UBERA ARANZETA (EH Bildu, 2018-11-15):
Arratsalde on denoi, Urkullu jauna, arratsalde on.
Tren de Alta Velocidad, tren de alta mortalidad, tren de alta precariedad, tren de no sabemos si vamos a tener tren, tren que no va a ninguna parte, tren sin sentido, tren que ya se ha cobrado nueve muertes que conozcamos.
Bederatzi heriotza, bederatzi pertsonak bizitza galdu dutenak, izen, abizen, familia, lagunak zituztenak, gainerakoek bezala, baina badirudi ez direla gainerako pertsonen bezalakoak, eta ez dituztela gainerako pertsonen eskubide berberak.
Zergatik diot hori? Ba ez delako ezer gertatzen, ez delako ezer gertatzen, edo ez duelako inolako ondoriorik, edo heriotzaren ondorioz ez delako neurririk hartzen.
Adibidez, etxe honetan egiten da isilunerik? Egiten da? Edo egiten dugu adierazpen instituzionalik? Egiten dugu? Edo kontzentraziorik? Zergatik ez dira egiten? Bizitza galdu dutenak kanpotarrak direlako? Edo bizitza galdu dutenak langabezian dauden, beste lanposturik ez duten pertsona ikusezin horietakoak direlako?
Langileen heriotzak, lan-istripuak, handitzen ari dira, indarrean dagoen kontratazio ereduarekin, legearekin, indarrean dagoen ikuskaritzarekin, Osalanekin, guztion diruarekin, guztion finantzazioarekin...
Eta Gobernu honek ez du ezer egiten. Bueno, eskuzabala izango naiz, ez dut esango ez duela ezer egiten, esango dut ez duela ia ezer egiten.
Eta bai Gobernua, bai ikuskaritza eta bai Osalan bilakatu dira enpresen konplize, enpresen konplize bilakatu dira eta hori da gertatzen ari dena.
Nik egia esan nahiago nuke tren madarikatu honetaz ez hitz egitea. Ez bagina tren madarikatu honetaz hitz egiten arituko, guztiz soberan dagoelako tren hau.
Baina ezin ditugu ahaztuta utzi bertan esklaboak izango balira bezala lanean ari diren langileak. Eta gaur ba langile horietan zentratuko gara.
Beraz, hasteko, galdera bat sortzen zaigu. Orduan, zertarako behar ditugu ikuskaritza eta Osalan? Zertarako? Ez badute ausardiarik beraien funtzioa betetzeko?
Eta gainera, maiz, obra publikoetan lanean ari diren sindikatuen ordezkariei, Osalanetik eta ikuskaritzatik datuak eskatzen zaie, frogak eskatzen zaie. Beraiek, bai ikuskaritzak eta bai Osalanek, beraiek aurkitu behar dituztenean frogak, ikertu behar dutenean, datuak bilatu behar duenean.
Eta por cierto, oraindik Osalanek ez du egin, edo behintzat ez du aurkeztu, ez dakigu eginda daukan, inolako txostenik azkeneko heriotzari buruzkoa. Beraz, ikusitakoak ikusita, eta probestuz Osalanen sorreraren 25. urteurrena ospatzen ari dela, ba ospakizunak albo batera utzi eta agian hemen planteatu behar duguna da Osalanen berregituraketa sakon bat, horretarako momentua izan daiteke, ospakizunak alde batera utzita.
Eta ikuskaritzarekin ere zerbait egiteko momentua izan beharko litzateke, ikusita zein paper jokatzen ari diren.
Zeren noski, zertarako xahutu behar dugu diru publikoa beraien lana, funtzioa, betetzen ez duten erakundeekin? Organismoekin? Zeren ia dagoeneko ipuinekin, zientzia fikziozko nobelekin nekatzen hasiak gara. Eraginkortasuna nahi dugu, neurriak nahi ditugu obra publikoa gauzatzen den tokietan.
Eta gauza guztien gainetik, ez dugu nahi heriotzarik, heriotza bat bera bakarra ezin delako onartu, ez delako onargarria. Eta hemen erakundeetatik, Gobernutik, ikuskaritzatik, Osalanetik onartzen ari da eta hemen ez da ezer geratzen.
Ezagutzen ditugun azken bi heriotzak, azken bi heriotzak 10 egunen barruan izan ziren. Eta heriotza horiek gertatu zirenean eskatu genuen obra geratzeko. Guk guregatik obra guztia geratzea eskatuko genukeen, jarraitzen dugu eskatzen eta jarraituko dugu eskatzen. Baina gaurkoan langileen lan-baldintzetaz ari garelako horretan zentratuko naiz. Baina a ver, zer egiten ari gara erakundeetatik diru publikoarekin? Zer egiten ari gara?.
Nik baino hobeto jakingo duzue Gobernua sostengatzen duzuen bi taldeen aldetik zertan ari garen. Baina hau ez da bakarrik AHTan gertatzen. Hau gertatzen da bai Jaurlaritzatik eta gainerako erakunde publikoetatik sustatzen den eta garatzen den obra publiko guztietan, guztian gertatzen da hori.
Diru publikoarekin, finantzazio publikoarekin, erantzukizun publikoarekin. Eta hemen ez dago salbuespenik, zoritxarrez. Ez dago salbuespenik.
Eta zer da gertatzen ari dena? A ver, kontratazioari dagokionean. Joaten gara obrara eta tramu bakoitzean lasai asko aurkitu gaitezke 30 bat azpikontratarekin. Hiru azpikontrata potente, baina beste azpikontrata gehiagorekin, izenak aldatzen doazenak arrastorik ez usteko. Eta gainera, langile batzuk aurkitzen ditugu egun baten obra baten eta hurrengo egunean aurkitzen ditugu langile berberak beste obra baten. Zergatik? Enpresa berdinak ari direlako obra guztietan, guztietan.
Eta hori da gertatzen ari dena. Eta gogoratu nahi dut Jaurlaritza dela kontratatzailea. Jaurlaritza dela kontratatzailea.
Gogoratu nahi dut prezioak esleipenetan merkatzen direla. Zeren gauza bat obra ze prezioetan ateratzen den, gero enpresek hori lurreraino jaisten dute prezioa, eta gero modifikatuen bidez eta, prezio hori aldatzen dute.
Eta beraz, prezioa ez da bakarrik eskaintzatik esleipenera aldatzen dena. Gero lizitazioari ere gainkostua izugarri igotzen da. Eta gogoratu nahi dut 2011n Zapateroren Gobernuak lege bat onartu zuela gainkostua, modifikazioetan eta batez ere gainkostua % 10a baino gehiago ez izateko. Zeren, ba badirudi argi zegoela zer gertatzen zen.
Baina 2017an Espainiako Kongresuan tramitatu zen lege proiektu batek langa hori berriro % 50era igo zuen. Eta badakizue zeintzuk izan ziren arrazoiak? Gardentasuna eta azkartasuna. Kasualitatea? Eta hori ia aurretik badagoela etekin industrial bat. Telita. Eta gero ba gertatzen dira gertatzen diren gauzak.
Zer gertatzen da gehiago? Obretan badaude enpresak langileei nominak ez dizkietenak ematen, horrela da. Eta gainera ordaintzen dizkietenak % 40 eta 50a baino gutxiago. Eta bueno oporretaz ez dugu hitz egingo.
Eta aurkitu gaitezke ere nominetan, soldata bat agertzen dela, baina gero langileek bueltatu behar izaten dutela kopuru bat. Hori ere gertatzen da. Eta zein hitzarmen aplikatzen dira obra horietan ?
Finean, hau da Jaurlaritzak bultzatu nahi duen kalitatezko enplegua? Hau da Urkulluk bultzatu nahi duen enpleguaren lehentasun berriaren adibide bat? Zeren gaur prentsan aurkitu dugu, "Urkullu pide empleo de calidad para fortalecer la salud laboral". Hau da?
Lan-baldintzak. Lan-baldintzetan zer geratzen da? Ba dauden lan erritmoak oso altuak dira. Egunero 24 ordu, 12 orduko txandetan.
Gainera bukaera datarik ez duten obra batetan. Urte batean geraturik egoten dena, hile batzuetan geldirik egoten dena, segurtasun neurriak hala moduzkoak direnak. Adibidez, momentu honetan, zeren momentuka doa, segun, Andoian-Zizurkilen izugarrizko lan erritmoa dago, izugarrizko lan erritmoa sartzen ari da; Hernani-Astigarraga geratua dago; Andoain-Tolosakoa asko jaitsi da erritmoa; Bergara-Antzuolan ere lanak eskasak dira; korapiloa, Bergarako korapiloan hasi dira lurrak mugitzen.
Ah, eta Irunen. Ze gertatzen da Irunen. Irunen, topoaren linea probestuta, tunela handitzen ari ziren; enpresa, esleitu zitzaion enpresa, makinariarekin sartzen da tunelera, eta esaten du, diruak ez dit ematen hemengo obra egiten. Uzten du makina han eta orain zertan ari da? Hemen ere iruzurra egongo da? modifikazioan? Zer gertatuko da? Ba hau da gertatzen ari dena eta bitartean, kaltetuak herritarrak, eta beno, beste gauza batzuk.
Ba hori da egunerokoa, inora ez doan trenaren horren inguruan.
Azkenean heriotza tunel batetan gertatu zen. Tunel horretan, 30 metro, imajinatu 30 metrotan lau kamioi zeuden, lau kamioi aurrera, atzera, lanean. Eta tunelean lan-baldintzak zeintzuk dira? Nor ausartzen da tuneletara sartzen? Nolakoak dira lan-baldintzak tuneletan?
Osalanek zergatik oraindik ez du aurkeztu azken heriotzaren txostena? Zergatik? Igual atzo aurkeztuko zuen, ez dakit.
Eta sarritan, sarritan guzti hau salatzera ausartzen diren langileak zigortuak izaten dira. Ikuskaritzaren konplizitatearekin, zigortuak izaten dira.
Beraz, obra publikoan zein baldintza errealitatean lan egiten dute egunerokoan? Zein lan-baldintzetan lan egiten dute egunerokoan? Ez dakit.
Jaurlaritzak zergatik baimentzen du guzti hau? Zergatik baimentzen du guzti hau Jaurlaritzak? Zer kontratazio eredu garatzen du Jaurlaritzak?
Erakundeak, guztion diru publikoarekin, zergatik egiten du hau? Zergatik ahalbidetzen du hau, langileen bizkar, enpresak eta etekinak ateratzea? Ba gure uste apalean, honen erantzuna da bideratzen diren obra publiko hauek ez direlako bideragarriak, ez direlako bideragarriak ez sozialki ez eta ekonomikoki. Ez direlako bideragarriak. Hori da.
Eta zertarako? Enpresa batzuei jaten emateko. Hori da? Hori da helburua, obra hauena?
Eta zergatik behingoz ez dugu geratzen zentzugabekeria hau? Zeren gero bestela hauek, bere pisuagatik jausten dira, halako titularrak. Nekatuak gaude titular hauetaz.
Eta bitartean, obra zentzugabekeria hauek geratzen ez diren bitartean, behingoz, hitz politak, hitz hutsalak albo batera utzi beharko genituzke eta Jaurlaritza hasi beharko litzateke, San Jose andrea, bestelako kontratazio eredu bat sustatzen. Eta badakit zure eskuetan ez dagoela, badakit. Baina beno, bultzatu dezakezu horretara.
Langileen lan-baldintzak behar bezalakoak bermatzeko, azpikontratazioaren kate amaigabeari amaiera emateko, murrizteko eta guzti hori Jaurlaritzaren esku dago. Jaurlaritzaren esku dago.
Obretako langileak ere eskubideak dituztelako, gainerako pertsonak bezala, eskubideak dituzte. Edo ez dute eskubiderik, Zamorakoak direlako, Galiziakoak direlako, Portugalgoak direlako? Horregatik ez dute eskubiderik, gainerako pertsonak bezala?
Amaiera eman behar zaio abiadura handiko trenaren odolusteari. Amaiera eman behar zaio, horrela ezin dugulako jarraitu. Ezin dugulako jarraitu.
Eta Jaurlaritza ohartu behar da bere esku dagoela, behingoz ohartu behar da bere esku dagoela eta egin dezakeen hoberena dela langileen alde bere eskuak zikintzea, lokaztea, borrokatzea eta kontratazio eredua aldatzea, segurtasuna bermatzea, lan-baldintzak behar bezalakoak izatea. Iruditzen zait, hori gutxienekoa dela.
Eta pentsatu beharko dugu, ikuskaritza eta Osalanekin zer egiten dugun. Pentsatu beharko dugu, ikusita eguneroko errealitate tristea zein den: Zein funtzio izan behar duten, zertarako dauden, lana betetzen duten ala ez duten betetzen, eta beraien lana betetzeko, zer egin beharko luketen.
Ospakizun gutxiago eta benetan momentua aprobetxatu beharko litzateke guzti honi buelta sakon bat emateko.
Eta guk horregatik egin dugu proposamen hau; azkenean Elkarrekin Podemosekin erdibidetu dugu, badakigu ez dela aurrera aterako, baina espero dugu gaurko eztabaida benetan hausnarketarako baliagarria izateko eta zentzugabetasuna amaiera emateko.
Zeren ez da guk esaten dugulako, gaur ere, Osalanen kongresuan, edo atzo, prentsan ikusi dut edo txio batean ikusi dut, Jon Azkue ere agerian utzi ditu datuak zeintzuk diren.
Beraz, jaun-andreok, zuek esango duzue...
...Jon Azkue ere agerian utzi ditu datuak zeintzuk diren.
Beraz, jaun-andreok, zuek esango duzue.