ESTARRONA ELIZONDO (EH Bildu, 2019-10-17):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru anderea. Egun on guztioi.
Lehendakari, señorías, hoy podríamos dar comienzo a este pleno como si nada estuviese ocurriendo a nuestro alrededor, como si no estuviésemos sumidos en una anomalía democrática, y esta misma semana dirigentes, políticos, representantes políticos, activistas sociales han sido condenados a penas de prisión por llevar la democracia a su máxima expresión que no es otra que darle la palabra al pueblo.
Por eso, desde Euskal Herria, volem enviar una abraçada al poble català, a tot aquella gent que surt al carrer per defensar la democràcia. Sapigueu que teniu la nostra solidaritat, la nostra escalfor i la nostra força. I sobretot sapigueu que no esteu sols. Visça Catalunya lliure, besarkada handi bat Euskal Herritik.
Eta ez izan zalantzarik Kataluniako herria bizi ari den egoera gure gazteei ere zuzenean eragiten diela, azken finean oinarrizko eskubide zibil eta politikoak bermatuak ez dauden Estatu batean nekez bermatuko direlako bestelako eta gainerako eskubide sozialak. Eta horregatik guk jarraitzen dugu gure bidea egiten etorkizuneko euskal errepublikaren eredua pixkanaka marrazten, gure ondorengoentzat, gure seme-alabentzat, gure gazteentzat herri duin bat eraikitzen.
Eta zentzu horretan gaur hona eztabaidara ekarri dugun lehendakariari egindako interpelazioaren ondoriozko mozioa. Gazte enpleguaren prekarietatearen ondorioz gazte belaunaldi bat, oso bat, galtzeko arriskuaren aurrean Jaurlaritzak dituen asmoen inguruan izenburua duena. Eta izenburutik hasi naiz izenburu hori kopiatu, plagiatu egin diogu Jaurlaritzari, Lanbideri zehazki. Lanbidek berak belaunaldi oso bat galtzeko arriskuaz ohartarazten zuen hemen aurreko batzuetan aipatutako azterlan fantasmatik kopiatu dugu. Fantasma genion orduan publikatu eta berehala desagertarazi zuelako Jaurlaritzak, Gobernu honen interesen aurkakoa zelako.
Eta uste dut gertaera horrek ondo laburbiltzen duela zein izan den gazteek pairatzen duten egoera gordinaren aurrean Gobernu honen aritzeko modua. Diagnostikoa konpartitu bai, kezka adierazi ere, herri erronka dugula aitortu, baina honi aurre egiteko formula eta neurrietan kale, zeren eta arduratuagoa, kezkatuagoa ibili da seguruenik Jaurlaritzarekiko eta bere jardunarekiko dagoen pertzepzioari begira.
Has zitezkeen egiturazko neurri eta erabakiei begiratu ordez eta erabaki eta neurri hauek seguruenik ez dute iritzi publikoari begira hainbesteko salmenta eta oihartzunik, ez dituztelako epe laburrean emaitzarik ekarriko, baina benetan herri erronkaz ari bagara, gazteei zuzendutako politika publikoetan ezinbestekoa da jauzi bat ematea nahiz eta epe laburrean emaitzak ez izan.
Gaur pobreziarekin amaitzeko nazioarteko eguna da eta salatu beharrean gaude onartezina dela gazte pobreziak gora egin zuenetik Euskal Autonomia Erkidegoan 2008an ordutik ez duelako beherazko joerarik, prekarietatea eta langabeziaren artean mugitzen dira gure gazteak, langabezi tasa handian, behin-behinekotasunak gora, kontratu partzialak nagusi eta soldata prekarioak.
Honengatik ere, por esto también, es imprescindible, como decía, dar un salto en las políticas públicas destinadas a dar respuesta y resolver los problemas de los y las jóvenes. Y así queda más recogido en el acuerdo que hemos alcanzado hoy, y que a nuestro entender supone un punto de inflexión en la acción de este Gobierno porque, como decía, el Gobierno Vasco hasta la fecha, se ha preocupado y dedicado más a hacer que hace, o aparecer que hace, que realmente hacer. Y las personas jóvenes no son tontas, ni mucho menos.
Y de hecho, es muy significativa esta tabla de retratos de la juventud, que es la última publicación del Observatorio Vasco de la Juventud, de junio del presente año. Y que curiosamente, en esta ocasión, no como en ocasiones anteriores, no ha sido repartida a los grupos parlamentarios de esta Cámara. Curiosamente.
Y decimos curiosamente, porque quizá sea que en el apartado en el cual se valora la actuación del Gobierno Vasco en los últimos años en los siguientes temas, vemos que valoran de manera positiva lo que ha hecho el Ejecutivo en temas como turismo, cultura, medio ambiente, obras públicas e infraestructuras, pero que a la cola de la tabla tenemos empleo y tenemos vivienda, con un porcentaje de un 20 %, y estos son datos de una encuesta realizada a las personas jóvenes de este país, solamente el 20 % considera que el Gobierno Vasco lo está haciendo bien en políticas de la juventud, en empleo y en vivienda.
Es decir, dicho de otra manera, un 80 % considera que el Ejecutivo vasco lo está haciendo mal.
Enplegua eta etxebizitzan, Gobernu honek egiten duena gutxi edo eraginkorra ez dela ohartzen dira gazteak. Eurek esaten dute, emantzipaziorako bi zutabe nagusiak diren enplegua eta etxebizitzan, Jaurlaritzak kale.
Eta zergatik gazteek ez dute Gobernua aprobatzen bere jardunean, enpleguan eta etxebizitzan? Ba gure ustez, oso sinplea da; bi zutabe hauei erantzuteko, orain arteko formulek ez dutelako inolako emaitzarik eman. Ez du balio jada, Lehen Aukera bezalako plana edo Gaztelagun plana.
Horrelako planak, horrelako prestazioak, konplementarietate izaera dute eta hauek ondorioetara doaz eta ez doaz oinarrira. Eta arazo horien oinarrira jotzea beharrezkoa da. Jauzi bat eman beharra dago, politika esanguratsuen bidez, gazteen emantzipazioa eta zoriontasuna helburu.
¿Qué datos de emancipación esperamos con una tasa de desempleo juvenil, que aunque se ha visto reducida, sigue siendo el doble de la media europea? La tasa de desempleo juvenil sigue siendo el doble de la media europea.
¿Cómo va a emanciparse la juventud, con un salario medio, que apenas alcanza los mil euros, y una temporalidad y parcialidad en los contratos que parece que viene de serie?
¿Cómo va a emanciparse la juventud, con precios de la vivienda de alquiler prohibitivos? Como estamos viendo últimamente, a pesar del lema, a pesar de la estadística de mercados del alquiler, que parece ser, que no se ajusta demasiado bien a la realidad de los precios del alquiler.
Fuentes del Observatorio Vasco de la Juventud, basados en datos del Eustat, esta línea de aquí, señora consejera, que le veo que está bastante atenta a la cuestión, es el porcentaje de sueldo que una persona asalariada de 18 a 34 años debería destinar a pagar en solitario su vivienda en alquiler. En 2017, los últimos datos que se recogen, debería destinar el 70 % de su salario para poder permitirse una vivienda en alquiler, en solitario.
Y esto está ocurriendo mientras la evolución del porcentaje de personas jóvenes emancipadas en régimen de alquiler, sigue incrementando y sigue con su tendencia al alza, siendo en 2006 del 19 %, y en 2017, del 55,3. Casi se ha triplicado las personas jóvenes en esta última década, que optan por una vivienda en alquiler.
¿Es Lehen Aukera, una solución? No. Un programa que en su escala básica establece como requisito para las empresas, que esos contratos puedan ajustarse al pago del SMI español, de 900 euros, no, no podemos seguir incentivando contratos de precariedad mediante ayudas y programas desde las instituciones públicas, ¡no podemos hacerlos!
Abramos los ojos de una vez, y establezcamos medidas para que por lo menos nuestras personas jóvenes que tengan acceso a ese primer empleo, empiecen cobrando mínimamente 1.200 euros.
¿Es Gaztelagun una solución al problema de la falta de emancipación en vivienda de alquiler? No creemos que sea. Se ha constatado de hecho, Gaztelagun ahora mismo se ha convertido en un problema para este Ejecutivo, ya que el programa estrella para incentivar el alquiler de vivienda libre entre las personas jóvenes ha sido un fracaso sin precedentes.
22,5 millones presupuestados para el ejercicio 2019, algo más de 300.000 se han ejecutado y una previsión de ejecución, de apenas medio millón de euros, de aquí a finalizar el año con las demandas aprobadas hasta la fecha. Es decir, 22,5 millones de presupuesto, medio millón más o menos se va a ejecutar  - algo más seguramente -  para final de año.
Y nosotros no decimos que los mismos haya que eliminarlos, pero sí evidentemente reformularlos, tal y como recogemos en la enmienda transaccional y que estos sean además programas complementarios de un plan integral de emancipación; porque de continuar como hasta ahora, nuestros y nuestras jóvenes seguirán estando a la cola de Europa en edad de emancipación, y además de no podérnoslo permitir, nuestros y nuestras jóvenes no se lo merecen.
Eta horregatik diogu gaurkoan inflexio puntu bat dela zeren eta aurreko astean Legebiltzar honek Jaurlaritza penkatu, kateatu, suspenditu egin zuen emantzipazio politiketan eta, esaterako, aipatutako Gaztelagun programan zero patatero bat jarri genion programari Legebiltzar honetako gehiengo batek.
Gaurkoan, aldiz, erdietsitako akordioa eta gero esan genezake Jaurlaritza progresa adecuadamente eta tentuz esaten dugu baina baita ere balorean jarriz. Lehen urratsa da, norabide aldaketa bat da, jauzi bat behar dela adosten ari garenean orain arteko politikak eznahikoak izan direla aitortzen ari garelako besteak beste.
Eta pausu bat haratago noa. Gaurko erabaki honek isla izan beharko luke, dudarik gabe, 2020 ekitaldirako aurrekontuetan, maila kuantitatiboan bai, baina batez ere maila kualitatiboan.
Oraingoz dakigun bakarra da zuzentarauetan gazteria identifikatuta dagoela lehentasunezko ildo bezala, baina gero ikusi beharko dugu hori zertan bilakatzen den, ez delako bakarrik diru kontua, Lehen Aukera eta Gaztelagun esan bezala programetan exekutatzen ez dena barbaritate bat da, baizik eta diseinatu eta abian jartzen diren politiken nolakotasunaz ari gara.
Prest dago, adibidez, gazteek zuzenean pairatzen duten lan harreman eredu berrien inguruan erabaki ausartak hartzeko? Ikusiko dugu. Guk proposamen nahiko integrala erregistratu dugu jada honen inguruan eta ekarriko dugu hona eztabaidara.
Proposamen bat ekonomia uberizatuak eta, zehazki delivery sektoreko banaketa enpresak  - askok ikusten ditugunak geroz eta gehiago gure kaleetan barrena: Glovo, Deliveroo, Uber Eats sortu eta sustatzen duten lanaren prekarizazioaren eta kontsumo iturrietan duten eragin kaltegarrien aurrean hartu beharreko neurrien inguruan da erregistratu dugun ekimena, eta ikusiko dugu ere hor Jaurlaritzak osatzen duten talde parlamentarioen aldetik zer nolako adostasunak, zer nolako neurriak hartzeko prest dauden.
Zeren batez ere gazteek egiten dute rider bezala lan enpresa hauetan eta joango gara ikusten gaurko inflexio puntu hau nola doan horrelako konpromiso tangibleetan bilakatzen.
Erdibidekoan jaso dira eta sinatu baldin badugu eta akordio batera heldu baldin bagara, uste dugulako edukietan eta aurrerapausoak egoteaz gain jaso diren hainbat konpromiso balorean jartzekoak direla, bertan jasotzen da, esan bezala, politika publikoetan jauzi bat ematea eta neurriak hartzetik haratago  - konpromezu politiko hori hartzeaz haratago -  gauza zehatzagoak jasotzen dira, hala nola, 30 urtetik beherakoen soldata arrakala murrizteko emakumeen artean, soldata arrakala murrizteko estrategia eta ekintza plan eragilean helburu zehatz bezala txertatzea.
Baita ere bi zutabe nagusietan  - enplegua eta etxebizitza direnak - , bertan neurri ezberdinak jasotzen diren eta orain gaur egun enplegu plan estrategikoaren, 2017-2020 enplegu estrategikoaren helburu nagusien artean gazteei begirako enplegua egonkorra eta kalitatezkoa izan beharko dena, txertatuta ez dagoen bezala, gaurtik aurrera hori txertatzea da eskatzen zaiona ere Jaurlaritzari bere helburu nagusien artean.
Zehatz mehatz ere aipatu egiten da akordioan eta bertan jaso egiten da etxebizitza legeari dagokionez, garapena  - berandu doan garapen hori -  baina horrekin batera ere baliabide gehiago hornitzeaz Etxebizitza Lege hori modu egokian garatu ahal izateko.
Gaztelagun programa moldatzea, lehen aipatu dugun bezala eta joango gara pixka bat ikusten zer nolakotasuna hartzen duen programa honek, zeren eta bakarrik adina jaistea 23tik 18ra eta muga ekonomikoak bai goitik eta bai behetik malgutzea hori baldin bada Gobernu honen proposamena, gaurtik esan dezakegu ere...
...23tik 18ra eta muga ekonomikoa bai goitik eta bai behetik malgutzea, hori baldin bada Gobernu honen proposamena, gaurtik esan dezakegu ere bakarrik hori moldatuz ez duela erantzunik emango gazteek duten etxebizitza arazoari.
Gero, azkenengo puntu bezala etxebizitzan eta balorean jartzekoa da gazteen behar espezifikoak kontuan izango dituzten etxebizitza tipologia edo elkarbizitza eredu berriak  - etxebizitza komunitarioak, etxebizitza kooperatibak eta abar -  sustatzea, aztertzen diren proposamen guztietan gazteen parte-hartzea ahalbidetu delarik.
Gaizki dago nik esatea ziurrenik EH Bilduko ordezkari bat izatea, baina EAEn baditugu horrelako eredu politikak, bai Azpeitian, bai Usurbilen eta bai Oreetan. Eta kasualitatea ala ez, udalerri horietan EH Bildu dago alkatetzan.
Beste neurri batzuk utzi behar izan ditugu akordiotik kanpo. Eta amaitzen noa, presidente anderea. Bat izan da hau guztia gazteriaren aurreproiektu legean blindatzearena. Hori utzi dugu, baina aurrerago izango dugu aukera txertatzeko eta neurri horiek bertan jasotzeko. Baita ere Gaztelagun programa 250 eurotako muga hori kentzearena, hau da, prestación complementaria de vivienda horrek ezartzen duen muga hori kentzea.
Eta baita ere kendu behar izan dugu gure hasierako proposamenaren 4. Puntuan, uste genuela tamainako erronkari beharrezko jarraikortasun eta eraginkortasunez heltzeko, eta gainera egindako urratsak egoki irudikatzeko, Legebiltzarrak eskatzen dion Jaurlaritzari gazte politika sortzeko, zuzentzeko, koordinatzeko, egikaritzeko, zabaltzeko eta ebaluatzeko erakunde egitura Lehendakaritzan koka dezala.
Hau kanpoan utzi dugu. Hau guk Gobernuan gaudenean, datorren urtetik aurrera, inplementatuko dugun neurri bat izango denez, ordurako utziko dugu kontua.
Eta neurri ausartagoak eta politika berriak diseinatu eta inplementatzen diren bitartean, gazteen prekarietatearen aroan bizi gara, belaunaldi hau prekarietatean hazi, hezi eta bizi delako...