UBERA ARANZETA (EH Bildu, 2018-11-29):
Martínez jauna joango naiz galderak banan-banan erantzuten.
Baino lehenengo utzidazu pixkatxo bat herri honetako historia eta gaur egun helduen euskalduntzearen esparruan dugun egoera zein den deskribatzen. Denok badakigu zer dagoen, baina ikusteko egiten duzuen planteamendua ez delako egokia eta ez datorrelako bat gaur egun bizi dugun egoerari erantzun ahal izateko.
Helduen euskalduntzearen esparrua, euskaltegien eremua, esparrua ere gure historiaren beste adibide bat da. Gure historiaren erakusle eta adibide garbi bat da. Eta momentu honetan, esparru honetan dugun anabasa gure historiaren emaitza da. Zeren momentu honetan zerbait baldin badaukagu helduen euskalduntzean, ba da anabasa. Eta egin behar duguna da diagnostiko on bat eta hasi anabasa hori ordenatzen, arautzen eta konpontzen.
Euskal Herriko kultural, ba hain errotua dagoen oinaztarren eta ganboatarren ba leiaren kultura da eta horren adibidea de ere helduen euskalduntza eta euskaltegien eremua, gauza on guztiekin eta gauza txar guztiekin, zeren gauza onak ditu eta gauza txarrak ditu.
Begira zein den daukagun egoera. Ditugu bi sare: Sare publikoa eta sare pribatua. Baina sare publikoan ere ditugu bi sare: Euskaltegiak, udal euskaltegiak eta hizkuntza eskola ofiziala. Horrez gain ere, irakasleak euskalduntzeko IRALE programa daukagu eta hezkuntzaren baitan ere EGA daukagu, Hezkuntzatik kudeatzen dena, zeren IRALE programa Hezkuntzatik kudeatzen da, EGA Hezkuntzatik kudeatzen da, Euskaltegia Kulturatik kudeatzen dira. Eta dauka ere helduen hezkuntza ere badaukagu, euskara bertatik ere irakatsiz.
Eta hori guztia gutxi balitz, hori guztia gutxi balitz, ba udalerrien arabera ba laguntza desberdinak ditugu helduen euskalduntzera bideratuta. Nahiz eta ikuspegi pedagogikotik eta didaktikotik bi sareak antzeko parametroetan mugitzen diren, HABEk kontrolatzen dituelako eta HABEk gainbegiratzen dituelako, baina diferentzia ere nabarmena da langileen ba lan baldintzetan eta baita baldintza profesionaletan ere.
Beraz, daukagu izugarrizko anabasa sare bakoitzaren barruan, irizpideetan, nork kudeatzen duen, baldintzetan eta abar eta abar.
Dugun anabasa da itzela da. Eta sektoretik, eremu guztietatik zerbait eskatzen baldin badigute da anabasa hori konpontzen hastea. Eta ez duguna egin behar da sektorea ez dagoen arazo bat sortu, zeren sektore honetan nik dakidanez eta agian okertua nago eta guztiz nahastua nago, baina sektore honetan sareen artean ez dago konfrontaziorik.
Beraz ez duguna da konfrontazio bat sortu behar ez dagoen tokian eta beraiek sektoretik eskatzen direnean aratu egin behar dugula eta konpondu egin behar dugula, zeren guzti hau da gure historiaren emaitza eta ondorioa, esan dudan bezala, gure kulturan hain errotua oinaztarren eta ganboatarren lehia kultura.
Eta horrek ez du lagundu, ba ez du lagundu aurrera egitea ba euskara jakiteko eskubidea bermatzeko. Ez du lagundu euskalduntzearen eraginkortasunean, ez du lagundu. Eta guztiok pairatu ditugu guzti horren ondorioak, ba batzuk zuzenean eta beste batzuk albo-kalteak.
Eta pentsatu nahi dut, pentsatu nahi dut gure herriaren historia atzean geratzen ari den heinean, eta etorkizunera begiratzen ari garen heinean, esparru honetan ditugun arazoak eta egoera ere konpontzen joan behar garela aurrera egiten dugun heinean.
Eta poliki-poliki joan behar garena da esparrua ordenatzen, irizpideak bateratzen, eraginkortasunean irabazteko, diru publikoaren optimizazioan sakontzeko eta abar eta abar. Baina batez ere herritarren euskalduntzea bermatzeko eta herritarrok dugun euskaraz jakiteko eskubidea bermatzeko. Eta horretarako ba leihatila bakarra ezartzera joan behar ginateke, irizpideak bateratzea, diru-laguntzak bateratzera, irakasleen lan-baldintzak eta baldintza profesionalak homonolagatzera.
Eta guzti horretan, ba adostasunak bilatu beharko genituzke. Zeren ditugu makina bat galdera erantzunik gabe. Eta erantzunak bilatu behar ditugu guztion artean eta batez ere esparruko eragileekin.
Orduan, ezin garena hasi da egoera dagoen bezala egonda euskaltegi berriak egiten. Ez dauka bururik. Beste sare bat sortu behar dugu ikusita gainera zein den egoera? Goazen lehenengo diagnostiko on bat egitera.
Eta esan diguzu, bueno, planteatu ditugun zuzenketak eta ekarpenak eta egin den erdibidekoak ez daukala zerikusirik. Bai dauka zerikusia, da sektorea eskatzen ari dena eta euskaltegi berriak, eta agian falta egingo dute. Eta falta egiten baldin badute jarri beharko ditugu. Baina lehenengo a ver, goazen mapa bat egitera, goazen irizpideak bateratzera, goazen arautzera, goazen aurrera egitera eta daukagun anabasa horri konponbide bat egitera. Eta gero mapa horretan behar baldin baditugu ba bestelako baliabide batzuk, ezarri beharko dira.
Eta benetan, oso eskertuak gaude ekarri duzuelako eztabaida hau gaurko osoko bilkurara. Eta zintzotasunez diot, zeren eztabaida hau zuzenean lotuta dago aurreko astean eztabaidatu genuen lege proposamenarekin. Zeren lege proposamen horren garapena hemendik joan behar da.
Eta eskatzen du eta guk ere helburu horrekin egin genuen, ez? Marko bat ezartzen dugunean guzti hori bateratzea, bateratzea, eta noski diru publikoarekin egiten da, erantzukizun publikoarekin egiten da, eta nik ez daukat zalantzarik euskararen unibertsalizazio bidean, eta eskubide baten egikaritze bidean, lehentasuna publikoa izan behar denean, ez? Eta are gehiago publikotasuna, diru publikoarekin, erantzukizuna publikoa delako, eta hor azkenean eskubideak daude, baina erantzukizunak ere badaude.
Baina ez duguna egingo da etxea teilatutik hasi, etxea teilatutik ezin dugu hasi. Horregatik iruditzen zait aurrekari batzuk daudela, eta guzti hori, dauden galdera guzti horiek, erantzun behar ditugula sektoreko eragileekin batera, eta ezin duguna da konfrontazio bat sortu ez dagoen tokian.
Ez baldin banago oker, aurreko astean hemen izan genituen esparru pribatuko euskaltegietako ordezkariak eta guztiokin egon ziren, eta beraien iritzia ezagutzen dugu, eta beraiek ere prest daude bide honetan aurrerapausoak emateko, eta guztiok behar beharrezkoa dugu eraginkortasunean irabazi ahal izateko.
Orduan, iruditzen zaigu ezin garela hasi planteamendu bat egiten, goazen euskaltegi berriak eraikitzera, jakin gabe zer daukagun, anabasa hori ordenatu gabe, irizpideak bateratu gabe, eta gainera sektoretik dagoen aldarrikapen hori erantzun gabe, zeren iruditzen zait hor sekuentsalizazioa garbia izan behar dela eta ordenatua izan behar dela.
Zeren, esan dudan bezala, hainbat galdera ditugu, galdera guzti horiek erantzun behar ditugu, baina ez guk, guztion artean erantzun behar ditugu, alderdien artean, baina sektoreekin, sektorean egunerokoan ari direnekin.
Ez dakit, guri hainbat galdera okurritzen zaizkigu. Helduen euskalduntzea antolaketa administratibo bakarrean antolatu behar da? Adibidez. Jaurlaritzan kokatu behar da eta udal euskaltegien jabe izateari, o sea, udal euskaltegiak jabe izateari utzi behar diote? Edo erakunde ezberdinen artean banatu behar dugu?
Plantea ahal daiteke udal euskaltegiak desagertzea eta hizkuntza eskola ofizialak izatea euskalduntzeko eskaintza publikoa egingo dutenak? Ez dakit.
Edo sare bakarrera joan behar gara? Eta nola joan behar gara? Mila galdera daude, baina hori esparruko eragileekin egin behar dugu, eta horretarako beharrezkoak ditugu esku artean azterketak izatea.
Eusko Jaurlaritzako zein sailak hartu behar du helduen euskalduntzea? Kulturatik? Hezkuntzatik? Orain banatuta dago, banatuta dago. Edo bakoitzak zein paper jokatu behar du? Horretaz ere eraginkortasunean irabazteko hitz egin beharko dugu.
Ez dakit, makina bat galdera bururatzen zaizkigu eta iruditzen zaizkigu beharrezkoa dela erantzutea guztion artean, eta guztiok erantzun beharrekoak direla benetan nahi baldin badugu aurrera egitea euskara jakiteko eskubidea bermatu ahal izateko.
Eta iruditzen zaigu benetan gaurko eztabaida garrantzitsua dela eta aurreko astekoarekin lotuta dagoela, baina erantzukizunez jokatu beharra dugula.