BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2013-06-20):
Mila esker eta eguerdi on denoi.
Maiatzean egutegi legegileari buruz galdezka etorri ginenean, Euskal Herria Bildutik argi esan genuen zein garrantzitsua den gobernu batek egiteko asmo dituen legeak ezagutzera hein handi batean horren bidez duen herrigintza diseinua argitzen duelako baita erakutsi ere zer aldatu, zer mantendu eta zer egonkortu nahi duen.
Jasotako erantzuna berriz etxebizitza legari aipamenik ere ez, apenas gazteei etxebizitza eskuratzeko planari buruzko aipamen soila Eusko Jaurlaritzaren egitasmoan. Hau ikusita argi geratu zitzaigun ez zela Gobernu honen lehentasuna etxebizitza legea, premia eta behar larria izan arren.
EH Bildurentzat premiazkoa eta urgentea da etxebizitza eskubide erreal eta unibertsal modura aitortuko duen legea. Berau izan behar delako eskubidea aitortu eta babesteko tresna, baina baita orain arte egindako...
...eta unibertsal modura aitortuko duen legea, berau izan behar delako eskubidea aitortu eta babesteko tresna, baina baita orain arte egindako etxebizitza politika zuzenduko duena ere.
Alderdi Sozialistak mahai gainean hori egiten hasteko proposamena jarri du eta guk heldu egin nahi diogu, horixe den neurrian, behingoz legea izateko bidea, jakitun testuak hutsune handiak dituela baina egin beharreko bidea osatzeko bitarteko modura probestu dezakegula.
Horrek garamatza aldeko bozka ematera, testuarekin kritiko izanda ere. Berehala azalduko dut guretzat zein diren legeak izan behar dituen ardatzak eta, hortaz, moldaketa beharra zertan ikusten dugun.
Baina nik ere, aipamen bat egin nahi nioke Jaurlaritzaren aurkako txostenari. Txostenak dio hasia dela Etxebizitza Sailburuordetza bere aurreproiektu propioa egiten, baina ez dirudi sinesgarria, orain hilabete egitasmoan aipamen zehatzean egin ez, eta gainera, galderak idatziz erantzun dituenetan, agintaldian zehar bai, baina gauza zehatzik esan ez duenean. Hori puntuetako bat aipatzerakoan.
Adostasunei buruz ere hitz egiten du. Horretan bat gatoz, adostasun zabalak behar dituela honelako lege batek, eta horien lorpenean, bidea urratu beharko dugu. Baina hori esanda, erantsi nahi nuke, hori bera ez dela arrazoi nahikoa bidea egiten ez hasteko.
Eta bestetik, guk adostasuna modu zabalagoan ulertzen dugula. Ez soilik Eudel, ez gara orain hasiko Eudelen inguruko eztabaidan sakontzen, baina gauza jakina da udal guztien ordezkaria ez dela udal beraren esanetan.
Eta horrez gain, guk ez dugu soilik kontsensu instituzionala nahi, soziala bilatzen dugu, eta beraz, gaurtik bertatik hori da gure eskarietako bat talde guztiei, baina bereziki proposamena egin duenari.
Eta gure aldeko bozka jasoko duenenez, hori da konpromisoa eskatzen dioguna, adostasun sozialari bilatzeko ahaleginean konprometituko dela.
Eta beraz, legearen azken testua egiteko prozesuan, gizarte eragileen, gai honetan administrazioaren aurretik askotan lanean diharduten elkarteen zein herritarren partehartzea bultzatzeko konpromezua da eskatzen duguna.
Hori batetik, bestetik legea egoera berbideratzeko bitarteko egokia izateko, beharrezkoa jotzen dugu aurkezten zaigun testuan hainbat gai hobetzea, gehitzea edota aldatzea eta horien aldeko konpromezua ere eskatzen dugu eta gainera nahi genuke neurri batean erantzuna pleno honetan bertan ematea.
Guk aukerari bidea egin nahi diogu eta trukean gauzak hobetzeko hitza nahi genuke.
18 urtetik gorako pertsona orok izango du etxebizitza duin eta egoki bat izateko eskubidea. Hori da lege honen bitartez bermatu behar duguna eta hori egin behar dugu, ez zuek hainbeste babesten duzuen Konstituzioak hala diolako, garrantzitsuagoa dena, Eskubide Sozialen Deklarazioak jasotzen duelako eta giza legeak agintzen duelako.
Gauza nabarmena da, etxebizitza oinarrizko baliabidea dela gure bizitza garatzeko, baina legeek aitortu arren, praktikak ez du etxebizitza politika eskubide hau betetzera bideratzera. Alderantziz, oinarrizko ondasun modura ordez, ondasun espekulatibo modura hartu da, politika publikoak barne, eta azken urteetan eskubideen aitortzatik guztiz urrundu da.
Beraz, ez gatoz bat etxea eskuratzeko ezintasuna, egoera ekonomikoarekin lotzearekin, ez baita arazoa krisiarekin etorri, krisiak areagotu baino ez du egin, lehenagotik zegoen egoera, eta beraz, ezin da etxebizitza eskubide modura aitortu, soilik ordainketa arazoak dituztenei begira, eskubide unibertsala behar duelako izan.
Ikuspegi murritz horrek eta ondotik testuak egiten dituen beste hainbat definiziok, ez gaitu behar beste hurbiltzen, behar dugun egoerara, gure ustez.
Eta egoeraz egiten den deskribapenak ez du bere gordintasunean arazoaren bere zergatia azaltzen. Adibidez, etxea eskuratzeko zailtasunen artean, lur falta aipatzen da. Guk ez dugu uste hori denik arazoa, ezta gutxiagorik ere.
Egun herritarrok bizi dugun egoerak urte luzeetako politika okerrekin du zerikusia, horrek ekarritako ondorioekin. Garestia dela, ez dela finantza biderik lortzen, eskaintza nahikorik ez dagoela, etxe huts gehiegi daudela, eta horrekin bat noski, lurra bai, agortu egiten da, eta gehiegi erabili da, baina ez da lur falta prezisuki arazoa.
Zer egin behar dugu, beraz? Gure ustez, merkatua arautu, espekulazioari bidea mugatzeko, etxe hutsak bere funtzioa egin dezan merkaturatu, diru publikoz egingo direnak guzti guztiak alokairura bideratu, eta etxe kaleratzeak etetearekin batera, finantza erakundeen stocka, gizartearen zerbitzura jarri, aldi baterako espropiazioaren bidez.
Horiek dira, gure ustez, lege honek bideratu behar dituen neurri nagusiak. Nahi dugun horretara iritsiko baldin bagara, alegia, denok etxebizitza egokia izan dezagula.
Ez derrigor noski, gure jabegoa, baina bai hileroko soldataren gehiengo eramango ez duena izatea eta urtez urte etxez aldatu beharrik ez dugula izango ziurtatu diguna.
Aipatu ditudan neurrietako bik zerikusi zuzena dute alokairuarekin. Gure ustez, Europa iparraldera begiratu besterik ez dago ikasteko hori baita gure bidea, gure bizimodua garatzeko bitartekoak izan dezagun.
Horretarako bermatu behar da alokairuaren prezioa eta benetako aukera. Egun Hego Euskal Herrian etxeen hamarretik bat baino ez dago alokairuan. Alemaniara begiratzen badugu etxebizitzen erdiak baino gehiago daude. Alemanian % 62, Herbeheretan 52.
Beraz, arazoa begi-bistakoa da eta arrazoia ere bai. Lehen nioen bezala, urte luzetan egin den politika, jabegoaren alde egin den politika eta garai batean nagusia zen alokairu eredua indarra galtzen joan da. Europarekin konparatuz gero, gurean alokairuak oso pisu gutxi dauka.
Horrek esan nahi du botere publikoek ere ez dutela alokairua bideratzeko etxebizitza multzo esanguratsurik. Eta noski, hau ez da gertatu etxeak eraiki ez direlako, baizik eta salmentarako eraiki direlako.
Azken mende erdian etxebizitzen kopurua hirukoiztu egin da, biztanleria bikoiztu baino ez. Nafarroan izan du igoerarik handiena, % 43koa. Datu adierazgarriak dira, gaindegiak bildutako hauek, egoeraren azterketa egiteko baliagarriak, baina baita gauzak nondik hobeto ikusteko.
Inoiz baino etxe gehiago egin diren garaiak bizi izan ditugu eta inoiz baino jende gehiago dago etxea eskuratu ezin. Horrek adierazten digu, hasteko, arazo nagusia ez dela gehiago eraiki behar denik, ez dela lur falta, baina alokairua ez dela benetako alternatiba. Eta zentzu seriorik ez badago ere, etxe hutsak asko dira, 85.000 aipatzen da behatokiaren iturrietan. Hego Euskal Herrian 255.000 ere aipatzen dira. Lehen datua hartuta, ia 59.000 etxetan ez da inor bizi.
Beraz, nabaria da etxe hauek erabilgarri jarri behar direla, dela jabeak inzentibatuz, dela hutsik izateagatik zigortuz, baina onartezina dela pertsonari gabeko hainbeste etxe egotea, etxerik gabeko pertsonak hainbeste diren bitartean.
Eta berriro ere Europara begiratu besterik ez dago eta honelako politikak eraginkorrak direla ikusiko dugu. Gertu gainera. Frantzian badute etxe hutsen tasa edo egungo tasa horren bitartez, egungo alokairua bideratu dute edo bideratu ahal izan dutela, esan genezake.
Ipar Euskal Herrian adibidez. Lapurdi da etxebizitza gehien alokatzen dituena. Baiona, Angelu, Biarritz eskualdean % 49 izatera iritsi da eta politika zuzenekin, politika zehatzekin zerikusia dute portzentai hauek. Beharrezkoa da, beraz, kanon bat jartzea. Gero eztabaidatuko dugu hor formulatzen den moduan den edo ez den, baina nabarmen ikusten dugu horren beharra.
Are gehiago, egungo egoeran, egunetik egunera gehiago dira nahita ere erosterik ez dutenak eta alokairuak merkatzen ez badira, alokatzeko aukerarik ere ez dutenak.
Beraz, beharrezkoa da etxe gehiago alokatzeko moduan egotea eta alokairu hori merkeagoa izatea. Eta garaia da diru publikoa pribatizatzeari uzteko eta, beraz, etxeak egiten jarriko diren diru guztiak ez preferentemente zuek diozuen bezala, sozialistek, guk exclusibamente esango genuke alokairura bideratu behar direla.
Eta ikusi besterik ez dago azken urte hauetako datuak, 2012koak adibidez: 3.800 etxe eraiki, baina 500 baino ez dira joan alokairura. Horrek esan nahi du oraindik esparru honetan asko daukagula hobetzeko eta ziur gaude, gainera, uste denaren kontra, herritarrek ziurtatuz gero alokairua neurrikoa dela, ziurtatuz oso maiz etxetik aldatu beharrik ez duela izango, benetan alokairuaren aldeko apustua egingo duela, Europan gertatzen ari den bezala, baino denontzako bidea aurkitu behar dugu.
Beraz, ez dugu diru sarrera gutxienekorik ere jarri behar, bestela berriro ere ariko gara kolektibo bat alboan uzten eta kolektibo bat albora uzten, eta hori ere ekidin behar dugu.
Alokairuzko etxebizitzaren erakunde publikoa ere sortu behar da horretarako, zeren erakundeen artean koordinazioa oso inportantea da, baina baita ere lidergoa Jaurlaritza mailatik hartzea, politika nagusiak bideratu eta koordinatzeko.
Beraz, baiezkoa emango diogu, gabeziak nabariak baldin badira ere, nagusia aipatu ditudan esparru horietan lanerako oinarriak ikusten ditugulako, alegia, alokairuaren aldeko apustua, etxe hutsen kanona, erabilpen espropiazioaren atala, baina ikusita badaudela beste hainbat hutsune.
Ez dit denborarik ematen, baina kooperatiben gaia dago, oso-oso gainetik pasatzen dena. Badago ere sektore publikoari eta lurzoru legeari dagozkion hainbat gauza, estandarrei dagozkiena, gure ustez garrantzitsuak izan direnak, nahiz eta egia den ez dutela lortu prezioen jaitsiera orokorrik eta beno eskuartze handia dago egiteko, lurzoruaren inguruko politikari dagozkionak edo eta falta, bota ditugun beste hainbat gauza.
Beraz, amaitzen dut, aldeko boska izango da gurea, baina talde Sozialistiari lehen nion bezala, konpromisoak eskatzen dizkiegu hobekuntza aterako aipatu diren gaietan eta ildoetan, eta pleno honetan bertan konpromiso horien inguruan hitzik ere entzun nahi genuke.
Mila esker.