EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2018-11-29):
Egun on guztioi.
Nik uste dut hamaika aldiz eztabaidatu dugula baita ere Konstituzioaren inguruan Ganbara honetan eta Pastor jaunak zioen hau ez dela zenbaki joko bat eta ez dela tranpa egin behar zenbakiekin.
Ba, nik uste dut, elkar hartuta, behintzat, transatu dugun lehenengo puntuak juxtu horixe dio, hau da, Konstituzioren erreferendumak erkidego autonomoan izan zuena babesa aipatzen dela, zenbakirik gabe, baino garbi dago legeetan lege nagusi den Konstituzioak hemen % 30,8a izan zuela, eta Estatutuak % 53a, eta % 53 hortatik, % 90ak baietz botatu zuen, baino...
...% 53a. Eta % 53 horretatik % 90ak baietz botatu zuen, baina 23 puntuko aldea dago, bada zerbait.
Eta nik ez naiz beste kontaketa batzuetan sartuko, adibidez Donostian edo Irunen egin diren bozketa horiek zeren eta alderatuko bagenitu batzuen eta besteen botoak, Konstituzioak izan zituenak alde eta kontrakoak eta galdeketa horietan gertatu denak, ba agian bakarren bati zer pentsatua sortuko dio.
Baina bueno, gu esaten duguna da, zergatik guzti hau? Eta ni ez naiz hasiko orain momentu honetan berriro ere, baino errepikatu beharra daukat, Euzko Alderdi Jeltzalea Konstituzio hori hedatzeko, sortzeko, ponentziatik kanpo gelditu zen, zergatik?
Oso arrazoi partidistagatik, besteak beste, Alderdi Sozialistak ez zuelako nahi Tierno Galván ponentzia horretan egotea. Eta Tierno Galvánek gu baino ordezkari gehiago edukita, nola utziko duzu ponentzian parte-hartzen PNV, Tierno Galván zokoratuta? Ba ezin zen eta gu kanpoan gelditu ginen eta bagenuen bitartekari bat, kasu hartan Miguel Roca izan zen.
Hori da hasiera eta gero oinarri-oinarrian hemen esaten dena gure zuzenketan jasota zegoena eta erdibidekoan ere azaltzen dena da 1978ko Konstituzio horrek eta ikusi daitezke testuak, ze garapen eboluzio izan zuten, baita ere ponentzian bertan, garbi dagoela da finkatzen duela eta nola finkatu gainera, nazio horren bakar horren nolabaiteko ezaugarri nagusiena, zatiezina da eta espainiar guztien aberri komun eta banaezina. Zatiezina, banaezina.
Orduan, aldez aurretik esaten da hau da zutabe nagusiena eta zutabe nagusi horri herri honetan esan zaion ezetz. Irakurri numeroak nahi diren moduan, baina hori da funtsean dagoena eta dagoen arazoa.
Horrek ez du esan nahi garai hartan aitortu zen bezala ba diktadura batetik gentozen, sasi demokrazia hasieran eta demokrazia izan nahi zuen garai berri batetara, horrek ez du esan nahi, bai eskubide sozialak, ekonomikoak, baita ere oinarrizko eskubideak, horiek bermatze aldera Konstituzioak bere alde positiboa izan ez zuenik.
Klaro, aitortzen da izan zuela, baina benetako lurralde batasun horren auzian ez zuen konpondu, eta ez du konpondu.
Banaezina baldin bada, zatiezina baldin bada, horregatik gertatzen da, gertatzen dena adibidez Katalunian edo arazo nazional horiei irtenbidea eman nahi zaien momentuan, ba ikusten da trabak daudela, gabeziak daudela.
Eta guk horregatik esaten dugu, Konstituzioa aldatu nahi duenak horretarako asmoa, gogoa, iritzia, proposamenak dituelako, eta babesa behar duelako, gai horri heldu beharko diola.
Hau da, banaezina eta zatiezina den batasun hori batasun handiagoa, sendoagoa izango da, atxikimendu libretik gauzatzen baldin bada. Atxikimendu librea. Ez, banaezina da eta batasun hori inposatu egingo dugu eta parte-hartzea ere behartuta inposatuko dugu. Orduan, hortik ez daukazu soluzio biderik, hori da aipatzen dena.
Eta gogoan daukat, berak aipatu diezu Arzalluzek egindako adierazpenak daude asko eta diario de sesiones hartu, aktak, eta irakurri dituzu.
Baina badaude gauza konkretu batzuk eta izan zen eztabaida eta batzuk esango dute, bai eta (...) eta Letamendiak eta autodeterminazio eskubidea proposatu nahi izan zuten, eta zergatik eskubide historikoen nolabaiteko heldulekua, inguru hori zergatik erabili zuen talde nazionalista euskal taldeak?
Ba ikus dezalako historiak berak ere, Konstituzioari zerbait erakutsi ziezaiokeela eta horregatik eskubide historiko horiek nolabait, zeren ez zen PNV proposatutako testua atera baina bai, ukitzen da eskubide historikoen eskutik bazegoela Konstituzioa baino lehenago beste errealitate bat eta Konstituziotik kanpo gelditzen da eta horregatik aipatzen dira eskubide historikoak.
Zergatik Gernikako Estatutuak dauka autonomia erregimena onartzeak ez duela suposatzen herri honek uko egiten dionik historian zehar eduki zezakeen eskubide multzo horri?
Garbi dago Estatutuak ez dituela gaurkotu eskubide historiko horiek, zergatik ez baldin badio egiten uko, ez baldin badago testuan bertan, badirudi beste eskubide batzuk egon badaudela.
Beno, ba guk pentsatzen dugu  - eta horregatik sartu dugu ere puntua eta autogobernu oinarrietan ere helduleku bezala esaten dugu -  hor badagoela helduleku bat eskubide historikoen eskutik nahi baldin bada, arazo politiko horri irtenbidea emateko.
Gehiago esango nuke: Eztabaida eman zenean, eztabaida sortu zenean, emendakinak egon ziren eta alderdi politiko ezberdinak ginen  - estatuko alderdi politiko asko ginen -  esaten genuenak subiranotasuna Estatua osatzen zuten herrietan zegoela.
Edo, gaurkotuta, subiranotasun hori gaur egun Estatua osatzen duten herrietan dagoela eta subiranotasun horretatik abiatuta ariketa bat eginda, Estatu egitura bat sortu daitekeela.
Hori zen planteamendua. Garai hartan egin zen planteamendua hori izan zen eta hori egin zen atzera bota.
Eta orduan, taldeak presentatu zuen  - orain ez dizuet dena irakurriko -  baina presentatuko zuen emendakin bat. Oso famatua izan zen. 689 Zuzenketa izan zen eta hemen dago baita ere gakoa.
Eta guk zergatik sartzen dugun oinarrietako puntu hori? Esaten denean indargabetzen direla, derogatzen direla, lege abolitorioak... batek esan dezake "beno, hori historia da". Beno, baina zuk indargabetzen baldin badituzu lege batzuk, atzera berriz, indarrean egon beharko lukete garai hartan zeuden eskubideak.
Beno, ba Konstituzioak hori gutxi gorabehera atzealdean, derogatoria bigarren horretan, badauka. Egon badauka. Heldulekua badago. Ez da jorratu. Ukatu egin da hori. Guk esaten duguna da hor ere testu bat badagoela.
Eta zer esaten zen emendakin hartan? "Se devuelven a las regiones forales de Álava, Gipuzkoa, Navarra y Bizkaia sus instituciones y poderes políticos originarios" esaten zen.
Begiratu erregea nola tratatzen zen: "Se renueva el pacto foral con la corona manteniendo el rey en dichos territorios los títulos y facultades que tradicionalmente hubieran venido ostentando sus antecesores.
"Las regiones forales mencionadas que así lo decidieren, podrán formar un único ámbito territorial creando de común acuerdo las instituciones necesarias y conservando cada una de ellas las facultades que le sean propias y considere oportuno reservarse, hasta que lo establezca" tal, tal, tal.
Esta era la enmienda. Y esta enmienda que transitó del Congreso al Senado, que si se aprueba o no se aprueba, al final terminó mutilada como todo.
Y hay interpretaciones y hay actuaciones concretas de gente de diferentes partidos.
Beno, ba hor dago ere heldulekua. Eta guk esaten duguna gure osoko zuzenketa honetan, da:
Bat. Konstituzioak ez zuela herri honetan behar heineko babesik izan, aldaezina, mugiezina den lege bat bezala presentatzeko, zergatik hori da beste bat. Edozer gauza aldatu daiteke, baina Konstituzioa ez. Bat hori.
Bigarrena: Inork konponketarik nahi baldin badu, garbi dago lurralde ikuspegitik autodeterminazio edo erabakitzeko eskubidearen eskubide horretatik abiatuta, atxikimendu librea bermatu beharko duela, bestela ez dela batasuna izango. Ez da benetako batasuna izango, inposatutako batasuna baizik.
Eta baita ere eskubide historikoen eskutik, borondate politikoa baldin badago, badagoela helduleku bat arazo politikoari irtenbide bat emateko.