ETXEBARRIETA LEGRAND (EH Bildu, 2019-11-14):
Durangoko jardunaldi feministetan Bidez Bide elkarteko lagunek superneskame instalazioa jarri zuten.
Helburua interna moduan lanean ari zirenen gainean sentsibilizatzea eta esperientzian parte hartzen duten emakumeengan enpatia sortzea zen. Arropa probatzaile bat eta ispilu bat instalatu zuten eta esperientzian parte hartzen genuen emakumeek interna baten uniformea jartze genuen. Nahi bagenuen argazki bat ere atera genezakeen arropa hori jantzita.
Eta nik hasieran erdi barrezka hartu nuen proposamena. Baina barreak zirenak inkomodidade bihurtu ziren ba pasatzen ari zen denbora luzea egiten ari zitzaidalako traje hori jantzita. Beste emakumeak, nire aurretik pasatzen ziren emakumeak horrela jantzita ikusten nindutenean beraien begiradek umiliatu egiten ninduten, txiki sentitzen hasi nintzen.
Eta enpatia-ariketa hori egin nuen, bai, eta gogoratu nuen nola Hondarribian, nire herrian, emakume horiek, traje hori jantzita duten emakume horiek kalera ateratzen diren, ederki-ederki jantzitako umeak paseatzera edo pertsona nagusien egunkaria erostera.
Kalean horrela zebiltzan eta nik begiratzen nituen, baina haiek bost minutuz baina gehiagoz eraman behar zuten...
...erostera. Kalean horrela zebiltzan eta nik begiratzen nituen baina haiek bost minutuz baino gehiago eraman behar zuten, nik bost minutu laburretan sentitu nuen sentsazio hori. Okerrena ez da haien nagusiek edo jabeek horrelako arropa jartzera derrigortzen dituztela, okerrena da sistema osoak ez duela ezer egiten haien kontrako diskriminazioak, umilazioak edo gutxiespenak gainditzeko.
Soldata arrakalaz hitz egitea izugarri gustatzen zaion Gobernu honek soldata arrakalaz hitz egiten duenean, nori buruz ari garen zehaztu beharko luke; aurpegia jarri eta lanpostuak jarri egoera hori pairatzen duten emakumeei, eta etxeko langileak dira horren adibide garrantzitsuenetariko bat, duten ikusezintasunagatik, dituzten diskriminazio zuzen eta zeharkakoengatik.
Martxoaren 8an Mugimendu Feministak publiko egin zuen itun sozialean bizitzaren ardura kolektibizatzeaz eta zaintza lanak berrantolatzeaz hitz egiten zuen. Dei egin zuen pentsio duinen alde, lurraren defentsaren alde, edota etxeko langileen eskubideen alde antolatzeko. Lehen planoan jarri zituzten.
Badakizue Gobernuaren soldata arrakalari aurre egiteko estrategia mardulean 241 orrialdeko lanean zenbat aldiz agertzen diren etxeko langileak? Behin bakarrik. Baina ez haien egoeraz espreski hitz egiteko, beste batzuenak hobetzeko baizik. Hain zuzen, hauxe esaten du:
"Hiru urtetik beherako seme-alabak zaintzeko langileak kontratatzeko laguntza-lerroak indartzea, norberaren bizitza, familia eta lanaren kontziliazioa erantzunkidea sustatzeko eta etxeko langileen sektorean enplegua sortzeko eta legeztatzea bultzatzeko".
Etxeko langileen lan eremuan dauden egoera diskriminatorioak, bertako askoren esklabutza egoerak, zertarako aipatu soldata arrakalaz ari garenean? Sistema honek emakume batzuen emantzipazioa lortzeko, beharrezko emantzipazioa lortzeko, beste emakume batzuen bizkar utzi beharrean dagoelaren adibide garbia direlako.
Berriz ere aipatu beharrean gaude etxeko langileen lan-baldintzen inguruan behin eta berriro errepikatzen diren zapalkuntzak. Gobernu honek sustatutako lan baten ondorio batzuk ekarriko ditut, baita hainbat kolektibok egindako ikerlanen emaitzak ere. Hori bai, azpimarratu nahi dut etxeko langileen inguruan diagnostiko batzuk egiten dituela Gobernu honek, baina gero bazterrean uzten dituela eta ez direla, besteak beste, soldata arrakalaren estrategia integralean edo beste batean sartzen. Ez dira ohiko langile bezala kontsideratzen eta hori da arazoa, eta argi demostratzen du partzelazio honek.
Los estudios procedentes de la investigación que nombraba, la del 2011, contabilizaban que la relación entre el número de horas trabajadas y el salario recibido a la hora no es directamente proporcional. Las horas extras no son tenidas en cuenta, como tampoco el incremento del 3 % por antigüedad. La jornada nocturna debería tener un coste especial, al igual que las empleadas dedicadas al trabajo del cuidado deberían, pero no lo tienen. En muchas ocasiones sigue siendo la empleada quien asume la totalidad del coste, incluso cuando la obligación es de la persona contratada, el coste de darse de alta en la Seguridad Social.
Todavía tenemos testimonios de mujeres que aseguran que se sienten obligadas a firmar a lo que la parte contratante establezca, las horas, el salario, las tareas a realizar, el tipo de jornada... Aunque tras la firma, se apalabren unas condiciones alternativas más exigentes o menos ventajosas que las estipuladas en el contrato escrito.
Muchas no tienen una confirmación por escrito de las condiciones laborales, y cabe señalar la situación de las extranjeras, prácticamente la totalidad de las internas, ya que para ellas la disposición de un contrato escrito es fundamental de cara a la regulación de su situación y de exponer de documentación.
Según los datos de ATH, en 2018 un 42 % de quienes trabajan hasta cinco horas semanales no estaba de alta en la Seguridad Social  - en el 2018 - , lo que viene favorecido por la desproporción entre el salario recibido y la cuota a pagar. Y en 2019 empeora, porque la cuota mínima se ha incrementado en un 25 %.
A la hora de la cotización surgen varias cuestiones y la principal es el desconocimiento del Sistema de Seguridad Social y la escasa conciencia de la obligación de cotizar, y a la hora de hacerlo, de cómo hacerlo. El diagnóstico de 2011 concluía que el problema está en la base, en la concepción misma del empleo doméstico. Cito textualmente: "Cabe plantear la posibilidad de comenzar a ser más exigentes con el sector en general y apostar por minimizar los desajustes actuales".
Guk gaur hona ekarri digun proposamenak zentzu horretan urrats bat eman nahi du. 2011tik hona egia da egoera dezente aldatu dela, 2011ra arte kuota finko bat ordaintzen baitzuten altan emanda zeudenak Gizarte Segurantzan, eta 2012an kotizaziorako derrigortasuna erradikalki aldatzen da.
Soldata tramoen araberako kotizazio oinarriak zehazten dira, eta beraz jaso beharreko soldaten araberako kuotak kalkulatu beharko dira, lan egindako orduei dagokien soldata minimoa oinarri hartuta, edo hori gainditzen badute, daukaten soldataren araberakoa.
Oinarrizko betebehar horri buruz, hori ez betetzeko aitzakiarik ez dagoen arren, Gizarte Segurantzak enplegatzaileei jakinarazi behar zien hauek soldataren aldaketen berri eman behar ziotela Gizarte Segurantzari berari, horren helburua baita emakumezko langileak dagokien kotizazio tartean sartzea, soldatak gutxienekotik gorakoak badira. Baina Gobernuak, Gobernu Espainiarrak ez du ezer egin enplegatzaileen kotizazioak doitzeko.
Gizarte Segurantzaren diruzaintzak pertsona bat kontratatuta duten familia guztietara zuzendu izan balitz, hileko soldata eta lanorduak adieraz zitzaten, ziur gauden egoeran ez ginatekeela egongo, baina ez da diseinatu enplegatzaileentzako kudeaketa kosturik gabeko benetako soldaten kotizazioa errazteko inolako planik, ezta administrazioak berak kotizazio izapideak bermatzeko ezer ere ez.
Behin eta berriro errepikatzen zaigu Lan Ikuskaritzatik ezin duela eskua hartu etxeko intimitatean, kontratu, soldata eta kotizazioen dokumentazio eguneratua aurkeztea ere ezin da eskatu. Kontua da gizarte segurantzak urtez urte enplegatzaileek hasieran aitortu zituzten soldaten gaineko kuotak biltzera limitatu duela bere burua, soldata horiei zegokien kotizazio oinarriak aplikatuta, baina hori aplikatzeak aitortutako lanaldiari zegokion gutxieneko soldata, baina zenbateko txikiagoetan kotizatzea zegokionean ere, edo hori zekarrenean ere.
Beren legezko erantzukizunen utzikeria nabarmen hau ez da gertatu kasu isolatu batean edo pare batean, Gipuzkoan eta Bizkaian etxeko langileen elkarteek aztertutako kasu guztietan antzeman dute egoera hau.
Beharrezko kexak jarri dituzte jada, bai, baina arazoa da Gizarte Segurantzak oinarriak doitu dituela erreklamazioa egin den momentutik, eta ez atzera eraginkortasunez, egin behar zen bezala, eta gainera, gizarte segurantzak salaketa baten ondoren egin du lan, eta ez ofizioz.
Baina benetan uste duzu etxeko langileen gehienak ausartuko direla beren egoera ikertzera alde batetik, eta beste alde batetik salatzera? Ez dira interesdunak administraziora jo behar dutenak beren egoera partikularra salatuz. Diruzaintza da, Gizarte Segurantza da kasu guztietan ofizioz jardun beharko lukeena, kotizazioak berrikusiz eta eguneratuz. Birgorarazi behar dugu arrazoirik gabeko kaleratzeak egin daitezkeen enplegu bakarra dela etxeko langileena, desestimiento arrazoituz.
El sector de los empleos del hogar es el que tiene los salarios más bajos de toda la economía, y también el único que no genera prestación por desempleo. El sistema de cuidados no puede contar indefinidamente para el sostenimiento con un colectivo de trabajadoras a las que deliberadamente y mediante una legislación discriminatoria se mantiene en condiciones de pobreza, vulnerabilidad e infra protección.
Lan Ikuskaritzak astearte honetan soldata arrakalari aurre egiteko nazioarteko adituak biltzeko asmoa zuela jakin genuen pasa den astean. Ez dakigu inork aipatu zuen gaur mahai gainean jartzen ari garen gai hau, baina Euskal Herrian lanean ari diren elkarteetako aritu eta guztiz adituek, ozenki eskatzen ari diren ikuskaritza lan hau etxeko lan bezala jarri nahi izan diogu Gobernuari.
Hala ere badirudi Gobernua sostengatzen duten taldeek ez dutela honen beharra ikusi, dagoeneko egiten omen delako, baino argi dago ezetz salaketei eta diagnostikoari begiratzen badiogu.
Oraingoan ez gabiltza kunplitu nahi ez duen parte enplegatzaile batez ari, edo ez gabiltza legearen hutsuneak baliatzen dituen agentzia banpiroen jardun lotsagarriaz. Aurrean duguna emakumeen eta batez ere zaurgarritasun egoera handienean dauden emakumeen bizkar gainean zaintza ezartzearen politika publikoa da.
Etxeko lanak bestelako lanekin parekatuko bagenitu, zaintza hauen beharra duten familientzako kostua asumi ezina izango litzateke, eta Estatuak ez du pertsona guztiok zainduak izateko eta kalitatez zainduak izateko dugun eskubideak bermatzeko urratsik eman nahi.
Bizitzaren aldeko politika erradikalak behar ditugu eta horretarako prest egongo den aliantza publiko eta pribatua, badirudiena gaurkoan aurrera aterako ez dena baina taldeen hitzartzearen txandan horren zain geratuko gara.
Eskerrik asko.