ISASI BALANZATEGI (EH Bildu, 2014-11-20):
Legebiltzarreko presidente anderea, lehendakari jauna, sailburuak, legebiltzarkideok, egun on.
Gaur, azaroak 20, aurrenik eta behin doakie gure gogorapenik minena Josu Muguruzari eta Santi Brouard-i, bereziki hamaika ume tratatu eta osatu pediatra eta pertsona onari. Egun handia arte, Santi.
Gatoz gaira eta nire aurretik hitz egin duen Cristina Ruiz andreak hasieran esan duen moduan, egia da hemen interesa badaukagula talde guztiok gai honetan eta bere hitzaldiaren amaieran esan duen moduan, berrikuntzari dagokionez, gure planteamendua guk egunen batean espero dugu benetan eztabaidatuko dela berrikuntzari buruz eta zientzia eta garapenerako zer garrantzia duen ez bakarrik ekonomiaren ikuspegitik. Eta hemen azpimarratu nahiko nuke hasiera-hasieratik ekonomia ikuspegia gailendu egiten den gai honetan eta gure ustez harago doa. Harago doa gizartearen eraldaketa gaur egun ezagutzaren gizartea hainbeste bider aipatu izan den eraldaketa hori bide horretatik etorriko delako.
Gure taldeak bere jatorrizko zuzenketan proposatzen zuen lege bat eta azpimarratu dut arrazoiak zeintzuk diren proposatzeko azalpen honetan.
Aurreko legegintzaldian, 2008. urtearen abenduaren 11an hain zuzen, Transferentzietarako Bitariko Batzordean Espainiako Estatuak onartu zuen ikerkuntzaren garapenaren eta berrikuntzaren eskumenak autonomia erkidegoari lagatzea. Erabaki hori handik urtebetera gauzatu zen. Bost urte igaro dira eta oraindino ez daukagu eskumen horiek kudeatzeko berariazko legerik.
EH Bilduk behin baino gehiagotan aipatu eta eskatu izan du zientzia, teknologia eta berrikuntzarako legea egitearen premia. Alabaina, badirudi Legebiltzar honetako inolako talderi ez zaiola horrelakorik interesatzen.
Esan ohi da, nire aurretik hitz egin duen Cristina Ruiz andreak esan duen moduan, zientzia, teknologia eta berrikuntza direla Euskal Herriko ekonomia eredua eraldatzeko giltzarriak. Bai, guk ere uste dugu oso garrantzitsuak direla eta krisialditik ateratzeko oso lagungarriak direla. Horregatik eskatzen dugu lege berria egitea ikerketa eta berrikuntzaren gaineko eskumenak ahalik eta modurik eraginkorrenean kudeatu ahal izateko, alegia.
Adibide bat jartzearren, nik esango nuke Jaurlaritzak eta hemen Legebiltzar honetan egiten den planteamendua honekiko, esaten da argazkigintzan eta zinemagintzaren arteko diferentzia egon daitekeela. Teknologia, zientzia eta teknologiaren gaineko planak izaten dira argazki tinko bat eta gu zinema alegia mugimendua sartu nahi dugu. Jaurlaritza argazkia ateratzen duenerako, herri hau zazpi urrats harago joan da eta konturatzen da egindako planak ez duela ezertarako balio. Holako zerbait gertatzen delakoan nago.
Eustatek emandako datuen arabera, 2013. urtean hiru herrialde hauetan ia 17 milioi euro inbertitu ziren ikerketa zientifiko eta garapen teknologiko jardueretan, 2012. urtean baino % 4,1 gutxiago Vicente Reyes jaunak aipatu izan duen moduan. Kopuruak ez ditut aipatuko sektoreka eta eremuka jaitsiera zenbatekoa izan den baina kontua da ez datozela bat egiten diren ahaleginak enpresa eta ekonomia eragileen aldetik eta Jaurlaritzak eremu honetan egiten duenarekin. Ez gatoz bat.
Euskal Ekonomiaren Legerako abantaila nagusia berrikuntzak izan behar duela denok esaten dugu eta, hala ere, berrikuntza horien industria babes egokiak duen balio estrategikoak badirudi oraindik ez duela behar besteko garrantzirik euskal sistema eragileen artean, ezta ehun sozioekonomikoen enpresen artean ere.
Datuak datu, (...) estrategikoa dela esan beharrik ez dago. Eskumenak baditugu. Aurreko puntuan eztabaidatu izan dugu eta aipatu ohi izaten zen eskumenik ez geneukala. Kasu honetan eskumenak baditugu, enpresa ehun bizirik badugu. Unibertsitate publikoa, indartsua eta prestigiotsua badugu, ikerketa gune eta azpiegitura xumea bada ere, badugu. Falta duguna, gure ustez, egitasmoa eta gidalerroa nahiz eta aipatu izan diren egiten ari den hori behin-behineko plan hori eta gure ustez nahikoa ez den plan berri bat lantzen ari da.
Berariazko legerik ez izatea ahulgunea da. Zientzia, teknologia eta berrikuntza plan berririk oraindik ez izatea ahulgunea da. Planteatzen den plana merkatuari begira, gehien bat merkatuari begira egitea, ahulgunea da. Horiek horrela, egoera hau gure ustez arriskutsua da. Arriskutsua da gure enpresa helduen laneko ezagumendua –Know-how– gal dezakegulako, gure ikertzaile gazte prestuak joaten zaizkigulako kanpoko aukera hobeen bila, gure ikerketa guneak hustu eta ahultzen ari direlako.
Jaurlaritzak aurreikuspen plan berria egiteko proposatzen du merkatuen araberako jarrera zientifikoa garatzea herrialde lehiakorren ildoei jarraituz, teknologiaren garapenerako proportzioa % 37tik % 28ra igoaraziz. Hori 2020 Plan horretan aztertzen ari den plan horri begira.
Hitz anpulosoetatik eta egitasmoa handitsuetatik haratago, ez dugu ulertzen nola gauzatu daitezkeen egitasmo xumerik ere gure ikerkuntza erakunderik nagusia –Euskal Herriko Unibertsitatea– datorren urterako aurrekontu proposamenenik gabe dagoenean.
Eraiki berri diren Leioako Plataforma Zientifikoa, Bioteknologia Zentroa, Biofisika Zentroa, Arabako CIEA eraikina eta Donostiako gelategi berria adibidez, eraikin horiek dirutza inbertituta eraikita daudenean eta lanean jartzeko baliabiderik ez dagoenean ez dugu ulertzen eta horrela adierazi nahi dugu. Behin unibertsitate plana amaiturik, baita 2015-2018 unibertsitate plan berria egiteke dagoenean, ez dugu ulertzen horretarako behar dituen oinarrizko baliabiderik esleitu gabe egotea.
EH Bildukook esaten dena, oro har, ondo iruditzen zaigu. Egiten dena, ostera, eskas. Oso eskas jotzen dugu.
Aurten apirilean arautu zen Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako Euskal Kontseilua dekretu bidez. Gerora, Ekonomia Garapenerako sailburuak iragarri zuen Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzarako Euskal Sareen berrantolaketa. Baina aurrekontuak aurkezterakoan, 2015. urteko aurrekontuen proposamena ikerketa programan 5142 Programan, adibidez, 34.427.000 aurreikusten dira. Jaitsiera, % 4,2 gutxiago hain zuzen. Ez dugu ulertzen hitz egiten ari garen honi buruz eta Jaurlaritzaren aldetik aurrekontuetan islatu egiten den proposamena.
Vicente Reyes jaunak esan moduan, erdibideko bat sinatu dugu eta erdibideko bat sinatu dugu pentsatzen dugulako gauza zehatzak eta argipen batzuk behar ditugulako, azterketa sakona behar dugulako.
Bada zerbait eta abiapuntu bezala berrikuntza, zientzia, teknologia alorretan guk ere pentsatzen dugu Saiotek utzitako hutsunea bete behar dela eta ahalegin handiagoak egin behar ditugula eremu honetan, ez bakarrik ekonomiaren ikuspegitik, herri honen eraldaketarako funtsezkoa delako.
Besterik gabe, eskerrik asko.