EGIBAR ARTOLA (EAJ, 2014-02-20):
Egun on guztioi.
Gure ekimena aurkeztu aurretik eztabaida gai izan zen. Aurkeztuta egon denetik emendakinak edo zuzenketak jaso izan ditu, batzuk osoko zuzenketan eta beste batzuk gehigarri bezala aurkeztu direnak. Eta mundu guztiak, behintzat, halako espekulazio ariketa bat egin nahi izan du debate honen inguruan.
Eta ni lehenengo eta behin esan nahi dudana da hau abiapuntu bat dela. Abiapuntu bat zutabe batzuen inguruan, noski. Abiapuntu bat, besteak beste, gure herriaren borondate politikoa gaurkotzeko ariketa izan behar duelako. Gure herriaren borondate politikoaren ordezkaritza hemen dago eta, autogobernuaren inguruan bada ere, garbi dago borondate politiko hori gaurkotzeko garaia iritsi dela.
Garai eta momentu ezberdinak izan dira eta guk behintzat bakarren batzuk iragan hurbilean, 2003 eta 2004. urtean ariketa bat egin genuen autogobernu batzorde baten eskutik eta proposamen batzuk ere azaldu diren, bozkatu ziran, gehiengo absolutuaren eskutik.
Eta mundu guztiak ezagutzen du orduan zer gertatu zen, zein giro politiko zegoen. Zenbat estrategi zeuden gure herri honetan, politikaz aparte. Eta gure egitasmo elektoralean hauteskunde hauetara aurkeztu ginenean asmo hau jarri genuen, borondate politiko hori gaurkotu egin behar da, autogobernuaren inguruan, noski.
Eta galdera da zergatik, zergatik momentu honetan? Zergatik garaia da? Ba guk pentsatzen dugulako, behintzat perspektiban begiratuta, 1979tik hona, Gernikako Estatutuak izan zituen helburu haiek kontutan edukita eta helburu haietatik egon den garapena aztertuta, garbi dagoela garaia iritsi dela eta gainera beharra dagoela.
Beharra dagoela, besteak beste, euskal gizarteak bere jakin dezan etorkizunari begira ditugun erronkei eta desafioei aurre egiteko zer nolako tresneri politikoa, soziala eta ekonomia behar duen herri honek bere etorkizunaren jabe izateko.
Eta gogora ekarri nahi dut bere garaian, eskubide historikoen eztabaida ezberdinetan azaldu delako, baina Estatutuak bere nolabaiteko ainguraketa eduki zuen, anklajea eduki zuen eskubide historiko horietan. Eta ni gogoan daukat, besteak beste, kanpaina egin nuelako oso gazte Estatutuaren alde, hiru helburu zituela, behintzat gure diskurtsoak eta Estatutuaren alde geundenak.
Batetik, herri honek bere garapen politikoa martxan jarri behar zuela. Helburu nagusia. Bigarrena, eskubideak, oinarrizko eskubideak, berreskuratzen Estatutuak izan behar zuela guzti horren bermea. Eta hirugarrenik, nola ez, herritarren ongizatea bermatzeko ezinbestekoa eta behar beharrezkoak ziren eskumenak behar zituela Estatutu horrek bere barruak.
Eta lurraldetasuna ere hortxe egon zen, eztabaidan. Eta denak dakigun Estatutuak nola Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa ere aipatzen duen eta Konstituzioa berak orain indargabetu nahi duten atal hori, transitoria laugarrena hori, Estatu arrazoia tarteko Nafarroak daukala erabakitzeko eskubidea, behintzat Erkidego Autonomoan sartzeko, sartu nahi baldin badu. Badakigu hori politikoki gaur ezin dela egin.
Horregatik aipatzen nuen, alde batetik garaia dela, momentua izan daitekeela, aukera bikaina izan daitekeela. Eta beharra ere badagoela, zergatik hiru atal horietan, garapen politikoei dagokionez, foruen ezabatze prozesuak gertatu ziren garaian gertatu, 1839-1876.
Ordutik hona, gero Gerra garaian lehenengo Estatutua izan genuen, bai, bai,1936an, urrian eta ordutik hona, gero 40 urteko Diktadura, 1979an egiten den ahalegin horretan, zergatik hemen gogoan ekarri behar da Espainian edo Estatuan ez zela rupturarik egon, ez zen haustura demokratikorik eman, erreforma bat izan zen.
Eta apustu bat egin zen, apustu bat egin zen herri honen garapena ziurtatzeko. Hori hala izanda, eta lehen aipatu dut lurraldetasuna, azkenean hiru, lau lurraldeak hortxe aurrikusten ziren, beno, euskaldunok aldi berean badaukagu monarkia eta badugu aldi berean ere errepublika.
Aurrekoan, esaten zuen Kontzertu Ekonomikoaren jardunaldi batzutan ponente batek, "desde que aparece la terminología de sin perjuicio de la unidad constitucional de la monarquía, date por perjudicado, o sea, el sin perjuicio siempre te perjudica". Beno, ba ordutik dago, ez dakit euskal gatazkaren oinarria edo lehenengo datuak hortik datozen.
Eta aldi berean ere daukagu euskaldunok errepublika eta errepublikaren izenean ere eskubide historikoak ezabatuak izan ziren, zergatik iparraldeko lurraldeak eskubideak zeuzkaten, eskubide historikoak ere.
Eta beraz, monarkiak eta errepublikak euskaldunoi behintzat mesede politiko apartekorik ez digute egin, baina hori eskema izanda, garbi dago oinarrizko eskubideen aldeko apustu horretan, Estatutua onartu zenean, 1979ko urrian izan zen erreferenduma, Jaurlaritza apirilean osatu zen Garaikoetxea lehendakari zela, eta handik 10 hilabetera Estatu Kolpea egon zen eta, ondorioz, LOAPAk eta gainontzekoak.
Eta horrek Estatutuaren bizitzan, eta hori azterketagai izango da, azterketarako gaia, Estatutuak eduki du bere bizitza horretan izugarrizko nolabaiteko zama, zergatik Estatuak beti berreskuratu nahi izan du ustez behintzat gogoan kontra askatu zuena negoziazio batetan.
Baina baita ere balio izan du eta Legebiltzar hau izan da euskal hiritarren eskubideak defenditzeko instituzioa, erakundea eta eskubide horiei bermea eskaintzeko baita ere Legebiltzarra.
Ze esan nahi dut honekin? Ba hamarkada hauetan, gizartea eraikitze prozesu horretan, Estatutuaren eskutik ere, eta justizi sozialaren eskutik eraiki den gizarte bat daukagula aurrez aurre begira eta horrek ere badu perspektiban bere gaurkotze beharra, batipat politika publikoen diseinoetan.
Politika publikoetaz hitz egiten dut, besteak beste, eskumenen murrizketa nagusiki azkeneko urte hauetan hortik datorrelako. Eman zena, ustez eman behar ez zena, atzera berriz berreskuratzen ari da Estatua, gobernu ezberdinek eta horretarako legedi bat asmatzen du.
Eta beno, azkenekoa ia izan da bai Alderdi Sozialistak eta Alderdi Popularrak lehen ontzat ematen zuena Alderdi Sozialistak orain biek bat egiten dute UpyDrekin, eta Konstituzioaren aurrean ere aldez aurretikako elegitea aurkezteko bidea berriz zabaldu egiten da. Hori ez da bidea, gure ustez, eta guzti horretaz ere hitz egin beharko da.
Zergatik esaten dugu orain dela garaia? Ba besteak beste, herri honek ere bere politikaren garapenean izan dituen gorabeheretan garbi dago, alde batetik, bakea bermatzeko aukera daukagula, paregabea eta, bestetik ere, etorkizunari begira, eta bakeak ere badauka dimentsio politiko bat eta da herrien arteko bakea, nazioen arteko bakea eta bakea gauzatu ahal izateko, errealitate hauetan, garbi dago ezin bestekoa dela errespetua.
Eta errespetua ez da emango errekonozimendurik ez baldin badago. Eta guk uste dugu garaia iritsi dela baita ere horretaz jarduteko. Beraz, ni momentu honetan ez nator hona, guk ponentziara emango ditugun gaiak, kontzeptuak, ekimenak azaltzera.
Abiapuntu bat dela diogu eta adostu dugun emendakina ez da edukietan sartzen. Esaten da autogobernuaren ponentzi bat izango dela, Gernikako Estatutuaren garapenaren inguruan lorpenak, gabeziak eta azterketak egingo direla.
Batzuentzat eginak egongo dira, beste batzuentzat egiteke, baina iragan hurbilean –behintzat Legebiltzar honetan– lan asko egin zen 2003-2004 urtean eta gai guzti horiek hortxe daude.
Eta gero esaten da herritarren ordezkaritza dugunok borondate politiko hori gaurkotze ariketa horretan, kontsensurik handiena lortu nahian edo kontsensurik handiena lortzen saiatu behar garela eta arauak, indarrean dauden arauak eta lege prozedurak erabili behar ditugula.
Hori da esaten duena eta ikusten ari naiz bakar batek, ez dakit zerbaitetan faio egiten dudan, baino testua hori da. Beraz, guk pentsatzen dugu aukera bat dagoela eta ematen dela ponentzia baten eskutik, gorde behar diren momentuak gordez, bai barrutik edo kanpotik entzun behar diren iritziak entzuteko, jakiteko eta baita ere beste fase batetan ba behar den momentuan bakoitzak bere ekimen eta proposamenak aurkezteko.
Euzko Alderdi Jeltzalearenak bere egitasmoan daude, hauteskunde egitasmoan daude. Inork irakurri nahi baldin baditu hortxe dauka, gure programa elektoralean 257 paginatik hasi eta 261a bitartean dauka Euzko Alderdi Jeltzalearen pentsamendua edo kasuan, ekimenen errolda. Hantxe dago.
Guk pentsatzen dugu, emendakinak ikusita ba aitortu beharra daukat batzuekin eta besteekin, behintzat Sozialistekin eta Ezker Abertzalearekin hizketan jardun dugula eta ikusi duguna da –behintzat interpretazioak interpretazio– gehigarriak EH Bilduk aurkeztutakoak, ba baita ere ontzat emanez gure bi puntuak gehitzen zituenak, azkenean helmuga marrazten duela.
Helmuga marrazten du zergatik sorkuntzan ponentzia honek herri aitormena erabakitzeko eskubidea bermatuta behar baldin badu, garbi dago, ez dakigu zein gaurkotze prozesu edukiko duten Sozialistek edo UPyD eta Popularrek, baina ez dira hala ezta hizketan ere jardungo edo hasiko. Bakoitzak bere posizioak mantendu beharko ditu ponentzi barruan.
Eta aldiz ere, entzuten dudanean, eta Sozialistek batera sinatu dugu, Sozialistek esaten dutenean sinatu dutela guzti hau zergatik horrek ekidingo duelako erabakitzeko eskubidearen inongo eztabaidarik ez emateko Ganbara honetan, hori ezin daiteke ondorioztatu testu honetatik, ezta gutxiagorik ere.
Are gehiago, are gehiago, eta paperak errepasatzen hasi bakarren batzuk, zergatik legediaren inguruan egin dugun aipamena, hau da, arau eta prozedura legalak erabiliko ditugula da, besteak beste, hiru alderdi politikoen artean Loiolan hitzartutako deitura bera.
Beraz hemen aldaketak egon daitezke, baino hirurak, hirurak –eta hori itzartuta zegoen– erabakita geneukan zein arau eta zein prozedura legal erabiliko genituen. Eta ez propio herri borondatea murrizteko, baizik eta herri borondatea ahalbideratzeko erreforman.
Beraz, abiapuntuan baldin bagaude, nik gonbidatzen zaituzten bertan partehartzea, bakoitzak esan beharrekoak esateko, mahai gainean jarri beharreko ekarpenak ekartzeko eta guztion artean ahal den kontsensurik handiena lortzeko.
Eta hori posible ez baldin bada, zergatik kontsensua nahi izatea helburua bat da, baina aldi berean denok jakin behar dugu inork ez daukala beto eskubiderik.
Eta osotasuneko kontsensu bat ez baldin badago, gehiengo demokratikoak zilegitasun...
...ez daukala beto eskubiderik eta osotasuneko kontsensu bat ez baldin badago, gehiengo demokratikoak zilegitasun osoa dutela aurrera egiteko.