UBERA ARANZETA (EH Bildu, 2013-02-28):
Bai.
Hainbeste gustatzen zaigun integraltasun eta zeharkakotasunaren izenean.
Jantokietan, ba jateko orduan, esan dudan bezala, umeak hezi egiten ditugu jateko ohituretan, osasunaren zaintzan, bizikidetzan, elikagaien ezagutzan, nondik datozen elikagai horiek, nola ekoizten diren, ekoizterako orduan, produktu kimikoak erabiltzen ditugun edo ez, ekoizpen horretan parte hartzen duten lanbide ezberdinak.
Ba guzti hori, landu daiteke jatordu batean. Noski, ez soilik jantokietan, etxeetan ere. Beste gauza bat da gero egiten dugun edo ez. Baina guzti hori bideratu genezake jantokietan, hezkuntza proiektu baten barruan, konsziente, konszienteki planifikatzen baldin badugu eta garatu ez gero. Eta askotan ere, inkonszienteki ere guzti hori lantzen da jatordu batean.
Eta gure proposamenarekin, hezkuntza eredu horri ateak ireki nahi dizkiogu, aukera ematea besterik ez –hori da eskatzen duguna–, aukera ematea atea irekitzea hezkuntza eredu horri.
Hori da planteatzen duguna, gaurko proposamenarekin eta ez dugu planteatzen sistema aldatzea, nahiz eta gure ustez aldatu beharko litzatekeen gaur egun dagoen sistema.
Eta egiten dugun proposamena ere ez doa inoren aurka, ez da catering enpresen aurka ere.
Bakar bakarrik ikuspegi zabala, integrala, bere baitan biltzen duen hezkuntza eredua garatu nahi dugu, baita jantokietan ere.
Azkenean, bilatzen duguna da ikastetxeak dauden ingurune hurbilera irekitzea, beraien auzoetara, herrietara eta eskualdetara, zeren ikastetxeak ez dira uharte isolatuak.
Ikastetxeak garatu behar duten hezkuntza proiektua lotuta egon behar da bere ingurune hurbilarekin. Ikastetxeetan umeek ezagutu behar dute –lehen esan dudan bezala– elikagai horiek nondik datozen, nola ekoizten diren, ekoizterako orduan lanbideak.
Guzti hori landu daiteke eta iruditzen zaigu landu beharko litzatekeela, zeren, azken finean, ume horiek etorkizuneko pertsona helduak izango dira ingurune horretan.
Beraz, zeharkakotasunaren eta integraltasunaren ikuspegitik iruditzen zaigu jantokiak daukaten garrantzia ba benetan funtsezkoa dela.
Eta guzti hori gutxi balitz, eredu horren bidez sustatu genezake eta landu genezake tokian tokiko enplegua, momentu honetan hain larritasunean eta hain egoera kritikoan aurkitzen den enplegua.
Kate hurbilen bidez, kate motzen bidez, eskualdean, herrietan, enplegua sustatu genezake. Zeren askotan ahoa betetzen zaigu, enpresa txikia zaindu behar dugu, sustatu behar dugu, garatu behar dugu. Baserritarrak ere bai, abeltzainak zaindu behar ditugu eta harrotasunez publizitatea egiten dugu Labelaren inguruan: Label okela, Gernikako piperrak, Tolosako babarrunak.
Baina, gure ustez, egin genezakeen publizitaterik hoberena dira guk erakundeetatik bideratu genitzakeen politika publikoak. Hemendik kudeaketa ereduak praktikara eramaten ditugunean, politika konkretu batzuk bideratzea eta, zalantzarik gabe, horren barruan ere jantokien kudeaketa eredua sartzen da. Badakigu ez dela soluzioa, baina lagundu dezake, zalantzarik gabe.
Zeren iruditzen zaigu alferrikakoa dela zeharkakotasuna, integraltasuna aldarrikatzea, hitz horietaz ahoa betetzea, gero ez garenean gai praktikara eramateko eta guztiz kontrakoa egiten dugunean, kontrako politikak bideratzen ditugunean eta, gure ustez, politika estrukturalak bideratu behar dira.
Bat, pertsonak heziz eta, bi, ditugun esparru guztietan politikak eraginkorrak garatuz eta baita ikastetxeetan ere.
Beraz, zergatik ez, hezkuntzari dagokion atalean, aipaturiko guzti hori barnebiltzen duen eredua bultzatu, aukera eman ikastetxeek eredu hori praktikara eramateko. Ez ahal litzateke eredu horrekin ikastetxeen autonomia indartuko? Aniztasuna. Edo ez dugu sinesten ikastetxeen autonomian eta aniztasunean? Iruditzen zaigu tokian tokiko errealitatera egokitu beharko litzatekeela.
Ikastetxe batzuk cateringa aukeratuko dute, oso ondo, aurrera cateringarekin. Beste batzuk aukeratuko dute beraiek egitea kudeaketa osoa hasiera-hasieratik, oso ondo, aurrera. Beste batzuk agian aukeratuko dute beraiek ere bere baratz propioan lantzen dituzten elikagaiak kontsumitzea, noski guztiak ezin dezaketela baratza eduki, baina aukera desberdinak egon daitezke.
Eta beraz, zergatik ez aukera eman kudeaketa eredu jasangarria, hurbilekoa, burujabea sustatu eta garatu nahi duten ikastetxeei? Eta hori da gaur hemen mahai gainean jarri nahi duguna.
Proiektu pilotuak egin daitezke. Ez al dira hezkuntzan proiektu pilotuak bideratu? Adibidez, hizkuntza ereduen inguruan, ingelesarekin bultzatu dira eta beste hainbat kasuetan ere bultzatzen dira. Jantokietan, zergatik ez?
Eta gaurkoan, ez baldin bazaituztet konbentzitzea lortzen, behintzat bai gustatuko litzaidake galdera hori erantzungo bazenidate: Zergatik ez jantokietan proiektu pilotuak bultzatu? Zergatik ez beste kasu batzuetan egiten denean eta gustatuko litzaidake gutxienez gaur galdera horri erantzungo bazenidate.
Zeren ez dugu ulertzen gai honen inguruan hain temati egoteko zein den arrazoia, ea atzean ezkutuko arrazoiren bat dagoen, hau da enpresa handien presioa edo catering enpresen presioa.
Eta hor ere beste arazo batekin aurkitzen gara eta arazoa da ikastetxeei ere ez zaiela uzten sukalde propioa izaten. Gainera, ikastetxe batzuk orain berregituratzen edota ikastetxe berriak eraikitzen ari direnean, prest daudenean beraiek finantziatzeko, beraiek edo udaletxeek, eta hori ere ez zaie uzten. Ez dugu ulertzen. Benetan, ez dugu ulertzen zergatik egiten den hori.
Beraz, hemen ikusten da finantziazioa ez dela arazoa. Orduan, galdera horren erantzuna ere izatea gustatuko litzaidake.
Zeren hemen ez da bakarrik lehengaien arazoa, hau dam lehengai freskoak, aniztasuna eta elikadura zaintzea. Elaborazioa ere zaindu behar da eta elaborazioak...
...lehengai freskoak, aniztasuna eta elikadura zaintzea, elaborazioa ere zaindu behar da eta elaborazioak bere garrantzia dauka eta iruditzen zaigu momentu honetan behintzat hori bigarren plano batetan jartzen dela.
Bukatzeko, indarrean dagoen gaur egungo Jantokien Kudeaketa Dekretua 2000. urtekoa da. Dagoeneko, 2013an gaude, ordutik gauzak asko aldatu dira, ordutik hainbat datu ditugu gero eta jakinagoa da eta gainera datu objektiboak ditugu jatorduek osasunean duten eragina eta garrantzia.
Baita ere krisi egoera batean gaude, eta aipatu da kudeaketa ereduak ere bere laguntza eman dezake tokian tokiko enplegua sustatzen, eta beno, hor baditugu beste hainbat faktore kontutan izan beharko liratekeenak, bai?
Orduan, etorkizuneko herritarrak baloreetan hesitzeko –eta gure ustez behintzat garrantzizkoa da eta ez dut pentsatzen hori hemen inork zalantzan jartzen duenik–, eta gure ekonomia txikia zaindu eta sustatzeko, iruditzen zaigu kudeaketa eredu honi ateak irekitzea garrantzitsua izan daitekeela eta izan behar dela, bai baserritar txikiak, dendari txikiak, enplegua sortzeko auzoz-auzo eta herrietan.
Beraz eskatzen duguna da Dekretu honetan atetxo bat irekitzea, leiho bat irekitzea eredu, aukera honi, bestelako eredu honi. Azkenean jantokia ulertzeko beste eredu bat eta ikastetxeen autonomia indartzeko.
Eskerrik asko.