KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2017-11-02):
Mahaiburu andrea, egun on. Legebiltzarkideok, guztioi egun on.
Pertsonak eta ongizatea erdigunean jarriko dituen politikak eragiteko bidean kokatzen ditu EH Bilduk euskal familiak laguntzeko ekimenak. Oro har, hari-mutur asko, kezka asko eta kontuan hartu beharreko kontu asko, denak ongizate eta eskubideekin estuki lotuak.
Familiak babestu eta defendatzea familia (...) osatzen duten kideen bizitza kalitatea defendatzea da, eta bereziki, familia hori osatzen duten haurrak defendatzea da. Era berean, gure etorkizuna defendatzea ere bada.
Familiak babesteko politiken erdigunean pertsonen eskubideak babestearen ikuspegi unibertsalistak egon beharko lukeela uste du EH Bildu taldeak. Beraz, esan genezake nahiko mamitsua eta eragin handiko kontuetaz ari garela familien babeserako politikaz ari garenean.
Historikoki, familiei laguntza emateko neurri publikoen multzoa hainbat administrazioetan eta zenbait ikuspegi abordatzearekin osatu da. Familiei laguntzeko 13/2008 Legearekin eta haren garapenerako tresnekin ondoren etorri diren hiru plan horiekin, familiei laguntzeko politika propioa ezartzeko aukera zabaldu egin zen.
Gure taldeak ez du ukatuko familiei laguntzeko politika zehatzak babestu eta garatzeko bidean urratsak eman direnik. Baina oraindik tarte handia dago erkidego honetan familien babeserako politiken artean eta gure inguruko Europako herrialdeetan sustatu diren politika aurreratuen aldean.
Hainbat ezaugarri ezar daitezke familiei laguntzeko sistema euskaldunaren ezaugarri gisa III. Familia Planaren ebaluazioaren irakurketatik. Familiaren ikuspegia oraintxe hartu da kontuan erakundeetan, eta orain esan genezake oraindik ere ikuspegi horiek eragin urria duela. Halaber, eragin altuko sektore politiketan, adibidez enplegu politiketan, familien ikuspegi hori oraindik faltan sumatzen da.
Familia politikei zuzendutako baliabideei dagokionean, Europako azken bagoietan dago erkidego hau. Gauzak mantso doaz. Hori Garrido andreak ere azaldu du eta atzerapenekin goaz planen garapen horretan.
Laguntza ekonomikoen sistemak bere horretan desberdintasun handiak eragiten ditu. Sistema honek ahulezia nabarmena islatzen du, izan ere, diru-sarrerak nahikoak dituzten familiek soilik erabili dezakete sistema hori eraginkortasunez, eta beraz, gutxienez eztabaidagarria da. Gainera urtetik urtera ikusten dugu nola familiei laguntzeko eta seme-alabak izateagatik erabiltzen diren laguntza horiek ez diren agortzen eta ez diren gastatzen. Hori ere gure ustez kontuan hartu beharrekoa da.
Bada III. Planaren ebaluazio horretan aipatzekoak diren zenbait ondorio agertzen dira laguntza ekonomikoen inguruan. Baina bada bat bereziki atentzioa deitu diguna. Esaten da familiak babesteko laguntza ekonomikoak planifikatzeko orduan ez zela helbururik ezarri haurren ongizatearen eta zaurgarritasun ekonomikoa handiagoko egoeran dauden haurren ongizatean inpaktu garrantzitsua duten hiru tresnen inguruan: Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren inguruan, elikagai pentsioak aurreratzeko funtsaren inguruan eta mendeku seme-alaben gizarte segurantzako estalduran. Hori ere kontuan hartzekoa iruditzen zaigu.
III. Planean ahalegin berezi eta handiak egin badira ere, oraindik ere familia, lana eta bizitza pertsonala uztartzeko politiken garapena urria da. Txalotzen ditugu zentzu honetan eginiko saiakerak, baina kezka ere sortzen digute zeren oraindik gehienak sektore publikoan kokatzen dira eta oraindik horietako asko eta asko esperientzia pilotuak dira, ez dira gehiago.
Planaren ebaluazioan agertzen denez, oraindik ere lana eta adin txikiko seme-alabak zaintzea bateragarri egitea oso zaila dela adierazten digute biztanleek.
Familiarengan eragin altua duten politikek garrantzi handia dute familiei laguntzeko politiken euskal sisteman eta askotan gizarte ahulezian dauden familiei arreta emateaz arduratzen dira. Eta guretzako hau oso elementu garrantzitsua da kontuan izanik azken hilabeteetan horietako askoren eztabaidan bete betean sartuak gaudela eta aurrekontuen eztabaida ere gainean gaudela, eta hauetan ba ikuspegi murriztaileak mantentzen direlako.
Eta azkenik, ahulezi egoeran dauden beste famili errealitate batzuen beharrizan zehatzak babesteko berariaz ezarritako neurri gutxi dagoela ere azpimarratu behar da, kasu horietan egon daitezke, besteak beste kide bakarreko gurasoak, sexu bereko gurasoak, horietan asmoak badaude, printzipio horiek kontuan hartu nahi dira baino oraindik ere garapenean asko falta zaigu.
Eta egoera euskal familiei dagokionez esan daiteke ez dela xamurra, zahartzen ari den gizarte bat gara. Datuek adierazten dute denek ez ditugula eskubide berdinak guraso izateko, ez dugu nahi adineko ugalkortasunik, familien ongizateari dagokionean ere bere kideen ongizateari dagokionean datuak ere hor daude, baino jende asko eta asko dago familia bat osatu nahi eta erabaki hori atzeratu beharrean. 30 urteren bueltan kokatzen da gure emantzipazio adina.
Gainera erkidego honen haurren % 9a pobrezia egoeran bizi da eta pobre diren haur horietako asko, % 20a, etorkizuneko pobre ere izango dira. Erkidego honetan pobrezia familietan kontzentratzen da eta ez bakarrik adin txikiko seme-alabak dituzten familietan. Indarkeria matxista eta eraso sexual kasuetako asko ere famili giroan ematen dira Legebiltzar honetan askotan entzun izan dugun bezala. Erkidego honetan familien % 20ak adierazten du egonezina duela bere seme-alaben etorkizunari dagokionean.
Langabezia eta enplegu prekarioak dira familia gehienentzat beste arazo nagusienetako bat eta geroz eta gehiago dira bere kide guztiak langabezian dituzten familiak. Oraindik ere zaintza lanak emakumeengan geratzen dira eta amatasuna eta aitatasuna ez dira parekidetasunez bizitzen. Eta bueno, jarrai genezake edo euskal familien argazkiaren atzean dauden errealitate horiek adierazten baino bueno, uste dut datuak eta ebaluazioak berak ematen digula horren berri.
Herri bezala ditugun erronkei heltzeko euskal familia anitz horiek klabe direla jakin eta uste dut hori konpartituko dugula denok eta aurrera egin behar dugu eta aurrera egin behar dugu elkarrekin, eta uste dugu horretarako ezinbesteko dugula familiak babesteko gure politiken inguruko hausnarketa sakon bat egitea. Eta planean ere, planaren ebaluazioan ere, hori azaltzen da, horregatik planteatzen genuen guk eztabaida monografiko bat ematea honen inguruan, nolabait egindako guztia, horren inguruko hausnarketa egin, eraginkortasuna aztertu eta elkarrekin norabide hori markatu ahal izateko.
Eta iruditzen zaigu aukera ere badagoela, zeren Garrido andreak aipatu ditu lehendakariak zentzu honetan hartutako konpromisoak eta orain gutxi sailburuak familiak babesteko estrategiaz gain aipatu zuen baita ere familiak babesteko horrelako itun zabal bat sinatu zuela; eta horretarako ezinbestekoa da hitz egitea, ezinbestekoa da nolabait mahaigaineratzea batzuek eta besteok ditugun ikuspuntuak eta ados jartzea.
Eta esango nuke gainera egun hauetan eta gai honen inguruan izan ditugun elkarrizketen inguruan aukera ere badugula geroz eta gertuago gaudela eta aukera ere izan dezakegula adostasunetara iristeko, baina horretarako beharrezkoa dugu eseri eta hitz egiten hastea. Eta begiratu behar dugu Europara eta begiratu dezakegu gertuago ere Nafarroara, ze bueno familiak laguntzeko plan horretan aurrerapauso nagusiak eman dira zentzu honetan.
El IV Plan de Apoyo a las Familias debería responder, desde nuestro punto de vista, a la necesidad de establecer una nueva estrategia de actuación que dé respuesta de una manera contextualizada, en tiempo y en forma a las nuevas realidades y problemáticas emergentes a las que las políticas de familia vigentes no están siendo capaces de dar respuesta.
Eta zentzu horretan guk martxoan jarraitutako edo planteatutako ildo beretik ikusten dugu ez dela gauza handirik aldatu martxotik hona hemen planteatu diren gaietan. Guk berriz ere akordio baterako bidea egin dugu Elkarrekin Podemosekin, baina bueno oraindik ere goiza bukatu bitartean badugu bestetako akordioak erdiesteko aukera. Baina egia da gu bi elementuren inguruan, guretzako bi elementuren inguruan zailtasunak sortzen direla. Batetik ikusita familiei laguntzeko...
...baino egia da gu bi elementuren inguruan, guretzako bi elementuren inguruan zailtasunak sortzen direla.
Batetik, ikusita familiei laguntzeko neurri horiek izan duten eraginkortasuna eta planteatu dituzten zailtasunak bere horretan laguntza horiek besterik gabe % 50ean igotzea guri iruditzen zaigu ba, beno, tamainako erabakia dela eta eskatzen duela bestelako hausnarketa bat.
Eta, bestetik, ondo ikusten dugu murrizketak ezabatzea aldean, familiei zuzendutako murrizketa horiek ezabatzea baina hemen, aurrekontu proiektuetan eta ondoren egon diren proiektu aurrekontu legeetan ere xedapen gehigarrien bitartez familiei eragiten dieten neurri askotan murrizketak gauzatu dira, adibidez, RGIaren inguruan eman diren murrizketa horiek.
Eta horrek iruditzen zaigu kokatzen gaituela bi eremu desberdinetan. Ezin ditugu murrizketak batzuentzako kendu eta besteentzat mantendu, zeren justuki gehien behar duten horiei eragiten diete murrizketa horiek.
Beraz, espero dut goizean zehar akordioetarako bide hori irekitzea, baino, bestela, guk gurea mantenduko dugu, Elkarrekin Podemosekin lortutako akordio hori babestuko genuke eta zuek adostutako testuaren arabera erabakiko genuke gure bozka.
Eskerrik asko.