KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2017-06-15):
Bai, mahaiburu andrea. Legebiltzarkideok, egun on.
Ba gaur hizpide dugun gaia ez da inondik inora berrira, bizitegi bazterketari buruz hitz egitean ba beti mahai gainean jartzen den arazo horietako bat da erroldarena.
Ezer baino lehen gogora ekarri behar da ba gurean erroldak ateak itxi eta ireki egiten dizkigula, izan eta ez izatearen muga definitzen du, eskubideak izan eta ez izatearen arteko muga errolda onartuak dituen erroldak onartuak ditugun eskubide sozialak egikaritzeko ezinbesteko baldintza da osasun txartela, gizarte prestazioak edo etxebizitzako prestazioak gureganatzeko, besteak beste.
Hiritar izan edo ez izan erroldak baldintzatzen du, beraz, pertsonen bizitzatan berebiziko garrantzia izan dezakeen tramite batez ari gara, batez ere behar eta xahugarritasun maila handiena duten horien bizitzetan. Kuriosoki, beste askotan gertatzen ez den bezala, auzi honetan izapideak nahiko argiak dira, Espainiako Estatistika Institutuak udal erroldak kudeatzeko eta berrikusteko jarraibide teknikoak emateko ebazpen bat kaleratu zuen, lehenengoa 97an eta bigarrena 2015ean, eta ebazpenean argi geratzen da errolda bermatzea udalen betebehar legal bat dela.
Gainera, ebazpen horren hirugarren artikuluan erroldatzeko kasu bereziak aipatzen ditu eta zehazki 3.3 artikuluan etxerik gabe pertsonen erroldatzerako jarraikipe teknikoak ematen ditu, batetik infravivienda bezala ezagutzen diren horiek helbide bezala onartu behar direla esaten du eta, bestetik, fikziozko helbide batean erroldatzeko baimena ematen du pertsonak etxerik ez dutenean eta gizarte zerbitzuetan ezaguna denean, eta horretarako ere baldintza batzuk markatzen ditu.
Erreza badirudi ere, kasu honetan ere legean esaten duenetik errealitatera salto bat dago. Hala jakinarazi dute behin eta berriro egoera honetan dauden pertsonekin lanean ari diren erakundeek eta Arartekoak ere gai honen inguruan 2011an, orain sei urte, udalei egindako gomendio orokor batean. Arartekoak gomendio orokor horretan argi azaltzen zuen gauza bat dela erroldaren inguruko legedia eta beste bat, batzuetan oso desberdina, udalen edo udal batzuen jarduna gai honen inguruan. Aplikatu beharreko legedia berdina izanik, ez lukete eman behar udalek arteko desberdintasun nabarmenik, baino errealitatea oso bestelakoa da.
Udalen arabera prozedura eta irizpide desberdinak erabiltzen dira errolda kudeatzeko, udal batzuetan egiten diren eskakizun tramiteak erraztea bilatzen badute ere, beste udal batzuetan kontrakoa bilatzen dela esan daiteke, alegia, prozesua zailtzea bilatzen duela. Eta egoera honek segurtasun falta sortzen du eta gutxienez berdintasun printzipioaren kontrakoa da.
Horrela hiritar askorentzako nahiko erreza den tramite bat asko konplikatzen da gizarte bazterketa larriena pairatzen duten pertsonentzat, justuki zailtasunak dituzte hain garrantzitsua den errolda hori lortzeko ba gure gizartean xahugarritasun handien duten pertsonek. Eta aipatzea gustukoa izango ez bada ere, bizitegi bazterketa larriaren fenomenoa goraka doa erkidego honetan, 2.000 pertsona inguru izan daitezke gutxi gora behera gurean egoera honetan dauden gizon eta emakumeak.
Pasaden (...) erkidegoko 24 udalerritan batera eginiko kontaketak erakutsi zigunez, 285 pertsona bizi dira gurean kale gorrian eta 1.500etik gora bestelako zentroetan, ikusezinak diren pertsonak, deseroso gertatzen diren pertsonak dudarik gabe, bigarren mailako hiritarrak eta horietako asko hori ere ez erroldatzeko aukerarik ez dutelako.
Eta horren aurrean zer, zer egin daiteke? Ba dudarik gabe bazterketa erresidentzia larriaren fenomenoaren kontrako borrokan funtsezkoak dira erakunde publikoen erantzuna eta gizartearen erreakzio gaitasuna uztartzea. Ezinbestekoak dira zentzu honetan erakunde publikoan lidergo argi bat izango duten estrategia eta ekintzak martxan jartzea.
2014ean Legebiltzar honek eztabaida monografiko bat egin zuen etxerik gabekoen inguruan eta eztabaidaren ondotik Legebiltzarrak etxerik gabeko pertsonen egoera errotik aldatzeko estrategia integrala eskatu zion Jaurlaritzari. 2016ean Legebiltzarrak Jaurlaritzari eginiko mandatua gogoratu behar izan zion estrategia horren gauzatzean pausorik eman ez zirelako, baino badirudi orain baietz lehen pauso horiek ematen hasiak direla, txikiak izan daitezke pausoak baina ematen hasiak direla.
Euskal erakunde gehienek bizitegi bazterketaren inguruko eztabaida eta hausnarketan sakontzeko borondatea eta erkidegoan arazoari aurre egiteko erakundeen arteko lankidetza eredu arrakastatsuak lortzeko nahia mahai gaineratu dute eta horren...
...sakontzeko borondatea eta erkidegoan arazoari aurre egiteko erakundeen arteko lankidetza eredu arrakastatsuak lortzeko nahia mahaigaineratu dute, eta horren adierazle dira azken urteetan udalerri ezberdinetan egin diren kontaketa horiek eta gaiaren inguruko jardunaldiak. Eta dudarik gabe, ba lehen Guanche andreak aipatu duen protokolo hori, ezta?
Erkidegoan, etxebizitzarik gabeko pertsonen arretari zuzendutako estrategia oso bat garatzeko oinarriak ezartzea da helburu nagusia, protokoloa eta gainontzeko lankidetzarena.
Espero dugu, protokoloa bere horretan baitan bakarrik ez geratzea. Azterketa eta argazki horretan bakarrik ez geratzea eta aurrera pauso gehiago eman ahal izatea.
Asmoak horrela egonda, eta nahiak ere mahaigaineratuak egonda, 2017-2020 estrategia ez da oraindik iritsi, baina ekarriko diren estrategien artean iragarria dago eta espero dugu oraingoan bai, lehenbailehen pertsona hauekiko konpromiso argi bat azalduko duen estrategia integral hori esku artean izatea.
Seguruenik asmo horiek eta lehen pauso horiek irmoak direlako, nahiko erresa izan da gaurko erdibidekoa lortzea, nire ustez behintzat.
Estrategia horrek pertsonak eta beren eskubideak jarri beharko ditu erdigunean, eta horretarako, eskubideetaz eta bere osotasunean hitz egin ahal izateko, funtsezkoa da erroldaren inguruko arazo horiek aztertu eta konpontze bidean jartzea.
Estrategiak porrot egingo dugu, seguru, lehen mailako hiritartasuna bermatua ez badago. Erkidegoko udal desberdinetan martxan jarri diren esperientzietatik abiatuta, biztanleen udal errolda kontuetan indarrean dagoen legedia bete eta era berean, herri eta hiri batean bizi diren biztanleen erroldan izena ematea errazteko bideak artikulatzeko mekanismoak eta protokoloak proposatzeko momentua da beraz.
Aipatutako erakunde arteko lankidetzako asmo horren baitan, erakunde arteko talde tekniko bat hasia da lanean erkidegoko etxerik gabekoen estrategian, eta gure ustez, seguruenik talde hau da, erroldaren inguruan gertatzen diren arazo horiek guztiak aztertzeko egokiena eta horrela jaso dugu erdibidekoan.
Eta noski, funtsezkoa izango da, azterketa horren baitan ateratako ondorioak eta proposamen edo jardunbide horiek datorren etxerik gabeko estrategia horretan txertatzea. Estrategiaren oinarri-oinarrian egotea.
Pausoak pauso, ahaleginak ahalegin, asmoak asmo, orain artekoak motelegi joan dira, etxerik gabeko jardunari dagokionean. Ez dugu asmatu, agian ez gara behar adina saiatu eta pluralean diot, gaiak, pauso irmo eta ausartak eskatzen ditu eta esango nuke, gaurko erdibideko honek, aurrera pauso garrantzitsua suposa dezakeela, etxerik gabeko pertsonen inguruko estrategia horretan.
Fenomenoaren inguruko azterketa eta ikerketa horretatik, ekintzara pasatzea suposatzen baitu, eta hori, pozgarria da, dudarik gabe.
Bidea irekita eta oinarrizko gai hauek bideratuta, 2017-2020 etxerik gabeko pertsonen estrategia ahalik eta azkarren ekarri, eztabaidatu eta martxan jartzea geratuko litzaiguke bakarrik.
Beraz, eskerrik asko.