ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2016-04-07):
Legebiltzarkideok, lehendakari andrea, lehendakari jauna, sailburuak.
Gatzagaetxebarria jaunak ondo erakutsi digu eskumen osoa izatean direnean, esate baterako, metro beteko eskumenetan, nola Jaurlaritzak metro erdia erabilita konformatzen den.
Euskal Herria Bilduk osoko zuzenketa aurkeztu dio Jaurlaritzak aurkeztutako Euskal Autonomiako aurrezki-kutxei eta banku-fundazioei buruzko lege proiektuari eta Jaurlaritzari itzultzea eskatzen du, taxuzko lege proiektua egin dezan. Eta azalduko dugu zergatik.
Lege proiektu honek ez die erantzuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleriaren, enpresen eta bestelako erakunde publikoen eta pribatuen finantza beharrizanei.
Lege proiektu honek ez du bermatzen sorburuko aurrezki-kutxek betetzen zuten ekintza mailari eutsiko zionik. Are gehiago, lege proiektua berdintzera jotzen du jatorrizko aurrezki-kutxen izaera banku-fundazioen ohiko izaerarekin.
Lege proiektu honek ez du ahalbidetzen finantza erakundeen kontrol publiko eta soziala. Are zorrotzago, lege proiektuak arautzen du finantza erakundeen funtzionamendua haien kontrol publiko eta soziala eragozteko.
Lege proiektu honek, finantza erakundeen alorrean, autonomia erkidegoari aitortzen zaizkion eskumen esklusiboak erabili eta sakondu beharrean, menpekotasun egoera onartu eta arautu egiten du.
Lege proiektu honek ez die erantzuten Euskal Herriko produkzio sistemaren beharrizanei, bereziki berrikuntzari dagokionez, ezagumendu gizartearen garapenaren ildotik, alegia.
Lege proiektu honek ez du bermatzen finantza erakunde printzipio etikoak zainduko dituenik, kaudimen, likidotasun eta gardentasunari dagozkionak, bezeroaren interesak eta eskubideak zaintzeko, hain zuzen ere.
Lege proiektuak ez dio biderik ematen inondik ere, arautzeko orain artean gertatutako hutsarazpen bidegabeak eragozteko modurik.
Lege proiektu honek ez du emakumezkoen eta gizonezkoen arteko berdintasuna sustatzeko inongo helbururik. Ez du tratu berdintasunaren printzipioa bermatzen. Ez du bermatzen sexuaren araberako banandutako emakumezkoen eta gizonezkoen presentzia orekatua.
Lege proiektu honek ez du bermatzen, ez baitu arrautzen, finantza erakundeen gardentasuna. Esaterako, banku-fundazio bakoitzaren gizarte ekintzako onuradunei buruzko daturik ez dagoela proiektuan bertan adierazten baita.
Lege proiektu honek ez du ahalbideratzen euskararen normalizazioa, ez baitu aintzat hartzen hizkuntzen arteko asimetria existitzen denik, ez baitu zehazten euskararen normalizaziorako beharrak eta lanabesak zeintzuk diren.
Lege proiektu honek ez du bilatzen Euskal Herriko herrialdeen eta lurraldeen arteko kohesioa.
Lege proiektuak ez dakar inolako ahalmen berririk. Ez dio biderik ematen eskumen handiagoak lortzeko.
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aurrezki-kutxek, Nafarroakoak ere, sorreratik bertatik, sailburuak lehen aipatu izan duen moduan, izaera soziala erakutsi dute. Aurrezle txikiei laguntzea, irabaziak gizarte ekintzetara bideratzea, eta udalei eta aldundiei finantzatzen laguntzea.
Udalen eta herrialdeen garapen lokala eta sozialerako ezinbesteko tresnak izan dira. Azken hamarraldiotan, ostera, Espainiako banku erakunde bultzatu izan dituzte finantza erakunde pribatuak eta banku oligopolioak. Aurrezki-kutxen jarduera eta kaudimena kontrolatzeari utzi zioten, higiezinen gaineko jarduera espekulatiboak ahalbidetu, maileguen gaineko kontrol eza ezarri eta gutxien eremu naturaletik kanpora zabaltzea bultzatu zuten. Hori guztia jakina da.
Finantza krisia lehertu zenean, azkenean, kutxak osorik edo partzialki pribatizatu dira eta banku negozio gutxi batzuen esku geratu dira. Egia da, beste aldetik, aipatu den moduan, Europako, Europa Batasunak finantza kudeaketa tamalgarri horri emandako erantzuna oso eskasa izan zela, diru laguntzak eskaintzeko moduan ez zen, barkatu, arazoaren muina ukitu egin ere.
Horrela memorandumak pribatizazio prozesua sustatu egin zuen, sustatu, ez behartu. Bien bitartean, Frantzian, Alemanian eta Holandan, kasu batzuk aipatzearren, aurrezki-kutxek eta kreditu kooperatibek aurrezkiaren euskarri nagusia izaten jarraitzen dute, aurrezki osoaren % 50a baino gehiago haien esku dagoelako.
Hau da, hain zuzen ere, Euskal Herrian urte batzuk lehenago geundenaren antzeko egoera. Espainiako Erresumak banku erakunde handien interesei men egin eta aurrezki-kutxak desagerrarazi zituen. Aurrezki-kutxen ibilbide luzeak izan duen amaierak azalpen bat baino gehiago behar du.
Finantza krisiak eraginda eta legeak hala behartu duela esatea aitzakia merkea da, ez nahikoa, alegia. Hori ez da benetako arrazoia, sakoneko arrazoia da Jaurlaritzak eta berau babesten duten indar politikoek banku negozioen finantza eredua hobesten dutela. Jaurlaritzak eta bere babesleek ez dute nahi finantza erakundeen gaineko kontrol publiko eta soziala.
Hori da Jaurlaritza honetatik espero dezakeguna. Zorionez ez da beti horrela izan. 2004. urtean aurkeztu zen Euskadiko Erkidegoaren Estatutu politiko berria. Dokumentu hartan, 49 artikuluan, finantza alorreko erabateko eskumenak eskatzen ziren autonomia erkidegoarentzat.
Honela zioen: "Ekonomia eta finantzen arloko politika publiko sektorialak politika publiko horiek taxutu, betearazi eta kontrolatzeko Euskal instituzioak legegintzako eta betearazteko ahal guztiak izango dituzte ondorengo gai eta eremuetan".
Eta zerrendan, besteak beste, agertzen dira: Kredituaren, bankuen eta aseguruen antolamendua, eta kreditu erakundeak eta aurrezki-kutxak. Beste garaiak ziren, hala da. Baina, batez ere, beste ikuspegia zegoen eta eskumena ahalik eta osoen erabiltzeko beste jarrera eta beste borondatea zegoen.
Esan moduan, Jaurlaritza honek bestela dihardu. Horrela, aurkeztutako lege proiektua 2010. Espainiako Gobernuak Estatuan abiatutako bankarizazioa eta pribatizazio prozesuaren baitan lege proiektu hau beste urrats bat besterik ez da.
Hemen aipatu den 11/2010 Lege Errege Dekretuaren oinarriturik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru aurrezki-kutxak bildu eta Kutxabank sortzea erabaki zuten. 2011ko ekainean Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru aurrezki-kutxak onartutako integrazio kontratuan pribatizazioa ekiditeko eta kontrol publiko eta soziala bermatzeko behar adineko tresnarik ez zeudela hiru aurrezki-kutxen batzarrek integrazio kontratuaren birmoldaketa onartu zuten.
Akordio horren arabera, adibide gisa, erregulatzeak legez edo arauez ezarritako edonolako kapital handitze edo sarrera onartzeko hiru aurrezki-kutxen batzarrek gehiengo zabalez onartu behar lukete, alegia, azken hitzak kontrol soziala eta publikoa ordezkatzen zuten aurrezki-kutxen batzarren esku gelditzen zen.
Legebiltzarrak onartutakoa 11/2012 Aurrezki-Kutxen Legeak atzera urratsak ekarri zuen, besteak beste instituzio publikoen ordezkaritza mugatzen hasi zelako. Edonola ere, ordezkaritza mugatuagoarekin kontrol publikoa eta sozialerako aukera oraindik orain bazeuden.
2013ko abenduan, Espainiako Kongresuak aurrezki-kutxei eta banku-fundaziori buruzko 26/2013 onartu zuen PPen eta Alderdi Jeltzalearen bozkekin. Lege horrekin errotik aldatu zuen ordura arte Espainiako Estatuan aurrezki-kutxei inguruan zegoen legedia eta banku-fundazio figura sortu eta indartu zuen. Legearen bultzatzaileak, berek adierazi zutenez, helburua espainiar finantza sistema bera salbatzea zen, bereziki aurrezki-kutxen desagerpena bultzatuz.
Legearen arabera, Estatuko aurrezki-kutxa guztiak desagertzen bidean jarri ziren, aurrezki-kutxen izaera publiko eta soziala desagerrarazteko edota tamaina oso txikiko izateko behar adina baldintza eta artikulu zehaztuz eta, besteak beste, aurrezki-kutxek euren lurraldeekiko eta bertako egitura sozio-ekonomikoekiko historikoki izandako txikimenduarekin amaitzeko, errentagarritasun hutsaren printzipioa lehenetsi bide emanez.
Zer esanik ez, bide horretan entitate sortzaileen ordezkaritza, bai eta lurraldetako udaletako ordezkaritza murriztu edo desagerrarazi zuten.
Hamarkadetan gure aurrezki-kutxen kontrol publiko eta sozialerako tresna izan diren batzar orokorrak desegin zituzten eta kontrol publikotik eta sozialetik kanpoko 15 lagunen patronatuaren figura sortu zuten, banku-fundazioa.
Lego horretan oinarriturik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako kutxak desagerrarazi eta hiru banku-fundazio sortu zituzten. Horien zuzendaritzaren, esan moduan, instituzioetan eta gizartearen aurrean inongo azalpenik emateko beharrik ez zuten, hiru patronatu antolatu zituzten.
Banku-fundazioak, Kutxabankeko akzionistak izaki, Kutxabanken finantza ildoaren etorkizuna eta hiru entitateen gizarte ekintzaren norabidea kontrol publikorik izango ez duten 42 lagunen eskutan utzi zen.
Aipatu aurrezki-kutxei eta banku-fundazioei buruzko 26/2013 Legeak urte beteko epean, epean ematen zien, Estatuko autonomia guztiei lege berriaren araberakoa egokitzapena egiteko, hori ere aipatu izan du sailburu jaunak.
Jaurlaritzak, ordea, ez zuen aukera hori baliatu eta, ondorioz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru aurrezki-kutxen (...) aipatutako moldaketa sakon hori Espainiako Estatuan 26/2013 Legearen arabera egin da. Autonomia Erkidegoko Estatuaren 10. artikuluak jardun ekonomikoa eta aurrezki-kutxei lortutakoek horiek ordenatu eta arautzeko eskumena aitortzen badio ere, autonomia erkidegoari berari Jaurlaritzak eskumen horri uko egin dio, Espainiako legera makurtzen.
Finantza sistema herri baten ekonomiarako eta bere erdu sozio-produktiboa bultzatzeko eta babesteko izan dezakeen ardura eta funtzioa kontutan hartuz, eskumen eta eginbehar horri uko egitea arduragabekeria politiko eta, kasu honetan, instituzionala iruditzen zaigu.
Edonolako egoeran, herri edo komunitate batentzat bere jarduera politiko, sozial edota ekonomikoak erabaki ahal izateko eskubidea garrantzitsua bada, oraindik orain, bizi dugun krisi egoeran geure finantza sistema propioren norabidean erabaki propioak hartu nahi ez izatea, berriro diogu, arduragabekeria instituzional handia da.
Lehen aipatu Estatuaren 10. artikulua, jardun ekonomikoa eta aurrezki-kutxei lotutakoak, horiek ordenatu eta arautzeko eskumena autonomi erkidegoari aitortzen diolarik, Jaurlaritzari eskumen horien defentsa egitea egokitzen zaie, dagokion tokian aldarrikatuz eta, behar izanez gero, beste askotan hainbeste defendatzen duen Estatuaren eskumenen inguruko ekimen edo neurri juridikoak abiatuz.
Jaurlaritzako aurkeztu berri duen...
...Estatutuaren eskumenen inguruko ekimen edo neurri juridikoak abiatuz.
Jaurlaritzak aurkeztu berri duen lege-proiektuak Espainiako Estatuko aurrezki-kutxei eta banku-fundazioei buruzko 26/2013 Legeari eusten dio, ondo baino hobeto Gatzagaetxebarria jaunak esplikatu duen moduan, inolako aldaketarik sartu gabe. Aurrezki-kutxen kasurako, lege-proiektuak aurrerantzean aurrezki-kutxek bete behar dituzten baldintzak zorrotzak ezartzen ditu eta ondorioz, tamaina, lurralde eremua eta finantza entitate batean izan ditzakeen parte-hartzeari dagozkion aipamenak 26/2013 Legearen aplikazio hutsa besterik ez da.
Hori gutxi balitz, lege-proiektuan etorkizunean sortu daitezkeen aurrezki-kutxa berriei begira, instituzio publikoen parte-hartzea erabat mugatzen da. Eta egungo 11/2012 Aurrezki-kutxen Legeak instituzio publikoen parte-hartzea % 40an kokatzen badu ere, lege-proiektuak % 25era murrizten du. Ondorioz, etengabe errepikatzen ari garen bezala, finantza sistemaren baitan kontrol publiko eta sozialarekin amaitzeko prozesuan beste urrats baten aurrean gaude.
Jaurlaritzak aurkeztutako lege-proiektuak 26/2013 Legeari jarraiki, aurrezki-kutxak banku-fundazio bihurtzeko prozesua era zehatzean marrazten du eta, aldiz, aurkako norabidean egin daitekeen urratsa aipamen soil batetara mugatzen du.
Lege-proiektuan adierazi moduan, banku-fundazioa bihurtzen den edozein aurrezki-kutxak automatikoki izaera publiko eta soziala galtzen du. Ordezkaritza publiko eta sozialez osaturiko Batzar Orokorra eta Administrazio Kontseilua desagerrarazi eta, lehen aipatu moduan, inolako ordezkaritza publiko edota sozialik ez duten patroiez osatutako patronatua jartzen baitute buru.
Beraz, hemen proposatzen den lege aurreproiektuaren arabera, aurrezki-kutxen Administrazio Kontseiluak eta Batzar Orokorrak historikoki osatu dituzten aurrezki-kutxetako bezeroen entitate fundatzaileen lurraldeetako udalen, langileen edota lurraldeetako eragile sozialen ordezkariek ez dituzte aurrerantzeko patronatuak osatuko.
Lege-proiektuaren arabera gainera, banku-fundazio gisa jardun edota ohiko fundazio gisara bueltatu  - bietan - , banku-lizentzia galarazten da. Hori noski, banku-fundazio edo ohiko fundazioak lehen aurrezki-kutxei zuzenean zegokien finantzariotik erabat aldentzen ditu aurrezki-kutxen funtzio soziala erabat galduz.
Bestalde, lege-proiektuak Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako 4/2015 Legearekin talka egin dezakeela. Jasotako genero berdintasunaren adierazle apurrak nahikoa ez direlako, eta hizkuntza maskulinizatua bera oso agerikoa delako. Aukera dago oraindik orain. Euskal aurrezki-kutxen pribatizazio bidea eten, banku-fundazio izateari uko egin eta ohiko fundazioa bilakatzeko. Horrek Kutxabanken finantzarioaren kontrol publikoa eta soziala bermatu eta berau bizi dugun krisi egoerari aurre egiteko bitarteko gisa erabiltzeko aukera izango genuke.
Horregatik guztiagatik, EH Bilduk bat egiten du hainbat sindikatuk, eragile politikok eta sozialek egindako eskaerarekin. Krisitik ateratzeko finantza sistema publikoa, jabegoa, zein kontrola, berreskuratu behar dugula uste dugu.
Bat, jabego publikoa blindatu behar da. Aurrezki-kutxetatik etorritako erakundeen ondarea pribatizatzeari utzi behar zaio. Bi, lehenengo aurrezki-kutxen xedeak oraingo banku-fundazioetan txertatu behar dira. Enpresak laguntzeari lehentasuna ematea, batez ere, aipatu izan den moduan, enpresa txikiak eta ertainak, ETEak, mikro ETEak, autonomiak, kooperatibak. Enpresa estrategiko lokalak gizarte ekintza bultzatzea banku praktika erabat etikoak egitea, komisio txikiagoak, ordainean ematea, alokairu soziala eta abar. Horretarako, erakunde bakoitzean jarraipen batzorde bana sortu beharko litzateke erakunde sozialei eta bereziki bezeroei ere irekita, fiskalizazio lana eta izaera soziala bultzatzeko lana egin dezaten.
Hiru. Banku fundazioak demokratizatzea. Baita haien mende dauden edo nazionalizatu diren bankuak ere. Erakunde horiek sortu ziren lurraldeetan hauteskundeak egiten diren aldiro, patronatuetako eta administrazio kontseiluetako kideak berriztatuko dira eta ondorengo kontuak aintzat hartu beharko lirateke.
Pertsona horiek prestakuntza egokia eta banku jardueren edota ekonomia jardueren ezagutza zabala izan beharko lukete. Pertsona horiek erakundeen jatorriko lurraldeetako botoen proportzio zuzenean hautatu beharko lirateke.