KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2018-10-25):
Bai, eskerrik asko legebiltzar-buru andrea. Legebiltzarkideok, eguerdi on denoi.
Ba aurretik haur eta nerabeen inguruko beste eztabaida bat izan genuenean bezala, gaurko eztabaida aurrez akordio zabalerako aukera eskaintzen zuen gai baten aurrean kokatzen gintuela pentsatu genuen ekimena irakurri genuenean, eta batez ere, aurrekoan esan bezala, Familia eta Haurtzaroaren aldeko Euskal Ituna sinatua eta indarrean dagoenean.
Orduan, ez bezala, gaurkoan bai, akordio zabala lortu dugu, eta eskuartean dugun gaia zein den ikusita, ba uste dut interesgarria dela.
Hasi nahiko nuke, UNICEF-ek Euskadiko haur eta nerabeen egoerari buruzko bere urteko txostenean jasotakoarekin. Orokorrean, termino orokorretan, gure haur eta nerabeen egoera nahiko ona dela esaten du txosten honek. Termino orokorretan, bizi baldintza nahiko onetan bizi direla gure haur eta nerabeak.
Termino orokorretan hori horrela dela ukaezina den bezala, ukaezina da gure haur eta nerabeak ezaugarritasun egoerak ere bizi dituztela, eta ez nahiz txostenean agertzen diren kasuistika guztiak jasotzen hasiko, baino bi kontutxo bai azpimarratu nahi nituzkela, oso kontuan hartzekoak direlako eta gure haur eta nerabeen bizi baldintzetan eta hauen etorkizuneko aukeratan, erabakiorrak direlako.
Txostenean argi geratzen da ongizate materialarekin erlazionatutako adierazleek erakusten dutela pobreziaren arriskua gazteengana eta seme-alabak dituzten familiengana desplazatu dela. Eta hori berretsi egiten du pobrezia eta desberdintasun sozialen inkestak ere.
Por otro lado, el propio informe de UNICEF recoge también que hay una creciente evidencia científica que sugiere que la mayor desigualdad de ingresos que se registra en la actualidad, hace que el contexto familiar juegue un papel importantísimo a la hora de determinar el nivel futuro.
Eta horietaz gain eta Guanche andreak ere, azaldu ditu, oso desberdinak dira gure haur eta nerabeek bizi ohi dituzten zaurgarritasun egoera desberdinak. Haur eta nerabeen kontrako indarkeria, hezkuntzarako eskubideak egikaritzeko zailtasunak, getizazio arazoak, familia babesle izateko eskubideen inguruko zaurgarritasunak, osasun arreta jasotzeko arazoak, edo hor daude bakarrik etorritako gazte atzerritarrak, menak bizi dituzten egoerak.
Legebiltzar honetan izan ditugu haur eta nerabeen eskubideen alorrean aritzen diren eragileak eta hauek eman diguten zaurgarritasun hauen testigantza. Izan ditugu hemen UNICEFeko kideak, Save the Childreneko kideak eta azaldu digute egoera hori argi eta garbi.
Eta Arartekoaren Haur eta Nerabeen Bulegoak urtero egiten duen txostenak ere argi baino argiago uzten ditu erkidegoan bizi diren haur eta nerabeek bizi dituzten zailtasun, zaurgarritasun eta batzuetan eskubide urraketak ere.
Beraz gure haur eta nerabeen egoera termino orokorretan nahiko ona bada, horrelakoak ere ematen dira gurean eta gure erantzukizuna da horiei erantzutea.
Erantzun horiei dagokionean 2005 geroztik horrelako egoerak ekiditeko eta haurrak eta nerabeak zaintzeko eta babesteko lege bat dugu erkidegoan. Lege hau onartzea mugarri garrantzitsu bat izan zen bere garaian, eta ordenamendu juridikoan uste dut aurrerapen inportantea suposatu zuela bere garaian lege honen onarpenak. Eta orain Familia eta Haurtzaroaren Aldeko Ituna dugu indarrean. Badakizue gu eszeptiko samarrak garela itun honen inguruan, baino argi dago haur eta nerabeen babesa elementu zentral bilakatzen dela asmotan behintzat, eta itunaren printzipioei dagokionean eta ekimenerako oinarrizko ildoei dagokionetan, ba haur eta nerabeen zaintzan eta babesean klabeak eta nuklearrak izan daitezkeen elementuak jasotzen dira.
Hitz egiten da besteak beste, haur guztiei arreta zerbitzu irizgarri, arrazoizko, (...) eta kalitatezkoak jasotzeko errazteko borondateaz. Hitz egiten da hezkuntza politika berriz orientatu eta eskola sistema inklusibo bilakatzeaz. Hitz egiten da ba aukera berdintasunean kirol eta gizarte hezkuntzarako eta kultura eta aisialdirako baliabideak eskaintzeaz. Eta planteatzen da ere bai, ba familia eta haurtzaro politiken gobernantza hobetzea eta gizarte hezkuntzarako gune erreal baten garapenaz ere hitz egiten da.
Espreski esaten da gainera itun horretan, itunak haurtzaro politikak, osasun, hezkuntza, etxebizitza, gizarte zerbitzu, enplegu eta diru-sarreren bermerako politiketatik artikulatzen diren politika transbertsal gisara ulertzen direla. Eta horrek gobernantza egokia bermatuko duten erabaki tekniko eta politiko irmoak eskatzen ditu.
Guretzako elementu interesgarria da hau, aipatzen den hau, ze orain arte zailtasunak izan dira haur eta nerabeen babesaren perspektiba hau. Helmen eskasa izan du perspektiba honek eta egia da politika orokorren eta politika publiko handi horietan perspektiba honen txertatzea konplikatua izan da, ez du izan behar adinako lekurik. Eta orduan zentzu honetan egin behar diren moldaketak inportanteak dira.
Desde esta perspectiva de que estamos en un cambio de paradigma, porque se comentó así cuando se presentó también el Pacto por las Familias y por la Infancia, iruditzen zaigu, que desde esa perspectiva, y desde esa perspectiva de querer incorporar las políticas de familia como políticas transversales en esas líneas generales de las políticas públicas, desde esa perspectiva de necesidad de evolucionar y de continua adaptación de las actuaciones públicas a las necesidades y derechos de los niños, niñas y adolescentes, se hace necesario contar con instrumentos y cauces capaces de profundizar en el conocimiento de la realidad de la infancia y de la adolescencia; de fomentar la investigación y el estudio. La elaboración e información rigurosa sobre las actuaciones de las administraciones públicas y sobre las demás entidades públicas y privadas que trabajan en el sector, con el propósito de mejorar el diseño de las políticas en materia de infancia y adolescentes sobre la base del conocimiento científico y de facilitar la evaluación del impacto real de las políticas aplicadas y la eficacia de los programas desarrollados.
Eta hor kokatzen genuen guk, behar horretan kokatzen genuen guk gaur Guanche andreak ekarri digun ekimena.
2005eko legeak aurreikusten zituen haur eta nerabeen eskubideen defentsarako eta errealitate horiek eta ebaluazio horiek ahalbidetzeko mekanismoak.
Hasiera batean aurreikusia zegoen haur eta nerabeen defensoria bat. Ondoren ikusi zen defensoria lan horiek Arartekoak egiten zituela. Arartekoaren Haur eta Nerabeen Bulegoak bere egiten zituela, eta bueno nolabait hor duplizitateak ekidin nahian, 2009an legea aldatu zen eta eskumen hori Arartekoaren esku geratu zen...
...ekidin nahian 2009an legea aldatu zen eta eskumen hori Arartekoaren esku geratu zen, eta iruditzen zitzaigun ba beno hor ere enkajea bazuela, eta gero aurreikusten zen baita ere haur eta nerabeen zaintza eta babeserako behatokia.
Zentzu honetan, Arartekoak egin dezake lan indartzea ondo ikusten genuen guk, ba betetik ba ondo dagoelako errealitate berrien inguruan hauek eman diezaguketen informazio hori zabaltzean uste dugu eskubideen, haur eta nerabeen eskubideen defentsan ere, haurrak eskubide subjektu bilakatzeko ariketa horretan eta haurren ahotsa entzunarazte horretan ba paper inportantea bete dezakeela Arartekoak, eta hortaz ondo ikusten genuen Guanche andreak hor planteatzen ziguna, hori indartzearena.
Iruditzen zaigu indartzeaz aparte interesantea izango litzakeela ba beno, horrelako konpromisoak hartu eta gero, eta haurren perspektiba hau gureganatzen dugun neurrian, inportantea izango litzakeela baita ere Arartekoak gai honen inguruan egiten dituen gomendioak aintzat hartzea eta horiek ere, horien bitartez egin beharreko modifikazio eta zuzenketak egitea.
Eta beno, bestetik guk ekimen honi gehitu geniona izan zen ba honetarako, politika hauen ebaluaziorako aurreikusi, legeak aurreikusten zuen behatokia indartzea.
Zergatik? Ba sorrera sorreratik, behatoki hau zailtasun handiekin aritu delako, ez duelako ia baliabiderik izan, eta nekez, nekez, aritzen delako legeak aitortzen dion edo eskatzen dizkion funtzio horien ariketan.
Eta iruditzen zaigu horrelako paradigma baten, aldaketa baten aurrean gaudenean, eta horrelako indarra hartzen ari diren horrelako infantziarekin erlazionatutako politikak, eta horrelako konpromisoa dagoenean Gobernu honek adierazten duen konpromiso honetan, bai haurrei eta nerabeei babeserako politika hauetan, ba inportantea dela aztertzea eta behatzea politika horien inguruan gertatzen ari den guztia.
Are gehiago, bai itunak eta bai familia politikan planak, ondorenean ekarri ditu ekartzen duena eta barneratzen duena da inbertsio sozialaren perspektiba Gobernu honek bere egiten duela, ez?
Eta inbertsio soziala ere bada, bada lege horiek eta asmo horiek gauzatzeko ditugun mekanismoak eta errealitate horiek ditugu ezagutzeko, ondo ezagutzeko ditugun errealitateak, ondo ezagutzeko ditugun mekanismoak, diruz ondo hornitzea. Eta hori iruditzen zaigu guri ere inbertsio soziala dela eta ariketa hori egin beharra dagoela.
Egia da hor sortu zaizkigula doitze horietan edo mekanismo horiei baliabideak eskaintze horretan sortu zaizkigula zailtasun gehienak akordiorako, hor perspektibak desberdinak ziren, uste dut eta horrela esan dizuet plano dibino horretan denak maneiatzen garela más o menos termino berdinetan, baina terrenalera eta gauzak eta asmo horiek baliabideetan gauzatzeko momentuan desberdintasun batzuk baditugula.
Edozein kasutan lortu dugu akordioa, minimotakoa izan daiteke, baina bai orientazio bat markatzen duen akordio bat dela, bada urrats txiki bat, eta gutxienez norabide berdinean planteatzen den urrats txiki bat da.
Eta, beraz, ba poztekoa da gaur lortutako akordioa.