ARRAIZ BARBADILLO (EH Bildu, 2015-05-28):
Eguerdi on guztioi.
Para ejercitar el derecho de autodeterminación los pueblos del Estado debían haberse constituido previamente en territorio autónomo de acuerdo con la Constitución.
La iniciativa correspondía a la asamblea legislativa a propuesta de una cuarta parte de sus miembros, su aprobación exigía el voto de la mayoría absoluta de estos, la aprobación debía someterse a referéndum de la población afectada y la decisión de constituirse en Estado independiente requería el voto afirmativo de la mayoría absoluta de cada territorio, en caso de no alcanzar se quórum, el referéndum podría convocarse transcurrido dos años en la siguiente legislatura del territorio autónomo.
Enmienda al Título VIII de la Constitución Española como vía de incorporación del derecho de autodeterminación por parte de Francisco Letamendia, Ortzi, diputado en el Congreso por Euskadiko Ezkerra en 1978.
Hau izan zen saiakera bat behintzat egondakoetako bat autodeterminazio eskubidea eta nazio izaera, Euskal Herriaren nazio izaera aitortzea sartzeko Konstituzioan eta beste batzuk bezala, EAJkoek ulertuta daukat Koroarekiko itun berri baten bidez lau euskal lurraldeen berrintegratzeko zuzenketa ere aurkeztu zuela eta hala eta guztiz bi horiek ere errefusatuak izan ziren garai hartan.
Horrek agerian utzi zuen Konstituzioa, jaio berria zen Konstituzio horrek ez zuela arazo guztia konpontzen edo behintzat arazo batzuk uzten zituela konpontzeke hurrengo urtetarako ez, hurrengo hamarkadetarako ikusi dugun bezala.
Eta ez dakit merezi duen azterketa horretara sartzea, sakonki sartzea, baina argi eta garbi dago Konstituzio horrek eta Konstituzio horren ondoriozko prozesuak ez duela inolako haustura demokratikorik ekarri Francoren erregimenarekiko. Batetik askatasun zibil eta politikoak aipatu ditzakegu, guztiak ez zirelako ondo atera eskubide sozialak are gutxiago. Egia da botere faktikoek garai hartan sekulako borrokan egin zutela, ez zeudelako ezertan amore emateko prest eta gauzak batzuetan amore eman behar izan zutela, baina eliza eta armada ez ziren atera gauza guztiekin, baina gauza dezenterekin bai eta horra hor ondorioak.
Ondorio horien artean, gure nazio izaera ez zen aitortua izan eta guri dagokigun, euskal herritarroi dagokigun autodeterminazio eskubidea ere aitortu gabe eta errespetatu gabe jarraitzen du. Horrek ekarri ditu beste arazo batzuk argi eta garbi hamarkada hauetan.
Gaur egun, nik uste dut nahiko ados egongo garela guztiok, Konstituzio horrek eta trantsizio delako horrek ere agortze sintomak baino gehiago agertzen dituela. Hain zuzen ere, arazo pila bat konpontzeke gelditu zirelako.
Ondorioz, ematen du orain nahiko adostasun handia dagoela Konstituzioaren erreforma baten inguruan. Hau da, Konstituzio horrek erreforma bat behar duela eta eztabaida hori behar-beharrezkoa dela. Alderdi politiko ezberdinek hemen ez ezik, beste toki batzuetan ere aitortzen dute horren beharra.
Guk ez dugu behar hori ukatuko, ez gara gu izango behar horri edo eztabaida horri uko egingo diotenak. Baina argi eta garbi dago espainiarrei dagokiela hori erabakitzea, espainiarrek Espainiako herritarrek erabaki beharko dute halako erreforma bat onuragarria den ala ez den beraientzat, beraien eskubide sozialen ikuspegitik eta askatasun zibil eta politikoen ikuspegitik ere.
Guk alde horretatik, espainiarrei  - Espainiako herritarrei -  onena opa diegu eta beraiek uste baldin badute hori dela biderik onena eta egokiena, adorea emango diegu bidea egin behar zela egiteko. Baina kontu honetan ezin gaitezke nahastu pentsatuz prozesu konstituziogile bat irekitzea, prozesu konstituiente bat irekitzea berez ekarriko dituela eskubide sozial edo askatasun zibil eta politikoen onarpena eta errespetua prozesu destituienteak ere badirelako.
Prozesu hori  - erreforma hori -  hasten baldin bada, aurrerantz egin daiteke edo atzerantz ere egin daiteke. Prozesu destituiente bat ere izan daiteke. Espainiar Estatuan prozesu destituiente hori ere hasia da. Adibidez, 135. artikuluaren aldaketarekin prozesu destituienteari Espainiar estatuan hasiera eman zitzaion. Nonbait espainiar Estatuari dagokion nazio burujabetzari uko egin zion, nolabait horrela arriskuan jarriz gainera jendearen eskubideak merkatuen interesen mesedetan.
Guk argi eta garbi daukagu hori ez dela gure bidea. Guk defendatuko dugu beti guri dagokigun nazio burujabetza, Euskal Herriari, euskal herritarron herriari dagokion burujabetza, pentsatzen dugulako burujabetza funtsezko tresna izan behar dela, hain zuzen ere, gure eskubide guztiak indibidualak eta kolektiboak bermatzeko.
Isiltasuna, mesedez.
Bidenabar esan beharko dugu gu Jürgen Habermasen erara, konstituzio zaleak garela, guk ere gure konstituzio propioa nahi dugulako, euskal konstituzioa nahi dugu eta benetan pentsatzen dugulako tresna eraginkorra, seguruenik tresnarik eraginkorrenetako bat izan daitekeela, herritarrei dagozkien eskubidea guztiak bermatu ahal izateko.
Hau bai, planteatzen ari garen eztabaida honen aurrean, pentsatzen dugu talde bakoitzaren zuzenketak ere nolabait adierazten duela bere alderdia, Espainiako bere matrizearen alderdiaren jarrera politikoa. Zentzu horretan, ikusten dugu Alderdi Popularra Konstituzioa lubaki gisa hartzen duela eta bere inguruan gotortu egiten dela nolabait ez duelako inolaz ere aurrera egin nahi.
PSOEren partetik, ikusten duguna da batez ere da lausoa, definiziorik eza. Eta oraindik ez dakigu zertan datzan Estatu federal famatua. Badakigu Granadan eta dokumentu bat egin zutela, irakurri genuen eta ahal eta guztiz ere, jarraitzen dugu jakin gabe zer planteatzen duen edo zer nahi duen Alderdi Sozialistak.
Beste alde batetik, badago  - edo ez dago hemen faltan dagoelako -  beste eragile bat: Podemos. Podemosek hasieratik aldarrikatu du prozesu eratzaile baten beharra eta gainera planteatu dute 78ko morroio guztiak lerrarazteko prozesua izan behar dela. Gu desio horrekin bat egin dezakegu baina ez dakigu oraindik Podemos ari den zentralitate politikoaren bila edo zentrorako bidaia arraro batean.
Gauza ezberdinak esaten dituztenez toki batean edo bestean, esango dugu argi eta garbi Telesurren, Venezuelan, esaten dutena gustukoagoa dugula hemen normalean, espainiar Estatuan eta espainiar Estatuko komunikabideetan esaten dutena baino. Guk ere pentsatzen dugulako Telesurren esan bezala, nazio izaera aitortu behar zaiela katalanei eta euskal herritarrei, eta autodeterminazio eskubidea bultzatu beharra dagoela.
Eta benetan oraindik ez dakigulako eztabaida hori benetakoa izango den ala ez, benetan irekiko den ala ez hauteskunde orokorren ostean izango den ala ez, zein izango den gure jarrera galdetzen baldin bazaigu, ba argi eta garbi hitz egingo dugu berriro ere, aldaketa politikoaren alde indarrak bilduko ditugu.
Lehenengoz eta behin Euskal Herrian bilduko ditugu indar horiek posible baldin bada. Bigarrenez Estatuan eta horretarako badakigu Katalunian seguru aliatuak izango ditugula bidai hori egiteko. Eta ahal bada espainiar Estatuan ere aldaketa politikoaren alde egon daitezkeen gainontzeko indar politikoekin ere indarrak biltzeko prest gaude benetako aldaketa politikoa eragiteko espainiar Estatuan, horrek baldin badakar Euskal Herriarentzako nazio izaeraren aitortza eta horrekin batera autodeterminazio eskubidea.
Eta eztabaida hori egiazkoa ez baldin bada eta eztabaida hori egiten ez bada eta guk pentsatzen dugu hori dela hipotesirik errealena, zergatik? Ba ez dugulako ikusten ez PPren aldetik ez PSOEren aldetik momentuz behintzat ez dagoela ez borondate politikorik ezta gaitasun demokratikorik eztabaida horri benetan heltzeko. Hori horrela baldin bada, aldaketa politikoaren alde indarrak biltzen jarraituko dugu baina Euskal Herrian, bakarrik Euskal Herrian. Guk gurea eta hortik euskal bidea.
Eskerrik asko.