LAZAROBASTER BADIOLA (EH Bildu, 2014-06-26):
Izan ere, Administrazio publikoa da entitate bezala elikagaien erosle nagusia Administrazioaren eskuduntzan dauden egoitza desberdinen bitartez, bai ikastetxe, ospitale, kartzela, zaharretxe eta abar.
Erosketa gaitasun honek, bolumen handi honek, gainera elikadura sisteman eragiteko ahalmena ere badauka, ez baita berdina hemen edo munduaren beste puntan erostea, ez baita berdina ekoizpen ekologiko bat edo hidroponiko edo transgeniko bat erostea.
Hego Euskal Herriko jangela desberdinetan, egunero-egunero milaka eta milaka menu zerbitzatzen dira edo jaten dira. Kudeaketa hau katering enpresa gutxi batzuen bitartez egiten da eta katering enpresa hauek munduko edozein txokotatik erosten dituzten elikagaiak, bolumen handiko erosketak egiten dituzte prezio merkeetan.
Eta kontutan hartzen dena eta baloratzen da elikagaien segurtasuna, horri ematen zaio garrantzia ikuspegi higieniko batetik eta abar.
Baina, gertutasuna, kalitatea edo ingurumena bezalako irizpideak ez dira kontuan hartzen, aparte geratzen dira.
Iruditzen zaigu Administrazio publikoek arduratsuak izan behar direla noski eta kontu honekin ere bai, eta diru publikoaren erabilera ba zentzuzkoa eta justua egin behar dela. Hemen hartzen ditugun erabakiek eragina daukatela bai hemen eta baita harantzago, urrutiago munduko beste hainbat lekuetan.
Eta elikadura burujabetzaren printzipioen kontra, gaur egun elikagaiak merkantzia soil bezala ulertzen dira eta harantza eta honantza munduan zehar bidaiatzen dute milaka eta milaka kilometro eginez eta, elikagai bolumen handiak merke erosten diren leku horietan, han urrutiko langile horien lan baldintzak hemendik ezin ditugu guk bermatu eta ari gara pobrezia areagotzen, ari gara pobrezia sistematizatzen.
Eta datuak direnak dira. 7.000 milioi biztanle bizi baldin bagara planeta honetan, horietatik 800.000 goseak bizi dira eta 800.000 horietatik erdia baino gehiago nekazariak dira. Beraz, mundu ikuskera batetatik gaur egun indarrean dagoen elikadura sistema hau ez da batere justua.
Begiratzen badiogu garraioari gainera, nola munduan alde batetik bestera baliabide energetikoak ikaragarri xahutzen direla. Elikagaiak lurrez, itsasoz eta airez garraiatzen eta honekin batera, nola ez, ingurumena kutsatzen dela, ingurumena kaltetzen, jipoitu egiten dela.
Eta begiratzen baldin badiogu hemen gure gertutasunari edo hemengoari begiratzen baldin badiogu, ikusten dugu lehen sektorea gainbeheran datorrela. Gainbeheran datorrela urte dezentetan eta hori ez du inork ukatuko. Eta gainera hemen ekoiztu ekoizten da, bai nekazariek eta bai arrantzaleek ere, baina arazoa da gero ezin dela saldu prezio duin batetan. Guzti horrek garamatza etengabeko lanpostuen galera batera, bertako ekonomiaren galerara, landa-inguruak jendez hustutzera, paisaia, kultura, nortasuna eta abar galtzera.
Eta honetan guztian, etekinak egiten ari direnak edo etekinak ateratzen ari direnak badira askotan aipatzen ditugun bitartekariak. Ekoizlea eta herritarraren tartean kate begi luze horiek dira bitartekariak eta horiek ari dira hemen negozioa egiten, eta aldiz, baserritar, arrantzale, zein herritarrak gara galtzaile nagusiak.
Egoera krudel honek aurrean, asko eta asko daukagu egiteko eta egiteko daukagun gauza horietako bat da elikagaien erosketa publikoan gertutasun, kalitate eta ingurumen irizpideak kontutan hartzea. Elikadura burujabetzaren norabidean planteatzen dugu prozesu bat bezala, poliki-poliki, urratsak ematen joateko eta urrats horiek eman ahala, emaitzak ikusten hasiko gara eta ziur gaude gainera emaitza horiek adieraziko dutela herritarrak direla hemen irabazle edo mesedea jasotzen dutenak.
Gai honen garrantzia ikusita, elikagaien erosketa publikoaren garrantzia ikusita, gai hau landu, sakondu eta gai honen inguruko eztabaida sortu nahi izan dugu.
Ildo horretatik, orain dela hilabete batzuk izan genuen VSF, Herrien Bidezko Elikadura erakundearen agerraldia Legebiltzar honetan eta aurkeztu ziguten kortozirkuitu kanpaina eta kanpaina honek edo eman ziguten informazioa balio izan zigun gai honen inguruan kokatzeko gai honek daukan garrantziaz jabetzeko.
Ezagutu genituen ere gaur egun martxan dauden hainbat esperientzia. Europar Batasunean bertan, bai Frantzian eta bai Italian badirela egunero-egunero milaka eta milaka menu kudeatzen direnak tokiko elikadura sistemen bitartez.
Kataluniara joaten bagara, apirilaren 30ean ere Kataluniako parlamentuan adostu zuten aho batez ebazten proposamen bat non jasotzen zen elikagaien erosketa publikoan gertutasuna, kalitate eta ingurumen irizpideak txertatzea. Madrili begiratzen badiogu, Madrilgo kongresuak ere berez onartuta dauka elikagaien erosketa publikoaren inguruan plan bat egitea irizpide sozial eta ingurumen irizpideak kontuan hartuaz.
Eta EH Bildutik Legebiltzarrera ekarri dugu legez besteko proposamen bat Jaurlaritzak elikagaien erosketa publikoan gertutasun, kalitate eta ingurumen irizpideak kontuan hartu ditzan eta honen inguruko plan bat egin dezan, iruditzen zaigulako elikadura burujabetzaren oinarrietatik bultzatu behar ditugula elikadura sistema iraunkorrak, gertukoak, osasuntsuak, bertatik bertara zikloak ixten dituzten sistemak, ekoizpena, transformazioa, merkaturatzea eta kontsumoa bertatik bertara egiteko. Beraz, tokian tokiko elikadura sistemen aldeko apustu bat egin ahi dugu.
Elikagaien erosketa publiko arduratsu baten bitartez ikusten dugulako posible dela –daukan dimentsioarengatik– lehen sektorea indartzea, lanpostuak sortzea, merkatari txikiak bultzatzea, bertako ekonomia sustatzea, landa-inguru bizi bat bermatzea eta baita paisaia, kultura, gastronomia, nortasuna eta abarrei eutsi eta horiek garatzea ere.
Prozesu bat bezala planteatu nahi dugu urratsez urrats egiten joateko bidea. Eta Talde Jeltzalearekin lortu dugun erdibidekoan, esan plan bat egitearen ordez, azterketa bat egitea jaso dela. Guk berez haratago joatea nahi genuen baina iruditu zaigu adostasun zabal bat lortzea lehenetsi behar genuela.
Ildo horretatik, elikagaien erosketa publikoan gertutasun, kalitate eta ingurumen irizpideen beharraz elikadura burujabetzaren bidean urrats bat, norabide egokian urrats bat.
Besterik ez, eskerrik asko.