URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2017-11-17):
Mila esker, mahaiburu andrea.
20 urte pasa dira jada 1997an euskal eragileen gehiengoak Gernikako Estatutuaren ibilbidea gainditu beharra adierazi zuenean, 20 urte. Beraz, estatus berri baten beharra behin eta berriz aldarrikatu eta eguneratzeko ahaleginak egiten ari garela onartu behar badugu ere, ahalegin horietako bat ere ez duela eguneraketa behar bezala lortu.
Eta zergatik ez du lortu? Guretzako oso argia da: PP eta PSOEren aldetik sekula ez delako inongo borondaterik izan estatus berri baten inguruan adostasuna lortzeko asmorik. Gehiago esango dut, ez dute sekula izan eztabaida serio batetan sartzeko borondaterik.
Azken finean, Estatu eredu bat daukate, Estatu eredu bat, federala izan edo autonomikoa izan, batzuek esaten dute, badakizue jada gaurko eredua federala bezala aitortu daitekeela, ba Estatu eredu horretan nazioen autogobernu mailak ia gaina, topea egina daukalako eta, ondorioz, ez daude prest eseriko balira 78an lortutako erregimena zalantzan sartzeko.
Eta Katalunian azken hilabete honetan bizitzen ari direna ere borondate gabezia horren adierazle garbia da.
Atzo, Maddalen Iriartek argi adierazten zizkigun Kataluniako erakunde eta ordezkari desberdinek negoziaketarako, hitz egiteko planteatu dituzten ahalegin guztiak eta nola jasotako erantzun guzti guztiak ezezkoak izan ziren.
Eta Joseba Egibarrek ere atzo nik uste dut nahiko argi adierazi zigula katalandarrek legedi propioaren bidea erabaki dutenean...
...atzo nik uste dut nahiko argi adierazi zigula kataluniarrek legedi propioaren bidea erabaki dutenean izan dela Espainiatik ez dutelako inongo erantzunik jaso, eta beraien bide propioa egiteko erabakia beste aukerarik ez zutenean hartu zutela.
Aldebakarreko eta aldebiko bideari buruz askotan hitz egin dugu Ganbara honetan, eta beste behin ere esango dut EH Bilduren hautua bide adostua egitea dela. Baina horrek ezinbestean eskatzen du mahaiaren beste aldean norbait esertzeko prestutasuna izatea eta esertzeaz aparte, norbanako horrek eztabaida eta akordiorako gutxieneko asmo txiki bat izan behar duela.
Baina guk ez dugu ikusi orain arte inongo asmorik zentzu horretan, eta ez dugu ikusi hemen eta ez dugu ikusten beste toki batzuetan ere. Ez zen izan Ibarretxe lehendakariak Estatutu berriaren proposamena Madrilera eraman zuenean eta ez da izan ere, oraintxe esan dudan bezala, Kataluniako ordezkariek egin dituzten proposamen eta ahalegin guztiak egindakoan.
Eta hori bai da aldebakarreko erabaki bat. Ez esertzea, borondaterik ez adieraztea, hori bai ba aldebakarreko erabaki bat, aldebakarreko erabaki bat marko propio bat inposatzeko. Ez daukat gogoratu behar erkidego honetan Espainiako Konstituzioa ez zela onartu edo gehiengoak ez zuela babestu, eta marko berri horren inposaketan ere argi dagoena da erabaki nahi dutela nazio ezberdinek autogobernurako izan dezaketen aukerak murrizteko edo markatzeko.
Katalunian arazo asko sortu omen ditu independentismoak. Atzo bertan Borja Sémperrek apokalipsiaren ataria azaldu zigun eta bertako arazoak Euskal Herrira ez ekartzeko behin eta berriz eskaria egiten ziguten bai PPk eta bai PSOEk. Aldiz, gure ustez, Kataluniak edo Katalunian egindakoak elkarbizitza arazo larri bat aditzera eman du. Berriz ere, zeren euskal herritarrok aspaldian horretan gabiltzala onartu behar dugu, elkarbizitza arazo bat dagoela behin eta berriz mahai gainean jartzen ari gara. Baina onartu behar dugu katalanek guk baino zerbait gehiago lortu dutela eta da arazoa nazioartera guk baino hobeki zabaltzen jakin dutela.
Ziur aski eragintasun horren ondorioz, Alderdi Sozialistak bere burua behartuta ikusi zuen lurralde ereduari buruzko batzorde bat planteatzeko eta horretan gutxienez lortu zuen Alderdi Popularra erakartzea. Eta PSOEk esandakoaren arabera, batzorde horren helburuetako bat izango litzateke Konstituzioaren aldaketarako oinarriak finkatzea. Batzorde bat non agian bai PSOEk lortu zuen PP erakartzea, baina guk gutxienez uste dugu bizitza laburra izango duela, jada parte hartzen ari diren Ciudadanosek eta PPk adierazi duten arabera.
Ciudadanosek herenegun sortu zen batzorde hori eta jada batzorde horren sorreran Ciudadanosek eszeptizismo osoz parte hartzen zuela adierazi zuen, eta PPk beste pausutxo bat gehiago esan zuen. Esan zuen beraiek ez zirela bertara hurbiltzen Konstituzioaren aldaketari ateak irekitzeko. PPk argi dauka ez duela gaur egungo markoa aldatzerik nahi, berez beste batzorde bat agian kea sortzeko, agian tertulianoei jaten emateko, baina inongo ibilbiderik gabekoa.
Horrek jada bide adostuaren esperantza gutxi uzten badigu, egoera larriagotu daitekeela uste dugu ere, zeren eta azken asteotan beste adierazpen batzuen ondorioz, zantzuak ikusten ari dira gero eta garbiagoak. Askotan ere hitz egin dugu Ganbara honetan 1979an onartutako Gernikako Estatutua ez dela bete, eta orain dela gutxi ateratako datu batzuen arabera, 38 urte iragan eta gero, 37 eskumen oraindik eskualdatzeko daude.
Baina nik uste dut beste pausu bat ematen ari dela momentu honetan Espainiako Gobernuaren aldetik, zeren eta hori nahikoa ez bada ere, hau da, 79an adostutako lege organiko baten betetzea, 38 urte beranduago oraindik egin gabe dagoela, PPk bere mozorroa kendu eta asmoak garbiago azaltzen ari da.
Aurreko astean Catalá ministroak Bilbon egindako adierazpen batzuetan argi azaltzen zuen berzentralizazioaren asmoak mahai gainean jartzen dituztela. Berzentralizazioen atea, orain arte erdi ezkutuan egin dutena, orain publikoki ireki zuen. Konstituzioaren eztabaidak ez zeukala zertan eskumen berririk ekarri behar adierazi zuen eta, are gehiago, erkidego autonomoen eskumen batzuk lasai asko Espainiako Gobernuaren eskura bueltatu litzatekeela. Bere hitzetan, esaldia izan zen "que el Gobierno central vuelva a asumir políticas públicas esenciales".
Eta hori esan dezakegu ba igual ministro batek bota dezake, baina eske ostiralean bertan, Ministro Kontseilu ostean, Gobernuko bozeramailea eta Osasun ministro den Méndez de Vigok zentzu berdinean hitz egin zuen. Esan zuen 40 urte pasatu direla eta 40 urte pasatu ondoren analisi bat egin behar dela, eta analisi horren baitan egongo direla eskumenak baldintzatuta. Ia ez zuen esaten ekartzean edo ez ekartzean, baina eskumen guztiak baldintzatuak egongo zirela. O sea, orain arte modu ezkutuan edo erdi disimulatuan egin dutena orain argiki azaltzen dute.
40 urte pasa dira eta erkidegoen eskumena mahai gainean jartzen dira, denak mahai gainean jartzen dira eta interes konkretu batzuen baitan  - noski, Espainiako Gobernuaren interesen baitan -  Gobernuak bere gain eskatzeko aukera ireki dute.
Onartu dezagun, ez da aukera berria edo eskaera hau ez da berria. Gertatzen dena da modu honetan, ia lotsarik gabe egiteak,   dauka berritasuna. Ze orain arte Auzitegi Konstituzionala helegiteak aurkeztuz edo eta legedi organikoen bitartez eskumenen gaitasuna murriztea lortu dute. Eta beno, ba orain bidezidor berri bat aurkitu dute eta ez dakit hitza oso aproposa den, baina, katxondeoa hutsa. 155 lortu dute edo deskubritu dute eta 155aren bitartez Kataluniakoa murriztu dute, "aviso a navegantes" guretzat ere bota dute. Baina ez da guretzat bakarrik. Entzun dugu zeren Gaztela Mantxako gobernuari igual aplikatu beharko zitzaiola eta Madrileko Udaletxeari. O sea, pozik daude tresna berezi hori martxan jarri dutelako.
Egoera honetan, lehendakari  - eta nik uste dut hori da argitzea tokatzen zaizuna - , uste duzu oraindik espainiar Estatuarekin aukerarik badagoela marko adostu bat ezartzeko? Enegarren eraso honen aurrean, ez delako izango azkena ere, zer egiteko prest zaude?