KORTAJARENA IBAÑEZ (EH Bildu, 2017-11-09):
Oso ondo. Mahaiburu andrea, egun on. Legebiltzarkideok, sailburuak, egun on.
Volvemos hoy con uno de esos temas de comer que tanto preocupan a EH Bildu. Iraupen luzeko langabetuena da une honetan gure gizarteak duen erronka handi horietako bat eta seguru nago zuek hori ere konpartitzen duzuela.
Zenbakiak hor daude errealitate gordin eta latz baten berri ematen. 10 langabetuetatik 6k urtebete baino gehiago darama lan bila eta erdiak bi urte baino gehiago. Egun, 60.000 langabetu inguruk bi urte baino gehiago daramate enplegurik gabe.
Además del número total, también es preocupante la distribución del colectivo que cuenta con personas cada vez más mayores y más mujeres. Sailburuak dientes de sierra izendatu dituen langabezi tasen inguruko susto horiek alboan utzita, badirudi enpleguaren datu orokorrak onera egin dutela eta, sustoak sustoa, tantaka eta nahi baino mantsoago enplegua errekuperatzen denaren zantzu txikiak ditugula.
Datu orokor horiek tendentzi positiboa erakusten dute. Baina errekuperazio hori ez da denengana iristen. Aukerak ez dira denentzako berdinak eta kosta egiten ari da eta asko, sailburuak berak hainbestetan esaten duen bezala, zenbaitzuen egoerari buelta ematea. Horien artean daude iraupen luzeko langabetuak.
Pertsona hauen egoerak ez du hobera egitera, kontrara egoera enkistatze bidean da. Ni hemen ez naiz trabatuko beste erkidego batzuekiko konparaketetan, ez naiz trabatuko gai hauen inguruan trenaren zein bagoietan gauden eztabaidatzen zeren eta ekimenaren interesa eta helburua ez da hori.
Baina argi dagoena da aditu gehienak adierazten digutela gure erkidegoak ezaugarri berezi batzuk badituela. Gurea oso erkidego zaharkitua dela, oso kronifikatuak diren langabetu batzuk dituela  - asko -  eta era berean industriak duen pisuak eta aurreratuagoa den ehun produktuak iraupen luzeko langabetuen kontra egiten duela, eta gure inaktibitate tasak altuagoak direla.
Zentzu honetan, gure langabeziak ere ezaugarri bereziak dituela. Oso iraupen luzekoa eta 45 urtetik gorako pertsonetan oso kontzentratua dago. 40 urteko pertsona hauek lan esperientzia luzea dute baina oso eskasa edo desfasatua edo lan merkatuaren eskaerarekin alderatuta oso desajustatua dagoen kualifikazioa.
Errealitate bat da hau, hemengoa eta gordina. Egoera penagarri baten aurrean gaude esango nuke krisiaren ondorio gordinenetako baten aurrean. Datu potoloen atzean ezkutatzen den errealitate horietako bat da hau. Gauza da errealitate horren atzean oso gaizki pasatzen ari diren pertsonak daudela. Drama latzak, bere bizitza osoan lanean pasa ondoren, azken urtetan langabeziarekin topo egin eta lana bilatzeko zailtasun handiak dituzten pertsonentzat.
"Aunque tengas 50 años de experiencia, si no tienes un certificado profesional que lo acredite, no eres nadie. Muchas veces por circunstancias no te queda otro remedio que trabajar en negro, tienes que vivir. Ahora ya es tarde. No preveía esta situación y menos con 24 años cotizados. No se preocupe usted, ya le llamaremos. Pero no te llaman de ningún lado. Cuando vas a una entrevista de trabajo siempre surge algo. No te dicen que es por la edad pero siempre te sacan algo. He echado muchos currículum y llamado a muchos sitios pero nada. Un trabajo estable significa todo para mí, significaría autoestima y saberte útil. Una situación crítica pero vamos a pensar que se puede salir".
Amaia, Carlos, Carmen eta Jose Ramónek orain gutxi komunikabide batean emandako elkarrizketa batean botatakoak dira; 56, 57, 62 eta 55 urte dituzten gizon eta emakumeak, iraupen luzeko langabetuak; zailtasunetan oraindik borrokatzeko gogoa eta indarra duten pertsonak, pronostiko gogorra dutenak.
Gauzak aldatu ezean, Amaia, Carlos, Carmen eta José Ramón urte gutxitan erretiratu pobreak izan daitezkeelako. Eta hor dago Cáritasen azken txostenak erakusten digun argazkia ere. Pobre berrien artean bada gailentzen ari den perfil bat: 50 urtetik gora izan eta lan ibilbide luzea izan ondoren, langabezian geratu den gizonezkoarena, iraupen luzeko langabetuak.
Gai honetan egoera bidegabeari aurrera egiteko politika publikoek zeresan handia dute. Izan ere, politika publikoek errealitate krudel horren konponbiderako tresna nagusi bilakatu beharko lukete. Duinak diren bizi baldintzak sortu behar ditu politikak, pertsonak zaindu behar ditugu politika publiko horien bitartez, pertsonen erreskatera atera behar dugu berandu baino lehen.
Nik ez dut inolaz esango gai hau Gobernuaren kezka ez denik, ez dut esan Gobernu hau gai honi dagokionean ezer egin gabe dagoenik. Sé que me dirán, como en otras ocasiones, que esta realidad les preocupa y les ocupa, y tampoco lo pongo en duda. Sailburuak maiz aipatzen ditu iraupen luzeko langabetuak lanerako zailtasun gehien dituzten kolektibo horien artean eta esana du azkeneko (...) egun bertan Aurrekontuen aurkezpenean bere lehentasunen artean dagoela kontu hau.
Gaiaren inguruan interpelazioa egin genuenean ere, sailburuak luze azaldu zizkigun Enplegu Sailak eta batez ere Lanbidek lanerako zailtasun gehien dituzten horientzako dituzten baliabideak: Programa desberdinak, formakuntza aukerak, birgizarteratze enpresek eskaintzen dituzten aukerak, garapen ekonomikoko agentziekin aurrera eramaten diren programak, Lanbidek eskaini nahi duen arreta pertsonalizatua. Eta Aurrekontuetan ere ikusi dugu zailtasun bereziak dituzten pertsona horientzako partida orokorrak badaudela eta ez dugu ikusi 2017-2020 Enplegurako Estrategia baina aurreratu zaigu zailtasun bereziak dituzten kolektibo horientzako neurriak jasoko dituela.
Ez dugu ikusi estrategia baina bai estrategia horren inguruan Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeak egin duen diktamena. Eta ikusi dugu planaren baitan egiten den egoeraren diagnosian langabeziaren kronifikazioaren auzia aipatzen dela ahulezi berezi bezala baina gero hori ez dela helburu estrategikoetan edo jardunbide estrategikoetan azaltzen. Zailtasun bereziak dituzten pertsonak eta gizataldeak aipatzen dira orokorrean.
Gauza da zaku hori, enplegurako zailtasun bereziak dituzten pertsonena, oso zaku zabala dela, zabalegia. Bertan sartzen dira 55 urtetik gorako langabetuak, iraupen luzeko langabetuak, ezgaitasuna duten pertsonak, indarkeria matxista pairatzen duten emakumeak, egoera irregularrean dauden pertsonak, atzerritarrak. Oso errealitate desberdinak, oso behar desberdinak, oso pronostiko desberdinak eta, zentzu horretan, oso jardunbide desberdinak eskatzen dituzten egoerak nahasten ditu Gobernuak aukeratutako estrategia horretan.
La realidad es que lo que no se ve no existe y sobre lo que no existe no se actúa. Y la realidad es que cuando se meten en un gran saco realidades tan diferentes y necesidades tan diferentes, perdemos eficacia. La realidad es que cuando un asunto es realmente prioritario se establecen medidas concretas y recursos concretos. Es el caso del esfuerzo que este Gobierno plantea para la incorporación de las personas jóvenes, y que nosotros compartimos, pero que no aparece recogido para el colectivo de personas paradas de larga duración.
Pese a la preocupación y pese a los esfuerzos, no estamos acertando con las actuaciones para las personas paradas de larga duración y no parece que esta estrategia intervenir con ese grupo de personas en situación más vulnerable en conjunto sea la más indicada. Los programas que se vienen desarrollando tienen una eficacia por lo menos discutible y no siempre se ajustan a la realidad y a las necesidades de las personas paradas de larga duración.
Porque sinceramente, ¿alguien me puede explicar por qué las contrataciones de los planes comarcales duran seis meses y no ocho? ¿Alguien me puede explicar por qué no se podría flexibilizar esa medida y pensar en otras opciones?
También son muy diferentes las necesidades que en cuanto a la atención emocional tienen una mujer que ha sido víctima de violencia machista con respecto a las que tiene una persona parada de larga duración que lleva tres o cuatro años parada. Son muy diferentes las necesidades de formación de una persona con discapacidad de una persona como Amaia, José Ramón o Carmen. Creemos que hay que responder a necesidades específicas de manera diferenciada.
Eta benetan Lanbidek eskaintzen duen arreta pertsonalizatutik etorriko da soluzioa? Uste dugu oraingo Lanbidetik ezetz. Orientatzaileak ezinean dabiltza, kalitatezko denborarik ez dute, egoera hauei heltzeko formaziorik ez dute, egoerei arlo emozionaletik heltzeko arazoak dituzte, pertsonei eskaini diezaieketen programak eta aukerak betikoak dira. Y, desde luego, la solución no va a venir de programas tan lamentables como el Prepara, por mucho que los maquillemos aquí.
EH Bildu considera que estamos ante una situación excepcional, prioritaria, diferenciada. Un problema social de primera índole que requiere, como señalan los y las expertas en este ámbito, una atención excepcional, una solución a la carta.
Jauzi kuantitatibo eta kualitatibo bat eman beharrean gaude. Orain duela pare bat aste enplegu politiken inguruan izandako eztabaidan esan genuen betiko errezetak ez dutela balio, inertziak apurtu egin behar ditugula. Eta esan genuen baita ere orain arteko esfortzuak ez dirudiela nahikoak direnik. Enplegua eta babesari dagokionean, koherentziak eta orekak bilatzeko garaia dela esan genuen; enplegu politika propio, esanguratsu eta eraginkorrak sustatzeko garaia dela.; gure enplegu eta babeserako politikak, birpentsatu beharrean gaudela. Eta bide horretan kokatzen dugu guk gaurko proposamena ere.
Ekimen honen bidez, iraupen luzeko langabeziari aurre egiteko talka plan bat martxan jartzea eskatzen diogu Jaurlaritzari. Datorren hilabeteetan etorriko den enplegu estrategian, iraupen luzeko langabetuak era egoki eta berezitu batean artatzeko plan integral, zehatz eta iraunkorrak txertatzea eskatzen dugu.
Un plan diseñado ad doc, un plan de choque que garantice una atención personalizada a estas personas, que les ofrezca medidas concretas de formación, orientación e intermediación, que estén ajustadas con lo que está demandando el mercado y las oportunidades que se presentan. Un plan que haga importantes esfuerzos para la coordinación interinstitucional y que esté bien vinculada a las realidades socioeconómicas de cada pueblo y ciudad de Euskal Herria.
Un plan que contemple incentivos masivos para la contratación, que contemple la incorporación de cláusulas para contratación de parados de larga duración pública, que reconozca y certifique la experiencia laboral y que fomente los cambios necesarios en la RGI que estas personas puedan vivir dignamente.
Eta eskatzen dugu plan horren lanketan, jarraipenean eta monitorizazioan adituen aholkularitzarekin kontatzea. Contar con los que saben, Adituekin eta adituekin kontatzea, zeren hainbat eragileekin parte-hartze iraunkorra sustatzea eta bermatzea ere eskatzen da. Egoera berezi bati, larritasun handiko egoera bati, tamaina berdineko neurriak. Ante situaciones excepcionales, medidas excepcionales como se hace en otros muchos ámbitos, Medidas de choque y recursos excepcionales.
Gaurkoan ez da akordio zabaletarako aukerarik izan. Gobernua sostengatzen duten taldeek ez dute talka plan horren beharra ikusi eta, egia esan, pena dela iruditzen zait. Eta beno, neurri batean kezkagarria ere iruditzen zait zeren errealitatea hor dago eta errealitate hori egoskorra da. Eta adituen gomendioak ere hor daude.
Y qué les voy a decir. Yo creo que es ya más que claro que el café para todos y todas no vale. Y es también una pena porque esta moción consideramos que venía en un muy buen momento, cuando todavía no se ha presentado la estrategia, cuando están los presupuestos por cerrar. Estábamos a tiempo y todavía estamos a tiempo.
Los que no tienen tiempo son las personas paradas de larga duración. "Se han olvidado de nosotras" decía una de esas personas que he mencionado antes, "nos han dejado solos", eta ezin ditugu bakarrik utzi. Aurrekoan ere esan nion sailburuari.
Askotan esan dugu herri gisa ditugun erronkei era egoki eta taxuzkoan erantzuteko garaia dela eta politika publikoak horretara bideratu behar ditugula. Zentzu honetan, ahalmena eta batez ere determinazioa behar ditugu. Determinazioa politika berriak egiteko, determinazioa pertsonak hauen bizitza baldintzak eta hauen ongizatea eta duintasuna politika publikoen erdian jartzeko, determinazioa inor ez inbisibilizatzeko, determinazioa inor bazterrean ez uztekoa, determinazioa pertsonak zaintzeko, pertsonak erreskatatzeko.
Determinación para cuidar a la gente, determinación para rescatar a las personas. Eso es lo que necesitamos y, como todavía estamos a tiempo  - porque estamos a tiempo-, quizá hoy no vayamos a llegar a ese acuerdo amplio, pero sí le pediría aprovechando que la sailburu Artolazabal también está aquí, que las cosas que se plantean hoy, ya que van a seguramente contar con un apoyo muy grande de esta Cámara, sean tenidas en consideración y que no se olviden ustedes, que no metan en ese gran saco a las personas paradas de larga duración porque tienen una problemática muy específica. Es un reto que tenemos como país y a eso hay que responder.
Mila esker.