ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2015-10-22):
Legebiltzarreko lehendakari andrea, lehendakari jauna, legebiltzarkideok, egun on.
Itzal handiko emakumea zela banekien, Celaá andrea, lortu duela eztabaidatu baino lehenago auzia bideratzea Jaurlaritzaren aldetik, izugarria.
Celaá andreak esandako hainbat gauzekin bat nator eta bere hitzaldiaren amaieran aipatu izan du, estatu normalizatuetan ez dela beharrezkoa hizkuntza agiria. Eta hain zuzen hori da gertatzen zaiguna guri, normalizaziorik ez daukagula.
Aditu gehienen ustez, EGA azterketa, ingelesezko Advanced mailakoaren baliokidea, egokia, zuzena eta eraginkorra da. Hau da, behar den hizkuntza gaitasun maila zeinek betetzen duen eta zeinek ez, ondo bereizten duen azterketa da.
Guk ere horrela uste dugu. Problema ez da EGA Celaá andreak neurri batean onartu duen moduan. Ez dira azterketaren emaitzak, Celaá andrea. Problema bestelakoa da.
Legez besteko proposamenaren zioan, hasieran, idatzi du: "Hizkuntza gaitasunaren ziurtagiria, funtsezko lan tresnak dira, hizkuntza baten ezagutza maila ofizialki egiaztatzeko, eta maila hori sektore publikoan aintzat hartzeko. Euskadiren kasuan, horrelako ziurtagirien garrantzia handiagoa da kualitatiboki eta kuantitatiboki, izan ere, euskararen erabilera normalizatzeko, politikaren garapenaren ondorioz, hizkuntza eskakizunen sistema zabaldu egin da, administrazio publikoetako eta haien mende dauden erakundeetako lanpostu gehienetara".
Horrela esaten baduzu ere, gure auzo hizkuntzen kasuan eta aipatu duzu, Celaá andrea, hizkuntza gaitasun ziurtagirik ez du horren besterako garrantzirik. Norentzat dira funtsezko lan tresna hizkuntza gaitasun agiriak? Non? Zein hizkuntzatan?
Gaztelaniaren kasuan, aipatu duzun moduan, Espainiako Erresuman lana eskuratzeko ez da behar hizkuntza gaitasunaren ziurtagiririk, ez sektore publikoan eta are gutxiago sektore pribatuan. Nahiko da oinarrizko maila akademikoa gainditua izatea.
Begiratu bestela maiatzak 18ko 543/2001 Errege Dekretua, bere 9. artikulua. Horrek, artikulu horrek (...) gaztelaniaren ezagutu beharra, naziotasun espainiarra ez daukatenen kasuan. Hau da, espainolentzat, gaztelaniaren hizkuntza gaitasun agiria ez du ezertarako balio. Balio duena espainola izatea da.
Dakizunez Erresumako Konstituzioak ezartzen du, gaztelania jakin beharra, bere 3. artikuluan, lehenengo puntuan. Euskara berriz, Konstituzioaren begietan ez da aipatzen, ez da aipatzen Konstituzioan ere. Izena ere ukatu egiten zaio Konstituzioan. Ez da aipatzen, ez da existitzen.
Ez da harritzekoa bada, nazionalitate espainiarra eskuratu nahi dutenei, gaztelania izatea ezagutu beharreko hizkuntza bakarra. Hiritartasun espainola berariaz dutenek, gaztelaniaren hizkuntza gaitasun maila nahikoa dutela, baina ez euskararena edo bestelako hizkuntzena.
Zertarako balio du orduan hizkuntzaren gaitasun agiriak? Espainolentzat ez du deus ezertarako balio, ez baitute behar. Zer gertatuko litzateke, Erresumako administrazi publikoan langile guztiei, C1 mailako gaztelaniaren hizkuntza gaitasun ziurtagiria eskatuko balitzaie? Zenbatek gaindituko zukeen azterketa? Zenbatek lortuko zuten, Legebiltzar honetan gaztelaniaren C1 maila, Celaá andrea? Zenbatek lortuko zukeen gaztelaniaren C1 maila?
Dago, Ganbara honetan gehiago direla EGAren jabe direnak, gaztelaniaren pareko titulurik daukatenak baino. Hemen, prestakuntza linguistikoa hobea da, tituluari begira behinik behin, euskaldunena, erdaldunena baino. Eta guztiok gara erdaldunak.
Gatoz harira. Legez besteko proposamenaren zioak honela jarraitzen du: "Dena dela, alde batera utzia, politika deliberatu horrek, euskararen ezagutza eta erabilera gizarte eremu guztietan..." Eta aipatzen du, Celaá andreak ere aipatu du, gaindituen proportzioeneko 23,31 da, minimoa % 21,48koa eta maximoa % 26,49koa. Hau da, EGA azterketara aurkezten den bost pertsonetatik batek baino ez du lortzen azterketa gainditzea.
Seguru asko, Celaá andrea, euskara batua Europako hizkuntza berrienetakoa da. Gaur egun ezagutzen dugun euskara batua, berorrek dakienez, 1968. urtean abiatu zen, ez du oraindik 50 urte bete. Euskeraren Gaitasun Agiria eta berorrek esan du ere, 1982. urtean sortu zuten Euskaltzaindiaren D tituluaren oinordeko gisa. EGA hizkuntzaren normalizazio prozesuan beharrizan batzuk betetzera etorri zen titulua. EGAk euskararen estandarizazioaren nola halako hiztun eredua (...) zuen.
Ziurtagiri hori neurri batean euskeraren batasunaren adierazlea da, hiztun jasoa edo euskaldun eskolatua ezaugarritzen duena. Helduentzako euskeraren irakaskuntzarako ezinbesteko erreferentzia, irakaskuntza orokorrerako eredu argigarria eta unibertsitate mailako irakaskuntzarako abiapuntuzko proposamena.
EGA zer den azaltzeko erantzun posible bakarra aurkitu dugu, hizkuntza gutxituen jakite maila jasoa egiaztatzeko eredua. EGA abiatu zenetik 33 urteotan, 400.000 matrikula baino gehiago egin dira eta 100.000 hiztun baino gehiagok eskuratu du ziurtagiria. Orokorrean aurkeztutakoaren % 25 inguru gainditu du azter froga urte horietan, aurreneko hiru urteetan kenduta, 82, 83 eta 84, sekula ez da iritsi gaindituen portzentajea herena izatera. Egia da, auzia ez da berria. Zer dela eta orain gaindituen tasarekin kezka hori plazaratzea?
Hizkuntza Eskola Ofizialetako deialdi libreetako emaitzak aztertu baditugu, 1998-2007 urte bitartean adibidez, ia 40.000 matrikulatuetatik bakarrik 6.531 hiztunek lortu zuen gaitasun maila, % 17,7, alegia. Emaitza are eskasagoak dira, bistan da. Zergatik bada salatu orain EGA bosten batek besterik ez dutela lortzen?
Celaá andrea, benetan uste duzu Cambridge Unibertsitateko tituluen gaindituen tasa % 60tik gorakoak, erreferentzia gisa erabilgarriak dira eztabaida honetan? Benetan pentsatzen duzu ingelesaren irakaskuntzarekin negozio egiten duen erakunde pribatuaren gaindituen tasak, euskararen kasurako erreferentzia har daitezkeela?
Amaigabeko eztabaida daukagu honako hau. Hizkuntzen arteko simetria izan beharko genuke eztabaidagai. Asimetria juridikoa, gaztelaniaz jakin beharrekoa den bitartean, euskeraz jakitea norberaren hautazkoa delako. Asimetria soziolinguistikoan, gaztelania nonahi, noiznahi, edonorekin eta edozertarako erabil daitekeen bitartean, euskeraren erabilera mugatua delako. Asimetria linguistikoa, etxe honetan euskarazko mintzaldiak erdaldunen belarrietarako itzultzen diren bitartean, euskadunok ez baitaukagu euren adinako meritua egin gaztelaniazko hitzaldiak euskaraz entzun ahal izateko. Asimetria epaitegietan, euskeraz jardun nahi baldin badugu itzultzailea eskatu behar dugulako.
Euskera bizi eta zabaldu dadin hizkuntza normalizazioa lortzeko asimetria murriztu behar dugu. Euskal Herria Bilduren ustez normalizazio lortzeko euskarak hegemonia eremuak behar ditu, eskualde euskaldunetan euskarak lehenetsitako hizkuntza izan behar du, zaindu eta zabaldu behar ditugu hizkuntzaren arnasa gunean, (...) indartu behar dugu. Euskeraren hiztun elkarteak hedabide erakargarriak behar ditu. Telebista publikoak, ETB1, eta pribatuak, irratiak, aldizkariak eta sare sozialak, euskaraz argitaratzen den egunkari bakarra adibidez, babestu eta zabaldu behar dugu.
Gure hizkuntza sistemak, aipatu duzun moduan, ahalbidetu behar du derrigorrezko eskolaldian neska-mutiko guztiek euskeraren hizkuntza gaitasun maila nahikoa lortzen dutenik. Horretarako hizkuntza ereduen diseinua gainditu behar dugu.
Unibertsitateko ikasleek euskeraz egin ahal izateko, eta gradu ondoko eskaintza nahikoa eta kalitatekoa behar dugu. Erakunde publikoek, pribatuek, elkarteek eta enpresek, zorrotz gorde behar dituzte euskeraren hiztun elkarteekiko betebeharrak. Administrazio publikoa (...) behar du aitortutako hizkuntza eskubideak errespetatu egiten direla.
Hori saiatu izan gara gure zuzenketaren bitartez jasotzen, EGA azterketaren emaitzak guretzat ez dira normalizazioaren arazoa, hori ez da problema Celaá andrea. Hala ere, politikan eta hizkuntza politikan ere, adostasuna balio erantzia delakoan jeltzaleekin PSOErekin proposamena sinatu egin dugu, normalizazioaren alde onuragarria delakoan.
Besterik gabe, eskerrik asko.