ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2014-11-06):
Legebiltzarreko presidente anderea, legebiltzarkideok, egun on.
Frantziako Errepublikak eta Espainiako Erresumak sinatutako eskualdeko edo hizkuntza gutxituei buruzko Europako Karta dokumentuan, 8. artikuluan zehazten da Eskolaurrean, Lehenengo eta Bigarren Hezkuntzan, Lanbide Heziketan eta unibertsitatean, oro har hezkuntza sisteman, irakaskuntza hizkuntza gutxituan antolatu behar dela.
Nafarroa garaiko…
...eta unibertsitatean, oro har hezkuntza sisteman, irakaskuntza hezkuntza gutxituan antolatu behar dela.
Nafarroa Garaiko 18/1986 Foru Legea, abenduaren 15ekoa, euskarari buruzkoa bere bigarren titulua, lehenengo kapitulua 19. artikuluan esaten du: "Herritar guztiek dute hezkuntza mailetan irakaskuntza euskaraz eta gaztelaniaz izateko eskubidea".
1979ko Estatutuko 6. artikuluan xedatutako arabera, euskara Euskal Herriaren hizkuntza propioa da eta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ofiziala da, gaztelania bezala.
Halaber, artikulu horrek ezartzen du erakunde erkideei dagokiela euskararen erabilera bermatzea eta hura ezagutu dadin ziurtatzeko beharrezkoak diren neurriak eta baliabideak arautzea, beti ere egoera sozio-linguistikoaren anitzetatik abiatuta.
Aipatutako Estatutuko 6. artikulua garatze aldera, Legebiltzar honek azaroaren 24ko 10/1982 Legea onartu zuen. Euskararen erabilera normalizatzeko legea da, eta haren helburua da euskararen erabilera arautzea eta hizkuntza normalizaziorako prozesua ezartzea.
Hizkuntzari dagokionez, aipaturiko oinarrizko legeak 5.2.B artikuluan eta 15. artikuluan irakaskuntza euskaraz jasotzeko eskubidea aldarrikatzen du, irakaskuntza hizkuntza bietan jasotzeko eskubidea adierazten baitu.
Ikasleek derrigorrezko ikastaldia bukatzerakoan bi hizkuntza ofizialak behar bezala erabiltzeko gaitasuna izateko ardura beregain hartuko du Jaurlaritzak, bai eta ikastetxeetan euskara erabiltzen dela bermatuko ere.
Euskararen erabilera bermatzeko euskara normaltasunez erabiliko da, bai ikastetxean barne eta kanpo jarduretan, bai administrazio egintza eta agirietan.
Lege hori bete zedin hizkuntza ereduak arautu ziren uztailaren 11ko 138/1983 Dekretuaren bidez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irakaskuntza ez unibertsitarioan hizkuntza ofizialak erabiltzea araupetzen zuen dekretu hark. Gero Hezkuntza saileko sailburua ere 1983ko abuztuaren 1eko agindua onetsi zen arestian aipatu dekretua garatzeko.
Hamar urte geroago Legebiltzar honek berriz, otsailaren 19ko 1999 Legea, Euskal Eskola Publikoari buruzkoa onetsi zuen. Lege hori da hain zuzen ere hizkuntza ofizialek irakaskuntzan duten erregimenaren oinarria eta euskararen erabilera normalizatzeko legean xedatutako parametroei jarraitzen die.
Legeak, hain zuzen, hezkuntza maila guztietan irakaskuntza zein euskaraz zein gaztelaniaz jasotzeko eskubidea bermatzen die ikasle guztiei eta eskola publikoaren betebehartzat hartzen du –hitzez hitz– "ikasle guztiek baldintza beretan derrigorrezko irakaskuntzaldia bukatzean bi hizkuntza ofizialen ezagupen praktikoa izango dutela bermatzea, horrek euskararen erabilera bultzatuko baitu eta normalkuntzari lagunduko baitio".
Halaber, helburu hau zehazten du, bi hizkuntzen ahozko zein idatzizko ulermena eta mintzamena benetakoa izan dadin lortzea hiztunek gutxienez ohiko harremanetarako eta erabiletarako hizkuntza gisa erabili ahal izan dezaten.
Euskara euskal eskola publikoa jorratzen du Euskal Eskola Publikoari buruzko Legearen 3. tituluak. Bestalde, legeak honela deskribatzen ditu hizkuntza ereduak 10. xedapen gehigarrian.
A eredua, curriculuma batipat gaztelaniaz emango da. B eredua, curriculuma euskaraz eta gaztelaniaz emango da eta D eredua, curriculuma euskaraz emango da.
Legearen 3. titulua erreglamendu bidez garatu bitartean, sarritan aipatutako uztailaren 11ko 138/1983 Dekretuan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako irakaskuntza ez unibertsitarioan hizkuntza ofizialen erabilera (...) duena agindutakoak indarrean jarraitzen duela adierazten du legeak.
Bi lege horiek ezartzen dute ikasleek derrigorrezko hezkuntzaldia amaitzean bi hezkuntza ofizialak menperatzeko gai izan behar dutela, baina komeni da gaitasun horren formulazio operatiboagoa egitea, hezkuntza sistemaren ahaleginak Europako eredu homogeneoen bidez ebaluatu eta egiaztatu daitezkeen helburuetara bideratzeko.
Zalantzarik gabe, euskal eskoletako hezkuntza sistemak aurrerapen garrantzitsuak ekarri ditu. Azken 30 urteetan sistemak, oro har, eta ikastetxe publiko eta pribatuetako, batez ere, egin duten ahaleginari esker.
Hala eta guztiz ere, 1980ko hamar urteko aldiaren hasieran diseinatutako hizkuntza sistemaren aplikazioari buruz gogoeta eginbeharra dago. Gizarte eta hizkuntza integrazio handiago helburu duen gizarte askotarikoen ikuspegia oinarri hartuta.
Izan ere, 30 urteren ondoren emaitza ez baita legeak agintzen zuena eta horrek sistema aldatzeko beharra sortu du. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleen hizkuntza gaitasuna eta maila akademikoa neurtzeko egin diren azterlan teknikoen arabera, egungo hizkuntza ereduetan oinarritutako sistema ez da nahikoa hizkuntzen ofizialtasunak lortu nahi dituen ondorioak bermatzeko.
Ez eta hizkuntzaren eta hezkuntzaren arloko legedian gure herriko berezko hizkuntzaren, hots, euskararen ezagutzari buruz ezarritako helburuak betetzeko ere.
Hizkuntza sistema urratsak egiten jarraitu behar du. Etorkizuneko gizarte askotarikoa eta aldi berean, hizkuntzaren aldetik integratuagoa izan dadin. Ildo horretan, gogora ekarri nahi dugu Euskadiko Euskal Kontseiluak 2007ko otsailaren 1ean hizkuntza ereduei buruz eman zuen akordioan, honako hau adierazi zuela.
"Euskara irakasteko erabiltzen ez duen edo gutxi erabiltzen duen heldu batek ez du balio proposatutako helburuak lortzeko. Halaber, orain arte egin diren ebaluzioek agerian utzi dute euskara lantzeari eskaintzen zaion denbora eta harremana funtsezko faktorea dela hizkuntza hori irakasteko eta ikasteko prozesuetan, ezagutzari lotutako emaitzei eragiten baitie".
Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hizkuntza ofizialak lantzeko aukerak oso desberdinak dira. Ikasle askorentzat oraindik orain eskola da euskara lantzeko toki bakarra. Horregatik, hizkuntza horren ezagutza maila eskolako erabileraren araberakoa izango da.
Jaurlaritzak 323/2003 Dekretua, abenduaren 23koa, Hizkuntza Normalkuntzako Ulibarri Programa arautzen duena argitaratu zuen. Bertan esaten denez, hizkuntza gutxituen kasuan –eta halakoxe egoeran gaude euskaldunok–, normalkuntza ez da berez datorren egoera. Berariaz, landu eta etengabe garatu behar dela arloan aitzitik.
Legebiltzar honek 2005eko abenduaren 2an eginiko saioan azaldutakoaren haritik, indarrean dagoen ereduen sistema birformulatzeko beharra adierazi zuen.
Hizkuntza ofizialen ezagutza maila egokia lortzeko, Euskararen Erabilera Normalizatzeko Legean zein Euskal Eskola Publikoari buruzko legean adierazitakoari jarraituz.
XXI. mendean hezkuntza sistemak baditu hizkuntzari lotutako erronka garrantzitsuak. Alde batetik, euskarari dagokionez, ikasle guztiek komunikazio gaitasunaren nahikotasun maila lortzea eta hizkuntza ofizialak modu egokian ezagutzea funtsezko printzipioa izatea da gizarte komunitate osoaren bizikidetza bermatzeko, beti ere, gizarte eta hizkuntza kohesioa gero eta handiagoa erdiestea helburu delarik.
Esanak esan, nahiko arrazoi aditu eta erreferentzia eman ditugu gaurko honetan irakaskuntzako A, B eta D eredu hizkuntza ereduak aldatu behar direla justifikatzeko. Horregatik aurkeztu genuen mozio honen aurreko interpelazioa joan den urriaren 17an.
Gure esperientziatik ateratako ondorioak, zein beste herrialde batzuek murgiltze ereduetan izandako arrakastatik ateratakoa kontuan hartuta eta Europar Batasuna alor horretako adierazitako erreferentzia markoa onartua, honako oinarri hauek azpimarratu nahi genituzke.
Lehenik, hizkuntzen estatusa. Estatusak eragiten baitu hezkuntza sistemak. Horrek esan nahi du, hain zuzen, berekin dakar gutxieneko gaitasun maila altuagoa eskatu behar dela hizkuntza ofizialetan, bestelako hizkuntzetan baino.
Hala ere, horrek ez du esan nahi bestelako hizkuntzetako gaitasun maila, hizkuntza ofizialetako gaitasun mailaren parekoa ezin izan daitekeenik, irakaskuntzak testu inguruak horretarako aukera eman ezkero.
Nazioarteko zuzenbideko konpromisoak, Europako hizkuntza erregional eta gutxituen gutuna, behin baino gehiagotan aipatu dena, berresteko tresna gisa ulertu behar dugu. Konpromiso horiek direla eta, Haur Hezkuntzan, Lehen Hezkuntzan, Bigarren Hezkuntzan, Heziketa Teknikoan, Lanbide Heziketan eta Helduen Hezkuntza Iraunkorrean irakaskuntza euskarazkoa izan dadin eskatzen zaie botere publikoei.
Ezinbesteko oinarri horiek abiapuntutzat hartu beharko genituzkeen aurrera egin behar bada eta esparru bat diseinatu, gaur egungo egoera gainditzen saiatzeko eta ikasleek benetan aukera izan dezaten bi hizkuntza ofizialak nahikotasunez jakiteko eta erabiltzeko.
Euskal Herria Bilduk nahiko luke irakaskuntzako hizkuntza ereduen diseinuak behin betiko gainditzea. Tamalez, gaur gaurkoz ez da nahikoa heldutasun politikoa murgiltze ereduen aldeko proposamenak eztabaidatzeko eta aurrera ateratzeko. Tamalez, diogu. Arazoa ikasleen hizkuntza gaitasunaren nahikotasun maila lortu ezina konpondu barik geratuko delako.
Edozelan ere, mozio honetan bitartez, aspaldikoa bada ere, eztabaida berritu nahiko genuke. Eskatzen duguna, azken buru, euskarak ofizialtasuna lortu zuenez geroztik sarri askotan eskatu da eta. Horregatik proposatzen dizuegu Legebiltzarra Jaurlaritzari eska diezaiola, bat euskara Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hizkuntza ofiziala delarik euskal hizkuntza sistemaren eskola hizkuntza dela aitor dezala.
Bi, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan euskararen estatusa hizkuntza ofizialari dagokiona dela aitor dezala eta euskararen balioa ez dela beste edozein hizkuntzarena baino txikiagoa.
Hiru, euskararen hizkuntza gaitasunari dagokionez, Jaurlaritzak bere gain hartzen du derrigorrezko eskolaldiaren amaierarako ikasle guztiek nahikotasuna maila lortzearen erantzukizuna.
Lau, irakaskuntzako hizkuntza ereduen diseinuaren gabeziak direla eta, Jaurlaritzak baliabideak eta bitartea jarriko ditu ikasle guztiek hizkuntza gaitasunaren nahikotasun maila lor dezaten.
Eta bost, irakaskuntzako hizkuntza ereduen diseinuaren gabezien ondorioz, euskararen hizkuntza gaitasunaren nahikotasun maila lortu gabe geratzen diren herritarrei Jaurlaritzak eskuragarri jarriko dizkie euskalduntzeko behar besteko baliabide eta bitarte.
Aurkezten dugun mozio honetan zuzendu nahi dugu, edo zuzendu nahi genuke, Jaurlaritzak Madrilgo Gobernuarekin sinatutako akordioa non iraunarazten duen hizkuntza ereduen diseinu tamalgarria euskara baztertu eta zokoratu egiten duena.
Etorriko da eguna hizkuntza ereduen diseinua hala beharrez gainditu behar izango duguna, baina bien bitartean ikasturtetik ikasturte gertatuko zaigu derrigorrezko eskolaldiaren amaieran ikasle asko geratuko zaizkigula euskara jakin gabe. Eta atzeratzen ari gara, nik uste nahita eta modu kozientean, atzeratzen ari gara euskararen normalizazio prozesuan.
Eztabaida ez da aniztasuna noraino iristen den, eztabaida da nola ulertzen dugun euskararen normalizazioa eta zer egin behar dugun Euskal Herriko herritar guztiek euskaraz ahalik bezain pronto jakin dezaten eta denon artean erabili ahal izateko.
Besterik gabe. Eskerrik asko.