ZULAIKA PORTILLO (EH Bildu, 2015-10-01):
Baina gazteen prekarizazioa orokorra da.
Lan egiten dutenen artean ere prekarizazioa zabalduta dago. Sinatzen diren kontratu berrietatik %95a behin behineko kontratuak dira. Lan egiten duten gazteek gainontzeko langileekin alderatuz ia 13 mila euro gutxiago kobratzen dute urtean. Gainera, emakume gazteak gizonekin konparatuz, 3.540 euro gutxiago kobratzen dute.
Gazteen artean ere emakumeek pairatzen dugun egoera bidegabea areago egiten da. Kalkulatzen da azken urteetan ia 10.000 gazte atzerrira joan direla lan baten bila. Bakan batzuk joan izan dira esperientzia aberats baten bila. Baina seguru gehienak hemen inolako itxaropenik ez zutelako joan dira.
Horietatik zehazki ez dakigu zenbatek lortu duten enplegu duin bat. Ez dakigu zenbatek lortu duten lan prekario bat eta ez dakigu ere zenbatek ez duen lortu enplegu bat...
...duten enplegu duin bat. Ez dakigu zenbatek lortu duen lan prekarioa eta ez dakigu ere zenbatek ez duen lortu enplegu bat. Ez dakigu ezta zenbat bueltatuko diren eta bueltatuko direnak zelako itxaropenak izango dituzten han.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan pobrezian bizi diren 10 pertsonetatik seik 35 urte baino gutxiago du eta gazteen % 66ak ez du inolako diru-sarrerarik. Eta gazteen egoeraren deskribapenarekin bukatzeko azken datua: Europan emantzipazio adineko bataz bestekoa 26 urtekoa baldin bada, hemen 30-31 tartean da.
Batzuok ariko zarete pentsatzen datuak, datuak eta datuak, eta zoritxarrez gazteek datu bakan bezala zenbaki bat bezala sentitzen dira. Ez dute Gobernu, instituzio eta erakundeen aldetik babesik sentitzen, ez dute ikusten inolako borondate, proposamen edo irtenbiderik. Zer-nolako Gobernuak uzten ditu babesik gabe bere gazteak jakinda prekarietate gordinean bizi direla? Zer-nolako agintariak gazteak zenbakiak balira tratatzen dituena? Eta sentimendu honen ardura handia Jaurlaritzak berak dauka.
Onartezina da egoera hori edozein jendartean. Jaurlaritzak Enplegu Plana aurkeztu zuen, eta gazteen enplegua sustatzeko hainbat neurri habian jarri ditu: Lan praktikak egiteko programak, talentua berreskuratzeko programak, eta abar. Baina orain azaldu ditudan datuak adierazten digute ez direla eraginkorrak, ez direla nahikoak izan gazteen egoerari buelta emateko.
Horren ondorioz, EH Bilduk ekainean Urkulluri zuzendu zion interpelazio bat. Zehazki, zer asmo zuen Jaurlaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bizi diren gazteen lan-prekarietatearen aurrean. Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburuak, Toña jaunak, erantzun zigun: "Aipatzen duzun prekarietatea Estatu mailako ERregulazio baten ondorioa da eta arlo horretan Eusko Jaurlaritzak ez du eskuduntzarik edo konpetentziarik".
Ez daukagu konpetentzia nahiz eta behin baino gehiagotan eskatu izan dugun eskuduntza horren transferentzia. Behin eta berriro azaldu du iritzi hori foru desberdinetan. Berriro ere burujabetzaren beharra agerian, berriro ere agerian buru jabetzarik gabe ez dagoela etorkizunik, burujabetzarik gabe ez dugula izango gazteentzako bermerik.
Azken urteetan Madrildik etorri zaizkigun lan erreformei buruz ari zen. Berez, EH Bildun ados egon gaitezke hausnarketa horrekin baina are gehiago esango nuke, ez soilik lan erreformengatik lan-baldintzak azkartu egin direla. Egoera hau sistema neoliberalaren ondorioetako bat da.
Hala ere, Jaurlaritzak ezin da geratu besoak gurutzatuta emergentziazko egoera baten aurrean, larrialdi egoera baten aurrean larrialdi neurriak hartu beharko lituzke. Bere lehentasunen artean gazteen lan-prekarietateari aurre egitea jarriko beharko luke eta egoeraren larritasuna gazteez gain, Legebiltzarrak ere aitortu du behin baino gehiagotan eta Ganbara hau ere lan erreformaren kontra posizionatu da.
Beraz, pasa gaitezen erretorika eta adierazpenetatik ekintzetara. Goazen eginbeharreko pausuak adostera, egingarriak direnak, posibleak direnak, abian jarri daitezkeenak zehaztera. Borondatea, jaun-andreok, borondate politikoa da gazteen arazoei erantzuna emateko behar dena.
Gure mozioa adostu eta egin beharreko ibilbide horren oinarriak finkatzen ditu. Mozioaren 1. puntuan Jaurlaritzari eskatzen diogu hiruhilabeteko epean egin dezala azken lan erreformaren ondorioei buruzko ikerketa txostena, besteak beste, legearen puntu nagusiak eta horiek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan izandako ondorio zehatzak jasoz, alde batetik, eta puntu horiei aurre egiteko aukera posibleak planteatuz, bestetik.
Gazteen prekarizazioa areagotu dela lan erreformaren ondorioz, lehen esan dudan bezala, ez dugu guk soilik esaten. Jaurlaritzak, Enplegu sailburuak zehazki, horrela adierazi du hainbat alditan. Beraz, eskua luzatzen dizuegu neurri zehatzak adosteko.
2. puntuan, Jaurlaritzari eskatzen diogu enpresekin eta gainontzeko eragileekin izaten diren hartu-emanetan, diru-laguntzetan edo partaidetzetan adibidez, lan erreformaren puntu eta ondorio lazgarriak gainditzearen irizpidea baloratu eta neurri zehatzetan isla dezan.
Administrazioa erreferente izan behar da kalitatezko enplegua sortzerakoan, bai Administrazioak berak zuzenean kontratatzerakoan eta bai zeharka bada ere enplegua sortzen denean, eta noski, baita ere enplegua sortzeko habian jartzen diren programetan.
Beraz, bere eskuetan dago egiten dituen kontratazio publikoetan edo ematen dituen diru-laguntzetan irizpide zehatzak jartzea lan erreformarik aplikatzen ez duten enpresak lehenesteko. Horrelakoak baloratzea eskatzen dugu 2. puntuan. Hona hemen beste neurri zehatz bat abiapuntu bezala.
Eta azken puntuan, Jaurlaritzari eskatzen diogu bere menpe dagoen sektore publikoan, lan erreformaren puntu eta ondorio lazgarriak ez aplikatzeko konpromisoa har dezala eta konpromiso horrek 2016ko aurrekontu proiektuan isla izatea.
Ez badago ere bere osotasunean, legearen aurka joateko ausardia politiko horiek, behintzat goazen aztertzera nola ekiditu daitekeen honen aplikazioa edo nola konpentsatu honen aplikazioa. Hau da gure proposamena: Egingarria, posiblea, zehatza, borondatea, borondate politikoa prekarietateari aurre egiteko.
Jakin badakigu hau ez dela nahikoa izango gazteen arazo estrukturalari aurre egiteko baina ibilbide baten lehen pauso bat izan daiteke. Oraingoz, gure eskumenetan dauden politika aktibo eraginkorrak diseinatu beharko dira gazte enplegua sortzeko eta benetan apustua garrantzitsua izan behar da, aurrekontuei dagokienez ere.
Beste taldeen zuzenketei erreparatuz, uste dugu ez dutela errorera jotzen. Ez dutela benetako arazoan sakontzen. Deklaratiboak dira, galerari begiratu ongi gelditzekoak. Aitzakien aurrean berriz ere gaurkoan zoritxarrez.
Beraz, esandakoa, borondate politikoa da arazo honen aurrean behar eta espero dena. Nazkatuta daude hitz politaz, gazteak nazkatuta daude hitz politaz eta aitzakietaz. Goazen arazoen iturburura, goazen konkreziora. Borondaterik eta ausardi minimorik gabe, ez egoera honi buelta ematerik. Gure proposamena norabide horretan doa.
Besterik gabe, eskerrik asko.