BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2013-01-24):
Kaixo, egun on denoi.
Euskal gizartean egun buruhauste gehien sortzen dituen gaien artean etxebizitzarena da zalantzarik gabe. Bai estatuan, bai Europa mailan, baita Euskal Herrian ere bermatu beharreko eskubidea da etxebizitza duina izatearena. Baina beste askotan bezala, paperak bai, ondo jaso du, baina praktikak ez du eskubide hori betetzeko urratsik egin; alderantziz esango nuke.
Ondorioz, etxebizitzaz hitz egiten dugunean, sakoneko arazo batez ari gara, orain arteko politika publikoen eta baita hainbat legeren aldaketa eskatzen duena, norabide okerra zuzendu eta eskubide gisa bermatu ahal izateko norabideari ekingo badiogu.
Etxebizitza oinarrizko baliabidea dugu gure bizitza garatu ahal izateko. Baina eman zaion erabilpena, bereziki azken urteetan, ez da oinarrizko ondasunena izan, ondasun espekulatiboarena baizik. Ez da esparru pribatuaren arazoa bakarrik izan. Arlo publikotik ere elikatu da espekulazioa eta ez zaio bidea moztu.
Orain, krisiak gauzak baretu egin ditu, eraikuntza moteldu egin da. Baina urte luzeetan beharren gainetik eraiki da, familiak zintzurreraino zorpetu dira hauek ordaindu nahian, alokairu bidea erraztu ordez, oztopatu egin zaiolako gehiago. Eta orain ez da hori ere esango genuke. Lehen eskatu orduko lortzen zenuen mailegua eskuratzea, orain ia ezinezkoa bilakatu da. Hori kasurik onenean.
Beraz, krisia aprobetxatu egin beharko genuke, errora jo eta arazoa oinarritik zuzentzeko bidean jartzeko, arazoa ez baita ez krisia, ez maileguak lortzeko zailtasuna eta ezta eraikuntza kopurua ere.
Arazoa espekulatzaileen gose aseezina izan da. Etekinak epe motzean lortzeko irrikak salmenta lehenestea ekarri duena, gure irabazien parterik handiena etxebizitza eskuratzeko bideratuz eta diru sarrerak moteldu edo desagertzen direnean gorriak ikusiz.
Hori da guztiz moldatu behar duguna: alokairuen alde eginez, etxe berriak eraiki aurretik hutsak merkaturatuz, irabazien parte txiki bat bideratuz horretara eta gainerakoa eguneroko gainerako beharrei eta ongizateari bideratzeko moduan izan gaitezen herritarrok.
Baina gizarteko beste arlo batzuetan gertatzen zaigun moduan, garrantzitsua hori dela jakinda, eta beraz sakoneko aldaketen beharra gordin mahai gainean jartzeko unea den arren –eta egingo dugu–, premiazkoa gaur etxegabetzei mugak jartzea da.
Azpian dagoen arazoari soluziobidea nondik ematen zaion aztertu eta moldatzen dugun bitartean, jendeak kale gorrian geratzen ari delako. Eta hori, nola edo hala moztu egin behar dugulako gaur ahal bada eta ez bihar.
Askok dira beraien etxeak galdu dituzten familiak eta kale gorrian daudenak. Oso kolektibo ezberdinei eragiten dien eta eragiten ari zaien arazo larria da etxegabetzeena. Eta hitz politak albo batera utzi eta benetako soluzioak emateko garaian gaude, norberetik konpromezuak hartzeko unea, alegia.
Jar ditzagun benetako soluzioak martxan inor gehiago kaleratu ez dezaten, eta has gaitezen ondoren etxea eskuratzerik ez duten horien beharrak asetzeko lanean. Hori ere bada gure egitekoa nahiz eta gaur ez garen horretan hainbeste zentratuko.
Ez da gainera lehen aldia eztabaida Legebiltzar honetara ekartzen dena. Onartu izan dira gai honen inguruko ekimenak baina ezer gutxi konpondu dute ekimen horiek. Eta datuei begiratu besterik ez dago arazoaren gordinaz jabetzeko.
2008tik 12.000tik gora familia bota dituzte euren etxeetatik Hego Euskal Herrian. Egunean zazpi kaleratze burutzen dira Botere Judizialaren iturrien arabera. Kopuru hori bederatzikoa izatera ere iritsi zen iazko lehen hilabeteetan eta aurretik dugun panorama neurri eraginkorrak hartzen ez baldin badira, ez da hobea.
Nahiz eta emandako kopuru hauetan jakin badakigu guzti guztiak ez direla etxe bizitzei lotutakoak, asko dira; bakarra egonda ere, asko litzateke.
Amaia Egañak egoera jasan ezina egin zitzaiolako bere buruaz beste egin zuenean, bazirudien egoeraren larriaz jabetzen hasiko ginela eta Administrazioak zegokion eskuhartze maila izango zuela handik aurrera horrelakorik berriro gerta ez zedin. Zirudien baina asmo hutsean geratu da.
Denok dakigu Espainiako Gobernuak kaleratutako moratoria moduko dekretuak oso gutxirentzat ekarri duela behin-behineko arnasaldia. Denok dakigu banketxeek irudikatu zuten lotsa espejismo hutsa izan zela eta kaleratzeak etengo zituztela esan zuten arren, iragarpen hutsa izan zela, eraginik gabea. Epaitegietan hasitako bidean atzera kasu bakar batean ere egin ez dutelako.
Guztiz onartezina da eta salatzearekin ez da nahikoa. Neurriak hartu behar dira. Finantza erakundeak dira neurri handi batean herritarrok pairatzen ari diren krisi honen eragile. Eta erantzuleak izanda ere, Administrazioak hauen epe motzeko etekin goseak ekarritako diru-zuloak estaltzeko denon dirua erabili du.
Eta hori egin du inolako ardurarik trukean eskatu gabe. Herritarron zergetatik ateratzen den dirua jasotzearen truke, familiak itotzeari uzteko konpromezurik eskatu eta hartu gabe finantza erakundeen artetik. Gure diruaz finantza erakundeak irabaziak bermatzen ari dira. Eta bitartean, gure jardueraren erdigunea behar luketen herritarrak bazterketa, pobrezia eta kaleratzeak ari dira pairatzen egunero.
Egoera hain da agerikoa, denok hitzez gertatzen ari dena mugatzeko beharra aipatzen dugula baina hitz hutsetan geratzen gara. Horren ondorioz, Legebiltzarrak iazko maiatzean onartu zuen Eusko Jaurlaritzari eta finantza erakundeei eskatzea kaleratzeen ordez bestelako alternatibak bila zitzaten konpromezua adierazteko. Baina bistan da ez duela fruiturik eman.
Eskari hutsean geratzen baldin bagara, finantza erakundeek ez dute inoiz behar ditugun urratsak emango bihozgabeak direlako. Horregatik, bitarketaritza lanak ondo daude herritarren eskubideak defendatzeko baldin badira hauek, finantza erakundeentzat arazoari aurre egiteko kaleratzen ordez, mahai gainean jartzen zaizkion aukera ezberdinak lotesleak baldin badira.
Eusko Jaurlaritzak badu nondik eragin. Hasteko, finantza erakundeentzat zaindu beharreko bezeroa dela esan genezake, miloi asko mugitzen dituen erakundearen mailan. Hori dela eta, hauen konpromezua eskatu dezake eta kaleratzeekin jarraitzen duten Finantza erakundeekin lanik ez egitea erabaki ere bai.
Zein konpromezu eskatu behar zaizkio gure ustez finantza erakundeei neurri hau ekiditeko? Aztertu ditzatela orain arte kaleratuek etxea berreskuratzeko aukerak borondatea baldin badago egin daitekeelako inongo legeek hori galari ez dutelako galarazten.
Ordaindu ezin dutenei hipoteka betearazteko prozedura martxan jarri aurretik beste bide batzuk bilatzea. Kale gorrian geratu gabe alokairu sozial baten bitartez momentu egoera oker horri aurre egin ahal izateko, betiere egoera hobetzen denean berriro ere ordainketari ekin ahal izateko konpromezuarekin.
Izan ere, kaleratze kasu gehienak diru-sarrera nahikorik ez izatearen ondorio dira, eta ez familiak zor handietan sartu eta neurriz kanpo aritu direlako. Horrelakoak ere izan izango dira, baina ez dezagun horrelako argudio merkeetan benetako egoera ezkutatu.
Langabezian, diru-sarrerarik gabe, oinarrizko beharrak asetzeko ezintasunean dagoenak ezin dio aurre egin soldata zuenean parte handi bat jaten zion hipotekari. Kasu bat harrigarri: Finantza erakundeari 8.000 euro zor zizkion gizonezkoarena.
Ez da dirutza lana duenarentzat, baina bai aspaldian langabezian dagoenarentzat. Ez da onargarria zor horrengatik etxea galtzeko zorian izatea. Eta ez da ere kopuru handiagoa balitz, etxea galtzea bera ez litzateke justifikagarria. Eta gainera, hainbat kasutan pobreziara, bazterketara kondenatuak daude etxea galtzen dutenak, oraindik hori galdu ondoren zorra izaten dutelako.
PPk esango du badagoela legean. Egia da, gaur egun onartua, behin etxea galtzen denean zorra kitatzeko modua. Baina aldaketa egin beharko dira. Neurri horiek ez baldin badira eraginkorrak aldatu egin beharko dira, eta gaur gaurkoz ez dira eraginkorrak.
Zer gertatzen da? Finantza erakundeen interesen aurkakoa dela eta hori egiteko borondatea beste gauza bat dela. Horregatik, ondo legoke aldaketa onartzea baina Hipoteka Legearen eta Estatu mailan egin daitezkeen bestelako lege moldaketen zain baldin bagaude, nekez emango ditugu pausuak norabide zuzenean, jakin badakigu gehiengoa dutenek ez dituztela lehenesten etxea galtzeko arriskua dutenen beharrak.
Guk eskatzen duguna da finantza erakunde diru publikoa jasotzen duten bitartean gutxienez, ez dadila beste kaleratzerik gauzatu hauen aldetik. Lehen aipatu dugun gizonezkoaren kasuan, azken unean kaleratzea gelditzea lortu da. Azken aldian, Basaurin, Lekeition, Gasteizen, atzo Irunen, antzeko kasuak gertatu direla ere irakurri ahall izan dugu. Jendearen presioarengatik izan da, instituzioak ez direlako nahikoa busti.
Eta horren aurrean galdera egiten dugu: Azken une arte, estu eta larri etxea galtzeko zorian egoteak dakarren estuasuna zergatik ez lehenago ekidin? Zergatik kaleko presioak lortu duena ezin dugu bestelako neurrien bitartez prozedura egokiak arautuz bideratu? Herritarren elkartasunaren presio gaitasunaren baitan utzi behar al dugu kaleratze bat gelditzeko gaitasuna?
Galdera horiei erantzuna eman behar diegu, herritarren eskubideei lehentasuna eman behar diegu, eta finantza erakundeei mezua argia helarazi behar diegu. Beraiek ere gizartearen parte modura dagokien erantzukizuna borondatez hartzen ez badute, egoerak behartuta egiteko bidea bilatzeko prest gaudela. Mezu hori finantza erakundeei igorri behar diegu eta Kutxabank-i ardura maila handiagoa eskatu, duen funtzio soziala gogoratuz eta betearaziz.
Horretarako, ez dugu Mario Fernándezena joan beharrik. Hemen zaudeten alderdietako ordezkariek duzue gauzak moldatzeko giltza. Ez zarete alperrik saiatu erabakien kontrola zuen eskutan pilatzen, orain zuei dagokizue urratsak ematea; hau ere bada gizarte ekintza. Hori finantza erakundeei begira.
Baina horrez gain eta bide batez, gure esku dauden tresnak erabili behar ditugu. Kaleratzerik ez egin alokairuzko babes ofizialeko etxeetan, kaleratuei babestuko etxeak aukeran jarri, salmentako babes ofizialeko etxeetatik inork bota behar badute etxea Eusko Jaurlaritzak atzera eskura dezala eta ez dezala utzi finantza erakundeen jabego izaten diru publikoz egindako inongo etxerik.
En resumidas cuentas, EH Bildu lo está diciendo desde la campaña: Haremos todo lo posible para que no se produzca ni un solo desahucio más. Pondremos todo nuestro empeño en ofrecer alternativas a las familias que han sido desalojadas de sus domicilios, así como en implicar de forma activa y decidida a las entidades financieras y a las Administración la solución de la problemática de los desahucios y del acceso de la vivienda. Ésta es la razón por la que la proposición no de ley que estamos ahora debatiendo ha sido nuestra primera iniciativa parlamentaria.
Hau lehen urratsa da, legeak aldatu bitartean finantza erakundeek jarrera aldatzen duten bitartean berehala egin daitekeena. Administrazioaren esku dagoena eta egingarria. Egingarria bestelako proiektua handietarako dirua baldin badago, honetarako ere behar dugulako jarri eta sinesten badugu benetan pertsonak gure politiken erantzunak eman behar ditugula eta pertsona hauei eman behar diegula erantzuna eta erdigunea jarri behar ditugula.
Zentzu horretan, aste honetan jaso ditut bi galdera idatziz Eusko Jaurlaritzari egindakoak, alokairuzko babes ofizialeko etxeetan zenbait kaleratze egin diren galdetuta eman zaizkidan erantzunak irtenbideak bilatzeko baino lotsak ezkutatzeko ahalegina gehiago erakusten du.
Niri, gure taldeari, berdin dio kaleratze horietan hainbat kasu gertatu ote diren beste arrazoi batzuengatik. Horrek ez du ezkutatzen portzentai bat badela hain justu ere alokairua pagatu ezin da kaleratu dena. Gutxiago edo gehiago...
...gertatu ote diren beste arrazoi batzuengatik. Horrek ez du ezkutatzen portzentai bat badela hain justu ere alokairua pagatu ezin da kaleratu dena. Gutxiago edo gehiago izan bakar bat ere kaleratzen ez dugun bitartean, hori bada nolabait saihestu beharreko portzentaia.
Ulertu behar dugulako etxegabetzeak direla etxebizitza eskubidearen aurkako erasorik bortitzena. Hori bilatzen du gure proposamenak, horri aurre egitea eta baita ere erdietsi dugun akordioa –eta honekin bukatzen dut–, besteak beste kaleratzeak gelditzea, dagoeneko etxea galdu dutenei alokairu sozialen bidez alternatibak ematea eta lan horretan Administrazioarekin batera finantza erakundeak inplikatzea eta hauekin lan egiteari uztea.
Hori da funtsean akordio honen baliorik handiena, jakinda lehenengo urratsa dela eta bide luzea dagoela egiteko.
Mila esker.