EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2019-11-28):
Arratsalde on. Hasteko, ez da erdibideko bat, batera sinatu dugun zerbait da.
Badirudi, espektatiba zegoela edo dagoela. Baina, hain zuzen ere, Borja Semperrek berak gogorazi du: orain, hilabete batzuk, eduki genuen debate berdintsua. Eta, Osoko Bilkura hartan, ebazpen bat atera zen, bozkatuena, hain zuzen ere, gaur presentatu dugun berdin-berdina. Beraz, espektatiba tarteko, iragan hurbilean ez dago hain urruti, apirila zer gertatu zen eta zer eztabaidatu zen gogoratu beharko genuke. Baina, autogobernuak badu gaurkotasuna, notiziei dagokienez ere. Zergatik, ordutik honantz, eta uda partetik honantz ere, ezagutu ditugu beka kontuak. Atzo, bertan, permanentean Madrilen Dekretu Digitala onartu da, Alderdi Sozialista, Alderdi Popularra eta Ciudadanosen eskutik, eta Podemosen abstentzioari esker ere; kontra bozkatu genuen, noski, autogobernuari kalte egiten diolako. Eta, baita ere, ezagutu berria dugu, hain zuzen ere, hemen behin eta berriz ukatzen zen arren, batzuen aldetik, Auzitegi Konstituzionalak berak esan duela Estatutuak badaukala 18. artikulu bat eta transitoria bat, bosgarrena, eta erkidego autonomo honi dagokiola Gizarte Segurantzaren gestioa. Baita ere, gertatu da. Beraz, gaurkotasuna badu.
Zer gertatzen da? Iragan hurbileko eta ez hain hurbileko posturak eta jarrerak mantentzen direla. Zergatik gu proposatzen duguna, gure proposamenarekin, emendakinarekin, da, alde batetik, daukagunaren defentsa, daukagunaren defentsa, ez delako txantxetakoa Gernikako Estatutuak suposatu zuena eta duena, nahiz eta betetzeke egon. Horregatik, non gauden, baita ere, hor gaude. Zergatik gure iragana...
... Estatutuak suposatu zuena eta duena, nahiz eta betetzeke egon, horregatik, non gauden, baita ere, hor gaude. Zergatik gure iragana ez dugu ezkutatzen. Iragana, 79tik honantz, politikoki eta herri honen egituratzeari dagokionez, hor dago.
Daukagun hori defendatu, jakina, gaurkotu. Gaurkotu beharrekoa. Zergatik, herri ikuspegitik eta gizarte moderno baten ikuspegitik, bai eskubide sozialak, ekonomikoak, politikoak, hizkuntza, eskubideak eta kulturalak zaindu ahal izateko, herri honek, herri honek beste tresna batzuk behar ditu, tresna egokiak, etorkizuna irabazteko eta eskubide guzti horiek bermatu ahal izateko. Norbanako eskubideak eta eskubide kolektiboak ere bai, noski. Horregatik, hori gaurkotu egin behar da, eta hori da, hain zuzen ere, ponentziaren egitekoa. Daukagunetik abiatuta, gaurkotze bidean ze eskumen behar dituen herri honek diskutitu eta erabaki, eta, ahal den kontsentsurik zabalenarekin, aurrera atera.
Eta zer eskatzen du hirugarrena? Errespetua, errespetua.
Horiek dira hiru kontzeptuak: defensa actualización y respeto. No tiene mucho secreto.
Eta aniztasuna aipatzen da, behin eta berriz. Aniztasuna. Gizarte anitza gara, bai, egia da, eta badaude nortasun kolektiboak. Ukaezina da. Borja Semperek berak aipatu ditu, bere bi nortasun kolektiboak: euskalduna eta espainola izatearena. Gu ez gara horretan sartzen. Guk esaten duguna da aniztasuna politikoki, politikoki, ulertzeko modu bakarra dago, demokratiko ikuspegitik behintzat. Aniztasuna politikoki esan nahi du proiektu politiko guztiak, demokratikoak baldin badira, proiektu politiko guztiak garatzeko, garatzeko, garatu ahal izateko, minimoak behar direla, baldintzak behar direla.
Eta baldintza bakarra horietaz kanpo dagoena da herri babesa. Proiektu politikoak aurrera atera nahi baldin badu, herriak babesa beharko du. Eta bideak demokratikoak izan beharko dute, noski. Eta hori da bermea, herri honek ere eskatzen duen bermea. Bere proiektu politiko bat, demokratikoa garatu ahal izateko, bermea. Eta hori, Espainiak behin eta berriz ukatu egiten du. Behin eta berriz ukatu egiten du, ez duelako ba herri honen nazio izaera aitortzen edo herri izaera aitortzen. Zergatik eskubide kolektibo horiek, norbanako eskubideaz gain, eskubide kolektibo horiek herriei dagokielako, dagozkielako.
Eta hori ez da onartzen. Eta horregatik aipatzen denean "bai, hori ondo dago, zilegitasun demokratikoa, baina, legalitatea ere bai". Hemen esaten dena "bai, bai, eta badago anklaje bat, eskubide historikoetan". Zuek esaten duzue, lurralde historikoen eskubide historikoak direla. Eta guk esaten dugu, horietaz gain, lurralde historikoak eskubideak dituzte, lurralde foralak, baina herri eskubideak ere badaude. Eta legedia berak aitortzen ditu, Gernikako Estatutuak hain zuzen ere.
Beraz, zein zenen menpe dago? Oinarri demokratikoa, legalitatearen menpe? Edo alderantziz da? Zeinek arnasten du legalitatea? Izan beharko du gehiengo demokratikoak, zilegitasun demokratikoak, eta ez alderantziz.
Gaur egon daiteke amaierarik gabeko eztabaida. Baina, nik, laburbilduta, aipatu badut ere, zer nahi dugun, ez? esan dut berretsi, eta aipatu da dokumentuan, guk egindako proposamenean, berretsi eta osatu indarrean dagoen Estatutua. Indarrean dagoen Estatutua osatu egin behar da eta, murrizketak izan dituen arloetan, saiakera egin behar da guzti hori estaltzeko, betetzeko. Zergatik murrizketak izan ditu gaur egun indarrean dagoen Estatutu horrek. Beraz, dagoena errespetatu eta murrizketak eta gutxitua izan den arloetan, hori atzera berriz bete egin behar da, zuzendu egin behar da.
Eta gero, etorkizunari begira, jakina, aipatu du Landerrek ere, berritu egin behar da. Berritu egin behar da. Erantzukizun berriak sortu dira eta guk, euskal instituzioak, erakundeek badute bere egitekoa. Baina, demanda berri guzti horiei erantzun ahal izateko, eskubide sozialak, berdin da, klimatikoak edo dena delako, hizkuntz eskubideak, o dena delako eskubide guzti horiek babestu ahal izateko, tresneri politiko potente berri bat behar da, eta horrek eskatzen du gaurkotzea. Autogobernua gaurkotzea. Eta hori da ponentziaren egitekoa.
Hori baldin bada zer, nola, ba garbi dagoena da eraikitakoa errespetatuz, Iriarte andrea, non gauden, eraikitakoa errespetatuz, babestuz, betearaziz. Zergatik, 40 urte pasa dira eta begira non gelditu diren Estatutua betetzearen bermeak. 40 urte eta gero oraindik betetzeko dago.
Beraz, nola eta zertarako, eta nola egite horretan, jakina, herri babesa behar da, eta herri babes zabal bat edukitzeko, zenbat eta zabalagoa izan Ganbara honetako akordioa, hobe, hobe. Zergatik proiektua diferentea da, proiekzioa diferentea da. Bat, alderdi politiko bat egon, bi, hiru edo lau edo denak egon. Garbi dagoena da herri babesa nahi eta nahi ez, ezinezkoa dela. Hori da guk planteatzen duguna proposamen honetan.
Eta nik ikusi ditut bai Alderdi Sozialistak esaten du, ba exitoko garaia izan dela Estatutuak jarri duena herri honetan eta ongizatearen iturri izan dela. Hori egia da, ez dut nik ukatuko hori. Baina badago erantzukizun bat ere Estatutua ez betetzean. 40 urte pasa dira, eta, aipatu den bezala, gehiengo absolutuaren eskutik, Alderdi Sozialistak bete ahal izan du. Meritxell Batet eta Josu Erkorekak egutegia hitzartu nahi dutenean, Alderdi Sozialistak, Espainiako Gobernuak...
... bete ahal izan du. Meritxell Batet eta Josu Erkorekak egutegia hitzartu nahi dutenean, Alderdi Sozialistak, Espainiako Gobernuak ez du Gizarte Segurantza sartu nahi. Ez du Gizarte Segurantza sartu nahi. Zergatik? Eta, orain, Konstituzionalak esaten du: "Ez, ez. Hori Estatutuan dago. Hori eskuz aldatu behar da". Beraz, zeinek agintzen du? Eta ze inspirazio dago? Estatutua betetzearena ala Estatutua betetzeke utzi eta aldiro-aldiro Euzko Alderdi Jeltzalearekin edo beste talde parlamentari batekin  - kasuan, Bildurekin, momentu honetan Madrilen -  apurka-apurka negoziatzen jarraitu, ea Estatutua ze abiadura betetzen den? Beste 40 urte?
Beraz, guk ez dugu onartzen menpekotasun eskemarik. Gu ez gaude iraganari begira, baina iragana badaukagu. Eta, herritarrek, herritarren gehiengoak badaki iragana hurbil eta ez hain hurbil bat herri honek baduela. Eta bakoitzak bere erantzukizuna duela. Eta etorkizuna eraiki ahal izateko, nondik gatozen jakitea behar-beharrezkoa da. Eta, etorkizunari begira, norabidea, norabidea, edukiak eta erritmoa erabakitzea. Eta, horretarako, ahal den neurrian, guk lortu nahi genuke Legebiltzar honetan babesik handiena. Eta horretan saiatuko gara.