URIZAR KARETXE (EH Bildu, 2019-04-11):
Eskerrik asko, mahaiburu anderea.
Interbentzio hasieran nahiko nuke argi uztea eta da ekimenaren izenburuarekin guztiz bat gatozela, balio errepublikarrak eta demokrazia gure egiten ditugu eta uste dugu Legebiltzar honek ere egin beharko lukeela, baina gure ustez, eta hor dago desberdintasuna, Hernández jauna, horregatik erdibidekoaren bidea uste genuen agian ez zegoela hain posible eta helburua ez delako errepublika Espainiarra aldarrikatzea.
Zuk esan duzue errepublika bakarrik planteatzen duzula, baina zure proposamenean, ekimenean, lehendabiziko puntuan Estatuko monarkia edo planteatzen duzu modelo errepublikarrekin. Errepublika espainiarra da, beraz.
Guk uste dugu, eta gero sakonduko dut gehiago, gauden egoeran kontuan izanik, errepublikak  - Krekin, pluralean -  direla hobestu beharrezkoak eta zentzu horretan errepublikaz hitz egiten dugunean, Euskal Herrikoa, Kataluniakoa edo galiziarra eta abar izan beharko liratekeela.
Bai ikusten dugu, bai ekimenean eta bai aurkeztu diren zuzenketetan, kezka amankomun bat agertzen dela monarkiarekin, tratamendua ezberdina bada ere, eta analisi txiki bat egingo nuke zuzenketa horiei.
Zeuek berauek, Elkarrekin Podemosek aurkeztu duen ekimenean, argi adierazten da monarkiaren pribilegio eta monarkiak berak sortzen dituen arazoak, eta helburu bezala edo irtenbide bezala planteatzen duzue, zilegi den bezala, espainiar errepublika. Zilegi da, bai, guk horretan uste dugu hemen ez zaigula tokatzen hitz egitea.
PSOEren zuzenketak, aldiz, ez du bilatzen errepublikaren ezarpena. Errepublikari buruz mentziorik ere ez du egiten, Pastor jaunak hemen azaldu du bere errepublikanismoa, baina idatzita agertu behar den proposamenean errepublika hitza agertu ez da ere egiten. Are gehiago, nik esango nuke beste helburu bat duela monarkian tufoak sortzen duen edozer gauzari bidea moztea, modu batean edo beste batean monarkia zuritzea.
EAJren zuzenketari buruz, bai egiten dio bai markoari eta bai monarkiari berari ere kritika zuzena egiten dio. Baina bat egiten dut Hernández jaunak esan duenarekin, azken puntuan paradoxikoki paper bat edota eginkizun bat bilatzen diozue monarkiari bertan agertzen den bezala autogobernu osoaren ezarpenean. Eta nik uste horrek zilegitasun bat ematen diola Koroari eta uste dugu hori ez dela onargarria, gure aldetik behintzat.
Guk bat egiten dugu monarkiaren kritikarekin, nola ez. Bat egiten dugu anakronikoa dela esaten denean, anakronikoa eta antidemokratikoa ere, beste era batera ezin daitekeelako deitu gizarteak aukeratzen ez duen erakunde bat.
Kritika egiten diogu baita ere teorikoki bete beharko lukeen papera ez duelako betetzen, hau da, zubiak eraikitze paper hori ez duelako betetzen. Alderdikerien gainetik suposatzen den erakunde horrek, oso argi dauka zer jarrera izan nazioen eskubideen aurrean.
Oso argi dauka baita demokrazia edota inposizioa aukeratu behar denean zer partetan jarri behar den, eta argi dauka baita Espainiaren batasuna beste edozeren aurretik eta gainetik dagoela. Hori zalantzan jarriko lukeen edozein ekimen martxan jartzen bada, izan demokratikoa eta baketsua, posizionamendu kontrakoa izango dela argi izan du.
Bi arrazoi horiek nahiko ez badira, esan behar dugu Francoren garaitik izan diren aprobetxategi handienak izan direla Erret Etxekoak. Franco bere oinordeko izendatu zuenean, Juan Carlosek esku bat aurrean eta bestea atzean besterik ez zeukan, eta 40 urteren bueltan, bere burua abdikatzera behartuta ikusi zuenerako, Europako fortuna handienetako bat zen. Nola lortu zuen? Espainiako komisionista handiena bihurtuz, bere karguak ematen dizkion edo zizkion pribilegioak bere aprobetxamendu propiorako erabiliaz. Hain zein agerikoa, Urdangarin gaixoak ere berdina egitera animatu zela, baina ez zena konturatu de Konstituzioak soilik erregeak babesten duela, eta Urdangarin beste nonbait omen dago.
Uste dut behar besteko arrazoiak direla monarkia errefusatzeko eta balore errepublikarren alde azaltzeko. Baina, eta hor dago gakoa, gure ustez beste gako bat ere edo beste gai bat ere kontuan hartu behar da.
Espainiar Estatuak arazo bat dauka lurraldetasunarekin, arazo bat dauka aitortu gabeko nazioekin. Nazio espainola soilik aitortuta, urteetan uste izan da arazoa ezabatu zezakeela, baina Konstituzioa ezarri eta 40 urte geroago, estaturik gabeko nazioen sentimendua ez da batere apaldu. Nazio bezala dagozkigun eskubide, askatasuna eta demokraziaren aldarrikapenak bizi dirau eta horri erantzuteko asmoz Estatuak autoritarismoa erabiltzen du. Eta demokrazia eta askatasun gehiagoren aurrean autoritarismoa erabiltzen denean, ahultasuna da erakusten dena.
XXI. mendean logikoa litzateke askatasun gehiagoren aldarrikapenen aurrean, tresna demokratikoak erabiliaz, herriari hitza ematea, herriak erabaki zezala, Eskozian egin zen bezala eta modu natural batean inongo zismarik sortu gabe. Baina Espainiak ez du horrela erantzuten, demokraziaren aurrean Espainiak "a por ellos" erabiltzen du.
Ezarritako markoak errespetatu behar direla askotan esaten da hemen, baina marko horien baitan adostutakoa betetzea hori beste gauza bat da. eta hori gutxi izango balitz, gero eta ahots gehiago entzuten ditugu, batzuk hemen ordezkatuta dauden alderdi baten aldetik ere, atzera buelta esplizitua eskatzen ari direnak, hezkuntza birzentralizatzea, kontzertu ekonomikoa desegitea edota euskararen erabilerari mugak jartzea eskatzen dutenak.
Dirudienez frankismoaren oinordekoa izan zen 78ko erregimenak ez ditu behar beste Espainiako batasuna bermatzen edo ez du behar beste Espainiako batasuna bermatzen eta, beraz, hemen eskari batzuk gero eta ageriagoak daude beste garai batzuetara bueltatzearena, garai haiek "una, grande eta libre" eskatzen zutenak.
Onartu dezagun sentimendu hau zoritzarrez, agian maila desberdinekin eta modu desberdinean esanda, Espainiako alderdi gehienetan agertzen dela, ez argiki inboluzio faszistoide batekoa, baina bai Espainiaren batasuna bermatzearena kosta ala kosta, demokraziaren gainetik egin behar bada ere.
Hamarkadetan saldu da kolore guztietako alderdien aldetik espainiar naziotasuna sentitu ez eta aberri propioa daukagunok ezker txarrekoak eta pribilegiatu batzuk garela, ezker txarrekoak ez ditugulako espainiar izatearen onurak onartzen eta pribilegiatuak uniformetasunetik ihes egiten dugulako.
Sentimendu hori sendotzen saiatu dira behin eta berriz kolore desberdinetako gobernuak, izan diren bi koloretako gobernuak, bai bata eta bai bestea, eta horrela aritu izan dira LOAPA bera martxan jarri zutenetik. Beste askotan atrile honetan esatea tokatu zaidan bezala, trantsizioan saldutako irekiera borondatea kea besterik ez zen, ez da errespetatu ez letra eta ez espiritua.
Adibidea asko dauzkagu azaltzeko nola lege organikoen bitartez edo Auzitegi Konstituzionalen bitartez, edota gobernuek izan duten borondate faltaren bitartez, erkidego honi dagokion eskubideak ez diren errespetatu.
Gaurkotasuna edo, bueno, azkenekoa nik uste dut oraindik ere fresko daukaguna gainean daukagulako da eskumenen transferentziena. Aurreko ekainean eskatu genuen azken aldiz eta Gobernu sozialistari egutegi bat aurkezteko gelditzen diren transferentziak gelditzen diren eskumen horiek egikaritzeko. Eta une honetan esan dezakeguna, legealdiko azken egun honetan esan dezakegu lau eskumen negoziatzen ari direla bi gobernuak, 33 eskumenetatik lau, 50 urteren ostean.
Nik uste dut argi gelditzen dela gure postura zein den eta zinez diot, espainiar Estatuko lurraldetasun arazoaren irteera estaturik gabeko nazioen eskutik etorriko dela, probokatuko dugulako eta hori gure konpromisoa da. Demokrazia eta balio errepublikarrak sendotzeko bidea errepublikak aldarrikatzetik etorriko da, errepublikaren garaia baino gehiago, errepubliken garaia delako.
Mila esker.