UGARTE ZUBIZARRETA (EH Bildu, 2019-04-04):
Bai. Esan ditut esan behar dituenak eta ia sartuko naiz nire gaiarekin.
Gai hau agian ez da hain polemikoa izango, baina zoritzarrez eta jakin dugunez, gaur hona dakargun lege proposamena ere ez da aintzat hartuko.
Urtarrilean aurkeztu genuen lege proposamena, lege proposamen hori da klausula soziala kontratazio publikoan txertatzekoa, eta otsailean jaso dugu Jaurlaritzaren irizpena, irizpen tristea Erkoreka jaunak sinatutakoa, bi orritan bentilatzen duelako segurtasun juridiko ezaren aitzakiapean, bentilatzen duelako lege honen tramitazioa eragoztea.
Harritu egiten gaitu, izan ere lege honekin planteatzen dena edo gaurko eztabaida toma en consideración soil bat da; hau da, lege hau hobetu egin daiteke, lege hau sakondu egin daiteke, aldaketak planteatu daitezke eta tramitazio parlamentario normal batean bere bidea egin beharko luke, baina argi dago batzuek ez dutela honetaz eztabaidatu nahi. Hipotesiak ezberdinak izan daitezke, batzuei miseriaren gestioa kudeaketa egitea nahiago duzuela jendeak lan baldintza duinak izatea baino, hori izan daiteke hipotesietako bat.
Eta beste hipotesietako bat izan daiteke Euskal Herria Bilduk aurkezten dituen ekimenei ezin zaiela bide ematen, berdina gertatu zaigu deslokalizazioaren inguruko proposamenarekin, berdina gertatu zaigu korrupzioaren eta bulegoaren aldeko Legarekin. Eta bueno, ikusten ari gara badagoela nolabait ere dinamika bat Euskal Herria Bilduk planteatzen dituen ekimen guztiak edo ez tramitatzeko bultzada izateko, edota zuzenean aldundiak deitzeko tramitazio horiek eragozteko, badagoela nolabaiteko sabotaje bat Euskal Herria Bilduren ekimen legegileari.
Zertarako planteatu dugu lege hau? Ba ez dugulako bi erritmotako administrazio bat nahi, ez ditugu bi administrazio izan nahi, ez dugu izan nahi administrazio bat funtzionarioz osatua, non lan baldintzak errespetatuak diren, tokian tokiko gatazkaz aparte lan baldintza duinetan ari den jendea lanean. Eta paraleloan pribatizatutako administrazio bat izatea, eta pribatizatutako administrazio horren lan baldintzak nolabaitekoak izatea, hala nolakoak izatea, eskasak izatea, prekarioak izatea eta horien aurrean Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak muzin egitea.
Administrazio publikoa edo sektore publikoa da EAE mailan daukagun enplegatzaile nagusia, eta PIBaren % 20 batez hitz egiten ariko ginateke. Lege honek eragiten die 55.000 pertsonari, erraz esaten da, baina 55.000 pertsonaren bizi laborala eta bizi kalitatea ezbaian dago lege honen tramitazioa onartu edo ez onartzearen arabera.
Asko hitz egiten du Urkulluk enpleguaren kalitateaz, kalitatezko enplegua behar dugula, baina gero ekimenak planteatzen direnean horiei bizkar emateko joera dauka Jaurlaritzak.
Kalitatezko enpleguaz hitz egiten dugunean kontutan eduki behar dugu sektore publikoaz hitz egiten ari garenean, hitz egiten ari garena dela guztion diruaren kudeaketaz. Ez gara ari hitz egiten enpresa pribatuek zer nolako lan baldintzak ezarriko dizkieten euren langileei, baizik eta ari gara hitz egiten sektore publikoak zer nolako baldintzak ezarraraziko dizkieten enpresa pribatuei guztion diruaren. Ze Administrazioarentzako jarduten duten enpresa pribatu horiek guztion diruarekin ordaintzen dizkiete soldata horiek langileei, ez haien diruarekin.
...Administrazioarentzako jarduten duten enpresa pribatu horiek guztion diruarekin ordaintzen dizkiete soldata horiek langileei, ez haien diruarekin.
Egia da historikoki Espainiako kontratazio publikoaren legedia oso ekonomizista izan dela, hau da, preziorik merkeena gailentzen zen beti eta preziorik merkeenaren aldeko hautua egiten zen nolabait ere objetibotasun bat ematearen aitzakiapean kontratazio sistema guztiari.
Horrek eragin duena izan da historikoki ezagutzen ditugun kasu guztiak: ETSren bitartez Abiadura Handiko Trenaren inguruan dauden hildako guztiak, dagoen esklabutza egoerak, jendeak kontenedoreetan lo egiten, atzerriko langileak ekartzea inolako dokumentaziorik gabe lanordu eskergak egiten, inork kontrolatu gabeko diru kantitateak jasoaz.
Iruditzen zaigu honekin amaitu beharra dagoela eta gainera badagoela tendentzia bat Europatik datorrena hori aipatzen duena. Hau da, kontratazio publikoan enpleguaren kalitateari ere garrantzia eman behar zaio eta ezin gara soilik prezioan oinarritu. Hori diote Europako zuzentarauek, 2014an planteatu ziren zuzentarauek eta horixe bera dio Espainiako kontratu publikoen edo sektore publikoaren legediak 2017an egindako aldaketen ondorioz.
Horixe da tendentzia, horixe da etorkizuna. Hau da, behar ditugu kontratu sostengarriak, behar dugu Administrazio Publiko efiziente bat, baina behar dugu kalitatezko Administrazio Publiko bat, zeren denok dakigu enpleguen kalitateak zerbitzuen kalitatean zuzenean eragiten duela. 600 euro irabazten dituen telefono hartzaile batek zerbitzu publiko batean, ezin ditu bere zerbitzuak ondo eman ez dituelako baldintza egokiak. Eta zuzenean lotuta dago eta guretzat eskatzen duguna ezin dugu besteentzat mesprezatu.
Zentzu horretan, planteatu dugun neurri agian polemikoena da gutxienez 1.200 eurotako soldata jaso beharko dutela sektore publikoarentzat lan egiten duten pertsona guzti-guztiek. Uste dugu gaur egun EAE mailan, Euskal Herri mailan 1.200 euroko soldata dela gutxieneko duintasuna bermatzeko soldata. Hau ez diogu guk bakarrik, Karta Sozialak dio, sindikatuek diote eta elkarte pila batzuk dioten kontu bat da.
Denok gara kontziente gaur egun hemen bizitzeko, hemen eta gaur zein baliabide behar diren, zenbat diru behar den eta non dagoen duintasunaren langa. Guk duintasunaren langa 1.200 eurotan jarri dugu eta iruditzen zaigu hau ezinbestekoa dela.
Lege honek EAEko sektore publiko osoa abarkatzen du, gaur egun indarrean dagoen lege horrek abarkatzen duen bezala. Ez dio bakarrik eragiten sektore autonomikoari, Jaurlaritzak kudeatzeen dituen enpresa publiko eta sektore publikoari, baizik eta eragiten die ere foru aldundiei eta eragiten die ere udalei, uste genuelako lege hau integrala izan behar zela ámbito subjetivo de aplicación deritzon horretan ere.
Gaur egun, EAEko langileen % 56ak oraindik lan hitzarmenik gabe jarduten du lanean eta horietako % 75a emakumeak dira. Uste dugu egoera honi amaiera eman behar zaiola. Amaiera eman behar zaio akordio zabalak eginez, amaiera eman behar zaio lanketa politiko bat eginez, sektore pribatuarekin sakon hitz egin eta proposamen zehatzak eginez.
Baina uste dugu gaur gaurkoz aplikagarria dela Administrazioa berak egiten dituen kontratuetan, gutxienez azkenengo hitzarmen hori indarrean jartzea eta indarrean mantentzea Administrazioarekin daukan kontratu horretan, eta gutxienezko soldata minimo hori 1.200 eurokoa izatea, aipatu dudan bezala.
Azpikontratei ere kasu egin diegu, zeren iruditzen zaigu askotan Administrazioarekin zuzenean lizitatzen duten enpresak lan-baldintzak betetzeko joera gehiago dutela kontrol gehiago dagoelako, baina azpikontratazioaren kate horretan askotan erabateko kaosa eta erabateko deskontrola dagoela. Askotan edo gehienetan, esan dezakegu.
Administrazioa ez da jakitun zer-nolako lan-baldintzak dauden azpikontrata horietan eta gainera, kontratu zuzenik ez daukanez, ez du erantzukizunik asumitzen. Kontrata zuzenekin ere ezta, are gutxiago azpikontratatuekin ere. Beraz, mugatu egin dugu azpikontratazioaren katea hirugarren mailaraino eta eskatzen duguna da Administrazioarekin jarduten duten enpresa horiek azpikontratatzen dituzten enpresei ere aplikagarria dela lege hau.
Lege honek gainera egiten du gaur egun indarrean dagoen legeak egiten ez duena eta da arau-hausteak arautu, ezarri zeintzuk diren arau-hauste horiek eta horientzako santzioak ezarri. Horrek zer eskatzen du? Administrazioa izan behar dela dilijentea, Aadministrazioa izan behar dela arduratsua eta Administrazioa ausarta izan behar dela zigorra jartzeko orduan. Baina egin, egin dezake eta uste dugu erabat legala dela.
Honekin batera, planteatu ditugun klausulak ingurumen klausulak izan dira, berdintasun klausulak, hizkuntza klausulak... Klausulak beste hainbat legetan, beste hainbat tokitan, beste hainbat eremutan, estatutan, autonomia erkidegotan aplikatzen ari direnak.
Zentzu horretan ez dugu ezer berritzailerik asmatu. Uste dugu kontsolidatuta dagoen doktrina bat ekartzen ari garela eta uste dugu erabat aplikagarria dela.
Bi ñabardura garrantzitsu egin nahi nituzke:
Bata, ez garela ari sektore publikoaren kontratazioaren legearen nolabaiteko zapalketa bat egiten; erabat konpatiblea da gaur egun Espainian indarrean dagoen Sektore Publikoaren Legea guk planteatzen dugun lege proposamenarekin. Beraz, aitzakia hori ez da aplikagarria.
Eta erabat osagarria da ere Estatuto de Trabajadores eta legislazio laboral guztiarekin. Oso kontziente gara ez batean eta ez bestean ez daukagula lege eskumenik eta, beraz, oso kontzienteak gara eremu hori ezin genuela aplikatu.
Legea nahiko sinplea da. Lau titulu ditu, 20 artikulu, xedapen iragankor bat, bi xedapen gehigarri eta bi amaierako xedapen.
Lehenengo kapitulua aplikazio esparruari dagokiona da. Aipatu dugun bezala, anbito subjektiboa da garrantzitsuena, hau da, EAE osoari eragiten dio, eta, beraz, hitz egiten ari gara 55.000 pertsonatako bolumen batetaz, berriro diot.
Bigarren kapituluan klausulak agertzen dira, zeintzuk diren klausula horiek, xehetasunez. Irakurriko zenituzten eta beraz ez naiz horietan sartuko. Eta hor planteatzen dugu guretzat ezinbestekoa dena, hau da, langile guztiek behar dutela azkeneko hitzarmena, indarrean zegoen azkeneko hitzarmena eta 2013an Rajoyk egindako erreformen ondorioz erori ziren hitzarmen guzti horien berriro aplikatu beharra exijitzen duena eta, horiekin batera, minimo bat 1200 euroko soldatarena.
Hirugarrenik, jartzen ditugu kontrol mekanismoak eta iruditzen zaigu hau oso inportantea dela. Egiaztapen eta ebaluazio batzorde bat ezartzen da; egiaztapen eta ebaluazio batzorde horrek begiratuko lituzke ez soilik kontratatzerako orduan pleguak nola egin behako litzatekeen, baizik eta begiratuko lukete ere kontratua bizirik dirauen denbora horretan ea kontratu hori betetzen ari ote den. Bai?
Planteatzen ari garena da klausula kontraktualak, hau da, administrazioak enpresekin egiten dituen hitzarmen horietan, paktu horietan zer-nolako baldintzak ezarri behar diren.
Eta azkeneko kapitulua, aipatu dudan bezala, ondorio juridikoena. Eta ondorio juridikoak santzio ezberdinak izan daitezke, baina santziorik larriena izango litzateke kontratuaren prezioaren % 10erainoko santzio edo zigorrak egotea.
Honek suposatzen du kontratu bolumena handiko kontratuetan zigorrak oso handiak izango direla, batik bat obra kontratuetan, 40 milioi eurotik gorako obrak izan ohi dira askotan, santzio horiek iritsi ahal izango liratekeela, adibidez, 4 milioi eurotaraino.
Eta horrek bai egiten die mina enpresei. Horrek bai behartzen ditu serio hartzera langileen lan-baldintzak eta ez gaur egun Lan Ikuskaritzak ematen dituen santzio xume horiek, zeren santzio xume horiek denok dakigu oso errazak direla ordaintzeko eta askoz hobeto dela langileen nominetan rakaneatu eta santzio horiek ordaintzea.
Eboluzio juridikoaz hitz egin nahi dut, agian nik daukadan iraganagatik, beti hori da daukadan ikuspegia, eta aipatu nahi dut gaur egun zer errealitate juridiko daukagun arlo honetan.
Batetik, aipatu ditudan direktibak daude, 2014ko direktibak, 23 eta 24 direktiba. Eta hauek hitz egiten dute de crecimiento sostenible e integrador de la responsabilidad. Eta hauek hortaz hitz egiten dute:
Esaten dute Administrazioa, kontratatzeko orduan, arduratsua izan behar dela eta hazkundea izan behar dela sostengarria eta integratzailea, zabor kontratuak ezin direla egin eta kontratazioan kalitatea bilatu behar dela.
Honekin batera, badago lege bat, Ley de Contratos del Sector Público, Estatukoa, 9/2017 Legea. Eta lege horrek azkenean ezartzen du ere nolabaiteko zoru bat eta ematen du aldaketa bat orain arteko legislazioarekin konparatuta.
Eta esaten du klausula sozialak txertatu beharko direla, modu abstraktu batean esaten du, ez da xehetasunetan sartzen, baina orube bat ezartzen da eta orube horrek egiten duena da ahalbidetu administrazioak modu askoz arduratsuagoan, askoz sostengarriagoan kontratu horiek egitea.
Badago lege bat hemen indarrean dagoena, 3/2016, dela bere garaian ILPa, 110.000 pertsonaren sinadurarekin hemen aurkeztu zen ILPa, erabat eta guztiz deskafeinatu zena, hau da, izan zena un brindis al sol, zeren gaur egun badaukagu lege hori, zazpi artikulu xumeetako lege horrek, praktikan ez du ez administrazioa behartu, ez da inoiz santziorik egon, Legeak ez dituelako santzioak aurreikusten eta izan da nolabait ere ondo geratzeko zerbait, bere garaian, makillaje politikoa egiteko zerbait, baina inolako ondorio praktikorik ez daukan Legerik. Eta ondorio praktikoak ez dituzten legeak, exekutagarriak ez diren legeak, lege antzuak dira.
Beraz, esan dezakegu, badaukagula Lege bat, antzua dena, baina indarrean dagoena. Eta atentzioa deitzen dit, zeren segurtasun juridikoaz hitz egiten da, ILP hau hona ekarri zenean, Erkoreka jaunak berriro ere sinatu zuen kontrako irizpena, segurtasun juridikorik ezaren izenean, eta resulta que hiru urte beranduago ez da egon inolako helegite edo errekurtsorik Lege honi. Beraz, Legea indarrean dago, eta beraz, klausula sozialak txertatzeko legea, zilegiak eta juridikoki seguruak dira.
Badago beste lege bat, oraintsu onartu dena, aurreko urtean Nafarroan onartu zena, eta Nafarroan badakigu konpetentzia esklusiboa daukatela, eskuduntza esklusiboa daukatela kontratazio publikoaren arloan, baina ez dira bakarrik mugatzen kontratazio publikoaz orokorrean hitz egitera.
Hitz egiten dute zehazki ere klausuletaz, klausula horiek sartuak izan dira, Lege hori indarrean dago eta inork ez du errekurritu. Eta gainera, 100 orritako txosten bat badago, COJUArena, Nafarroako COJUArena, esaten duena, galdera batzuen gorabeheran, orokorrean guztiz legala dela Lege hori, bale.
Eta gero azkenik, aipatu nahi nuke, modu xumeagoan, baina aldundietan ere egin direlako horrelako ekarpenak, eta Gipuzkoako Foru Aldundian onartu zen 4/2013 Foru Araua, eta Foru Arau hau, obra publikoetarako Foru Arau bat zen, lehena eta pioneroa izan zen klausula sozialak txertatzen administrazio publikoaren kontratuetan, eta hara non badaukagun sententzia bat Tribunal Supremoarena, aldekoa dena, aldekoa dena eta Jaurlaritzari arrazoia kentzen diona guztiz.
Eta Lege horrek esaten du hain zuzen ere, bai, bai, horrela da eta gero irakurriko dizut, zeren sententzia oso garbia da, 1301/2016, ekainaren 2koa.
Eta esaten du sententzia honek: "Que este tipo de legislación no crea derecho, sino que lo aplica. Y que se está hablando de cláusulas predispuestas". De cláusulas predispuestas en la contratación, de nada más y que por tanto es totalmente legal y totalmente lícito que la administración pública elabore leyes en este sentido.
Beraz, badaukagu ere jurisprudentzia oparoa eta garrantzitsua Lege honi bide juridikoa emateko. Eta eman den argudioa juridikoa ez denez eta imajinatzen dudanez bozkaren azalpenean aitzakia juridikoak erabiliko direla, horiek kendu nahi nituzke.
Aitzakia juridikorik ez baldin badago, Gobernuaren borondate politikoa egon daiteke jokoan? Zer egon daiteke honen atzean?
Ba nik baditut hainbat datu. 2018ko otsailean, Azpiazu jaunak, IVAPeko ikastaro batean, konferentzia inauguralean, esaten duena da: "Que la contratación no se tiene que valorar como un fin sino como un instrumento para desarrollar otras políticas públicas, en ámbitos como el medioambiental, el social, I+D, Pymes, etcétera".
Eta habla de "incluir de manera transversal criterios sociales y medioambientales". Eta para colmo dice, "que el programa del actual Gobierno establece iniciativas para la incorporación a los procesos de contratación pública, cláusulas específicas de conformidad con lo dispuesto en la normativa vasca para la inclusión de cláusulas sociales y de criterios medioambientales".
Eso es lo que dice el señor Azpiazu. Por tanto, se supone que hay una voluntad importantísima. Pero es que a más a más, a mayor abundamiento, Emakundek 2019ko aurrekontuen memorian esaten du, eta lanean ari dela kontratu guztietan eta diru laguntza guztietan sartzeko klausulak, berdintasun klausulak eta horretarako gidoi bat prestatzen ari direla eta gidoi bat landu behar dutela. Beraz, Emakunderen borondatea ere berdintasuna klausulak sartzea da.
Eta azkenik, Urkullu jaunak beti hitz egiten digu kalitatezko enplegua sustatzea daukala helburu eta abar. Eta orduan, harrigarria iruditzen zaigu, Urkullu jauna horrelakoak esaten ari baldin bada, kalitatezko enplegua sortzearena, bera enplegatzaile nagusiena den kasuetan, nola, nola ez duen sustatzen kalitatezko enplegua...
...baldin bada kalitatezkoa enplegua sortzearena, bera enplegatzaile nagusiena den kasuetan, nola ez duen sustatzen kalitatezko enplegua eta nola egiten duen ostrukarena.
Arrazoi politikorik ez baldin badago eta arazo juridikorik ez baldin badago, goazen arrazoi ekonomikoetara, goazen suposatzera krisialdi oso fuerte batean dagoela Administrazio Publikoa EAE mailan eta ezin dituela kontratuen prezioak igo, ezin dituela aurrekontuak igo, ba arazo itzelak dituelako eta borondate politikoa eduki arren, ekonomikoki ez delako bideragarria klausula sozialak txertatzea.
Baina klaro, Jaurlaritzak emandako datuen arabera "la recaudación tributaria en el año 2018 de casi 15 millones de euros, con un incremento de un 15 % en los dos últimos años". Eta "destacan en incrementos en el Impuesto de Sociedades  - adierazgarria dela -  en el IRPF y en el IVA".
Sobre el Consejo de Relaciones Laborales esaten du que en el 2018 ha habido fin del estancamiento de los salarios y que ha habido un incremento del 2 %. Sobre la economía vasca esaten du que creció un 2,8 % en el 2018 aunque haya una disminución con respecto a la previsión.
Baina hazkunde bat egon dela eta kokatzen du desenplegu tasa % 10,2an 2018an. Hori da Eusko Jaurlaritzak EAEren egoeraz egiten duen diagnosia? Hori da egiten duen erradiografia? Esaten digu EAE egoera oparo batean dagoela, oasi batean gaudela, oso ondo dagoela eta dirua borborka ari dela ateratzen.
Eta orduan arrazoi ekonomikorik ere ez baldin badago, nola da posible (...) langileak egotea dauden bezala? Nola da posible Gipuzkoako erresidentzietan, adineko zentroetan emakumeak greban egotea? Nola da posible emergentzietako afera hona ekarri behar izana nolabait ere soluzio bat emateko? Eta nola da posible hainbeste sute laboral irekita edukitzea Eusko Jaurlaritzak eta EAJko gainontzeko instituzioek zentzu horretan?
Are gehiago, 2019ko martxoaren 8aren bueltan, 2019ko,  - entzuidazue mesedez gero erantzutea nahi baldin baduzue - , 2019ko martxoaren 8aren bueltan aipatzen da que va haber un 5 % de voto en las políticas de género, exigiendo un 50 % de mujeres en puestos de responsabilidad. Eta hori da iragartzen duena Jaurlaritzak martxoaren 8aren buelta horretan, hau da, horretan lanean ari dela. Beraz, uste dut kontraesan konstante batean erortzen ari dela.
PSErentzat ere badago, ze oraintxe jakin dugu hau ere hauteskunde orokor batzuen bueltan, baina oraintxe jakin dugu egongo dela eta un plan, "Reincorpórate", que entre las 60 medidas, las contratas públicas reservarán un 10 % de plazas a parados de larga duración. Nola egin daiteke hau, legala ez baldin bada? Digo yo, Alderdi Sozialistak aztertuko zuela hau legala ote den eta hau Espainian legala baldin bada, EAEn ere legala da.
Oso bitxia iruditzen zait Alderdi Sozialistak Espainian jarrera hori mantentzea eta PSEk erabaki izana PNVren actor secundario bat izatea, ahots propiorik gabe. Ze ni asko poztu ninduen 2013an Foru Araua onartu genuenean asko poztu ninduen PSEk aldeko bozka eman zuelako, PSEk Gipuzkoan aldeko bozka eman zuen klausula sozialak txertatzeari obra publikoetan eta orain atxikitu da EAJk esandakoari aitzakia juridiko bati, desmontatu egin dugun aitzakia juridiko bati esateko ez duela babestuko. Orduan pena bat da PSEk ahots propiorik ez izatea, uste dudalako asko irabaziko genukeela denok zentzu horretan.
Alderdi Popularrari ba zer esanik ez, ezta? Atzo esan zituen guztiak esan eta gero, dekretazo Otegi eta abarrekin, ba oso zaila zen gaur guri ekimen honi babesa ematea, eta zalantzak ditugu beraiek aplikatzen dituzten politikekin, ba iruditzen zaigulako hau nahiko kontraesankorra dela.
Hau ikusita pixka bat eta amaitzen joateko, esan nahi nuke uste dugula mundu guztiak, guk, baina mundu guztiak, merezi duela bizitza kalitate duin bat herri honetan. Mundu guztiak merezi duela, eskubidea daukala eta gainera merezi duela. Eta hori beti ez dago Administrazio publikoaren esku, beti ez dago politikoen esku, beti ez dago Jaurlaritzaren edo tokiko gobernuen esku, baina batzuetan bai. Eta uste dut guk gure esku dagoen guztia egin beharko genukeela jendeari bizi baldintza duin batzuk bermatzeko, eta hau gure esku dago, hau bai dago gure esku, egin dezakegu eta ez baldin bada egin nahi, oraindik ez dakit zeintzuk diren arrazoiak.
Ez dut ulertzen zeintzuk diren arrazoiak, ze juridikoak ez dira, ekonomikoak ez dira, politikoak teorian ere ez, edo hitz hutsalak soilik erabiltzen ditugu eta gero politika errealak egin behar ditugunean atzera botatzen gara, atzera botatzen gara.
Ez duzue uste merezi duela, ez duzue uste jende guztiak merezi duela, gutxienez, 1.200 euroko soldata bat izatea zortzi ordu lan egiteagatik, bere konpromisoa adierazteagatik. Egunero-egunero bere etxetik jaiki eta lanera joategatik, gero etxera bueltatu eta bere familiari jateko emateagatik eta etxe duin bat edukitzegatik?
Uste duzue hori ezin dugula bermatu kasu hauetan? Posible dela Tabakalera bezalako zentro bat edukitzea lehen mailakoa, hirugarren mailako soldatekin? Etorkizuneko proiektuak eraikitzea duela 20 urteko soldatekin eta duela 20 urteko lan baldintzekin?
Uste duzue posible dugula, beste alde batetara begiratzea jendea obra publikoak egiten dituenean hiltzen ari denean esklabutza kondiziotan lanean jarduten ari denean? Ez da gure arazoa? Ez ditugu enpresa horiek zigortu behar egiten dutenagatik, gure diruarekin ari direnean hori egiten, guztion diruarekin, ez zuen diruarekin?
Ez dugu hori merezi? Ez du hori jendeak merezi? Ba emaidazue arrazoi bat esateko zergatik bozkatzen diozun honi ezetz.
Eskerrik asko.