URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2013-06-06):
Horren adibide, Donemiliagako glosak direlarik Errioxako Susoko monasterioan gordeta dauden glosak edo bazter testuak. Eta XVI. mendera arte ez zen argitaratu euskaraz idatzitako libururik Bernat Etxeparek "Linguae Vasconum Primitiae" deituriko liburua euskaraz idatzi zuen arte 1545ean.
Euskara zen garai haietan Euskal Herriko hizkuntza nagusia, ia Euskal Herria osoan mintzatzen zena. Dena den, nagusitasun geografiko horri ez zegokion nagusitasun administratibo edo ofizialik. Inongo erakundeak ez zuen erabiltzen euskara bere jardun administratiboan edo dokumentazio ofizialetan. Hizkuntza erromanikoek hartu zuten euskarari zegokion funtzio hori. Garaiz, goiztiar, haietatik, hizkuntza horiek idatziaren prestigioa bereganatu zuten eta euskara berriz, herri xehearekin lotua gelditu zen.
Euskarak eusten zion nola edo hala hedadurari, baina galdua zuen prestigioaren eremua. Euskara ezin zen erabili erakundeetan, ez eskolan, euskararen galeraren atea beraz, zabalik geratu zen.
Gutxitze prozesu gogorra jasan du euskarak mendeetan zehar, etenik gabe, lurraldeak galduz. Batzuetan, inguruko beste hizkuntza indartsuagoen influentziagatik, eta besteetan gure hizkuntzaren aurka hartutako erabaki politikoengatik.
Kontrako lege, dekretu eta agindu asko jasan ditu euskarak mendeetan zehar. Bere erabilera mugatu edo ezabatzeko asmoarekin. Eta agian norbaitek esango du pasatutako garaietaz ari naizela horrelako gauzak komentatzen ditudanean, eta bai, batzuk bai, batzuk pasatu ziren. Euskara erroetaraino desagertzeko aginduen garaia pasatu da. Euskararen arrasto idatzia, toki guztietatik, hilerrietatik barne ezabatzeko aginduen garaia pasatu da.
Erabilera ere debekatua zegoen garai haiek pasatu dira. Baina euskararen kontrako ahaleginak, ez dira oraindik bukatu. Euskal Herrian euskaldunok oraindik zailtasunak ditugu, gure seme-alabak euskaraz heziak izan daitezen, eta are arazo gehiago ditugu gure bizitza euskaraz egitea nahi badugu. Euskarak zoritxarrez, oraindik bide luzea dauka egiteko, normaltasun egoerara heltzeko.
Ez dut ordea nik ukatuko erkidego honetan aurrera pausoak eman direnik azken 30 urteotan. Gizartearen eremu guztietan, euskal hiztun gehiago dagoela ukaezina da, baina euskararen normalizaziorako, herrialdeen eta eskualdeen errealitate desberdinei aurre egin behar zaiela onartu behar dugun arren, zoritxarrez eremu euskaldunetan ere ez dugu lortu erabateko normalizazioa.
Euskararen egoera hobetzeko egin behar denari buruz, asko hitz egin dezakegu, baina ez da gaur, ez da hau unea. Gauza bat izan behar dugu gaur argi. Euskarak laguntza behar duela, babesa, bultzada eta baita ere, eta batez ere aitorpena. Mendeetan ukatu zitzaion prestigioa berreskuratu behar du eta horretarako behar duen tokian jarri behar dugu.
Euskara gure herriaren ondarea bada, eta hala da, guztioi dagokigu berezkoa bezala tratatzea. Guztioi, bakoitzak herri honentzat daukan proiektu politikoaren gainetik. Eta uste dut, Ganbara honetako talde guztiak ados gaudela oinarri honekin, bakoitzak esandakoaren arabera oinarrituz.
PP-ren kasuan adibidez, orain dela gutxi arte, presidente izan den Antonio Basagoitiren hitzak dakarzkit. Basagoiti jaunaren hitzetan: "Euskara babestea eta sustatzea guztioi dagokigu, euskara euskaldun guztien ondarea eta euskal kulturaren elementu aberasgarria delako".
Euskara aberastasun kultural nagusienetakoa dela esan zuen Basagoiti jaunak, ideologiekin eta kolore politikoekin zerikusirik ez duena. PP-ko burua izan denaren irudiz, euskara ezin da erabili euskaldunak sailkatzeko eta euskarak bat egiteko eta elkar ulertzeko topagunea izan behar duela nabarmendu zuen. Bere hitzetan, PP-k ez dio uko egingo euskararen defentsarekiko konpromisoari.
Eta hau ez da kasu bakarra. PSE-ren kasuan, Patxi López lehendakari ohiaren hitzak ere zentzu berean doaz. Irakurri behar ditudan hauek, 2009ko Euskararen Nazioarteko Egunean esandakoak dira:
"Euskara ez da ideologia konkretu baten ondare. Euskadi, Espainia, Europa eta munduko biztanle ororen ondasuna da. Kultura unibertsala hornitzen eta aberasten duen hizkuntza den heinean. Euskaldunoi eta euskal instituzioei dagokigu hiztunei bidea erraztea, baina beti, era orekatu, emankor eta bazterketarik gabekoa.
"Euskara eta Gaztelaniaren arteko elkar bizitza ezin dugu arazo bat bezala ikusi, baizik eta gizarte eredu solidarioagoa eta aurrerakoiagoa lortzeko aukera bat bezala. Euskara non, han egon nahi dugu guk.
"Hitzen geografiak ez baitu mugarik. Euskara hiztun bat non, han behar dugu egon".
Eta EAJren txosten politikoak ere ildo berdina jorratzen du. EAJ-PNV-k politika linguistiko aurrerakoi bat sustatzeko konpromisoa du. Euskararen inguruko ikuspegi komunitarioekin lotutakoa eta euskara oinarri finkotzat eta funtsezko ezaugarritzat duen diskurtso horri eutsi behar diogu. Azken horren gainean, Euskadi bezalako nazio politiko eta ideologikoki anitzean elkarbizitza eraikitzeko.
Paraleloki betidanik euskara ondare komuna dela eta ez soilik nazionalismoarena esateko izan dugun konbentzimendu berarekin. Beren buruak nazionaltatzat ez dituzten pertsonek euskara eta azken horren erabileraren normalizaziorako konpromiso aktiboa bere egin ditzatela nahiko genuke.
Inor ez dago betebehar horrek arrakasta izan dezan eraginkortasunez kokatzeko ardura sozialetik salbuetsita. Noski, testu hauek beste zabalago batzuen zatiak dira, baina zati hauen irakurketarekin adierazi nahi izan dudana zera da, denok daukagula argi euskara denon ondarea dela eta ondorioz, denon ardura izan behar dela ondare hori mantendu eta sendotzea.
Izatez, euskara ez da soilik denon ondarea. Daukagun ondarerik zaharrena baizik. Beste ohitura, usadio edo edozein legeren gainetik. Gaur eguneko gizartean funtsezkoa uler dezakegun beste edozein ezaugarri edo eskubide baino lehenago euskara han zegoen. Gure arbasoen bizitzaren erdia.
Berriz diot, euskara da euskaldun egiten gaituena eta euskara da historian zehar euskaldunok egin dugun ekarpenik handienetakoa, handiena ez bada. Baina zoritxarrez, gehienetan ahaztutakoa.
Ez dezagun akatsa berriz errepikatu eta eman diezaiogun gizarteari ahaztuko ez duen mugarri bat egutegian, edo hobeki esanda, jada egutegian dagoen egun bat bihurtu dezagun mugarri euskal gizartearentzat, baina ez soilik gaur egungoarentzat, etorkizunezkoarentzat ere.
Uler dezatela egun batean erabaki genuela euskarak merezi duen berezitasuna aldarrikatzea eta beraz, abenduaren 3a Euskararen Nazioarteko Eguna euskal gizartearen erreferentzia eguna bihurtzea jai egun, ospakizun egun bihurtuz.
Mila esker.