ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2013-05-02):
Legebiltzarreko presidente andrea, lehendakari jauna.
Isabel Celaá andreak determinazio baduela erakutsi dit, determinazio handiak eta argitasuna ere.
Badirudi, Legebiltzar honek bere biziko interesa duela partikulen fisika jakintza alorrean. Aurreko Legegintzaldian, 2007 eta 2012. urte bitartean, 39 ekimen aurkeztu ziren Ganbera honetan: 11 galdera idatziz erantzuteko, 6 galdera Osoko Bilkura nagusian erantzuteko, 4 interpelazio, 3 mozio interpelazio ondorioz eta 15 informazio eskaera egin ziren.
Gobernuan zegoen indar politikoak ez ezik alderdi guztiak aurkeztu zuten zerbait, UPyDk salbu harrigarria bada ere. Gehien gehienak ekimenen % 69a Euzko Alderdi Jeltzalearen legebiltzar taldeak aurkeztu zuen, kezkak behinik behin bazegoen. Gaur eztabaidatzen ari garen gaia beraz, Celaá andereak esan duen moduan, garrantzitsua da oso, badu interesa eta baditu bere alde onak, baina baita bere alderdi ilunak ere.
Hemen zaudeten aurreko Legegintzaldiko legebiltzarkide andere-jaun gehienek ondo ezagutzen duzue proiektua seguru asko. Edozein kasutan berriro ere hitz egin behar dugu gai horretaz eta itxuraz ez da azkena izango, hitz egin dezagun. Berrikuntza krisialditik ateratzeko giltzarritariko bat da, ondo bat gatoz. Ikerketen eta teknologien sustapena beharrezkoa da krisitik aterako bagara.
1979.eko Estatutuak bere 10 puntu, 16 artikuluan autonomia erkidegorako ikerketa zientifikoaren eta teknikaren gaineko eskumen esklusiboak ezartzen ditu, esklusiboak baina Estatuarekin koordinatuz hori bai. Gerora Madrilgo Gobernuak errege dekretua bidez zehaztu zuen Jaurlaritzaren eskumenak alor hori dagokienez. Zientzia, teknologia eta berrikuntzarako plan bi argitaratu dira, azkena 2015 Plana deitzen dena. Planik bai baina Euskal Herrian ez daukagu zientziari eta teknologiari buruzko berari asko legerik.
Horiek horrela, eta aurretik azaldu izan dena, 2006. urtean Bilboko espalazio bidezkoen neutroi iturria ESS-Bilbao Partzuergoa sortu zen. Isabel Celaá andereak esan moduan Estatuko administrazio orokorrean eta jaurlaritzaren artean erdibana hain zuzen ere.
Haien asmoa zen Bizkaira ekartzea Europako Espalazio bidezkoen Neutroi iturria proiektuaren eraikuntza. Garai hartako Madrileko Gobernua ez zen gauza izan proiektua gureganatzeko eta Europako Batzordean Suediako Lund hiri aldean eraikitzea erabaki zuten. Edozelan ere, 2011. urtean ESS-Bilbao Partzuergoak Suediako proiektuaren baitan elkarlanerako hitzarmena sinatu zuen. horren arabera Bizkaian laborategi bat eraikiko litzateke ekimen zientifiko industrialetan laguntzeko. Proiektua askoz txikiagoa zen noski.
2007. urtean Euskal Herriko Unibertsitateak, Iñaki Pérez errektorea zela, eta ESS-Bilbao Partzuergoak lankidetzarako hitzarmen bat sinatu zuten. Gerora, bost urte beranduago unibertsitateko Euskampus fundazioak, Iñaki Goirizelaia errektorea zela, eta ESS-Bilbao Partzuergoako presidentea Isabel Celaá andreak hitzarmen berri bat sinatu zuten. Bi hitzarmen horietan lankidetzarako asmo zintzoetatik harago ez zen beste apartakorik zehazten. Emaitzak ikusita, ezin esan daiteke oso gestio txukuna izan zenik.
Orain –eta hau aipatu izan da ere–, Espainiako Estatuak dio 30 milioi euro ipini dituela proiektuan eta Jaurlaritzak bere aldetik 19 milioi euro. Alabaina, dirua egonagatik ez da ezer eraiki. 2012. urtean agindutako 15 milioi euro ez ditu Estatuak ordaindu eta azkenik 2013. urteko aurrekontuetatik adostutako 15 milioi euro kendu ditu. Estatuak zor dizkio proiektuari 30 milioi euro. Emaitzak ikusita, Jaurlaritzak eta ESS-Bilbao Partzuergoak ez dute egin beharreko lana ondo egin.
Euskal Herriko Unibertsitateko Leioako kanpusean espalazio bidezko neutroi iturria proiekturako lursaila gordeta dago. Unibertsitateak Bizkaiko Zientzia eta Teknologia parkeari lursail horretan eraiki ahal izateko lagapena eman zion. Lur sailaren egokitzapena egin omen da baina Estatuko abokatuak arauz kanpokoa jo du lagapena eta lanak geldiarazi. Antza denez, parkeak lagapena unibertsitateari itzuli behar dio eta ondoren ESS-Bilbao Partzuergoari eman behar dio azken honek eraikina egin dezan.
Kontua da egindako gastu batzuk sorrarazi dituela, auzia katramilatu egin da eta ez dirudi epe laburrean konponduko denik. Zeinek ordainduko ditu eragindako gastuak? Parkeak? Unibertsitateak? Partzuergoak?
Bien bitartean, ESS-Bilbao Partzuergoaren altzortegian 20 milioi baino gehiago pilatu dira. Hori da, hain zuzen ere, Estatuak erabili duen aitzakia bere zatia ez ordaintzeko. Arazo horiek direla kausa, aurrikusitako lanak atzeratu dira eta egin beharreko inbertsioak eta gastuak ez dira egin. Ez da oso gestio txukuna izan.
Edozelan ere, EH Bilduk kontsideratzen du beharrezkoa iruditzen zaigula sozialistek aurkeztutako legez besteko proposamena. Beharrezkoa bai baina ez nahikoa. Ez da nahikoa Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari eskatzea onartutako konpromezua betetzea eta zor duen dirua ordain dezala esatea. Hori beharrezkoa da bai, baina ez nahikoa. Beharrezkoa da era berean, proiektu honetan unibertsitateak duen garrantzia zehaztea bai baina adierazpen hori ez da nahikoa.
EH Bilduk sinatu du erdibideko adostasuna eta eskatzen du argitzea oraingo proiektua zertan den, argitu diezagutela Suediako proiektua zertan den, harekiko loturak eta mendekotasunak zeintzuk diren eta horien arabera hemengo proiektua zertan den. Hau da, zein da xede nagusia. Industriari begira nagusiki, bioteknologia garatzeko eta osasun sektoreari begira batez ere, ikerketa gunea izatea gehien bat edo unibertsitatearen azpiegitura osagarria izatea.
Eskertu nahi dugu ESS-Bilbao Partzuergoak igorri digun txostena. Aztertu dugu txostena eta hala ere ez zaigu argi geratu proiektuaren xede nagusia zein den hemen esandakoaz harago. Alde batetik, aurrikusitako gora-mailako energia mailak txostenean adierazten dena 60 mega elektron voltio doi-doi eman dezake osasun eremuan erabiltzeko eta gutxiegi omen da materialen azterketan erabiltzeko.
EH Bilduk uste du espalazio bidezko neutroi iturria eraikitzea ona dela gure industria ehunaren garapenerako ona dela ikerketa sustatzeko eta ona dela Unibertsitatearen ikerketa taldeentzat. Ona da, beraz, eta horrexegatik sinatu dugu adostasuna. Alde gaude, beraz. Baina ez dugu batere argi ikusten orain arte egin den gestioa ona izan denik eta zalantzan gaude gestio hori ondo egingo ote den.
Horrexegatik, eskatu izan dugu 6. puntuan adierazten den moduan, proiektua berriz ere azaldu behar dela, xedea eta helburuak ondo esplikatu behar direla, eraikinaren ezaugarriak eta bete beharreko seguritate neurriak zehatz zedarritu behar direla; Euskal Herriko Unibertsitatearen parte hartzea adostu, eraikina egiteko hornitzaileak zerrendatu. Laburbilduz, proiektua argitzea behar-beharrezkoa da.
Eskerrik asko.