LEGEGINTZAKO HERRI EKIMENEKO SUSTAPEN BATZORDEKO ORDEZKARIAK (Landaluze Perez) (-, 2019-02-07):
Bai, egun on legebiltzarkideak.
Pobrezia eta bazterkeria soziala errealitate dira. Egungo Hego Euskal Herriko bazterkeria sozial eta pobrezia mailak kezka larria eragiten du. Kutsu neoliberaleko politika publiko, erreforma, krisi ekonomiko, lan prekarietate azkor, murrizketa eta abarren ondorioz, egunez egun biztanleriaren sektore gero eta handiagoa bizi da baliabide ekonomiko nahikorik gabe, gutxieneko ongizate maila bat izateko beste.
Askatasun ekonomikoa, etxebizitza, energia, haurren garapena, aisia, kultura, langile pobreak, botikak ordaindu ezin dituztenak, emantzipatu eta bizi proiektu propioa garatu ezin dituzten gazteak, pentsiodunak. Horregatik guztiagatik babes sozialerako sistema publikoaren garrantzia da beharra.
Baina zer nolako sistema? Hego Euskal Herriko, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak gaur dagoena eznahikoa dela badaki. Puntu honetan, gainera, sistema aldatzeko beharra dagoelakoan, badirudi guztiok edo denok alde omen gaudela, baina nola? Hor dago kutsua, hona hemen gakoa.
2008ko Legetik gaur arte beharrizanak handitu dira. Hala ere sistemak urtero murrizketak jasan ditu, pertsona asko sistematik at utziz. Jasotzaile kopurua 2008tik 2016ra % 62 batean hasi da, jasotzaileen % 45a emakumezkoa da, % 20a langile pobreak eta % 25a pentsiodunak. Argazkia garbia da, gure ustetan.
Azken urteetan Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren zenbatekoak murrizketa handiak izan ditu, 2019an 2008ko Legeak ezartzen zuena baino % 28 batean jaitsiko da eta hau jasotzen bete beharreko baldintzak gogortu eta zorrozteko apustua egin du euskal Gobernuak.
Kopuruei erreparatzen badiegu, 2018an eta pertsona bakar batek Diru-sarrerak Bermatzeko Errentagatik 644 euro jaso ditu. Asteartean Gobernuak aurkeztutako igoerarekin 666 euro lirateke, baina orain arte murrizketarik aplikatuko ez balitz eta 2008ko legeko kopuruak errespetatuko balira, kopurua 924 euro lirateke. Pentsiodunen kasuan, 732, 665 eta 1.050 euro, hurrenez hurren.
Benetan Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta lehentasun bat da erabaki hau hartu duten alderdientzat? Edo gutxieneko estaldura eskaini eta sistema deseraikitzeko bidea da?
EAJk eta PSEk aurkeztutako erreformaren zirriborroa aztertzean, gure ardura maila asko handitu zen. Berriz ere betiko neurriak, betiko kutsuarekin eta betikoen kalterako.
Zirriborroa eztabaidatzeko eratu zen komisioan parte hartu genuen eragile guztiek oso antzeko irakurketa egin genuen, eta neurri berriak eta neurri aproposagoak planteatu genituen ere.
Gehienetan ahobatezkotasuna zegoen. Ez ziren, gure ustetan, noski, neurri batere maximalistak mahai gainean jarri.
Ondorioz, Kartatik, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartatik, herri-ekimen legegilea, alternatiba eta eztabaidatzeko aukera moduan aurkeztu genuen otsailean, kritikan bakarrik ez garelako geratzen.
Hori egin eta bi hilabete beranduago, apirilean, aipatutako bi alderdiek, eta ez Gobernuak, horrela egitearen benetako zergatia ezagutzea gustatuko litzaiguke, Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren lege proposamena aurkeztu zuten. Komisioan esandako guztia, eztabaidatutakoa, baztertu eta edukietan oraindik ere zorrotzagoa zen lege proposamena ezagutzera eman zuten.
Komisioa sortu eta egitearena itxurak gordetzeko beste modu elegante bat izan zelakoan gaude, horiek parte hartzearen norainokoak.
Herri-ekimen legegilearen tramitazioan hainbat oztopo gainditu ditugu eta, gure ustez, gertatutakoak ez dira kasualak izan.
Bidean gertatutakoaren zalantza asko argitu gabe daude: Zergatik ez ziren bi eztabaidak bateratu, herri-ekimen legegilearena eta lege proposamenarena; zergatik herri-ekimenaren legebidearen tramitazioan, legez onartu zenetik, sinadurak batzeko aukera eman arteko epea arrazoi gabe legez kanpo luzatu zen; zergatik lege proposamena eta ez lege proiektua; zergatik behin Plenora eraman ondoren, egun berean gai ordenatik ateratzeko beharra... Lege proposamena aurkeztu zenean horietako asko argitu ziren, tamalez.
Argi dagoena da gurea ez dela joko politikoa, ez negoziatzeko paketeak, ezta kalkulu elektoralistak ere. Gizarte eragileak gara. Gizartea ordezkatzen dugu eta zentzu handi batean eta gizartearen beharrekin egiten dugu egunero lan.
Eta gizartearen babesa lortu dugu. 51.000 sinadura. 51.000 sinadurek babestu dute herri-ekimen legegilea, Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren prestazioa hobetzeko asmoarekin kopuruak handitzea, eta LAGS eta KPIaren erreferentzia izatea babestu dute, prestazioa jasotzeko adina 18 urtetara jaistea eta erroldatuta egoteko beharra urtebetekoa izatea ere.
Bizitoki batean bizikidetza unitate bat baino gehiago balego, eta betekizunak betez gero, guztiek prestazioa jasotzeko eskubidea babestu dute; etxebizitza eskubidea bermatzea eta ez diru prestazio batean ordezkatzea babestu dute.
Eta Legebiltzar honetan ordezkapena duten alderdiek aldarrikapen hauen inguruan duten iritzia jakin nahi dute herritar horiek eta zuen erantzukizuna litzateke erantzutea, argi erantzutea. Gaur pilota zuen teilatuan dago.
Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak eskura zuen legezko erreminta, herri-ekimen legegilea, erabili du ordezkari politikoei interpelatzeko asmoarekin.
Baina, ohikoa bihurtzen ari den moduan, Legebiltzarrak muzin egiten dio azkenaldian horrelako planteamenduei.
Abenduan Jaurlaritzak herri-ekimen legegileari aurkako iritzia eman zion. Batetik, egoera sozioekonomikoari erreparatzen ez geniola; bestetik, bazegoela gaiaren gaineko lege proposamen bat; eta, gainera, etxebizitza gaian beste lege aldaketa...
... ez geniola.
Bestetik, bazegoela gaiaren gaineko lege proposamen bat eta gainera, etxebizitza gaian beste lege aldaketa dagokiola erreforma esanez, azkenengotik hasita.
Bi legeen erreforma planteatzen du herri-ekimen legegileak. Ikuspuntu tekniko eta juridikoa den neurrian, herri-ekimen legegilea zentzu horretan hasieratik onartua izan zen mailaren aldetik. Ez dago eztabaidarik puntu horretan.
Besteen arrazoiei erreparatuz, beharbada errealitate edo mundu ezberdinetan bizi gara, eta gu hori izango delakoan gaude. Egoera sozioekonomikoa, abagunea da errealitate sozioekonomikoa, ez bakarrik gastua eta aurrekontua. Argudio hori oso arina da, are gehiago eztabaida zabaldu ere egin ez denean oraindik.
Eta bai, badago lege proposamen bat baina herri-ekimen legegilea aurretik aurkeztu genuen. Ez da borondaterik egon bien eztabaida bateratzeko eta denborarik bien tramitazioan zeinak kontrolatu dituen jakinda, ez dugu berdintasun egoeran jokatu.
Izan gaitezen apalak legebiltzarkideak. Esan dezagun egia. Galdu diezaiogun beldurra egia esateari, gizarteak egia jakin nahi du ez bakarrik puntu honetan, beste guztietan ere.
Hitz egin dezagun Eusko Jaurlaritzari horrenbeste gustatzen zaion horretaz: kohesio sozialaz, baina benetakoaz; hitz egin dezagun parte-hartzeaz.
Parte-hartzea gaurkoan ez da bakarrik herri-ekimen legegileak aurkezteko aukera izatea. Aukera hori legeak eskaintzen digu ez Legebiltzarrak, baizik eta edukiaz eta nolakoaz hitz egitea.
Gaurkoan zuen baiezko edo ezezko botoa bizitza duina erreklamatzen duten 51.000 sinaduren aldekoak edo aurkako botoa izango da. Eztabaida irekitzeaz ari gara. Gero gerokoak, aukera eman eztabaidari. Demokrazia, ariketa demokratikoa. Hori da gaurkoa.
Eztabaida ukatzea herri-ekimen legegileari, argi berdea ez ematea, betatzea, ez da euskal gizarteak gaurkoan erreklamatzen dizuena. Demokraziaren adibide ezin hobea litzateke gaur baietz bozkatzea.
Bukatzeko, eta erreplika aukerarik izango ez dugunez, azken aipamen bat. Kartak gizartearen zati handi batek benetan bestelako babes sozial baten beharra, kohesio sozialaren benetako beharraz eta eztabaida demokratikoaren beharra ekarri du Legebiltzarrera. Ariketa egin dugu. Guk, eragile sozialok, ariketa egin dugu. Gaia oso zaila zen, lan gogorra eduki dugu aurretik, baina polita izan da.
Jakin badakigu ere  - edo antzeman dezakegu, noski, guztiok ezagutzen garelako onerako eta txarrerako -  zein izango da gaurko erabakia.
Baina horregatik jakin badakigu ere horrelakoen jokaera antidemokratikoa salatzen jarraituko dugula, jarrera murriztaileen aurka borrokatzen jarraituko dugula.
Eta gaur, zorionez, kalea gurekin dago, gure alde dago. Aldarrikapen hau ez da gaur hemen hilko, gure jendeari zor diogulako.
Herri-ekimen legegilea babestu duten 51.000 lagunei Kartatik, Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartatik eskerrak eman nahi dizkiegu. Eskerrik asko bero eta handi bat. Eskerrik asko gizarte hobeago bat aldarrikatzeagatik. Gaur 51.000 lagun hauek planteatzen dutenari eztabaida irekitzeari uko egiten badiozue, Legebiltzarraren eta herriaren artean dagoen distantzia eta aldea areagotuko duzue eta jadanik oso handia da.
Zuen esku dago demokrazia diskurtsoetarako uztea, edo praktikan jartzea.
Eskerrik asko.
(Txaloak)