BLANCO DE ANGULO (EH Bildu, 2018-06-21):
Eskerrik asko, mahaiburu andrea, sailburuak, legebiltzarkide jaun-andreok, egun on.
Ezer baino lehen Arartekoa eta bere talde osoa zoriondu nahiko genuke egiten duten lanagatik, uste dugu beharrezkoa dela mota honetako erakunde bat, herritarren eskubideen alde egiten duen erakunde bat. Gainera funtsezkotzat hartzeaz aparte, interes politikotik kanpo lan egiteak eta inpartzialtasunez berari dagokien bezala beharrezkotzat jotzen dugu. Beraz, lehenengo eta behin gure errekonozimendua alde horretatik.
Hori esanda aurten beste behin ere nabarmendu beharra daukagu Arartekoaren urteko txostenean badaudela urtero errepikatzen diren hainbat gomendio eta aholku, horrek agerian uzten du askotan ez dela Arartekoaren lana kontuan hartzen, edo eta bere gomendioei ez zaiola kasurik egiten. Eta gure aburuz hau oso larria da, batez ere kontuan hartzen badugu herritarren eskubideen defentsoria batez ari garela hizketan, eta bertatik jasotzen diren hainbat aholku eta gomendioei Gobernutik edo administrazio ezberdinetatik ez zaiela kasu handirik egiten. Hau ez da ona herritarrontzat, ezta positiboa ere.
Eta aurten ere babes sistemaren inguruan jasotako kexekin hasiko gara. 2010ean krisiaren ondorio larrienak ikusten hasi zirenetik herritarren kexak % 70 hasi direlako, arrazoi ezberdinengandik baina batez ere eduki ekonomikoko gizarte laguntzen gaineko kexak izan dira era nabarmenean gehien igo direnak.
Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren kudeaketarekin zerikusia duten...
...gaineko kexak izan dira era nabarmenean gehien igo direnak.
Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren kudeaketarekin zerikusia duten erreklamazio gero eta gehiago dira eta ezbairik gabe egoera hau kronifikatzen ari da. Beraz, joera hau zuzendu ordez, kontrara okertzen ari da. Eta hemen irakurketa argi bat egiten du gure taldeak: Zuzentzaileen erruak, neurriak, ez dira aplikatzen edo egoera honi buelta emateko aztertzen ari diren tresnak ez dira egokiak.
Gainera, ezin ahaztu gure eskubideak erreklamatzeko tempusak, prozedurak gehiegi luzatzen direla eta, herritarrei eman behar zaien oinarrizko informazioari dagokionean, gabezia nabarmenak antzematen direla.
Beste arloetan gertatzen den bezala, Enplegu eta Politiketako Sailak Arartekoko gomendio batzuei erantzun egin die baina gehiago dira erantzun gabe geratzen direnak. Segurtasun arloan gauza bera gertatzen da eta guretzat hau onartezina da herritarren eskubideak inportanteak badira, egoera zaurgarri batean dauden herritarrenak bereziki, eta ondo zaindu behar ditugu.
Eta zer esanik ez haur eta nerabeen egoerak aztertzen ditugunean. Honen inguruan bada Arartekoak aipatzen duen kontu kezkagarri bat: Euskadin ere haurren pobreziak biztanleria osoaren pobrezia adierazleak gainditzen ditu eta azkar egiten du gora gainera. Eragin handiagoa du gainera guraso bakarreko familiengan eta familia atzerritarrengan.
Beste aldetik, Arartekoak agerian uzten du pobrezia gurean belaunaldiz-belaunaldi heredatzen dela. Egia esan, datuak oso kezkagarriak dira eta benetako ongizate Estatu aurreratu bat lortu nahi badugu, kohesio soziala bilatu nahi badugu, hau da, Estatu dezente bat eraiki nahi badugu, ezin dugu onartu gure haurren % 10ek oinarrizko gabezian erlazionatutako egoerak pairatzea inolaz ere.
Hala ere, ze inportantea den etxebizitza duin bat izatea Estatu dezente hori lortzeko. Baina urteko txostenean babes publikoko etxebizitzarako sarbide kontuek hartzen dituzte erreklamazio gehien, izan ere, herritarrek (...) adierazten dutenez, urte asko ematen dituzte Etxebiden izena emanda baina ez zaie babesteko etxebizitzarik esleitzen. Hau ez da inorentzako berria eta arazoa larritzen da kontuan izanik zein altuak diren errentamendu pribatuen prezioak.
Behin eta berriz salatu izan dugun moduan, Arartekoak ere agerian uzten du administrazio publikoek dauzkaten etxebizitza publikoen kopurua herritarren eskaria baino askoz txikiagoa dela. Beste aldetik, guztiz (...) Arartekoarekin, adierazten duenean euskal administrazio publikoek arau eta aurrekontu neurri osagarriak hartu behar dituztela eta esfortzu guztiak egin behar dituztela herritarren etxebizitzarako eskubidea asetzeko.
Eta guztiz berresten dugu erakunde honek, beste behin, euskal administrazio publikoei egiten dien eskaera: Babes publikoko etxebizitza parkea handitu dezatela Etxebizitzaren Legean ezarritako erronkei erantzun egokia emateko.
Ez gustatuko litzaiguke interbentzio osoa eskubide sozialetan zentratzea. Horregatik beste arlo batzuk aipatuko ditugu nahiz eta azalean geratzeko arriskua egon.
Diskriminazio eta gorroto delituen kontra borrokatzeko baliabideen urritasuna nabarmentzekoa da berriro ere eta, kasu honetan, neurri zuzentzaileak beharrezkoak dira.
Hala ere, talde honek, Arartekoak egiten duen bezala, ezin du alde batera utzi torturari aurre egiteko gure berme sistema ezartzeko orduan, Euskadin gertatutako tortura eta tratu txarren ikerketaren amaierako txostenak agerian uzten dituen gabeziak. Esan bezala, hainbat eskubideen urraketak nabarmentzen dira urteko txostenean.
Osasun arloan, esate baterako, urtero bezala, berriro ere, itxarote-zerrendekin zerikusirik duten kexak dira nagusi. Askotan hedabideetan irakurtzen dugu itxarote-zerrendan media edo ertaina 50 egunetan kokatzen dela. Baina estatistikek eta datu horiek estaltzen dute aurkeztutako kexa asko eta erreklamazio horiek argi uzten dute ebakuntza edo froga bat egiteko 190 egun baino gehiago itxaron behar dela.
Era berean, irisgarritasunaren inguruan hain zuzen, ospitaleetan irisgarritasun unibertsala bermatzeko momentuan, Osakidetzak gutxiegi du. Eta nahiz eta makina bat aldiz eskatu, proposatu eta eztabaidatu, kasu honetan berriro ere hutsaren hurrengoa aurreratu da.
Hezkuntza eta berdintasunen eskubideak, besteak beste, geratuko dira aipatu gabe baina beti izango dugu denbora Arartekoak egindako txosten hau ildoz-ildo lantzeko. Urte bat dugu.
Eta ezin ahaztu euskaldunen hizkuntza eskubideak oraindik orain urratzen direla gai honetan; funtsezko lan-ildoa zalantzarik gabe.
Ezin daiteke izan bi hizkuntza ofizial ditugun herri honetan beti euskal hiztunek kexak agertu behar izatea gure eskubidea bermatzeko. Gure eskubidea bermatuta ez dugulako, euskaraz bizitzerik ez daukagulako esparru guztietan: Osakidetzan, Ertzaintzan edo laneratzen gertatzen den moduan.
Beste aldetik  - eta amaituko dut berehala - , Arartekoarekin bat gatoz, indarkeria matxista lehen mailako arazoa izaten jarraitzen izaten da. Eta zentzu honetan, soldata arrakalak indarkeria ekonomikoak ezartzen duela adierazten digu.
Aurten gainera, atzerapauso nabarmena egon da. Horregatik, hemendik arduratzea eta politika publikoak bultzatzea ezinbestekoa da gure ardura delako, denon ardura delako.
Bukatze aldera, iaz egindako eskaera berberarekin amaitu nahiko genuke. Bitartekaritza lana egin dezala Arartekoak egoera ekonomiko larria duten pertsonengan elkartasuna sustatzeko herritarren arteaan. Izan ere, erabakitzeko garaia da, ea osasuna, etxebizitza, hezkuntza, giza eskubideak, eskubide sozialak eta ideiak jendeaurreak adieraztea eskubideak ote diren ala egoera ekonomiko oparoetarako erreserbatutako pribilegio hutsak.
Besterik ez. Eskerrik asko.