UGARTE ZUBIZARRETA (EH Bildu, 2019-12-20):
Kaixo, egun on guztioi.
Ni erreflexio pertsonal batetatik hasiko naiz. 2001ean, oraindik gaztetxoa nintzela, Euskadiko Kooperatiben Legea gainontzeko Estatuko kooperatiben legeekin aztertzeko eskatu zitzaidan, eta urtebete eman nuen lan hori egiten...
... Euskadiko Kooperatiben Legea gainontzeko Estatuko kooperatiben legeekin aztertzeko eskatu zitzaidan, eta urtebete eman nuen lan hori egiten. Eta deskubritu nuena zen EAEko Kooperatiben Legea, gainontzeko legeekin konparatuta, oso lege aurreratua zela, oso lege osatua zela eta espiritu kooperatiboa ondo mantentzen zuen eta ondo erreflejatzen zuen lege bat zela.
Kontuan eduki behar da Euskal Autonomia Erkidegoko errealitate kooperatiboak ez daukala ba Kataluniakoarekin, Errioxakoarekin edo eta Andaluziako kooperatiben mugimenduaren errealitatearekin zerikusirik; izan ere, hemen industria kooperatibak kooperatiba handiak dira horietako asko, eta horrek, denok dakigun bezala, gauzak izugarri zailtzen ditu. Zailtzen ditu ez baita berdina 1.000 pertsonaren artean erabakiak hartzea, irabazietan parte hartzea, krisiei aurre egitea, dauden erronka teknologiko, digitalizazio, robotizazio, nazioartekotze eta abar, dauden erronka guzti horiei aurre egitea modu horretan edo eta hiruko zerbitzu kooperatiba bat eratzea eta horrek funtzionatzea.
Nik ere faltan botatzen dut Arizmendiarreta, faltan botatzen dut bere espiritua. MCCko egoitzan dagoen busto harrek erreflejatzen duen espiritu guztia. Eta egia da kooperatibaren munduan badagoela jende anitz balore kooperatiboak ahaztuta dituena, sekula ezagutu ez dituena eta tentaldi handia daukana mundu kapitalista batean forma kapitalista batean lehiatzeko. Eta hori nabari da hainbat kooperatibek hartzen dituzten erabaki estrategikoetan, egiten dituzten planetan, proposatzen dituzten estatutuen aldaketatan. Bailara kooperatibo batetik nator eta egia da gauza horiek ikusten direla, satisfazio gutxi sortzen duten gauzak ikusten direla.
Baina nik nabarmendu nahi nuke mugimendu kooperatibo sendo bat daukagula, mundu guztian eredugarria den mugimendu kooperatiboa daukagula, bere zailtasun guztiekin eta bere tentaldi guztiekin balioan jarri nahi nuke eredu kooperatiboa gainontzeko figura juridiko enpresarialekin konparatuta. Ze, gaur-gaurkoz, oraindik mantentzen dira bere esentziak, hau da, erabakietan parte hartze kolektiboa, enpresa ezberdinen arteko elkartasuna krisi egoeratan poltsa komunak jarrita, langile ebentualei ere, nolabait ere, bideak emanda jarduera kooperatiboan eta emaitza kooperatiboetan parte hartzeko, informazio eskubideari dagozkion gai guztiak, oso-oso inportanteak direnak, ze kontutan izan behar dugu beste figura juridiko batzuetan lan egin izan dugunean ez dugula eduki edo ez ditugula eduki kooperatiba batean modu naturalean ematen diren hainbat eta hainbat eskubide, inexistenteak direla beste enpresa batzuetan.
Egia da figura kooperatiboa ez dela figura bakarra langileen eskubideak bermatzeko, baina egia da ere modu gordinenean eta egokienean bermatzen dituela langilearen eskubideak. Erantzukizunaren kontua ere hor dago, hau da, langile batek kooperatiba baten parte hartzen duenean ez da soilik langile bat, besteen ardurapean lan egiten duen langile bat, baita ere bada konpromisoak eta betebehar batzuk dituen pertsona bat enpresa horrekiko. Eta, nik, zentzu horretan, birtualitate izugarriak aurkitzen dizkiot mugimendu kooperatiboari, eta uste dut, benetan, mundu osoan eredugarria den mugimendu kooperatiboa daukagula eta balioan jarri nahi nuke.
Horregatik, Euskal Herria Bilduren erabakia baiezkoa da. Guk lege honi baiezkoa emango diogu. Baiezko kritiko bat, kritiko bat, ze egia da ere gauza batzuk ez zaizkigula gustatzen, saiatu garela ponentzian zehar mahai gainean jartzen eta ez direla ateriak izan.
Egia da kooperatiben lege berriztu beharreko honek, ze berriztu egin behar zen lege hau eta modernizatu egin behar zen, egia da tentaldi horietako batzuk barneratu dituela, eta egia da nabaria dela hainbat kooperatibako sektoreek sartu dituzten hainbat elementu hemen jasota daudela. Adibide garbi bat  - eta nik uste dut horri ezezko borobil bat eman behar diogula, eta horregatik mantenduko dugu gure emendakina - , ebentualen kopuruaren igoera. Denok dakigu legeak markatutako behin-behineko langileen portzentaiak handitu egiten zirela. Denok dakigu Lan Ikuskaritza Euskal Autonomia Erkidegoan eskasa dela, ez deusa dela, eta beste alde batetara begiratzen duela sarri, eta mugimendu kooperatiboan oso-oso inspekzio gutxi egin dituela. Eta, azkenean, behin-behineko langile horien kopurua igotzeak eramaten gaituela de facto ilegala zen errealitate bat legalizatzera.
Eta nik uste dut administrazio publikoak eta politikariok legeak onartzen ditugunean, ezin dugula sektore kooperatiboa, kasu honetan, eta beste kasu batzuetan beste eragile edo beste entitate batzuk egiten dizkiguten presioak ontzat eman eta horiei balio juridikoa eman. Eta hau, nire ustez, akats estrategiko larri bat da. Izan ere, behin-behineko langileen kopurua gaur-gaurkoz ja % 25 baino gorago zen, orain % 30aren langa jartzen baldin badugu, are eta handiagoa izango da. Ze Lan Ikuskaritzak jarraituko du bere lana ondo ez betetzen, bere baliabide urriek inorri aurre egiten, eta horrek emango die arnasa hainbat kooperatibari, batik bat industrialei baina baita beste motatakoei ere, behin-behineko langile horiek kontratatzeko. Ze, gainera, Becerra jaunak esan duen bezala, salbuespen zerrenda oso-oso luze bat dago, zeinaren bitartez %30 reko langa hori ere izugarri handitu daitekeen, eta aurkituko garen etorkizunean kooperatiba batzuekin non bazkideak ez diren izan beharko luketen tamainako kopurua.
Bigarrenik ere, hainbat errealitate kooperatibo badaude, zeudenak aurreko legean jasota eta orain ere ez direnak jaso, zoritxarrez; ba ekimen sozialekoak edo bulkada enpresarialekoak, eta uste dugu akats bat dela hau ere, ze errealitate hori hemen dago, Europa ere bere direktiba ezberdinen bitartez planteatzen ari zaigu mota horretako kooperatibak sartu behar direla, eta, beraz, gure legea hankamotz geratuko da Europak planteatzen dituen zuzentarauei begira. Eta, badirudi, dena ondo bidean ba bi edo hiru urte barru aurkitu beharko garela errealitate horiek legean sartu beharrarekin, eta lege hori nolabait ere moldatu edo erreformatu beharrarekin.
Hirugarrenik, uste dut ere aukera inportante bat galdu dugula erosketa publikoa egiterakoan, kontratazio publikoa egiterakoan, kooperatiben figura hobesterako orduan. Kooperatiben alde gaude, baina, gero, kooperatiben alde egin dezakegunean, ez dugu egiten. Eta, azkenean, lege honek ez du hori jaso, guk hori proposatzen genuen, ez da jaso. Eta nik uste dut hori ere etorkizunean aztertu beharreko kontu bat dela, uste dudalako administrazio publikoak enpresekin kontratuak egiten dituenean...
... genuen, ez da jaso. Eta nik uste dut hori ere etorkizunean aztertu beharreko kontu bat dela, uste dudalako administrazio publikoak enpresekin kontratuak egiten dituenean kooperatibako hobetsi beharko dituela, izan ere, nabarmena den bezala, kooperatibek entorno sozialean daukaten eragina beste enpresa batzuek daukatena baino askoz garrantzitsuagoa delako.
Pena handia daukat ere iruzurraren aurkako neurriak ez direlako planteatzen. Jaurlaritza ez da ausarta izan. Jaurlaritza nahiko koldarra izan da gai honetan. Denok dakigu autonomo faltsuak, kooperatiba faltsuak eratzen direla. Eta horrek egiten duena, azken finean, da mugimendu kooperatiboa desprestigiatu. Desprestigiatu. Eta Euskal Herria Bilduk neurri batzuk planteatu zituen, honi aurre egiteko. Planteatu zuen administrazio ezberdinen artean, nolabait ere, jarraipen fiskala egitea; datuen elkartrukatze bat egitea, Lan Ikuskaritza, Diputazio eta Jaurlaritzaren artean, aztertzeko benetan hor dagoen entramado guztia. Ze, denok dakigu garraio sektorean eta beste hainbat sektoreetan autonomo faltsuak eta kooperatibak faltsuak a la orden día daudela, eta harrapatzen direla oso gutxi eta askoz lan gehiago egin beharko litzatekeela zentzu horretan. Eta, hor, nik Jaurlaritzaren ausardia falta handia nabaritu dut.
Positiboetara pasatuko naiz, eta azken kritika bat ere egin nahi nuke. Positiboetan, bada, bueno, bai Elkarrekin Podemoseko kideari eta niri kosta zaigula berdintasunaren inguruko klausulak eta artikuluak sartzea; izugarri kostatu zaigu. Eta, azkenean, gutxienez, Euskal Herria Bilduren emendakin bat onartu da. Esan beharra dago 29tik 6 onartu zaizkigula, eta bat oso teknikoa zela. Beraz, bueno, giroa ona izan da, baina akordio politikoak ez dira hainbesterakoak izan. Eta guk satisfazio handia daukagu lortu dugun emendakin horretan. Izan ere, hemendik aurrera, Kontseilu Errektorea guztietan parekidetasuna bermatu beharko da. Eta hau hito bat da. Uste dut bete beharreko pauso bat dela, oso inportantea dela, denok dakigulako sektore ekonomikoetan eta enpresa munduan, gaur gaurkoz, oraindik, gizonen presentzia erabaki organoetan handia dela, eta, emakumeok, hor, formazioz eta teknikoki oso ondo egon arren, ez gaudela azken erabaki organoetan edo organo gorenetan. Eta Euskal Herria Bilduk sartutako emendakin hau onartzea uste dut aurrerapauso bat dela. Eta, horrek ere, mugimendu kooperatibo guztia zipriztinduko duela.
Pozik gaude ere, onartu delako guretzat inportantea zen beste elementu bat. Eta da OITren errekomendazioak eta lan arautegiak betetzea, exijitzea kooperatibei. Kooperatibek, gaur gaurkoz, jada, badaukate marko bat, besteren konturako langile diren eta kooperatibetan lan egiten duten langile guzti horiek babestuko dituena, eta edozein langilek apelatu ahal izango duena kooperatibara, bai batzarrera edota baita ere Kontseilu Errektorea, aldarrikatzeko bere lan eskubideak bete daitezen. Toki batzuetan egiten delako, baina beste batzuetan ez. Eta, gero ere, hirugarren elementu positibo bat, iruditzen zaigu gizarte bazterketa egoeran dauden bazkideak sartu direla; ez zeudela sartuta. Eta iruditzen zaigu hau ere inportantea dela, errealitate hau aintzat hartzea eta errealitate hau hobestea.
Eta ez nuke amaitu nahi kritika zorrotz batekin. Kooperatiben munduaren alde gaude, kooperatibekin elkarbanatu dugu, kooperatibekin egin dugu lege proiektu hau. Baina kooperatiben eskakizun historiko bat den, hau da, Lanbideren Administrazio Kontseiluan bost kidek bat kooperatiben mundukoa izatearena, hori ez zaie onartzen. Hau da, kooperatiben alde gaude, Confebask tartean sartzen denera arte. Eta Confebask tartean sartzen baldin bada, kooperatibak bigarren mailako enpresak dira, bigarren mailako interlokutoreak dira. Eta uste dut hau onartezina dela, eta aukera handi bat galdu dugula hau egiteko. Defendatu genuen, bronka gogorrak izan genituen ponentziaren baitan, gai hau onartzeko. Txosten juridikoek aldekotasuna ematen digute, eta, hala ere, Eusko Jaurlaritzak Confebaski men egitea erabaki du, beste behin. Eta uste dut hau gogor salatzekoa dela.