OTERO GABIRONDO (EH Bildu, 2019-09-26):
Egun on guztioi.
Eskerrak ematen hasi, noski, akordio hau posible egin duzuenoi. Ez da erraza izan, baina posible izan da.
Gaur Legebiltzar honek larrialdi klimatiko egoera deklaratuko du eta horren ondorioz gauza asko aldatu beharko lukete. Gure taldearentzako albiste ona da, aurrerapausoa. Gaurkoa, ordea, eraldaketa sakon batekin ez badator, ez da baliagarria izango.
Asko kostata eta behar zena baino askoz ere beranduago izan bada ere, krisi ekologikoa eta honen erpin bortitzenetakoa den larrialdi klimatikoa oholtza politikoaren erdigunera iritsi da eta geratzeko. Ez da erpin bakarra, baina klima larrialdia dagoeneko sute, uholde, lehorte, urakanen ugaritzearen bitartez edo itsas-mailaren igoeraren bitartez somatzen hasia bada ere, dena hankaz hora jartzeko potentziala du eta kezka orokortu da.
Logikoa da, larrialdi klimatikoa ez baita ingurumen arazo bat, lehen mailako arazo sozial eta ekonomiko bat da. Ez da planeta jokoan dagoena. Planetarentzako gertatzen ari dena egokitzapen prozesu sinple bat da oreka berri bat bilatu arte. Planetaren historian askotan gertatu da. Aldatu dena da oraingo desoreka guk sortu dugula gure isuriekin, batik bat baliabide fosilak erreta. Eta etorriko den oreka beroagoa, isurien araberakoa izango da.
Planetari berdin dio bi, hiru, lau, bost edo sei gradu berotzen bada ere, bueltak ematen jarraituko du. Guri ez, guri gradu eta dezima bakoitzak kalteak sortzen dizkigu. Bi gradutik gora etorkizuneko bizitza baldintza materiala konprometitzen dizkigu. Hortik gora, pentsatu ere ez dut egin nahi.
Edo beste modu batean esanda, gure garapen eredua, planetatik baliabideak hartu eta hondakinak zabaltzean oinarritu da, atmosferara ere, konturatu gabe mugagabeko hazkundea ez zela posible baliabide mugatuak dituen planeta batean; konturatu gabe planetari deklaratu diogun gerra ezin zela irabazi. Planeta gure jarduerari egokitu besterik ez da egingo, gu gara egokitzapen horren lehen kapituluak ikusten ari garenak, eta gure ondorengoak, hurrengoak, bortitzagoak ikusiko dituzte ez badugu azkar eta asko aldatzen. Eta justizia poetikoa ez dagoenez, isuri gutxi bota dituztenek, eragin bortitzenak pairatuko dituzte.
Mundu mailako erronka, erronka konpartitua, baina herri mailakoa ere eta isuri asko eraginez aberastu diren herriak, gureak bezala, erantzukizun berezia dute. Klima larrialdia, gure jardun guztien ondorioz etorri denez, klimaren inguruko politikak, botere eta aurrekonturik gabeko ingurumen (...) ahaztuan kokatzea akats historikoa izan da, emaitzek erakusten diguten bezala.
Klima larrialdia, laburbilduz, ez da ingurumen eztabaida sektorial bat, ekimen sendoa eta zentralidade politikoa eskatzen duen kontua da.
Krisi ekologikoa dena den, ez da iritzi oholtza politikoaren erdigunera egun batetik bestera, hamarkadak behar izan dira hona heltzeko, norabide okerrean gindoazela esanez ahotsa altxatu dutenak: Bozgorailu txikiekin txosten kezkagarriak plazaratu dituzten zientzialariak, tokian tokiko gehiegikeriak eta txikizioak salatu dituztenak; eta bide batez esanda, munduko hegoaldean gupidarik gabe asko eta asko eraileak izan direnak.
Eta guztiak izan dira beharrezkoak kontzientzia sortzeko, baina gailurrez gailur konponbideez hitz egin bai, baina arazoa konpontzen ez zirela ikusteaz nazkatuak, Luterok bere tesiak elizanitzatu zituen bezala, oso gaztea den belaunaldi batek giltzatu du amorruz beraien egia, formula sinple batekin baina bete betean asmatuz: Gure etorkizuna lapurtzen ari zarete.
Nos estáis robando el futuro. Y con esta simple verdad del barquero, no solo catalizan el malestar con la inacción política y empiezan a señalar responsables, sino que desvelan que el rey estaba desnudo. Resulta que nuestro desarrollo, en contra de toda la propaganda oficial, no era sostenible. Porque el desarrollo sostenible estaba basado en una sola idea, la utilización de los recursos suficientes sin comprometer los recursos de las generaciones siguientes.
Era un pacto intergeneracional, un pacto roto. Y era obvio, llevábamos desde los años 80 en situación de extralimitación ecológica; estábamos funcionando por encima de la capacidad de carga del planeta; estábamos consumiendo recursos a crédito, extra realizando costes ambientales, acumulando muchos de ellos en la atmósfera, y claro, es como orinar hacia arriba, y ahora nos llueven los problemas: Agotamiento de recursos claves, extinciones, emergencia climática...
Nos han pillado los jóvenes, y reclaman que digamos la verdad. Y les tenemos que explicar que nos hemos consumido una parte de lo que les tocaba, nosotros, los yonkies del petróleo que llevamos décadas hablando de la reducción del consumo y consumiendo cada año más. Con un sistema incapaz de distribuir riqueza sin constreñirse a los límites del planeta, con nuestro desarrollo sostenible no sostenible.
Eta orain larrialdia. Larrialdietan urte luzez aritu garenok ongi dakigu bi direla larrialdi kasuetan hartu behar ez diren jokabideak. Bata, panikoan sartzea; horregatik nator bat Urkullu lehendakariarekin Jaurlaritzan larrialdi klimatikoaren inguruan irakurri zuen deklarazioan, alarmismotik urrundu behar dugula esan zuenean. Larrialdi batean panikoak harrapatzen bazaitu, zureak egin du.
Baina ba da beste jokabide bat larrialdi bat dagoenean panikoa bezain kaltegarria: Geldotasuna, egoerari behar besteko garrantzia eta atentzioa ez jartzea. Orain arte egiten ari zinena egiten jarraitu ahal izango duzula uste izatea, eta kasu horretan ere, zureak egin du.
Eta hemen ez nator bat lehendakariak klima politiketan euskal aitzindaritza aldarrikatzen duenean. Indarrean ditugun planak goraipatzen dituenean, gaur arte izandako emaitzez arro agertzen denean, etxeko lanak egin ditugula irudikatu nahi denean. Aitzindaritza hitzekin baino ekintzekin erakutsi beharra eta, batez ere, emaitzekin.
Ikus dezagun. Hasteko, gure egoera jasangarria da? Gure garapena jasangarria izan da? Mundu mailako isurien kopurua ez da jasangarria, horregatik jaitsi behar dira isuriak. Horraino guztiok ados gaude. Orduan, nola izan gaitezke jasangarriak munduko batez besteko isuriak bikoizten baditugu eta Europarekin alderatuta, goitik baldin bagaude? Eta kasu honetan, kontsolamenduak, saguaren burua izatea Estatuarekin konparatuta, kontsolamendu hori ez daukagunean.
Eta hori da argazkia. Eta ibilbidearen inguruan, etxeko lanak eginda gaude? Ba azter dezagun.
Gobernu honek bere programa aurkeztu zuenean, ingurumen administrazioaren, natur ondarearen kontserbazioaren eta aldaketa klimatikoaren legea aurrera ateratzeko asmoa zuela esan zen. Gero hirutan zatitu zen; beste biak aurkeztu dira eta orain aldaketa klimatikoaren legearekin lanketa propagandistiko bat egiten ari garen arren, guztiok dakigu ez dagoela denborarik onartzeko. Gobernu honek hiru urte izan ditu, baina Urkullu lehendakariak zazpi izan ditu.
Jaurlaritzaren erretorikak euskal plangintza goraipatzen du, baita uztaileko deklarazioan ere. Bertan 2050. urterako karbono neutroak izateko asmoa aurkezten du, eta oso albiste ona da. Baina, aldi berean, bi plangintza dokumentu aipatzen ditu, hauekiko konpromisoa berretsiz.
Lehena klima estrategia da. Baina hemen arazo handi bat daukagu, klima estrategiak esaten du 2050. urtean baliabide fosilek kontsumo energetikoaren % 60a izaten jarraituko duela. Galdera agerikoa da: Nola demontre lortuko dugu karbono neutraltasuna energiaren % 60a fosilak erretzeak ekarriko badigu?
Bigarrena 2030 estrategia energetikoa da. Baina hemen beste arazo nagusi bat daukagu. Estrategia energetikoak dio gas, gas fosila, gas natural fosila erabiliko dugula 2100. urtera arte. Nola demontre lortuko dugu karbono neutraltasuna 2050. urterako gasa erretzen jarraituko badugu 2100. urtera arte? Hori poliki-poliki azaldu beharreko kontua da.
Honekin esan nahi dudana da ez dagoela gaur egun mahai gainean plangintza sinesgarri bat. Baina kontuz, ez dut esaten, ez dugu esaten ezer egin ez denik. Aurreko astean Egibarrek esan zuen 2002. urtetik klima politikak martxan daudela, bai. Arazoa ez da klima politikak martxan dauden edo ez, arazoa da klimak ez diela jaramonik egiten ez hitzei, ez planei, ez politikei eta ez legeei ere. Klimak isuriei bakarrik erantzuten die, oso epaile zorrotza da klima.
Agian telebista ikusleei, irrati entzuleei, boto emaileei planak, legeak, estrategiak saldu ahal dizkiegu. Klimari ez. Tamalez klimaren aurrean emaitzak bakarrik erakutsi daitezke. Eta emaitzak ez dira onak.
Eta joera ere ez da ona. Horrenbeste aipatzen dugun karbono neutro egoerara iristeko, benetan pentsatu dugu zer suposatzen duen? Karbono neutraltasunera iristeko, gaur hasi eta, gutxienez, urtez urte isurien % 8aren beherapena izan beharko genuke urte bakar batean kalerik egin gabe.
Ba gure emaitzak hauek izan dira. Azken 40 urteetan, % 6aren jaitsiera izan da. Nola demontre jaitsi behar ditugu isurien % 95a hurrengo 30 urteetan izugarrizko aldaketa izan gabe?
Hori da aurrean dugun erronka. Hori da aurrean dugun lana. Eta guk orain arte, legealdi honetan erakutsi dugun bezala, eskuak prest, biak, lanerako. Ari gara errietan eta gehiago egingo du, baina baliabideak behar ditugu.
Hemen itun ekologiko bat behar dugu, zeren bi aukera ditugu: Mirarien zain jarri edo makina guztia helburu honetara bideratu. Eta horrek eskatzen du sektore guztietan eraldaketa, imajinazio asko, herritarren eta ehun produktiboaren inplikazioa, ikerkuntza eta dirua, diru asko.
Aurreko astean Angela Merkelek, Berlingo kaleetan ia 300.000 pertsona klima mobilizazioetan parte hartzen ari zen bitartean, trantsizio ekologikorako 54.000 milioi euroko neurri pakete bat iragarri zuen. Eta egoera esaldi labur batekin onartzen zuen, aro bati epitafioa ipiniz: Gaur egun ez gara jasangarriak.
Alemaniak eman duen bultzada gurera egokitzeko, ekonomien proportzioa eginda, 1.100 milioi jartzea eskatzen digu mahai gainean...
...bultzada gurera egokitzeko, ekonomien proportzioa eginda, 1.100 milioi jartzea eskatzen digu mahai gainean. Prest gaude horretaz hitz egiten hasteko?
Amaitu nahi dut esanez bihar, seguruenik ere, kalean asko izango direla, izango garela eta oihuen artean "Esan egia!" oihukatuko da, eta egia gogorra da, baina egia zor diegu. Eta egia esanda, helmuga non dagoen badakigu: Karbono neutraltasunera iritsi behar dugu ahalik eta azkarren. Baina bidea oraindik ez dago marraztua eta marrazteko zailtasun handiak ditugu. Norabide batzuk badakizkigu, zerk egin behar duen gora, zerk egin behar duen bera.
Gora, energia berriztagarrien inplementazioak egin behar du, elektrifikazioak, garraio publiko erabilerak, bertako elikagai eta produktuen ekoizpenak, ekonomia zirkularrak, birziklatzeak, burujabetza energetikoak eta elikadura burujabetza, eta dena martxan jartzeko burujabetza guztia.
Behera, berriz, berotegi efektuzko gasen isuriak, eta horretarako behera petrolio, gas eta ikatzaren kontsumoak, eta horretarako behera ere milaka kilometro mugitu behar duten produktuen kontsumoak, gaur egungo hipermobilizazioak, plastikoak, erraustegiak, auto pribatuaren erabilerak, (...) kontsumoak eta tximinietako keak, besteak beste.
Baina hala ere aitortu behar dugu oraindik ez dakigula baliabide fosilik gabe nola konponduko ditugun hainbat kontu: Abiazioa, lurreko garraio astuna, zementu eta ormigoiaren ekoizpena, merkataritza eta arrantza flota, nekazaritza mekanizatua edo baliabide fosilen erabilera ez energetikoak. Hori horrela izanda, eta irtenbide osoa ezin badezakegu marraztu ere, badakigu gutxienez nondik hasi, non inbertitu eta badakigu aldaketak zein norabidean hasi behar ditugun. Badakigu berrikuntza eta garapenaren plangintza estrategikoak nondik nora joan behar duen. Aukera leihoak hor daude eta norbaitek baliatuko ditu, saia gaitezen gu izaten.
Esaten denaren aurka, esperantza ez da galtzen den azkeneko gauza, irabazten den lehena baizik. Gazteen bultzadarekin itxaropena ate joka dator, asma dezagun elikatzen.
Eskerrik asko.