URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2017-02-02):
Mahaiburu anderea, egun on guztioi.
2014ko azaroaren 9an Kataluniako herria bere etorkizunari buruz galdetua izan zen. Galdetua eskari ozen bat zegoelako, eskari ozen bat eta argi bat bere etorkizuna erabakitzeko eskari argi bat urtez urte ehundaka mila pertsonek berresten ari zirena.
Egia da gure herrian gertatzen den afera bat, baina horrek ez du esan nahi aintzat ez dugunik hartu behar zeren eta nik uste dut argi daukagula Katalunian gertatutakoak, edo Katalunian gertatzen ari denak eta gertatuko denak, gure herriari zuzenean eragingo diolako.
Horrela daukagu argi EH Bildun eta horregatik begiratu dugu, begiratzen ari gara eta begiratuko dugu ere zuzenean Kataluniara. Ganbera honetako beste batzuek distantzia hartzea nahi duten arren Kataluniako egoerarekin, ez dut uste jada inork uste duenik Kataluniako ibilbidea gutxietsi behar denik edota Kataluniako ibilbidea kontutan ez denik hartu behar.
2012. urtetik hona, urtez urte ari dira Bartzelonako eta Kataluniako beste herri batzuetako kaleak betetzen erabakitzeko eskubidearen aldarrian. Gogoratzen dut konkretuki 2012. urteko Diada non Bartzelonako kaleak blokeatu egin ziren milioi bat pertsona baino gehiago kalean izan zirelako Asamblea Nacional Catalana deituriko manifestazio bati erantzunez.
Gogoratzen dut baita nola Generalitateko sailburu guztiak parte hartu zuten manifestazio harretan eta nola manifestazioan parte hartu ez arren, orduko presidente zen Artur Mas presidenteak adierazi zuen manifestazio horretan egin zen aldarria kontuan hartuko zuela Kataluniak egin behar zuen trantsizio nazionalerako.
Gogoratzen dut baita manifestazio hark Kataluniako mugetatik haratago ere bere eragina izan zuela eta hemen bertan, orduko lehendakari zen Patxi Lópezek ere argi adierazi zuela tamaina horretako manifestazio bat ezin zela gutxietsi.
Hori 2012ko errealitatea. Bada 2013an berriz errepikatu zen, orduan giza-kate bategaz, Katalunia iparraldetik hegoaldera zeharkatu zuen giza-kate bategaz eta orduan ere milioi bat pertsona baino gehiagok parte hartu zutenak. Baina 2014an ere berriz gertatu zen, orduan berriz ere Bartzelonan eta ia 2 milioi pertsonen parte-hartzearekin. Eta zentzu berdinean gertatu da 2015ean eta 2016an bai aldarri eta parte-hartze kopuruei dagokienez.
Beraz, gauza bat argi zegoen: Katalunian eskari bat zegoen, Katalunian aldarri bat zegoen. Aldarri horri entzungor egitea ez zen logikoa, aldarri horri erantzutea zen egin behar zena, gutxienez herritarren ordezkarien aldetik, eta herriak zerbait eskatzen duenean galdetzea da logikoena.
Demokrazian herriak agintzen badu, zer nahi duen jakitea ezinbestekoa da. Eta orduan, planteamendu argi bat izan zuten: Erreferendum bat egingo dugu, erreferendum bat planteatu zuten jakiteko ea urtez urte hain aldarri ozena planteatzen zen hura ea gizartearen gehiengoak babesten zuen edo ez. Autodeterminazio erreferendum bat planteatu zuten jakiteko ea Kataluniak estatu independente bat izatea nahi zuen Kataluniako gizarteak; bai edo ez, gauzak argi inor engainatzeko asmorik gabe.
Espainiako Gobernuak, noski, aukera desberdinak zituen baina demokraziari laguntza egin beharrean erabaki zuen betiko erantzunak historikoki Euskal Herrian ere ikusi ditugun erantzunak ematea, eskaera eta negoziazio proposamenen aurrean erantzuna ezezkoa, ekimen propioen aurrean Auzitegi Konstituzionalera helegiteak.
Bazeukan beste aukera bat, bazeukan Britainia Handiak Eskoziarekin hartutako bidea ibiltzea, basakan demokraziari bide emanez katalundarren borondatea zein zen jakiteko tresnak ahalbidetzeko aukera mahai gainean jartzea; baina Espainiako Erreinuaren historian betidanik gastatu den bezala, inposizioa eta indarra erabiltzea izan zen Espainiako Gobernuaren hautua.
Zeren eta espainiar legedia erabiltzen da eta erabili da historikoki herrien eskubideak murrizteko. Espainiar legeek ez zuten bermatzen bere gunean ere Ameriketako hainbat eta hainbat herrik beraien etorkizuna modu librean erabakitzeko zeukaten eskubidea. Espainiar legeetan oinarriturik herri hauek ez zitezkeen independente izango. Eta gaur egun independente dira, eta etorkizunean beste batzuk ere izango gara.
Legedi propioa erabiltzen du Espainiak herrien zilegitasunen aurrean, eta epaitegiak erabiltzen ditu Espainiak bide politikoak oztopatzeko. Eta, noski, arerioaren arauekin eta arerioaren arbitroekin jokatzen duzunean ez dago irabazterik.
Talde Sozialistak aurkeztu du zuzenketa bakarra eta zuzenketa horretan adierazten du arazoa politikoa eta elkarbizitzakoa dela, eta konpontzeko negoziaketa eta paktua edo adostasuna planteatzen ditu, ondo, prozedura hori bai, indarrean dagoen legedipean egin beharko litzatekeelarik. Eta berriz ere betiko tranpara jausten gara.
Eta uste det ez zaretela konturatzen horrek ze irakurketa, bueno irakurketa zein den badakizue, ezta? Baina horrekin arazoa ez dela konpontzen. Etorkizuna modu librean eraikitzeko edo erabakitzerik aukerarik ez badaukagu, guk ez badugu erabakitzen, beste batzuek erabakitzen dute gure lekuan eta ondorioz guri onartzea besterik ez zaigu gelditzen. Horri ez zaio deitzen elkarbizitza, horri inposizioa deitzen zaio.
Eta hori argi esan behar da, elkarbizitza ezin daiteke inposizioz eraiki, elkarbizitza soilik eraiki daiteke bakoitzaren borondatearen pean, bakoitzaren borondatea, bakoitzak aukera daukanean alde batera edo bestera egiteko. Hori ez da gaur bermatzen espainiar legediaren barruan edo espainiar legedia muga bakarra bada.
Mas presidenteak eta Ortega eta Rigau sailburuek Gobernuko kide izanik eta bertako Parlamentuko aginduei jarraiki, herriaren borondatea jakiteko tresnak jarri zituzten mahai gainean eta denak, tresna guzti horiek, Parlamentuan bertan onartutako legeen barruan. Beraz, legedi barruan eginiko bidea izan zen.
Ez zegoen beste batzuk esaten duten bezala, legea urratzeko asmorik eta horren baitan egin zituzten aldaketak hasiera batean erreferenduma planteatu, gero kontsultara pasatu eta azkenean prozesu parte-hartzaile bat egitea. Kataluniako legediak, Kataluniako legeak, bertan onartutako legeak, erabakitako bidea jarraitu zuten. Kataluniako Gobernuak herriari...