ESTARRONA ELIZONDO (EH Bildu, 2018-10-11):
Eskerrik asko, legebiltzar-buru andrea eta eguerdi on, egun on guztioi.
Aitortu beharra daukat ekimen hau, honen berri jaso genuenean ez geniola garrantzi handirik eman eta gainera herenegun bertan kide batek galdetu zidanean ea nork eraman behar zuen gaia, esan nion nik eta horri gehitu nion, baina lasai, bi minutuko hitzartea izango da.
Gero, atzo bertan, gaia prestatzen hasi nintzenean eta horren inguruan hausnartzen hasi nintzenean, bizitzaren gauza gehienetan bezala, honen atzean pisuzko kontuak daudela ere, ondorio horretara heldu nintzen. Eta orduan gaurko honetan azaldu nahiko genuke zergatik guk ez dugun zuek egindako erdibideko hori babestuko.
Horretarako nahiko nuke Italiako iparraldera hegan egin eta Veneziako Erroma Plazara edo Calatrava Zubira, badakizue gaur egun pasatu nahi dutenek bertara tornu birakarietatik igaro behar dutela. Beti ez, noiz? Data zehatz batzuetan. Check point horiek pasatu behar dituzte eta oraingoz data bakarra, finkatuta dagoen data bakarra Venezian da bere inauteriak, bere jairik esanguratsuenak eta ziurrenik mundu osoan zehar gehien ezagutzen direnak.
Hala turista gehiegi, eta turista dira, zeren bizilagunei ez die afektatzen, turista gehiegi daudenean, tornu horiek eta ate horiek itxiko dituzte eta, noski eta normala denez, bizilagunei ez zaie batere gustatu horrelako neurririk hartzea hiriko alkatearen aldetik eta beraiek uste dute agerian uzten duela horrelako neurriak hartzen direnean hiria bera eta beraien jaia turistei bideratutakoa dela. Eta, gainera, oso, nik uste dut ilustratiboa dela nola beraiek aipatzen duten mozorrorik ikusiena gaur egun Veneziako inauterietan dena turistaz mozorrotutako gurpildun maletak daramatzaten jendea, inauterietatik bertatik.
Baina ez dugu zertan hain urrun joan behar eta oraingo honetan joan gaitezke trenez Baionara, joan gaitezke eta nola iaz jada asteburuetan eta, zergatik asteburuetan? Jende asko datorrelako kanpotik, Baionako jaietan ere sarrera ezarri zioten Baionatik kanpo zetozen jendeari, zeren guztia turismoaren izenean egiten denean eta ez baldin badira beste elementu batzuk aintzat hartzen, gerta daitezke masifikazio edo gentrifikazio horiek, precisamente jai horren kontra edo elementu patrimonial horien kontra bihurtzea.
Baina gertuago daukagu eta nik uste dut eta oso paradigmatikoa dela ondoren jarriko dudan adibidea, Elantxobe eta Magdalenak ditugu, 2000. urtearen inguruan ni nire koadrilarekin autobusez joaten nintzen Elantxobera, Elantxobeko Magdalenetara eta orduan Arabatik, Bizkaitik eta Gipuzkoatik gentozen autobusez gain, Madriletik eta Andaluziatik ere etortzen ziren autobusak. Eta gogoratu dezagun Elantxobe dela gaur egun 360 biztanle duen herriak, orduan biztanle apur bat gehiago zituen, baina Magdalena batzuetan 20.000 eta 30.000 pertsona inguruko jaiak montatzen zirela.
Y es que en las ediciones más concurridas de la Magdalena, como decía, se han acercado a Elantxobe, en un pueblo de algo más de 360 habitantes, hasta 20.000 y 30.000 personas en sus ediciones más participadas.
Y eso, si se quiere, sin tener una estrategia internacionalización expresa para ello, una televisión alemana en el reportaje que hizo le llamó la fiesta del alcohol y del sexo, y no hace tantos años era una celebración reducida en cuanto al número de personas, que se juntaban los vecinos de la villa, cuando al puerto llegaban los barcos procedentes de Bermeo. Creo que todos y todas conocemos de qué va.
Y el ejemplo de Elantxobe, como decía, puede ser un tanto extremo, porque eso no ocurre evidentemente en todos los pueblos ni en todas las festividades de los pueblos, pero me parece muy ilustrativo de cómo la gentrificación puede suponer un problema en cuanto a valores culturales a preservar, y el mantenimiento de tradiciones populares y la vivencia que tenemos las personas de las mismas.
Y ustedes vienen hoy aquí con un acuerdo sobre el interés del punto de vista turístico de estas festividades y de lo que puede aportar a la industria turística, las fiestas de nuestros pueblos, villas, ciudades, etcétera, es decir, las fiestas populares de la gente como medio.
Porque, al fin y al cabo, es lo que ustedes están planteando. Estas fiestas populares, estas fiestas de la gente, estos espacios festivos de la gente, qué potencial turístico pueden tener y qué aportación pueden tener a la industria del turismo, y sobre todo y ante todo, en términos económicos.
Y además se lo confían a la Euskadi Basque Country 2020, a la estrategia de internacionalización y de consumo, y en esta enmienda de transacción que ustedes han firmado y que consta de 10 líneas y no tienen ningún punto, muchas veces se hace difícil saber cuál es el sujeto de la propia oración.
Pero realmente, el patrimonio no está en el centro, y la preservación y la salvaguardad el patrimonio no está en el centro, ni es lo importante en dicha enmienda.
Eta azkenean, hori gertatzen denean gure ondarearekin, ikuspegi honek, bizitzeko tokia dena kontsumitzeko gai bihurtzeraino eraman dezake. Eta gainera, noiz eta festa egunetan, jai giroan, non urtean zehar tokian-tokiko arazoak alderatzen diren eta gizonen eta pertsonen kohesioaren onerako izaten diren egunetan.
Eta beraz, planteamendu honen atzean dagoenarekin ez gaude konforme, ez gatoz bat. Geure aldetik, turismo jasangarri baten alde egiten dugulako eta jaiak eta festak, gainera, ez dira izaten gauzak neurriz eta modu jasangarrietan izateko testuingururik onenak.
Baina gainera, eta Corcuera andreak aipatu izan du, ez dugu oso ondo ulertzen eskaeraren zergatia momentu honetan, aurki izango dugulako Euskal Autonomia Erkidegoko kultura ondarearen lege berria, oso aurreratua dagoen lege hori, eta bertan bai emanaldi tradizionalak eta oroitzapenezkoak eta baita ere jai ekitaldiak, besteak beste, babesteko kategoria zehatza bezala jasoak izango dira, Corcuera andreak aipatu duen bezala, 11. artikulu horretan.
Artikulu horretan, babes horretarako prozedura eta azterketa zehatza egingo da, jai eta emanaldi bakoitzaren inguruan erregistroan inskribatu ahal izateko eta, horretaz gain, ondare horrentzat kaltegarria izan daitekeena ere (...) jasoa izango da.
Beraz, ez diogu ez hanka ez bururik momentu honetan Jaurlaritzari eskatzen zaiona eskatzea. Itxaron dezagun apur bat inbentario hori egin arte eta hor jaso ahal izango dira, ea agian jai batzuentzako, ekitaldi batzuentzako komenigarria izango litzateke potentziazio turistikoa ematea, horien salbaguardarako eta bizi iraupenerako.
Baina beste kasu batzuetan baliteke ezetz. Eta nik uste dut hori eta ikuspegi hori Turismo Departamentuak ez duela aintzat, ez duela aintzat, edo gutxienez ez duela (...) nahikorik hori neurtzeko eta baloratzeko.
Orduan, nik uste dut, inbentario hori beharrezkoa dela, Jaurlaritza honek beste pausu batzuk eman aurretik, inbentario horretan, besteak beste, jaia eta usadio eta tradizioen salbaguarda hori lehenetsi egingo delako.
Eta hori izango delako aurretik jarriko dena, eta guk uste dugu gainera, horrela izan behar duela eta bat egiten dugula.
Poner y anteponer el interés de salvaguarda y de puesta en valor de dicho patrimonio, por delante de otros tipos de intereses.
Euskal Herriko jaien inguruan, guk uste dugu eman beharreko eztabaida beste mota batekoa dela, hain zuzen ere, gure herrien eta hirietako jaien nortasunaren inguruan eta eredu festiboaz. Baina, beti ere, herria eta pertsonak lehenetsiz, eta hauek duten funtzio soziala edozeren aurretik jarriz.
Beraz, horrexegatik gaur zuek sinatutako emendakina edo transakzionala ez dugu babestuko.
Eskerrik asko.