UBERA ARANZETA (EH Bildu, 2019-02-07):
Arratsaldeon danei. Urkullu jauna, Uriarte andrea.
Teorian, alderdi guztientzat hezkuntza da gizarte baten oinarrian dagoen eskubide garrantzitsuenetakoa ba gizarte baten aurrerapenerako eta kohesiorako. Teorian.
Baina errealitatean, alderdi guztiek, Gobernuak barne, joko zelaiaren izkinara baztertzen du hezkuntza. Teorian, hezkuntza erakunde publikoek eskubideren aldetik doakoa bermatu behar dute, herritar ororen aukera berdintasuna xede izanda. Baina ez. Hezkuntza ez da doakoa, nahiz eta legez jasoa egon. Nazioarteko Giza Eskubideen Kartan, aldarrikapenean, 26. artikuluan, euskal eskola publikoaren bigarren idazpuruan. Teorian legeak bete behar dira, teorian. Eta ikastetxeei makina bat aldiz estutzen zaie legea bete behar da mantrarekin.
Berriki honen esperientzia bizitzeko parada izan dut nire seme nagusiaren institutuan; ikuskaritzek ordutegia aldatu nahi ziguten, 20 urtetan legezkoa izan omen den ordutegia orain ez zen legezkoa. Gobernua denean, ikuskariak direnean, hezkuntza batzordeak direnean, lehenak legea ez betetzean.
Alegia, komeni zaigunean legea bete behar da, baina kontuz, administrazioak egiten duen interpretazioan, eta ez zaigunean komeni, legea ez da betetzen, bestelako interpretazio bat eginez. Zertarako bada legea? Administrazioak ez betetzeko. Horretarako da legea eta herritarrak estutzeko. Ahal bada herritarron eskubideak, askatasuna eta aukerak murrizteko.
Teorian, familiek ikastetxea aukeratzeko eskubidea daukate. Teorian. Baina errealitatean ez da horrela. Nahiz eta etxe honetan mila eta bat aldiz esango duzuen, errepikatuko diguzuen eta zuen burua engainatuko duzuen eta gainerakoak engainatzen saiatuko zarete eskubide hori badela. Besteak beste kuotak, matrikulazio dekretuak, irizpideak eta trikimailu guzti horiek eragozten dutelako familiek ikastetxeak aukeratzeko duten eskubidea.
Zeren errealitatea oso gordina da, oso gordina da. Eta teoria guztiak, paper guztiak eta hezkuntza sailaren matrikulazio marketin kanpaina guztiak gainditzen ditu, besteak beste legeak ez delako betearazten.
Urrutiegi joan gabe, atzo bertan edo orain dela bi egun, sare sozialetan, (...) Bajoko zuzendariak adibide bat ematen zuen. Badakizu aurrematrikulazio sasoian gaude eta ama bat hurbildu zitzaion esanez ba bere alabak ikastetxez aldatu nahi zituela. Joan zen ikastetxe kontzertatu batetara eta hilean 80 euro eskatzen zioten eta berak ezin zuen ordaindu.
Hainbatetan ere Hezkuntza Batzordean testigantzak izan ditugu eta bisitetan ere testigantzak kontatu dizkigute. Beraz, ez dira kasu isolatuak. Eta gero esango duzue ba kuota hori ez dela irakaskuntza ordaintzeko, baizik eta azpiegiturak eta abar, eta abar, mantentzeko. Baino tira.
Kontua da, gaur egun, hezkuntza osoa, osoa, ez bakarrik publikoa deitzen den hori, diru publikoz finantzatuta...
... kontua da gaur egun hezkuntza osoa, ez bakarrik publikoa deitzen den hori, diru publikoz finantzatuta dagoela, dena, osoa, % 90-95a, modu batean edo beste batean, moduluen bidez eta gero diru-laguntza eta deialdien bidez. Dena dago diru publikoarekin ordainduta.
Kontua da diru publiko horren kontrolik, jarraipenik apenas ez dagoela, eta iruditzen zait minimoa dela diru-publikoaren kontrola eta jarraipena eskatzea.
Kontrolik ez dagoen bezala, beste hainbat araudi eta legediena, matrikulazio irizpideena esaterako, nahiz eta matrikulazio batzordeak egon, nahiz eta ikuskariak egon, eta abar, eta abar.
Baina gaia sakonagoa da, askoz ere sakonagoa da. Arazoa soilik ez da kuotak kobratzen diren edo ez; dugun arazoa edo erronka ez da konponduko kuotak kobratzeari utziko balitzaio. Horrek ez du esan nahi, noski, legea ez denik bete behar, legea bete behar da.
Kohesioaren eta inklusioaren gaia esaterako, ez da soilik konpontzen hezkuntza doakoa izanda, askoz ere neurri gehiago eskatzen ditu, eta batzuk gainera hezkuntzatik haratago doazen neurriak. Eta hori ez badugu ulertzen, oso gaizki goaz.
Askotan esan dugun bezala, erpin asko dituen poliedro konplexuaren aurrean gaude, eta noski, besteak beste, finantziazioaren arloari eta eztabaidari ere heldu behar zaio bere osotasunean, bere integraltasunean.
Eta zentzu horretan, Hezkuntza Sailak ezin du jarraitu ostrukarena egiten, Uriarte andrea. Izan ere, gaur egun dugun eredua agortua dago, agerian geratzen da gehiago ezin duela, ez dela gai erantzun egokirik emateko, ez ekonomikoki ezta sozialki ere; nahiz eta horren kontuak ez dakit zer nolako portzentaietan igo.
Dugun eredua ez du balio dagoeneko gaur egungo gizarteari erantzuteko, ezta etorkizuneko gizarteari erantzuteko ere, eta ez du herritar guztien berdintasuna bermatzen. Gaur egungo hezkuntza eredua burokrazian katramilatua dago, inpotentzian katramilatua dago, eta errealitatea oso gordina da zoritxarrez.
Saiatu gara legegintzaldi hasieratik diagnostiko on bat egiten, eskatzen, ez dugu arrakastarik izan, zeren ikastetxe batzuk oso errealitate sozial konplexuei erantzun behar diete, eta ikastetxe horiek bestelako profil batzuetako profesionalak behar dituzte, baliabide gehiago behar dituzte. Beste ikastetxe batzuk, aldiz, aurre egin behar dioten gizartea askoz ere homogeneoagoa da, errazagoa da erantzuteko. Beraz, hausnarketa asko egin behar ditu administrazioak, baina batez ere erabakiak hartu behar dira.
Eta horrez gain, nola bilaka dezakegu hezkuntza doakoa izatea? Erantzukizun publikoa bere egite ez duten ikastetxeak diru publikoz finantzatu behar dugu? Zer da erantzukizun publikoa? Nire ustez herritarrok berdin tratatzea aniztasunean, parekidetasunean hezitzea, abar eta abar.
Beraz, mila galdera, mila osagai ditugu mahai gainean aurre egin behar diegunak eta ez diegunak aurre egiten. Interes batengatik? Interes batengatik ez diegu galdera hauei erantzuten? Bi abiadurako gizartea bilatzen delako eta dagoelako helburu, eta horretarako bi abiadurako hezkuntza behar dugulako? Hori bai, kristau, humanismo, karitate kolorante pixka batekin. Zertarako? Gure burua zuritzeko? Gure burua justifikatzeko?
Baina gauza bat esango dizuet; dugun gizartea, dugun aniztasuna geratzeko etorri da, hau da hemendik aurrera dugun gizartea, 70. hamarkadan gertatu zen bezala. Beraz, ez ditzagun orduko akats berdinak errepikatu.
Beraz, momentuan epe motzera egin behar duguna da lehenengo legea bete, eta bestetik, garai berriei egokitzeko hezkuntza sistema eraldatu behar dugu, eta horretarako oinarri bat behar dugu eta amankomunean jarri behar dugu, eta adostu behar dugu gero marko juridiko berri bat erdiesteko. Eta hau, denon artean egin behar dugu, ez dugu beste erremediorik.
Ez dago beste bueltarik hemen, ez dago bidezidorrik. Eta horregatik, esaterako, guk saiakera bat egin nahian, erroldatu dugu talde txostengile bat denon artean lan hori egiten hasteko, zeren premiazkoa da, urgentea da. Ezin dugu jarraitu gure burua engainatzen. Ezin dugu errealitateari uko egiten jarraitu.
Gizarte inklusiboagoa, kohesionatuagoa ez da diskurtsoekin egiten, ez da marketing kanpainekin egiten. Neurriak behar dira. Neurri zehatzak.
Eta horrek auzo ikastetxeak errealitate bilakatzea eskatzen du. Kalitatezko auzoak eraikitzea eskatzen du, kalitatezko hezkuntzarekin, hezkuntza eskubidea bermatuko duena.
Eta lehenengo hitzartze hau hausnarketa batzuekin bukatu nahiko nuke. Begira, badago gizartean oso txertatua dagoen ideia bat: Ordaintzen dena edo gehiago ordaintzen dena, hobea da.
Galdera da: Ordaintzen den guztia ona da? Asko ordaintzeak kalitatea bermatzen du? Eskubideak bermatzen ditu?
Nik esango nuke ezetz eta harago joango nintzateke: Bizitzako gauzarik hoberenak ez direnak ordaintzen dira, ez? Maitasuna, adiskidetasuna, elkartasuna, besteen oniritzia bilatzen dugu eta hori ez da ordaintzen.
Beste hausnarketa bat, badirudi hau ere oso txertatua dugula gizartean: Ordaintzen den hezkuntza hobea dela. Eta aurrekoan ikastetxe batetako zuzendari batek esaten zidan bezala, etorkinen artean ere familiek hoberantz egiten badute, ordaindutako ikastetxera alde egiten saiatzen dira. Beraz, zein ideia ari gara sustatzen gure gizartean?
Eta bukatzeko. Gertatzen ari den guztiarekin, Hezkuntza Saila non dago? Non dago Uriarte andrea, Hezkuntza Saila? Zertan ari da Hezkuntza Saila?
Bitartean, matrikulazio batzordeak, matrikulazio irizpideak, legeak, araudiak engainuak dira. Paperak dena aguantatzen du, batzuek estutzeko beste batzuen mesedetan.