BREÑAS GONZÁLEZ DE ZÁRATE (EH Bildu, 2014-10-17):
Eskerrik asko, mahaiburu andrea eta eguerdi on guztioi. Sailburuak, legebiltzarkideak, Uriarte sailburu andrea.
Garai latxak dira ondasun publikoentzat. Liburutegi publikoen aurkako erasoak ez du etenik, jabetza intelektualaren aitzakian hainbat xedapen onartu ziren debekatzeko, esate baterako, norberak erabiltzeko kopiak egitea edo liburutegien kasuan dokumentu digitalak kontserbatzeko kopiak ateratzea. Erasoen norabide horretan berriki onartutako dekretuaren bidez mailegu bakoitzeko diru kopuru jakin bat ordaintzera behartu nahi dituzte liburutegiak.
Abuztuaren 1ean argitaratu zen BOEn 624/2014 Dekretua. Dekretuaren arabera liburutegi publikoek tasa bat ordaindu beharko dute, hain zuzen 0,05 euro erregistratutako erabiltzaileengatik eta 0,04 mailegatutako liburuengatik. Neurriak 5.000 biztanletik gora dituzten herrietako liburutegi publikotan izango du eragina eta horren arabera kanona zentro bakoitzak ordaindu beharko du.
Herri gehienetako liburutegientzat dekretu honen aplikazioa kaltegarria da, udal gehienek egoera ekonomiko jasangaitza bizi dutelako. Eta berriro ere Espainiatik datorkigun inposaketa baten aurrean gaude eta berriro ere burujabetzarako bidea eraiki beharra mahai gainean.
1992ko azaroan argitaratu zen jabetza intelektualaren esparruko mailegu eta egile eskubideei buruzko Europako zuzentaraua. Europan hainbat herrialdetan indarrean zeuden arauak bateratzea zuen helburu.
Mailegu publikoko eskubidea liburutegi sistema sendoa eta mailegu kopuru altuak dituzten herrialdetan sortu eta garatu zen. Orain Europako herrialde guztietara zabaldu nahi da neurria. Liburutegi onak eta mailegu kopurua altua izan edo ez kontuan hartu gabe eta hori da, hain zuzen, egoera.
Espainian adibidez, ikastetxeetan ez dago ia liburutegirik eta Estatu mailan liburutegi publikoak Europako batez besteko mailatik urruti baino urrutiago daude eta kasu honetan, Gobernu espainiarrak uste du liburutegi zerbitzu publikoek irabaziak kentzen dizkietela egileei eta planteamendu honi jarraiki, liburutegientzat oso kaltegarria den araudi hau onartu du esan dudan bezala.
Errege Dekretu honen bitartez, 2007ko Liburuaren Irakurketaren eta Liburutegien Legean aurreratukoa betetzen da. Era horretan, zenbait eskubide kudeaketa elkarteek bai espainiar ministerio organoetan, bai dagozkion europar bulegoetan eskatutakoari erantzunez.
Dekretu honek liburutegiak eta beste zentro batzuk, hala nola artxiboa, museoak, fonotekak jo puntuan jartzen ditu egileen eskubideak murrizten dituzten erakundeak bailiran. Inposaketa legala da, eskubideak interesekin nahasten dituena eta zerbitzu publikoen garapena kaltetzen duen zabarkeria sendotzen duena.
Araudi honekiko kritikaren baitan ondorengo bi baieztapenak ukaezinak dira zalantzarik gabe. Egileei beren lanengatik ordaindu behar zaie, hori batetik.
Bigarrenik, liburutegiak egileentzat onuragarriak dira. Horrekin, garbi hori da oinarria. Oker larria da liburutegiak egileak ekonomikoki kaltetzen dituen erakundetzat jotzea, eta onartezina da liburutegi zerbitzua eskaintzen duten erakundeak beren aurrekontua murriztu eta beren funtzio sozial, hezitzaile eta kulturala eragotziko duten tasekin gainkargatzea.
Arestian esan bezala, Espainiako liburutegi sistemak ez du aurkezpen beharrik. Jakina baita zenbat gabezia dituen eta zelan ukatu dien urteetan herritarrei liburutegietara joateko eskubidea. Horregatik interesgarria da Euskal Herria Europako beste herrialde batzuetako sistemekin alderatzea.
Estatu espainiarrean liburutegi publikoa erabiltzen duen herritarren ehunekoa 20ra baino ez da iristen. Europan berriz, herritarren erdiak erabili ohi du batez beste.
Administrazioek, zentralak, Erkidegoetakoak eta batez ere udalek egiten dituzten inbertsioak ozta-ozta iristen dira Europako Batasunean batez beste egiten diren inbertsioen erenera.
Adibide batzuk jartzearren, Danimarkan liburutegi publikoek bi biztanleko liburu bat eskuratzen dute. Finlandian, hiru biztanleko bat eta Estatuan berriz, 20 biztanleko bat.
Espainiako liburutegi publikoen maileguak gaur egun duten erritmoan haziko balira, 2030. urtean lortuko lukete Europakoek 1998an zuten batez bestekoa.
Beste ezaugarri garrantzitsu bat da onartu ziren aurreneko legeak kultura anglosaxoi nagusiaren aurrean hizkuntza gutxituak babesteko eta irakurketa sustatzeko sortu zirela. Danimarkan, Norvegian, Suedian, Finlandian eta Islandian lege horien arabera herri horietako jatorrizko hizkuntzan idazten zuten egileen liburuak maileguan hartzeagatik bakarrik ordaindu behar zen. Gainerako hizkuntzetako idazleen liburuak hartuz gero, ez zegoen ordaindu beharrik.
Liburutegiak bereziki eta irakurketa sustatzeko zerbitzu publikoak oro har, oso garatuta dauden Europako herriez ari gara eta ondorioz, kultura arduradunak pentsatu zuten bertako egileek beharrezkoa zuten laguntza liburutegi publikoetatik etor zitekeela. Eta herri hauen kudeaketa parametroak erreferentziazkoak dira liburutegi sistema orokorrean.
Honen aurrean Euskal Herria Bilduk defendatzen duena da delako Errege Dekretua indargabetzea eta sorkuntzaren erabilpen publikoagatik egileei ordaintzeko sistema orokor adostua egituratzea. Egileei benetan mesede egingo diena, euskarazko ekoizpenak babestuko dituena eta liburutegi eta antzeko zerbitzu publikoak kaltetuko ez dituena.
Batzuek esan dezakete hainbesterako ez dela izango azkenik ordaindu beharreko kopurua, baina krisialdi gorrian dagoenari kopuru guztiek egiten diote kalte, txikia bada ere eta hau da gure liburutegi publikoen egoera gordina.
Galdetu besterik ez dago hainbat herrietako liburutegietan zer-nolako bilakaera izan duten azken urteetan, eta denok dakigu herrietan zer-nolako funtzio soziala betetzen duten liburutegiek.
Eta guztiaren gainetik, gai honi eztabaida politikoa dagokio. Zerbitzu publiko baten suntsiketaz hitz egiten ari baikara eta ardatza da ea zergatik zergapetu behar diren liburutegi publikoak eta kultura eta hezkuntza sektoreak indartzen dituzten erakundeak. Helburua baldin bada sorkuntzatik datozen sarreren banaketa bidezkoa egitea, araudi honek ez du betetzen.
Dekretu berriak maileguak kudeaketa elkarteen irabazien zulotzat hartzen ditu eta ez da horrela. Liburutegiak kultura jarioak etenik izan ez dezan, bermea dira, lanak ezagutu daitezen, erabil daitezen eta saldu daitezen. Dekretu honek kudeaketa elkarteen alde egiten du SGAE, CEDRO eta abar eta liburutegien kontra, euren jarduera oztopatzen duelarik.
Ez dio inori onik egiten herri bat prekarietate kultural egoeran egotea, erabakia hain justu kontrakoa izan beharko litzateke. Egileei ordaintzeko aurrekontuak egotera behartzen den bezala, liburutegi baliabideak eskuratzeko, aurrekontuak egotera behartzen dituzten arauak ere onar litezke.
Egoera tristea baino tristeagoa da. Agintariek uste dutena errealitatetik kanpo dago eta ondorioz onartutako dekretua aldi berean egileei naiz euren obrak zabaltzen dituzten liburutegiei mesede egiten dien sistema batekin ordezkatu beharra dago eta Eusko Jaurlaritzak honetan badu zereginik.
Bidezko araua behar da, izan ere oraingo dekretua ez da bidezkoa, ez da egokia, ez da zilegia. Arbitrarioa da, antisoziala, okerra, absurdua, desorekatua, maltzurra eta kaltegarria.
Dekretua ez da bidezkoa kultura sustatzeagatik kobratzen duelako, desegokia da egileen alde egiten ez duelako. Ez da zilegia eskubiderik gabe dirua biltzea ahalbidetzen duelako. Arbitrarioa da adierazle errealetara ez delako mugatzen. Antisoziala da zerbitzu publiko bati finantzaketa murrizten diolako.
Okerra da planteamendu faltsuetan oinarritzen delako. Absurdua da euren lana ondo egiten dutenak zigortzen dituelako. Desorekatua da jada ordainduta dauden eskubide batzuengatik berriz kobratzen duelako. Maltzurra da interes partikularrengatik ezarri delako eta azkenik, kaltegarria da liburutegi publikoei eraso egiten dielako.
Batetik bibliotekonomian eta dokumentazioan arituak eta adituak direnen eskaerak ekarri nahi izan ditugu gaur ona eta bestalde, egile eskubideen inguruko kanon ordainketak liburutegi, erabiltzaile eta egileengan eraginik txikiena izan dezan, liburutegi publikoekin negoziatuko duela adierazi du Eusko Jaurlaritzak.
Beraz galdera hauxe da: Ze neurri hartzeko prest dago Eusko Jaurlaritza aipatutako dekretua liburutegi publikoetan eraginik ez izateko?
Besterik ez, eskerrik asko.