URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2014-05-29):
Mahaiburu andrea. Eguerdi on denoi.
24 urte pasatu dira 1990eko otsailaren 15ean Ganbara honetan Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidea aldarrikatu zenetik, euskal herritarrek bere etorkizuna erabakitzeko daukaten eskubidean oinarritutako aldarri bat onartu zenetik.
2004eko abenduaren 30ean ere Ganbara honetan onartu zen estatutu politikoaren hitzaurrean ere, herri honek bere etorkizuna erantzukizuna erabakitzeko duen eskubidea aldarrikatzen da eta proposatutako itun politikoaren oinarri bezala azaltzen da.
Zoritxarrez, denok dakigu itun hark izan zuen ibilbide benetan laburra izan zela, bukaerarik ez zuela izan parean izandako botereek adostasunerako inongo borondaterik ez zutelako izan eta marko honetan, hainbeste dela Joseba Egibarrek berak esan bezala, kalea ez zegoelako ikurriñez josita eta erabaki eskubidea aldarrikatzen zuen jendez beteta. Hau da, euskal gizartea ez zegoelako behar bezala proiektu honen atzean, euskal gizarteak ez zuelako proiektu hura bere egin.
Gaur egun, aldarrikapen hura egin eta 24 urte geroago, aldarrikapena bera argia izaten segitzen du baina onartu behar dugu aplikazio praktikorako biderik ez dugula jakiten egin izan. Hala ere, gure ingurune politikoa une historiko bat igarotzen ari da erabakitze eskubidearen ikuspuntutik eta onartu behar dugun arren edo argi dugun arren batzuentzat egoerarik onena inmobilismo hutsa dela, argi daukagu baita Katalunia eta Eskozia prozesuek Europako nazio eta estatuen arteko erlazioa aldatuko dutela eta Euskal Herriaz gain, Flandria, Korsika, Frisia, (...) eta Europan jada errealitatea diren beste hainbeste herri edo naziok beraien erabakitzeko eskubidearen aldarrikapena sendotua ikusiko dutela, aldarrikapena hori errealitate hori bihurtzeko aukera hurbilago ikusiko dutela.
Herrien autodeterminaziorako eskubidea nazioarteko zuzenbide garaikidearen zutabe bat da eta estatu kontsolidatuen aldetik eskubide hori praktikara eramateko traba gehiegi jarri direla kontuan izan arren, azken hamarkadetan Europan bertan autodeterminazio eskubidearen gauzatzea askotan ikusi dugu. Gaur egun estatuak diren nazioetan eskubide hori gauzatzen ikusi dugu.
Izatez, azken 100 urtetan, azken mendean, estatu berri asko sortu dira Europan ere eta sorrera horiek boladaka eman dira. XX. Mendearen hasieran edo lehenengoko erdialdean (...) desagerpenekin eman zen. Bigarrena, Sobietar Batasuna desagertu zenean eta batzuek soilik horretara nahi dute zuzendu autodeterminazio eskubidea. Baina hirugarrena ere etorri etorriko da eta hirugarrena, zalantzarik gabe, Mendebaldeko Europako estatuetatik etorriko da erabakitzeko eskubidean oinarriturik.
Jakin badakigu, autodeterminazio eskubidea nazioarteko akordio eta oinarri askotan dagoen arren, estatu askok  - Frantzia eta Espainia barne -  beraien konstituzioetan eskubide hori ez dagoela jasoa argudiatuko dutela jada. Eta egia da, Espainiar Konstituzioan ez dago autodeterminazio eskubidea jasota eta ezta ere Euskal Herria edo Katalunia nazioa direnik.
Nacionalidad terminoa asmatu behar izan zuten beraien Konstituzioan nolabaiteko tokia egiteko, nazioak garela onartuz komenigarria ez den ateren bat irekiko zelaren beldurrarekin. Eta ez da hitz joko soil bat, nazio bakarra azken finean Espainiar Konstituzioak onartzen duelako, Espainiar nazioa, eta ahalak eta bi egingo ditu beste nazioen onarpena ukatzeko.
Horrela ikusi genuen eta argi ikusi baita 2010ean Kataluniako estatutuarekin gertatutakoarekin non Espainiako Auzitegi Konstituzionalak esku hartu zuen jada aurretik beraien erakunde desberdin eta bertako gizarteak erreferendum bidez onartutako testuan esku hartu zuenean eta kataluniar nazio edota Kataluniako nazio errealitate erreferentziak balio gabe utzi zituenean.
Hori da errealitatea eta horrekin da jokatu behar duguna: Espainiak ez gaitu sekula nazio bezala onartuko horrela jada, autodeterminazio eskubidea egikaritzeko beste traba bat jartzen duelakoan.
Egia da Espainiako Konstituzioan ez dela eskubide hori agertzen baina beste konstituzio batzuetan ere ez da agertzen eskubide hori. Britainia Handiko konstituzioan, ez dagoen konstituzio horretan, ez da agertzen. Eskoziaren autodeterminazio eskubidea. Edota Kanadako Konstituzion ezta, ez da agertzen Québecek eskubide hori duenik.
Baina biak ere demokrazian oinarritzen dute bere jarduera politikoa eta bietan demokrazia da oinarri basikoa, zeren gure ustez besterik ez da erabakitze eskubidea, praktika demokratiko hutsa, nazio sentimendua duen gizarte baten erabaki askea subiraua dela esan nahi du erabakitzeko eskubidea izateak.
Así de claro, la decisión libremente adoptada de una sociedad con sentimiento de nación, es soberana. Decidir es democracia y no hay democracia posible sin decisión libre y sin límites de la ciudadanía.
En Euskal Herria existen proyectos políticos diferentes, todos legítimos, y desde esos proyectos se plantean diferentes, también diferentes opciones de estructuración territorial. Desde la España centralizada que ansían algunos, pasando por el actual modelo económico o el sistema federal, hasta la opción del a Euskal Herria independiente que abogamos desde Euskal Herria Bildu.
Todos legítimos, repito, siempre que todos y cada uno de esos proyectos tengan la posibilidad de desarrollarse hasta su totalidad. Y para ello la ciudadanía a de tener la palabra, la decisión tiene que estar en manos de la ciudadanía.
Horregatik garaipentzat jo behar dugu erabakitze eskubidea estatuen agenda politikoan sartzea. Erabakitze eskubidea jada badagoelako estatuen agenda politikoan.
Zalantzarik gabe, Rajoyren agenda politikoan gorriz markatuta eta azpimarratuta egongo da Kataluniaren kontsultaren eguna eta nire ustez Eskoziakoa ere.
Eta aurreko hauteskunde kanpainan ere ikusi genuen presidentziarako hautagaien artean debatean ere autodeterminazio eta independentzia eztabaida ere sartu zela, jadanik erabakitze eskubidea estatuen agenda barruan sartua dagoelako.
Azkenaldian izandako gertakariek erabakitze eskubideak aurrerapauso nabarmena ematea ekarri du, zeren gero eta gehiagok babesten dute erabakitze prozesua, gero eta gehiagok uste dute erabakitze prozesua demokrazia dela.
Eta zentsu honetan, Kataluniarantz enbidiaz begiratzen dugula onartu behar dugu azken urte hauetan, erabakitze eskubideak gehiengo zabala jasotzen duelako bertan gizartearen aldetik.
Euskal Herrian behin baino gehiagotan galdera egiten diogu gure buruari ea berdin gertatuko den eta nire ustea baiezkoa da. Euskal Herrian ere erabakitzeko eskubidearen alde, gizartearen gehiengoa dago jada eta ez soilik...
...baiezkoa da. Euskal Herrian ere erabakitzeko eskubidearen alde gizartearen gehiengoa dago jada eta ez soilik esparru abertzalean, azken hauteskundeen emaitzei begiratzen badiogu.
Eta gure ustez ezin da beste modu batetan izan zeren eta normaltzat hartu beharko litzateke erabakitzea eskubidea gizarteak orokorrean onartu eta defendatzea, esparru abertzaletik harago. Demokraziaren akats bezala ulertu beharko litzateke etorkizunari buruz galdegiteari ezezkoa esatean.
Eskozian independentziaren alde eta aurka daudenak, kontrakoak eta aldekoak nahi dute erreferenduma egin dadin. Aldekoak eta kontrakoak nahi dute, azken finean, demokraziak garaitzea, hori bai delako erabakitze eskubidea.
Demokrazia balore batzuen defentsa da eta ez soilik hauteskundeak antolatzeko arau tekniko eta burokratiko multzo bat. Eta gizarteak bere burua nola antolatu nahi duen, hori erabakitzea oinarrizko demokrazia da.
Etorkizunean  - eta zalantzarik ez izan horrela izango dela -  Euskal Herriko marko juridiko politikoan egingo diren aldaketak, direnak direlakoak, alde batera edo bestera izanda ere, gizarteari galdetuta egingo dira.
Soilik horrela izango dute behar duten legitimitatea eta soilik horrela gainditu ahal izango dugu gatazka politikoak. Aldaketen neurria gizarteak erabaki beharko du.
Europan gauzatze haizeak dabiltza erabakitze eskubidearen inguruan. Euskal Herrian ere ezin dezakegu ahaztu helburu berdina daukaten mugimenduak gorputz hartzen ari direla eta, gure ustez, erakunde honek ere klabe horiekin bat egiten duela adierazi behar du.
Erakunde honek ere inoren kontra baina gure herritarrek dauzkaten eskubideen alde egin behar dugu.
Eskerrik asko.