OTERO GABIRONDO (EH Bildu, 2018-06-28):
Bai, arratsalde on guztioi, eta eskertu bereziki gaur Segurtasun eta Ingurumen sailburuen presentzia puntu hau atenditzeko.
Garrantzitsua iruditzen zait, zeren gainera iruditzen zait baita gaurtik aterako den proposamenarekin ba beno, etxeko lan sorta polita geratuko zaizuela.
Beraz, beno, eskerrak ematea presentzia.
Eta besteoi, ba berandu bada ere, eta beno, ikastaroko azken plenoa bada ere ba pazientzia piska bat eskatuko dizuet, gaurkoan iruditzen zaidalako begi eta belarri dezente ditugula entzuten eta ikusten, eta esan behar dugunaren zain, erabakiko dugunaren zain.
Eta jakin dudanagatik gutxienez adi daude basozainak ingurumen arau-hauste eta delituetara dedikatzen diren ertzainak, arartekoaren taldeko kideak, ingurumenaren babesera dedikatzen diren hainbat talde, eta seguruenik ere ahaztuko dudan besteren bat.
Gaurkoan ikastaro politiko osoko lanarekin gatoz, eta gaur aurkeztu eta dirudienez aho batez onartuko dena. Eta ni nahiko pozik nago, zeren ez da makala izan hona heltzeko bidea, ez da xamurra izan.
Aurretik agerraldi sorta ederra izan dugu, eta saltsa honetan dauden eta aipatu ditudan hainbatekin elkar lanean aritu ondoren, eta hortik eratorritako ekimena baita hau.
Hemen onartzen den guztia egiten bada ingurumen arau-hauste eta delituen inguruan, gaur egun dugun egoera kaskarra, neurri batean behintzat bideratu dezakegulako.
Kontua da, eta ikusi daiteke egiten diren inkestetan, euskal jendartearentzat, ingurumenaren babesari emandako garrantzia oso altua dela. Gure jendartearen % 85arentzat ingurumen babesaren premia berehalako arazoa da eta arazo larria.
Baina ingurumena babesteko indarrean ditugun arau eta legeak maiz hausten dira. Eta arau eta lege horien hausturaren aurrean, Administrazioak ematen duen erantzuna nahikoa ez dela dirudi.
Legebiltzar honetan gaia ez da berria, 2009. urtean sartu zen lehen aldiz Dani Maezturen eskutik, orduan Aralarren. Orduan ingurumen delituen aurkako borroka ia ez zen existitzen, edo behintzat Ertzaintzaren eskutik ez zen existitzen, eta hori izan zen orduan eskatu zena, Ertzaintzak ingurumen delituei aurre egiteko unitate bat sortzea nahikotasunez, baliabideekin egoera zuzentzeko.
Unitate hori 2010. urtean sortu zen, ingurumen delituei begira sei ertzain jarriz, Ares sozialista sailburu zela, eta nahiz eta orokorrean aurrera pauso bat izan zela onartu zuen honen inguruan dabilen jendeak, urteak pasa ahala, arazoak guztiz konpontzen ez zirela ikusi zen.
Sortutako unitateak arazoei aurre egiteko gaitasun nahikoa ez zutela ikusirik eta ingurumenaren babeserako taldeak behin eta berriz salatuta, ba beste legez besteko proposamen bat onartu zen legebiltzar honetan, orduan Nerea Llanosen eskutik etorri zena, ezta?
Eta egiari zor, nahiz eta ekimen hau onartu, asko behintzat ez zen aldatu egoera, zeren sei ertzain egon ordez ingurumen delituei dedikatuak, ba gaur egun zortzi pertsona daude unitate talde honetan.
Baina, baina, eta ikusi izan dugunez, eta dakigunez, ez dira bakarrak noski ingurumen arau-hauste eta delituei dedikatzen direnak zeren Ertzaintzaren unitate honez gain, Miñoien unitate bat badago, hiru diputazioek basozainak dituzte, 120 inguru guztira. Uraren euskal agentzia dago. Oro har Ertzaintza eta udaltzaingoa. Jaurlaritzako, aldundietako eta udaletako departamendu eta teknikari desberdinak daude, eta seguru bakarren bat ahazten dudala.
Baina gaiaren inguruan gabiltzan guztiok ikusi izan ahal dugunez, ez dira gauzak ba gehiegi edo guztiz hobetzen azken urteetan.
Horregatik izan zen guk gaia modu edo ikuspegi integral batetik lantzeko asmoarekin agerraldi sorta bat eskatu genuen. Bueno lehen tiradan guk eskatu genituen alde batetik ingurumen babesaren taldeak ba Eguzki, Ekologistak Martxan, Zadorra Bizirik. Eta baita beste hainbat esparruetako jendea etortzea arazo edo kontuaz hitz egiteko, bai Arartekoak, bai basozainak, bai ingurumen fiskaltza, Segurtasun sailburuaren agerraldian eskatu genuen eta baita Euskal Herriko Unibertsitateko ikertzaileren bateren presentzia ere.
Guretzako agerraldi sorta hori amaitzear zegoenean ere Gobernua babesten duten taldeek eskatu zituzten agerraldi gehiago, ikuspuntua oraindik gehiago osatzeko edo, eta Bilboko Udaleko ordezkari bat, Arabako Diputazioko beste ordezkari batzuk eta Ingurumen Sailburuordea ere etorri ziren.
Beraz, hori izan da batzordean gaiaren egoera edo analizatzeko izan dugun talde anitza eta zabala, kualifikatua esango nuke, eta hortik etorritako ba hainbat ondorioetara iritsi gara. Guk hasieran hipotesi bat botatzen genuen eta guk hipotesi horretan eta behin eta berriz esan genuen, iruditzen zitzaigula gertatzen diren arau-hauste eta delituetatik epaituak izatera irizten ziren horiek oso-oso gutxi zirela, medioen falta bazegoela eta koordinazio falta zegoela. Horiek ziren gure hipotesiaren edo lehen hipotesiaren ardatzak.
Eta ikusi dugunagatik gertatzen dira nolabait gure hipotesia, delituak edo delitu zantzuak dituzten jokabideak asko ematen direla ikusi da eta ondoren, horren ondorioz delituak izan daitezkeen jokabideak ematen direla. Baina gero ikertu eta epaituak izatera oso gutxi irizten direla.
Ingurumen babeserako taldeek ere esan ziguten inpunitatea hitza aipatzen zen behin eta berriz. Inpunitate zentzazio bat dagoela, hau da, arau hausleak edo beraiek proposatzen ziguten bezala delinkuenteak. Ze oraindik kostatzen zaigu ingurumen arloan delinkuentziaz hitz egitea, existitzen direla eta badakitela delitu hauen atzetik Administrazioa behar bezala ez dela joaten eta horretaz baliatzen direla delinkuentzia honekin jarraitzeko.
Iruditzen zait eta pasartetxo batzuk irakurriko ditut, iruditzen zait Arartekoak hasiera-hasieratik bere diagnostikoan edo oinarriak jarri zituela arazo, edo arazo larrienak edo nondik joan zitezkeen. Pasarte batzuk aukeratu ditut eta berak hau esaten zigun:
"En muchos casos el mal funcionamiento de la Administración consiste simplemente en la falta de respuesta y de información o de reacción administrativa tras una denuncia, que es comunicada debidamente y que es realizada por una persona de la asociación que luego no recibe respuesta. En otras ocasiones las denuncias ambientales no reciben respuesta debido a la falta de medios técnicos y a la dificultad para comprobar la realidad de los hechos denunciados.
"Es indispensable actuar con inmediatez a la hora de comprobar la veracidad o la consistencia de la denuncia. Dicho sencillamente, el retraso en la inspección, imposibilita la adecuada comprobación de los hechos e impide el ejercicio de la función de control medio ambiental y posteriormente los procedimientos sancionatorios de tipo administrativo o penal".
Eta hainbat eta hainbat kontu honen inguruan.
Kontua da guztion artean nik uste detektatu genituela zeintzuk diren arazo nagusiak edo non egon daitezkeen arazo nagusiak. Zer gertatzen den azkenean inpunitate sentsazio hori edo errealitate hori gauzatzeko.
Eta arazoen artean nik hemen batzuk jaso ditut, suposatzen dut ba konpartituko dituzuela eta alde batetik dago ingurumen arauak asko direla eta administrazio desberdinek emanak direla. Eskumenen dispertsio haundia dagoela eta kasu batzuetan nahasmena. Hau Beltrán de Heredia sailburuak ere aipatu zuen, arau-haustea eta delituen arteko mugaren definizio falta bat zegoela eta eskumenen atomizazio bat ere bazegoela...
...hau Beltrán de Heredia sailburuak ere aipatu zuen, ezta? Arau-hauste eta delituen arteko mugaren arteko definizio falta bat zegoela, eta eskumenen atomizazio bat ere bazegoela.
Gero, behin eta berriz atera den kontu bat: Prestakuntza falta bat dagoela, espezializazio falta bat dagoela. Batzuek ere baliabide urritasuna aipatzen zuten, basozainek honi buruz asko hitz egin zuten.
Baita askotan beraien lana eta epaitegien arteko bitartekariak daudela ba lana oztopatzen zutenak, eta azkenean harremanak ez dituztela zuzenean Fiskaltzarekin.
Behin eta berriz azaldu zen baita ere protokolo falta, prozedimentu falta, taktika operatibo eta bestelakoen falta, eta guztien txapel bezala edo koordinazio falta nabarmen bat, ezta?
Hau bai sailburua, bai sailburuordeak, eta bai beno ba horrelako kasuetan ba parte hartzen duten agente ezberdinek ere esan zuten. Beraz, horri argi ikusi zen arrazoi guzti hauek direla medio, ba kasu gutxi iristen direla Fiskaltzara, adibidez.
Arartekoak baita ere esan zuen bultzada politiko eskasa zegoela edo sentitzen zuela hainbat kasuetan. Eta ekologisten partetik ere aipatu ziren beste hainbat kontu, eta adibidez ba pozoien kasuan, nola dauden txosten batzuk esaten dutena Euskal Autonomia Erkidegoa oso atzeratua dabilela eta gabezia izugarriak daudela aipatuz hainbat kontu.
Euskal Autonomia Erkidegoak no tiene plan o estrategia de lucha contra el veneno, no hay planes de vigilancia, no hay patrullas caninas, no existe especialización de agentes de la autoridad contra el veneno, no existe ningún tipo de resolución por parte de la administración ambiental, no se adoptan medidas cautelares ni recuperadoras, no tienen normativa propia bien desarrollada que sea efectiva contra el veneno, etcétera, etcétera.
Beraz, gabeziak hor zeuden eta nahiko argi ikusten ziren, ezta? Baita agerraldietan, bai Segurtasun sailburuak, bai Ingurumen sailburuordeak ere, iragarpen batzuk egin zituzten, ezta?
Y de hecho, la consejera de Seguridad hablaba de la elaboración de actas medioambientales para facilitar la toma de datos, la realización de órdenes de servicio elaboradas anti incendios forestales, vertidos en aguas continentales, etcétera. Y que estaban en tramitación otras para delitos contra la flora y fauna, cebos envenenados, etcétera.
Eta berak ere aitortzen zuen que falta coordinar administraciones, faltan protocolos de colaboración y coordinación, falta mejorar los tiempos de respuesta.
Bueno, nire ustez agerraldi guztiak egin ostean, gutxieneko kontsentsu bat zegoenaren sentsazio bat izan genuen guztiok, eta zentzu horretan ba ikusten genuen baliozko sintonia horrekin aritu gara lanean, eta nik behintzat argi nuen saiatu behar ginela aho batekotasun batera iristea guztiak inplikatuak sentitzeko eta Gobernuari hartu behar dituen neurriak ba guztion artean, bueno, ba bultzatzeko, Legebiltzarrak argi utzi zezan zein zen asmoa.
Beraz, zentzu horretan ere eskertzen dut ba talde bakoitzeko gai honetan bozeramaileak izan direnak edo arduradun izan direnak, jarri duten jarrerarengatik, denok utzi ditugu eskariak mahai gainean, baina beno, iruditzen zaigu lortu dena ez dela gutxi.
Eta zer da lortu dena? Y aquí es un poco donde entramos en la parte de los etxekolanas para verano, para empezar, pero que esto va a tener un recorrido esperemos que largo y fructífero. Pues son bastantes las cosas.
Por un lado, estamos hablando de reforzar el grupo de delitos medioambientales y potenciar su capacidad de investigación, dotándolo de los recursos humanos, materiales, técnicos y formativos necesarios. Pero no sólo esto, en cuanto a la Ertzaintza, sino también se trata de que se profundice la labor preventiva, y que esto llegue a todas las comisarías, y que ahí haya formación, tanto a los equipos de inspección ocular, que se desarrollen protocolos de recogida para las denuncias interpuestas por particulares, que es una de las grandes carencias que tenemos, que los particulares al final no saben desenvolverse bien en estas situaciones, porque no hay una claridad en la recogida de las denuncias.
Y ahí, el siguiente punto, habla de la creación de una comisión interinstitucional con el objetivo de presentar un plan de actuación frente a los delitos medioambientales en el plazo de un año, en el que se involucrarán, además del resto de administraciones implicadas, como ayuntamientos, diputaciones etcétera, los departamentos de Medioambiente y Seguridad.
Y aquí esperamos que haya, bueno, pues eso esa colaboración necesaria y esperemos que fructífera a la que, evidentemente, le haremos seguimiento a esa comisión interinstitucional.
Y también, dejamos apuntadas otras cuestiones que van, bueno, que pueden ir pueden venir del impulso de este Gobierno, como puede ser la Ley de Agentes Medioambientales o el impulso para que haya normas forales también para que se regule la actividad de estos agentes, que es otra de las cosas que se viene demandando, para que se desarrolle la legislación básica del Estado, como está desarrollada en otro lugares, con, en algunos casos con bastante éxito, como en Madrid, en Cataluña, etcétera, etcétera.
Y finalmente, terminamos también con unas recomendaciones, tampoco podemos ir mucho más allá, a los ayuntamientos y a las diputaciones, para que en sus respectivos ámbitos de competencia y en los cuerpos que están destinados a la investigación y a la persecución de estas infracciones de normas y de estos delitos, para que también ponga los medios humanos materiales formativos, etcétera necesarios, para que podamos seguir siendo, bueno, para que seamos más eficaces en el futuro.
Por lo tanto, bueno, el reto queda aquí, evidentemente, hay mucho por hacer, pero creemos que hoy ponemos una, bueno, un buen pilar sobre el que se puede, bueno, se puede construir un mejor edificio que el que tenemos ahora, que esté en mejor dotado y mejor coordinado.
Besterik gabe, eskerrik asko berrio.