KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2017-03-16):
Mahaiburu andrea, legebiltzarkideok, arratsalde on.
Berdintasunaren printzipioaren arabera, eskubide betebehar eta aukera berdinak dagozkigu eta Administrazio publikoari dagokio hori bermatzea.
Baina gehiegitan, berdintasun printzipio hori gauzatzerakoan arazoak sortzen dira. Arazo larriak eta oztopoak, denboran egonkorrak direnak gainera. Arazo eta oztopo horiek, larriak, egonkorrak eta zenbait pertsonen bizitzan, bere bizitza kalitatean, eragin zuzen-zuzena izaten dutena gainera.
Eta herrialde bat demokratiko gisa kalifikatzeko, aurreko batean ere esan nuen, bi aldagai bateratu behar dira gutxienez.
Lehenengoa, taldeko eta banakako eskubideen benetako aintzatespen bat esparru bat behintzat ematea, eta bigarrena, errekonozitzen diren eskubide horiek gauzatzeko mekanismoetan sakontzea eta noski, mekanismo horiek, martxan jartzea.
Hitzetan aurrera egitea, eskubideen errekonozimenduan aurrera egitea, hitzetik ekintzara pasatzeko erremintak finkatzea eta noski, hitzetik ekintzara pasatzea.
Horregatik, giza eskubideak eta funtsezko askatasunak babesteko esparruan, politika publiko guztiek ordenamendu desberdinetan jasotako eskubideak izan behar dituzte gidari. Baina adierazpen hutsetatik irudikapen praktiko eta eraginkorrera doan bidea igaro behar dugu, eta atzean utzi eskubide horiekin talka egiten duten inertziak, jardunbideak, neurriak eta jarrerak.
Zentzu honetan, ezgaitasuna duten pertsonen eskubideen defentsan eta aukera berdintasunari dagokionean, urratsak eman badira ere, eta ukaezinak dira, bereziki bisibilizazioan eta esparruak irabazteko gune horretan, oraindik orain, bide luzea dugu egiteko. Eta bide horren zati bat da gaur hemen eztabaidatzen duguna. Ezgaitasuna duten pertsonek enplegurako duten eskubidearen aintzatespena eta eskubide hori gauzatzeko mekanismoei dagokiona.
Ezer baino lehen, eskubideen errekonozimenduetaz ari garen honetan, gogora ekarri nahiko nuke ezgaitasuna duten pertsonen eskubideen Nazio Batuen konbentzioaren 27. artikuluak, lan egiteko eskubidea onartzen diela,ezgaitasuna duten pertsonei. Ezgaitasuna ez duten pertsonen baldintza berdinetan lan egiteko eskubidea aitortzen zaie; irisgarriak, inklusiboak eta irekiak diren lan ingurune eta merkatuetan libreki aukeratu edo onartutako enplegu batekin bere bizi proiektua aurrera eramateko eskubidea onartzen zaie.
Y es en este escenario de reconocimiento de derechos y de dificultades y trabas para el desarrollo de los mismos donde se ubica la iniciativa que discutimos o acordamos hoy en este Parlamento, cuando hablamos de la efectiva aplicación y cumplimiento de la reserva, de la cuota de reserva prevista en el texto refundido de derechos de las personas con discapacidad.
Una directriz que como nos señalan desde Elkartean...
...de la cuota de reserva prevista en el Texto Refundido de Derechos de las Personas con Discapacidad. Una directriz que, como nos señalan desde Elkartean, desde la asociación guipuzcoana para promover la inclusión de personas ciegas Begiris o desde EHLABE, se incluyen casi sistemáticamente y ante la que urge incorporar elementos, actuaciones, medidas y compromisos que permitan que esta cuota sea realmente efectiva.
Tradizio luzea dugu erkidego honetan ezgaitasuna duten pertsonen laneratzean. Ezin daiteke geratu aipatu gabe, besteak beste, EHLABEren baitan dauden eragileek egindako lana. Gizarte ekonomiaren esparruan egindako lan horrek modelo propio batez hitz egiteko aukera ematen digu, aurreratua eta aitzindaria dena, eta emaitzak ere hor daude nabarmentzeko modukoak. Doa hemendik eragile hauek egindako lanaren gure errekonozimendua.
Baina hori bezain egia da ezgaitasuna duten pertsonen langabezia tasa ezgaitasunik ez dutenena baino hiru puntu altuagoa dela. Ezgaitasuna duten pertsonen % 7a baino ez dela aritzen enplegu arruntean eta hori bezain egia da politika publikoetatik intzidentzia handia egin dela babestutako enpleguan. Politika publikoek babestutako enplegua lehenetsi dute eta atzean, oso atzean, geratu dira enplegu horretarako aukerak. Eta hori bezain egia da ezgaitasuna duten pertsonen kuota erreserba hori ez dela betetzen, eta beteta ere, askotan ez dutela enplegu arrunterako bidea bermatzen.
Lan merkatuan leku bat aurkitzea gero eta zailagoa dela argi dago, eta bereziki ezgaitasuna duten pertsonentzako, eta LISMIk ezgaitasuna duten pertsonen enplegua bultzatzea izan zuen asmo baina bere eragina oso txikia izan da. Y la cuestión es saber por qué no han resultado efectivas esas medidas que se han recogido en diferentes normativas y que contaban con un apoyo bastante amplio, tanto político como social.
Y leí un artículo en este sentido que hacían dos investigadoras y que preguntaban qué llevaba a los empresarios y a las empresarias a optar por medidas alternativas en lugar de cumplir las cuotas de reserva, y hablaban de dos factores.
Unos, los evidentes, esas adecuaciones al puesto de trabajo y tal puedan ocasionarles más gastos y ese tipo de situaciones. Pero también hablaban de otro factor oculto y que radica en los temores de las posibles distorsiones que una persona con discapacidad puede introducir en el ambiente laboral, ya que como persona singular y diferente que es, algunas personas piensan que podría alterar los comportamientos o relaciones que se dan entre compañeras y compañeros.
Estamos hablando de situaciones muy reales vinculadas con los gastos y con este tipo de situaciones pero estamos hablando también de valores, de normas sociales, de actitudes individuales y de imaginarios colectivos.
Esto nos demuestra que todavía hay mucho que hacer en el terreno de la igualdad de oportunidades, el acceso a los empleos libremente elegidos y en la generación de entornos laborales inclusivos, abiertos y accesibles. Y remarca la importancia de cambiar el contenido de las normas orientadas a ese trabajo normalizado porque no ha funcionado y hay que cambiarlas para poder garantizar su efectividad y su exigibilidad.
Y también es necesario incidir en normas sociales y favorables que favorezcan actitudes individuales positivas hacia el trabajo normalizado de las personas con discapacidad. Es importante también incidir en romper inercias que asocian casi inevitablemente a las personas con discapacidad con el empleo protegido. Como nos decían los miembros de Begiris, necesitamos mentes abiertas para explorar nuevas posibilidades reales.
Inertzia horiek ere puskatu beharra dago. Ohituegiak gaude eta modeloak potenteak baldin badira ere, oraindik ere inertziak oso argi binkulatzen dituzte ezgaitasunak duten pertsonak eta enplegu babestua eta uste dut horretan ere bide luzea dugula egiteko. Eta bide luze horretan sakonki aztertu beharko ditugu martxan jarri diren neurriek izan duten eraginkortasuna, aztertu beharko dugu ze beste neurri egon daitezkeen zentzu horretan.
Eta horretan oso inspiratzaileak izan daitezkeen esperientziak badaude, batzuk enpresa arruntetan eta baita Administrazio publikoan. Kasu bat, adibidez, Donostiako Udaletxean orain berriki lan poltsak kudeatzeko elkartearekin eta beste eragile batzuekin martxan jarri diren irizpideak posible dela argi adierazten dute.
Kalitatezko enplegua sortzea helburu dela esan digu Gobernu honek behin eta berriro eta honi buruz ere hitz egin beharko du enplegu honek. Markatzen ari den edo garatzen ari den lan estrategia eta enplegurako estrategia honek kontutan hartu beharko ditu ezgaitasuna duten pertsonen esparru hori. Eta gainera, aukera paregabea du zentzu horretan Gobernu honek eredugarri izateko, bertan sortzen diren lan aukeretan kuota horiek errespetatzeko eta gainera iragarri diguten enplegu publikorako plan horretan hemen adostu dugun eztabaida horren barruan ateratzen diren elementu horiek lege horretara ere ekartzeko.
Beste behin ere, bide-orri bat adosteko gai izan gara. Ni berriz oso pozik nago zentzu honetan eta gainera, iruditzen zait justuki bide honek konpromiso zabal bat markatzen duela aukera berdintasunaren norabide horretan. Eta hori esango nuke oso poztekoa dela.
Baina poztekoa da baita ere nola iritsi garen erdibideko honetarako. Izan ere, uste dute talde guztiek egin dugula ariketa sakon bat gure emendakinak eta aurkezteko. Aurkeztutako emendakinen artean ere, Gobernua sostengatzen duten taldeek egindakoak ere oso potentea zen eta, horri helduz, iruditzen zait eragileekin egin dugun lana ere horrek balio erantsi inportante inportantea bat eskaintzen diola gaur adostu dugun erdibideko honi.
Herritartasun eskubideen defentsa aktiboa eta parte-hartzean oinarritutako demokraziaren ikuspegiak uztartzen ditu ekimen honek neurri txikian baldin bada ere.