URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2015-03-13):
Mahaiburu andrea, mila esker. Egun on denoi.
Azken urteotan Europa osoan bizitzen ari garen eredu krisialdiaren ondorioz hamarkadetan onartuak izan diren oinarrizko gai asko eta asko zalantzan jartzen ari dira gaur egun. Diruaren botere eta interesak pertsonen aurretik jartzen dituen eredua da inork aukeratu ez dituen botere ekonomikoena, demokraziaren kontrako eredua da inposatzen ari zaiguna eta ondorioz, gero eta herritar gehiagok pairatzen ditu botere ekonomiko horien neurriak, indar politiko eta gobernu gehienek men egiten dietelarik.
Herritarren ongizatea baztertzen duen eredua da Europan egun inposatzen ari zaiguna. Aurretik munduko beste toki askotan jada aditu izan diren moduan, diruaren botereak baliatuz, demokratikoki aukeratutako gobernuak kentzen dituzte, teknokratez osatutakoak helburu dituztelarik, helburu makroekonomikoen aitzakiapean pertsonen duintasuna urratzeko arazorik ez daukate aberatsenen eta behartsuenen tartea handituz. Eta hori datuek horrela erreflejatzen dute. Munduko 80 pertsona aberatsenek munduko biztanleen erdiak  - erdi behartsuenak hain zuzen ere -  horren aberastasuna bestekoa dauka. 80 pertsonak 3.500 milioi besteko aberastasuna dauka. Lotsagarria.
Gure herrian ere gauzak ez doaz bide onean aberatsenen eta behartsuen arteko ezberdintasuna hemen ere handitzen ari delako. Gizartearen % 10 aberatsenak diru-sarrerak handitu ditu, 1,1 hain zuzen ere, eta aldiz % 10 behartsuenak % 13,4an jaitsi.
Egoera honen arrazoiak asko dira edo bat baino gehiago izango dira zalantzarik gabe. Baina oinarrian oraintxe bertan esan dudana dago, gure herritarren ongizatea helburu ez duten erabakien menpe gaudela. Beste toki batzuetan hartutako erabaki batzuen menpe gaudela, oinarria ez dugula guk erabakitzen.
Gure ustez, hori da aldatu behar dena. Guk hartu behar ditugu erabakiak, erabaki denak, gure erabakien jabe izan behar dugu, gure buruaren jabe izan behar dugu. Gizarte orok dauka bere etorkizuna erabakitzeko eskubidea: Etorkizun politikoa, soziala eta ekonomikoa ere. Zer motatako herria eratu nahi duten bertako biztanleriaren eskuetan egon behar da, zer-nolako helburuak bilatu bilatuko duten jakitea erreza delako. Hobe bizitzea da beraren helburua, hain sinplea baina era berean hain logikoa ere.
Europako herri edo nazio ezberdinetan burujabetza prozesuak garatzen ari dira azken urte hauetan, bertako biztanleriaren borondatean oinarritutako prozesu bat, demokrazian oinarritutako prozesu bat.
Ez dira prozesu berdinak inondik inora ere batzuena eta besteona. Batzuk ez daukate estatu maila onartua nazioartean, Eskozia edo Kataluniaren kasuan adibidez, eta beste batzuk bai badaukate, Greziaren kasuan. Baina batzuen eta besteen kasuan helburua berdina da. Burujabetza politiko eta soziala bermatzea.
Egoera ezberdinak izanik ere, bakoitzak egin behar duen bidea ere ezberdina da dituen baliabideen arabera. Greziako, Eskoziako eta Kataluniako egoerak eta bideak ezberdinak dira. Eta gurea ere halaxe izango da, ezberdina Euskal Herrikoa, euskal bidea.
Euskal bidea egin behar dugu zer motatako zerga politika nahi dugun hemen erabakitzeko, zerga politika osoa. Eta berdin enplegu politikarekin, pentsioekin, hezkuntzarekin, finantzekin eta beste hamarnaka gai sozialekin. Euskal bidea egin behar dugu zer motatako gizartea nahi dugun erabakitzeko, kanpo eskurik gabe guk geuk erabakiz.
Kanpo eskusartzeak ez dira gure bidean sartzen. Euskal bidea egin behar dugu baita Euskal Herriko lurralde ezberdinen arteko erlazioa finkatzeko normaltasunez, bakoitzaren erritmo eta errealitateak errespetatuz, biztanleriaren borondatearen arabera, kanpo eskusartzerik gabe eta guk geuk erabakiz.
Eta euskal bidea egin behar dugu baita, nola ez, Euskal Herriak inguruan dituen lurraldeekin izan behar duen erlazioa finkatzeko, naturaltasunez, denentzako onena bilatzen dugunaren helburuarekin, inork erasotu gabe baina hau erabakitzea gure dagokigula argi izanez. Hemen ere kanpo eskusartzerik gabe, hemen ere guk geuk erabakiz.
Noski, jakin badakigu zein egoeratik hasten dugun bidea eta prozesu guztietarako eztabaida, negoziazioa eta adostasuna izango da ibilbidea egiteko proposatzen dugun prozedura. Lehenik eta behin eta ezinbestean, bertakoen artean eta gero beste batzuekin ere baina beto eskubiderik gabe.
Mundu mailan izan diren beste prozesu batzuetan erakutsi digute burujabetza prozesu adostuak direla egokienak baina horretarako, eseritzeko eta adosteko borondatea izan behar dute parte guztiek. Eta egun, zoritxarrez, behin eta berriz ikusten ari garen moduan, hori hemen ez da horrela eta zoritxarrez ere, etorkizunak ez digu esperantza askorik ematen zentzu honetan.
Nahiko nuke erratua egongo banintz, baina argi daukaguna da bakoitzaren borondatearen arabera, bakoitzaren ustearen arabera gure herriaren etorkizuna ezin daiteke beste batzuen borondatearen baitan egon. Euskal herritarron erabakia behar da izan marra gorri bakarra.
Eta horretarako gure eskura izango ditugun edo dauzkagun baliabide guztiak erabili behar ditugu, politikoak, instituzionalak eta sozialak ere, denak! Baita erakundeak ere lehendakari, erakunde guztiak: Erregintzarako, naziogintzarako eta estatugintzarako tresna bilakatu behar ditugu erakundeak.
Ez izan erakundeen desegitearen beldur. Ez ezazu zabaldu erakundeak desegitea dela gure helburu, ez baita prozesua erakunderik gabe burutuko. Ez da hori gure proposamena.
Arkitektura instituzionala zalantzan dagoela? Ez azken 30 urteetan beste une batzuetan baino gehiago. Azken 30 urtetan eta zuk badakizu Ganbera honetan bertan legealdiro jartzen ari da zalantzan dauden erakundeen paperak eta jakin badakizu ahots desberdinek egin izan dutela hori.
Guk ez dugu erakundeen papera zalantzan jartzen baina beste etorkizun batetara bagoaz, erakundeak ere egokitu beharko direla argi dago. Agian beste batzuk ere beharko dira eta daudenen papera erabaki beharko da. Orri hori zurian dago eta denon artean adostu eta erabaki beharko digu. Baina esperientziak ere beste zerbait erakusten digu: ez dago bidea egiterik herritarrak atzean ez badaude, ez dago bidea egiterik gizartea atzean ez badago.
Erakundeek beraien papera jokatuko dute, eragile politikoek bezala, baina paper nagusia gizarteak, herritarrek, herri honetako gizon eta emakumeek jokatu behar dute eta horren beldurrik ez dugu izan behar.
Hau ez da protagonismoen arazo bat. Errespetuz eta elkarlanean egun parean ditugun hesiak gainditzeko aukera zabaltzen zaigu eta guk bide horri ekin nahi diogu.
Hori da gure ustea, baina Jaurlaritzarena jakitea nahiko genuke.