EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2014-12-11):
Egun on guztioi.
Lau lerro nagusi proposatu ditu EH Bilduko bozeramaileak etorkizunari begira. Alde batetik, eredu ekonomikoaren inguruan justizia soziala oinarritzat edo bizkarrezur bezala hartuko duen ereduaren aldeko apustua egiten du, zerga erreforma ere bai, teknologia, berrikuntza eta enpresen aldeko benetako apustua hirugarrena, eta gero laugarrena status berriarena.
Eta nik uste dut gaur Jaurlaritzak bere sailburuaren eskutik aurkeztu dituen Aurrekontu honek behintzat badituztela oinarri-oinarrian balore horien definizioa eta aplikazioa eta hori demostratzen saiatuko naiz nire tarte honetan.
Alde batetik, Ricardo Gatzagaetxebarriak berak aipatu du zein egoera ekonomikoan aurkezten diren Aurrekontu hauek eta nola, joan den urteko Aurrekontuek begiratuz, beno, hazkunde bat dago, denak dakigu ez dela nahi genukeen tamainakoa arlo guztietan, baina baliabideak, diru-sarrerak ez dirua mugagabeak, mugatuk dira eta gainera hori ez du ez diputatu nagusi batek ez sailburu batek asmatzek, baizik eta Euskal Finantza Kontseiluak jartzen du bakoitzak zer daukan eta bakoitzak daki zein mugen barruan jokatu behar duen.
Eta nik uste dut Jaurlaritza honek atzera berri egiten duela bi zutabeen inguruan oinarritu bere jarduera politikoa.
Alde batetik, eustea eta gizartea da horren nolabaiteko helburu, gizartea ez da gauza ezkutuko bat, pertsonak dira eta pertsonak beharra dituztenean erantzun behar zaie behar guzti horiei.
Eta nik uste dut Jaurlaritzak duela lehenengo helburu bezala, lehenengo esku bat horretara jarria, krisi ekonomiko honetatik irten ahal izateko eta guztiok irten ahal izateko eta inor baztertuta, bide bazterrean gelditu ez dadin egiten du apustu bat.
Eta ez da oraingo apustu bat, ez da inprobisatzen den apustu bat, baizik eta benetakoa eta dauka bere islada...
...eta ez da oraingo apustu bat. Ez da inprobisatzen den apustu bat, baizik eta benetakoa eta dauka bere islada Aurrekontuetan. Eta bestetik eta aldi berean esaten du eustea ez dela nahikoa, irten egin behar dugu. Eta egiten dio sustapen ekonomikoari, jarduera ekonomikoari toki bat eman, tarte bat eman, dituen muga guztiak kontuan edukita eta bi zutabe horiekin, bi helburu horiekin, aurkezten ditu Aurrekontuak. Nik uste dut alde batetik dela eustea eta beste batetik ekitea.
Nik uste dut islatu daitekeela berak aipatu du nondik gatoz, zer egin dugu orain arte eta non kokatu behar dugu gure kudeaketa. Zorroztasuna aipatu du kudeaketan, oinarrizko zerbitzuak bermatzea da ekonomiaren hazkunderako neurrian hartzea. Eta denok dakigu zein markotan jokatzen ari garen. Ez Jaurlaritzak bakarrik, hiru aldundiak ere bai eta udalek ere bai jakin badakite. Badakigu, badakite diru-sarrerak zein tamainakoak izan diren lurralde bakoitzean eta Jaurlaritza honek zer aurrekontu onartu dezakeen. Sabaia dauka.
Badakigu, badakizue baita ere zorpetzeko ze mugak dauden, defizita zein tamainan daukagun eta errespetatu behar dugun. Ni ez naiz ezer asmatzen ari. Badakit Jaurlaritzak dauzkala 10.639 milioi eta badaki, adibidez, Gipuzkoako Diputazioak ere 790 milioi dituela. Eta horretan jaisten baldin bagara, badakigu zorrak kontrolatu egin behar dela. Nola? Bide ezberdinak egon daitezke baina kontuan edukita diru-sarrerak gora egin dutela % 5,5 batean, 458 milioi gehiago, Euskadiren defizita batekoz beste % 0,7 izan behar duela eta zorpetze garbirako daukagun ahalmena gutxitu egin dela, horren aurrean lehentasunak jarri behar dira. Zeinek jartzen ditu lehentasunak?
Zuek esaten duzue –diskurtsoan aipatu da– murrizketak dituen Aurrekontua dela, diru-sarrera gehiago aurrikusten direnean Bruselasen eta Madrilen aginduetara; austeritate politikan hori jartzen du osoko emendakinak. Aipatzen dituzue gero eredua aldatu behar dela, baita ere diskurtsoan azaldu da. Ez duzue aipamenik egiten alternatiboa izan daitekeen eredu hori nondik nora joango den. Ona litzateke baita ere, asmatzen ez ibili beharrean, jakitea eredu alternatiboa non dagoen edo zertan oinarritzen den eredu alternatibo hori.
Esaten duzu azkenean: "Finean, murrizketarik gabeko aurrekontuak behar ditugu, Jaurlaritzak antzua den bidea aukeratu du, eta burujabetasunari ateak ixten zaizkio eta menpekotasunean murgiltzen gara". Beno, behintzat markoari dagokionez eta denak hizkuntza berdina erabili dezagun gai hauetan behintzat, eta gainera egunean ia (...) berean eztabaidatu dira osoko emendakinak Gipuzkoan eta hemen, behintzat jakin dezagun zertaz ari garen.
Behintzat Presupuestoan zorroztasunari dagokionez, nik ez dut esango Presupuestoak zer hierarkizazio daukagun, lehentasunak non jartzen dituen, baina Presupuestoan zorroztasunari dagokionez, nik ez dut ezagutzen antzeko parekotasunik hain handirik, adibidez, Ricardo Gatxagaetxebarria eta Elena Francoren artean. Berdin pentsatzen dute. Berdin idazten dute.
"Inviable la posibilidad de seguir recurriendo a la vía del endeudamiento como fuente de financiación adicional". Berdina? "Las consecuencias derivadas de la falta de soberanía económica –gogoeta bat da– que restringe aunar las posibilidades de articular una política presupuestaria acorde con las necesidades de nuestro territorio. Las exigencias de estabilidad presupuestaria impuestas desde el Estado español o el cobro de unos mayores importantes por el concepto de cupo, limitan claramente los recursos disponibles". Es una reflexión pero asume como limitación.
Controlar el endeudamiento, nuevo endeudamiento, es el importe de la deuda que se amortiza. Ni más ni menos, estamos hablando que se acude a un nuevo endeudamiento de 61,70 millones, 62 millones básicamente, y amortizará la deuda que tiene de 62,18.
Eta berdin-berdin esaten da zenbat ordainduko dion Estatuari kupo gisa, 266 milioi.
Orduan, zorroztasunari dagokionez behintzat hizkuntza berdina erabili dezagun eta kontzeptuak ere berdinak izan daitezen, gero egongo dira lehentasunak eta horretaz ere hitz egingo dugu, zergatik garbi dago, aipatu bezala, lehentasunei eutsiz, Enplegu eta Gizarte Politika Sailari dagokionez hazkundea dagoela, hazkundea dago.
Eta badakigu RGIak eta baita ere etxebizitzako prestazio osagarri horrek ze aurrikuspen daukan Presupuestoetan eta badakigu ere eskubide subjektiboa dela eta aurrikuspenak aurrikuspen, ahal den neurrian asmatu egin behar da, zuek esaten duzue urruti gelditu dela prebizioa errealitatetik, baina eskubideak direnez hori derrigorrez dirua sortu beharko da horretarako.
Baina ukatu ezin daitekeena da horrek baduela bere tratamendua eta Diru-Sarrerak Bermatzeko Errenta ez dela inprobisazio bat, ez dela atzo arratsaldean asmatutako kontu bat, bere historia bat daukala, baita ere Legebiltzar honetan eta euskal instituzioetan.
Eta berdin gertatzen da inbertsioekin, seigarren eta zazpigarren edo zortzigarren kapituluak daukaten hazkundea ez da handia, % 3,1ekoa, hala kalifikatzen baldin bada, 1.223 milioi izan daitezke baina garbi dago gainontzeko departamentuek bezala, Osasun Departamentuak kontratu programa aipatutako hori barnean duela, hazkunde minimoa badauka, 1,1ekoa. Gehiago behar dutela? Fijo baietz.
Berdin gertatzen da Hizkuntza, Hezkuntza Politika eta Kulturarekin ere. Gehiago hartuko lukete? Noski baietz baina ez dago.
Muga batzuk daude eta lehentasunak jarri dira eta ekonomiaren garapena eta lehiakortasunerako industriaren aldeko apustuari dagokionez, jakina apustu bat egiten dela lehen aipatu bezala, eustea ez da nahikoa, ekin egin behar zaio eta aurrera ekiteko garbi dagoena da ekonomia suspertu behar dela.
Eta inbertsioak egiteko diru iturririk sanoena ahorroa dela inbertsioak egiteko, ez zorpetzea, hori denok dakigu baina dauden ahalmenen arabera, lehentasunak ere jarri dira.
Orduan nik askotan pentsatzen dut hemen daukagun kontraste hau modeloen arteko kontrastea bezala aipatzen da, benetan dagoen lehia edo talka izan daiteke modeloa eta ez modeloa. Ez zait gustatzen dagoena, beraz nik beste modelo bat daukat baina aplikagarria da? Non aplikatzen da? Badaude esparru batzuk non aukera izan duzuen aplikatzeko eta horretaz ere saiatuko naiz nire iritzia azaltzen, zergatik nire uste apalean kontrako bidetik doa, ustez modelo berria izan daitekeen horren lehenengo urratsak eta erabakiak kontrako bidetik doaz.
Industriari buruz hitz egingo dugu. Aipatu duzu pobrezia eta desberdintasunak, egia da, pobrezi tasak baina egia da baita ere nahiz eta halako okertze bat egon den, hemen batez-besteko tasak Europan batez-bestekoaren oso behetik daudela eta zuk aipatu duzun bestea, errentari dagokionez, azkenean hor dago koefiziente Gini bezala ezagutzen den hori, eta hor ikusten da batez-besteko errenta desberdinen diferentzia edo desberdintasuna eta hemen garbi dagoena da Euskadi bigarren postuan azaltzen dela Suediaren atzetik.
Eta zuk Espainiako datuak erabili dituzu eta Espainiak, Euskadik baldin badauka 25,3ko portzentaia, badago Europan bataz bestekoa 30ekoa dena, eta Espainiak berak 34koa dauka. Beraz, hemen kanpaiak inork ezin ditu jo, baina garbi dagoena da historian zehar lan bat egin dela eta hemen bataz bestekoa beste lurraldeekin alderatuz, baina ez behealdera begiratuta, hegoaldera edo iparraldera begiratuta ere, punta puntako postuetan gaudela.
Eta horren lekuko da adibide giza, zeren zuk aipatu duzu sobre bat erakutsiz, errenta edo gizarte laguntza galdu duen pertsona batek helarazi dizuela bere protesta, guregana ere etortzen dira, noski, guztiongana. Zuk aipatzen duzun guzti horrek sortzen duen larritasuna gizartean, eta hala da.
Orain historia txiki bat kontatuko dizut eta ez da asmatutakoa. Legebiltzar honetan, 1998an onartu zen lehenengo aldiz esklusioaren aurkako legea. Aipatu zen, debatea egon zen eta orduan ezker abertzaleak kontra bozkatu zuen eta bere garaian Herri Batasunako parlamentari zenak, Santi Hernandok laudiotarrak hauxe zioen:
"El Gobierno Vasco de Vitoria elabora una ley saco y me explico, se ha limitado a recopilar toda la normativa existente para la lucha contra la pobreza, es decir, esta ley viene a mantener la situación existente hasta el momento. Esta ley no va a insertar a nadie al contrario, esta ley va a gravar la pobreza existente".
Arrazoitzen du kontrako botoa.
Noviembre del 2000, ésta era una época interesante políticamente, desgraciadamente se rompió el escenario de alto el fuego entonces entre la épica y la política pues la izquierda abertzale por lo menos representada entonces en esta Cámara, abandonó el Parlamento. La situación impedía estar en el Parlamento cuando se discutió y se aprobó la ley contra la exclusión social.
En diciembre del 2000 se aprueba la Ley de Carta de Derechos Sociales, en el origen estaba también una iniciativa popular. Euskal Herritarrok tampoco participó en la votación, no están.
En 2003, se vuelve a modificar la Ley, en esta ocasión la denominación de la izquierda abertzale era ABGSA, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa Sozialistak Abertzaleak une sus votos al PP y al PSOE para pedir la devolución del proyecto de ley del Gobierno.
En 2007, se modifica la Ley 12/98 contra la Exclusión Social y la Ley 10/2000 de la Carta de Derechos Sociales, la izquierda abertzale en el Parlamento en ese momento y el Partido Popular son los únicos que votan en contra.
En 2008 se vuelve a modificar la Ley del 98 y la del 2000 de Carta de Derechos Sociales, la izquierda abertzale es el único grupo que se abstiene.
En diciembre del 2000 se aprueba la Ley 18/2008, de Garantía de Ingresos y para la Inclusión Social, con el voto en contra de la izquierda abertzale. Mantiene hasta el Pleno la enmienda de totalidad y hace curiosamente una excepción con el título de la Ley, el título se aprueba pero la ley no.
En 2011, se modifica la Ley de 2008, la izquierda abertzale está fuera del Parlamento con la ilegalización, pero sin embargo, Aralar y Eusko Alkartasuna en ese momento votan en contra.
Lo que quiero decir es que en definitiva la izquierda abertzale nunca ha votado a favor ni de la Ley contra la Exclusión Social ni de la Carta de Derechos Sociales, ni a favor de la Ley de Garantía de Ingresos, nunca. Mientras desde el consenso más o menos mayoritario se ha ido construyendo todo un sistema de protección social, la izquierda abertzale o ha tenido posición contraria o no ha estado, porque las exigencias o la compatibilidad de distintas luchas estaban fuera de este Parlamento.
Cuando menos sería bueno que a ese ciudadano de Vitoria…
...licencias o la compatibilidad de distintas luchas estaban fuera de este Parlamento.
Entonces, cuando menos sería bueno que a ese ciudadano de Vitoria que ha venido con sobre se le pudiera recordar cuál ha sido la trayectoria de la izquierda abertzale sobre este punto. Afortunadamente, de los noes y de las ausencias hubo una tímida abstención y hace un mes, hace un mes, por la interpretaciones e investidas que contra el sistema que estaba aplicando y practicando el Partido Popular, tres formaciones políticas –Partido Nacionalista Vasco, Bildu y Partido Socialista– hemos refrendado, políticamente hemos avalada, esaten dugunean, gizarte babeserako euskal sistema erreferentzia bat da eta mehatxua ez da justizi sozialean edo herritarren eskubide berdintasunean sinesten ez dutenentzat, jakin badakigu, sistema ez dela perfektua eta hobekuntza egin beharra dagoela iruzurrak ekiditeko.
Arduradun politiko giza dagokiguna Euskadin eredugarria den gizartean gizarterako sistema sendotzea eta denbora zehar jasangarria egitea da. Behintzat, ibilbide bat egin da, eta ezker abertzaleak aipatzen dudanean, nik badakit momentu honetan Bildun beste aniztasun bat daukazuela zuen arten eta ibilbide ezberdinak egon direla, baina, ezker abertzaleei esaten ari natzaio guzti hau.
Herri interesak defenditu behar zirenean hemen ere ba (…) zer erabakia, eta ahal izan zuten momentu guztietan egin duzue kale, kale, eta kale egitea da sistema horren aurka bozkatzea, zergatik perfektua ez bazen ere, sendotzen joan da eta denbora erakutsi du sistema hona dela.
Ba hori Aurrekontuetan jasota dago. Aipatzen zenuen industriaren aldekoa apustua eta ados gaude, baina hor bai nabaritzen dugu filosofia aldaketa bat, filosofia aldaketa bat. Enpresaren inguruan, eta gehiago esango nuke, zuentzako enpresa eta aberastasuna sinonimoak dira, ez, eta horren inguruan daukazuen gogoeta eta aplikatzeko modua daukazuen tokietan egiten ari zaretena justu kontrakoa da –nire ustez, gure ustez–, azkenean enpresa ez duzue onartzen bere hartan.
Bai, bai, parra egin, baina ez dizute onartzen, publikoa ez bada eta tokian tokiko pentsamendua politikara aplikatzen dizutenen, zer egiten duzue? Gaur Gipuzkoan lekuko, bueno, garbia daukazue.
Bai, badaude enpresa traktoreak eta derrigorrez ez dute handia izan behar, zergatik batek lehiatzeko esportatzen baldin badu eta kanpoan dabilen batek irabazia baldin baditu ere, atzetik traktorea baldin bada, beste enpresa batzuk txikiagoak badira ere, aldamenean izaten ditu.
Gipuzkoan, adibidez, enpresa munduarekin ez daukazu inongo erlaziorik, bai, ez, ez, eta grabea da, grabea da, eta ikuspuntu horretatik egin duzuena da, Pymeak jakina, enpresak dira eta Gipuzkoan ere % 80a edo 90. Pymeak dira, baina ez dira bakarrik txiki txikiak, 10 langileko ere Pymeak dira, eta 15teko eta 25teko, denak, eta zuek egin duzue zure modeloa enpresek eduki dezaketen jarduera horretatik kanpo, esan tokian tokiko bailarako agentziak, edo bailarako agentzi horien eskutik, Pymetik horiekin kontaktua jarriko gara.
Eta egin duzue gainentzako guztia ahaztu, ahaztu, bozeramaile gehiegi zaudete kondizio horretan, dena kontu pasa. Eta hor bai antzematen dela, hor bai antzematen dela modelo baten falta edo modelo berri baten lehen urratsak ikusten ditugu. Enpresa aberastasunaren sinonimoa baldin bada, eta zuentzat etsaia baldin bada, gaizki goaz, gaizki goaz, bai, eta zuek ez duzue sinesten publikoa eta pribatua izan daitekeen elkarlan batetan. Agerian gelditzen da. Nabarmen.
Eta horretarako oso adibide sinplea da. Joango bagina zuen osoko emendakinak atzekaldean daraman zatikako zuzenketetara, hemen garbi ikusten da.
Industriarako aurrikusita zeuden bi partidak kendu egiten dituzue. Zergatik hemen erraza da, karta ez dakit zeini, Olentzerori edo Errege Magoei, baino hemen diskurtsoaz aparte, zuk esaten baldin baduzu nik hainbeste behar dut honetarako, esan behar duzuna da aldi berean nondik kenduko dudan hori, zergatik bestela, ariketa edo filosofi hutsa izan daiteke.
Eta zuek egiten duzue filosofi hutsa edo, grabeago dena, zergatik hemen zintzo-zintzo azaldu, esanez guk hau nahi dugu, ez dakit zer eta gero zatikako zuzenketak hartzen dituzu eta hau sostengarria da? Honekin finantzatu nahi duzu ustez politikoki aurrera atera nahi duzun guzti hori?
Ba hemen ikusten da adibidez, industriaren aldeko apustua gutxitu egiten duzuela. Bat-batean 40 milioi fuera.
Gero, esaten duzue Ertzainaren Departamentuan ere, Barne Departamentua edo Seguritateko Departamentutik beste 29 milioi kanpora. Ekipamendurako, ez dakit zer.
Ikusi ditut partidak eta ez dakit polizi hippie bat nahi duzuen etorkizunean, jantziko ez dena, (...) emango ez dituena, edo bere trajeak ordaintzeko gero igoal Full Monty bat egingo beharko dute. Ez? Ez? Hori.
Hori serioa da? Ez da serioa. Industria, Ertzaintza eta non...