ARRONDO ALDASORO (EH Bildu, 2016-03-10):
Egun on guztioi.
Gaur eztabaidarako dugun proposamenari heltzeko ezinbestekoa da, nire ikuspuntutik behintzat, egungo egoeraren inguruko errepaso txiki bat egitea, hezkuntza sistemak eta hezkuntza publikoak bereziki bizi duen egoerari buruz hitz egitea.
Proposamenean plan baten beharra azpimarratzen da eta planak jaso beharko lukeenak zeri eragin behar dion jakitea beharrezkoa dela iruditzen zait aldez aurretik errepaso txiki bat egitea.
Nire ikuspuntutik aspektu desberdinak hartu behar dira kontuan benetako panorama zein den ikusteko. Nik batzuk bakarrik aipatuko ditut.
Lehenengoa, behin baino gehiagotan hemendik esan izan duguna, Hezkuntzako aurrekontuak dira. Ez da berdina baliabideak izatea edo ez izatea. Diru gehiagorekin ez da nahikoa gauzak ondo edo gaizki egiteko, baina baliabiderik gabe, aurrekonturik gabe, ziur zailtasun gehiago egongo direla.
Eta azken urteetan, aurrekontuetan atzera pauso nabarmena eman da, murrizketak egon dira. Eta oso urruti gaude momentu honetan, atzeraka egin dugulako, Europan dagoen mailatik, hezkuntzari bideratzen zaion bataz besteko ehunekotik. Europan, % 5eko inguruan baldin bagabiltza, gu hemen % 3,6 inguruan gabiltza, kontutan izanda 2009an 4,3an geundela.
Aurrekontu murrizketa horrek bere ondorioak ditu eta izan ditu gure hezkuntza sisteman, eta gaur hezkuntza sistema publikoari buruz hitz egiten ari garenez, behin baino gehiagotan esan ohi dugun bezala, murrizketa hauek, ondorio kaltegarriak izan ditu, besteak beste, ikasle kopuruak gora egin du, baina ez irakasle kopurua.
Gainera, irakasleen artean  - eta aipatu da eta esan da hemen -  behin-behinekotasuna oso altua da, handia da, % 31n dago, gutxi gora behera. Eta ez egonkortasunak badu zerikusirik ere proiektuen garapenarekin, hezkuntza kalitatearekin, motibazioarekin, ilusioarekin, parte hartzearekin, eta abar, eta abar, eta abar.
Lan eskaintza publikoa ridikuluak izaten ari dira. Ez diote erantzun beharrei eta orain arte Hezkuntza Sailak ez ditu beste tresna batzuk ipini, behintzat egonkortasun hori beste modu batean lortzeko ere ez edo arautzeko.
Eta zuzendaritza taldeen egoera ere, beno, hobetzeko beharra dauka zalantzarik gabe.
Kontuan hartu behar da ere, beste datu bat, eta da irakasleen bataz besteko adina gora egin duela nabarmen ere hezkuntza publikoan. Eta erretiroa hartzeko adina atzeratu egin dela eta horrek bere zailtasunak sortzen ditu ere. Belaunaldien arteko erreleboa egitea beharrezkoa da gure ikastetxeetan eta horretarako neurriak hartzea Hezkuntza Sailetik ezin besteko. Zeren bestela, irakasleek asteak motibatuta modu egonkor batean, belaunaldi errelebo hori egiteko, gaitasunik gabe ustez ditugu gaur egun hezkuntza sisteman eta eskola publikoetan.
Eta nola ez, lan baldintzetan izandako murrizketak ere eragina dute, ordezkapenetan egindako murrizketan, soldatetan. Esaten denean irakasleak motibatuta egon behar direla, motibazio horretan badaude...
...eragina dute ordezkapenetan egindako murrizketan, soldatetan. Esaten denean irakasleak motibatuta egon behar direla, motibazio horretan badaude ere beste neurri batzuk hartu daitezkeenak.
Hala ere gaurko proposamenaren oinarrian Alderdi Sozialistak egindako proposamenean, nire ustez Gasteizko Hezkuntza Publikoaren Aldeko Plataformak aspalditik datorren jasanezina den egoeraz egin duen salaketa dago. Azken urteetan atzerritik datozen ikasleak ikastetxe publikoetan, ikastetxe publiko jakin batzuetan pilatzen joan dira eta maila ezberdineko ikastetxeak sortzen ari dira. Egoera hau ez da soilik Gasteizen gertatzen, baina Gasteizko egoera benetan larriagoa da eta momentu honetan larria.
Atzerritik etortzen diren pertsonen inklusioa gure jendartean ez da eskolaren ardura soilik, inolako zalantzarik gabe, jendarte osoak parte hartu behar du horretan. Baina azken batean gai sakona eta konplexu baten aurrean gaudelako, baina baita ere da zalantzarik gabe eskolako eta eskolaren ardura. Zer gertatzen ari da gaur egun hezkuntza publikoan? Ba hezkuntza sistemaren ardatza ezinbestean izan beharko litzatekeena ez du Jaurlaritzaren aldetik beharrezko babesa jasotzen eta ahultzen ari den sistema bat da.
Sarri entzuten dugu, gaur hemen entzun dugu, hezkuntza sistema erdia publikoa dela eta beste erdia itunpekoa, bai, baina etorkinen kasuan ez da hori errealitatea eta ISEC baxua dutenena, hau da Indize Sozioekonomiko eta Kultural baxua dutenena ere ez da hori kasua, edo behar bereziak dituztenak ere ez dira horrela banatzen. Kasu honetan ez da erdia eta erdia, hauek nagusiki eta ehuneko handi batean irakaskuntza publikoan daude.
ISEC indizeak kontuan hartzen baditugu, azken urteetan ere sareen arteko diferentzia handitzen joan da. Indize baxuagoak sare publikoan daude eta diferentzia itunpekoarekiko, pribatuarekiko, handitzen doa, poliki-poliki handitzen doa alderantziz egin beharrean. Aspalditik datorren egoera da azken urteetan desoreka handitzen joan da, esan dudan bezala, eta hor Gasteizen manifestu bat atera dute ikastetxe publiko guztietako Gasteizko guraso elkarteak batera, eta ia eragile eta hezkuntza komunitatearen guztiak babestu duena.
Datuek errealitate gordina erakusten digute eta hori ere behin baino gehiagotan aipatu izan dugu. Horrela Euskadiko Eskola Kontseiluen datuen arabera, 2012-2013 ikasturtean atzerritar ikasleen matrikula bi aldiz handiagoa da edo izan da ikastetxe publikoetan ikastetxe pribatuetan baino. Ikastetxe publikoetan % 9,9 baldin bazen, pribatuetan 4,8 eta hori handitu egin da azken urteetan, oraindik orain nabarmenagoa da. Gasteizko egoeran 2012-2013 ikasturtean, sare publikoan % 16,3 ikasle atzerritar zeuden bitartean, pribatuan 6,1 itunpekoan % 6,1 zegoen. Hori da, horretaz ari gara hitz egiten.
Hezkuntza Sailak emandako beste datu batzuk oraindik larriagoak dira. Aipatu genituen lehengo egunean ere batzordean, % 60 ikastetxe daude beraien ikasmaila desberdinetan % 50a baino gehiago jasotzen dituztenak, eta horrela joan gintezkeen diagnostiko bat egiten ikastetxez ikastetxe. Desoreka handiak ematen dira zalantzarik gabe, ikastetxeen arteko bereizketa egunetik egunera handiagoa da. Datuen artean oso adierazgarria da Haur eta Lehen Hezkuntzan atzerritarren % 95a ikastetxe publikoetan dagoela eta itunpekoetan % 5a soilik. Badaude, eta hori ere esan behar da, itunpeko ikastetxe gutxi batzuk ikasle atzerritarrak eta behar berezikoak edo ISEC baxukoak jasotzen dituztenak, baina orokorrean errealitatea hau da, % 95, % 5.
Bi eskola mota eraikitzen ari da, hedatzen ari dira, bata pobreena eta besteena maila sozioekonomiko kultural altuagokoak, bertakoak deiturikoak joaten direnak. Eta hori oso arriskutsua da, oso arriskutsua da zeren azken batean bertako deituriko horiek ihes egiten dute ikastetxe batzuetatik, eta gure gizarte kohesioa kolokan ipintzen da.
Aniztasuna balore bat da baina ondo bideratzen bada. Lan ikaragarria egiten da ikastetxe batzuetan, baina gaurko errealitatea beste bat da. Ez dute aukerarik ikastetxe batzuk beste kultura eta jatorri bateko ikasleak ezagutzeko, ulertzeko, baloratzeko, elkar jolasteko, bizitzeko eta honek arrisku handiak ditu gizarte inklusibo eta integratzaile baterako.
Ekitatea eta aukera berdintasuna eskolan ez bada bermatzen, jatorrizko desberdintasunak ez badira aukera bihurtzen, zein da gizarte honen etorkizuna? Ba ona ez. Ikastetxea aukeratzeko eskubidearen defendatzaile sutsuak entzun ohi ditut behin baino gehiagotan Legebiltzar honetan, baina batzuk ezin dute aukeratu. Batzuentzat eskubide hori ez da existitzen, gezurra da. Errepasatu ditzagun zein den egoera eta argi dago ez dagoela aukeratzeko eskubiderik.
Gure ikuspuntutik, orain arte Jaurlaritzatik emandako neurriek porrot egin dute. Gaur orain dela lau urte edo bost urte baino okerrago gaude ikastetxe publikoetan, eta horregatik iruditzen zaigu hainbat neurri hartu behar direla.