URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2013-05-24):
Legebiltzarburu andrea, legebiltzarkideok, lehendakari, sailburuak, egun on.
Beno, argi dagona da seguru asko, interpelazio honetan azaltzen dudan gaia ez dela izango Ganbara honetako batzuentzat garrantzitsua eta kontutan izanik, ba gaur bertan hemen ikusten ditugun urgentziak eta premisak batzuenak edo lehentasunak.
Agian norbaitzuen esanetan, ez dauka erkidego honetako gizon eta emakumeek dituzten arazo errealekin erlaziorik, eta agian beste batzuentzat ideologikoki ez da komenigarria nik gai hau Ganbara honetara ekartzea.
Eta nire ustez, arrazoi hau da ideologikoa, beste batzuen artean, mozorroturik dagoena, benetan pisua daukana eta azaleratua izan behar dena.
Legebiltzar honek, 2010eko apirilaren 22an onartu zuen urriaren 25a jai egun izendatuko zuen Legea. Erkidegoko gizartearen ordezkaritza ez errealak, PSE eta PP-ri Ganbara honetan gehiengo faltsu bat ematen ziela aprobetxatuz.
Eta jakinik, gizartearen gehiengoa ez zegoela ados, hala ere, betetzeko agindua...
...ematen ziela aprobetxatuz. Eta jakinik gizartearen gehiengoa ez zegoela ados, hala ere betetzeko agindua eman zien Patxi López lehendakariak Erkidegoko gizon eta emakume guztiei.
Badakit ere gai hau askotan eztabaidatu dela Ganbera honetan, baina herritarrek, beste gauza batzuen artean, egindako okerrak zuzentzeko aukeratu gintuzten eta asmo horrekin nator hona gaur, oker bat zuzentzeko asmoarekin.
Gernikako Autonomia Estatutua 1979ko urriaren 25ean onartu zen, alderdi eta erakunde desberdinen arteko konpromezuen ondorioz lortutako akordio batetan. Ezaguna den moduan, akordio ez zen erabatekoa izan, eta une horretan aldeko eta kontrako posturak izan zituzten korronte politikoetako kideak gaude gaur egun Euskal Herria Bilduren barnean, egun jarrera berdina daukagularik, egoerak hala bultzatuta.
Kontrako bidea egin dutenak ere badaude Ganbera honetan, orduan onartu ez, baina gaur Estatutuaren defendatzaile sutsu bihurtu direlarik jakin badakitelako Estatutuak ez duela izango garapenik. Akordio egon zela onartu beharra dago, baina konpromezuak betetzeko borondatea inoiz egon ote zen jartzen dut nik zalantzan. Gutxi iraun zuen ameskeriak, bi urte pasatxo da jada ikusi baitgenuen ez zegoela konpromezurik betetzeko borondaterik PSOE eta UCDren arteko akordio baten bitartez LOAPA izeneko Legea Madrileko Gorteetan onartu zutenean.
Guztientzako kafearen beste ahalegin bat berritu zen orduan. Orduan berria edo berritua, baina zoritxarrez gaur egun zaharkitua gelditu den ahalegin bat. Helburu berdinarekin atzetik etorri diren hainbat eta hainbat ekimenen ondorioz, azkena Wert Legea. Espainiaren eredu uniformizatzailea, Estatuaren barnean gauden guztiontzat euskal gizartearen gehiengoaren borondatearen kontra bada ere.
33 urte pasa dira Gernikako Autonomia Estatutua onartu zenetik eta oraindik ez dago osotasunean beteta, eta hori baino txarragoa dena, ez da sekula osatuko, ez dagoelako osatzeko borondaterik. Norbaitek esan dezake –eta esaten du– aitzaki merkeak direla erabiltzen ditugunak, Estatutuaren % 85a edo 90a edo agian 95a beteta daudelako, baina gure ustez borondateak ez dira portzentaietan baloratzen. Borondatea dago edo ez.
Eta kasu honetan ez dago, 1979an hartu ziren konpromezuak betetzeko borondaterik ez da inoiz izan, guztiz kontrakoa baizik, oraintxe esan dudan moduan, Wert Legearekin egun hauetan frogatu dezakegun bezala. Eta eskumenen inguruan zerbait esan behar bada, argi utzi behar da Espainiar Gobernuek berdin dio zein koloretakoak diren edo izan diren, beti baldintzatu nahi izan dutelako herri honen etorkizuna eta agian, autonomia gehiegi izango genuelakoan, enpleguaren politika pasiboen eskumenak ez transferitzea erabaki zuten aspaldi.
Uste dut denok argi daukagula transferitzeko faltako diren eskumenak gutxi batzuk izanda ere, zer suposatzen duen Gizarte Segurantza bezalako eskumen batek gizartearen egituratzean. Uste dut denok daukagula argi zein motatakoa den eskumen hau, eta berau ez transferitzea erabaki politikoa eta ideologikoa dela. Espainiar gobernuen borondate faltaren erantzun bezala, 1990ean Legebiltzar honek Euskal Herriak autodeterminazio eskubidea zuela onartu zuen, euskal herritarrek beraien etorkizun politiko, ekonomiko, sozial eta kulturala erabakitzeko eskubidea zeukatela onartu zuen.
Urte batzuk beranduago, 1997an gehiengo abertzale politiko eta sindikalak jada agortutzat eman zuen Estatutuaren bidea, erabakia argia zen, akordioak errespetatzeko borondaterik ez badago, alferrikakoa da Estatutuaren bidean segitzea.
Beraz, objetiboki esan dezakegu 1979an akordio bat egon zela Autonomi Estatutu baten bitartez Espainia eta Erkidego honen arteko erlazioa arautzen zuena. Nafarroari buruz ez dut ezer esango, bertako herritarrei berrezteko aukera ere ez zitzaien eman eta.
Objetiboki ere esan dezakegu 33 urte geroago, akordio horretan zeuden konpromezuak ez direla bete eta, ahal izan den bakoitzean, Espainiar Gobernuen aldetik, betetakoa urratzeko ahaleginak egon direla eta egun ere badaudela, konprobatzen dugun moduan.
Eta objetiboki esan dezakegu, baita ere, 1990eko hamarkadaren bukaeran Erkidego honetako gizartearen gehiengoa ordezkatzen zuten eragile politiko eta sindikalek agortutzat eman zutela Estatutuaren bidea. Hori horrela izanik, zer dago ospatzeko? 33 urte pasa ostean, akordioaren eduki eta espiritua urratuak segitzen duela? Akordioaren atzean zeunden konpromezuak betetzeko borondate izpirik ere ez dagoela?
Gure ustez, ez dago arrazoi bat, bakar bat ere ez Gernikako Autonomia Estatuaren urteurrena jaiegun bihurtzeko edota, jada jaieguna denez, jaiegun bezala mantentzeko.
Jaiegun hori ezartzeko benetako arrazoia urraketa bat estaltzea da, beste urraketa bat herri honek bizi dituenen artean. Jaiegun hori ezartzeko arrazoia Espainiar markoaren baitan bizi dugun zatiketa normaltzat ematea da.
Helburu ideologikoa dauka jaiegun horren ezarpenak eta posizionamendu ideologikoa bera legitimo izan daitekeen arren, ez da onargarria egoera konkretu bat aprobetxatuz gizartearen gehiengoari inposatzea.
Gaur egun egoera koiuntural hori gainditua dago eta Ganbara honetan ordezkaritza bere egoera normalizatura bueltatu den une honetan, gizartearen gehiengoak nahi duena posible egin behar dugu, gizartearen gehiengoa eskatzen duena posible egin behar dugu jaiegun hau bertan behera utziz.
Beraz, gure postura argia da eta eskaera ere zentzu berean egiten dugu. Eusko Jaurlaritzak urriaren 25eko jaieguna bertan behera utzi dezala.
Zentzu honetan, Jaurlaritzak gai honen inguruan dauzkan asmoak azaltzea eskatzen diogu lehendakariari.
Mila esker.