AGIRRE GARITAONANDIA (EH Bildu, 2019-10-24):
Muchas gracias, señora presidenta. Arratsalde on denoi.
Batzuetan gauza kuriosoak gertatzen dira, gaurko honekin gertatu izan den bezala. Guk argi ikusi izan dugu eta ikusten dugu ETB-1, 37 urte eta gero ezinean dabilela, izan behar zuenaren eta izan denaren itzala baino ez da, itzal iluna aspaldi honetan, arrazoi askorengatik.
Handienetako bat baina ez bakarra diru falta da, telebista koste ekonomiko handiko komunikabidea da, albistegiak egiteko inbertsio handia eskatzen du, baina askoz ere inbertsio handiagoa fikzioa egitea.
Eta ETB-1ek hain justu horren premia du batez ere, entretenimendua eskaini behar du euskaraz, baina batik bat fikzioa, etxean eginikoa, bikoiztutakoa zein azpitituluduna. Horregatik gu geuk genituen datuak aztertu eta horien arabera kalkulua egin genuen eta gure legez besteko proposamenean ETB-1en aurrekontua % 10 igotzea eskatzen genuen, horrekin EITBri bultzada bat ematea erraztuko zuela uzte genuen eta bide onean ipiniko zuela ETB-1 euskararen ezagutzatik erabilerarako jauzi horretan.
Eta horretan geundela, eta hori da kuriosoa EITBko zuzendariak Maite Iturbek, EITBk euskararen normalizazio hori euskal gizartean egindako ekarpenei buruzko txostena aurkeztu zigun kontrol batzordean. Horren barruan EITBn euskera sendotzeko esparru estrategikoak deritzon atalean krisiaren eraginez EITB jasandako murrizketa aipatzen du Zuzendaritzak, azken hamar urteotan EITBren aurrekontua igo ez eta gainera jaitsi egin da, beren datuen arabera 142,8 milioitik 130era.
Horregatik Zuzendaritzak berak uste du beharrezkoa dela EITBren aurrekontua (...)  - berba hori beti arraroa egin zait - , batez ere produktuaren kalitatea berreskuratzeko, eta gaur egun ETBn erabiltzen den low cost edo merke-merke formatuen aroa gainditzeko. Hortaz, EITBko Zuzendaritzak berak uste du ETBko aurrekontua % 25 igo behar dela hurrengo programa kontratuan, hau da, 28 milioi gehiago eskatzen ditu eta horietatik bi heren euskarazko edukiak hobetzeko izan behar direla dio. Hau da, % 16-17 gehiago euskarazko edukietarako.
Hau da, guk geuk hasieran eskatzen genuena baino gehiago. Horregatik erdibidekoa egin dugu Elkarrekin Podemosekin ETBren aurrekontua % 20 igotzea eskatzen duena.
Zertarako behar den igoera hori argudiatzeko, uste dut onena EITBko Zuzendaritzak berak erabiltzen edo dioena jasotzea dela, guk geuk zein helburu lortu nahi dugun badakigun arren, eurek baitakite inork baino hobeto zeintzuk diren EITBren premiak, eta urrun joan barik zuzendariak berak, Maite Iturbek urte askoko eskarmentua dauka horretan etxeko profesional bezala.
Beraz guk ere eurek bezala uste dugu ETB-1ek aurrekontu injekzio gehigarri bat behar duela. Zertarako? Bat, egunero 12 orduko produkzio originala, etxekoa bermatzeko. Bi, low costean, hau da formatu merke-merkean baino, formatu landuan egiteko informazioa zein dibulgazioa eta entretenimendua. Hiru, Gaur Egun albistegiari berezko nortasuna emateko, erreportaje eta informazio sozial gehiagorekin. Laugarrenik, entretenimenduan eguneroko fikzio serie bat berreskuratzeko aspaldiko Goenkale bezala.
Horretarako, Zuzendaritzak dio edukien politika ezarri behar del euskal labela izango duen istorioak eta kontakizunak hobeto sortzen laguntzeko. Eta ondo deritzogu horri ere bai. Eta ez hori bakarrik, Zuzendaritzak dio entretenimenduan ere parte hartzeko telebista, sormen askatasuna sustatuko duena nagusituko dela. Eta horri ere guk baietz, jakina.
Eta azkenik, munduko komunikabide guztietara etortzen ari diren aldaketetara egokitzeko eduki (...) lantzea proposatzen du Zuzendaritzak, hau da, kanalen formatua gainditu eta banaketa plataformetarako balioko duten edukiak lantzea euskaraz.
Bat gatoz ETBn egin behar denarekin, edo hobeto esanda, EITBren euskarazko edukiak indartzeko, hobetzeko, zabaltzeko, egin behar denarekin, ETB-1en izan zein beste euskarazko kanal edo euskarrietara. Horretan guztiz konforme gaude EITBko zuzendaritzarekin. Baina ez ginateke zintzoak izango horri geure kontrapuntua jarriko ez bagenio, hitzak politak direlako, baina batez ere ekintzak behar direlako.
EITBn kontratu programan ere horrela jasota daude. Hor ere esaten da ETB-1en entretenimendua formatu askorekin jorratuko dela, magazine, fikzio, serie eta zinea, realityak, lehiaketak, umorea, sukaldaritza eta abar. Eta galdera da, non daude horiek. Kontratu programa aurten amaitzen da, datorren urtean beste bat sinatuko da, halako hitz politekin, baina non daude ekintzak? Hor dago gure kezka.
Nago ETB-1eko arazoa ez dela aurrekontu arazoa bakarrik, mentalitate apustu sineste arazo bat baino. Eta adibideak ipiniko ditut, diruarekin lotura zuzena ez dutenak, berez Zuzendaritzak emaniko datu ofizialen arabera, aurrekontu bera daukatelako ETB-1ek eta ETB-2k, lehengo asteko bertako adibideak dira: Kataluniako procesaren sententzia jakin genuenean, ETB-2n horri buruzko saio berezia egin zuten eta bien bitartean ETB-1en La Perlako jacuzziak genituen pantailan, oso lasaigarria, ur epela, burbuilak, dena, baina albistegietan liderra izan nahi izanez gero, apurtxo bat patetikoa da, ezta?
Gero, gai berarekin jarraituta, procesaren sententzia dela eta, Katalunian eginiko grebaren egunean, ETBren albistegi saio berezi guztiak, bertatik Kataluniatik egin zirenak zein gainontzekoak ETB-2n izan ziren. Eta ez hori bakarrik, gaueko Gaur Egunek 14 minutu iraun zuen eta Teleberrik 49. Eta hori beste adibide bat da.
Ohikoa izaten da Gaur Egun Teleberri baino laburragoa izatea, batzuetan kirol emankizunen bat dagoelako Gaur Egunen aurretik, eta horregatik laburtu egiten da izugarri, eta normalean egunero-egunero laburragoa izaten da arrazoi sinple bategatik: Ekipo berak egiten ditu bi albistegiak eta Gaur Egunetik Teleberrira pasatzeko horretarako leku fisikoz aldatu behar dute eta minutu batzuk behar dituzte horretarako, eta Gaur Egun Teleberriren aurretik izaten denez, egunero Gaur Egun galtzaile; Teleberri, ostera, nahi beste luzatu daiteke. Hori da arrazoia.
Dirua? Bai, beharbada diruarekin konpondu ahal izango litzateke, beste ekipo bi kontratatuta edo holakoren bat, baina batez ere egindako apustuaren arazoa da, Gaur Egun aurretik doan arren, bigarren gelditzen delako beti; Teleberri lehenesten da ordutegian ere bai.
Mentalitate arazo bat da, ETBren arimarena. Arima hori desberdina izan da ETBren historian zehar. Ez dut nostalgika ipini gura, baina atzera begiratu beharra dago oraina ulertzeko eta geroa erabakitzeko.
Kultura sailburuak ondo gogoratuko ditu hasierako urte haiek. ETBn kanal bakarra zegoenean, euskarazkoa, bera, Estepan Aldamiz-Etxebarria, Elene Lizarralde, euskal star system bihurtu zineten; fenomeno sozial berria izan zen Euskal Herrian, euskaradun erreferente mediatikoak genituen lehen aldiz historian esango nuke, ETBn orduko zabalkundea kontutan hartuta, eta euskara prestigiatu zenuten horren premia larria zegoenean.
Eta gero zer gertatu zen? Ba ETB-2 sortu zela. Orduan, paradoxikoa dirudien arren, euskaraz zekien eta ulertzen zuen jendea handituz zioan arren, hezkuntza eta euskaltegiei esker, ETB-1eko ikus-entzule kopurua, ostera, jaisten hasi zen ETB-2koa igo ahala. Hizkuntza ez zen arazoa; edukia bai agian. ETB-1 hustu egin zen ETB-2ren mesedetan. Konpetentziarik handiena bihurtu zen etxe berekoa zena. Caín eta Abel.
Beste star system bat sortu zen ETB-2, Juan Luis Vicuña, Amaia Urkia, Julio Ibarra, eta paradoxikoa da ere erreferentziazko kazetari horiek denak euskal hiztunak direla, oso profesional onak, euskarazko kanalean lan egiteko egokiak eurak ere, baina gaztelerazkoan ibili ziren. Hizkuntza ez zen arazoa orduan ere, ezta aurrekontua ere. Eredua zen arazoa, orain bezala.
Zer nahi dugun erabaki behar dugu eta laster gainera. Gaztelerazko telebista autonomiko bat izan, Telemadrid edo Canal Sur-en antzera, edo euskararen lurralderako herri telebista bat izan. Estrategia zehazteko sasoia da, ezin da aukerarik galdu, Euskaltelekin galdu izan dugun bezala, bai horrek ere eragin egingo dio.
Gaur egun uhinen kontrola estatuek duten arren, kablearen espazioa kontrolatu ahal izan dute euskal erakundeek Euskaltelen bitartez, horri esker esate baterako gure telebistako lehenengo kanaletan ETB-1 agertzen da eta ez beste bat. Baina Euskaltel saltzerakoan arima gabeko funts bati, ba funts horrek ez du errege bezala pentsatuko, ez telebistari dagokionean ezta zabaltzen ari diren bestelako plataformetatik dagokienez ere. Beraz, beste aukera galdu bat Euskaltelekin ere, Euskaltelen kontrol publikoa berreskuratu edo horrelako beste bat sortu ezean behintzat.
Norantz joan nahi dugun erabaki behar dugu eta orain da momentua, mundu osoko komunikabideak, indartsuenak ere bai, zirt edo zart egiteko abagunean daude, hizkuntza gutxietako komunikabideek oraindik argiago ibili behar dute, zailagoa delako beraientzat, ausartak izateko momentua da ere. ETB izan da ausarta, behar bada premiak bultzatuta, baina arrakasta izan du herritarrak euskarara hurbiltzen.
Telenobelak zer ziren ere ez genekienean telenobelak euskaraz, euskarara bikoiztuta ikusten genituen. Gaur egun ostera bikoiztailerik ez dago ia-ia, zer bikoiztu eskaintzen ez dielako ETBk eta eskaintzen diena ia musu truk egin behar dutelako. Bertan egindako telesailik ere ez dago, horretarako konpromisoa hartu zuen ETBko zuzendariak Eduardo Barinagak 2018. urtea amaitu orduko esan zuen, eta gehienez jota 2019ko udaberrirako. Udazkenean gaude eta gu zain. Ezinean dabil bere lana egin gabe.
Galdetu beharko genioke zein baldintza eskaintzen dituen nork egin ez aurkitzeko, zeren herri honetan zerbait baldin badago sormena da. Badago zer egin eta orain da momentua, orain hartu behar da konpromisoa eta indar guztiak batu hitz ederretatik ekintza eraginkorretara pasatzeko, eredua aldatzeko momentua da agortuta dagoelako.
Gu bide horretan laguntzeko prest gaude, euskarak behar duelako eta merezi duelako.