URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2014-10-09):
Mahaiburu andrea, lehendakari eta legebiltzarkideok, egun on.
Legebiltzarra hitzaren eta demokraziaren etxea dela esaten da. Legebiltzarra parlamentu oro. Hitzarenak beno, askatasun osoz bota omen ditzakegulako argudio eta proposamen oro eta demokraziaren etxeak herritarren ordezkaritzak ematen digun zilegitasunarekin proposamen horiek errealitate bihurtu edo bihurtzeko aukera omen daukagulako beti ere gizartearen gehiengoak babestuak diren bitartean.
Baina hori denok dakigu ez dela beti eta ez dela toki guztietan horrela izaten. Beti dakigu proiektu batzuei buruz hitz egitea zaila dela eta proiektu horiek bukaeraraino eramatea are zailagoa.
Azken aste hauetan erronka berdinaren aurrean eman daitezkeen erantzun desberdinen lekuko izan naiz. Asken asteotan bai Eskozian eta bai Kataluniako errealitateen berri ikusteko aukera izan dut, eta bakoitzean, toki bakoitzean, esandako erronka antzerakoaren aurrean izan diren erantzun desberdinaren berri ikusteko aukera izan dut eta izan dugu, batzuk zuzenean izan ez arren.
Errealitate biek gauza bat badaukate amankomunean da bai Eskozian eta bai Katalunian bertako ordezkaritza politikoaren gehiengoak bere egunean beraien herrientzat burujabetza aldarrikapena eginez, hauteskunde batzuetara aurkeztu zirela, hau da beraien programetan burujabetza helburua markatuz, hauteskunde batzuetara aurkeztu zirela. Eta bi gizarteak, bai katalanak eta bai eskoziarrak, gehiengo babesa eman ziela eragile politiko horiei.
Hori antzekoa daukatena. Hori amankomunean daukatena. Hortik aurrera desberdintasuna nagusi. Eskoziak, Scottish National Party alderdiak hauteskundeak irabaziz gero independentziaren inguruko galdeketa egingo zuela azaldu zuen bere programan. Eta eskoziar gizarteak gehiengo osoz babestu zuen gehiengo osora heldu arte bozkatu zuen hauteskunde hauetan. Britainia Handiaren erantzuna kasu horretan? Gizarteak emandako gehiengoaren zilegitasuna onartu eta galdeketaren xehetasunak negoziatzera ekin zion.
Katalunian ere erabakitzeko eskubidearen aldeko indar politikoek galdeketa egingo zutela jarri zuten beraien programetan 2012an izan zituzten hauteskundeetan. Eta bertan ere kataluniar gizarteak Parlamentuko ordezkaritzaren bi herenak lortzeraino bozkatu zituen. Egun Kataluniako Parlamentuaren bi herenak erabakitzeko eskubidea babesten dute eta bultzatzen dute.
Baina hemen Espainiako Gobernuaren erantzuna guztiz kontrakoa izan zen, desberdina izan zen. Emaitzak emandako zilegitasuna onartu ez eta Katalunia berriak bere etorkizuna erabakitzeko eskubidea ukatu zien, ukatzen die gaur egun ere.
Eta une horretatik aurrera bideak erabat aldendu dira Eskozian eta Katalunian. Galdera, data, partehartzaileak eta beste mila xehetasun adostu zituzten Eskozia eta Britainia Handiko gobernuen artean eta irailak 18an loteslea zen erreferendum bat izan zuten normaltasun osoz. Independentziari ezetz esateko aukera izan zuten demokraziaren oinarrizko eskubidea erabiliaz, bozkatuz.
Katalunian aldiz, bertako gobernuak, nik uste dut denok ikusten dugula, ibilbide luze eta gatazkatsua tokatu zaio egitea. Beti legearen barruan egin du bidea baina uneoro abisu eta mehatxuak jasoaz Espainiako Gobernuaren aldetik.
Eskoziako eredua jarraikiz behin eta berriz ahalegindu da Generalitatea espainiar Gobernuarekin adostasunak bilatzen baina ezezkoa izan da beti jaso duen erantzuna eta hori izanez erantzuna bere bidea egiteko hautua egin zuen Kataluniako Legebiltzarrak eta Kataluniako Gobernuak, eta galdeketa egiteko makinaria martxan jarri zuten, erakunde eta lantaldeak sortuz eta legeak onartuz.
Horrela, 2014ko irailak 19an Parlamentuak Kontsulta Legea onartu zuen eta irailak 27an Mas presidenteak galdeketaren deialdiaren dekretua sinatu. Irailak 29an sekula izandako bizkortasun handienarekin espainiar Auzitegi Konstituzionalak galdeketa bera bertan behera uzteko agindua eman zuen.
Konfrontazioa da erabakitzeko eskubidearen aurkako lelo erabilia. Konfrontazioa bultzatzen du dirudienez herri batek bere erabakitzeko eskubidea sustatzen duenean.
Eskozian ez nuen nik konfrontaziorik ikusi. Galdeketa egunean bertan normaltasun osoz ikusten nituen independentziaren aldekoak eta kontrakoak beraien aldarrikapenak egiten. Normaltasun osoz ikusten nuen jendeak bozkatzen zuen bitartean Edimburgoko Parlamentuaren aurrean eskoziar banderak eta Union Jack-ak erakusten zituen jendeak, normaltasun osoz, inongo konfrontaziorik gabe. Zeren eta demokraziak ez du konfrontaziorik sortzen, ukazioek eta mehatxuek sortzen dute konfrontazioa.
Anekdota bat. Hauteskunde kanpainian bertan, bukaeran, 2.000 pertsona inguruko manifestazio bat ikusteko aukera izan genuen, bat-batean osatutako manifestazio bat, aurreko inongo planifikaziorik gabe. Eskoziarren % 84ak parte hartu zuen bozketan, baina manifestazio erraldoirik antolatzeko beharrik ez zuen ikusi inongo momentutan eskoziar gizarteak, ez zuen beharrik. Inork ez zion ukatzen eskoziar gizarteari erabakitzeko eskubidea zeukatenik, hor dago desberdintasuna.
Eta erabat desberdina da Kataluniako egoera. Diadan aurten 1.800.000 pertsona irten ziren Bartzelonako kaleetara erabakitzeko eskubidea aldarrikatzera. 1.400.000, 2012an. 1.600.000, 2013an. Eta 1.800.000 aurten. Kataluniako biztanleriaren laurdena irten zen iralak 9an Bartzelonako kaleetara, tamaina ikusteko garrantzitsua da.
Zergatik? Zergatik irteten da hainbeste jende Katalunian eta Eskozian ez? Katalunia nazio bat dela aldarrikatzea tokatzen zaielako eta erabakitzeko eskubidea daukatela tokatzen zaielako, eta hori tokatzen zaie aldarrikatzea ukatu egiten zaielako, ukatu egiten zaigulako guri ere nazio bat garela eta erabakitzeko eskubidea daukagula.
Ukazioa da konfrontazioaren hazia, besterik ez, ukazioa da konfrontazioa sortzen duena.
Espainiar Estatuaren tresna politiko, polizial, militar eta tribunalak ukazioaren zerbitzura jartzeak da konfrontazioa sortzen duenak. Ukazioak ez du, berriz errepikatzen dut, demokraziak sortzen.
Kataluniako Generalitateak, berriro esaten dut baita ere, prozesu osoa legearen barruan egin du eta espainiar Gobernuaren aldetik mehatxuak konstanteak izan diren arren, hor bai Auzitegi Konstituzionalak ez du ahorik zabaldu, zabaltzeko aukera izan duen arren legeak horrela bermatzen diolako.
Baina galdeketaren dekretua sinatu ostean, loteslea ez den galdeketa bat sinatu ostean, 48 ordu ez dira pasatu debeku agindua eman orduko.
Eta hemen ez gara harritzen horrelako erantzun batekin, zeren hori ezagutu dugu iraganean ere. Espainiako Auzitegi Konstituzionalak alde bakarreko interesak defendatu ditu eta defendatzen ditu.
Euskal Herriko eta Kataluniako gizarteen borondatearen gainetik, interes aldebakarrekoak defendatzen ditu eta defendatuko ditu.
Halaxe erakutsi zigun bere egunean, bertan, 2008an onartutako Kontsulta Legea bertan behera utzi zuenean, edo eta 2010ean Katalunian egindako bide luzearen ondorioz, Estatutaren bide luzearen ondorioz, hura ere, erreferenduma egin eta gero, bertan behera utzi zuenean edo artikulu oso garrantzitsu batzuk baliogabetu zituenean.
Eskoziako, Kataluniako eta Euskal Herriko adibideek, argi erakusten digute gauza bat. Arazo berdinaren aurrean, hau da, herri batek bere etorkizuna garatzeko aldaketak planteatzen dituenean, eta horretarako erabakitzeko eskubidea aldarrikatzen duenean, erantzun desberdinak direla posible eta koska ez dagoela legedian. Koska, borondate politikoan dagoela.
Eskozian, arazoari irtenbide demokratikoa eman zaio eta berriz esaten dut, ez dago inolako konfrontaziorik gizartean. Eskozian, gizarteak erabaki du eta emaitza, denok onartu dute, demokratikoa delako.
Katalunian aldiz, arazoari bizkar ematen ari zaio Espainiar Gobernuaren aldetik eta bertan denok dakigu baita ere, gero eta presio gehiago nabari da.
Katalunian bai dago konfrontazio arrisku bat, baina ukazioak sortutakoa. Eta zorionez, niretzat ondo jokatzen ari dira, presio hori lasaitzeko, manifestazioak erabiltzen dituztelako eta jendea aurrera dioalako.
Eta inor ez dadila erratu. Ez da hori Katalunian bakarrik gertatzen. Gure etxean, Euskal Herrian ere gertatzen da. 2008an gertatutakoak ez du ezer konpondu. Auzitegi Konstituzionalak erabakitakoak ez du ezer itxi herri honetan.
Herri honetan, etorkizuna erabakitzeko eskubidea bizirik darrai eta eskubide hori errealitate bihurtzeko konpromiso aktiboa daukagu Euskal Herria Bilduren aldetik.
Eskoziak, Kataluniak, Euskal Herriak, zein munduko beste edozein herrik, bere etorkizun politikoa erabakitzeko zilegitasun demokratikoa dauka, eta beraien herritarrek demokratikoki adierazi eta erabakitakoa izan behar da muga bakarra.
Gaur hemen EAJrekin adostu dugun erdibidekoarekin berriz ere Legebiltzar hau, oinarri hauetan berresten dela esan behar dugu eta hori zoriontzeko modukoa da.
Demokraziari ez diogu benetan inongo bertigorik izan behar. Ez diogu beldurrik izan behar. Demokrazian oinarritutako ibilbideak bermatzen du bizikidetza normalizatu bat izatea. Eta ukazioan oinarritutako ibilbideak, arazoak sortzen ditu, arazoak sortuko ditu.
Ez da hori gure hautu eta nahia, baina gauza bat argi utzi nahi dugu. Ukazioak ez du geldiaraziko euskal gizartearen bidea, orain arte geldiarazi ez duen moduan, ukazioak ez du itoko, orain arte ito ez duen moduan Euskal Herri honek daukan askatasun egarria.
Eskerrik asko.