OTAMENDI TOLOSA (EH Bildu, 2019-03-28):
Bai, eskerrik asko, presidente andrea. Egun on guztioi.
Aurtengo urteak hiru hilabete besterik ez ditu, eta ezin dugu esan urtea ondo hasi dugunik lan istripuei dagokienean behintzat. 10 langile hil dira jada lan istripuan Hego Euskal Herrian, eta ezin dugu esan ezta pasaden urtea ondo amaitu genuenik ere, iazko urtearen balantzea ere ez baitzen bat ere ona izan.
Hego Euskal Herrian iaz 68 langile hil ziren lan istripuz, 37 langile Euskal Autonomia Erkidegoan Osalanen datuen arabera.
Eta lan istripuak ere ez doaz behera, Hernández jaunak oraintxe bertan eman ditu datuak. Datuak txarrak dira, oso txarrak. Lan eta Gizarte Segurantzako sailburuordeak eta Osalaneko zuzendari orokorrak iazko urtearen balantzearen aurkezpenean halaxe aitortu zuten.
Lan osasunaren alorrean lan istripuak nabarmentzen dira beti, batez ere heriotza dakartzaten lan istripu larriak. Baina laneko gaixotasunak ere oso aintzat hartu beharrekoak dira, eta honetan ere jarri behar dugu azpimarra.
Lan gaixotasunek ere gora egin dute eta hauek kontabilizatu direnak, asko gelditzen baitira kontabilizatu gabe. Laneko gaixotasunak ondo detektatu behar dira, beraien aitorpena egin behar da, patologien lan jatorria onartu behar da, gero eta anitzagoak diren lanak langileoi sortzen edo eragiten dizkigun osasun arazo eta gaixotasunak eta hauentzako babes neurriak eta tratamendu egokiak jarri behar dira langileon eskura.
Europa mailako ikerketa ezberdinek argi uzten dute lan istripuen eta lanbide gaixotasunen jokaera. Lan istripuz hildako pertsona bakoitzeko, lanbide gaixotasunaren eraginez 18 heriotza gertatzen dira bataz beste Europako Batasunaren testuinguruan.
Ezinbestekoa da langileon osasuna bermatzea lana modu duin eta seguruan burutu ahal izateko eskubidea dugulako; lanera joan eta etxera osasuntsu itzultzeko eskubidea dugulako; lanak gure osasunean ondorio kaltegarririk ez eragiteko eskubidea dugulako.
Eta hau dena administrazio publikotik bermatu behar da. Gainontzeko eragile guztion laguntzarekin eta, noski, langileon eta enpresen inplikazio osoarekin.
Eta uste dugu langileon osasunaren ardura hartu behar duena gure osasun sistema dela. Osasun sistema publiko unibertsal baten aldeko apustu sendoa egiten dugu, eta iruditzen zaigu lan osasuna ere osasun sistema publiko horren barne egon beharko litzatekeela bere diziplina guztietan.
Honek gure osasun sistemari suposatuko liokeen gain-kostua nola finantzatu aztertzekoa litzateke, baina honetan enpresek parte hartu beharko lukete gaur egun egiten duten moduan Gizarte Segurantzaren bidez.
Baita lan arriskuen prebentziorako sistema bera ere. Prebentzioa ere publikoa izan beharko litzateke, ez mutuen eta patronalaren menpekoa. Kontrol publikoa da bermatu behar duguna lan osasunari dagokion aspektu guztietan.
Europan horren aldeko apustua egiten dabiltza hainbat herrialde. Ikusten da hori dela herrialde aurreratuenen eta sistema publiko sendo baten alde egiten duten herrialdeen hautua.
Baina dirudienez, hemen kontrako noranzkoan goaz edo batzuek noranzko horretan jarri nahi gaituzte gero eta kontrol publiko gutxiago eta gero eta interferentzia interesatu gehiago.
Ba guk ez. Guk ez dugu horren aldeko apustua egingo eta, behin eta berriz esan dugun moduan, osasun sistema publiko sendo baten aldeko apustua egingo dugu.
Lan istripu eta gaixotasunak ez dira kasualitate kontua. Lan istripuak, lan gaixotasunak, enplegu eta lan baldintza kaxkarrak, egiazko prebentzio eta babes neurri ezaren ondorio zuzenak dira, inork ez du ukatzen jada lan istripu eta gaixotasunen atzean prekaritatea dagoenik, beraz heldu diezaiogun zezenari adarretatik.
Elkarrekin Podemos taldeak aurkeztu duen legez besteko proposamen honetan egiten den adierazpenarekin guztiz bat egiten dugu, benetan uste dugu laneko osasuna eta segurtasuna lehentasunezko gai politiko bat direla, eta gure kezka adierazten dugu laneko istripu larriak eta oso larriak gehitzen ari direlako gure erkidegoan ere. Halaber, salatu nahi dugu laneko heriotza eta istripu ia guztiak ekidin ahal direla, Hernández jaunak ondo esan duen bezala, eta enplegu duinaren eskubidearen aurkako eraso bat direla.
Ildo horretatik, beraz, gure elkartasuna ere adierazten diegu ezin justifikatuzko gaitz horren biktima guztiei.
Eta hau esanda, proposamen honetan egiten den lehen eskaerarekin ere bat egiten dugula adierazi nahi dut, jarduera sektore bakoitzeko lan istripu kopuruaren diagnostiko zehatz baten beharra ikusten da, eta Jaurlaritzari eskatzen zaio diagnostiko hori egitea jenero ikuspegia txertatuz. Diagnostiko horren helburua lan istripu kopuruarekin amaitzeko ekintza plan bat egitea izan behar da eta, noski, berori Legebiltzar honetan aurkeztea. Uste dut hemen gauden inork ez duela zalantzan jarriko horren beharra, jakitun izanda zein izan den azken urteotan lan istripuen bilakaera eta eragina.
Lan arriskuen prebentziorako lurralde edo sektoreko ordezkarien figura sortzeari dagokionez ezin esan guztiz bat egiten dugunik, gure zalantzak sortzen dizkigu figura honek; besteak beste, figura hau sortu den tokietan ez duelako lan istripuen murrizketa ekarri bere horretan. Gainera hemen gehiengo sindikalak, Hernández jaunak esan duenaren kontra, ez du halakorik nahi, ez behintzat planteatzen den moduan. Eta ikuspuntu horretatik sindikatuen gehiengoaren kontra sindikatuei liberatuak emateak ez dugu uste zentzurik duenik.
Egia da lan segurtasun eta osasunaren alorrean bultzatzen den prebentzioaz eta hartzen diren neurrien inguruan jaso genituen edo eskatu genituen agerraldietan hainbat eragile sozialek, eta tartean Garen enpresa elkarteak ere honelako proposamen bat egin zutela, eta guk behar hori bai ikusten dugu baina ez planteatu den bezala. Proposamen honetan ez dugu adostasun batera iristeko aukerarik izan ikuspegi ezberdina izan dugulako, batez ere inplementaziorako orduan. Guk matiz batzuk gehitzen dizkiogu eta hauei erantzuten die gure zuzenketak.
Guk ere lan arriskuen prebentziorako lurralde ordezkari figura sortu beharra ikusten dugu, sei langile baino gutxiagoko enpresetan langileen babeserako neurriak bermatzeko helburua izango duena. Baina ez dugu uste hemen planteatzen den moduan izan behar denik, bi aspekturengatik: Lehenengoz ez dugu uste lanbide arteko akordio bidez sortu behar denik, lehen esan dudan bezala langileon osasuna Administrazio publikotik bermatu behar dela iruditzen zaigu, osasun sistema publiko sendo batetik.
Eta lan arriskuen prebentziorako lurralde ordezkari hauen figura ere Administrazio publikotik sortu behar dela iruditzen zaigu. Lanpostu tekniko bat izan behar dela uste dugu, eta egokiena Osalanen lanpostuen zerrenda barruan sortzea izan liteke. Oposaketa bidezko lanpostuak izan beharko lirateke eta ez erakunde sindikalek izendaturiko ordezkaritzazko lanpostuak. Eta gainera, lurralde ordezkarien hauen funtzioa ordezkaritza sindikalik eta prebentzio ordezkaririk ez duten enpresei laguntzea izan behar da nagusiki, hori bai esan duzula.
Bigarrengoz, ez dugu uste ordezkari sektorialak izan behar direnik, ez behintzat sektore guztietako ordezkariak, batez ere sektore ezberdinetan egoera oso ezberdinak aurkitzen ditugulako. Agian siniestralitate altuenak dituzten edo azaltzen dituzten sektoreetan komenigarriagoa litzateke, baina honekin ere ba gure zalantzak ditugu.
Eta amaitzeko, legez besteko proposamenean jasota datorren azken proposamenari dagokionez, Administrazio publikoaren eremuan ez dugu ikusten lan arriskuen prebentziorako lurralde ordezkaritza beharrezkoa denik, ez baita siniestralitate altua duen sektore bat.
Beraz, laburbilduz, sektorekako diagnostiko zehatz batek eta ekintza plan bat beharrezkoak dira, bai, lan arriskuen prebentziorako lurralde ordezkari figura ere beharrezkoa da, bai, baina Administrazio publikotik, kontrol publikoaren bermearekin.
Eta amaitzeko, nagusiki langileon osasunaren ardura gure osasun sistema publikoarena izan beharko litzateke.
Eskerrik asko.