BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2014-10-23):
Eguerdi on, eta mila esker.
Gaurko eztabaida hau termino egokietan kokatu ahal izateko, premiazkoa iruditzen zaigu zertaz ari garen esatea argi eta gauzak ez nahastea.
Ez gara medio jakin baten edo talde jakin baten aurkako ezertaz ari, ezta batek edo besteak jaso duten diru kopuruaren juzgua egiten ari. Are gehiago, ez da gaurko mozio honen eztabaida Jaurlaritzak publizitate instituzionala banatzeko izan ditzakeen irizpideen ingurukoa. Hauek zein diren edo nola kudeatzen diren eztabaidatzera ez gara etorri; gu behintzat ez. Prest gaude, hori bai, nahi denean eztabaida horri ekiteko. Eta, seguruenera, aurrerantzean ere izango dugu aukera bat baino gehiago horretaz hitz egiteko eta EH Bilduk gogoz hartuko du eztabaida hori, zer esana baduelako gaiaz.
Baina ez gaitezen desbidera. Jaurlaritzak, mahai gainean gai hau jarri denean, nik aipatu izan ditudan beste eztabaida horiek erabiliz horrela egiteko ahalegina egin baldin badu ere, guk uste dugu gauzak bere tokian jartzeko garaia dela. Hemen gauza bat dago argi: Jaurlaritzak bere jardunarekin publizitate eta komunikazio instituzionalari dagokion legea urratu egin duela. Ez hori bakarrik, baita etika- eta jokabide-kodea ere, kargu publikodunaren jokabide onestoari, zintzoari, dagokionez.
Bi gertakari horiek berez dira larriak, eta guk, hala ere, bi horiek azpimarratuta ere, hirugarren bat ere azpimarratu nahi dugu. Ez zaigu gutxiestekoa iruditzen eta nabarmena iruditzen zaigu, hilabete hauetan gertatutakoaren inguruan azpimarratzekoa; alegia, behin gaia plazaratuta, Jaurlaritzak berak erakutsi duen jarrera edo jokabidea, ez baitu okerra aitortu inongo momentuan eta ondo jokatu izan balu bezala aritu baitzaigu. Informazioa ezkutatzea eta gardentasun falta, guretzat, agerikoak bilakatu dira.
Gainera, esango nuke gehiago; herritarrak eta gu geu ere inozotzat hartu nahi izan gaituela, eman dituen erantzunekin, ze, bestela, inork usteko al luke sinesgarria izan daitekeenik aipatu ditudan eztabaida guzti horiek aipatzea eta sartzea egindako okerra zuritzen saiatzeko? Hori tontotzat hartzea da. Edota, kanpaina instituzionalaren –hemen nire aurretik hitz egin dutenek esan duten bezala– eta babeslegoaren arteko ezberdintasunei buruz argibide trakets batzuk emanda, oker hori arindu nahi izatea? Bi galdera horien erantzunak nabarmen erakusten dizkigu gauzak.
Eta uste dugu gauzak argi esan behar direla. Inork ez du sinesten Jaurlaritzari, ez beste inori, ahazten zaionik bere ikurra ondo agertzea babesle modura ordaintzen duenean. Are gutxiago ez konprobatzea erositako produktu hori kaleratu aurretik, edo komunikazio-enpresak ez jakitea horrela egin behar duenik, ze kontratuetan hori zehatz-mehatz azaldu izan da.
Edo bai, e? Akaso bai, akaso erantzuna baiezkoa da, baina kasu batean; interes berezi bat dagoenean hori egin dela ezkutatzeko. Bai medio horrek jasotzen duen finantziazio-bidea bera eta baita Jaurlaritzarekin edo Jaurlaritzaren propagandarako adostu eta ordaindutako informazio hori Jaurlaritzak zerikusirik ez balu bezala kaleratzeko interesa baldin badago ere. Ze biak ala biak daude gai honetan; seguruenera, lehenengoa gehiago, finantziazioarena gehiago, bestea baino.
Jokabide horretan dago guretzat guztiz salagarria dena gai honetan. Gainera, okerrena, ez dela gertakari isolatu bat, deskuido bat, baizik eta praktika orokortu bat, datuek erakusten duten praktika orokortu bat. Besterik esan digu gaur eztabaidan presente ere ez dagoen Urkullu jaunak eta baita Gobernua babesten duen taldeak. Baina gardentasuna ez da ahotan hartzen den zerbait, praktikarekin erakusten den zerbait da.
Eta nire esperientziak Legebiltzar honetan daramadan bi urtean besterik erakutsi dit. Askotan egin behar izan ditut bitan edo hirutan galderak gai baten inguruan informazio zehatz bat lortuko banuen. Eta aipatuko dizuet publizitatearekin zerikusia duen galdera baten kasua.
Publizitateari lotuta zegoen kontu batekin, Ingurumen Sailari gehigarri batean egindako insertzio baten kostuari buruz galdetu nion, alegia zenbat gastatu zuen. Oso galdera erraza ulertzeko, ezta? Ba, lehendabizikoan, hitzez hitz 6.000 euro izan zirela esatea saihesteko, hauxe izan zen eman zidaten erantzuna, hitzez hitz: "Prezioa egunkari horren komunikazio-enpresaren editorearekin adostutakoa da". Noski, adostu gabea ez zen izango, ezta? Txistea litzateke, ez balitz benetan diru publikoaren kudeaketari buruzko galdera bat izango eta guk ez bagenu horretarako eskubidea izango eta Jaurlaritzak gauzak erantzuteko obligazioa izango.
Eta ez diot zuzenean galdetzen, ez dagoelako, baina iritsiko zaio galdera Urkullu lehendakariari. Ze berak uztailean, agerraldian, eta joan den astean ere, hemen denak bere fede onaren eta gardentasunaren sinestun egin nahi gintuen horretan, berak gu horrela bere jarrerara lotzea nahi zuen horretan… Nik galdetzen diot ea hau ote den Gobernu honek gardentasunarekin konpromisoa erakusteko duen modua. Esango du garden ari dela, baina erakutsi, praktikan behintzat, horrelakoekin eta hemen aztertzen ari garen gertakari larriekin, ez noski. Berriro diot, gardentasuna praktikan erakusten da, ez ahotan egunero hartuta.
Eta uztaileko agerraldian bere jarrera zuritzeko esandakoek guretzat ez dute bide zuzena erakusten. Eta ordutik gai honetan Gobernuak ez du gure orduko ikusmoldea aldatzeko biderik ematen duen neurririk hartuta; dirudienez, oposizioan ari garen alderdi guztiok ere antzeko zerbait ikusten dugu. Joan den ostiralean izan zuen azkeneko aukera, eta hitzetan bai, baina jarreretan ez zuen erakutsi beharrekoa erakutsi.
Babeslearen bidea beste medio batzuekin erabili dela esateak edo, gauzak medioen iniziatibari erantzunez egin zirela esateaz gain, hori esateak ez du egindakoa zuritzen. Ze, arduragabekeria bat izateaz gain, errealitateari iskin egiteko beste ahalegin bat gehiago besterik ez du erakusten.
Babesle izatea zer den, barkatu, baina oso ondo dakigu. Ezberdintasunak egon daitezkeela babeslegoaren eta publizitate instituzionalaren artean? Nahi bada, bai. Baina badakiguna da zer ez den: zer ez den kanpaina instituzionala eta zer ez den babeslegoa. Hirugarren kasu baten aurrean gaude. Informazio bat ordaindu, ordaintzen ari zarela ezkutatuz, hori ez da babeslegoa egitea. Ez dezagun inor engaina, hori sinetsiko duen amaren semerik ez baitago.
Horregatik diogu gaur, gaia berriro ere Legebiltzarrera hiru hilabete igaro ondoren datorren honetan, salaketak orduan bezain ozen eta garbia izan behar duela eta termino berberetan egin behar dela, gauzak lehen bezain larriak direlako. Eta horregatik egin genuen guk, zuzenketa aurkezteko unean, talde gehienen adostasuna lortu zuen testuaren alde: aurrez bakoitzak bere aldetik aurkeztutakoa baino gehiago, adostasun-maila lortu zuten puntu garrantzitsuak zeudelako. Eta aipatzen ari nintzen salaketa argi hori egiteko beharrezkoak diren edukiak jasotzen ez zirelako bertan (legea urratu egin dela, honek esaten baitu legearen inguruan zer den errespetatu beharrekoa), eta, baita ere, aipatzen dituelako hemen errepikatuko ez ditudan eta denontzat aski ezagunak diren gainerako neurri guztiak.
Izan modu bateko edo besteko publizitate-bidea aukeratzen dena, izan kanpaina arrunta, izan babesle modura egiten den ekarpena, garbi dago legeak esan egiten duela horrek agerian geratu behar duela, esan egiten duela erakunde sustatzailearen eta kontratatzailearen aipamenak egin behar direla.
Beraz, eztabaidagarria izango da sinesten ote dugun, edo fede txarrez egin den ala ez Jaurlaritzaren aldetik. Guri, egia esate aldera, nekeza egiten zaigu sinestea hala denik. Baina ukaezina dena da legea urratu egin dela, ez dela zuzendu beharreko akats huts bat izan, eta, beraz, neurriak hartu behar direla. Eta Gobernuak komunikazio-talde jakin bati, diru publikoa erabiliz, informazioa eta elkarrizketa batzuk txertatzea ordaindu egin diola, ordaintzen zuena Jaurlaritza zela jendeari (herritarrei, guri, denoi) ezkutatuz. Eta hori oso larria da, hori jendeari iruzur egitea da; lehen aipatu dudan oraindik ere gauza larriago bat atzean dagoela, eta da medio baten finantziazio irregularra.
Edonola ere, izan Jaurlaritzak egindako oker bat, inozoren bat badago oraindik sinesten duena, edo izan nahita eta propio egindako zerbait, legea urratu den neurrian, neurriak hartu behar dira. Eta Gobernu honek ez ditu neurriak hartu nahi, ukatu egin nahi duelako, hasi eta buka, gertatu den guztia.
Berriro diot, hori litzateke larriena; etika- eta jokabide-kodearen urraketa ere ez da gutxiesten. Hortaz, arduradunen jokabidea azter dadila eskatzen dugu, ze, hemen ere esan da, denetik izan da. Okerrak zuzendu behar direla esan duen Gobernuko kiderik izan da, gauzak nola egin diren justifikatzen ahaleginak eta bi egin dituenik. Tartean, baita ere, datu okerrak eta gezurrak erabiliz, gu geu berriro ere inozotzat hartuz, gertatutakoa estali nahi izan dutenak.
Era guztietako kontuak entzun ditugu gobernu-ordezkarien aldetik. Eta, gure ustez, ebidentziaren aurrean, gainera, horretan tematzeak oraindik ere onartezinagoa egiten du gertatu den guztia. Eta egiten du oso sinesteko zaila Gobernuak gero esatea neurri batzuk jarri nahi izan dituela gardentasuna areagotzeko, okerra bera aitortzen ez duenean.
Hori bilatu nahi izan dugu zuzenketarekin. Alegia, orduan bezala, gaur ere, hiru hilabete geroago, lehen bezain sendoa izatea hemen egiten zen salaketa, garrantzitsutzat jotzen dugulako hori horrela egitea. Hori bilatu dugu, berriro diot, uztailean onartutako testu hura guk zuzenketa bilakatuz.
Eta gaur hiru taldek hemen, erdibideko baten bitartez, horko puntu nagusiak eta ardatza jasotzen dituzten neurrian, iragarri nahi dut, bukatzeko ere, babestu egingo dugula. Eta uste dugula hori dela bidea, eta okerrak zuzendu egin behar direla eta mandatu hori garbi jaso behar duela gaur hemendik Jaurlaritzak.
Mila esker.