ZULAIKA PORTILLO (EH Bildu, 2016-05-06):
Eskerrik asko, mahaiburu anderea. Egun on guztioi.
Pasaden astean, Urkullu lehendakari jauna PNVko gazteekin egindako bilkura batean, bota zenien "pensar en salir al exterior como una oportunidad, aunque el reto debe ser volver a Euskadi". Eta enpresen merkatua globala delako eta kanpora ateratzea lan baten bila aukera bezala ikusi behar delako.
Adierazpen larriak dira, arinkeriaz egindakoak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoako gazteen egoera oso zaila da eta gazte asko atzerrira joan dira, eta oraindik ere ateratzen ari dira enplegu baten bila, hemen ezinezkoa edo oso zaila egiten zaielako enplegu duin bat aurkitzea.
Egoera honetan larria da lehendakariak benetan gazteei beharra bihurtu zaiena, aukera bezala saltzea. Saiatzen zarete jendarteratzen mezu faltsu bat: Dena ondo doa. Errealitatea, aldiz, gordina da jende askorentzat. Gordina da, batez ere gazteentzako. Eta horren aurrean Jaurlaritzak ez du politika publikotik neurri eraginkorrik abian jarri. Hobeto esanda, ia ez du neurririk hartu.
Krisia hasi zenetik, kalkulatzen da 10.000 gazte inguru atzerrira joan direla enplegu baten bila, eta hau egunero bizi duten errealitatea da. Eta zer dago lan-emigrazioaren atzean? EGK-k egin zuen SOS Txostenean oso argi gelditzen da eta azaltzen da zer nolako prozesua den edo bizipenak dituzten gazteek lan-emigrazioan eta zer nolako eragina duen lan-emigrazioak gure gizartean.
Alde egiteko erabakia hartzen duten askok eta askok goi formazioa dute; beste askok ez. Baina, formazioaz gain, denok dituzte atzean utzi beharreko gauza eta pertsona asko: familia, lagunak, kultura, proiektuak, gizarte mugimenduak, elkarteak, hemen hain beharrezkoak diren gazteen parte-hartzerik gabe geratzen direnak ere.
Eta atzerrian daudenean ere sortzen diren egoerak oso ezberdinak dira, batzuk beste batzuekin konparatuz. Batzuek, bai, aukera profesional ederra topatzen dute, hemen lortu ezin dezaketen lan duina, haien beharrak asetzeko nahikoa den soldatarekin. Batzuk beraien bizimodu proiektua atzerrian garatzea erabakitzen dute. Beste batzuk, ordea, ez dute horrelako zorterik izan, eta prekarietatean murgiltzen ari dira atzerrian ere.
Eta azkenik, ere, lanik topatzen ez dutenak daude, pixkanaka haien aurrezkiak agortzen zaizkie eta askotan eskubideak urratzen dizkiete. Eta askotan bueltatzea ezinezkoa egiten zaie. Hemengo prekarietatetik ihes egiten duten gazte askok, eta akaso askotan atzerrian topatzen duten prekarietatea handiagoa da.
Hori gutxi balitz, gainera, prekarietateari aurre egiteko beste zailtasun askorekin topo egiten dute; lagun eta familiaren elkartasunaren sarea atzerrian desagertu egiten da. Atzerrian ere eskubide eta behar asko betetzeko, dirua ezinbestekoa da. Eta zer gertatzen da prekarietatean daudenak diru nahikorik ez badute bizitza baldintza duinak izateko? Ba adibidez, osasun hitzarmenik ez badago, osasun asegurua ordaindu beharko dute. Eta etxetik kaleratzen badituzte, kale gorrian geratzen dira. Gazteek topatzen dituzten oztopoak ezberdinak dira, bai Europan edo beste kontinenteetan ere. Baina ia beti daude oztopoak.
Eta eskubideei buruz zer esan? Bai, badaude hainbat hiri non eskubideak hemengoak baino hobeagoak direnak. Baina zoritxarrez, badaude ere hemengoak baino txartoago daudenak. Lan eskubideak, baina ez soilik lan eskubideak; eskubide sexual eta erreproduktiboak, aniztasun afektibo-sexualak, eta abar.
Baina ez soilik oztopoak atzerrian daudenean. Bueltatzen direnean ere oztopoekin edo zailtasunekin jarraitzen dute. Hemengo administrazioek ez dute gaur egungo lan-emigrazio behartuaren eta beste emigrazio ereduen artean bereizten. Eta jatorriko erroldan bajak ematea ondorio gogorrak ditu. Langabezia diru saria jasotzeko zuten eskubidea galtzen dute. Edo diru-sarrera bermatzeko errenta jasotzeko eskubiderik gabe geratzen dira. Bozka emateko, adibidez, aukera ere galtzen dute.
Bueltatzen direnean, zuk aukera moduan saltzen duzun ibilbide hori egin ondoren, prekarietate gordinera bueltatzen dira, formatzeko, hizkuntzak ikasteko, praktikak egiteko aukera izan badute; baina etxera bueltan betiko prekarietate lana topatzen dute. Horrekin ematen dizue ongietorria Urkullu jaunak, prekarietatea eskainiz.
Beraz, dugun egoerarekin, testuinguru latz honetan, herri bateko lehendakariak gazteei atzerrira joateko animatzea...
...eskainiz.
Beraz, dugun egoerarekin, testuinguru latz honetan, herri bateko lehendakaria gazteei atzerrira joateko animatzea edo aukera bezala ikustea eskatzea, soilik bi arrazoiengatik izan daitezke: Lehenengoa, ezjakintasuna, larria den hipotesia, zure kargua nahikoa garrantzitsua delako, testuinguru hau ondo ezagutzeko; edo bigarren arrazoia, ardura hartzeari muzin egitea, daukazun erantzukizuna alboan uzteko tentazioa. Eta ondorioa da oso ezaugarria den kolektibo baten aurka mingarriak diren esaldiak botatzea.
Zuk esan, lehendakari jauna, zein aukerarekin geratu behar garen. Dena den, bota zenuen esaldi hark agerian uzten duena da euskal gaztediak bizi duen egoera ez duzuela ondo ezagutzen, bizi duen errealitatetik antipodetan zaudela.
¿O es que no le parece que la situación para la juventud vasca es muy complicada? Solamente le voy a dar algunos datos.
La tasa de desempleo supera con creces el 30 %. El 60 % de la juventud no tiene ingresos. En Araba, Bizkaia y Gipuzkoa, seis de cada 10 personas que viven en la pobreza son menores de 35 años.
Pero además, las personas jóvenes que acceden a un empleo no tienen una situación mucho más favorable. El 22 % de las personas jóvenes con trabajo no llega a fin de mes. El 95 % de los contratos que se les hace a las personas jóvenes son temporales y el 42 % son de menos de un año.
Las personas jóvenes tienen más probabilidad que el resto de ser despedidas, la proporción es de uno a seis. Y el último dato que le voy a dar, la brecha salarial es de unos 8.000 euros anuales entre las personas jóvenes y el resto de las personas trabajadoras, y mucho más aún si son jóvenes y mujeres.
Y ante todo esto, su Gobierno no es que no haya priorizado contemplado una política eficaz dirigida a la juventud, sino que, además, ha estado ausente.
Ante este panorama, señor Urkullu, ¿tiene usted algo de empatía? ¿En serio quiere plantear como una oportunidad el tener que salir fuera?
Quizá hoy, quizás ahora que estamos en precampaña nos prometa hoy mismo pues un listado de acciones que pretendan llevar acabo los próximos cuatro años, muchas de ellas las mismas que prometieron entonces a la juventud en su día, en las últimas elecciones.
Pero realmente, hoy quiero aprovechar para pedirle que haga usted también autocrítica.
Aurreko guztiarengatik, nahi dugu jakin, benetan, zein neurri hartuko duen Jaurlaritzak Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako gazteak, prekarietateak jota, kanpora joan behar ez izateko.