avoj,car ankau la koncernaj ajoj kaj ideoj apartenas jam al historio. Tiaj ne pluuzataj vortoj kaj formoj nomigas arkaismoj.Dum la lastaj mil jaroj niaj nunaj kulturlingvoj evoluis kaj sangigis oftegis nerekonebleco ni malfacile aupreskau ne komprenas tekstojn, kiuj en nia gepatra lingvo estis skribitaj antaumil au ec kelkaj centoj da jaroj. Sed en nia moderna tempo la evoluo de lalingvoj estas tre malrapida, preskaunerimarkebla. Sole la lingvoj de lamalgrandaj popoloj, kiuj memstarigis dumla mondmilito, evoluas tre rapideankau sub niaj okuloj, car pli frue, pro la malfelicaj historiaj cirkonstancoj,ilia evoluo je kulturlingvo estismalhelpita. Ekz. estas granda diferenco inter tiu estona lingvo, kiu estisuzata dum la mondmilito, kaj la hodiaua estona lingvo, tiel granda, kela maljunaj homoj plendas, ke ili ne komprenas la modernajn librojn kajkelkfoje ec la parolon de siaj gefiloj kaj genepoj.Kvankam la ago de Esperanto estas nur 50 jaroj1, tamen ankau gi kiel ciu viva estajomulte evoluis kaj kreskis dum tiu relative mallonga tempo, tiom, ke tiu, kiulernus gin lau la unua lernolibro de 1887 kaj parkerigus la tutan tiaman vortprovizon,malfacile povus legi kaj kompreni la nunajn librojn kaj gazetojn. Car tiam latuta vortaro konsistis ja el malpli ol 1000 radikoj, kaj ec tiaj vortoj kielekzemple ebria, aspekti, aboni,distanco, diskuti, svarmi, stulta, kanono, kadavro k.t.p. estis tiamnekonataj; anstatau aspekti onidiris elrigardi, kanono estisnomata pafilego, gazeton oni ne abonis, sedsubskribis, k.t.p. Ec lasufikso -ac- tiam neekzistis. Ankorau pli granda diferenco estas inter la lingwe uniwersala de1878 kaj la posta Esperanto.D-ro Zamenhof estus ja povinta eldoni nemaldikan kajereton kun malpli ol1000 radikoj, sed tuj en la komenco ellaborivastan vortaron kun ciuj necesaj vortoj, kiuj nuntempe estas uzataj. Tio ja ne estus al li malfacila! Sed intenceli tion ne faris, car li bone konsciis, ke estas granda diferenco inter lateorio kaj praktiko; ke tio, kio sajnas esti bona teorie, montrigas kelkfoje tute sentauga en la praktiko. Tial lipreferis ellabori kaj publikigi nurfundamenton de la nova lingvo, kie trovigas nur la plej necesaj elementoj, dumla finan ellaboron de la lingvo, la konstruadonde la domo sur la fundamento, li lasis al la praktika lingvouzado, al la esperantista popolo en la tuta mondo. Per tioEsperanto cesis esti artefarita lingvo, sed komencis sian naturan evoluadonsimile al ciuj aliaj lingvoj, evoluadon, kie partoprenas ciuj lingvouzantoj,unuavice kompreneble la plej bonaj verkistoj. Sekve la nuna Esperanto estas neteoria verko de unu sola persono, sed kolektiva ellaborajo de la tuta esperantista popolo, farita ne en retortolau certaj teoriaj dogmoj, kiel Ido, Occidental, Novial k.a. projektoj, sed iompost iom ellaborita de la vivo mem.Ke la evoluado de Esperanto ne estu arbitra kajne okazu en revolucia maniero, kiel en Ido, kie ciujare oni sangadis la bazojn de la lingvo, tion garantias laverketo Fundamento de Esperanto, kiu konsistas el Antauparolo de D-ro Zamenhof, Fundamenta Gramatiko kvinlingva (franca, angla, germana, rusa,pola), Ekzercaro kaj Universala Vortaro kun tradukoj enla kvin nomitaj lingvoj. En laFundamento neniu persono kaj neniu societorajtas fari iun ec plej malgrandan sangon, car gi devas gardi la unuecon kaj kontinuecon de nia lingvo.Zamenhof mem havis tiel grandan respekton al la Fundamento, ke li ne korektisen gi ec la erarojn, car, kiel li skribas en