BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2015-12-03):
Mila esker eta egun on denoi.
Ahulak, grisak, anbiziorik gabeak, norabide estrategikoen falta nabarmena dutenak eta espresuki lidergo politikoari uko egiten diotenak. Honela definitu ditugu Euskal Herria Bilduk aurkeztutako osoko zuzenketan Jaurlaritzak 2016rako aurkeztu dizkigun Aurrekontuak.
Agintaldiko azkenak ere badira, eta orain artekoa ikusita, berritasunik gabekoak. Betikoan segitzeko proposamen hutsala dela ere erantsi genezake. Agintaldi galdua; premiazkoa dugun aldaketaren bidean urratsak eman eta oraina eraldatuz etorkizuna eraikitzeko eta irabazteko egin beharreko bidean.
Ez gaituzte, beraz, askorik harritu aurrekontuek, baina bai penatu...
...etorkizuna eraikitzeko eta irabazteko egin beharreko bidean. Ez gaituzte, beraz, askorik harritu Aurrekontuek, baina bai penatu. Urkullu lehendakariaren Jaurlaritza guretzat kaltetako baino ez diren lehentasunak jarri dizkiolako bere egitekoari. Austeridade politikei muturreko obedientzia eskaintzea, Gobernu espainolarekiko egiturazko menpekotasuna eta eman ez den eta itxarotea alferrikakoa den aldebikotasun eta akordioaren esperoan kieto geratzea.
Eta zalantzarik gabe aukera bat da, baina ez da gurea, bereziki honek dituen ondorio lazgarriengatik. Bizi dugun abagune politikoan, aurrean ditugun erronken tamaina ikusita, dagoenaren kudeaketa hutsa eta motela egitea, murrizketak egonkortuz, zerbitzu publikoen kalitatean atzera eginez eta milaka herritar bide bazterrean abandonatuz, ez baita bide egokia. Are gutxiago, saldu nahi izatea hori beste biderik ez dagoela, beste alternatibarik ez dagoela, gauza jakina denean edozein kasutan beti dagoela gutxienez aukera bat baino gehiago.
Esango digu Jaurlaritzak eta babesten duen alderdiak dirua ez dela amaiezina, baina ezkutatuko digu diru bilketa egiten den politikaren baitakoa dela eta nahi izatera badagoela gizarte justuago bat helburu gehiago dutenek ekarpen handiagoa egiteko bidea egiterik.
Ikusi besterik ez dago gurean Europar Batasuneko presio fiskalik txikienetakoa dugula, bataz beste 7,1 puntu gutxiago eta, beraz, bidea badagoela egiteko, baldin eta bazter usten baldin bada errenta altuenek gehiago ordaintzeko erreforma fiskalei betoa jartzea eta presio fiskala ez bada, langile xumeen errentaren bizkar soilik egiten. Gipuzkoan ikusi da hori eta egia da oraindik urrats asko geratzen baziren ere emateko, emaitza hobeak lortu dituela Gipuzkoak beste herrialdeekin alderatuz, zenbakiak hor daude, nik ez ditut errepikatuko.
Esango digu Jaurlaritzak defizit muga betetzea eta zorra ordaintzea gobernu guztiek txintxo-txintxo bete duten agindua dela, baita Gipuzkoak ere Bildurekin. Baina ezkutatuko digu, aldi berean, denek ez dugula berdin jokatu esparru honetan eta posible dela zorra neurrian mantentzea tresna bat den neurrian, oinarrizko politiketan murrizketarik egin gabe, zorraren ordainketa helburu bilakatu gabe, Jaurlaritza egiten ari den moduan.
Alegia, badago zorrari aurre eginez ea egin beharrekoari eusterik, edo eta Jaurlaritzak egin nahi duen moduan, austeritate politikoa atxikimendu irmoa austeridade politikei eta baldintzarik gabea ere erakustea, horren atzean ezkutatzea eta zorra kentzea helburu nagusi bilakatzea. Bi aukera daude, bat edo beste.
Nola bestela ulertuko dugu zorraren inguruan, zorraren pisua Aurrekontuetan inoiz izan duen handiena izatea? 1.171 milioi, Aurrekontu osoaren % 11. Espainiako defizit muga inoiz baino baxuagoa denean, % 0,3, eta zorpetze aukera 242 milioi gutxiago denean. Eta hori Euskal Autonomi Erkidegoan, alegia, zorpetze tarte handiena behar duen lurraldean.
Beraz, ez egin tranparik. Kontua ez da batzuk zorra kitatzea proposatzen duzuela eta besteok ez, ez da halakorik. Kontua da zuentzat ordainketa dela helburu eta guretzat lehentasunak beste batzuk direla. Eta azken hauen baitan osatu beharko litzatekeela zorra ordaintzeko bide horri bat, alegia, funtsezkoak diren garapen ekonomikorako eta gizarte babeserako politika publikoak bermatu ostekoak.
Zeren Aurrekontu baten, oro har, aurrekontuen helburu nagusiak, gure ustez, argiak dira: Gizarte kohesioa sustatzea, ezberdintasunak eta haustura sozialak ekiditea eta hauei aurre hartzea, eta garapen ekonomiko orekatu baten norabidean zutabeak jartzea. Eta bide horretan zorra eta defizita, berriro esango dut, tresnak dira, ez helburua.
Hori esanda, bistan da bakoitzak hemen bere lehentasunak dituela. Guk, Aurrekontuetan bezala, urte guztiko jardunean Parlamentu honetan horien alde egiten saiatu egin gara, guretzat lehentasun ziren horietan. Eta egia esan horretan jarraituko dugu, Madrildik, Europatik atzera garamaten neurrien inposaketen agendaren aurrean, gurea propioa eraiki nahi dugulako, hemendik eta bertarako, eta gehiengoak elkartuz horretarako, hori behar duelako bidea.
Gainera, uste dugu posible behar lukeela izan
Urkullu lehendakaria ere ikasturtearen hasieran entzun genion, eta gaur ere bai, enplegua sortzea eta ekonomia suspertzea dituela helburu. Baita gu ere. Baina esatearekin ez da nahikoa, errealitate tematia baita oso eta erakusten diguna baita enplegua sortzeko partidak oso urriak direla, ez dela enplegua sortzen ari eta sortzen ari den apur hori, izan arlo publikoan zein pribatuan, prekarizatzen ari dela.
Eta hemen datu asko eman dira. Ni ez naiz datuetan galduko, bakarren bat edo beste aipatuko dut, eta ez dira EH Bilduren datuak, beste batzuen datuak dira eta hor daudenak. Kontratuen % 92a behin-behinekoak dira, % 50a astebete ere ez du irauten. Enplegua eta kalitatea datu hauekin lotzea ezinezkoa da.
Beraz, orain arteko bideak ez bagaitu norabide zuzenean jartzen, nola tematuko gara bide berberari heltzen? Baldin eta aho txikiarekin kritikatzen diren lan erreforma inposatuak, azkenean buelta-bueltan gustura hartzen diren eta egin nahi diren politikak garatzeko ontzat ematen diren, zeren eta hori da horrelako politikak ekartzen ari zaizkigun emaitzak.
Eta zer esan suspertze ekonomikoari dagokionez. Ikerkuntza, garapena eta berrikuntzarako partidek beherazko joeran etengabe jarraitzen dute. 2012arekin alderatzen badugu  - eta uste dut orain arte eman diren datuak baino garrantzitsuagoak hau dela - , 2012arekin alderatzen baldin badugu, % 17 gutxiago izango du Sail horrek. Beraz, urte batetik bestera igotzeak ere oraindik garai batean genuenetik hain urruti bagauzka, ez gaude ondo. Gehiago gastatzea ez da nahikoa. Nahikoa gastatzen den galdetu beharko genuke.
Guk uste dugu galdera egin behar diogula gure buruari ea horrela, zenbaki horiekin, ba ote daukagun aurre egiterik krisialdiak ekarri duen 7.000 enpresaren eta sektorearen % 30eko galerari, zeren eta datu hori ere hor dago. Guk galdera honi erantzun garbi bat ematen diogu: Nekez egingo diogula aurrera errealitate gordin horri errekurtso gutxiagorekin.
Marketing operazioetatik harantzago ez da gure ustez neurri eraginkorrik hartzen. Eta bitartean, enpresak itxi eta deslokalizatu egiten dira, horien aurka modu eraginkorrean egiteko tresnarik inplementatu gabe. Beraz, helburu izendatu bai, baina bitarteko eta politika egokirik jai.
Eta zer esanik ez oinarri zerbitzu publikoen inguruan, oinarrizkoak diren zerbitzu publikoen inguruan. Hemen Jaurlaritzak esango digu diru gehiena hauetara bideratzen duela: Osasun, hezkuntza eta gizarte zerbitzuak. Dagoeneko esan digu gaur. Baina berriro diot, kontua ez da hainbeste gehiena horra doan, baizik eta nahikoa den. Eta emaitzak ezetz dio, ezberdintasun sozialak areagotzen ari direlako, bistan delako.
Pobrezian erortzeko arriskuan 495.000 pertsona daude, % 20a. Emakumezkoen tasara joaten bagara, % 65az ari gara. Pentsa zer portzentajez ari garen. Lehen esan duzu ez direla etorkizuneko hipotekatu behar entzun dut, ezta? Baina gaur egungo pobreak bilakatzen ari gara eta emakume hauek etorkizuneko pobreak ere izango ditugu, baita pentsionistak direnenean ere.
Beraz, ari gara etorkizuna ukatzen eta orainaldia hipotekatzen. Beraz, datuei jaramon egin behar diegu eta neurri eraginkorrak beha ditugu. Eta erakusten dutena da ezin dugula esan politikak zuzenak direnik, bestela beste emaitzak batzuk izango genituzkeelako. Hori matematika purua da. Eta egindako politika okerrak erakusten dituzte datu hauek, gure ustez.
Eta beste datu bat emango dut, are oraindik esanguratsuagoa dena: Azken bi urteetan pobrezian erortzeko arriskua % 77 igo da. Pentsa zer portzentajeez ari garen, ez gara portzentajez txikiez ari, oso portzentaje altuetaz ari gara.
Horrek, gure ustez, zerikusia zuzena du eskubide sozialetan aurrera ez egitearekin. Beharra larriagoa denean dagoena mantentzea atzera egiteko delako, praktikan emaitzek erakusten dute. Eta hori da zenbakiekin Aurrekontu honek ezkutatu nahi duen errealitatea.
Esango du hemen eta han gehiago gastatzen dela, baina nabarmena da nahikoa ez dela, behintzat denok helburu berbera baldin badugu: Gizarte kohesionatu bat, gizarte bat enplegu duina daukana, gizarte bat denok hobeto bizi garena.
Gaur gaurkoz ez daukagu gizarte hori. Konparatuko gara Castilla La Mancharekin, honekin bestearekin; konpara gaitezen Europarekin, mesedez. Ez dezagun konparaketa egin okerrago dagoenarekin daukaguna konformatzeko. Uste dut zenbaki hauen atzean dauden norbanako guztiek ezin dutela egoera hori jasangarritzat eman, eta ezin dutela ontzat eman eta guk ez genukeela ontzat eman behar.
Pentsatu beharko genukeela hori nola egiten dugun hobeto, hau delako irauli behar dugun errealitatea, hau delako gizarte kohesionatu bat nahi badugu egin behar duguna, denok hobeto biziko garen eta ezberdintasunak txikituko diren errealitatea erabakitzeko eraginkorrak izango diren aurrekontuak behar ditugulako.
Eta Jaurlaritzak, betiko bidetik, gure ustez honela maldan behera jarrai dezagun proposatzen digu. Eta etor gaitezke datorren urtean, eta eman dezakegu pobreziaren eta gainerako datuen inguruko datu antzekoak edo okerragoak. Eta guk hori ez dugu nahi. Eta uste dugu gizarte bezala ezin dugula hori onartu.
Eta badakigu Aurrekontu hauek guk hau guztia esanda ere, aurrera egitea lortuko dute. Beste urte batez akordioa merke saldu nahi izan duen PSEk, nahiago izan duelako bere Parlamentuko jardunari aurkeztu osoko zuzenketa eta alderdi beharrengatik, Eusko Alderdi Jeltzaleari betikoan jarraitzea ahalbidetu, betikoan, berak egindako proposamenei kabidarik eman gabe aurrekontuetan.
Badirudi, gainera, 25 milioitan duela urtera Jeltzaleek onartzen duten partida mugimendurako kopurua. Iaz eta aurten berdin. Eta horrek esan nahi du guretzat hiru gauza funtsean. Eta horretan biek izango dute ardura berbera. 2012tik egindako murrizketak betikotu egiten direla, ez diren iraultzen. Austeridadearen irizpideak bakarrik hartzen direla aintzak. Eta larria dena, Legebiltzarrak ematen dizkien aginduei muzin egingo zaiela, izan proposamen bidez esandakoak, izan lege bidez esandakoa.
Eta akaso saiatuko zaizkigu esaten guk proposatzen duguna eginezina dela. Baina hori bistan da ez dela onargarria, gure zuzenketa proposamenean dirua nondik atera adierazi baitugu, beste erremediorik gabe, gainera, horrela egin behar baitira zuzenketak.
Eta bestetik, Alderdi Sozialistak hala uste badu, gure ustez hitz egin diezaiola garbi herritargori. Esan diezaiola hitzez gauza bat eta ekintzez beste bat defendatzen duela. Alegia, ez duela oinarrizko eskubideak bermatzeko han oinarrizko diren kopuruak lehenetsi nahi. Gizarte laguntzetan egindako % 7ko murrizketari buelta emateko 70 miloi. 1.000 euroko pentsioak bermatzeko 73 miloi, 11 kontziliaziorako, 5 gizarte larrialdietarako laguntzetarako, 10 Osakidetzako eskaintzarako edo 4 itxaron zerrendak murrizteko.
Nekez hauei eta Legebiltzarrean mahai gainean jartzen joan diren beharrei aurre egin ahal izango zaie 35 miloi mugituz, lortu duzuen akordioan egin bezala eta hori jendeari garbi esan behar zaio.
Baina hori eta gehiago jakin beharko dute herritarrek. Alegia, 35 miloi horietatik, 14,5 PSE alkatetzan dauden udaletarako direla, alegia, udal horietara Gizarte Politika, Hezkuntza eta Osasunera baino gehiago bideratzen duela bere zuzenketen eta akordioaren bidez Talde Sozialistak.
Datuek argi erakusten dute bakoitza zertan ari den, Talde Sozialistak behintzat klientelismoa du lehentasun eta horrekin uste dugu dena esana dagoela.
Eta zer esan fraking edo Etxebizitza Legeari buruz. Lehenean ezin esango dugu asko zaindu duzuenik EAJk frakingaren alde egiteko duen joera aurrekontuetan ez agertzea. Bi akats zuzenketa egin behar dituztela, besteak beste Euskal Herria Bildu gaiarekin ateratzen zen aldiko. Bi aldiz.
Saiatu zarete horren ondorik ere konbentzitzen partidarik ez dagoela Aurrekontuetan frakingerako, batzuk eta besteak, baina bazenituzten 6 miloi SHESAri bideratutako diruan beste lehentasun batzuk finkatu ahal izateko eta kopuru hori igo ahal izateko.
Eta azkenik, zuek ere ondo dakizue baimenen tramitazioa unea zein den jakinda, eta hauek bere bidea jarraitzen badute, posible dela aurrekontuetan frakingaren aldeko jarrera ezkutatzea, hainbat urrats 2017 arte ez direlako emango, kalkulu hori ere egina dutelako. Zuek ez dakit, besteek bai.
Etxebizitza Legeari dagokionez, politikan ezin eskatu zaio aurrean dagoenari fedean oinarritu dadila. Lehen konfiantza eskatzen zuten. Kasi gai honekin federa ere iritsiko nintzateke, hain bai da eskatzen den sinesmenaren tamaina. Eskatzen zaiguna da sinestu dezagula itsu-itsuan, ezer aldatzeko borondaterik ez duenak, ia ezer aldatu gabe Aurrekontuetan, bere politika iraultzeko asmoa duela. Benetan sinestu dezagula ala dela. Hori da eskatzen ari zaiguna.
Eta gu zenbakietan Aurrekontuan, entzun dugunean hiru urteko tramitazio luzean, ponentziako lanean... denean egon eta gero, hori baino datu gehiago ditugu bakarrik fedean aritzeko. Eta beste ikuspegi bat daukagu. Eta uste dugu ikusi besterik ez dagoela, propio esaten den apurra, presupuestoetan zenbatekoa den arriskua jakiteko.
...eta uste dugu ikusi besterik ez dagoela, propio esaten den apurra, Presupuestoetan, zenbatekoa den arriskua jakiteko. Sinestarazi nahi diguzue benetakoa dela alokairuaren aldeko apustua, azken urtetan Bizigune nola odolusten ari den ikusten ari garenean. Ez legeak aipatzen dituen helburuak, baizik eta etxebizitza plan zuzentzaileak zituen baino askozaz ere apalagoak betetzetik urrutiegi amaituko delako agintaldia.
Eta zenbakiek beste norabide bat erakusten duten arren, besterik egingo duzuela sinestarazi nahi diguzue eta horretarako konpromisoa badaukazuela. Hiru urtetan ikusitakoarekin nahikoa dugu horrelakorik ez egiteko. Alderdi Sozialistak egin nahi badu, hor konpon. Guk, egia esan, adi jarraituko dugu eta urratsak eskatuko ditugu, ze ez gara fidatzen. Ez dugu ez sinesten eta ez konfiantzarik. Bakarrik sinesten dugu azkenean legea onartzeko ere batzuek onartu genuen horretan, ze gogoratu nahi dut ez zutela aldeko bozkarik eman.
Hasteko, 2016rako aurreikusten denak ez dituela oinarrizkoenak ere betetzen esparru honetan  - etxebizitzan jarraitzen dut -  esan beharko genuke. Eta nik gauza asko esan nitzake, baina gai honek ez dezan indar guztia hartu, bi adibide xume bakarrik jarriko ditut lege honi dagozkionak, gure susmo eta beldurren iturburu.
Batetik, legean, Euskal Herria Bilduren ekimenez, gehienez, edozein herritarrek, etxeari bideratu beharko litzaioken kopuruaren mugak ezarri zituen; portzentajea. Gure bizitza duina izateko zer baino gehiago ez genioke etxeari eskaini behar, beste gastu batzuk ere baditugula kontutan hartuta. Eta hori bakoitzaren diru-sarreren arabera egingo zela esaten zen.
Beraz, inondik ere ez zen  - legeak ez du izpiritu hori jaso -  kopuru zehatz batez ari familia guztientzat. Eta hori da lege honetan, Aurrekontuetara ekarri dena. Kopuru berbera familia guztientzat. Aurreikusten den ordainketak muga izango du eta, beraz, esaten ari garen errealitatea, aurre hartu behar dion errealitate horri aurre hartzeko, inolako neurririk ez du aurreikusiko. Ze hasteko, kantitate bera mundu guztiarentzat esaten du. Begira ze adibide xume txikia aipatu dudan.
Bestetik; legeak Jaurlaritzak izango zuen borondate eskasa aurreikusi egiten zuen. Uste dut hori hainbeste aitortuko didala Talde Sozialistak. Eta hori dela eta, lehen urtean inolako araudi garatzerik ez izanda ere, bere eskubidea erreklamatu ahal izango zuen jende multzoa definitu egin zuen propio, ihesbiderik ez izateko. Ba Jaurlaritza horretara mugatu egingo da. Nola ez ba; ahalik eta gutxien, ahalik eta gogo gutxien.
Guri behintzat Aurrekontuetan hori oso garbi geratu zaigu: Ez duela urratsik txikiena egingo obligazio saihestezin duen horretatik harantzago. Eta beraz, bi adibide xume hauekin, eta jarri nitzaken beste dozenakarekin, neurtu behar baldin badugu Gobernuaren borondatea benetan lege hau Parlamentu honek onartu zuelako gehiengoz beretzat Gobernuarena bezala hartzeko, ikusezina dela borondate hori esatera ere ausartuko nintzateke.
Eta berriro diot: Gure helburua denez benetan etxebizitza eskubidea eskubide subjektiboa izatea eta jendeak edukitzea errealitate hori osatua eta errealitate hori, nolabait ere, ez izatea gaur egun den bezain lazgarria, nahiago genuke denborak arrazoia kenduko baligu. Egia esan nik askotan nahiago nuke hemen denborak arrazoiak kenduko balira. Ze kanpoan dagoen jende asko seguruenera mejoratzen ariko litzatekeen seinale da. Eta tamalez, uste dut ezetz; agian bai, horretan esperantza badut;ez hainbeste hemen batzuek aldatuko direlako, aldaketak beste nolabait egingo ditugulako, baino tira.
Hortaz, eta esandakoen ostean, bistan da Euskal Herria Bilduk ezin dituela Aurrekontu hauek babestu. Ez dira ditugun beharrei erantzuten dieten Aurrekontuak; alderantziz, gizartean dagoen arrakala eta ezberdintasun amildegia handitu egiten du, handitu duen bezala azken hiru urte hauetan. Hezkuntza, osasuna, enplegua eta gizarte zerbitzuak ahultzen segitzen dute hein berean, kopuruen igoerak ez du ahuldadea, ez du murrizketak, ez du atzera egindako dena bere onera ekartzen, beraz ezin dugu horrelako irakurketarik egin.
Eta ez da hori Euskal Herria Bildukoek nahi dugun oraina. Are gutxiago etorkizuna. Eta bide batez garbi esan nahi dut gu prest gaudela egoera hori irauli eta gainditzeko lanean jarraitzeko. Berriro diot: Legebiltzarrean ez badugu lortzen hor kanpoan, atarian, justizia sozialean oinarritutako etorkizun eske ari direnekin elkarlanean aritzeko, oraintxe bertan hor kanpoan ditugunekin, behetik gora gauzak aldatu eta zuek mugiarazteko nahikoa indar egin bitartean. Horretan bai tematuko garela.
Zuek Legebiltzarrak agerturiko borondatea mespretxatzeko eta ez obeditzeko jarrera erakutsi duzuen bezalaxe, guk, Madrilgo inposaketekin, gizartea bereizten duen politika neoliberalekin, herri bezala ukatzen gaituztenen itxikeriarekin hausteko borondate argia dugulako. Hori da gure iparra.
Eta etorkizun hobea ekarriko digun estatu propio bat osatzeko lanean lortzeko borondatea dugulako. Horretan dugu jarrita gure esperantza, gure fedea, gure itxaropena, gure indarra eta gure egitekoa. Ezin dugulako gehiago itxaron. Ez dugulako menpeko izan nahi. Ez inori izateko baimenik eskatu. Eta herri honetan erabakiak hartu eta errespetarazteko unea iritsi delako.
Eta horretarako prest gaude. Berriro diot, gehiengoak lortu behar ditugu herri honetan. Herri bezala defendatu behar gara erasoen aurrean eta herri bezala erabaki behar dugu zer nahi dugun. Alternatiba diferenteak daude, zilegi da alternatiba diferenteak defendatzea, baina zilegi da alternatibak mahai gainean jarri eta herritarrek erabaki dezatela. Herritarrak izan daitezela ez soilik egingo ditugun politiken ordaina pagatuko dutenak, baita ere politika horien erabakietan protagonistak izango direnak.
Eta amaituko dut, ez dut denbora agortuko. Uste dut garrantzitsuena esan dudala, eta gero erantzun txandan izango dudala aukera gehiago esateko.
Gaurko egunari lotu natzaizkio eta gatzaizkio talde bezala bukatu aurretik. Esan nahi dizuet bide batez, guzti hau, bide hau, elkarlanean, daukagun errealitate diferentetatik, pluralitate honetan, baina euskaraz egin nahi dugula Euskal Herria Bildukook.
Eta gaur, euskararen egunean ezin beraz amaitu salaketa bat egin gabe. Baita atal honetan ere, oraina eta etorkizuna ukatzen dizkiola Aurrekontuak euskarari. Ondo dago euskaldun berriak zoriontzea, Urkullu jaunak egin duen bezala, euskaldun berriek ikaragarrizko lana egiten dutelako. Baina bere pisua, euskararen pisua ia erdira jaitsi da Gobernu honen jardunarekin eta hori ere errealitate bat da. Eta oraindik arrisku bizian daukagun hizkuntza bat da. Beraz, atzera egin da gauza batzuetan, besteek aurrera egiten dutena zoriontzearekin ez da nahiko. Elkarlana behar da hor ere, batzuen eta besteen esfortzuek emaitzak emango badituzte.
Beraz, arrazoi bat gehiago egoera iraultzeko lan horretara lotzeko, eta baita Aurrekontu hauetan aurka eginez ere.
Mila esker.