren hainbat gomendio eta aholku, eta horrek agerian usten du batzutan ez zaiolako kasu handirik egiten Arartekoaren lanari. Hau larria da kontutan izanda herritarren eskubideen defentsoria batetaz ari garela eta bertatik jasotzen diren hainbat aholku eta gomendioei gobernutik edo administrazio ezberdinetatik ez zaiela kasu handirik egiten.
Hala ere, aitortu beharra dago honetan aurrerapena eman dela hamar errekomendazioetatik ia bederatzi erantzuten direlako.
Arartekoaren aktuazioak handitu egin dira, berak esan du 12.507, 2012a baino % 12 gehiago. Kezka iturri nagusienak, iaz bezala, esparru sozialean kokatzen dira, kolektibo zaurgarrienean. Arartekoaren bulegoak gizartearen etsipen mailaren neurgailu on bihurtu dira, baita gure gizartea babesteko sistemak emandako erantzunaren eskasiarena ere.
Honen adibide garbia da laguntza sozialengatik kexak direla gehien igo direnak aurreko urtetan bezala. Honek Lanbideren kudeaketa arazo larriak agerian uzten ditu, bazterketa soziala dela eta % 97ko kexak Lanbiderekin dute zerikusia, Lanbideren funtzionamendu txarrarekin, RGIaren kudeaketarekin eta baita etxebizitzarako osagarrizko prestazioarekin. Eta ziur naiz datorren urteko txostenak ere bide berdina izango duela. Ikusi besterik ez dago bidali diren 10.000 eskutitzak –honek suposatzen du RGIa jasotzen duten % 17a–.
Zuk zeuk aitortu duzuna Ararteko jauna, ez zela hori gertatu behar izan. Honela zenion joan zen astelehenean: "es evidente que esto no tenía que haber ocurrido".
Zuk arlo honi berariazko arreta eman diozu, dokumentua egin zenuten Informe Diagnostiko Lanbide izenekoa, baina egunotan harritu egin gaitu 2014ko urriaren 2an emandako errekomendazioa, non plataforma batzuk gogor kritikatu zuten. Espero dezagun Arartekoak informazioa eta laguntza ematea eskutitza iritsi zaien guzti horiei.
Arrakala soziala eman daitekeen momentu honetan oso garrantzitsua da gure ikuspuntutik gizarte babeserako dugun sistema aztertu eta eguneratzea.
Zuk zeuk zenioen "percibo quiebras en el contrato social, hay que actualizar las políticas sociales porque la situación es nueva". Ados diozunarekin, baina gu bezala zuk badakizu kontrako norabidean doan jendea hementxe bertan daukagula, ikusi besterik ez dago Partido Popularrak zer egin nahi duen, haustura soziala handitu egin nahi du, onartezina.
Gasteizko alkateak proposatutako neurriekin urteetan zehar gure Autonomia Erkidegoan denon artean eraiki dugun babes sistema publikoari eraso bortitza egin zaio, bere funtzio eta helburuak kolokan jarriz. Eta are eta larriago dena, herritarrak bazterketara bideratzeko bideak jarriz, eskubide sozialetaz ari gara, giza eskubideetaz ari gara, bazterketa ekiditeko neurri eta erabakietaz ari gara. Ekin diezaiogun behingoz eta eraiki dezagun babes sistema publiko sendo bat.
Horixe da Arartekoak esaten duena eta euskal herritarrek eskatzen dutena.
Aperzibimenduei dagokienez, esanguratsua da Ortuellako alkateari eginikoa, "denegación de empadronamiento". Horrelako kasuak 2014ko txostenean, zoritxarrez, berriro azalduko dira. Ikusi besterik ez dago aurten bertan bizi izan dugun Sestaoko kasua edota egunotan Gasteizko alkateak, lehen esan dudan bezala, esandakoak. Oso da kezkagarria etorkinekiko sortzen ari den errefusa. Etorkinak Euskal Herrira laguntzekin bizitzera datozela esatea ez da egia eta horixe da hainbatek sortu nahi duen estereotipoa. Baina euskal gizartea oso da heldua, gaur bertan jakin dugun bezala. Euskal Herritarren % 87k uste dute jende guztiak eskubide berak izan behar dituela. Eskerrak euskal gizartea heldua den.
Giza eskubideen alorrari dagokionez Madrileko gobernuak daraman espetxe politikarekiko egiten den erreferentzia azpimarratu nahiko nuke. Politika hau izan ere eskubide horien ukazioan oinarritzen da.
Alde batetik trasladoak, zigorrak, destinoak, espetxeko abantailak eta familiakoen bisitak ukatu, baita beste autonomia erkidego batzuetan dauden zentroetako espetxeen osasungintzari lotutako arazoak ere.
Eta hau guztia Madrilgo gobernuak daraman espetxe politikaren ondorioak dira, mendekuan oinarritutako espetxe politika baten ondorioak. Sakabanaketaren ondorioak dira.
Torturari dagokionez aipamena egiten du txostenak ere eta adibide garbia jartzen du: Martxoan Nazio Batuetako Giza Eskubideen batzordeak arrazoia eman zion Bizkaiko emakume batek jarritako tortura salaketari. Urrian bere txostena atera zuen Europako kontseiluko giza eskubidetarako komisarioak.
Hau zioen: "Los malos tratos infligidos por los miembros de los organismos encargados de hacer cumplir la ley y la impunidad de la que dichos miembros gozan, es una cuestión de derechos humanos sumamente inquietante y de larga data en España". Lo hemos podido comprobar en estos últimos meses.
Eta horrela da. Hain zuzen joan zen asteleheneko Giza Eskubideen Batzordean Madinaren kasua ikusi genuen eta egunotan jakin izan dugu Europako Giza Eskubideen Auzitegiak bost kondena jarri dizkiola Estatu espainolari ikerketa ez egiteagatik. Datorren urtean ere zoritxarrez gai hau berriro ere txostenean aterako dira.
Bestalde kexen arloan ere badira gizarte eskubideekin lotura dutenak: hizkuntza, hezkuntza, osasuna, etxebizitza eta abar. Hainbat atal azpimarratu nahiko nituzke. Izan ere kexa hauen guztien oinarria Gobernuak egindako murrizketak dira, horietan oinarritzen dira. Hona hemen horietako batzuk:
Hizkuntza politika. Hizkuntza eskubideen atalean beste behin ere agerian geratzen da euskaldunen hizkuntza eskubideak ez direla errespetatzen.
Hortxe dago Usurbilgo eta Orioko alkateek jarritako kexa. Bertako Bake Epaitegietan epaile erdalduna jarri zen euskalduna jarri beharrean, ordura arte zegoen bezala jubilazioaren ondoren.
Ezin daiteke izan bi hizkuntza ofizial ditugun herri honetan beti euskal hiztunek kexak agertu behar izatea gure eskubidea bermatzeko. Gure eskubidea bermatuta ez daukagulako, euskaraz bizitzerik ez daukagulako esparru guztietan. Eta hau ez da herritarren irudipen subjektiboa, baizik eta errealitate objektibo eta egiaztagarria.
Hezkuntzari dagokionean alde batetik garraioarekin zerikusia duten arazoak azaltzen dira. Hortxe dago (...), hortxe dago Plentzia! Arazoak oraindik konpondu gabe jarraitzen du.
Bestalde Sopuertako La Baluga Handitzen elkartearen kexa dugu txostenean. Eskola publikoa lehen hezkuntzan eskatuz. Arazoa konpondu gabe, are gehiago, bertako alkatea eta bi guraso gose greban. Noiz arte?
Lehendakaria ez dut hemen ikusten. Nire interbentzioa bukatu eta gero gurasoek helarazi didaten eskutitza eman nahi nion, baino hemen ez dagoenez ba bera ikusitakoan emango diot.
Etxebizitzari dagokionean, etxebizitza legea tramitatzen hasi izanaren garrantzia azpimarratzen du. Behingoz etxebizitza eskubidea horixe izatea irits dadin modu erreal batean. 2014 amaitzear den honetan oraindik eztabaidan jarraitzen dugu.
Etxe kaleratzeen gaia ere aipatzen da. Legebiltzarretik eskatu diren lege egokitzapenen alde egiten du, baina eragin gutxi izan du honek herritarrak babestu beharrean finantza erakundeak babesten direlako.
Larria da etxebizitza gastuari aurre egiteko arazoak jende askok dituela. Alokabidek kudeatzen dituen babestutako etxeen alokairua ordaintzeko, familia askok dituzten arazoen aurrean Legebiltzarreko gehiengoek onartu zuen neurri sorta bat eta hauei entzungor egiten jarraitzen du Jaurlaritzak...
...alorrean, Legebiltzarreko gehiengoak onartu zuen neurri sorta bat eta hauei entzungor egiten jarraitzen du Jaurlaritzak. Datorren urteko txostenean, beraz, zoritxarrez ere gai hau aterako da.
Berdintasun arloari dagokionez eta genero indarkeriari dagokionez, Arartekoak aurrerapenak eman direla aitortu arren, oraindik zailtasunak daudela eta hobetu beharra dagoela kontu askotan esaten du. Hala nola, etxebizitza alorrean eta lanerako sarbidean.
Haur pobreziaz, haur txirotasunaz ere dezente mintzatu da Arartekoa. Baina ezin dugu ahaztu haurrak familietan bizi direla, ez direla bakarrik bizi. Beraz, soluzioa familiari babesa ematetik pasatu behar du gure ikuspuntutik.
Ingurumen arloari dagokionez, fracking-az luze eta zabal aritzen da. Argi eta garbi eskatzen du moratoria bat, Jaurlaritzak ez du kasurik egin.
Bukatze aldera, herritarrek Arartekoari egindako eskaera batekin bukatu nahiko nuke nik ere. Bitartekotza lana egin dezala egoera ekonomiko larria duten pertsonengan, elkartasuna sustatzeko herritarren artean. Izan ere, erabakitzeko garaia da ea osasuna, etxebizitza, hezkuntza, politika sozialak eta ideiak jende aurrean adieraztea eskubideak ote diren ala ekonomien oparo aldietarako erreserbatutako pribilegio hutsak.
Guk, oso garbi daukagu. Eskubideak dira eta bermatu behar dira, eta botere publikoei dagokie hori bermatzea.
Agur batekin bukatu nahiko nuke. Izan ere, urriaren 15ean funtzioetan izango zara Arartekoa. Eskerrik asko egindako lan oparoagatik. Jakin badakizu, gure artean adostasunak eta desadostasunak egon direla baina Iñigo Lamarcaz Legebiltzar honetan gelditu den irudia hauxe izango da: Hemen bizi garen pertsonen eskubideen defentsan egin duzun lana, itsaso zabaleko ur tanta garrantzitsua. Ondo joan dakizula ibilbide berrian.
Besterik ez. Eskerrik asko.