ARRONDO ALDASORO (EH Bildu, 2016-03-04):
Azkenaldian sarri entzun dugu egoera ekonomikoa hobetzen ari dela. Baina interpelazioaren zioan esaten den bezala, herritarron euskal jendartearen kezka nagusia beste bat da. Horrela adierazten dute, behin eta berriz, egiten diren inkestak eta ikerketak: Enplegua eta lan prekarietatea dira kezka nagusiak.
Eta logikoa da, prekarietatearen atzean, datu hotzen atzean, pertsonak daude eta pertsona hauek sarri bizi dutena drama bat da. Horrela, enplegua sustatzea eta hori kalitatezkoa izatea, hitzetan behintzat, denon lehentasuna da egoera hobetze aldera. Baina argi dago enplegua sustatzeak eta honen kalitateak zerikusi zuzena daukatela egiten diren politika publikoekin edo egiten ez direnekin.
Izan ere, arlo ezberdinetan egiten diren politikek enpleguaren egoeran dute eragina. Enplegu arloan egiten direnak bai, baina baita ekoizpen ereduari dagozkionetan, lan harremanetan eta negoziazio kolektiboan edo hartzen diren erabaki ekonomiko-finantzieroetan, besteak beste.
Hortik dator gure interpelazioa legegintzaldia amaitzear dagoen honetan, begiratzeko zer egin den eta non gauden. Zeintzuk diren erronkak eta, batez ere, zer egin behar den. Gainera, azkenaldian entzun dugu hurrengo 8-10 urteetan 300.000 bat lanpostu sortzea aurreikusten dela...
...egin behar den. Gainera, azkenaldian entzun dugu hurrengo 8-10 urteetan 300.000 bat lanpostu sortzea aurreikusten dela, jubilazioak gehienak eta, jakina, lanpostu hauen kalitatea hein handi batean politika publikoen araberakoak izango dira. Eta datuak ere erakusten digute jendarteak arrazoia duela bere kezka nagusia enplegua eta lan prekaritatea direla azaltzen duenean, arrazoi asko daudela kezkatuta egoteko eta Jaurlaritzak aintzat hartu beharko lukeela hau.
Errealitatea ez da batere xamurra. Alde batetik, langabezia iraunkortzen ari da eta errealitate honen atzean, lehen esan bezala, pertsona asko daude, izen-abizena dutenak, batzuk, asko, gehienak, bi urte baino gehiago daramatenak langabezian, ez dutenak jada inongo lan-saririk jasotzen ia % 60 dira eta gazteen kasuan eskandalagarrizko langabezi tasa, % 40 inguru.
Horretaz gain, 2015. urtea amaitzean 51.500 etxeetan pertsona guztiak langabezian daude, aurreko urtean baino % 6,6 gehiago. Enplegu gabeko emakumeen % 53 hau, gaur bertan agertzen da, langabezian daramate bi urte baino gehiago. Eta bestalde, sortzen diren lanpostuak gero eta prekarioagoak dira, eta ohikoa bihurtzen ari da ordu gutxi eta gaizki ordaindutako kontratuak egitea.
Lan erreformek erabat kaltetu dute lan mundua eta lan baldintzak okertu dituzte, prekaritatea areagotuz. Errealitate horren adibideak dira, besteak beste, azken hilabeteetan egin diren lan kontratuen % 93a behin-behineko kontratuak izatea; kontratuen ia erdiak hilabete baino gutxiagoko iraupena izatea; 10 kontratutik 9, 3 hilabetekoak; denbora mugatuko kontratu partzialak gora egitea ia % 40a izatera iritsi arte; eta kontratu partzialen % 67,6 emakumezkoak dira.
Kasu gehien gehienetan hautatzen ez den prekaritatearen adibidea dira hauek, honek gero dituen ondorioekin, gainera, bai pentsioetan adibidez edo beste gaixotasun bajetan eta abar eta abar. Lan erreformaren ondorioz geroz eta langile gehiago dira konbeniorik gabe gelditu direnak, lanean daudenen % 21ak soilik ditu lan hitzarmenak eguneratuta. Bizitzaren prezioa igotzen ari den bitartean, soldatak mantendu edo jaitsi egin dira, % 10a baino gehiago krisia hasi denetik jaitsi dira. Emakumeen eta gizonen soldaten arteko arrakala inoiz baino handiagoa da, 2008tik hona 3 puntu igo da aldea.
Lehen esan dugun bezala, Urkullu jauna, errealitate hauek egiten diren edo egiten ez diren politika publikoen emaitza zuzenak dira hein handi batean. Adibide batzuk ipintzea besterik ez dago horretaz jabetzeko ere. Azken urteetan zerbitzu publikoetan milaka lanpostu galdu dira, Osakidetzan 3.000 gutxienez, hezkuntzan 1.600. Soldatak izoztu eta murriztu dira, lan baldintzak okertu dira. Kontratazio publikoetan zer gertatzen ari da? Herri ekimen legegilea daukagu Legebiltzarrean, Gobernu honek ez duena onartzen eta oztopo guztiak ipini diona. Zergatik? Orain arte bezala dirua aurreratzeko, aurrezteko, eta ondorioz prekarizazioa bultzatzen ari zarete diru publikoarekin ere bai.
Gogoratzen duzu, duzue 5 euro orduko kobratzen dutenak, 12 ordu jarraian lan egiten dutenak eskubiderik gabe, lurraldeko lan hitzarmena bete gabe? Hauek ere politika publikoak dira. Politika publikoak dira ere enplegua sustatzeko eta mantentzeko politika eraginkorrak abian ipintzea. Baina zer egin da? Planak eta planatxoak bai, propaganda ere bai, baina errealitateak esaten digu ez direla egokiak eta nahikoak izan, langabezia eta prekaritatea dira horren lekuko.
Eta Lanbideren bitartez bideratu beharreko formazioa, orientazioa, bitartekaritza, inklusioa, non daude? Lehen lan erreformak, lan hitzarmenak eta negoziazio kolektiboa aipatu ditut. Zer egin da, adibidez, lan erreformari aurre egiteko? Pausu txikiren bat eman da? Ez. Are okerrago, hori buru belarri defendatzen duen patronalari baldintzarik gabeko babesa ematen zaio. Eta zer gertatzen da industrian? Eta ikerkuntza, garapena eta berrikuntzan? Arlo honetan ere propaganda asko, baina emaitza gutxi.
Enpresa ertainak eta txikiak babes gabe, ikerkuntzan Europako bataz besteko heldu ezinik eta azken urteetan gainbeheran gainera. Hauek dira, besteak beste, Legegintzaldi honetan egiten ari zareten politika publikoak, eta hauekin, guk behintzat argi dugu langabezia, pobrezia eta prekarietatea mantendu eta handitu egingo dira.
Hasieran aipatu dut erabaki ekonomiko-finantzieroek ere ondorio zuzena dutela errealitate honetan eta esan nahi dizut, lehendakari jauna, arreta handiz irakurri ditugula eta harridura handiz hartu dugula zuk astelehenean adierazitakoa emandako hitzaldi batean: "Generación Euskadi Basque Country 2020". Besteak beste horrelakoak irakurri ditugu:
"Urkullu pide a la Unión Europea que replantee su política de austeridad. Dicha política nos ahoga y puede hacer que 2017 sea presupuestariamente para el Gobierno Vasco el año más difícil desde que comenzó la crisis. Van a existir más demandas de políticas sociales, más y mayores exigencias en límite de deuda y cumplimiento del déficit, y todo ello con menos recursos.
"Necesitamos disponer de capacidad financiera para proyectos estratégicos y de innovación. Considera insuficiente los 11 millones de euros que hay para innovación y habla de la necesidad de un fondo para ello".
Defizit muga arintzea, zorpetzeko ahalmena erabiltzea, proiektu estrategikoetarako funtsa sortzea, hori da entzun duguna, irakurri duguna zure hitzaldiaren ondoren. Horrela izanda, ongi etorri, Urkullu jauna, EH Bilduk defendatzen duena zure egiteagatik, egun dauden politika publikoak aldatzea eta gainditzea ezinbestekoa da.
Argi dugu. Orain arte behintzat beste gauza bat esan duzu eta egin duzu, eta adibide argiak ditugu bai politika orokorreko eztabaidan aipatu zenuena, non helburu nagusia egonkortasun printzipioak zorroztasunez kudeatzea zen eta azken helburua enplegua. Hiru helburuetatik azkena enplegua. Edo aurrekontuen eztabaidan ere egin zenuten defentsan, zure alderdiak egin zuen defentsan honi buruz.
Esan dut ezinbestekoa dela politika publikoak aldatzea kalitatezko enplegua sustatzeko eta prekarietatearekin amaitzeko.
Herri honek  - zuk ere esan zenuen -  gaitasuna dauka politika publiko indartsuak garatzeko eta indarrean ipintzeko, eta hori da interpelazio honen helburua. Jakin nahi dugu zein neurri hartzeko prest dagoen Jaurlaritzak lan prekaritate orokorrari aurre egiteko, kontutan hartuz orain arte egindakoak ez duela lortu ez langabezia modu kualitatiboan eta enpleguaren kalitatea hobetzea.
Are gehiago, prekaritatea da gaur egun indarrean duguna.