KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2018-10-18):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru andrea eta legebiltzarkideok, eguerdi on denoi.
Azken hilabeteotan euskal pentsiodunek kaleak bete dituzte pentsio eta bizitza duinen aldeko euren aldarrikapenekin eta horrekin batera agerian, oso agerian geratu dira pentsiodun askoren bizi-baldintzak.
Agerian geratu da erabateko prekarietatean bizi diren milaka pentsiodunen egoera eta bereziki inoiz jubilatzen ez diren emakume horien egoera. Hamarkadatan bizitza sostengatzen, soldata jaso gabe lanean aritu eta gero, horiek baitira pentsio baxuenak jaso eta prekarizazio maila handiena pairatzen dutenak.
Atzo Pobreziaren Kontrako Nazioarteko Eguna izan zen eta emakume eta pentsioduna, hori da bazterketa eta pobrezia egoeran dauden poltsa betetzen duten pertsona askoren karakterizazioa. Horregatik, aukeratu genuen gaur gai hau eztabaidara ekartzea, perfil hori baduelako ere.
Nire aurreko ibilbidean, pobrezia larrienarekin lanean egin dudan niri ibilbide profesionalean, ikasi nuen ikusten ez dena ez dela existitzen, eta existitzen ez dena ez dela agenda politikoetan sartzen, eta agenda politikoetan ez dagoen horren gainean nekez planifikatzen dela eta nekez jartzen direla baliabideak edo hartzen direla tamainako erabakiak.
Horregatik da hain garrantzitsua pobreziaren kontrako borrokan iruditegi kolektiboak astindu eta aldatzea, eta begi-bistan ezkutuan dauden errealitate horiek ikusgai jartzea. Seguruenik hori pentsiodunen mobilizazioen beste lorpen bat izan da, pentsiodunen eta bereziki emakumezko pentsiodunek bizi duten pobrezia begi-bistan, ikusgarri jartzea eta agenda politikoan sartzea.
Baina egia da kasu honetan, errealitate honetan, badela zerbait berezia. Ikusten ez dena ez da existitzen, baina hau ikusten dugu. Pobrezia eta prekarietate egoera hauek oso gertu ditugu: Gure amama, gure ama, gure izeba, gure betiko bizilaguna. Horiek dira pentsio oso baxuekin bizi diren emakumeak, zuetako edonork ezagutuko du horrelako egoeran dagoen norbait, seguru nago, eta azken hilabeteetan ere ikusi dugu prentsan ere agertu direla horrelako testigantzak eta seguru zuetako askori oso gertuko gertatu zaizkizuela.
Ez da beste pobrezia mota batzuek bezain arrotza gertatzen zaigun errealitate bat. Hala ere, ikustezina da. Kuriosoa da, ez? Kontua da pentsioei dagokionean, gizon eta emakumeen pentsiodunen arrakalaren affaire honetan, sarritan aipatu gabe geratzen diren angulo batzuk izaten direla.
Ebidentea da gure gizarte antolaketa eta bereziki zainketaren antolaketa sozialaren ondorio larrienak antolaketa horren desorekak ageri-agerian geratzen direla emakumezko pentsiodunen egoeran. Agian hori da, eta ez besterik, ikusi nahi ez duguna edo batzuek behintzat ezkutatu nahi dutena.
Begira, atzo pentsioen inguruko hitzaldi batean izateko aukera izan nuen eta honi buruz hitz egin zuten, pentsioetaz eta pentsioetan gizonezko eta emakumezkoen artean ematen den arrakaladaz. Oso datu argiak eman zituen hizlari lanetan aritu zen Isabel Ochoa, aditu eta ekintzaile feminista.
Erkidegoko datuei dagokionez, askotan pentsatzen denaren kontra, erkidego honetan bizi diren emakumezkoen artean lehen pentsioa jubilazio pentsioa da. Gizarte Segurantzako sisteman egun 133.265 pentsiodun emakumezko gaude eta gizonezkoak, berriz, 223.487 dira. Horien artean badira mordoxka bat pentsio minimoa jasotzen dutenak, gehienak emakumeak, gutxi gora behera % 22 erregimen jeneralean, pentsio minimoa jasotzen erregimen jeneralean 4,19 dira gizonezkoak; % 31 autonomoen erregimenean, egoera berdinean pentsio baxuak jasotzen % 13 dira gizonezkoak; eta % 19a SOVI delakoan, bakarrik 0,70 dira SOVI horretan dauden gizonezkoak. Aldeak uste dut nabariak direla.
El 94 % de estas pensiones del SOVI, que es este seguro obligatorio de vejez y de jubilación, corresponde a mujeres, solamente el 5,89 corresponde a hombres.
Eta jarraitu dezakegu datuak ematen, denak oso deigarriak direlako. Erkidego honetan 907 eurokoa da emakumezko pentsiodunek jasotzen duten bataz besteko pentsioa eta 1.568 eurokoa aldiz gizonezkoena, 661 euro gutxiago jasotzen dute emakumezkoek bataz beste pentsioetan. Emakumezko pentsiodunen % 73ak 1.000 eurotik beherako pentsioa jasotzen du, % 29a bakarrik da gizonezkoen artean egoera hauetan daudenak.
85 urtetik gorako 20.000 pentsiodun daude erkidego honetan eta emakumezkoek franja horretan 642 euroko pentsioa jasotzen dute, gizonezkoek berriz 1.292 euro, 650ekoa da aldea. 80 eta 84 urte bitartekoen artean 707 eurokoa da aldea eta diferentzia handiena 75 eta 79 urte bitartekoen artean, hor 810 eurora jartzen da alde hori. Eta zuek atera kontuak, adin horrekin izan ohi diren zaintza beharrak eta pentsio horrekin izan daitekeen bizitza kalitatea, kontua erraza da.
Emakume pentsiodunen % 45ak alargun pentsioa jasotzen du eta alargun pentsioen bataz bestekoa 785 eurokoa da, pobreziaren (...) azpian kokatzen dira euskal pentsiodunen % 30 edo % 35a, 667 euro baino gutxiago jasotzen dute hilabetean eta horietatik laurdenak baino gehiago emakumezkoa dira. Eta hori 335 euro baino gutxiago jasotzen dute hilabetean. Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren onuradunen % 25a ere pentsiodunak dira, gehienak, hirutik bi, emakumeak.
Datos que reflejan la realidad de miles de mujeres que trabajaban en negocios familiares pero nunca fueron dadas de alta, solo se daban de alta ellos; mujeres que no tuvieron acceso a sectores de empleo de calidad, como fue en su tiempo el industrial; mujeres que han entrado y salido del mercado laboral para cuidar; y también reflejan la realidad de mujeres que tenían que dejar el trabajo al casarse; mujeres que sufrieron en muchos casos una expulsión del empleo remunerado, que fueron condenadas a los cuidados, por una concepción de lo que ellas también entendían que eran sus obligaciones.
Sugería Isabel Ochoa que tuviéramos esto en cuenta cuando habláramos de memoria histórica y creo que es una reflexión muy interesante que quería compartir con vosotras, porque a diferencia de, por ejemplo, los sindicalistas represaliados, las mujeres nunca han sido compensadas por sus condenas a los cuidados.
Además, también hay que decir que los recortes y las reformas que se han dado en los últimos años en los sistemas de pensiones han afectado de manera muy significativa a las mujeres.
Se han dado recortes en lo referente a las pensiones de viudedad, se produjo también la desaparición de la pensión y los mínimos compartidos, que se reconoció con la aprobación de la Ley de Separación y Divorcio, que pasó en 2007 a ser una pensión de compensación y que dejó a miles de mujeres que no tenían esa compensación por parte de sus maridos, sin pensión de jubilación.
Hasta el 2008 eran necesarios 12 años y medio para tener una pensión de jubilación, pero con la suspensión del concepto de días-cuota para el cómputo de la generación se aumenta en dos años los años necesarios para recibir esa pensión y también muchas mujeres quedan fuera de esta opción.
En el 2012 se produce la supresión del convenio a cargo de la Seguridad Social para cuidados familiares y esto también deja un montón de mujeres fuera de sus posibilidades y trunca, de alguna manera, sus carreras de cotización.
Desde julio de 2012 la cobertura de vacíos se rebaja al 50 % y esto también afecta notablemente a las mujeres.
También nos decía Isabel Ochoa, una reflexión muy interesante, que las jubilaciones anticipadas son cosas de hombre. Estas jubilaciones se dan sobre todo en sectores de hombres y la tasa de actividad de las mujeres solteras mayores de 60 años es mucho mayor que la de los hombres en la misma edad. No pueden prejubilarse las mujeres, porque tiene y tienen que seguir trabajando.
Todos estos datos reflejan a las claras la precariedad de las mujeres pensionistas.
Eta argi uzten du gizon eta emakumeen arteko arrakala inon agerikoa bada pentsiodunen artean dela. Heldu behar diogu, ezinbestean, hau ikusita pentsioen eztabaidari baina sakon, ez pentsio sistemaren inguruko eztabaidari soilik, pentsio sistemak izan behar dituen birbanaketa funtzioa bete ahal izateko baldintzak aztertu behar ditugu eta batez ere bizitzaren jasangarritasuna jarri beharko dugu eztabaidaren zentroak.
Baina bizitza ez da sostengatzen bakarrik baliabide...
...aztertu behar ditugu eta batez ere bizitzaren jasangarritasuna jarri beharko dugu eztabaidaren zentroan.
Baina bizitza ez da sostengatzen bakarrik baliabide ekonomikoekin. Denbora gehiago bizi gara eta osasun egoera onean baino hein berdinean zahartzearekin ere zaurgarritasunak eta menpekotasunak areagotu egiten dira eta laguntza gehiagoren beharra dugu.
Eta errealitatea da adinean aurrera goazen neurrian, gure burua zaintzeko gaitasuna murrizten doala, laguntza behar dugula etxeko lanetan eta egunerokotasunean ohikoak ditugun ekintzetan eta aukera gutxiago dugula inguruan zainduko gaituen senitarteko edo gertuko bat izateko.
Eta errealitatea da zaintza publikorako baliabideak, mugak agerikoak direla eta askotan arlo pribatuan ematen den zaintza eskaintzara joateko beharra izaten dugula.
Baino, klaro, hori ere ordaindu egin behar da eta horretarako dirua behar da eta datuak ez ditut errepikatuko, baina zaila da 700 euroko bueltan ibiltzen den pentsio batekin zaintza horiek ordaindu ahal izatea.
Eta begira, datu oso deigarri bat, behar sozialen inguruan egiten den inkesta horretan agertzen den bat: Menpekotasun larri bat duten pertsonen % 39ak ez du inolako laguntza baliabiderik. % 40ra igotzen da laguntzarako baliabiderik ez dutenen kopurua moderatua denean bere menpekotasuna, eta % 65era disparatzen da arina den menpekotasuna dutenen artean. Horietako asko pentsiodunak dira, pentsio baxuak dituzten pentsiodunak, eta asko eta asko, gehienak, emakumeak, zaintza horiek ordaintzeko dirurik ez dutenak.
Egoera lazgarria da eta izugarrizko eragina dauka emakume pentsiodunen bizi baldintzetan eta beren zahartze proiektua baldintza duinetan emateko aukeretan.
Eta ebidentea da, lehen esan bezala, eztabaida honen muinean gure gizarte antolaketa dela ezbaian dagoena eta bereziki zaintzaren antolaketa soziala eta arlo produktibo eta erreproduktiboaren arteko desorekak. Hori dago eztabaida honen erdian.
Y toca reparar y compensar a estas mujeres que han sostenido la vida, que sostienen la vida, toca subvertir prioridades, establecer nuevos equilibrios y poner a las personas en el centro de las políticas públicas.
Oreka berriak behar ditugu, babesa zabaltzea eta gainera, martxoak 8ko aldarrikapen horiei erantzuna ematea, emakume pentsionistek ere planto egin dutelako zahartze proiektu zoriontasun proiektuak izatea ahalbidetuko duten baldintzak sortzea dagokigu orain, eta horretan urrats txiki bat izan daiteke gaur aurkeztu dugun ekimena.
Funtsean eskatzen duguna da emakume hauen egoera sakonki aztertzea. Lehen aipatu bezala, emakume hauen egoerak izan ditzaken angulo guzti horiek arakatzea eskatzen diogu Jaurlaritzari.
Azterketa sakon horretan, besteak beste, emakume horien bizi ibilbidea eta zahartze baldintzak aztertu beharko dira, hala nola zaintza lana eta lan erreproduktiboan egindako ibilbidea eta lan produktiboan jasandako baldintzak eta lan erreproduktiboan egindako ekarpenak kuantifikatzea nahi dugu, gizarte bazterketa maila baloratzea eta beren zahartze esperientzia eta baldintzak aztertzea.
Eta noski, azterketa horretan oinarrituta, Jaurlaritzari eskatzen diogu ekar dezala emakume pentsiodunen prekarizazio egoera horri erantzun, egindako ekarpena errekonozitu eta emakume horiei bizi baldintzak duintzeko ekintza plan integral bat.
Gure ustetan, gaur adostutako diagnostiko eta plangintza baliagarri izango dira berdintasunaren eta soldata arrakalaren inguruan egin beharreko lanketa konjunto horretan.
Eta gainera esango genuke Emakunde bezalako erakundeek duten beharrekin ere konpartitzen dela horrelako diagnostiko bat egitearen beharra, ze Emakundek berak datozen egunetarako gai honen inguruko eztabaida bat ere antolatua du.
Eta uste dut argi ikusi dugula denok  - talde guztiok -  ariketa hau egitearen beharra eta erraza, oso erraza izan da akordioa lortzea bai Alderdi Sozialista eta bai Alderdi Jeltzaleko kideekin, eta emendakinik ez duten taldeen babesa ere jasotzea oso erraza izan da eta oso garrantzitsua da hori gure taldearen ustetan, ze askotan esan dugun bezala elkarrekin finkatu behar ditugu oreka berriak ezartzen lagunduko diguten estrategia justu, feminista, sendo eta eraldatzaile bat aurrera eramateko oinarriak.
Eta gainera uste dut lanketa honetan bidelagun berriak izango ditugula ze atzo bertan Oneka Emakume Pentsiodunen Plataforma berriari eman genion ongi etorria, eta haiek seguru aski ere izango ditugu hemendik aurrera horrelako ariketetan bidelagun, eta hori beti da ongi etorria.
Yo ya recordé en este atril un tuit que Yayo Herrero hizo a cuenta de las movilizaciones de pensionistas, que decía que una sociedad decente es aquella que reconoce y se ocupa de sus mayores, que no entierra su memoria y que no las condena a la perpetuidad. Y yo añadiría que una sociedad decente es aquella que reconoce el valor de los cuidados, que se responsabiliza de los mismos, que los valora y que desde luego, no condena a la precariedad ni a la oscuridad a las mujeres que han sostenido la vida.
Eskerrik asko.