HERRI ADMINISTRAZIO ETA JUSTIZIAKO SAILBURUAK (Erkoreka Gervasio) (EAJ, 2015-02-13):
Eskerrik asko, legebiltzarburu andrea.
Isasi jauna, gai garrantzitsua eta interesgarria da interpelazio honen bitartez planteatzen duzuna, mahai gainean jartzen duzuna. Egia da, baita ere, interpelazio idatzian planteatutakoak eta zuk hemen esandakoak ez dutela azentua gauza berean jartzen.
Espainiako ordezkariak, hain zuzen ere, udalen partetik euskara erabiltzearen inguruan dituen jardunak izan dira interpelazio idatziaren helburu zehatz eta jakinak, eta zure gaurko ahozko interpelazioan nahi izan duzu hasierako planteamendu hori aldatu, nolabait edo beste, eta Espainiako ordezkariaren beraren inguruko epaiketa bat martxan jarri ahal izan duzu.
Espainiako ordezkaritzaren erakundearen esanahiaz, zentzuaz, funts juridikoari buruz eta abar asko eztabaidatu izan da Legebiltzar honetan eta beste batzuetan, baita ere. Oraindik oraintsu, badakit Diputatuen Kongresuan bertan ere planteatu izan dela eta euskal talde parlamentarioak han bultzatu duela ekimen bat, gero aurrera atera ez dena, Espainiako ordezkariaren jarduna gaitzetsiz.
Beraz, debate hori zabalik dago hemen eta inguru guztietan, baina gaur-gaurkoz irudi juridiko hori Konstituzioan bertan aurreikusita dago, bermatuta dago, bere jardun esparrua dauka eta auzitegietara ekintza administratiboak eramateko eskumena, eduki, badauka.
Beraz, gauzak alde horretatik aldatzen ez diren bitartean…, eta ahaleginak egingo dira, baina Konstituzioa da oztopo, besteak beste –ez da oztopo txikia–. Hori horrela dagoen bitartean ona izango litzateke kritika maila jaitsi eta gauza konkretuei egokitzea, zuk hasieran aurkeztutako interpelazioaren inguruko debate zehatzagoa planteatzea. Nire iritzia da, nire ustez, horrela, seguruenik, eragingarriagoak izan gaitezkeelako.
Zuk zure interpelazioan planteatzen duzu zer egiteko asmoa duen Jaurlaritzak euskararen erabileraren normalizazioa defendatzeko toki administrazioan, izapideak, aktak eta enparauak euskaraz bakarrik egin ahal izateko hainbat udaletan; horrela egin nahi duten udaletan, hain zuzen ere.
Eusko Jaurlaritzak horretan zer egiteko asmoa daukan zehaztu baino lehenago, lehenengo eta behin nik uste dut egokia dela argitzea zer egin dezakeen, legea eskuan dagoelarik, eta gero zer egin duen, baita ere, orain arte, ez baita gai berria hau eta zuk-zeuk behin baino gehiagotan planteatutako gaia baita.
Izan ere, hemen, funtsean, oinarrizko arazoa arazo juridiko eta judiziala baita. Alegia, Gobernuko ordezkari horrek, Espainiako Gobernuko ordezkariak hainbat udal auziperatu dituela, hainbat udalek hartutako erabakien kontrako errekurtsoak, helegiteak, planteatu izan dituela auzitegien aurrean, hain zuzen ere, udal horiek euskaraz bakarrik jarduteko erabakia hartu dutelako, euren aktak, dokumentuak, euskaraz bakarrik egiten dituztelako eta Gobernuko ordezkariak akta horiek eskatu dizkienean euskaraz bakarrik bidali dizkiotelako eta Gobernuko ordezkariak ez hartutzat hartzen dituelako.
Beno, hori guztia oinarrian izanik helegiteak planteatu ditu, eta helegite horiek orain auzitegien eskuetan daude.
Jaurlaritzak arlo honetan zeresana daukaten bi sail dauzka, bere eskumen esparruan arazo honekin zerikusia duten bi sail. Bata da nik-neuk zuzentzen dudan saila, Administrazio Publikoa eta Justizia Saila. Bestea da Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila. Batez ere, Hizkuntza Politikarako Sailordetzak dauka honekin erantzukizun zuzena.
Beno, udal hauek, egoera honetan dauden udalak, Espainiako ordezkariaren erasoa eta ekina jasan behar izan duten udalak, Hizkuntza Politikarako Sailordetzarekin jarri dira kontaktuan, jarri dira harremanetan, euren kezkaren berri eman diote. Ez, ordea, nik zuzentzen dudan sailarekin. Guregana ez dira inoiz planteamentu hauek egiten etorri.
Egin zezaketen. Guregana ere etorri zitezkeen. Zergatik? Badagoelako oinarrizko legedia bat, 1985. urteko apirilaren 2ko Legea, hain zuzen ere, toki eraentzaren oinarriak jartzen dituen legea, esaten duena udalek, udal guztiek, Estatu mailan euren akordioen eta akten berri eman behar dietela Estatuko Administraziori eta lekuan lekuko Administrazio autonomikoari, Autonomia Erkidegoko Administrazioari.
Hemen, ordea, udalek, zuk aipatu dituzun udal guztiek, Estatuko Administrazioaren ordezkariari euren akten berri zintzo-zintzo ematen diote, zintzo-zintzo, eta Autonomia Erkidegora ez dituzte akta horiek bidaltzen.
Ez dakit zergatik den hori, legea berdina baita kasu baterako zein besterako. Ez dakit zergatik den, Estatuko Administrazioari bildur gehiago diotelako, konfidantza gehiago daukatelako, sintonia gehiago daukatelako. Ez dakit zergatik den, baina errealitatea hori da.
Estatuko Administrazioari zintzo-zintzo bidaltzen dizkiote akta guztiak eta Autonomia Erkidegoko Administrazioari ez diote ezer bidaltzen. Inoiz. Hori horrela da.
Guk, beraz, nire sailak, nik zuzentzen dudan sailak honen berri udalen eskutik ez du izan. Zorionez, Gobernuan badago barne koordinazio bat eta Hezkuntza Sailarekin koordinazioan jarri gara, batak bestearen berri jakin izan dugu eta, hori dela eta, egin genezakeena egin izan dugu. Hau da, lehenik eta behin honen inguruko azterketa juridiko bat egin, honek behar duen lehenbiziko gauza babes juridikoa eta aholkularitza juridiko sendoa ematea delako.
Eta gure irizpide juridikoa txosten batean jarri genuen, 2014ko urriaren 23an egindako txosten juridikoan, eta txosten juridiko hori zabaldu dugu, hedatu dugu, udal guztiek ezagutzen dute, Uemarekin tratatu dugu, Hakobaren bi bileratan aztertu izan da (uztailaren 3an eta abenduaren 16an), eta Legebiltzar honek ere badauka.
Beraz, honek babes eta aholkularitza juridikoa behar du, lehenik eta behin, batez ere, momentu honetan, gauza planteatuta dagoen moduan arazo juridikoa eta judiziala delako, eta ikuspuntu horretatik Gobernuak egin beharreko guztia egin du, bere babes juridikoa eman duelako eta bere iritzi juridikoa eman duelako.
Besterik egin dezake? Klaro, hemen auziak planteatuta daude, eta auzi horietan helegitea planteatu duena eta helegitea jaso duten administrazioak daude jokoan; kasu honetan, Espainiako ordezkaria eta kasu bakoitzean udala, helegitea jaso duen udala bera.
Eusko Jaurlaritzak hor ez dauka gonbidapenik, ez dauka zeresan berezirik auzi horietan auzitegietara joan eta bere burua aurkezteko. Bere babes juridikoa, bere aholkularitza juridikoa eman die udal guztiei planteamentua egin dezaten ahalik eta modurik indartsuenean eta eraginkorrenean, baina auzia behin planteatu ezkero udal bakoitzaren eta Espainiako ordezkariaren artean, hori euren kontua da auzitegiaren aurrean. Eusko Jaurlaritzak hor ezer gutxi gehiago egin dezake babes juridikoa eta aholkularitza juridikoa egin izan den moduan emateaz baino.
Beraz, hori da egin daitekeena eta hori da orain arte egin izan dena. Baina, egia esan, denak akats bat izan dezake. Zuk Euskararen Legea aipatu izan duzu eta gure txostenetan, nire sailak berak egindako txostenean, argi eta garbi esaten da akats bat edo izan dezakeela lege horrek, hain zuzen ere, 8. artikuluaren bigarren atala modu diferenteetan ulergarria izan daitekeelako.
Guk uste dugu hor, artikulu horretan, aurreikusten den elebitasun simetrikoa aplikagarria dela erakundeen eta herritarren arteko harremanetan, baina ez dela aplikagarria erakundeen arteko harremanetan, erakundeak denak, elebitasunaren izenean, euskara eta gaztelania, biak, ezagutzera behartuta daudelako.
Baina hori, mundu guztiak ez du horrela ulertzen eta epaitegi batzuek ez dute horrela ulertzen. Horregatik guk planteatu izan duguna da legea aldatzea, eta legea, hain zuzen ere, horretarako proiektua, Ganbera honetan dago, hiru-lau hilabete badaramatza hemen, eta Udalen Legeak bi artikulu ditu honetara zuzenduak, seigarren eta zazpigarren artikuluak.
Eta Euskararen Legeak oraindik oraintsu planteatu ditzakeen zalantzak, zortzigarren artikuluaren bigarren atal horretan zalantza horiek guztiak argituko lirateke lege hori aprobatuko balitz, orain Ganbera honetan dagoen edukiarekin, hor argi eta garbi esaten delako euskaraz egindako ekintza horiek guztiek balio oso eta eraginkortasun juridiko osoa izan dezaketela, batez ere, erakundeen arteko harremanetan. Beraz, horixe da oraindik egin ditzakeena.