ETXEBERRIA IRADI (EH Bildu, 2013-06-21):
Egun on.
Duela 17 urte sortutako gatazka bat ekarri nahi dugu Legebiltzarrera, oraindik konponbiderik aurkitu ez diogulako eta gatazka betikotzeko arriskua ikusten dugulako, Irungo eta Hondarribiko alardeak. Gatazkaren muinean emakumeen kontrako bazterketa dago, emakumeen kontrako indarkeria sinbolikoa.
Erakunde publikoek ardura berezia dute gatazkaren konponbidean eta horregatik agenda politikoaren lehen lerroan jarri eta iniziatiba har dezatela eskatzen diegu.
1996, duela 17 urte, Hondarribiko eta Irungo emakume batzuk beraien herrietako alardeetan parte hartu izan nahi zuten. Urte horretako ekainaren 30ean Irunen 57 emakume eta beste hainbeste gizon konpainia batean sartu ziren, eskopetari batzuk ilarak zabaldu zituztenean talde mistoa desfilean sar zedin. Horren aurrean, gizonen alardeko erreakzioa eta herritar askorena bortitza izan zen. Antzeko zerbait pasa zen Hondarribian urte bereko irailaren 8an.
Ekintza sinple horrek agerian jarri zuen ustez herriaren alardea zena ez zela benetan guztiena, gizonen alardea zela. Festa horrek gizonak egiten dituela festaren protagonista. Gizonak espazio publikoa okupatzen dutenak. Gizonak festaz modu aktiboan gozatzen dutenak, emakumeak kantinera edo ikusle paperera mugatuz.
Urte asko pasa dira ordutik eta gatazkaren gordintasun maila aldatzen joan da baina konpontzeke dago oraindik. Ez da lortu herritar guztiek alarde bakarrean parte hartzea, alardea herriarena izatea, emakumeena eta gizonena, azken finean, eta herriaren alarde horretan emakumeek gizonen baldintza berdinetan parte hartu eta gozatu ahal izatea.
Alarde bakarra publikoa baina baztertzailea egitetik bi alarde ezberdindu eta banatu egitera pasa dira herriotan. Alarde parekidea batetik eta gizonen alardea bestetik.
Alarde publikoak zirenak pribatizatu egin dituzte baztertzaileak izaten jarraitu ahal izateko, emakumeen parte hartzea galarazten jarraitu ahal izateko. Festa pribatu bihurtu dute herritarren zati handi bati festa horretan parte hartzea pribatzeko.
Askok pentsatuko dute festa besterik ez direla eta ez dela gai garrantzitsu bat, ez duela inolako loturarik egunerokotasunarekin, baina festak ez dira adierazpen kultural soilak. Gure errealitatearen isla dira eta, hain zuzen, sarri modu zeharo kondentsatu batean islatzen dute gure errealitatea.
Errealitatea islatu bai eta erreproduzitu ere egiten dute. Emakumeek jende artean lekua irudikatu eta legitimatzen dute, lotuta daude baloreen munduarekin, herriaren nortasunarekin, jende arteko egiturarekin eta, bereziki, emakume eta gizonen arteko harremanekin.
Irun eta Hondarribiako alardeen gatazkaren oinarrian dagoena, emakumeen kontrako bazterketa da eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna oraindik oso urrun dagoela erakusten du.
Orain arteko orden soziala zalantzan jarri da. Gizonen pribilegioak eta emakumeen rolak zalantzan jarri dira eta horrek sekulako erresistentzia eta bortizkeria sortu ditu.
Alarde parakidearen aldeko emakume baten hitzak gogoratuz, komentatzen zuen alardean irtetea proposatu zutenean uste zutela festako pieza bakar bat mugituko zutela, murru bateko adreilu bat mugitzen denean bezala, baina kontua da mugitu zen adreilu hura giltzarria zela eta murrutik adreilu hura kentzean murru guztia erori zela goitik behera.
Gatazka horren oinarrian emakumeen eta gizonen arteko botere harremanak baitaude, patriarkatuaren joko arauak dira zalantzan jarri direnak. Hortaz, ezin ditugu gure buruak lasaitu eta gure ardurak saihestu. Alardeen gatazka ez da Irungoen eta Hondarribikoen arazoa soilik, guztion arazoa da eta guztion betebeharra esparru horretan ere emakumeen eskubideak eskuratzea.
Hala ere, gatazkaren konponbidean ardura berezia daukate erakunde publikoek. Gatazka iraunkortzen uzteko tentazioa izan dezakete, normalizazitzen uztekoa, nolabait esateko, eta hori onartezina da, ezin da gatazka luzatzen utzi, ezin da ezikusiarena egin.
Hondarribiko eta Irungo alkateek eta udalek ardura berezia dute honetan, hasiera hasieratik hauspoa eman diete emakumeak baztertzen jarraitu nahi izan dutenei eta izkina egin die emakumeen eskubideak bermatu eta gatazka konpontzeko betebeharrari.
Eta horretan ardura berezia daukate...
...baztertzen jarraitu nahi izan dutenei eta iskin egin die emakumeen eskubideak bermatu eta gatazkak konpontzeko betebeharrari. Eta horretan, ardura berezia daukate alkate eta udal hauen alderdiek, PNVk eta PSEk, baimendu egiten baitiete jarrera hori mantentzea.
Gogoratu nahi dut, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Berdintasun Legeak debekatu egiten duela emakume gizonekiko berdintasunean partehartzea onartzen ez duen edo oztopatzen duen kultura jarduerarik antolatu eta egikaritzea gune publikoetan.
Hala ere, Legea onartu bezperan 2005ean, Irungo eta Hondarribiako udalek baimena eman zuten Alarde diskriminatzailea egin zedin. Beste erakunde batzuk, berriz, hasieratik babestu dituzte Alarde parekideak eta hor ditugu Emakunde eta Arartekoa, Gipuzkoako Foru Aldundia ere bai, azken urteotan.
Barne Sailaren jokabidea, ordea, anbiguoagoa izan da. Eta ezin esan alarde parekidearen aldeko jarrera erakutsi duenik, ezta emakumeen parte hartzeko eskubidea bermatu duenik ere. Gogoan ditugu oraindik, alarde parekidea babestera hurbildutako herritarren kontrako oldarraldiak, porrazoak. Segurtasunaren izenean, alarde parekideari ibilbidea egiten utzi ez zieteneko garaia, ordutegi eta ibilbidea aldatzera behartu zituztenekoak. Intentzioa zalantzan jarri dezakegu baina datu objektiboa da, Barne Sailak ez duela emakumeen parte hartzeko eskubidea bermatu.
Hau guztia esanda, zera jakin nahiko genuke: Zer egin asmo duen Jaurlaritzak Irungo eta Hondarribiko alardeetan, emakumeek berdintasun baldintzetan eta festa giroan parte hartu ahal izan dezaten, gaur egungo gatazka gaindituz.
Hori horrela izan dadin, beharrezkoa ikusten dugu alarde publikoa, bakarra eta parekidea lortzeko urratsak ematea eta batez ere gatazka konpontzeko erakundeen arteko elkarlana abiatzea, Irungo eta Hondarribiko udalei eskatzea emakumeen kontrako indarkeria sinbolikoa eta bazterketa babesten jarrai ez dezaten. Azken finean, beharrezkoa da Jaurlaritzak gai-agenda politikoan ezartzea eta gaiari lehentasuna ematea.
Bukatzeko, Joseba Sarrionaindiaren hitz batzuk ekarri nahiko nituzke gogora, pasa den igandean Miarritzen entzun nituenean niri behintzat zer pentsa eman zidatelako:
"Besteen eskubideak ez dira hasten gureak bukatzen diren tokian. Gure eskubideak hasten dira besteen eskubideak hasten diren tokian. Besteen eskubideak hasten dira gure eskubideak hasten diren tokian".