EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2015-11-26):
Egun on guztioi.
Euskal Herria Bilduk aurkeztutako mozioaren aurrean osoko emendakin bat aurkeztu du gure taldeak, Kataluniaren inguruko debatea ez da lehenengoa, ezta ere azkena izango Legebiltzar honetan, ze zuzen zuzenean gutako bakoitza bere ikuspegitikan noski, baino jarraipena egiten ari garelako Katalunian eta Espainiaren arteko harreman hori nola dioan. Harreman diot harremanik ez dagonean eta horretan dago behintzat gure emendakinaren edo zuzenketaren nolabaiteko motibaziorik edo ardatzik nagusiena.
Guk aurkezten dogun zuzenketa horretan, aitortzen degu eta ezagutzen dugu Katalunian ematen ari den prozesu politikoa, eta ez da azkeneko hauteskundeetan hasi prozesu hori, urrutitik dator, gutxienez zortzi-hamar urtetik bai. Azkenean estatutu baten aldaketarekin hasi zena, momentu honetan iritsi da iritsi dan puntura, eta bere zilegitasun osoarekin legebiltzar batek prozesu politiko bat abian jartzea erabaki du.
Eta guk hor ikusten deguna da etena, etena sortu denez eta ez Kataluniako Parlamentuak edo Artur Mas presidenteak ahaleginik egin ez duelako, baizik eta bere elkarrizketaren saio eskaera guzti horiek ukatuak izan direlako. Gerta dakioke, gertatzen ari zaion bezala, Parlamentuari, Kataluniako Parlamentuari, beste aldean inor ez egotea, eta estatu horren nolabaiteko erantzuna beti izatea edo Auzitegi Konstituzionalaren erreforma baten eskutik, edo dena delako debeku baten eskutik.
Eta errealitate horri aurre egiteko nik uste det guk ere ahal dan neurrian behintzat begiratu behar degula gure inguruan zer dagon eta zer ikasi daitekeen. Eta autogobernu ponentzian, besteak beste, EH Bilduk ekarritako ponente baten eskutik, deitua izan zen zuen taldearen eskutik, Quebec-etik etorritakoak, baita ere beste pertsona batzuek, Quebec-eko gaia aipatu izan dute batzorde horretan. Eta nik uste dut hor badaudela ikasgai batzuk.
Si hay alguna gestión avanzada que puede suponer incluso una especie de jurisprudencia política de cómo resolver problemas y conflictos que se están dando en nuestro mundo, la experiencia de Quebec y Canadá desde luego apunta una serie de lecciones, en la idea de marcar la prevalencia de la democracia, tanto en su profundidad como en su extensión.
Y se preguntan permanentemente cómo conciliar lo que puede ser el principio de legalidad o el principio democrático. Principio democrático, principio de legalidad. Cómo pueden actuar en simbiosis esas dos fuentes de legitimación.
Y yo creo que hemos tenido por parte de los comparecientes y yo creo que también en esta Cámara, debates suficientes como para tener que concluir que hay que negociar, que hay que dialogar, y que hay que negociar. Pero evidentemente, la legalidad no puede ser obstáculo, no puede ser prohibición, sino garantía de materialización de que eso que libre y democráticamente o mayoritariamente una sociedad pueda determinar.
Y está en la configuración de los sujetos o no. Si el pueblo catalán constituye un sujeto político, sí o no. Porque después aplicar el procedimiento para decir, no, no, ya vamos a decidir todos los españoles, es huir, huir del problema, enquistarlo, convertirlo en conflicto.
Eso hay que resolver por vías democráticas, y evidentemente, el valor prevalente de lo que libre y democráticamente la ciudadanía catalana o la vasca pueda decidir, de ahí tiene que surgir una obligación, una obligación política de negociar. Y eso es lo que permanentemente está intentando hacer el Parlamento de Cataluña.
Por lo tanto, de esa vamos a decir triple idea de voluntad popular por un lado, legalidad, y en tercer lugar iniciativas políticas, la legitimidad de esas iniciativas políticas es lo que necesita una solución, y la política es la encargada de armonizar eso. Tiene que ser la encargada de armonizar lo que puede ser una voluntad popular, una opinión pública, el principio de legalidad, y también la legitimidad de las iniciativas políticas.
Entonces, quién armoniza cuando vemos que el Estado se sitúa en la trinchera de la legalidad, dice eso no es posible, eso no existe, porque no aparece en la Constitución. ¿Solamente existe lo que aparece en la Constitución? Hay muchísimas cosas que existen y que no están en la Constitución. Determinadas leyes que regulan las relaciones entre personas, hasta hace bien poco no existían esas leyes ¿y no existían problemáticas? Sí. O sea, la ley tiene que atender a esa voluntad. Pues ese es el desafío de la política, es el reto de la política.
Horregatik, gure emendakinean, zuzenketan, esaten dugu oinarri demokratiko horrek suposatu behar duela prozesu politikoetan motorra izatea, eta herritarrek zuzenean galdetutako kontsulta batean edo erreferendum batean, hor epaile bihurtzen dela herria, herritarrak, eta beraien botoa, beraien erabakia izan behar dela benetan erreferentzi bezala mantendu behar dena.
Eta politikak egin behar diona da, espresio horri bide eman.
Nik uste dut, herri aurreratuetan, horrelako bideak erabiltzen hasiak direla. Espainiak bere bidean jarraitu nahi baldin badu, ba hortxe geldituko da. Eta hortxe geldituko gara ere gatazka tartean dugula.
Aldebikotasuna eta aldebakarreko estrategiak, nik ez dut uste Kataluniak bere kabuz erabaki duenik, aizu, hemen alde bakarreko estrategi bat diseinatuko dugu eta aurrera goaz. Ez, aldebikotasun hori, gauzatu ahal izateko ez du aukerarik izan. Ez zaio inor jarri mahaiaren beste aldean, ez dute negoziatu nahi izan.
Orduan, zein da aldebakarreko estrategiari aplikatu behar zaion neurri...
...Orduan, zein da aldebakarreko estrategiari aplikatu behar zaion neurri demokratikoa? Negoziazioa. Aldebakarreko estrategia batetara hurbildu baldin bada, bide horretan baldin badabil Katalunia, horri negoziazioa eskaini behar diozu. Ez daukazu beste biderik.
Eta negoziazioak ekiditen ditu aldebakarreko estrategiak gauzatzea. Bi direkziotan funtzionatzen du, azkenean zuk herriaren nahiari bide eman behar diozu, aldebakarreko estrategiak ez dizu balio aurrekoak negoziazioa eskaintzen baldin badizu eta, alderantziz, zuk ere ezin diozu ukatu, herriaren nahiaren gauzatze prozesu politiko bati ezin diozu ukatu bide hori esanez "legean ez dago". Negoziatu egin behar duzu, hitz egin behar duzu.
Aipatu dira hemen parlamentari batzuk zein ildoetatik jokatuko duten hemendik aurrera edo datorren legealdian. 1990. Urtean, autodeterminazio eskubidearen aldarrikapena Legebiltzar honetan egin zenean, Euzko Alderdi Jeltzaleak aldeko bozka eman zuen. Ondorioz, baita ere Espainiako Konstituzioa aldatzeko ahalegina  - eta gauzatu zuten bere aldaketa - , baina inork ahalegina egin baldin badu autodeterminazio eskubidea Espainiako Konstituzio horretan sartzeko Euzko Alderdi Jeltzalea izan zen, 2011. urteko abuztuan. Ezezko borobilena jaso genuen, noski.
Aldi berean, Legebiltzar honetan 2004. urtean, erabakitzeko eskubidearen ariketa konkretu bat eginez, Euzko Alderdi Jeltzaleak bere boto guztiak horren alde jarri zituen. Baita 2008. urtean kontsulta legean ere. Ni ez naiz sartuko besteek zer egin zuten horretaz, guztiok sobra ere badakigu.
Nik esan nahi dudana da Euzko Alderdi Jeltzaleak nahi duela herri honentzat burujabetza, soberania osoa. Euzko Alderdi Jeltzaleak nahi ez duena da helburu horren bila bidean galdu eta herri honi azkeneko hamarkadetan aukera paregabeak ukatu zaizkio aurrera egiteko.
Orduan, bakoitzak aztertu dezala bere estrategia zein izan den eta etorkizunari begira urrats eraginkorrak eman behar badira, ikusi zer norabideetan, zeintzuk diren bidelagunak eta estrategia garbiak izan behar dutela. Ez gaitezen presaka hasi gai hauekin hiru edo lau hamarkadako atzerakada edo atzerapena suposatu duen estrategia tarteko izan ditugunean. Eta, bati bat, bide berriak hasi ahal izateko, lehenbizi bide zaharrak itxi egin behar dira elkarren arteko konfiantza minimo bat eduki ahal izateko.
Hori da Euzko Alderdi Jeltzalearen iritzia. Horregatik, Kataluniako prozesuaren aurrean errespetu osoa eta gure errekonozimendua Kataluniari.