ITURMENDI MAGUREGUI (PP, 2013-12-19):
Eskerrik asko, presidente andrea. Egun on, jaun-andreok.
Gaur eztabaidatzen ari garen ekimen hau Kongresuan ere aurkeztu da  - Euzko Alderdi Jeltzaleak, hain zuzen - ; hori bai, Alderdi Sozialistaren zuzenketa batekin, zeinak testua osatzen baitzuen eta berdin-berdina egiten baitzuen. Hain zen berdina, non zalantzak baititut norena den benetan gaur eztabaidatzen ari garen ekimena.
Zaballos jauna, lehengoan, euskal Y-aren Gipuzkoako tartea egiteko atzerapenei buruz galdetu eta kritikatu zenuen sailburu andrea, baina, aldi berean, eta hori horrela izanda ere, iragarri zenuen gaur eskatuko zenuela Eusko Jaurlaritzak egindako Gipuzkoako tartearen kudeaketa-esleipena euskal abiadura handikoaren tarte guztietara zabaltzea. Inkoherente samarra.
Tira, ulertzen dut, hori egokitzen da, Alderdi Popularraren Gobernuaren kudeaketa kritikatzea, baina arriskutsua da, Zaballos jauna, arriskutsua da, zeren zuek kristalezko teilatua duzue, eta kontuz ibili behar da jaurtitzen diren harriekin.
Bestalde, pentsatzen dut ez duzula itxaropen handirik zure alderdiak, Alderdi Sozialistak, hurrengo hauteskunde orokorrak irabaziko dituela, eta, hortaz, Espainian gobernatuko duela, zeren, bestela, agian ez zenuke eskatuko esleipena Eusko Jaurlaritzara lekualdatzea, ez dakit.
Jaun-andreok, sailburu andreak abiadura handiko trenari buruz eman zuen lehenengo erantzunean, 2013ko urtarrilean, zera esan zuen: "Eusko Jaurlaritzak ez die ekarpenik egiten abiadura handiko trenaren lanei, lan horiek Espainiako Gobernuko Sustapen Ministerioak eta Europar Batasunak finantzatzen baitituzte osoki, Estatuaren interes orokorreko obra eta Europako lehentasunezko garraio-korridore bat baita". Eta hau barneratu eta biribil-biribil adierazi behar da berriro ere: Eusko Jaurlaritzak, jaun-andreok, ez die ekarpenik egiten abiadura handiko trenaren lanei; Espainiako Gobernuak ordaintzen du guztia, Europar Batasuneko funtsekin batera. Izan ere, aurrekontuan aurreikusitako edo Gipuzkoako tartean edo beste tarteetan inbertitutako diruaz hitz egitean, azken batean Estatuko Administrazio Orokorrak ordaintzen du dena.
Jaun-andreok, duen garrantzia dela eta, duen munta dela eta, euskal Y-aren gaia, logikoa denez, askotan ekartzen da Ganbera honetara, eta haren historian denok agertu gara: Euskadiren modernizazioaren historian, Europarekin lotuko gaituen eta Espainiarekin gehiago lotuko gaituen azpiegitura batenean, zeinak zailtasun ekonomiko eta aurrekontu-zailtasun ugari gainditu baititu, eta, are okerrago, atentatu terroristak.
Izan ere, herrialde honen historia tragikoa da ETAk jendea hil duela abiadura handiko trenarengatik ere; besteak beste, Inaxio Uria, 2008ko abenduaren 3an, duela bost urte, jada erretiratutako enpresaburu bat izateagatik bakarrik, baina haren enpresak Euskadiren hazkundeari eta garapenari laguntzen ziolako, haren enpresak abiadura handiko trenaren lanetan parte hartzen zuelako. Hara zein ikaragarria, hara zein bidegabea, hara zein kriminala.
Eta azpiegitura honen historiak, kalifikatu ezineko krimen horretaz gain, gorabehera ugari izan ditu; izan ere, Ibarretxe jaunaren Jaurlaritzan, obra hori ia geldirik egon zen, Madrazo jaunak, zeinak EAJrekin gobernatzen baitzuen  - eta haren alderdian zeunden zu, Matute jauna, gogoratzen? - , ez zuen euskal Y-a nahi  - ez dakigu O bat nahi zuen, X bat, edo U bat - . Ondorioa: geldituta egon zen urteetan, ez arrazoi ekonomiko edo aurrekontu-arrazoiengatik, baizik eta arrazoi guztiz politikoengatik.
Baina, historia errepasatzen ari garenez, Alderdi Popularraren gobernu batek onartu zuen 2000. urtean Euskadiko trenbide-sare berriaren proiektuaren informazio-azterketa. 2004an, lehenengo bi kontratuak lehiaketara atera ziren  - azkar samar noa - , baina, Alderdi Sozialista Gobernura iritsi zenean, jaun-andreok, tarte horiek geldiarazi egin ziren, lehiaketak bertan behera utzi baitziren.
Eta, orain, jo dezagun 2011. urtearen bukaerara, Alderdi Popularra Gobernura iritsi zenekora; hau da, duela bi urte bakarrik. Plataformaren lanak, bai Adifek egiten dituenak, bai Eusko Jaurlaritzarenak, hasita zeuden, baina, jaun-andreok, inbertsioaren % 72 baino gehiago geratzen zen gastatzeko, eta, are okerrago, finantzaketa ez zegoen bermatuta.
Adifek 14.600 milioi euroko zorra zuen. Gauzak egingo zirela hitzeman zen, egia, baina ez zegoen dirurik, eta planifikazioa ez zen batere errealista. Dirurik eduki gabe, edo norbaiti eskatutako diruarekin gauzak egitea hitzematea, egia esan, nahiko erraza da. AVE hirietara iristearen kontua ere ez zegoen konponduta.
Eta zer egin zuen, zer ari da egiten Alderdi Popularraren Gobernua? Bada, ezer iragarri gabe, eta eperik hitzeman gabe, irmoki aurrera egiten Euskadin abiadura handia ezartzeko. Izan ere, uste dut inork ez duela zalantzan jartzen azpiegitura hau lehentasunezkoa dela Alderdi Popularraren Gobernuarentzat. Eta zuek ere ez duzue zalantzan jartzen, jaun-andreok.
Datuak. 2012an, 740 milioi euro baino gehiago bideratu ziren euskal garraioaren azpiegituretara. Sustapen Ministerioak ia 394 milioi euroko inbertsioa egin zuen zuzenean, eta, kopuru horretatik, 307 milioi bideratu ziren euskal Y-ra. Horrez gain, 347 milioi pasatxo bideratu ziren Gipuzkoako adarrera kupoaren kontura, eta, hortaz, Estatuak finantzatuta.
2013an, 315,7 milioi euro zituen; horren % 75 trenbiderako zen, eta 190 milioi euskal Y-rako. Eta, Zaballos jauna, zenbat gastatuko den jakin nahi duzu, baina datu hori ez daukagu oraindik, ondo baitakizu sailburu andreak abenduaren 3an eman zizun erantzunean zehaztu zizula oraindik ez dakigula zenbat gastatuko den 2013an.
Hau da, Alderdi Popularrak gobernuan daramatzan bi urte hauetan, 1.418 milioi euro bideratu dira Euskadiko garraioaren azpiegituretara, eta horietatik ia 1.196 euskal Y-arentzat izango ziren. Aipatu dizudan kristalezko teilatua, Zaballos jauna: Zapatero jaunaren Alderdi Sozialistak 1.000 milioi euro inbertitu zituen gobernuan egon zen zortzi urteetan; Mariano Rajoyren Gobernuak, berriz, 1.000 milioi euro baino gehiago inbertitu ditu gobernuan daramatzan bi urteetan. Hori da errealitatea. Orain arte, inbertsioaren ia erdia gastatu da.
Eta, aurrekontu hauetan, 2014koetan, 190 milioi euro esleitu dira; hain zuzen, 2013koaren antzeko kopuru bat. Datu objektibo horiek erakusten dute ahalegina ez dela murriztu, egoera oso zaila bada ere, eta ahalegin horri eutsi egiten zaiola. Eta egia da Eusko Jaurlaritzak 350 milioi euroko aurrekontua egin duela, baina egia da, halaber, Estatuko Administrazio Orokorrak ere ordainduko dituela.