KULTURA ETA HIZKUNTZA POLITIKAKO SAILBURUAK (Zupiria Gorostidi) (EAJ, 2018-03-02):
Presidente andrea, legebiltzarkide, jaun-andreok, Estarrona jauna agurgarria.
Euskal herriaren koloreaz, hitz egitea nahiago nuke. Uste dut, zorionez, inguruan egon daitezkeen kolore beltzen aldean, gure herriaren kolorea deskribatu behar banu, niri gustatuko litzaidake, gris iluna erabiltzea.
Grisa, ez beltza eta ez zuri ez delako, eta iluna, lainoaren modura, gauzak ezkutatu gabe, kolore guztiak itzali gabe, bizitza eta margoak adierazten dituelako.
Uste dut, Laboak eta Artzek beren kantetan adierazten duten lanbroaren eta lainoaren irudi hori oso polita dela, eta nik behintzat, neuretzat hartzen dut gustatuko litzaidakeen kolorea adierazteko.
Eta uste dut, ongi egiten duzula, Euskal Herrian egon diren jazarpen kasuak gogoratuta, uste dut ona dela gauzak gogoratzea eta memoria egitea, eta nik ere, neure ekarpentxoa egin nahi dut, zuk egin duzun gogoeta horretan.
Hasiko naiz, zuk egin duzun aipamen batetik, ezta? Aipatzen duzun zentsura kasuetako bat, joan den astean ARCOn gertatutakoa da. Bertan, Arte Garaikidearen Nazioarteko Azokako presidenteak "Preso politikoak gaur egungo Espainian" izeneko artelan bat bertatik kentzea erabaki zuen. Eta horren ondoren sortu da azken aurreko polemika.
Auzitan jarritako artelan horrek, kritika politikoa egiteko helburua zuen eta azokaren presidenteak, seguruena, berari ez zegokion modu batean, erabaki politiko hartu zuen, eta zentsuratu egin zuen obra hori.
Gai honen aurrean, Jaurlaritzak uste dut, jarrera argia daukala. Uste dugu, herritarren adimen gaitasuna ez dela gutxietsi behar eta pentsatzen dugu, herritarra dela artelan baten aurrean zer jarrera hartu behar duen erabaki eta pentsatu behar duena, eta ez agintea edo agintariak.
Aipatutako lana, ARCOko hormetatik kentzea beraz erabaki politiko bezala ikusten dugu, zentsura ekintza bat bezala eta aurka gaude, eta hala adierazi dugu publikoki.
Uste dugu, azoka batera, erakusketa batera, antzerki lan bat ikustera, txotxongiloak edo kale antzerkia ikustera doan herritar helduak, edo liburu bat erosten duenak, interes argi bat adierazten duela erabaki guzti horietan, kultura ariketa bat egiteko. Eta bere erabaki da, ikusitakoa ontzat hartu edo kritikatzea.
Pentsatzen dugu, herritar horrek baduela behar besteko irizpide propioa eta osatua, errealitatea ulertzeko eta bere ikuspegi propiotik, errealitate horren errepresentazio kultural edo artistikoa aztertzeko, gozatzeko, arbuiatzeko eta ontzat edo txartzat emateko.
Herritar heldu horrek ez du inor behar bere izenean, artelana baztertzeko edo liburu bat bahitzeko, antzerki obra bat nola debekatzen den ikusteko, edo beste bati kartzela zigorra nola ipintzen zaion.
ARCOkoa edo beste zenbait antzezle, idazle, kazetari eta artistaren inguruan hartutako erabaki asko, sortzaileen adierazpen askatasunaren aurkako erabakiak izan direla uste dugu, eta era berean, pentsatzen dugu, herritarrak askatasunean, munduaz eta bizitzaz duen bere iritzia osatzeko duen askatasun demokratikoaren aurkako erabakiak izan direla. Eta zoritxarrez, zuk esan duzun bezala, zentsuraren kontu hau ez da berria eta gutxiago gure artean.
Eta nik ere egin nahi dut gogoeta hau eta memoria errepaso hau. Zeren ez dago beste hitzik, zentsura ez dan beste hitzik ez dago gure artean izan diren hainbat gertakizun gogoratzen ditugunean.
Nik ezin ditut ahaztu adibidez, Egin eta Egunkaria egunkarien edo egunerokoen itxierak, ezta Egin Irratiarena ere. Egun hauetan gogoratu ditugu arrazoi ezberdinengatik.
Modu deliberatuan itxi ziren arrazoi politikoak medio, herritar askoren askatasun aukera ukatuz. Eta bertan behera geratu dira gainera bi hedabideok, hiru hedabideok, ezer gertatu ez balitz bezala.
Eta zentsuraz hizketan ari garela, nola ahaztu adibidez, Santiago Oleaga, El Diario Vascoko egunkariko...
...ezer gertatu ez balitz bezala.
Eta zentsuraz hizketan ari garela, nola ahaztu adibidez Santiago Oleaga, El Diario Vasco egunkariko finantzia zuzendariaren hilketa, edo José Luis López Lacalle, idazle politikoarena. Pentsamendu asetasuna indarraren bitartez ezabatzeko helburuz egindako zentsura ekintza lazgarriak izan ziren, bortxaren bidez haien ahoak behin betiko ixteko helburuz eginak.
Gauza bera esango nuke El Correo eta EITBren egoitzen aurka ezarritako lehergailuei buruz, edo beste zenbait kazetari euskaldun eta espainiarrek jasotako gutun leherkariei buruz. Eta zer esan,adibidez, Lagun liburu-dendak jasandako erasoei buruz.
Ez ditut ahantzi nahi ezta ere Agustin Ibarrola artistaren zenbait artelanen aurka egindako erasoak edo Donostia 2016an, Donostiako Kultura Hiriburutzaren programazioaren barruan zenbait (...) bahiketa, preso batzuek eginak omen zituelako.
Uste dut zentsuraren katea luzea dela gure artean, zoritxarrez. Eta haiek bezain kaskagarriak dira adierazpen askatasunaren inguruan gertatzen ari diren murrizketa asko; terrorismoaren aurkako legedia gogortzearen ondorioz, Kode Penalean egindako aldaketak gero eta estuagoen ondorioz, edo mozalaren Legea deitutakoaren inguruan hartzen diren erabakien ondorioz.
Gezurra dirudi, baina indarkeria indarrean zegoenean, baino jende gehiago dago zigortuta terrorismoaren apologiaren salaketapean une honetan Espainian. Ez dira betiko garai onenak. Eta aurrera egin beharrean, atzerapausoak ematen ari gara eta hori kezkagarria da.
Beraz, argi utzi nahiko nuke Jaurlaritzaren posizioa gai honetan. Ez litzaioke muga gehiago ipini beharko adierazpen askatasunari eta kontu publikoak kudeatzeko ardura daukagun politikariok kontu izan beharko genuke erabakiekin eta errespetatu egin beharko genituzke herritarrak eta haien inteligentzia maila. Uste dut batzuetan ez dugula egiten.
Bide honetan, pausu bat emanaz, baita garrantzitsuak eta beharrezkoak ere ikusten dut gauzen izenaz hitz egitea. Ongi egingo genuke denok gauzei beren izenaz deituko bagenie. Barandiaranek idatzi utzi zuen bere egunean, gure herriaren jakituria bilduz, izena duen guztia omen da. Erabili ditzagun, beraz, zuzenki gauzen izenak eta deiturak gauzei deitzeko: Tortura tortura da, debekuari debekua deitu behar zaio, indarkeriari indarkeria eta zentsurari zentsura.
Horregatik, indarra erabiliz izua eta mina eragin zuen talde bati eta hark erabili duen indarkeriari bere izenez deitu beharko genioke, eta ez genuke inor engainatu beharko ahalegin horretan. Horrenbeste sufrimendu probokatu duen taldeari ez genioke erakunde militar deitu beharko, bere izenez deitu beharko genioke.
Hala ere, zuk askatasuna daukazu hona etorri eta nahi duzun bezala deitzeko. Inork ez dizu ukatu askatasun hori. Egunen batean telebistara zaituzte, joango zara eta nahi duzun terminoa erabiliko duzu; zuk neurtuko dituzu zure erabileraren ondorioak eta zuk eta zure kontzientziak erabaki duzue ongi erabilita dagoen edo ez. Gauza bat hori da.
Eta beste gauza bat da dirua ordainduz eta publizitatearen bitartez pentsamendu jakin bat agertu nahi izatea komunikabide publiko batean. Orduan, uste dut gauzei bere izenez deitzea denok egin beharko genukeen ariketa on bat dela.
Eskerrik asko.