BEITIALARRANGOITIA LIZARRALDE (EH Bildu, 2014-03-20):
Esan genezake gure proposamena dela aldi berean zehatza eta aldi berean, orokorra.
Zehatza, argitu nahi duelako zein oinarri jotzen ditugun ardatz txartel bakarra helmuga dugula eta orokorra, ez garelako sistema jakin eta itxi baten inguruko erabakia hartzea eskatzen ari, panorama argitzea baizik.
Guk argi hitz egin nahi dugu eta argia da zentzu horretan gure proposamena: Garraioa eskubide modura ulertzen dugu eta hortaz gure mugikortasunerako garraioa erabiltzea eskubidea dela aitortzen baldin badugu, berau erabiltzea edo erabiltzeko ahalbidetu beharrean gaude, herritar guztiei ahalbidetu alegia.
Hori egiteko bitartekoak jarri behar dira eta txartel bakarra izan daiteke horretarako bide ezin hobea. Baina gure ustetan motz geratuko ginateke alderdi jeltzaleak master-planaren bitartez proposatzen duen interoperatibitatera mugatuko bagina.
Nik eskuartean ditudan hiru txartel hauek euskal herritarrok egun garraioa ordaintzeko ditugun hiru sistemak dira: Mugi da Gipuzkoakoek duguna, Barik da bizkaitarrek dutena eta Bat Arabakoek, Nafarroa eta Ipar Euskal Herrian, horretara ere tamalez ez baitira iristen.
Elkar- eragingarritasunak –hitzak berak ere badu berea–, alegia interoperatibitateak, emango lirateke niri Mugirekin Bizkaia edo Araban ordaintzeko, Barikekin Bizkaia ez den gainerako bi herrialdeetan ordaintzeko eta gauza bera egin dezake Batekin horretara iritsiko bagina. Alegia, bai Bizkaian edo bai Gipuzkoan erabiltzera ere has gaitezke.
Beste euskarri bat izan ordez, alegia nik hirurak erosita edo eskuratuta izan ordez, daukadanarekin ordaintzeko modua izango nuke eta hori bera ez da helburu txarra baina motz geratzen da. Hori baino gehiago behar dugu.
Hori lortzeak erakutsiko digu herrialde bakoitzak orain arte bere bidea egin duen arren, posible dela elkarrekin hemendik aurrera bidea egitera, halako edo bestelako teknologia aukeratu baldin bada ere badagoela hau gainditzeko modua, teknologia bera ez dela oztopoa urratsik ez egiteko eta beraz gainerako guztia borondatearen esku geratuko litzateke. Garrantzitsua den zerbait hori ere, badela borondate kontua eta ez hainbeste gaindiezinezko oztopo bat.
Baina horrekin batera –berriro diot–, garraioa eskubidea dela abiapuntua hartuta, beharrezkoa jotzen dugu egungo anabasarekin amaitzea batetik eta bestetik, erabiltzailearen egoera ez dadila oztopoa izan garraioa erabili ahal izateko.
Anabasa diogunean, egun erabiltzaileok aurki genezakeen egoerari buruz ari naiz. Egun Bizkaian adibidez, bidaiarik laburrena Bilbobusekin 64 zentimo ordaintzen da, 73 Euskotrenen kasuan, 82 Metroaren kasuan, 97 Bizkaibusekin, 1 euro  Euskotrenekin eta Renferekin berriz 1,06 zentimo. Guztietan Barik txartela erabiliz ordaindu dezaket baina egoera nahiko kaotikoa dago tarifei begiratzen baldin badiet.
Ondorioz, ibilbide bera ezberdin ordaintzera iris gaitezke, baita interoperatibidadea lortuta ere, eta horrek ez du garraioaren antolaketa egokian laguntzen ez bada behintzat operadoreen arteko konpetentzian. Horregatik, uste dugu beharrezkoa dela, edozein delarik ere erabiltzen den garraiobidea, eta edozein delarik ere zerbitzua ematen duen operadorea, ibilbide berak kostu bera izatea.
Baina ez hori bakarrik. Gure ustez denok garraioa erabiltzeko eskubide bera izan dezagun, kontuan hartu behar da zein bitarteko ditugun gutako bakoitzak horretarako. Eta beraz, txartel bakarraren helburu garrantzitsuenetakoa jotzen dugu tarifa bera izatea garraio bide ezberdinetan eta horiei oinarritutako deskontu politika bat aplikatzea.
Gure ustez, deskontu politikak bi ardatz izan beharko lituzke lortu nahi ditugun helburuetarako.
Batetik, gutxien dutenek garraioa eskuragarri izateko errenta kontuan hartzea eta beraz, errenta oztopo bat ez izatea garraioa erabiltzeko eta beraz, modua izatea gutxiago ordainduz erabiltzeko. Eta bestetik, garraioaren erabilpena sustatzeko gehien erabiltzen dutenak saritzea. Horrela, lortu dezakegulako ere joerak aldatzea eta norberaren autoa ordez, garraio kolektiboaren alde egitea.
Hori da gure ustez txartel bakarra eta ezin da nahastu ordainketa elektronikorako txartela –izan bat, izan hiru– denok bera erabiliko bagenu ere, hori ezin dugu nahastu txartel bakarrekin zeren eta uste dugu bien artean ezberdintasun esanguratsuak daudela.
Txartel elektronikoaren helburu bakarra ordainketa modu bat edo erosoago bat eskaintzea da eta txartel bakarrak gure ustez baditu beste betebehar sozial batzuk eta horretan guk indarra jartzen dugu.
Eta denak termino hauetaz ari ote garen txartel bakarra aipatzen dugunean, hori da egiten dugun galdera. Eta galdera egitearekin batera, gaur hona erantzun bila ere bagatozela esan beharko genuke egiteko hori duten agintariek jakin dezaten zer den zehazki Legebiltzar honetan eta alderdi politikoen artean gehiengoak eskatzen duena.
Eta hori zein sistema zehatzeko egin behar da? Galdetuko du norbaitek. Beno, gu ez gara zehaztasun horietan…
...alderdi politikoen artean gehiengoak eskatzen duena. Eta hori zein sistema zehatzekin egin behar da? Galdetuko du norbaitek.
Beno gu ez gara zehaztasun horietan sartu gure proposamenean ikusi duzuen moduan, uste dugulako oinarriak finkatuta eskuduntza duenak ikusi beharko duela formulazioa zein den, guztien interesak batuko diren puntua zein den, baina beti ere adostutako printzipio horiei gure ustetan, gehiengoak hala babestuko balitu behintzat, izkina egin gabe.
Eta baten batek beste galdera bat egingo dit, eta hori zer da? Gipuzkoako egungo sistema beste herrialdeetara zabaltzea? Eta garbi esango diot, ez derrigor. Litekeena da, baina ez derrigor. Egian da egun Gipuzkoa dela txartel berarekin, zonalde banaketa berarekin, tarifa, deskontu eta hobari berberekin, trasbordoen abantailekin antolatutako garraio sistema bakarra Euskal Herria.
Urtebete da sistema martxan jarri zela eta emaitzak oso onak dira. Zerbitzuaren erabilerak gora egin du, bidaia gehienak ordaintzen dira txartel bidez. Lehen sei hilabeteetan bi milioi euro baino gehiagoko hobariak izan dira, beraz, badago errentaren arabera beharra duena. Garraioen arteko aldaketen onura ere, 99.000 erabiltzaileek erabili dute. Badaude datu batzuk hor erakusten dutenak abantailak.
Egia da konplexuena errenta baieztatzea eta horren araberako ordainketa sistema bat ezartzea dela, baina garbi dago datuei begiratuta eta datuak dio lehen sei hilabeteetan %76ak hala egin ahal izan duela. Agerian geratzen da datu honekin, nion, posible izan badela eta erabiltzailearentzat abantaila dakarrela.
Beraz, berriro diot gure proposamena ez da Gipuzkoa aplikatzea, baizik eta ikustea eskuduntza duten administrazioen artean zein behar duen izan aplikazio zehatza, formulazio ezberdinak egon daitezkeelako.
Abiapuntua ezin hobea da, egun Barik eta Mugik jende askok erabiltzen du. Baten kasuan egia esan oraindik gehiago bide luzeagoa geratzen da egiteko, bereziki Arabako garraioaren antolaketa ikuspegitik ere bai, baina ez da hori gaurko gure gaia, eta zer esanik ez gainerako euskal lurraldeetan.
Barik txartelaren datuak ere kontuan hartzekoak dira, 625.000 txartel egin direlako urtebetean, beraz, jendearentzat erosoa eta erakargarria da txartela erabiltzea garraioa ordaintzeko, merkeagoa ere badelako, txartel soltea erosita garestiago ordaindu behar delako garraioa eta, neurri handi batean, horrelako tresna bat izatea eta tresna horrekin ordainketan abantailak izatea, bi elementu horiek zerikusi zuzena dute arrakastarekin.
Horrez gain, orain arte egin denaz gain, bestelako onurak eskainiko balira, abantaila gehiago izango balituzkete erabiltzaileek, ba oraindik eta urrats gehiago emango genuke. Eta ez hori bakarrik, batzuentzat seguruenenera garraioa ordaintzeko modua izatea edo ez izatea ekar dezake horrelako izaera soziala duten neurriak ezartzeak.
Horregatik diogu, Gipuzkoak urrats garrantzitsua eman du, denen artean egin beharreko bidean, ez dago zertan hori kopiatu, beste formulazio batzuk ere izan daitezke. Eta guk proposatzen duguna da oinarriak aintzat hartu ditzagula eta formulazioa horren arabera egingarria badela adibide batek frogatzen duela eta, beraz, oztopoak ez daudela. Ez bada behintzat ez dugula irizpidetan bat egiten edo ez daukagula norabide horretan bidea egiteko borondatea.
Kontziente gara, jakitun gara pausoka egin beharko den bide bat dela, denbora eta dirua eskatuko dituena, baina berriro diot, borondatea egonez gero egingarria. Gaur gehiengo batek honen alde egiten baldin badu helmuga zein den behintzat argitu egingo genuke, ahalbidetuko genuke lanean jarri behar duten eta dagoeneko ari diren erakundeek zein norabideetan aritu behar duten hemendik aurrera.
Eta modu honetara, bakoitzak bere aldetik urrats gehiago eman aurretik, gero zuzentzeko zailtasunak ekar ditzaketenak, bihartik bertatik hasteko moduan izango lirateke helmugara gerturatuko dituzten urrats horiek ematen eta bestelakoak baztertuz. Hori eskuduntza dutenek elkarlanean egin beharreko bidea da, guk horren ardura bere gain har dezaten eskatu baino ez dugu egiten.
Eta talde Sozialistaren zuzenketaren bitartez, erdibidekoan erantsi dugun puntuaren bitartez, uztaila bitartean lehen akordio bat egitea ere eskatzen dugu, zehaztasun hori ere eskatzen dugu.
Amaitu aurretik, esan nahi nuke, eskerrak eman nahi dizkiodala zalantzarik gabe talde Sozialistari akordiorako borondatea erakutsi duelako. Gainerakoei, noski aldeko bozka eskatzea, herritarren eskubidea, garraio eskubidea aitortzeko eta gauzatzeko bidean urrats garrantzitsua eman daitekeela uste dugulako eta guk uste dugu, hala ulertzen dugu behintzat, herritarren beharrak asetzeko eta herritarren beharrei erantzuteko gaude hemen, eta norabide horretan egindako proposamena da.
Eta badakit eskuduntza ez dagokiola Legebiltzar honi, baina egunero ari gara eskuduntza dutenei hau edo beste eskatzen, egin dezaten proposatzen, guri ere hori badagokigulako. Jakitun eskuduntza dutenek ere egingo dituztela proposamenak.
Gaur dago hain justu ere, Euskal Autonomia Erkidegoko Garraio Agintaritzaren bilera eta guk jakin badakigu Gipuzkoako Foru Aldundiak horrelako proposamen bat eramango duela.
Ez duela eramango bere sistema aplikatzeko proposamena. Baina bai benetako txartel bakarraren alde egiteko, printzipio batzuetan oinarritutako, izaera sozial hori izango duen txartel baten aldeko autua egiteko proposamena eramango duela.
Elementu bat gehiago erantsiz. Nik nion orain arte egin den bidean, oraindik badagoela bateratzeko modurik urratsak, norabide ezberdinetan egitea, ba saihesten baldin badugu.
Eta txartelak interoperatibitaterako batean edo besteak erabili ahal izateko, nik nion hirukote hau erabili ordez, bakarrarekin beste herrialdeetan ere ordaindu ahal izateko helburu hori betetzeko ere, inbertsioak egingo baldin badira eta dirua eskatuko badu, motz geratuko litzateke eta gehiegizko inbertsioa litzateke, soilik horretarako egingo bagenu, zeren ariko ginateke, txartel bakarraren autua egiten.
Eta ni seguru nago honek asko errazten duela, hiru ordez bat izateak, berdin zait zein, asko erraztuko lukeela, baina ni seguru nago ere herritar bati bihar galdetuko bagenio gutako edozeinek txartelarekin ordaintzea nahiago duen gaur egun dagoen egoeran, sobre todo Gipuzkoan ez badago, edo nahiago duen txartelik ez eduki, diruz ordaindu, baina ahal dela bere errealitatearen arabera ordaindu, eta bitarteko gutxi baldin baditu, merkeago ordaindu garraioa eta hortaz benetan garraioa erabili ahal izatea, seguru nago, txartela etxean uzteko prest herritar oro leudekeela.
Beraz, oker geundeke txartel bakarra hitz egiten dugunean, bakarrik euskarri batetaz ariko bagina eta euskarri bakarraz hiru herrialdeetarako.
Etorkizunean nik behintzat zazpi herrialdeetarako ere nahi nuke, baina tira, oker geundeke bakarrik horretan pentsatuko bagenu. Eta ez benetan garraioa eskuragarri eta eskubide izango bada, erantsi beharreko beste horretan eta da, eskubidea gauzatuko bada, zuk, nik, hark eta besteak, denok, garraio hori erabiltzeko aukera berdintasuna eduki behar dugula, eta errentak askotan, aukera hori kendu egiten digu. Eta hori da, funtsean gure ustez, garrantzitsuak diren puntuak.
Berriro diot, nik jakin nahi dut ea denok puntu horiek garrantzitsu jotzen ditugun eta gero dagokionak formulatuko du hori.
Normalean holakotan ez da formulazio bakarra egoten, bat baino gehiago egoten da. Baina, gutxienez begira dezagun, urrats gehiago eman aurretik, termino berberetan hitz egiten dugun, gauza berberaz ari ote garen, eta printzipio berberak adosteko, gehiengo bat horiek adosteko gai garen edo ez.
Eskerrik asko.