URRUTIA OIANGUREN (EAJ, 2017-03-09):
Legebiltzar buru andrea, sailburu jaun-andreok, legebiltzarkideok, egun on denoi.
Familia eta haurtzaro kontuetan Euzko Alderdi Jeltzalearen estrategia zuzentzen duten printzipioak Nazio Batuen Umearen Eskubideen Konbentzioak aldarrikatutako berdinak dira.
Gure ahaleginek belaunaldien arteko desabantailak ez errepikatzea dute helburu, Europa eta Euskadiren etorkizuneko funtsezko inbertsioa dela erabat sinetsita, eta halaber, zuzeneko ekarpena, hazkunde adimentsu, jasangarri eta integratzaile bat eman dadin, onurak ekarriko dizkiolakoan, epe luzera begira, haurtzaro, ekonomia eta gizarte osoari.
Euzko Alderdi Jeltzalearen ustetan, interbentzio goiztiarra eta prebentzioa ezinbestekoak dira familia politika eraginkor eta efizienteagoak lantzeko. Bizitzaren lehen urteetan desabantailak zuzentzearen alde egiten dugu, garrantzitsua baita pobreziaren eta oro har gizarte bazterketaren aurkako borrokan ahaleginak bikoizteko.
Uste osoa dugu prebentziorik eraginkorrena estrategia integratuen bidez lortzen dela. Gurasoei eskainitako laguntza, kalitatezko haur hezkuntza, osasuna, etxebizitza eta gizarte zerbitzuekin lotutakoekin uztartuz eta, modu horretan, umeek euren ahalmen osoa erabili eta ahulezia gutxiago izan dezaten.
Gizarte koerantzule bat sustatzeko beharrizana dugu abiapuntu, horrela bada guraso biek neurri berean parte hartzen dute eginkizun produktiboetan eta lanean, eta baita ugaltze edo zaintzari dagozkionetan ere, hartzaile eta zaintzaile bikoitzaren ereduan oinarrituta.
Euzko Alderdi Jeltzalearen iritziz, diru sarrera eta zaintza bikoitzeko familia ereduari laguntza publikoa ematea jaiotze tasarako politikarik lagungarrienetariko bat dugu, eta erremediorik eraginkorrenetako bat hor pobreziaren aurka, horrez gain, emakumeak eta haurrak bikote hausturen familia arazoen aurrean hobekien babesten dituenak.
Euskal Autonomia Erkidegoan, eta baita Estatu mailan ere, jaiotze tasa berriro murriztu da, 2002ko mailetara iritsiz.
Nabaria da jaiotze tasek izaten duten jaitsiera zuzenean dutela lotura ziklo ekonomikoarekin.
Ugalkortasun baxuaren arrazoi nagusia, bigarren, eta honen hurrengoen seme-alaben jaiotza ahalbidetu edo oztopatzen duten baldintzekin dauka zerikusia, kontziliazio arazoak seme-alaba bakar batera nolabait mugatuak, era erabakiorrean areagotzen baitira bi seme-alaba edo gehiagorekin.
Pertsonen eta familien bizitzari dagokion oro, euren etorkizunarekiko ikuspegiak eragina dauka bikoteen erabakian, aitatasun eta amatasunari aurre egitean inguruan eta izan nahi diren seme-alaba kopuruari buruz.
Hori dela eta, jaiotzak babesteari zuzenduriko politikak, zuzenean familiak babesteko politikei lotuta gelditzen dira eta jarduera arloak Gobernu jarduera guztiak hartzen ditu.
Horregatik, gure ustetan, familiei laguntzeko neurrien eztabaida, diru laguntzetatik haratago ezarri behar da, eta egia bada ere familien alorreko aurrekontuaren gehiena diru laguntza hauetara zuzenduta doala, 27 milioi eta erdi, jaiotzako laguntzetara eta 32 milioi eta erdi kontziliaziora, era berean, aipatu beharra daude Jaurlaritzarik garatzen diren gurasotasun eta kontziliazio erantzunkide programak.
Honen ildotik, datu batzuk eman nahi nituzke labur-labur esaten diren gauza askoren aurrean.
2014an, jaiotzengatik laguntzak 33.000 espediente baino gehiagori eman zitzaien, 2015ean, 32.000ri, eta 2016an 30.000 baino gehiagori. Eta gogoratu baino ez nuke gura, eskaeren jaitsiera jaiotzengatiko jaitsieragatik izan dela.
Aldi berean, kontziliazioari buruzko laguntzei dagokionez, 2015ean, 31 milioi euro baino gehiago eman ziren laguntzetan, ia 25.000 espediente eta 2016an, 32 milioi eta erdi, ia 30.000 espediente.
Esandakoaren arabera, gure aburuz iritsi da estrategia zabalago baten gaineko fasea irekitzeko garaia, non atzean utzi beharra dagoen seme-alaba kopuruaren arabera familiari emandako diru laguntza ekonomiko zehatz baten aurrekontu hornidura, esperientziak erakusten baitigu ezin daitekeela ezarri harreman zuzen bat familiei emandako prestazio ekonomikoen hornidura eta jaiotzeen areagotzearen artean.
Eta ordea, behar dutena euren premiekin uztargarriago izango den denbora sozialaren egituratze bat ahalbideratuko duten laguntza zerbitzuak dira, gehien bat.
Horregatik, irizten diegu familia egitura guztiak, aitorpen eta babes sozialeko maila bera izatea bermatuko duen familiekiko laguntza estrategia integral bat behar dugula.
Familian inbertitzea, familia egiturari loturiko ezberdintasun soziala murriztea eta aukerak zein haur guztien ongizatea bermatzea suposatzen duen ideia oinarri bezala hartuta, edozein delarik ere haur hauek bizi diren edo bizi duten familia mota.
Euzko Alderdi Jeltzaletik planteatzen ditugun neurriak izaera multidimentsionala dute eta politika publikoen arlo ezberdinengan dute eragina: Hezkuntza, berdintasuna, etxebizitza, diru sarreren bermea, kultura eta osasun politikak, nagusiki.
Euskal Autonomia Erkidegoaren eskumenen artikulazioaren kariaz, instituzioen arteko izaera duen estrategia bat izan behar da halabeharrez, Gobernu, aldundi eta udalen arteko akordio globala batean oinarrituta baino ez baita arrakastatsua izango.
Konpromiso hauek garatzeko sail eta erakundeen arteko inplikazioaz haratago, Euzko Alderdi Jeltzalean funtsezkotzat jotzen dugu gainerako eragile sozialen parte-hartzea eta, bereziki, lan harremanak zehazteko parte-hartze zuzena duten haiek.
Sindikatu eta enpresa eragileen inplikazioa saihestezina da eta oso bereziki gizarte koerantzule bat sortzeari dagokienean, umeak dituzten familiei gehiago eta hobeto egokitutako lan harreman eta egiturak babestuz.
Diru-laguntza ekonomikoan beti izaten dira ongietorriak, baina euren eragina aztertu beharra dago, sozialki errentagarriagoa den familia guztietan modu berdinean inbertitzea edo gehiago inbertitu behar den zailtasun ekonomikoak dituztenetan, errentagarriagoa ez ote den kontziliaziorako laguntzak ahalbidetzea seme-alabagatiko laguntzak baino.
Besteak beste, sarritan diru sarrera maila berak ez dielako antzerako gaitasun ekonomikoa eskaintzen osaketa desberdineko familia unitateei.
Hala ere, Zerbitzu Sozialetako Departamenduak, eta horrela iragarri zuen Artolazabal sailburuandreak mozio ondoriotzat izan duen interpelazioaren egunean, Gobernu programan ere jasota dagoela, beste alde, familien laguntzen arloko aurrekontuaren % 50aren igoera koherente izateko esaten ari garenarekin eta halaber Gobernu programan bertan jasota dagoen gisa, progresiboki luzatuz bi urtetatik hiru urtetara bigarren seme-alabagatik emandako diru laguntza ekonomikoak.
Guzti hori dela eta, hiru puntuko zuzenketa aurkeztu genizkion Alderdi Popularrak arlo honetan aurkezturiko mozioari.
Lehen puntuan, hitzez hitz mantendu genuen Alderdi Popularraren jatorrizko mozioak zekarren lehen puntua, arrazoizkoa iruditu zitzaigulako bi hilabeteko epean familiei laguntzeko hirugarren erakunde arteko plangintzaren emaitzen aurkezpena, azken finean, aurrera begira egin beharreko lanari heltzeko emaitza hauek adierazten dizkiguten egoera eta bere ondorioen ezagutza eta azterketa behar baititugu esku artean.
Bigarren puntuan gure ustetan eman beharreko bigarren urratsa izango genuke, hau da, ahalik eta epe laburrenean familien estrategia bat eta bertatik eratorriko den laugarren erakunde arteko plangintza, 2017-2021 burutu eta Ganbara honetara helarazi, garatu beharreko neurri zehatzekin.
Eta gure ustez familien estrategia horrek eta bertatik eratorriko den laugarren erakunde arteko plangintzak inbertsio sozialaren paradigma, interbentzio goiztiar edo bizitzako lehen urteetako garrantzia, genero ikuspegia eta kontziliazio erantzunkidea, arlo fiskaleko neurri zein zerga negatiboaren azterketa eta gurasotasun politiken babesa jaso beharko lituzke, besteak beste.
Hauek Bildu eta Podemosen arteko hitz hauek Bildu eta Podemosen arteko erdibidekoan ikusi ditut, baina aitortuko didazue copyrighta nirea dela.
Eta epeari dagokionez, ahalik eta eperik laburrenean ipini genuen, ez hau ad eternum luzatzeko asmoz, baizik eta jatorrizko mozioak eta gerora baita Bildu eta Podemosen zuzenketek ere familien estrategia bilkuraldia bukatu baino lehenago aurkeztea eskatzen baitzuen.
Eta guri ez zitzaigulako arrazoizkoa iruditzen, kontutan izanda denok ados gauden lehenengo puntuak esan moduan, bi hilabeteko buruan aurkeztu behar baldin bada familiei laguntzeko hirugarren erakunde arteko plangintza, maiatzeko bigarren astean ipiniko ginatekeela. Eta hortik bilkuraldia amaitu arte, hau da, ekainak 30 arte, hilabete eta erdi baino ez litzatekeela geldituko. Eta aurreikusten den tamaina horretako estrategia bati heltzeko ez dela denbora nahikoa iritzita. Inola ere, uste dugu arrazoizkoena izango litzatekeela urte bukaerarako estrategia horren berri izatea Ganbara honetan.
Eta hirugarren puntuan, Gobernu programak bere baitan hartu bezala, legegintzaldian zehar seme-alabak dituzten familiei % 50 altxatzea arlo honetako diru laguntzak, progresiboki luzatuz bi urtetatik hiru urtetara bigarren seme-alabagatik emandako diru laguntza ekonomikoak.
Ulertzen dugu, besteak beste, horrela atzean utzi daitezkeela % 7ren murrizketa horren inguruko kezkak eta bigarren seme-alabatik aurrera izan behar direla laguntza hauek...