LAZAROBASTER BADIOLA (EH Bildu, 2015-10-29):
Arratsalde on guztioi.
Azkeneko hilabeteetan esne-sektoreak albiste dezente utzi dizkigu. Sektorea egoera larrian dagoen seinalea da hori eta albisteen bitartez hori da jaso duguna.
Pasa den martxoan bertan behera geratu zen kuota sistema, azkeneko 30 urteetan Europako esne behien ekoizpena erregulatu duen kuota sistema. Eta esan dezakegu Europaren beste urrats bat izan dela ekoizpenak eta merkatua erregulatzeko tresna guztiak ezabatze bide horretan. Elikadura burujabetzaren printzipioaren kontra doa, dena merkatuaren esku uzten baita, merkatuak bere burua erregulatzearen alde eginez.
Europan esan dezakegu % 20 jaitsi dela esne ekoizleei esne litroko ordaintzen zaien prezioa eta beno, Europak berriki 500 milioi euro bideratu zituen abeltzainen egonezin eta haserrealdi baretze aldera. Madrilgo Gobernuak 300 eurotako laguntza bat, behiko 300 euro iragarri zuen galeretan dauden ustialekuentzat.
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoara etortzen baldin bagara, hemen ere egoera oso kezkagarria da. Kuota desagerpenak beste makurraldi bat ekarri du, baina arazoa aspalditik datorrena da. Jaurlaritzak azkeneko 30 urteetan bide bakar bat  - bat bakarra -  marraztu du esne-sektorearentzat.
Ekoizpenari dagokionez, esne ukuiluak modernizatu, inbertsioak egitera bideratu eta behi asko sartu dira; behi asko eta lur gutxi. Eta zenbateraino da hori horrela? Europa osoko daturik txarrena emateraino. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan dago Europa osoan hektarea bakoitzeko ganadu-zama altuena.
Esnearen transformazio eta merkaturatzeari dagokionez, berriz, proiektu bakar baten inguruan antolatu da sektore guztia. Eta bide bakar horretan sartu ez direnak, edo behin sartu eta gero hortik ateratzea erabaki dutenek, desertu bat aurkitu dute. Eta Administraziotik trabak besterik ez zaizkie jarri.
Arazoa, ordea, ez da hori bakarrik. Kontua da bide bakar hori hartu dutenak ere desagertzen ari direla eta desagertzen ari dira oso erritmo bizian. Hemen grafiko honetan adierazten da azkeneko 20 urteetan Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan esne-ekoizleen kopurua nola etorri den txirristan, goitik behera lerro urdinak adierazten duen bezala. Eta lerro gorriak adierazten duena da ondorengo 15 urteetan, orain arteko tendentzian jarraituz gero, sektorerik gabe geratu gaitezkeela.
Hau da hemengo errealitatea. Datu gehiago emate aldera, azkeneko 10 urtetan, hemen grafikoan ikusi ahal izan den bezala baina datuetara eramanda, azken 10 urtetan ekoizleen % 77ak, 77a desagertu egin da.
Ekoizleen bataz besteko zorpetze maila, behi bakoitzeko 1.918 eurotakoa da eta ganadu zama, lehen aipatu dudana, Europa osoan dauden behi-ikuilu intentsiboenak dira Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoak. Hektarea bakoitzeko behi gehien hementxe ditugu. Bataz beste 1,94 buru hektareako. Horren atzetik Europan, Italia eta Holanda egongo lirateke 1,5 buru hektareako.
Eta kontua da gainera, datu hau, Arabak hobetu egiten duela eta dezente hobetzen du. Zeren Gipuzkoan, adibidez, badira hektareako bi, hiru, lau, bost, zortzi eta hamar burutik gora ere, ezagutzen ditugu. Eta ganadu zama honek dakarrena da produkzio kostu altuak. Etxeko larreak nahikoak ez dira eta behientzat jana kanpoan erosi beharra dago. Hortaz, kanpo faktoreekiko menpekotasuna areagotu egiten da eta baserritarrak autonomiarik gabe geratzen dira. Eta nola ez, ingurumen arazoak ere nabarmen sortzen dira.
Errealitatea hain gordina izanik, Tapia andreak herenegun Ekonomia Batzordean esandakoak benetan lotsagarriak iruditzen zaizkigu. Bere hitzetan, alor profesionalizatua da erabat egokia eta ongi eginiko lanari esker. Eta iruditzen zaizue errealitate hau ongi eginiko lanari eskerrak dela?
Jaurlaritzak, Jaurlaritza honek atsegin du Estatu espainiarrarekin edo Estatu espainiarreko miseriei begiratzea eta hemen hain gaizki edo hemen hobeto gaudela esatea, Jaurlaritzak bere politikak justifikatu ahal izateko.
Baina, kasu honetan autokritikaren bat entzutea nik behintzat eskertu izango nuke eta baita seguru ere azkeneko 10 urteetan desagertu diren 1.400 baserrietako baserritarrek ere eskertuko zuten. Tapiarena beraiekiko errespetu falta nabarmena dela iruditzen zaigu.
Eta sektoreak etorkizuna izango balu bezala gainera neurri berriak planteatzen dira. Neurri berriak, baina betiko norabidean. Eta Tapia andreari galdetu ezkero, zenbat esne ekoizle aurrikusten dituzu hemendik 10 urteetara, bere erantzuna kristalezko bola bat beharko lukeela hori jakiteko.
Hau da Nekazaritza sailburu baten erantzuna? Bestelako galdera batzuk ere luzatu genizkion, adibidez, non ekoiztutako pentsua jaten dute hemengo behiek? Edo Araban ekoizten den zereala nongo behiek jaten dute? Edo hemen ekoizten den esnea non kontsumitzen da? Orain behi-esnearekin gazta egiten hastea ez al dator 30 urteko atzerapenarekin?
Eta bere aldetik erantzunik ez. Baina ez da erantzuna erantzunik. Erantzun hori ez da erantzuna ez dakielako. Ez, hori da lotsa ematen diolako erantzunak. Eta benetako errealitatea onartzea litzatekeelako galdera horiek erantzutea.
Errealitate horrek orain artekoaren autokritika eskatzen duelako. Eta errealitatea ezkutatzen du Jaurlaritzak, neurriak aurkeztuz eta sektoreak etorkizuna izango balu bezala.
Orain dela denbora gutxi hemen Legebiltzarrean bertan ipar Euskal Herriko eragile baten agerraldia izan genuen eta, besteak beste, adierazi zuten Frantziako Estatuan nekazari gazte gehien instalatzen diren lekua edo eremua ipar Euskal Herria dela. Eta instalatzen diren gazteak esne sektorean, erdiak beraien esnea transformatu eta merkaturatu egiten dutela.
Hemen, ordea, esnea transformatu eta saltzea baserritarrak berak salbuespena da. Eta ikusi dugu ere nola Gipuzkoan aurreko Gobernuak, aurreko Legealdiko Gobernuak martxan jarri zuen Gipuzkoan bailara desberdinetan esnea baserritarrek transformatzeko gune kolektiboak. Ba Gobernu berria iristeaz bat, egin duena izan da proiektu horiek geldiaraztea.
Hor ikusten dugu berriro ere bide bakar horri jarraiki, bide makarra marrazten dutela sektorearen etorkizunerako. Eta bide horretatik ez dadila inor atera.
Gure proposamena legez besteko proposamen baten bidez aurkeztu dugu gure proposamena esne sektoreari begira, eta ez dator orain artekoa hankaz gora jartzera edo bertan behera ustera, seguru aski norbaitek ondorengo interbentzioren batetan esango duen bezala.
Orain arteko bide bakar horretan, bide berriak irekitzea da gure helburua, bide desberdinak egon daitezen. Hortaz, legez besteko horren bitartez esne sektorearentzako errekonbertsio plan integral bat martxan jartzea planteatzen dugu.
Hemen ekoizten den esnea bertan kontsumitua izateko helburuarekin, egiturazko ekimen berriak martxan jartzea. Ekoizleei produkzio kostuetatik gorako prezioak ordaintzeko, industria eta banaketaren aldetik konpromisoak sustatzea. Esne ekoizleek kanpo menpekotasuna murriztu eta inguruko baliabideen naturaletara egokitzen laguntzeko desintentsifikaziorako plan berezi bat martxan jartze, hala nahi duten ekoizleei laguntza eta aholkularitza bideratuz.
Transgenikorik gabeko esne ekoizpena eta beronen merkaturatze berezitua ahalbidetzeko etiketa sustatzea. Esne ekoizpen ekologikoa sustatzea. Esne ekoizleek beraien esnea eraldatu eta beraien inguruetan merkaturatzea sustatzea. Ekoizleei esnea eraldatzen laguntzen Jaurlaritza garatzen ari den arautegi higieniko sanitario berritu ahal bezain azkar martxan jartzea eta esnea eraldatzeko gune kolektiboak sustatzea.
Baserritarrek bertako esnea balioan jar dezaten ekoizpen eredu eraldaketa eta trazabilitatearen inguruko gardentasun guztia etiketatuan agertzea. Baita baserritarrek ordaindu behar duten prezioaz gain, beno, baita herritarrek ordaindu behar duten prezioaz gain ekoizleari ordaindutakoa ere agertzea.
Esne ekoizleek erosten dituzten lehengaiak gertukoak izan daitezen, esne ekoizle eta Araba eta Nafarroako nekazarien arteko lankidetza hitzarmenak sustatzea. Eta bukatzeko, egungo legediaren jarraipena egin dezatela, ekoizleei esnea bezalako produktu freskoa eta galkorraren ordainketa 30 egunen...
...legediaren jarraipena egin dezatela ekoizleei esnea bezalako produktu freskoa eta galkorraren ordainketa 30 egunen barruan egin dadin, saltokietan esnea amu bezala erabili ez dadin eta ekoizpen justuetatik beherako prezioetan saldu ez dadin. Guk planteatzen duguna da orain arte izan den bide bakar hori, horretatik bide berriak abiatzea.
Eta esan didate erdibideko bat adostua izan dela, berriki, nik oraindik ez dut irakurri, beraz, horren inguruko baloraziorik momentuz behintzat ezingo dut egin.
Besterik ez, eskerrik asko.