801.100 - Lescha davart la planisaziun dal territori per il chantun Grischun (LPTGR)    801.100   Lescha davart la planisaziun dal territori per il chantun  Grischun (LPTGR)  dals 06-12-2004 (versiun dals 01-04-2019)  Il cussegl grond dal chantun Grischun1),  sa basond sin l'art. 80 da la constituziun chantunala2), suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 11 da matg 20043),  concluda:  1. En general  Art.  1 Object 1 La lescha regla la planisaziun dal territori sin il territori dal chantun Grischun. Ella  definescha las incumbensas che ston vegnir ademplidas da las vischnancas, da las  regiuns e dal chantun. * 2 La lescha fixescha las prescripziuns chantunalas da construcziun e da zona. Ella  regla las proceduras che vegnan definidas dal dretg chantunal.  Art.  2 Obligaziun da planisaziun 1 Las vischnancas, las regiuns ed il chantun procuran per la planisaziun en il senn da   la  legislaziun  davart  la  planisaziun  dal  territori  e  resguardan  ils  interess  da  la  planisaziun dal territori er tar lur ulteriuras activitads. * 2 Las  vischnancas,  las  regiuns  ed  il  chantun  adempleschan  lur  incumbensas  en  enclegientscha vicendaivla e coordineschan lur basa, lur planisaziuns e lur activitads  che han in effect sin il territori ina cun l'autra e cun la basa, cun ils concepts e cun   las  planisaziuns  secturialas  da  la  confederaziun  sco  er  cun  las  planisaziuns  dals  chantuns e dals pajais vischins. *  1) PCG 2004/2005, 284 (emprima lectura) e PCG 2004/2005, 813 (segunda lectura) 2) DG 110.100 3) pagina 257  * tabellas da las modificaziuns a la fin dal relasch   1   https://www.gr-lex.gr.ch/data/110.100/rm   801.100    Art.  3 Instituziuns ch'èn responsablas per la planisaziun 1 La planisaziun locala è ina incumbensa da las vischnancas. En il rom dal dretg  surordinà adempleschan ellas questa incumbensa en moda independenta. 2 La planisaziun surlocala è per regla chaussa da las regiuns e dal chantun. * 3 La regenza surveglia la planisaziun dal territori. Ella designescha il departament  cumpetent (departament) ed il  post spezialisà per dumondas da planisaziun (post   spezialisà).  Art.  4 Infurmaziun, cooperaziun, planisaziun cooperativa 1 Las autoritads infurmeschan adequatamain la publicitad davart la basa, davart las  finamiras e davart la procedura da planisaziuns e procuran che persunas interessadas   possian cooperar en moda adequata tar planisaziuns. 2 Las  instituziuns  ch'èn  responsablas  per  la  planisaziun  pon  far  cunvegnas  cun  persunas  privatas,  cunzunt  davart  l'urari  da  planisaziuns,  davart  la  qualitad  da  l'abitadi che duai vegnir cuntanschida e davart il termin da la realisaziun da projects   da  construcziun.  Sche  cunvegnas  concernan  objects  che  fan  part  dal  cuntegn  minimal  d'ina  planisaziun,  resta  resalvada  la  decisiun  da  las  autoritads  ch'èn  cumpetentas per relaschar e per approvar la planisaziun. *  Art.  5 Proceduras, termins da liquidaziun 1 Per las proceduras da planisaziuns, da projects da construcziun e da regruppaments  dal terren – ch'èn fixadas en questa lescha ed en l'ordinaziun – e per l'incassament da   taxas d'avertura vala exclusivamain il dretg chantunal, nun che las vischnancas e las   regiuns  vegnian  autorisadas  u  obligadas  expressivamain  da  relaschar  atgnas  prescripziuns  da  procedura  divergentas  u  cumplementaras  u  da  reglar  sezzas  tschertas proceduras. * 2 Sch'i  na  vegn  fixà  nagut  auter,  liquideschan  las  autoritads  cumpetentas  las  dumondas  entaifer  ils  termins  regulars  ch'èn  fixads  en  questa  lescha  u  en  l'ordinaziun..  Sch'i  n'è fixà nagut auter,  cumenzan ils termins,  uschespert  che las   dumondas èn avant maun en ina furma formalmain correcta e cumpletta. 3 Sch'in  termin  na  po  excepziunalmain  betg  vegnir  observà,  communitgescha  l'autoritad  cumpetenta  il  retard a  las  persunas pertutgadas  avant  la  scadenza dal  termin, e quai inditgond ina curta motivaziun e communitgond in nov termin da  liquidaziun.  Art.  6 Mediaziun 1 Las  autoritads  da  protesta  e  da  meds  legals  pon  sistir  da  tut  temp proceduras  pendentas  a  favur  d'ina  mediaziun,  sche  las  partidas  proponan  quai  communablamain. Ils detagls vegnan reglads da la regenza en l'ordinaziun.  2       801.100   2 Concessiuns d'ina partida en il rom d'ina mediaziun na dastgan betg vegnir fatgas  valair en il process e n'èn nagina cumprova. Tgi ch'è stà mediatura u mediatur, na  dastga betg sa participar al process da las partidas da mediaziun sco represchentanta  legala  u  sco  represchentant  legal,  sco  perditga  ubain  sco  infurmatura  u  sco  infurmatur.  Art.  7 Basa 1 Las  instituziuns  ch'èn  responsablas  per  la  planisaziun  procuran  per  las  infurmaziuns  da  basa  ch'èn  necessarias  per  lur  planisaziuns.  Els  accordeschan  vicendaivlamain l'acquisiziun da las infurmaziuns da basa e procuran per lur barat.   Ils detagls vegnan reglads da la regenza en l'ordinaziun. 2 Las instituziuns ch'èn responsablas per la planisaziun observan ed analiseschan il   svilup dal territori ed al prendan sco basa per lur planisaziuns. Il departament dat las  infurmaziuns necessarias a l'uffizi federal. 3 Ils  posts  da  servetsch  chantunals  collavuran  e  procuran  per  la  coordinaziun  necessaria da las infurmaziuns da basa entaifer il chantun. 4 Las infurmaziuns da basa èn publicas. Mintgina e mintgin po prender invista dad  ellas. Lur effect giuridic sa drizza tenor la legislaziun respectiva.  Art.  8 Digitalisaziun 1 Las infurmaziuns da basa ed ils meds da planisaziun vegnan fatgs ed administrads  en moda digitala. 2 Ils  plans  èn  extracts  grafics  che  vegnan  fatgs  sin  basa  da  las  datas  digitalas.   Uscheditg che la regenza na dispona nagut auter, ha mo l'extract grafic vigur legala. 3 Las datas da la planisaziun dal territori vegnan surdadas da las instituziuns ch'èn   responsablas per la planisaziun als posts da servetsch e viceversa. *  Art.  9 Promoziun 1 En  il  rom da  lur  cumpetenza  pon  il  departament  ed  il  post  spezialisà  prender   mesiras da sustegn per garantir in svilup dal territori persistent e per realisar il dretg   da planificaziun dal territori. 2 Il departament ed il post spezialisà pon sustegnair stentas da las vischnancas per   stgaffir uffizis da construcziun communabels e gremis professiunals communabels  cun ina funcziun da cussegliaziun en dumondas da construcziun e da planisaziun.   3     801.100    Art.  10 Contribuziuns chantunalas 1. princip, premissas  1 En  il  rom  dals  meds  finanzials  che  stattan  a  disposiziun  po  il  chantun  pajar  contribuziuns a vischnancas ed a regiuns sco er ad organisaziuns, ad instituziuns ed  ad auters purtaders da projects per: * 1. * infurmaziuns  da  basa  e  planisaziuns  cun  excepziun  da  la  planisaziun   d'utilisaziun communala; 2. projects sco concepts, examinaziuns, studis, models directivs ed analisas che   servan  al  svilup  dal  territori  persistent  dal  chantun,  da  las  regiuns,  da  las  aglomeraziuns e da las vischnancas, che servan a meglierar la collavuraziun,  che  servan  a  l'infurmaziun  vicendaivla  ed  a  las  enconuschientschas  fundamentalas, a la scolaziun ed a la furmaziun supplementara da persunas  cun incumbensas da la planisaziun dal territori u che servan a l'execuziun;  3. concurrenzas, agids d'execuziun. 2 Plinavant po il chantun conceder contribuziuns da gestiun ad organisaziuns ed a  gremis  professiunals  ch'èn  regularmain  e  spezialmain  activs  en  il  sectur  da  la   planisaziun dal territori, e quai en moda consultativa ed infurmativa. 3 La  concessiun  da  contribuziuns  premetta  spezialmain  che  las  lavurs  sajan  en  l'interess dal chantun e ch'ellas vegnian exequidas sut ina direcziun cumpetenta.  Art.  11 2. calculaziun 1 … * 2 … * 3 … * 4 Las contribuziuns ston vegnir graduadas tenor l'impurtanza per la planisaziun dal  territori e per l'economia publica ed importan maximalmain 50 pertschient dals custs  imputabels. *  Art.  12 3. garanzia, meds legals 1 Contribuziuns vegnan garantidas dal regenza sin basa da programs da lavur e da  stimaziuns dals custs. La regenza po delegar questa cumpetenza al departament ed al   post spezialisà. 2 La  garanzia  vegn  dada  per  regla  en  il  rom  da  cunvegnas  da  prestaziun  che  cuntegnan almain la finamira, las prestaziuns da la retschavidra u dal retschavider da   la contribuziun e las prestaziuns dal post spezialisà, il program da temp, ils custs   imputabels  sco er  las  modalitads davart  il  rendaquint  e  davart  il  pajament  da la  contribuziun e davart l'examinaziun da las prestaziuns. 3 En  cas  da  dispitas  davart  contribuziuns  sco  er  en  cas  d'ulteriuras  cuntraversas  pervia da cunvegnas da prestaziun decida la regenza. Sche la garanzia vegn dada dal   post spezialisà, decida il departament. 4 Cunter  decisiuns  dal  departament  po  vegnir  fatg  recurs  administrativ  tar  la  regenza. *  4       801.100   5 Davart  la garanzia u davart  la refusa da contribuziuns,  per las qualas i  n'exista   nagin dretg legal, decida la regenza definitivamain. *  2. Planisaziun chantunala  2.1. EN GENERAL  Art.  13 Cussegl grond 1 La regenza rapportescha periodicamain al cussegl grond davart la planificaziun dal  territori e davart il svilup dal territori.  2.2. PLANISAZIUN DIRECTIVA CHANTUNALA  Art.  14 Plan directiv chantunal 1 Il  plan directiv grischun e  sias  midadas vegnan elavurads dal chantun e  da las  regiuns en moda colleghiala. * 1bis Il  cussegl  grond fixescha  la  strategia  chantunala  da svilup  dal  territori  e  sias  midadas. * 2 Cumpetenta per ils conclus da relaschar e da midar il plan directiv chantunal è la   regenza.  En  quest  connex  resguarda  ella  ils  conclus  dal  cussegl  grond  tenor  l'alinea 1bis. L'actualisaziun è per regla chaussa dal departament. * 3 La regenza regla la procedura dal plan directiv en l'ordinaziun.  2.3. PLANISAZIUN CHANTUNALA D'UTILISAZIUN  Art.  15 Plans chantunals d'utilisaziun 1 Resguardond  ils  interess  da  las  vischnancas  po  la  regenza  relaschar  plans  chantunals  d'utilisaziun  per  projects  d'ina  impurtanza  chantunala  speziala  –  sco  stabiliments  da  traffic,  da  provediment  e  da  dismessa  sco  er  manaschis  da  producziun e da servetsch –, e quai cun ils medems effects giuridics sco quels che   valan  per  plans d'utilisaziun  da las  vischnancas.  Ella  abolescha puspè  tals  plans  d'utilisaziun,  sche  las  vischnancas  tegnan  quint  suffizientamain  dals  interess  surordinads en lur urdens fundamentals. 2 Sin  dumonda  da  las  vischnancas  po  la  regenza  relaschar  plans  chantunals  d'utilisaziun  er  per  projects  da  planisaziun  intercommunals,  sche  quai  gida  a   simplifitgar la procedura. 3 En l'ordinaziun regla la regenza la procedura per ils plans chantunals d'utilisaziun.   5     801.100    4 Per planisaziuns chantunalas d'utilisaziun tenor la legislaziun speziala sa drizza la   procedura  tenor  la  legislaziun  speziala  respectiva.  Determinaziuns  en  plans  communals d'utilisaziun davart  objects ch'èn resalvads a planisaziuns chantunalas  d'utilisaziun tenor la legislaziun speziala valan sulettamain sco renviaments.  Art.  16 Zonas chantunalas da planisaziun 1 Sch'ina planisaziun chantunala d'utilisaziun vegn instradada tenor questa lescha, po  il departament – suenter avair tadlà la vischnanca – relaschar ina zona da planisaziun  per ils territoris pertutgads, e quai cun ils medems effects sco quai ch'i valan per   zonas da planisaziun da las vischnancas. 2 La zona da planisaziun po vegnir relaschada per 2 onns e po vegnir prolungada   adequatamain. 3 Il departament publitgescha il relasch e las prolungaziuns da la zona da planisaziun  en l'organ uffizial da publicaziun da la vischnanca ed en il fegl uffizial dal chantun.  La zona da planisaziun entra en vigur cun la publicaziun.  3. Planisaziun regiunala  Art.  17 Incumbensas 1 Incumbensas  da  planisaziun  regiunalas  vegnan  ademplidas  da  las  regiuns.  Tar  incumbensas che surpassan il territori da la regiun, sa stentan las regiuns d'ademplir  communablamain las incumbensas. * 2 Las  regiuns  procuran  per  in  svilup  territorial  persistent  en  lur  territori.  Ellas  adempleschan spezialmain incumbensas ch'ellas ston far sin basa da la legislaziun  davart la planisaziun dal territori e dal plan directiv chantunal u che resultan da la   politica regiunala e da la politica d'aglomeraziun u d'ulteriurs secturs politics che han  in effect sin il territori. Ellas procuran ch'il plan directiv chantunal vegnia realisà   confurm al stgalim. *  Art.  18 Plan directiv regiunal 1 Las regiuns relaschan ils plans directivs regiunals ch'èn prescrits en la legislaziun e  ch'èn necessaris per realisar il plan directiv chantunal. Ellas pon relaschar ulteriurs   plans directivs regiunals. * 2 Cumpetenta per ils conclus da relaschar e da midar plans directivs regiunals è la  conferenza da las presidentas e dals presidents (radunanza regiunala). Actualisaziuns  èn  per  regla  medemamain  chaussa  da  la  conferenza  da  las  presidentas  e  dals   presidents. * 3 Per  relaschar  e  per  midar  plans  directivs  regiunals  basegni  l'approvaziun da la  regenza. Tras l'approvaziun daventan els liants per las autoritads dal chantun, da la  regiun e da las vischnancas participadas. Actualisaziuns vegnan per regla approvadas  dal departament.  6       801.100   4 Sche plans directivs u parts da quels na pon previsiblamain betg vegnir approvads,  po la regiun pretender ina tractativa da reconciliaziun tar il departament. Sch'i na dat   nagina reconciliaziun, decida la regenza. * 5 En  l'ordinaziun  regla  la  regenza  ulteriurs  detagls  da  la  procedura.  Las  regiuns  relaschan prescripziuns cumplementaras. *  4. Planisaziun locala  4.1. EN GENERAL  4.1.1. Politica da terren e politica da terren da construcziun *  Art.  19 Politica activa da terren e politica activa da terren da construcziun * 1 Las vischnancas promovan la realisaziun da lur planisaziuns tras ina politica activa  da terren e da terren da construcziun ch'è adattada a las relaziuns localas. 2 … * 3 … *  4.1.2. Mobilisaziun da terren da construcziun *  Art.  19a * Mesiras en general 1 Las vischnancas stgaffeschan las premissas da basa necessarias per che las zonas  da construcziun possian vegnir utilisadas a temp util tenor lur destinaziun. 2 Latiers tutgan en spezial: 1. planisaziuns consecutivas (art. 46 ed art. 51 ss.); 2. l'avertura (art. 58 ss.); 3. il regruppament dal terren (art. 65 ss.); 4. il  relasch  da  prescripziuns  per  l'utilisaziun  temporara  da  terren  ester  per   l'access al plazzal, per il deposit da material e da maschinas, per l'installaziun  da francadas en il terren u per intents cumparegliabels.  3 La garanzia giuridica da la disponibladad da zonas da construcziun en il senn dal   dretg federal ha lieu a norma da l'artitgel 19b fin l'artitgel 19h.  Art.  19b * Garanzia contractuala da la disponibladad da zonas da construcziun 1 Las  vischnancas  pon  fixar  cun  las  proprietarias  ed  ils  proprietaris  da  bains  immobigliars ch'ils bains immobigliars attribuids a la zona da construcziun vegnan  surbajegiads entaifer in tschert termin da maximalmain 10 onns e, sche quai na vegn  betg observà, ch'i vegn concedì a la vischnanca in dretg da cumpra.   7     801.100    Art.  19c * Garanzia legala da la disponibladad en cas d'enzonaziuns 1. obligaziun da construir  1 Sch'i  n'è  fixà nagut  auter  en la  lescha,  ston ils  bains  immobigliars  che vegnan  attribuids da nov ad ina zona da construcziun suenter l'entrada en vigur da la midada  da la lescha dals 25 d'october 2018, vegnir surbajegiads entaifer in termin dad 8  onns suenter che l'enzonaziun ha survegnì vigur legala. 2 En il rom da l'urden fundamental pon las vischnancas scursanir quest termin u al   prolungar fin a maximalmain 10 onns. 3 L'obligaziun da surbajegiar vala sco ademplida, sche la dimensiun maximala da  l'utilisaziun admissibla è exaurida per almain 80 pertschient entaifer il termin. En   cas da surbajegiadas cun manaschis d'industria, da mastergn e da servetsch po la  suprastanza communala considerar l'obligaziun da construir durant maximalmain 10  onns sco ademplida gia cun in grad da surbajegiada d'almain 50 pertschient, sch'i èn  avant maun motivs plausibels per la sututilisaziun. 4 Decisiv per l'observaziun dal termin da l'obligaziun da construir è il cumenzament  da  las  lavurs  da  construcziun.  Ils  termins  vegnan  suspendids,  uschè  ditg  ch'il  cumenzament da la construcziun vegn retardà pervia da proceduras da meds legals u  per  auters  motivs,  per  ils  quals  la  persuna  ch'è  obligada  da  construir  n'è  betg  responsabla.  Art.  19d * 2. dretg da cumpra tras la vischnanca 1 Sche las proprietarias u ils proprietaris da bains immobigliars n'adempleschan betg  l'obligaziun  da  construir  entaifer  il  termin  fixà,  po  la  vischnanca  far  valair  tras  disposiziun in dretg da cumpra per la valur commerziala tenor la valitaziun uffiziala   per ils bains immobigliars correspundents. 2 Las suandantas cundiziuns ston esser ademplidas: 1. la dumonda per bains immobigliars surbajegiabels è cumprovada; 2. il termin supplementar da maximalmain 2 onns è scadì senza ch'el saja vegnì    duvrà; 3. igl exista in interess public predominant per surpigliar il bain immobigliar; 4. ils bains immobigliars pertutgads vegnan tschernids tenor las finamiras e tenor   ils princips da la planisaziun dal territori. 3 La  vischnanca  procura  ch'ils  bains  immobigliars  ch'ella  ha  surpiglià  vegnian  surbajegiads uschè svelt sco pussaivel. Las disposiziuns davart il dretg da restituziun  en la legislaziun chantunala d'expropriaziun valan confurm al senn.  4 Davart  l'execuziun  dal  dretg  da  cumpra  e  davart  la  realienaziun  da  bains  immobigliars  surpigliads decida la  suprastanza communala en atgna cumpetenza.  Realienaziuns ston vegnir fatgas per il pretsch custant da la vischnanca. 5 Las vischnancas pon relaschar disposiziuns cumplementaras.  8       801.100   Art.  19e * 3. relaschada da la zona da construcziun 1 Sche l'obligaziun da construir na vegn betg ademplida e sch'igl è giustifitgà ord  vista da la planisaziun, po la suprastanza communala disponer la relaschada dal bain  immobigliar or da la zona da construcziun. 2 La  relaschada  na  vegn  betg  indemnisada. Resalvadas  restan  eventualas  indemnisaziuns tenor l'artitgel 19t e l'artitgel 19u.  Art.  19f * 4. ulteriuras mesiras 1 Las vischnancas pon introducir ulteriuras mesiras en la lescha da construcziun, sco  per exempel taxas directivas u taxas da cumpensaziun, l'augment da las tariffas da la   taxa da plivalur e chaussas sumegliantas,  per ils cas,  nua che las obligaziuns da  construir na vegnan betg ademplidas.  Art.  19g * Garanzia legala da la disponibladad en cas da zonas da construcziun  existentas  1 Las vischnancas pon ordinar en la procedura per l'urden fundamental obligaziuns  da  construir  er  per  zonas  da  construcziun  gia  existentas,  sche  l'interess  public  giustifitgescha quai, uschia en spezial: 1. per bains immobigliars respectivamain per parts da bains immobigliars betg   surbajegiads u sututilisads; 2. per  mobilisar  reservas  d'utilisaziun  en  edifizis  existents  u  sin  areals  betg   duvrads. 2 Il  termin  da  surbajegiada  dastga  importar  maximalmain  8  onns  dapi  che  l'ordinaziun ha survegnì vigur legala. 3 L'obligaziun da surbajegiar vala sco ademplida, sche la dimensiun maximala da  l'utilisaziun admissibla è exaurida per almain 50 pertschient entaifer il termin. 4 Per l'observaziun dal termin vala l'artitgel 19c alinea 4. 5 Sche  l'obligaziun  da  construir  na  vegn  betg  ademplida,  valan  confurm al  senn  l'artitgel 19d fin l'artitgel 19f.  Art.  19h * Enzonaziun a temp limità 1 La vischnanca po colliar enzonaziuns, midadas da zona u azonaziuns per realisar  projects concrets cun la cundiziun, che las lavurs da construcziun stoppian vegnir  cumenzadas suenter che la planisaziun ha survegnì vigur legala entaifer in termin  adequat ch'ella ha fixà e terminadas entaifer in termin adequat ch'ella ha fixà. 2 La  suprastanza  communala  po  prolungar  ils  termins  en  il  cas  singul  per  maximalmain la mesadad dals termins oriunds. Ils termins vegnan suspendids, uschè  ditg ch'il cumenzament u la finiziun da la construcziun vegn retardà per motivs, per   ils quals la persuna ch'è obligada da construir n'è betg responsabla.   9     801.100    3 Sch'ils termins na vegnan betg observads, scadan l'enzonaziun, la midada da zonas  u  l'azonaziun  sco  er  tut  las  determinaziuns  en  la  planisaziun  d'utilisaziun  ch'èn  colliadas  cun  quai  tras  lescha  senza  indemnisaziun  e  senza  procedura  dal  plan  d'utilisaziun. Resalvadas  restan  eventualas  indemnisaziuns  tenor  l'artitgel 19t  e  l'artitgel 19u.  En  cas  da  differenzas  en  connex  cun  l'observaziun  dals  termins  relascha  la  suprastanza  communala  ina  disposiziun  per  mauns  da  las  persunas  pertutgadas. 4 En cas da planisaziuns tenor l'alinea 1 po la vischnanca pretender cumprovas e  garanzias finanzialas, en spezial per garantir ils custs per restabilir il stadi oriund.  4.1.3. Cumpensaziun d'avantatgs e da dischavantatgs da  planisaziun *  Art.  19i * Taxa da plivalur 1. obligaziun da pajar la taxa  1 Las  proprietarias  u  ils  proprietaris  da  bains  immobigliars  che  survegnan  ina  plivalur per consequenza d'ina mesira da planisaziun tenor l'artitgel 19j, èn obligads  da pajar ina taxa da plivalur. 2 Las vischnancas han la suveranitad fiscala. 3 Obligads  da  pajar  la  taxa  èn  las  proprietarias  u  ils  proprietaris  da  bains  immobigliars  il  mument  che  la  mesira  da  planisaziun  entra  en  vigur.  Pliras  proprietarias u plirs proprietaris d'in bain immobigliar stattan buns solidaricamain. 4 Obligads da pajar la taxa per bains immobigliars ch'èn engrevgiads cun dretgs da  construcziun il mument che la planisaziun entra en vigur èn: 1. la  retschavidra  u  il  retschavider  dal  dretg  da  construcziun,  sch'ella  u  el   surbajegia il bain immobigliar u alienescha il dretg da construcziun; 2. la proprietaria u il proprietari d'in bain immobigliar, sch'ella u el alienescha il   bain immobigliar. 5 En cas da mesiras da planisaziun che han l'intent direct d'ademplir ina incumbensa   da dretg public na vegn incassada nagina taxa. 6 Plivalurs da main che 20 000 francs per mintga bain immobigliar èn exceptadas da  l'obligaziun da pajar ina taxa. En cas da partiziuns da bains immobigliars en il rom  dal process da planisaziun sa referescha l'import betg taxà al bain immobigliar da   basa.  Art.  19j * 2. causals suttamess a la taxa 1 Suttamessas a la taxa èn plivalurs da l'attribuziun da bains immobigliars d'ina zona  betg surbajegiabla ad ina zona da construcziun tenor questa lescha (enzonaziun). 2 Las vischnancas pon prevair en la lescha da construcziun ulteriurs causals ch'èn  suttamess a la taxa ed augmentar u reducir per tals ils imports betg taxads tenor   l'artitgel 19i alinea 6.  10       801.100   3 Sche las vischnancas prevesan en la lescha da construcziun l'attribuziun da terren  ad ina zona d'explotaziun da material u da deponia sco ulteriur causal suttamess a la  taxa, pon ellas fixar cun las proprietarias u ils proprietaris dals bains immobigliars   per contract prestaziuns en daners u prestaziuns materialas adequatas.  Art.  19k * 3. constituziun e calculaziun, custs da l'expertisa 1 Decisiv per la constituziun da la taxa e per la calculaziun da la plivalur è il mument   da l'entrada en vigur da la mesira da planisaziun. 2 La  plivalur  correspunda  a  la  differenza  tranter  la  valur  commerziala  dal  bain  immobigliar senza e cun mesira da planisaziun. Ella sto vegnir eruida tenor metodas  renconuschidas.  L'autoritad  da  taxaziun  dumonda  per  quest  intent  l'uffizi  per  la  valitaziun d'immobiglias per in'expertisa da valitaziun.  3 Ils custs da l'expertisa van a quint da la vischnanca.  Art.  19l * 4. autezza da la taxa 1 L'import da la taxa da plivalur en cas d'enzonaziuns correspunda a 30 pertschient  da la plivalur. 2 Las vischnancas pon augmentar en la lescha da construcziun la tariffa da la taxa  tenor l'alinea 1 fin a maximalmain 50 pertschient. 3 Las vischnancas pon reducir en la lescha da construcziun la tariffa da la taxa tenor  l'alinea 1 en vista ad enzonaziuns per utilisaziuns, per las qualas exista in interess   public spezial, fin a 20 pertschient. 4 Las vischnancas fixeschan la tariffa da la taxa per ulteriurs causals suttamess a la  taxa.  Art.  19m * 5. imposiziun da la taxa, chareschia 1 La suprastanza communala fixescha la taxa da plivalur per mauns da las persunas  ch'èn obligadas da pajar la taxa directamain suenter che la mesira da planisaziun ha  survegnì  vigur  legala.  Ordavant  consultescha  ella  las  persunas  pertutgadas.  Il   chantun ha il dretg da far recurs. 2 La  mesira  da  planisaziun  vegn  approvada  sut  la  cundiziun  che  la  taxa  vegnia  incassada. 3 Fin che la taxa sto vegnir pajada, vegn quella adattada a la chareschia. Tala vegn   determinada tenor l'index naziunal dals pretschs da consum. 4 En cas da cunvegnas tenor l'artitgel 19j alinea 3 sco er en cas da cunvegnas en  connex cun planisaziuns ch'èn vegnidas concludidas da las vischnancas avant che la  midada da la lescha dals 25 d'october 2018 è entrada en vigur, vegn la taxa fixada e   retratga a norma da la cunvegna.  Art.  19n * 6. termin da pajament da la taxa 1 La taxa sto vegnir pajada, cur ch'il bain immobigliar vegn surbajegià u alienà.   11     801.100    2 En  cas  d'ina  surbajegiada  sto  la  taxa  vegnir  pajada,  cur  che  la  permissiun  da  construcziun survegn vigur legala. 3 Per  l'alienaziun  vala  confurm al  senn  l'artitgel 42  da  la  lescha  da  taglia1).  Sco  alienaziun vala en spezial er la concessiun d'in dretg da construcziun. La midada da   proprietad tras la successiun d'ierta (ierta,  partiziun d'ierta, legat), tras la retratga  anticipada da l'ierta, tras la liquidaziun dals bains matrimonials u tras ina donaziun  na correspunda betg ad in'alienaziun. En quest cas passa l'obligaziun da pajar ina  taxa als successurs legals che stattan buns solidaricamain per la taxa da plivalur fin a  la valur da la part dal bain immobigliar ch'els han survegnì. 4 Sch'ina  part  dal  bain  immobigliar  vegn  alienada,  sto  la  taxa  vegnir  pajada   proporziunalmain. Sch'ina part dal bain immobigliar vegn surbajegiada, sto vegnir  pajada la taxa per tut il bain immobigliar. Sch'il bain immobigliar vegn surbajegià en   etappas, sto la taxa vegnir pajada proporziunalmain a la valur parziala da las etappas  deliberadas.  Art.  19o * 7. retratga da la taxa che sto vegnir pajada 1 La suprastanza communala metta a quint la taxa a las persunas ch'èn obligadas da   pajar  la  taxa  directamain  suenter  ch'il  termin  da  pajament  ha  cumenzà.  En  cas  d'intschertezzas davart il termin da pajament relascha ella ina disposiziun suenter  avair consultà las persunas pertutgadas. 2 La taxa sto vegnir pajada a la vischnanca entaifer 60 dis suenter la facturaziun u  suenter che la disposiziun ha survegnì vigur legala.  Art.  19p * 8. assegnaziun dals retgavs or da la taxa 1 Per administrar la taxa da plivalur mainan il chantun e las vischnancas mintgamai  ina  finanziaziun  speziala  tenor  las  disposiziuns  da  la  legislaziun  chantunala  da  finanzas. 2 Ils retgavs or da la taxa da plivalur d'enzonaziuns, calculads sin basa da la tariffa da   la taxa minimala chantunala tenor l'artitgel 19l alinea 1, van per 75 pertschient a la  finanziaziun speziala chantunala da la gulivaziun da la plivalur (fond chantunal) e  per  25  pertschient  a  la  finanziaziun  speziala  communala  da  la  gulivaziun  da  la  plivalur (fond communal). Tut ils ulteriurs retgavs vegnan assegnads cumplainamain  al fond communal.  3 L'assegnaziun dals retgavs al fond chantunal dura fin che l'intent d'utilisaziun da  quel  tenor  l'artitgel 19q alinea 1  è  ademplì  e  fin  che  l'eventual  debit  da  quel  è  pajà. Suenter vegnan tut ils retgavs assegnads exclusivamain als fonds communals  respectivs. 4 Il  post  spezialisà  metta  a  quint  a  la  vischnanca  la  part  chantunala  directamain  suenter ch'il termin da pajament da la taxa da plivalur ha cumenzà. 5 Ils saldos dals fonds ston vegnir tschainsids confurm al martgà.   1) DG 720.000  12    https://www.gr-lex.gr.ch/data/720.000/rm    801.100   Art.  19q * 9. intent d'utilisaziun dal fond chantunal 1 Ils meds finanzials dal fond chantunal vegnan duvrads exclusivamain per finanziar  ils custs da dezonaziun da las vischnancas, minus eventuals retgavs actuals u futurs  or  da  la  taxa  da  plivalur  che  vegnan  assegnads  al  fond  communal  a  norma  da  l'artitgel 19p alinea 2. 2 Ils custs da dezonaziun ston pertutgar planisaziuns da dezonaziun che han l'intent   principal da reducir zonas da construcziun surdimensiunadas. 3 Tar ils custs da dezonaziun tutgan: 1. ils  pajaments  da  las  vischnancas  sin  fundament  da  l'artitgel 19s  fin   l'artitgel 19t; 2. ils pajaments da las vischnancas sin fundament d'eventualas enclegientschas   ch'ellas han fatg – cun l'approvaziun dal departament – cun proprietarias e  proprietaris da bains immobigliars che fan valair pretensiuns d'indemnisaziun  pervia da l'expropriaziun materiala tenor l'artitgel 98;  3. ils custs d'advocat e da procedura, sche quels resultan a las vischnancas en  connex cun la defensiun cunter pretensiuns nungiustifitgadas d'indemnisaziun  e da bunificaziun.  4 Uschenavant  ch'il  fond  chantunal  cuntegna  memia  paucs  meds  finanzials  per   ademplir  ses  intent  d'utilisaziun,  vegnan  fatgs  pajaments  anticipads  or  da  meds  publics generals fin ad in debit da maximalmain 80 milliuns francs. 5 Il fond vegn schlià cun il conclus da la regenza, cur che ses intent d'utilisaziun  tenor l'artitgel 19q alinea 1 è ademplì e cur ch'in eventual debit è pajà. In'eventuala  facultad dal fond vegn repartida proporziunalmain sin quellas vischnancas che han  pajà retgavs da la taxa da plivalur en il fond chantunal.  Art.  19r * 10. intents d'utilisaziun dal fond communal 1 Ils meds finanzials dal fond communal ston vegnir utilisads: 1. en  emprima  lingia  per  custs  da  dezonaziun  tenor  l'artitgel 19q alinea 3  e   l'artitgel 19u; 2. en segunda lingia per ils custs d'administraziun en connex cun fixar e cun   retrair la taxa da plivalur; 3. en terza lingia per mesiras da la planisaziun dal territori tenor l'artitgel  3 da la   lescha federala davart la planisaziun dal territori1). 2 Las  vischnancas  pon  prevair  en  la  lescha  da  construcziun  ulteriurs  intents  d'utilisaziun;  en quest  connex ston ellas  garantir  ch'ils  intents  tenor  l'alinea 1 na  vegnian betg periclitads tras quai.  Art.  19s * Indemnisaziun da dischavantatgs da la planisaziun 1. expropriaziun materiala  1 Ils dischavantatgs da la planisaziun vegnan indemnisads mo, sch'els correspundan  ad in'expropriaziun materiala tenor l'artitgel 98.  1) CS 700   13   http://db.clex.ch/link/Bund/700/rm   801.100    2 Sch'i sa tracta da dischavantatgs da la planisaziun chaschunads da planisaziuns da  dezonaziun  cun  l'intent  principal  da  reducir  zonas  da  construcziun  surdimensiunadas, suranneschan pretensiuns d'indeminsaziun entaifer 2 onns suenter  che la planisaziun ha survegnì vigur legala.  Art.  19t * 2. indemnisaziun d'expensas d'avertura 1 En cas da dezonaziuns che vegnan fatgas en emprima lingia per reducir zonas da   construcziun  surdimensiunadas  han  las  persunas  pertutgadas  in  dretg  da  vegnir  indemnisadas  da  la  vischnanca  per  las  expensas  cumprovadas  en  connex  cun  averturas  tenor  ils  artitgels 60 ss.,  sche  l'avertura  è  vegnida realisada entaifer  ils  ultims 15 onns avant che la midada da la lescha dals 25 d'october 2018 è entrada en  vigur. 2 L'indemnisaziun vegn fixada sin dumonda tras la suprastanza communala a maun  d'ina disposiziun. 3 Il  dretg d'indemnisaziun exista mo,  sche la dezonaziun na correspunda betg ad  in'expropriaziun  materiala.  El  surannescha  2  onns  suenter  che  la  planisaziun  ha  survegnì vigur legala.  Art.  19u * 3. restituziun da taxas da plivalur pajadas 1 Las proprietarias ed ils proprietaris d'in bain immobigliar han il dretg envers la   vischnanca  da  survegnir  enavos  taxas  da  plivalur  pajadas,  sche  las  mesiras  da  planisaziun vegnan puspè abolidas. 2 Il dretg da restituziun surannescha entaifer 2 onns suenter che la planisaziun ha  survegnì vigur legala.  4.1.4. Pretensiuns finanzialas da las vischnancas *  Art.  19v * Cundiziuns, modalitads, cumpetenzas 1 Sch'ina vischnanca vul far valair custs da dezonaziun en il senn da l'artitgel 19q  envers il fond chantunal, ston esser ademplidas las suandantas cundiziuns: 1. la vischnanca sto inoltrar al post spezialisà ina dumonda correspundenta; 2. ils custs da dezonaziun ston pertutgar planisaziuns che las vischnancas han   inoltrà a la regenza fin ils 31 da december 2035 per l'approvaziun. La regenza  po prolungar quest termin per motivs plausibels per maximalmain 2 onns. En  cas da planisaziuns che vegnan inoltradas suenter ils 31 da december 2035  respectivamain  suenter  in  termin  prolungà,  sa  reducescha  la  pretensiun  finanziala da la vischnanca mintga onn per 20 pertschient;  14       801.100   3. sche  la  dumonda  concerna  in'obligaziun  d'indemnisaziun  pervia  d'ina  expropriaziun materiala, ston esser avant maun la decisiun legalmain valaivla  da la cumissiun d'expropriaziun ubain in'eventuala enclegientscha tranter la  vischnanca e la proprietaria u il proprietari d'in bain immobigliar ch'è vegnida  approvada  dal  departament  e  che  regla  l'indemnisaziun  pervia  da  l'expropriaziun materiala;  4. sche  la  dumonda  concerna  ina  indemnisaziun  d'expensas  d'avertura  cumprovadas, sto esser avant maun ina disposiziun d'indemnisaziun legalmain  valaivla da la suprastanza communala.  2 Dumondas ston vegnir inoltradas entaifer 60 dis suenter che la decisiun legalmain  valaivla da la cumissiun d'expropriaziun è avant maun u suenter l'approvaziun d'ina  enclegientscha respectivamain suenter che la disposiziun d'indemnisaziun legalmain  valaivla da la suprastanza communala è avant maun. 3 Sche dumondas da finanziaziun da vischnancas na pon temporarmain betg vegnir  satisfatgas, las vegn la summa anc debitada pajada pli tard. 4 Il post spezialisà è responsabel per far ils pajaments. 5 Suenter avair consultà la vischnanca pon pajaments or dal fond chantunal vegnir  refusads,  scursanids u pretendids enavos,  sche la vischnanca ha chaschunà sezza  custs  da dezonaziun pervia da l'agen fauss cumportament.  En cas da differenzas  decida il departament.  4.1.5. Disposiziun cuminaivla *  Art.  19w * Autoritad communala cumpetenta; remartgas ed inscripziun en il  register funsil  1 Il dretg communal po incumbensar autras autoritads che la suprastanza communala  cun l'execuziun da l'artitgel 19 fin l'artitgel 19v. 2 La suprastanza communala incumbensescha l'uffizi dal register funsil da remartgar  ils suandants causals en il register funsil: 1. obligaziuns da construir contractualas e dretgs da cumpra contractuals tenor   l'artitgel 19b, directamain suenter ch'il contract è vegnì concludì; 2. obligaziuns da construir legalas tenor l'artitgel 19c,  directamain suenter che   l'enzonaziun ha survegnì vigur legala; 3. ils termins supplementars tenor l'artitgel 19d alinea 2 cifra 2; 4. obligaziuns da construir legalas tenor l'artitgel 19g, directamain suenter che   l'obligaziun da construir ha survegnì vigur legala; 5. il  termin  da  surbajegiada  en  cas  d'ina  enzonaziun  a  temp  limità  tenor    l'artitgel 19h, directamain suenter che la planisaziun ha survegnì vigur legala; 6. l'obligaziun da pajar  ina taxa da plivalur inclusiv l'import da la taxa tenor   l'artitgel 19m, directamain suenter che la disposiziun da taxaziun ha survegnì  vigur legala.   15     801.100    3 La suprastanza communala incumbensescha l'uffizi dal register funsil directamain  suenter  che  la  disposiziun  da taxaziun ha  survegnì  vigur  legala  d'inscriver  en il   register funsil il dretg da pegn legal tenor l'artitgel 131 alinea 1 cifra 3 da la lescha  introductiva tar il cudesch civil svizzer1).  4.2. PLANISAZIUN DIRECTIVA COMMUNALA  Art.  20 Plans directivs communals, models directivs 1 Las vischnancas pon relaschar plans directivs communals che determineschan il   svilup  dal  territori  ch'ellas  vulan  cuntanscher  areguard  l'utilisaziun,  areguard  la  furmaziun, areguard l'avertura ed areguard l'infrastructura. Els mussan, co che las  activitads da la vischnanca che han in effect sin il territori vegnan coordinadas cun  quellas da las vischnancas vischinas, da la regiun e dal chantun. * 2 Las vischnancas reglan la cumpetenza e las proceduras per relaschar plans directivs  communals. Ellas fan in'exposiziun da cooperaziun. 3 Plans directivs communals vegnan communitgads a la regenza ed èn liants per ils  organs communals ch'èn incumbensads cun la planisaziun. Els èn publics. Mintgina  e mintgin po prender invista dad els. 4 Il svilup territorial che duai vegnir cuntanschì po er vegnir fixà en models directivs  e.u.v.  4.3. PLANISAZIUN COMMUNALA D'UTILISAZIUN  4.3.1. Mesiras preventivas  Art.  21 Zonas communalas da planisaziun 1 Sch'i  vegn  instradà  da  relaschar  u  da  midar  l'urden  fundamental  u  in  plan  da   quartier,  po  la  suprastanza  communala  relaschar  ina  zona  da  planisaziun  per  ils  territoris pertutgads. 2 En la zona da planisaziun na dastga vegnir fatg nagut che pudess engrevgiar la   nova planisaziun u s'opponer a quella.  Cunzunt dastgan projects da construcziun  vegnir permess mo, sch'els na cuntrafan ni a las planisaziuns ed a las prescripziuns  vertentas ni a las planisaziuns ed a las prescripziuns novas previsas. 3 La zona da planisaziun po vegnir relaschada per 2 onns e po vegnir prolungada   adequatamain cun il consentiment dal departament. 4 La vischnanca publitgescha il relasch e las prolungaziuns da la zona da planisaziun  en l'organ uffizial da publicaziun da la vischnanca ed en il fegl uffizial dal chantun.  La zona da planisaziun entra en vigur cun la publicaziun.  1) DG 210.100  16    https://www.gr-lex.gr.ch/data/210.100/rm    801.100   4.3.2. Urden fundamental  4.3.2.1. En general  Art.  22 Urden fundamental 1 Las vischnancas relaschan l'urden fundamental che definescha l'utilisaziun sco er  ils  princips  da  la  furmaziun  e  da  l'avertura  dal  territori  communal.  L'urden  fundamental è liant per mintgina e per mintgin. 2 L'urden fundamental consista da la lescha da construcziun, dal plan da zonas, dal  plan general da furmaziun e dal plan general d'avertura. Per territoris parzials po  vegnir  relaschà  in  plan  d'areal.  Empè  d'in  plan  general  da  furmaziun  pon  las  vischnancas relaschar prescripziuns da furmaziun en la lescha da construcziun. 3 L'urden  fundamental  resguarda  las  directivas  e  las  prescripziuns  dal  dretg  surordinà. En il rom da lur cumpetenza pon las vischnancas fixar disposiziuns pli  rigurusas, sche las relaziuns localas pretendan quai e sche la regulaziun surordinada   n'impedescha betg quai. 4 Ils  custs  per  elavurar  e  per  relaschar  l'urden  fundamental  vegnan  per  regla   surpigliads da las vischnancas. Tar planisaziuns che sa refereschan ad in project pon  las vischnancas adossar totalmain u parzialmain ils custs da planisaziun a quellas   persunas che profiteschan spezialmain da la planisaziun.  Art.  22a * Prescripziuns davart las abitaziuns secundaras 1 La  cumpetenza  concedida  al  chantun  tenor  la  legislaziun  federala  davart  las  abitaziuns  secundaras  da  relaschar  prescripziuns  che  limiteschan  pli  fitg  che  la   legislaziun  federala  la  construcziun,  la  midada  u  l'utilisaziun  d'abitaziuns,  vegn  delegada a las vischnancas, nun ch'il chantun sez relaschia prescripziuns.  Art.  23 Urden da cumpensaziun 1 Sche l'urden fundamental d'ina vischnanca na satisfa  betg a  las pretensiuns dal  dretg surordinà,  supplitgescha la  regenza la vischnanca d'eliminar las mancanzas  entaifer in termin adequat. 2 Sche  la  vischnanca  n'ademplescha  betg  questa  supplica,  relascha  la  regenza  in  urden da cumpensaziun adequat, e quai per la vischnanca e sin donn e cust da la   vischnanca. Per la procedura valan confurm al senn las prescripziuns per relaschar  plans chantunals d'utilisaziun. Il departament po relaschar ina zona chantunala da  planisaziun per ils territoris pertutgads. 3 Sche  la  vischnanca  relascha  pli  tard  in  urden  fundamental  che  satisfa  a  las  pretensiuns  legalas,  scada  l'urden  da  cumpensaziun  cun  l'approvaziun  da  l'urden  fundamental midà.   17     801.100    4.3.2.2. Lescha da construcziun  Art.  24 Lescha da construcziun 1. en general  1 La lescha da construcziun cuntegna almain las prescripziuns da construcziun, las  prescripziuns da zona sco er ulteriuras disposiziuns ch'èn necessarias tenor il dretg  chantunal. 2 Tut tenor ils basegns locals reglan las prescripziuns da construcziun cunzunt: 1. las pretensiuns ad edifizis ed a stabiliments areguard la realisaziun, areguard il   manaschi ed areguard il mantegniment; 2. la concepziun ed il mantegniment d'edifizis e da stabiliments sco er da spazis   exteriurs; 3. la construcziun da stabiliments communabels, sco plazzas da giugar,  parcs,   stabiliments da parcar, antennas communablas ed implants per il provediment   d'energia;  4. la disposiziun da plazzas da parcar per vehichels a motor e per velos; 5. l'utilisaziun dal terren public e dal spazi d'aria public tras persunas privatas    sco er il diever da bains immobigliars privats per intents publics; 6. las pretensiuns a stabiliments da traffic, da provediment e da dismessa; 7. las pretensiuns a projects da construcziun spezials. 3 Las prescripziuns da zona defineschan l'intent da la zona, il gener admissibel da  l'utilisaziun  e  –  per  zonas  da  construcziun  –  supplementarmain  la  moda  da  construcziun tenor las reglas.  Art.  25 2. moda da construcziun tenor las reglas 1 La moda da construcziun tenor las reglas cumpiglia almain il grad da l'utilisaziun,  la moda da construcziun (moda da construcziun serrada u averta) sco er las distanzas   dal cunfin e dals edifizis. 2 Il grad da l'utilisaziun vegn definì tras las dimensiuns dals edifizis e tras las cifras  d'utilisaziun.  Per  territoris,  en  ils  quals  ina  planisaziun  d'areal  vegn  fatga  sco  planisaziun  consecutiva,  pon  vegnir  fixadas  valurs  directivas  u  normas  per  las  dimensiuns dals edifizis e per las cifras d'utilisaziun. 3 A  cifras  d'utilisaziun  po  vegnir  renunzià,  sch'il  grad  da  l'utilisaziun  è  fixà  suffizientamain  en  l'urden  fundamental  tras  las  dimensiuns  dals  edifizis  respectivamain tras autras mesiras da planisaziun. 4 Las vischnancas pon prevair ch'i dastga vegnir divergià da la moda da construcziun  tenor las reglas en il rom da plans da quartier e da plans d'areal. Las premissas e la   dimensiun da las divergenzas ston vegnir fixadas en la lescha da construcziun. * 5 En l'ordinaziun relascha la regenza prescripziuns davart las noziuns e davart las  modas da mesirar da la moda da construcziun tenor las reglas.  18       801.100   4.3.2.3. Plan da zonas  Art.  26 Plan da zonas 1 Il plan da zonas sutdivida il territori communal en differentas zonas d'utilisaziun.  Las  zonas  da  l'utilisaziun  fundamentala  determineschan  en  general  l'utilisaziun  admissibla dal terren. Las zonas da l'utilisaziun surpostada cuntegnan prescripziuns  d'utilisaziun cumplementaras. 2 Tut tenor ils basegns locals zaivran las vischnancas las zonas da construcziun, las  zonas d'agricultura, las zonas da protecziun sco er las ulteriuras zonas. 3 En las zonas che vegnan circumscrittas en questa lescha valan exclusivamain las  prescripziuns chantunalas, nun che las vischnancas na vegnian betg autorisadas u  obligadas expressivamain da relaschar disposiziuns divergentas u cumplementaras.  Sche las vischnancas zaivran zonas da construcziun, zonas da protecziun u ulteriuras  zonas  che  n'èn  betg  circumscrittas  en  questa  lescha,  relaschan  ellas  sezzas  las  prescripziuns da zona necessarias. 4 En il  plan da zonas pon vegnir designads territoris,  en ils quals vegn fatga ina  planisaziun consecutiva (planisaziun d'areal, planisaziun da quartier). Per il territori  pertutgà ha la determinaziun d'ina planisaziun consecutiva ha l'effect d'ina zona da  planisaziun. La planisaziun consecutiva vegn instradada d'uffizi u sin dumonda da  persunas pertutgadas.  Art.  27 Zonas da construcziun 1. en general  1 Zonas da construcziun pon vegnir sutdivididas en zonas centralas,  en zonas dal   center, en zonas dal vitg, en zonas d'abitar, en zonas per manaschis da producziun e   da servetsch, en zonas d'interferenza per abitar e per lavurar, en zonas per edifizis e   per stabiliments publics, en zonas per indrizs turistics, en zonas verdas, en zonas per  stabiliments  da  sport  e  da  temp  liber,  en  zonas  per  hotels  ed  en  zonas  da  mantegniment.  Las  vischnancas  pon  determinar  ulteriurs  geners  da  zonas  da  construcziun. 2 Surfatschas d'avertura entaifer u a l'ur da las zonas da construcziun valan sco zonas  da construcziun. 3 Tar  zonas  d'interferenza  pon  vegnir  determinadas  quotas  d'utilisaziun  per  las  differentas  utilisaziuns.  En  tut  las  zonas  da  construcziun  pon  plinavant  vegnir  determinadas  surfatschas  u  parts  da  surfatschas  per  utilisaziuns  publicas  u  per  utilisaziuns che servan ad interess publics. 4 … *   19     801.100    Art.  28 2. zonas per edifizis e per stabiliments publics 1 Zonas  per  edifizis  e  per  stabiliments  publics  èn  destinadas  per  edifizis  e  per  stabiliments publics u per edifizis e per stabiliments che servan ad interess publics.   Utilisaziuns  privatas  sutordinadas  èn  admissiblas,  sch'ellas  èn  colliadas  architectonicamain cun edifizis confurms a la zona. 2 Edifizis e stabiliments existents che s'opponan a l'intent da la zona, dastgan mo  vegnir mantegnids. 3 La zona po vegnir sutdividida en ina zona per edifizis publics ed en ina zona per  stabiliments publics.  Art.  29 3. zonas per indrizs turistics 1 Zonas per indrizs turistics èn destinadas per edifizis e per stabiliments turistics, sco  stabiliments  da  sport  e  da  temp liber,  lieus  da  restauraziun  e  da  vendita  sco  er   staziuns da servetsch en il sectur da staziuns da val, da staziuns da mez e da staziuns  da  muntogna  d'implants  turistics  da  transport.  Spazi  d'abitar  per  il  persunal  da  manaschi è permess. 2 Tar  zonas  periferas  pon  las  vischnancas  relaschar  regulaziuns  spezialas  davart   l'access.  Art.  30 4. zonas verdas 1 Zonas  verdas  servan  a  mantegnair  ed  a  crear  spazis  libers  per  structurar  la  surbajegiada entaifer u a l'ur da zonas da construcziun. 2 Edifizis e stabiliments na dastgan betg s'opponer a l'intent da la zona.  Art.  31 5. zonas da mantegniment 1 Zonas da mantegniment servan a mantegnair abitadis pitschens che han ina valur  speziala per la cuntrada e per l'istorgia culturala. Edifizis e stabiliments ston vegnir   mantegnids en lur  caracter  original ed en lur substanza.  Ils  conturns ston vegnir  laschads en il stadi ch'è tipic per la cuntrada. Edifizis novs n'èn betg admess. Tut ils   projects  da  construcziun  èn  suttamess  a  la  cussegliaziun  da  furmaziun.  Meglieraziuns da gener concepziunal èn admessas. 2 Edifizis existents che pon anc vegnir utilisads confurm a l'intent il mument che la  dumonda da construcziun vegn inoltrada e che n'èn inditgads ni en il plan da zonas   ni en il plan general da furmaziun sco protegids integralmain u sco necessaris per   l'agricultura,  dastgan  vegnir  midads  entaifer  il  volumen  existent  ed  entaifer  lur   utilisaziun.  La  structura  architectonica  fundamentala,  l'aspect  exteriur  sco  er  il   caracter  original  da  l'edifizi  ston  vegnir  mantegnids  en  ils  tratgs  principals.   Intervenziuns  da  pli  baud  che  disturban  ston  vegnir  allontanadas.  Construcziuns  annexas subordinadas pon vegnir permessas en l'interess da mantegnair la substanza  architectonica istorica.  20       801.100   3 La reconstrucziun suenter ina destrucziun è permessa. En la lescha da construcziun  pon  las  vischnancas  declerar  che  la  reconstrucziun  saja  admessa  er  suenter  ina  demoliziun. Permissiuns da construcziun per reconstrucziuns pon vegnir dadas mo,  sche: 1. l'edifizi existent pudeva anc vegnir utilisà confurm a l'intent; 2. l'edifizi  cumpensatoric  correspunda  areguard  la  situaziun,  areguard  la   dimensiun,  areguard  la  furma,  areguard  la  posiziun,  areguard  la  creaziun,  areguard  la  construcziun  ed  areguard  il  material  essenzialmain  a  l'edifizi   oriund;  3. la dumonda per la reconstrucziun vegn inoltrada entaifer 3 onns suenter la   destrucziun u ensemen cun la dumonda da demoliziun.  4 Stabiliments da traffic, da provediment e da dismessa sco er implants solars cun ina  surfatscha d'absorbaziun da passa 1 m² èn permess mo tenor las prescripziuns dal  plan general d'avertura e dal plan general da furmaziun. Custs d'avertura ston vegnir  surpigliads  cumplainamain  da  las  proprietarias  e  dals  proprietaris  dals  bains  immobigliars. Conducts d'aua en edifizis ed en tancs d'aua èn admess mo, sch'igl è  garantì che l'aua persa vegnia tractada confurm a la lescha. 5 Il  plan  general  da  furmaziun  po  cuntegnair  disposiziuns  cumplementaras  che  correspundan a las relaziuns localas.  Art.  32 Zonas d'agricultura 1 Las vischnancas zaivran las zonas d'agricultura tenor las prescripziuns dal dretg   federal.  En  quest  connex  tegnan  ellas  adequatamain  quint  da  las  differentas  funcziuns da las zonas d'agricultura. 2 Per giuditgar, sche edifizis e sche stabiliments en la zona d'agricultura èn confurms  a  la  zona,  è  decisiv  il  dretg  federal.  Resalvadas  restan  ina  circumscripziun  pli  detagliada da la confurmitad da la zona en il rom da l'alinea 1 sco er las disposiziuns   davart il spazi d'abitar agricul che la regenza ha relaschà en l'ordinaziun. 3 En las zonas che las vischnancas han zavrà per la producziun independenta dal  terren pon edifizis e stabiliments che surpassan in engrondiment intern en il senn dal  dretg federal vegnir permess sco confurms a la zona.  Art.  33 Zonas da protecziun 1. zonas per la protecziun da la natira  1 Zonas per la protecziun da la natira cumpiglian spazis vitals natirals (biotops) u   biocenosas ed ulteriurs lieus natirals che sa distinguan tras ina varietad particulara da  las  spezias  u  tras  l'existenza  da  spezias  raras  sco  er  tras  furmaziuns  geologicas  custaivlas (geotops).   21     801.100    2 Edifizis e stabiliments novs ed intervenziuns – sco l'allontanament d'aua, sauaziuns  e ladadas – n'èn betg permess. Resalvads èn stabiliments ch'èn cuntegnids en in plan  general d'avertura ch'è vegnì approvà cun vigur legala suenter che la midada da la  lescha dals 25 d'october 2018 è entrada en vigur. Edifizis e stabiliments existents   dastgan  mo  vegnir  renovads.  Intervenziuns  architectonicas  per  renaturar  u  per  revitalisar sco er in'utilisaziun agricula adattada en il rom da las mesiras da tgira èn  admessas.  Resalvadas  restan  ulteriuras  prescripziuns  u  prescripziuns  divergentas  tenor la legislaziun davart la protecziun da la natira e da la patria sco er en contracts   da cultivaziun. *  Art.  34 2. zonas per la protecziun da la cuntrada 1 Zonas per la protecziun da la cuntrada cumpiglian cuntradas d'ina bellezza e d'ina  particularitad speziala u cun ina funcziun ecologica. 2 Edifizis  e  stabiliments  novs  n'èn  betg permess.  Resalvads èn intervenziuns  per  revitalisar  u  per  augmentar  la  valur,  conducts  sutterrans,  edifizis  e  stabiliments  agriculs e forestals, sch'i n'è betg raschunaivel d'als construir en in lieu ordaifer la  zona  per  la  protecziun  da  la  cuntrada,  stabiliments  ch'èn  cuntegnids  en  in  plan  general  d'avertura  u  en  in  plan  d'utilisaziun  tenor  la  legislaziun  speziala,  ch'èn  vegnids  approvads  cun  vigur  legala  suenter  che  la  midada  da  la  lescha  dals  25  d'october 2018 è entrada en vigur, sco er chamonas alpinas. * 3 En  il  rom  dal  dretg  federal  dastgan  edifizis  e  stabiliments  existents  vegnir   renovads,  midads  parzialmain  ed  engrondids  moderadamain,  sch'il  caracter  da  l'edifizi e da la cuntrada vegn mantegnì. La reconstrucziun suenter ina destrucziun,   utilisaziuns  d'abitar  senza  intents  agriculs  en  edifizis  d'abitar  agriculs  sco  er  la  midada cumpletta  da l'intent  d'edifizis  e da stabiliments  ch'èn renconuschids sco  degns da vegnir protegids pon vegnir permessas en il rom dal dretg federal. * 4 Entaifer las zonas per la protecziun da la cuntrada designeschan las vischnancas ils  cunfins exacts da cuntradas da palì d'ina bellezza speziala e d'impurtanza naziunala.   En  cas  da  basegn  fixeschan  ellas  en  in  reglament  las  finamiras  da  protecziun  concretas sco er las mesiras da protecziun e da mantegniment necessarias per las  cuntradas  da  palì.  Il  reglament  fa  part  da  l'urden  fundamental.  Dal  rest  valan  exclusivamain las disposiziuns dal dretg federal per las cuntradas da palì. *  Art.  35 3. zonas da tegnair liber 1 Zonas da tegnair liber cumpiglian surfatschas che ston vegnir tegnidas libras per  proteger il maletg dal vitg e da la cuntrada e lieus panoramics sco er per structurar  territoris d'abitadi. 2 Edifizis e stabiliments na dastgan betg s'opponer a l'intent da la zona.  22       801.100   Art.  36 4. zonas d'archeologia, zonas per la protecziun archeologica 1 Zonas d'archeologia cumpiglian surfatschas, sin las qualas i sto vegnir fatg quint  cun  gronda  probabilitad  cun  chats  e  cun  resultats  archeologics.  Intenziuns  da  construcziun ston vegnir communitgadas a la vischnanca avant che elavurar ils plans  dal  project.  Consultond  il  servetsch  archeologic  fixescha  la  vischnanca  las  cundiziuns necessarias. 2 Zonas  per  la  protecziun  archeologica  cumpiglian  lieus  da  chats  archeologics  enconuschents. Permess vegnan mo edifizis e stabiliments che servan a l'intent da la   zona.  Art.  37 5. zonas per la protecziun da l'aua sutterrana e da funtaunas 1 Zonas per la protecziun da l'aua sutterrana e da funtaunas cumpiglian territoris che  ston vegnir protegids cunter influenzas dischavantagiusas per garantir il provediment  cun aua da baiver. 2 Territoris entaifer la zona per la protecziun da l'aua sutterrana e da funtaunas valan  sco secturs particularmain periclitads tenor la legislaziun davart la protecziun da las  auas.  L'autoritad  ch'è  cumpetenta  per  la  permissiun  suttametta  dumondas  da  construcziun a l'autoritad spezialisada cumpetenta. 3 Utilisaziuns  agriculas  e  forestalas,  utilisaziuns  tras  l'orticultura  ed  autras  utilisaziuns ston vegnir pratitgadas uschia, ch'ina protecziun suffizienta da las auas è  garantida.  Art.  37a * 6. zonas d'auas 1 Las zonas d'auas cumpiglian il spazi d'auas en il senn dal dretg federal. 2 L'admissibladad d'edifizis e da stabiliments novs sco er la cultivaziun dal spazi   d'auas sa  drizzan tenor il  dretg federal.  Edifizis  e stabiliments ston observar ina   distanza  d'almain  5  meters  da  tuttas  duas  varts  da  l'aua,  la  quala  dastga  vegnir   sutpassada mo en cas excepziunals motivads. 3 La garanzia  da possess  d'edifizis  e  da stabiliments  ch'èn vegnids construids  en  moda legala e che na correspundan betg pli a las prescripziuns vertentas sa drizza  entaifer las zonas da construcziun tenor l'artitgel 81 alinea 1 ed alinea 2 da questa  lescha. Sut las medemas premissas dastgan tals edifizis e stabiliments ultra da quai  vegnir demolids e reconstruids, sche ed uschenavant che la lescha da construcziun   da la vischnanca permetta la demoliziun e la reconstrucziun. Ordaifer la zona da  construcziun sa drizza la garanzia da possess tenor il dretg federal. 4 Avant che conceder permissiuns da construcziun entaifer las zonas da constucziun  sto vegnir  tadlada l'autoritad spezialisada chantunala  ch'è  cumpetenta.  En cas  da   projects da construcziun ordaifer las zonas da construcziun dumonda l'autoritad EOZ  il consentiment da l'autoritad spezialisada chantunala ch'è cumpetenta.   23     801.100    Art.  38 Ulteriuras zonas 1. zonas da privel  1 Las zonas da privel cumpiglian territoris ch'èn periclitads da lavinas, da bovas, da  crudada  da  crappa,  d'inundaziuns  u  d'auters  eveniments  da  la  natira.  Tenor  las  directivas chantunalas vegnan ellas sutdivididas en ina zona da privel cun in privel   considerabel (zona da privel 1) ed en ina zona da privel cun in privel mesaun (zona  da privel 2). * 2 En la zona da privel 1 na dastgan vegnir construids nagins edifizis e stabiliments  novs che servan a la dimora d'umans e d'animals. Edifizis e stabiliments existents  che servan a la dimora d'umans e d'animals dastgan mo vegnir renovads. En ovras da  construcziun sco rempars e.u.v. che vegnan construidas per proteger abitadis pon –  sa basond sin in concept general – vegnir permessas utilisaziuns confurmas a la zona  ubain utilisaziuns liadas al lieu. 3 En la zona da privel 2 basegnan edifizis e stabiliments novs che servan a la dimora  d'umans u d'animals mesiras da protecziun architectonicas spezialas. Sch'i vegnan  fatgas  midadas  fundamentalas  vi  d'edifizis  existents,  ston  vegnir  prendidas  las  mesiras da protecziun necessarias per l'entir edifizi. 4 En zonas da privel basegnan edifizis e stabiliments che na servan betg a la dimora  d'umans e d'animals ina protecziun adequata da l'object. 5 Permissiuns da construcziun e permissiuns EOZ per projects da construcziun en  zonas da privel vegnan dadas mo, sch'ina approvaziun da l'assicuranza d'edifizis dal  chantun  Grischun  è  avant  maun.  Quella  relascha  directivas  per  las  mesiras  da  protecziun architectonicas e per la protecziun adequata da l'object.  Art.  39 2. zonas per il sport d'enviern 1 Zonas  per  il  sport  d'enviern  cumpiglian  il  territori  ch'è  necessari  per  il  sport  d'enviern. 2 Edifizis  e  stabiliments,  midadas  dal  terren  ed  utilisaziuns  –  sco  plantaziuns  e  ladadas – na dastgan betg esser restricziuns per far sport d'enviern. Clasiras en il   sectur da pistas ston vegnir allontanadas durant la stagiun d'enviern usitada. 3 Edifizis e stabiliments per il sport d'enviern ch'èn liads al lieu èn admess. Sut las  medemas  premissas  pon  vegnir  permess  edifizis  e  stabiliments  che  servan  a  l'utilisaziun da sport u a l'utilisaziun turistica ordaifer la stagiun d'enviern. 4 Las  vischnancas  pon  relaschar  disposiziuns  cumplementaras,  cunzunt  davart  il  dretg general d'access, davart il diever dal terren per ennavar e per preparar las pistas   cun maschinas, davart l'indemnisaziun da perditas da rendita e da donns vi da bains  immobigliars  sco er  davart  la  repartiziun dals  custs  che resultan da quai  sin  las  interpresas interessadas.  Art.  40 3. zonas per l'utilisaziun futura da construcziun 1 Zonas per l'utilisaziun futura da construcziun cumpiglian territoris ch'èn previs per  engrondir la zona da construcziun pli tard.  24       801.100   2 Admess  èn  projects  da  construcziun  che  adempleschan  las  premissas  per  ina  permissiun  excepziunala  per  edifizis  e  per  stabiliments  ordaifer  las  zonas  da  construcziun e che na s'opponan betg a l'intent futur da la zona. 3 Regruppaments dal terren en zonas per  l'utilisaziun futura  da construcziun ston  vegnir  realisads  tenor  ils  princips  per  regruppaments  dal  terren  en  zonas  da  construcziun.  Art.  41 4. zonas "ulteriur territori communal" 1 Las zonas "ulteriur territori communal" cumpiglian il terren nunproductiv, las auas   sco er surfatschas restantas, per las qualas naginas autras zonas d'utilisaziun vegnan  en dumonda. 2 Admissibels èn projects da construcziun che adempleschan las premissas per ina  permissiun  excepziunala  per  edifizis  e  per  stabiliments  ordaifer  las  zonas  da  construcziun.  4.3.2.4. Plan general da furmaziun  Art.  42 Plan general da furmaziun 1. cuntegn  1 Il  plan general  da furmaziun regla  ils  princips da la furmaziun (mantegniment,  renovaziun, ulteriur svilup) dals abitadis e da la cuntrada. 2 La basa da las determinaziuns èn cunzunt analisas d'abitadis, inventaris d'edifizis,   inventaris da la cuntrada, studis sco er resultats da concurrenzas. 3 Uschenavant  che las  consequenzas giuridicas da las  singulas  determinaziuns na  resultan betg dal dretg chantunal, vegnan ellas regladas en l'urden fundamental.  Art.  43 2. abitadi 1 Areals  d'abitadi  ed  edifizis  singuls  d'ina  impurtanza  artistica,  istorica  u  architectonica speziala u d'ina impurtanza speziala per la cuntrada vegnan – sin basa   d'analisas  d'abitadis  u  d'autras  infurmaziuns  –  integrads  en  il  plan  general  da  furmaziun sco areals d'abitadi e sco edifizis singuls protegids en general (objects  protegids). 2 Midadas architectonicas vi d'objects protegids vegnan permessas mo sin basa d'in  inventari d'edifizis. Quel sto vegnir fatg avant che elavurar ils plans da project ed è  la  basa  per  determinar  las  midadas  architectonicas  admissiblas  ed  eventualas  prescripziuns da mantegniment en la permissiun da construcziun. 3 Sche inventaris d'edifizis en gia avant maun tar l'elavuraziun dal plan general da  furmaziun,  pon  las  midadas  architectonicas  admissiblas  vi  dad  objects  protegids  vegnir determinadas en la lescha da construcziun.   25     801.100    4 Il  plan general  da furmaziun po cuntegnair ulteriuras  determinaziuns sco areals  d'innovaziun,  areals  da  tegnair  liber,  lingias  da  furmaziun  per  construir,  transferiments da l'utilisaziun, territoris cun l'obligaziun da far ina cussegliaziun da  furmaziun.  Art.  44 3. cuntrada 1 Objects natirals e culturals d'ina impurtanza speziala vegnan – sin basa d'inventaris  da  la  cuntrada  u  d'infurmaziuns  equivalentas  –  integrads  en  il  plan  general  da   furmaziun sco objects natirals e culturals protegids, sch'els na vegnan betg attribuids  ad ina zona da protecziun. 2 Objects protegids e lur conturns na dastgan vegnir ni demolids ni donnegiads.  4.3.2.5. Plan general d'avertura  Art.  45 Plan general d'avertura 1 Il  plan  general  d'avertura  determinescha  en  moda  generala  ils  stabiliments  da  traffic, da provediment e da dismessa per l'avertura da las zonas da construcziun e  d'autras  zonas  d'utilisaziun.  El  cuntegna  almain  ils  stabiliments  da  l'avertura  fundamentala e da l'avertura generala e po er cumpigliar stabiliments da l'avertura   detagliada. * 2 Il  plan  general  d'avertura  determinescha  plinavant  stabiliments  d'avertura  impurtants  cun  caracter  d'infrastructura,  sco  stabiliments  dal  traffic  public,  stabiliments da parcar, indrizs d'ennavar, loipas, sendas, sendas da viandar, vias da   velos e vias da chavaltgar. 3 En  il  plan  general  d'avertura  distinguan  las  vischnancas  tranter  stabiliments  existents  e  stabiliments  planisads.  En  l'urden  fundamental  reglan  ellas  las   consequenzas giuridicas  da las  singulas  determinaziuns,  sche  quellas  na  resultan  betg dal dretg chantunal. 4 Tar la projectaziun da stabiliments planisads èn permessas pitschnas divergenzas en  cumparegliaziun  cun  il  plan  general  d'avertura,  sche  las  prescripziuns  concepziunalas èn garantidas.  4.3.2.6. Plan d'areal  Art.  46 Plan d'areal 1 Il plan d'areal determinescha il svilup, la furmaziun e la renovaziun d'abitadis sco  er da projects en la cuntrada. El po cuntegnair elements dal plan da zonas, dal plan  general  da  furmaziun  e  dal  plan  general  d'avertura  e  po  vegnir  cumplettà  cun  prescripziuns.  En  plans  d'areal  davart  la  renovaziun  d'abitadis  pon  vegnir   determinadas obligaziuns d'utilisaziun e da demoliziun.  26       801.100   2 Divergenzas dal plan da zonas e da la moda da construcziun tenor las reglas èn  admissiblas,  sche  nagins  interess  predominants  da  vischinas  e  da  vischins  na  s'opponan a quai. Il gener ed il grad da l'utilisaziun dastgan vegnir midads mo per   surfatschas limitadas localmain per zavrar utilisaziuns u per stabilir cunfins da zonas   adequats. Sch'il grad da l'utilisaziun per singulas zonas da construcziun è determinà  sco valur directiva u sco norma, fixescha il plan d'areal las dimensiuns precisas dals  edifizis e las cifras d'utilisaziun. 3 Il  plan  d'areal  vegn  relaschà  per  territoris,  per  ils  quals  igl  è  determinada  ina   planisaziun  consecutiva.  El  po  vegnir  relaschà  per  ulteriurs  territoris  entaifer  u  ordaifer las zonas da construcziun. 4 Sch'igl  è previs en il  plan da zonas ina planisaziun d'areal,  determineschan las   vischnancas – cunfinond il  territori  – las cundiziuns generalas per la planisaziun   consecutiva.  4.3.2.7. Procedura  Art.  47 Introducziun, procedura d'examinaziun preliminara e procedura da  participaziun  1 Avant che concluder d'introducir la procedura per relaschar u per midar l'urden  fundamental, orienteschan las vischnancas il post spezialisà. 2 Davart  dumondas  da  proprietarias  e  da  proprietaris  da  bains  immobigliars  d'introducir la procedura decida la suprastanza communala. 3 En  l'ordinaziun  regla  la  regenza  la  procedura  d'examinaziun  preliminara  e  la  procedura da participaziun.  Art.  48 Relasch 1 Il relasch e la midada da la lescha da construcziun, dal plan da zonas, dals plans  generals  da  furmaziun,  dals  plans  generals  d'avertura  sco  er  da  reglaments,  uschenavant ch'els fan part da l'urden fundamental, èn suttamess a la votaziun en la  vischnanca. Per il plan general d'avertura u per parts da quel pon las vischnancas  declerar il cussegl communal sco cumpetent. * 2 Plans d'areal vegnan relaschads da la suprastanza communala, sche las vischnancas  na decleran betg il cussegl communal sco cumpetent. 3 Midadas d'ina impurtanza subordinada pon vegnir concludidas da la suprastanza  communala  suenter  avair  tadlà  las  persunas  pertutgadas.  La  realisaziun  d'ina  exposiziun da cooperaziun è facultativa. * 4 La suprastanza communala communitgescha conclus davart il relasch u davart la  midada da l'urden fundamental en l'organ da publicaziun uffizial da la vischnanca ed  en il fegl uffizial dal chantun e procura ch'ils meds da planisaziun concludids sco er   las  dumondas  per  permissiuns  supplementaras  respectivas  vegnian  exponids  publicamain durant il termin da recurs (exposiziun da recurs).   27     801.100    5 Protestas cunter dumondas per permissiuns supplementaras ston vegnir inoltradas  durant l'exposiziun tar l'autoritad d'approvaziun. 6 Fin ch'il project vegn approvà, han conclus davart il relasch u davart la midada da  l'urden fundamental l'effect d'ina zona da planisaziun communala.  Art.  49 Approvaziun 1. princips  1 La lescha da construcziun, ils plans da l'urden fundamental sco er ils reglaments,  sche quels fan part da l'urden fundamental, sco er las midadas da quests relaschs  ston vegnir approvads da la regenza ed entran en vigur cun il conclus d'approvaziun.  Midadas tenor l'artitgel 48 alinea 3 vegnan approvadas dal departament. * 2 L'approvaziun vegn dada, sche naginas prescripziuns na vegnan violadas. 3 En la procedura d'approvaziun po l'autoritad d'approvaziun – suenter avair tadlà la   suprastanza communala e las persunas pertutgadas – midar prescripziuns illegalas ed  eliminar mancanzas formalas. 4 La procedura d'approvaziun sto vegnir exequida en moda speditiva. Ensemen cun  la procedura d'examinaziun preliminara na dastga ella betg durar pli che 8 mais.   Revisiuns da la planisaziun locala pon vegnir approvadas en etappas.  Art.  50 2. coordinaziun 1 L'autoritad d'approvaziun procura ch'il cuntegn da l'approvaziun vegnia coordinà  cun eventualas permissiuns supplementaras. 2 L'autoritad  d'approvaziun  decida  sezza  davart  dumondas  per  permissiuns  supplementaras chantunalas en il  rom dal conclus d'approvaziun,  sch'ina decisiun  generala gida a meglierar la coordinaziun u ad accelerar la procedura u sch'ella è   vegnida concludida tranter las partidas. 3 Sche la permissiun supplementara vegn dada da las autoritads ch'èn cumpetentas  tenor la legislaziun speziala, procura l'autoritad d'approvaziun che la communicaziun  haja – sche pussaivel – lieu a medem temp. 4 Ulteriurs  detagls  davart  la  coordinaziun  vegnan  reglads  da  la  regenza  en  l'ordinaziun.  4.3.3. Planisaziun da quartier  Art.  51 Planisaziun da quartier 1. intent, cuntegn  1 En il rom da l'urden fundamental regla il plan da quartier la furmaziun e l'avertura   da zonas da construcziun cun ina planisaziun consecutiva u ils detagls d'ulteriuras   parts da la zona da construcziun. Sche la planisaziun pretenda quai, po il territori da   planisaziun  vegnir  extendì  excepziunalmain  sin  bains  immobigliars  ordaifer  las  zonas da construcziun.  28       801.100   2 Il plan da quartier consista da las disposiziuns dal plan da quartier e – tut tenor  intent – dal plan da furmaziun dal quartier e dal plan d'avertura dal quartier. 3 Per rectifitgar dretgs reals limitads, prenotaziuns e remartgas valan confurm al senn  las disposiziuns davart il regruppament dal terren.  Art.  52 2. cumponentas 1 Las disposiziuns dal plan da quartier cuntegnan prescripziuns davart la furmaziun  dals  edifizis  e  dals  stabiliments,  davart  la  realisaziun,  davart  il  mantegniment  e  davart la renovaziun da l'avertura dal quartier sco er davart la repartiziun dals custs   da  planisaziun  e  d'avertura  (clav  da  repartiziun).  Ellas  pon  cumplettar  las  prescripziuns  da  construcziun  da  l'urden  fundamental  e  determinar  etappas  per  realisar l'avertura e la surbajegiada dal quartier. 2 Il plan da furmaziun dal quartier determinescha il lieu d'edifizis e da stabiliments e   las  surfatschas  che  ston  vegnir  tegnidas  libras.  El  po  cuntegnair  ulteriuras  prescripziuns, cunzunt davart ils cubus da construcziun sco er davart lur utilisaziun e   davart lur furmaziun. 3 Il  plan  d'avertura  dal  quartier  cuntegna  ils  stabiliments  ch'èn  necessaris  per  l'avertura  dal  quartier.  El  po  prevair  stabiliments  communabels,  sco  plazzas  da  giugar, sco er stabiliments da parcar e stabiliments per l'infrastructura dal quartier.  Art.  53 Procedura 1 La suprastanza communala è cumpetenta per introducir e per exequir la planisaziun  da quartier sco er per relaschar e per midar il plan da quartier. Las vischnancas pon  declerar il cussegl communal sco cumpetent per il relasch e per las midadas. 2 La suprastanza communala concluda d'uffizi u sin dumonda da persunas privatas  d'introducir  la  planisaziun  da  quartier.  Sch'ella  refusa  dumondas  privatas,  communitgescha  ella  quai  a  las  petentas  ed  als  petents  en  ina  disposiziun  contestabla. 3 Tar  planisaziuns  da  quartier  che  persunas  privatas  sezzas  elavuran  sezzas  (planisaziun da quartier privata) na datti nagina procedura d'introducziun. 4 Ils detagls davart la procedura vegnan reglads da la regenza en l'ordinaziun.  Art.  54 Custs da planisaziun e d'avertura 1 Ils custs per la planisaziun e per l'avertura dal quartier van sin donn e cust da las  persunas ch'èn participads al plan da quartier.  La vischnanca sa participescha als  custs, sch'igl exista in interess public pli vast per la planisaziun u per ils stabiliments. 2 Las persunas participadas pon vegnir obligadas da prestar pajaments a quint, e quai   fin a l'autezza da las parts probablas dals custs da planisaziun e d'avertura. 3 Per  l'obligaziun  da  pajar  taxas  e  per  la  repartiziun  dals  custs  da  planisaziun  e  d'avertura tranter las persunas ch'èn participadas al plan da quartier valan confurm al   senn las disposiziuns per incassar contribuziuns.   29     801.100    4 Ils detagls davart la procedura per fixar e per incassar las parts dals custs vegnan  reglads da la regenza en l'ordinaziun.  4.3.4. Lingias da construcziun e lingias da nivel  Art.  55 Lingias da construcziun 1 Lingias  da  construcziun  servan  cunzunt  a  tegnair  liber  spazis  per  lung  da  stabiliments d'avertura, d'auas e d'urs dal guaud sco er a tegnair liber surfatschas en  l'interess  dal  maletg dal  vitg  e  da la  protecziun da la  natira  e  da l'ambient.  Per  differents basegns pon vegnir determinadas differentas lingias da construcziun. 2 Lingias da construcziun han la precedenza envers tut las autras prescripziuns da  distanza da dretg public. Ellas determineschan ils cunfins, fin tar ils quals i po vegnir  construì sur terra e sut terra. Edifizis e stabiliments existents che sa chattan en il   sectur da las lingias da construcziun dastgan mo vegnir mantegnids. 3 Parts  da  stabiliments  che guardan  ora,  sco tetgs,  penslas  da  tetg,  stgalas  avant   chasa, balcuns torts, lautgas avertas e.u.v. dastgan tanscher fin 1.5 m sur la lingia da  construcziun or, tar lingias da construcziun per lung da stabiliments da traffic mo,  sch'ellas èn almain 3.0 m sur il nivel dal passape e 4.5 m sur il nivel da la via. 4 Resalvadas restan prescripziuns davart lingias da construcziun en auters relaschs  chantunals.  Art.  56 Lingias da nivel 1 Lingias da nivel determineschan l'autezza da stabiliments da traffic projectads. 2 Edifizis e stabiliments sin bains immobigliars cunfinants ston vegnir drizzads tenor  las lingias da nivel.  Art.  57 Excepziuns, procedura 1 Auter che tar lingias da distanza da l'aua e dal guaud po l'autoritad ch'è cumpetenta   per  la  permissiun  conceder  excepziuns  da  las  prescripziuns  davart  lingias  da  construcziun davart lingias e da nivel, sche nagins interess predominants s'opponan e  sche  la  proprietaria  u  sch'il  proprietari  dal  bain  immobigliar  s'oblighescha  en  in  revers da stabilir il stadi legal sin dumonda da l'autoritad cumpetenta. 2 Sche  lingias  da  construcziun  e  sche  lingias  da  nivel  vegnan  determinadas  sco  cumponentas  da  plans  da  l'urden  fundamental  u  da  plans  da  quartier,  valan  las   prescripziuns da procedura per ils plans respectivs. Per agens plans da lingias da  construcziun e da lingias da nivel sa drizza la procedura confurm al senn tenor las   prescripziuns davart la procedura per il plan da quartier. 3 Lingias  da  construcziun  da  las  vischnancas  per  lung  da  vias  chantunalas  ston   vegnir determinadas en in plan da l'urden fundamental.  30       801.100   4.4. ACCESS  Art.  58 En general 1 En il rom da lur cumpetenza planiseschan las vischnancas l'avertura fundamentala,  l'avertura generala e l'avertura detagliada da lur territori. Ellas fan survistas dal stadi   da la surbajegiada, da l'avertura e da la madiranza da construcziun. 2 L'avertura fundamentala cumpiglia il provediment d'in territori coerent pli grond  cun  ils  stabiliments  surordinads  sco  vias  principalas,  lingias  da  viafier,  ovras  idraulicas ed ovras electricas, sereneras e stabiliments per dismetter ils ruments. 3 L'avertura  generala  cumpiglia  il  provediment  d'in  territori  che  duai  vegnir  surbajegià cun las lingias principalas dals stabiliments d'avertura, cunzunt conducts   d'aua, conducts dal provediment d'energia e conducts d'aua persa sco er vias e sendas  che servan directamain al territori d'avertura. Els collian ils stabiliments da l'avertura  fundamentala cun quels da l'avertura detagliada. 4 L'avertura detagliada cumpiglia la colliaziun dals singuls bains immobigliars cun  las lingias principalas dals stabiliments d'avertura, inclusiv las vias da quartier ch'èn  accessiblas al public ed ils conducts publics.  Art.  59 Program d'avertura 1 Las vischnancas fan in program d'avertura. En accordanza cun la planisaziun da  finanzas determinescha quel, cura che tge parts da la zona da construcziun vegnan  avertas e cura che tge stabiliments d'avertura vegnan sanads. 2 Las vischnancas reglan la cumpetenza e la procedura per relaschar e per midar il  program d'avertura. Ellas fan in'exposiziun da cooperaziun. 3 Il program d'avertura è liant per ils organs communals ch'èn incumbensads cun la  planisaziun. Il program d'avertura è public. Mintgina e mintgin po prender invista  dad el.  Art.  60 Realisaziun 1. cumpetenza, retard  1 Igl  è  chaussa  da  las  vischnancas  respectivamain  da  las  instituziuns  ch'èn  responsablas, a las qualas las vischnancas han dà l'incumbensa u la concessiun, da   realisar l'avertura da las zonas da construcziun e da las autras zonas d'utilisaziun  (projectaziun,  construcziun,  manaschi,  mantegniment  e  renovaziun),  nun  che  la  confederaziun u ch'il chantun realiseschia l'avertura. 2 En la lescha da construcziun pon las vischnancas autorisar persunas privatas d'avrir  sezzas lur terren tenor las prescripziuns dals plans d'avertura. Sche pliras persunas  privatas  èn participadas ad  in'avertura  e  sch'ellas  n'arrivan  betg da sa  cunvegnir  davart  la  procedura  u  davart  la  repartiziun  dals  custs,  decida  la  suprastanza  communala.   31     801.100    3 La  suprastanza  communala  decida,  sche  persunas  privatas  han  –  tenor  il  dretg  federal  –  in  dretg  sin  in'avertura  privata  u  sin  in  pajament  anticipà,  en  cas  che  l'avertura  da  zonas  da  construcziun  na  vegn  betg  realisada  a  temp  tras  la   communitad. Sch'ina avertura privata u sch'in pajament anticipà vegn permess, fa la   suprastanza communala ina procedura da contribuziun en il rom da la realisaziun  dals stabiliments e reparta ils custs sin tut ils bains immobigliars averts. 4 Dretgs da restituziun or da l'avertura privata u or dal pajament anticipà ston vegnir  reglads en la procedura da contribuziun tenor l'alinea 3. Pajaments anticipads che  ston  vegnir  restituids  vegnan  integrads  senza  tschains  en  la  procedura  da  contribuziun.  Art.  61 2. dretg d'execuziun da las vischnancas 1 Las  vischnancas  relaschan  disposiziuns  pli  detagliadas  davart  la  planisaziun  e  davart  la  realisaziun  da  l'avertura  sco  er  davart  la  coordinaziun  cun  auters  stabiliments d'avertura. 2 Las vischnancas prescrivan cunzunt las pretensiuns a l'avertura en general e per  relaziuns  spezialas  e  reglan  la  concepziun,  il  manaschi,  il  mantegniment  e  la  renovaziun da stabiliments d'avertura. 3 Las vischnancas reglan il dretg da la publicitad e da persunas privatas d'utilisar  stabiliments d'avertura sco er las dumondas d'indemnisaziun che resultan da quai.   Ultra da quai fixeschan ellas las premissas e la cumpetenza per laschar surpigliar la  vischnanca stabiliments d'avertura privats.  Art.  62 Finanziaziun 1. obligaziun da pajar taxas  1 Las vischnancas cuvran lur expensas per averturas tenor l'artitgel 60 cun incassar   taxas d'avertura. Ellas sa participeschan als custs, sch'igl exista in interess public per  ils stabiliments u sch'igl èn avant maun circumstanzas spezialas. 2 Stabiliments  da  traffic  vegnan  finanziads  tras  contribuziuns,  stabiliments  da  provediment e da dismessa vegnan finanziads tras contribuziuns respectivamain tras   taxas. Las vischnancas fixeschan, tge stabiliments da provediment e da dismessa che  vegnan finanziads tras contribuziuns e tgenins che vegnan finanziads tras taxas. 3 Las taxas d'avertura ston da princip vegnir pajadas da quellas persunas che tiran in  avantatg  economic  spezial  or  dals  stabiliments  publics  u  che  utiliseschan  u  che  pudessan utilisar ils stabiliments. Sch'i para ch'il pajament d'ina taxa probabla saja  periclità, po la suprastanza communala pretender ina garanzia adequata. 4 Per  finanziar  stabiliments  d'avertura  che  vegnan  construids  sin  basa  da  la  legislaziun da meglieraziun valan exclusivamain las disposiziuns da la legislaziun da  meglieraziun.  32       801.100   Art.  63 2. contribuziuns 1 Contribuziuns vegnan incassadas per cuvrir ils custs per construir, per midar e per  renovar stabiliments d'avertura. Als custs, per ils quals ins sto pajar contribuziuns,  appartegnan tut las expensas ch'i basegna per l'ovra publica. 2 La  suprastanza  communala  fixescha  las  parts  dals  custs  che  ston  vegnir  surpigliadas da la vischnanca (part da l'interessenza publica) e da la totalitad da las  proprietarias  e  dals  proprietaris  dals  bains  immobigliars  (part  da  l'interessenza  privata). En quest connex valan per regla las suandantas valurs directivas: 1. avertura generala  a) part da la vischnanca: 70 - 40 % b) part privata: 30 - 60 %  2. avertura detagliada a) part da la vischnanca: 30 - 0 % b) part privata: 70 - 100 %  3 Per  reparter  la  part  privata  sin  pliras  persunas  participadas  serva  per  regla   l'utilisaziun  dal  bain  immobigliar  ch'è  pussaivla,  e  quai  resguardond  eventuals   ulteriurs avantatgs e dischavantatgs. 4 Las persunas participadas pon vegnir obligadas da prestar pajaments a quint, e quai   fin a l'autezza da las parts dals custs probablas. 5 Debituras e debiturs da las contribuziuns èn las proprietarias ed ils proprietaris dals  bains immobigliars ch'èn registrads en il register funsil il mument da la scadenza. En  cas  da  proprietad  communabla  vegnan  debitadas  las  contribuziuns  da  las  proprietarias  communablas  e  dals  proprietaris  communabels,  en  cas  da  cumproprietad  vegnan  quellas  debitadas  da  las  cumproprietarias  e  dals  cumproprietaris.  Tar  relaziuns  en  dretg  da  construcziun  vegnan  debitadas  las  contribuziuns da la persuna cun dretg da construcziun. 6 En l'ordinaziun regla la regenza la procedura per incassar contribuziuns (procedura  da contribuziun).  Art.  64 3. taxas 1 Taxas  vegnan  incassadas  per  cuvrir  ils  custs  per  construir,  per  manar,  per  mantegnair e per renovar stabiliments da provediment e da dismessa. 2 Las  vischnancas  fixeschan  en  in  relasch  communal,  tge  taxas  che  vegnan  incassadas. Ellas determineschan la gruppa da las persunas ch'èn obligadas da pajar  taxas sco er la basa da valitaziun e las tariffas da taxas e reglan la procedura per fixar  e per retrair las taxas.   33     801.100    4.5. REGRUPPAMENT DAL TERREN  Art.  65 Intent 1 Sch'i basegna in regruppament da bains immobigliars u ina midada da cunfins da  parcellas per relaschar plans d'utilisaziun u per realisar in urden d'utilisaziun fixà,   vegnan fatgs regruppaments dal terren u rectificaziuns da cunfins. 2 Regruppaments  dal  terren  e  rectificaziuns  da  cunfins  pon  vegnir  fatgs  sco  proceduras independentas u en colliaziun cun ina procedura dal plan d'utilisaziun. 3 Per arrundaziuns agriculas e forestalas sco er per regruppaments dal terren per vias  naziunalas u chantunalas valan las disposiziuns da procedura da la legislaziun da  meglieraziun respectivamain da la legislaziun davart las vias.  Art.  66 Cumpetenza, procedura 1 Cumpetenta respectivamain cumpetent per introducir e per realisar regruppaments  dal terren e rectificaziuns da cunfins sco er per decider davart la nova repartiziun e   davart la repartiziun dals custs è, cun resalva da l'alinea 2, la suprastanza communala   u – sch'il regruppament dal terren u sche la rectificaziun dals cunfins vegn fatg en  colliaziun cun ina planisaziun chantunala d'utilisaziun – il departament. 2 Sch'il regruppament dal terren u sche las rectificaziuns da cunfins vegnan fatgs en  colliaziun cun ina planisaziun d'utilisaziun che na po betg vegnir relaschada da la   suprastanza communala u dal departament, vegn la nova repartiziun relaschada da  l'organ ch'è cumpetent per relaschar la planisaziun d'utilisaziun. 3 L'introducziun da regruppaments  dal  terren e  da rectificaziuns da cunfins  vegn  fatga d'uffizi u sin dumonda da persunas privatas. Sche l'autoritad ch'è cumpetenta  per  l'introducziun  refusa  dumondas  privatas,  communitgescha  ella  quai  a  las  petentas ed als petents en ina disposiziun contestabla. 4 En l'ordinaziun regla la regenza la procedura per regruppaments dal terren e per  rectificaziuns da cunfins tenor questa lescha.  Art.  67 Scumond da regruppament, dretg da precumpra 1 Suenter  l'ordinaziun  d'in  regruppament  dal  terren  po  l'autoritad  cumpetenta  concluder in scumond da regruppament da 2 onns per l'entir territori cumpiglià u per  parts  da  tal.  Per  relaschar  e  per  prolungar  il  scumond  da  regruppament  valan  confurm al senn las prescripziuns per zonas communalas da planisaziun. Il scumond  da regruppament sto vegnir remartgà en il  register  funsil,  e quai cun inditgar la  durada. 2 Durant  il  scumond  da  regruppament  na  dastgan  vegnir  prendidas  naginas  disposiziuns legalas u effectivas per bains immobigliars, sche quellas disposiziuns  pudessan  disturbar  u  engrevgiar  il  regruppament.  Las  disposiziuns  ston  vegnir  approvadas da l'autoritad cumpetenta. *  34       801.100   3 Durant  in  regruppament  dal  terren  ha  l'instituziun  ch'è  responsabla  per  il  regruppament in dretg da precumpra sin tut  ils  bains immobigliars en il  territori   cumpiglià,  uschenavant  ch'il  bain  immobigliar  vegn  duvrà  per  ademplir  ina  incumbensa publica.  Art.  68 Inventarisaziun dal possess vegl, exposiziun, protesta 1 Per tut ils bains immobigliars en il territori da regruppament ston – sin basa dal   register funsil – vegnir fatgs in plan dal possess ed in register dals dretgs reals, da las   prenotaziuns e da las remartgas (register dal possess). Sch'il regruppament dal terren  vegn  fatg  sco  regruppament  da  la  valur,  ston  ils  plans  ed  ils  registers  vegnir  cumplettads  cun  ina  tabella  da  valitaziun.  Proprietarias  e  proprietaris  da  bains  immobigliars che n'èn betg inscrits en il register funsil ston cumprovar la proprietad  sin agen donn e cust. 2 L'autoritad cumpetenta fa ina procedura d'exposiziun ed ina procedura da protesta.  Sche  protestas  pertutgan  il  plan  dal  possess  u  il  register  dal  possess,  fixescha   l'autoritad per la partida, da la quala il dretg na resulta betg dal register funsil, in  termin da 30 dis per far valair in eventual plant sin via civila. * 3 Suenter la finiziun da la procedura va il possess vegl en vigur legala.  Art.  69 Deducziuns da terren, nova repartiziun 1 Da la surfatscha totala dal territori da regruppament vegn deducì gratuitamain il   terren che vegn duvrà per l'avertura sco er per stabiliments communabels che servan  predominantamain als  basegns dal  territori  da regruppament.  Sch'i  na  vegn  betg  cuntanschida ina cunvegna,  sa drizza la cessiun da terren u da dretgs per intents   publics pli vasts tenor las prescripziuns da la lescha d'expropriaziun1). 2 La surfatscha che  resta  suenter  las  deducziuns da  terren  vegn repartida  sin  las  proprietarias e sin ils proprietaris dals bains immobigliars en proporziun dal terren  apportà e resguardond tut ils avantatgs e tut ils dischavantatgs ch'èn colliads cun il   possess  vegl  e  nov.  Repartiziuns  pli  grondas  e  pli  pitschnas  sco  er  avantatgs  e   dischavantatgs  spezials  da  singulas  repartiziuns  ston  vegnir  cumpensadas  cumplainamain en daners. 3 Sch'ina part  na basta betg per furmar in bain immobigliar che po vegnir utilisà   confurm a la zona e sche er ina repartiziun adequata da proprietad communabla u da  cumproprietad n'è  ni  giavischada ni pussaivla,  n'exista  nagin dretg da reparter il   terren.  Art.  70 Rectificaziun dals dretgs 1 Avant la nova repartiziun ston – en collavuraziun cun l'uffizi dal register funsil –   vegnir  rectifitgads  ils  dretgs  reals,  las  prenotaziuns e  las  remartgas e  sto  vegnir  preparada l'annunzia al register funsil.  1) DG 803.100   35   https://www.gr-lex.gr.ch/data/803.100/rm   801.100    2 Tras l'acquist da la proprietad vi dals bains immobigliars repartids da nov scadan –  cun excepziun dals dretgs transferids u fundads da nov sco er dals dretgs da pegn  funsil – tut ils dretgs reals limitads sco er tut las prenotaziuns e tut las remartgas dal  possess vegl.  Art.  71 Custs 1 Ils custs dal regruppament dal terren e da la rectificaziun dals cunfins inclusiv ils   custs da la mesiraziun e da la termaziun van a quint da las persunas participadas. La   vischnanca paja excepziunalmain contribuziuns, sch'igl exista in interess public pli  vast per las mesiras. 2 Per l'obligaziun da pajar taxas e per la repartiziun dals custs tranter las persunas  participadas valan confurm al senn las disposiziuns per incassar contribuziuns. 3 Ils detagls davart la procedura per fixar e per incassar las parts dals custs vegnan  reglads da la regenza en l'ordinaziun.  5. Prescripziuns chantunalas da construcziun  5.1. MADIRANZA DA CONSTRUCZIUN  Art.  72 Madiranza da construcziun 1 Edifizis novs sco er renovaziuns fundamentalas ed engrondiments fundamentals  vegnan permess mo, sch'il bain immobigliar è madir per la construcziun. 2 In  bain  immobigliar  vala  sco  madir  per  la  construcziun,  sche  sia  furma  e  sia  grondezza permettan ina surbajegiada adequata e confurma a la zona e sch'il bain  immobigliar è avert per l'utilisaziun intenziunada confurm a las prescripziuns u sche  l'avertura vegn exequida fin a la finiziun dal project da construcziun.  5.2. FURMAZIUN  Art.  73 Abitadi e cuntrada 1 Abitadis, edifizis e stabiliments ston vegnir furmads ed integrads tenor las reglas da  l'architectura  uschia,  ch'i  resulta  in  bun effect  general  cun  ils  conturns  e  cun la   cuntrada. 2 Nua che questa lescha u nua che la planisaziun locala prevesa in'obligaziun da far   ina cussegliaziun da furmaziun, sto la patruna u il patrun da construcziun sa laschar  cussegliar tar l'elavuraziun dals plans da project e l'autoritad da construcziun tar il   giudicament  dal  project  da  construcziun,  e  quai  tras  expertas  e  tras  experts  en   dumondas da la furmaziun da construcziun.  36       801.100   3 Sch'in edifizi u sch'in stabiliment sfigurescha il maletg dal vitg u da la cuntrada   pervia d'in mantegniment manglus,  oblighescha l'autoritad ch'è cumpetenta per la  permissiun la proprietaria u il proprietari da prender las mesiras necessarias. Sche  quella u sche quel n'ademplescha betg las ordinaziuns entaifer il termin fixà, lascha   l'autoritad – suenter ina smanatscha – prender las mesiras tras terzas persunas sin  donn e cust da las persunas negligentas.  Art.  74 Objects protegids 1 Objects protegids tenor l'artitgel 43 ston vegnir mantegnids. 2 Midadas architectonicas vi d'objects protegids èn suttamessas a la cussegliaziun da  furmaziun. Ils intents da construcziun ston vegnir communitgads a l'autoritad ch'è  cumpetenta  per  la  permissiun  avant  che  elavurar  ils  plans  da  project.  En  collavuraziun cun la patruna u cun il patrun da construcziun sco er cun las expertas e  cun  ils  experts  en  dumondas  da  la  furmaziun  da  construcziun  fixescha  quella   detagliadamain las ordinaziuns da mantegniment, e quai sin basa da las finamiras da  protecziun tenor l'analisa da l'abitadi e sin basa da l'inventari d'edifizis. Sch'i n'exista  anc nagin inventari d'edifizis per l'object pertutgà, procura ella per l'inventarisaziun. 3 Midadas architectonicas vegnan permessas, sch'ellas resguardan las ordinaziuns da  mantegniment. La permissiun po vegnir cumbinada cun cundiziuns correspundentas. 4 Resalvadas restan ordinaziuns da protecziun e da mantegniment gia existentas da  las vischnancas u d'autoritads chantunalas u federalas ch'èn vegnidas prendidas sin  basa da la legislaziun da la planisaziun dal territori u da la protecziun da la natira e  da la patria.  5.3. DISTANZAS  Art.  75 Distanzas da construcziun 1. edifizis  1 Tar la construcziun d'edifizis che surpassan il terren decisiv sto vegnir observada  ina distanza dal cunfin da 2.5 m envers mintga bain immobigliar vischin, nun che la  lescha da construcziun da la vischnanca prescrivia distanzas dal cunfin pli grondas. * 2 Tranter edifizis sto vegnir observada ina distanza dals edifizis da 5.0 m, nun che la  lescha  da  construcziun  da  la  vischnanca  prescrivia  distanzas  dals  edifizis  pli   grondas. 3 Parts da stabiliments che guardan ora – sco penslas, stgalas avant chasa, balcuns   torts e lautgas avertas – dastgan tanscher fin 1.0 m en la distanza dal cunfin e dals  edifizis. Sche la part dal stabiliment che guarda or furma vers anor ina paraid, vala  quella sco part da la paraid exteriura da l'edifizi.   37     801.100    Art.  76 2. ulteriurs edifizis e stabiliments 1 Per surfatschas cuvridas avertas – sco sustas e.u.v. – valan las distanzas dal cunfin  dals  edifizis,  e  quai  mesirà  davent  dal  stanschain  fin  tar  il  cunfin  dal  bain  immobigliar. 2 Mirs libers, mirs emplenids si davostiers (mirs da trapartida), scarpas e.u.v. dastgan  vegnir construids fin al cunfin, sch'els n'èn betg pli auts che 1.0 m. Sch'els surpassan  l'autezza dad 1.0 m, ston els observar ina distanza dal cunfin en la dimensiun da la  pliautezza, maximalmain dentant da 2.5 m. 3 Tar exchavaziuns sto vegnir observada ina distanza dal cunfin da 0.5 m, e quai  mesirà davent da l'ur sur da la scarpa dal foss. Sch'il bain immobigliar vischin vegn  segirà cun in mir da sustegn u cun mesiras da construcziun cumparegliablas, na ston  vegnir observadas naginas distanzas dal cunfin. 4 Clasiras sco saivs, mirs e paraids da lain fin in'autezza dad 1.5 m davent dal terren  decisiv dastgan vegnir plazzadas al  cunfin.  Clasiras pli  autas ston vegnir messas  enavos per la mesira da la pliautezza, dentant maximalmain per 2.5 m. * 5 Saivs vivas dastgan vegnir emplantadas en ina distanza da 0.5 m davent dal cunfin,  sch'ellas vegnan tagliadas enavos mintga onn fin al cunfin e fin ad in'autezza dad   1.5 m davent dal terren decisiv. Saivs vivas pli autas ston vegnir messas enavos per   la mesira da la pliautezza, maximalmain dentant per 2.5 m. *  Art.  77 3. sutpassaments, resalvas 1 L'autoritad  communala  da  construcziun  po  permetter  sutpassaments  da  las  distanzas da construcziun fixadas en questa lescha ed en la lescha da construcziun da  la vischnanca, sch'igl  exista ina cunvegna tranter las persunas pertutgadas e sche  nagins interess publics predominants na s'opponan a quai. L'autoritad communala da  construcziun ordinescha da remartgar il sutpassament en il register funsil. 2 Sche l'urden fundamental u sch'in plan da quartier prescriva ina tscherta situaziun  per in edifizi u per in stabiliment, na valan las distanzas da construcziun da questa   lescha e da las leschas da construcziun da las vischnancas betg, sch'ellas s'opponan a  la planisaziun. 3 Resalvadas restan prescripziuns da distanza en auters relaschs chantunals, distanzas  sin basa da la legislaziun davart la protecziun da l'ambient sco er distanzas da vias  da las vischnancas.  Art.  78 Distanza dal guaud * 1 … * 2 … * 3 La distanza d'edifizis e da stabiliments envers il guaud sa drizza tenor la legislaziun  forestala  chantunala.  Lingias  da  distanza  dal  guaud  ch'èn  fixadas  en  l'urden  fundamental  han la  precedenza envers  la  distanza dal  guaud tenor  la  legislaziun  forestala.  38       801.100   5.4. SEGIREZZA E SANADAD  Art.  79 En general 1 Edifizis e stabiliments ston ademplir las disposiziuns da la polizia da sanadad, da  fieu e da mastergn sco er las prescripziuns da la legislaziun davart la lavur, davart  l'energia, davart la protecziun da las auas e davart la protecziun da l'ambient. 2 Edifizis e stabiliments ston correspunder a las reglas renconuschidas da la scienza  da  construcziun  e  na  dastgan  periclitar  persunas,  animals  e  chaussas  ni  tar  lur   construcziun ni tras lur existenza ni tras lur utilisaziun. 3 En l'ordinaziun po la regenza prescriver che tscherts edifizis e stabiliments stoppian  vegnir  suttamess ad in'examinaziun uffiziala  speziala  per  controllar  lur  segirezza  visavi influenzas da la natira sco terratrembels, naiv e vent. 4 Sch'in edifizi u sch'in stabiliment periclitescha umans u animals, u sche umans u  animals s'exponan ad in privel direct cun utilisar edifizis u stabiliments periclitads,   oblighescha  l'autoritad  communala  la  proprietaria  u  il  proprietari  da  prender  las  mesiras necessarias. Sche quella u sche quel n'adempleschan betg las ordinaziuns  entaifer il termin fixà, lascha l'autoritad communala da construcziun – suenter ina  smanatscha – prender las mesiras tras terzas persunas sin donn e cust da las persunas   negligentas.  Art.  80 Construir a moda adattada per las persunas impedidas 1 Edifizis e stabiliments novs accessibels al public sco er edifizis e stabiliments novs  cun passa 50 plazzas da lavur ston vegnir concepids tenor las normas spezialisadas   renconuschidas uschia, ch'els èn er accessibels per persunas cun impediments. Ils  edifizis e stabiliments accessibels al public ston ultra da quai pudair vegnir utilisads  da persunas cun impediments. * 1bis Edifizis novs cun dapli  che quatter abitaziuns ston vegnir concepids tenor las  normas spezialas renconuschidas uschia, che las singulas abitaziuns èn accessiblas   senza  obstachels  e  lur  intern  correspunda  a  las  pretensiuns  da  la  construcziun  d'abitaziuns adattabla. En cas d'edifizis novs cun tschintg fin otg abitaziuns basta  quai, sche almain las abitaziuns d'in plaun èn accessiblas senza obstachels e sche   l'access a las ulteriuras abitaziuns è adattabel. * 2 Las pretensiuns tenor l'alinea 1 e l'alinea 1bis ston vegnir ademplidas en il senn dal  dretg federal respectiv er tar renovaziuns, sche nagins interess publics predominants  na s'opponan a quai e sche las expensas per l'adattaziun n'èn betg sproporziunadas;  per renovaziuns d'edifizis d'abitar valan las suandantas excepziuns: * 1. * la pretensiun da l'accessibladad senza obstachels sto vegnir ademplida tar la   renovaziun  d'edifizis  d'abitar  cun  otg  u  main  abitaziuns  mo,  sche  las  vischnancas prevesan quai en la lescha da construcziun;  2. * las  pretensiuns  da  la  construcziun  d'abitaziuns  adattablas  ston  vegnir  ademplidas tar la renovaziun d'edifizis d'abitar independentamain dal dumber  d'abitaziuns  mo,  sche  las  vischnancas  prevesan  quai  en  la  lescha  da  construcziun.   39     801.100    3 Igl è chaussa da l'autoritad communala da construcziun d'examinar, sche dumondas  da construcziun correspundan a las prescripziuns per construir tenor ils basegns da  persunas  cun  impediments.  Per  quest  intent  po  ella  consultar  cussegliadras  u  cussegliaders cumpetents. 4 A las organisaziuns da persunas cun impediments che han il dretg da far recurs  communitgescha l'autoritad communala da construcziun, cur che las dumondas da  construcziun vegnan exponidas publicamain.  5.5. POSSESS ACTUAL ED EXCEPZIUNS ENTAIFER LAS  ZONAS DA CONSTRUCZIUN  Art.  81 Possess actual 1 Edifizis e stabiliments ch'èn vegnids construids legalmain,  che na correspundan  betg pli a las prescripziuns vertentas, dastgan vegnir mantegnids e renovads. 2 Tals  edifizis  e  stabiliments  dastgan  ultra  quai  vegnir  transfurmads,  engrondids  moderadamain u utilisads per in auter intent, sche la divergenza da las prescripziuns  vertentas na vegn betg augmentada tras quai e sche nagins interess predominants  publics u interess da vischinas e da vischins na s'opponan a quai. 3 En la lescha da construcziun pon las  vischnancas declerar  sco admissibla  er  la  reconstrucziun  suenter  ina  destrucziun  u  suenter  ina  demoliziun,  e  quai  senza  prender resguard sin las prescripziuns vertentas da la moda da construcziun tenor las  reglas  (dretg da reconstrucziun).  Ellas  reglan  ils  detagls  resguardond ils  interess  publics ed ils interess da vischinas e da vischins. 4 Resalvadas restan obligaziuns legalas spezialas d'adattaziun u da sanaziun sco er   regulaziuns spezialas  dal  dretg federal  u  chantunal  davart  l'applicaziun da novas  prescripziuns per edifizis e per stabiliments existents.  Art.  82 Excepziuns 1 Sch'igl  èn  avant  maun  relaziuns  extraordinarias  e  sche  l'observaziun  da  las  disposiziuns legalas munta ina direzza sproporziunada, po l'autoritad communala da  construcziun conceder excepziuns da singulas prescripziuns da construcziun e da  zona, sche quai na violescha nagins interess publics e privats predominants. 2 La permissiun excepziunala po vegnir fatga dependenta da quai che la proprietaria   u ch'il proprietari da proprietari dal bain immobigliar s'oblighescha en in revers da   stabilir  il  stadi  legal  sin  dumonda  da  l'autoritad  cumpetenta.  Per  expensas  che  augmentan la valur na vegnan – en quest cas – pajadas naginas indemnisaziuns tar   ina expropriaziun posteriura.  40       801.100   3 Sch'i  vegnan  permessas  isolaziuns  exteriuras  vi  d'edifizis  u  vi  da  stabiliments  existents,  dastga  vegnir  divergià  da  las  autezzas  totalas  e  da  las  autezzas  da  la  fatschada, da las lunghezzas da l'edifizi, da las cifras d'utilisaziun, da las distanzas  dal  cunfin  e  dals  edifizis  sco  er  da  las  lingias  da  construcziun,  e  quai  per  la   dimensiun da l'isolaziun exteriura. *  5.6. EXCEPZIUNS PER EDIFIZIS E PER STABILIMENTS  ORDAIFER LAS ZONAS DA CONSTRUCZIUN  Art.  83 En general 1 L'admissibladad da projects da construcziun ordaifer las zonas da construcziun che  n'èn betg confurms a la zona sa drizza tenor il dretg federal. 2 La  midada  da  l'utilisaziun  d'edifizis  d'abitar  agriculs  per  intents  d'abitar  betg  agriculs vegn permessa en il rom dal dretg federal. 3 La midada cumpletta da l'intent d'edifizis e da stabiliments ch'èn renconuschids sco  degns da vegnir protegids vegn permessa en il rom dal dretg federal, sch'ils edifizis e  sch'ils stabiliments èn vegnids mess sut protecziun en l'urden fundamental u sch'els  èn vegnids mess sut protecziun da l'autoritad ch'è cumpetenta tenor la legislaziun  chantunala davart la protecziun da la natira e da la patria. 4 Regulaziuns divergentas en il plan d'utilisaziun restan resalvadas.  Art.  84 Edifizis marcants per la cuntrada 1 La midada da l'utilisaziun d'edifizis marcants per la cuntrada vegn permessa en il  rom dal dretg federal, sche: 1. ils edifizis – ensemen cun la cuntrada – èn vegnids mess sut protecziun da la    vischnanca  tenor  las  directivas  dal  plan  directiv  chantunal  en  l'urden  fundamental ed èn vegnids inditgads sco utilisabels per in auter intent;  2. i vegn garantì en l'urden fundamental che la cuntrada vegn cultivada a lunga  vista, suenter ch'ella è messa sut protecziun;  3. i  vegn  garantì  en  l'urden  fundamental  ch'ils  edifizis  protegids  vegnan  mantegnids e che mesiras architectonicas vid eventuals ulteriurs edifizis èn  admissiblas mo, sche quai è cumpatibel cun las finamiras da protecziun.  2 Ils edifizis ch'èn utilisabels per in auter intent ston anc esser utilisabels confurm a  l'intent,  cur  che la  dumonda da construcziun  vegn inoltrada.  La nova  surfatscha  d'abitar che vegn stgaffida tras in'eventuala midada da l'intent na dastga betg esser   pli  gronda  ch'ina  surfatscha  d'auzada brutta  da 50 m².  Surfatschas  restantas  ston  vegnir  utilisadas  sco  surfatschas  secundaras.  Midadas  da  construcziun  èn  suttamessas  a  la  cussegliaziun  da  furmaziun.  Tar  midadas  da  construcziun  ston  vegnir allontanadas intervenziuns disturbantas ch'èn vegnidas fatgas pli baud vi da  l'edifizi e vi da ses conturns. Ils conturns ston vegnir laschads en il stadi tipic per la  cuntrada u ston vegnir mess enavos en quest stadi.   41     801.100    3 Sche la cultivaziun è vegnida tralaschada durant passa 5 onns, fixescha l'autoritad  ch'è cumpetenta per la permissiun in termin adequat per las persunas obligadas per  ademplir lur obligaziun. Sche quellas n'adempleschan betg las ordinaziuns, lascha  l'autoritad cumpetenta – suenter ina smanatscha – cultivar la cuntrada tras terzas   persunas sin donn e cust da las persunas negligentas.  6. Dretg da construcziun formal  6.1. ORGANISAZIUN  Art.  85 Princip 1 Sche questa lescha u sche la legislaziun speziala na fixescha nagut auter, èn ils  fatgs da construcziun chaussa da las vischnancas. 2 L'autoritad cumpetenta per disposiziuns e per decisiuns da las vischnancas è la   suprastanza  communala,  sche  questa  lescha,  sche  la  legislaziun  speziala  u  sch'il   dretg  communal  na  determinescha  betg  in'autra  autoritad  communala  (autoritad  communala da construcziun). 3 Las vischnancas organiseschan ils fatgs da construcziun uschia, che l'execuziun po  vegnir garantida en moda professiunalmain cumpetenta, efficazia, confurma al temp  e coordinada. 4 Las vischnancas tschertgan ina collavuraziun surcommunala, cunzunt cun stgaffir  uffizis da construcziun communabels sco er cun designar expertas communablas ed  experts communabels u gremis spezialisads cun ina funcziun da cussegliaziun en  dumondas da la furmaziun da construcziun ed en ulteriuras dumondas dal dretg da  construcziun, dal dretg davart l'ambient e dal dretg d'energia.  6.2. PERMISSIUNS  Art.  86 Permissiun da construcziun 1 Edifizis  e  stabiliments  (projects  da  construcziun)  dastgan  vegnir  construids,  midads, demolids u midads en lur intent mo cun ina permissiun da construcziun en   scrit  da  l'autoritad  communala  da  construcziun.  A l'obligaziun  da  dumandar  ina  permissiun  da  construcziun  èn  suttamessas  er  midadas  da  l'intent  da  bains  immobigliars,  sch'ins  sto  far  quint  cun  consequenzas  considerablas  per  l'urden  d'utilisaziun.  42       801.100   2 Projects  da  construcziun  ch'èn  limitads  areguard  il  temp  sco  er  projects  da   construcziun che na tangheschan ni  interess  publics  ni  interess  privats  n'èn betg  suttamess  a  l'obligaziun  da  dumandar  ina  permissiun  da  construcziun.  En  l'ordinaziun fixescha la regenza, tge projects da construcziun che na basegnan betg  ina permissiun da construcziun e fixescha per quels in'obligaziun d'annunzia. Sch'il  dretg  federal  permetta  quai,  fa  ella  la  medema  regulaziun  per  edifizis  e  per   stabiliments entaifer ed ordaifer las zonas da construcziun. * 3 Projects da construcziun che na basegnan betg ina permissiun da construcziun pon  las vischnancas suttametter en la lescha da construcziun a la procedura simplifitgada   per la permissiun da construcziun. * 4 Resalvadas restan disposiziuns federalas u chantunalas divergentas per projects da  construcziun che n'èn betg suttamess a la suveranitad communala per la permissiun  da construcziun.  Art.  87 Permissiun EOZ, autoritad EOZ 1 Ultra da la permissiun da construcziun basegnan edifizis e stabiliments ordaifer las   zonas da construcziun (EOZ) ina permissiun chantunala (permissiun EOZ). 2 Cumpetent  per  decisiuns  davart  projects  da  construcziun  ordaifer  las  zonas  da  construcziun è il departament (autoritad EOZ). En l'ordinaziun po la regenza delegar  la cumpetenza cumplainamain u parzialmain ad in'autra autoritad chantunala. 3 L'autoritad  communala  da  construcziun  trametta  dumondas  per  projects  da  construcziun ordaifer las zonas da construcziun (dumonda EOZ), tar las qualas ella è   da l'avis che las premissas per ina permissiun da construcziun e per ina permissiun  EOZ sajan dadas,  al  post spezialisà,  e quai cun ina proposta motivada da dar la   permissiun EOZ. Cas cuntrari refusa ella la dumonda da sai anor. 4 Sche  l'autoritad  EOZ  dat  la  permissiun  EOZ,  vegn  quella  communitgada  da  l'autoritad communala da construcziun ensemen cun la permissiun da construcziun.   En quest cas po la permissiun da construcziun vegnir contestada directamain tar la  dretgira  administrativa,  e  quai  senza prender  resguard sin eventuals  meds  legals  communals. 5 Sche l'autoritad EOZ refusa la permissiun EOZ, communitgescha ella la decisiun  EOZ negativa directamain a las petentas ed als petents. Tras quai vala la dumonda da  construcziun  sco  refusada.  Per  ils  custs  da  procedura  da  la  vischnanca  relascha  l'autoritad communala da construcziun ina decisiun da custs separada. 6 Edifizis e stabiliments che la regenza ha exclus tras ordinaziun da l'obligaziun da  dumandar ina permissiun da construcziun, na basegnan betg ina permissiun EOZ, er  sche  las  vischnancas  han  suttamess  quels  a  la  procedura  simplifitgada  per  la  permissiun da construcziun. *   43     801.100    Art.  88 Coordinaziun tar permissiuns supplementaras 1 Sche projects da construcziun basegnan – ultra da la permissiun da construcziun ed  ultra  d'ina eventuala  permissiun EOZ – permissiuns supplementaras,  permissiuns  excepziunalas,  approvaziuns  u  consentiments  d'ulteriuras  autoritads  (permissiuns  supplementaras) e sch'igl exista in connex real u material talmain stretg tranter las   permissiuns ch'ellas na pon betg vegnir dadas separadamain u independentamain ina  da  l'autra,  mabain  ch'ellas  ston  vegnir  coordinadas  areguard  il  cuntegn,  vegnan  coordinadas las  proceduras  e  las  decisiuns en la  procedura per  la  permissiun da  construcziun ed en la procedura EOZ. 2 Tar projects da construcziun entaifer las zonas da construcziun è la coordinaziun  chaussa  da  l'autoritad  communala  da  construcziun.  Tar  projects  da  construcziun  ordaifer las zonas da construcziun decida l'autoritad EOZ sezza davart permissiuns  supplementaras  chantunalas,  sch'ina  decisiun  generala  gida  a  meglierar  la  coordinaziun u ad accelerar la procedura u sch'ella è vegnida concludida tranter las  partidas. 3 Ulteriurs  detagls  davart  la  coordinaziun  vegnan  reglads  da  la  regenza  en  l'ordinaziun.  Art.  89 Premissas per la permissiun 1 Projects  da  construcziun  e  midadas  d'intent  vegnan  permess,  sche  tut  las  prescripziuns dal dretg communal, chantunal e federal vegnan observadas. 2 Dumondas da construcziun vegnan giuditgadas tenor il dretg che vala il mument da  la decisiun. 3 Sche  la  patruna  u  sch'il  patrun  da  construcziun  n'è  betg  la  proprietaria  u  il   proprietari dal sulom, sto la dumonda da construcziun vegnir suttascritta er da la  proprietaria u dal proprietari. Sche la patruna u sch'il patrun da construcziun n'è betg  proprietaria u proprietari dal terren ch'i basegna per l'avertura, vegn la permissiun da  construcziun  mo  dada,  sch'ils  dretgs  necessaris  per  l'avertura  dal  project  da  construcziun pon vegnir cumprovads en la dumonda da construcziun.  Art.  90 Disposiziuns accessoricas 1 Sche mancanzas dal cuntegn u mancanzas formalas dal project da construcziun pon  vegnir eliminadas senza difficultads spezialas u sche ordinaziuns per stgaffir u per  mantegnair  il  stadi  legal  daventan necessarias,  ston las  disposiziuns accessoricas  necessarias (pretensiuns, cundiziuns, termins) vegnir colliadas cun la permissiun. 2 Disposiziuns accessoricas  cun in  effect  che dura pli  ditg  u cun ina impurtanza   considerabla ston vegnir remartgadas en il register funsil avant che cumenzar cun las  lavurs da construcziun, e quai sin donn e cust da las persunas che fan la dumonda da  construcziun. A l'autoritad che fa l'annunzia attesta l'uffizi dal register funsil che la   remartga saja vegnida inscritta.  44       801.100   3 Per ademplir correctamain disposiziuns accessoricas che stattan en in connex direct  cun la realisaziun da la construcziun po vegnir pretendida ina garanzia che sto vegnir  prestada avant che cumenzar cun las lavurs da construcziun.  Art.  91 Cumenzament da las lavurs da construcziun, scadenza da la  permissiun da construcziun, finiziun da la construcziun  1 Cun projects da construcziun dastga vegnir cumenzà, uschespert che la permissiun  da construcziun è avant maun en scrit. Resalvadas restan prescripziuns divergentas  en ina procedura da meds legals. 2 Permissiuns  da  construcziun  e  permissiuns  EOZ  scadan,  sch'i  n'è  betg  vegnì  cumenzà cun las lavurs da construcziun entaifer 2 onns suenter che la permissiun da  construcziun respectivamain la permissiun EOZ è entrada en vigur u sch'il project da  construcziun n'è betg vegnì terminà entaifer 3 onns suenter ch'igl è vegnì cumenzà  cun las lavurs da construcziun. Sin basa d'ina dumonda motivada po l'autoritad ch'è  cumpetenta  per  la  permissiun  prolungar  adequatamain  quests  termins.  Ella  infurmescha  er  eventualas  protestadras  ed  eventuals  protestaders  davart  la  prolungaziun. * 3 Sch'in project da construcziun na vegn betg terminà, ston vegnir allontanadas parts  da l'edifizi betg finidas e sto vegnir restabilì il stadi oriund.  Art.  92 Procedura per la permissiun da construcziun 1 Dumondas  da  construcziun,  dumondas  EOZ  e  dumondas  per  permissiuns  supplementaras  che  basegnan  ina  coordinaziun  ston  vegnir  inoltradas  tar  la  vischnanca da staziunament. 2 Las  vischnancas  exequeschan  la  procedura  d'exposiziun.  Durant  l'exposiziun  publica po vegnir fatg protesta tar la vischnanca, e quai en scrit e cun motivaziun.   Per la legitimaziun da far protesta valan confurm al senn las premissas per il recurs  da planisaziun tar la regenza. 3 En  l'ordinaziun  regla  la  regenza  la  procedura  ordinaria  per  la  permissiun  da  construcziun e la procedura EOZ. Per projects da construcziun che tangheschan mo  interess publics e privats minimals fixescha ella ina procedura simplifitgada per la  permissiun da construcziun. * 3bis La regenza permetta la procedura electronica per la permissiun da construcziun e  relascha las prescripziuns ch'èn necessarias per quai en l'ordinaziun. * 4 Tut  tenor  basegn  relaschan  las  vischnancas  disposiziuns  cumplementaras  en  la  lescha  da  construcziun.  Ellas  pon  introducir  in'obligaziun  d'annunzia  per  tut  ils  projects da construcziun e reglar las modalitads correspundentas. *   45     801.100    6.3. RESPONSABLADAD, RESTABILIMENT, CHASTI  Art.  93 Responsabladad 1 Las patrunas ed ils patruns da construcziun, las proprietarias ed ils proprietaris,   ulteriuras persunas autorisadas sco er las persunas che han l'incumbensa da projectar  e da realisar projects da construcziun èn responsabels che las prescripziuns legalas  vegnian observadas, ch'ils edifizis e ch'ils stabiliments construids correspundian als  plans permess e ed a la profilaziun sco er che las disposiziuns accessoricas vegnian  observadas. 2 Tras la permissiun e tras la controlla d'edifizis e da stabiliments na surpiglian il  chantun  e  las  vischnancas  nagina  responsabladad  per  la  construcziun,  per  la  consistenza, per la qualificaziun dal material e per la segirezza dals edifizis e dals   stabiliments construids.  Art.  94 Restabiliment dal stadi legal 1 Stadis materialmain illegals ston vegnir allontanads sin ordinaziun da l'autoritad  cumpetenta, e quai independentamain dal fatg, sch'igl è vegnida fatga ina procedura  da multa pervia dal stadi illegal ch'è vegnì chaschunà. 2 Cumpetenta per relaschar e per far valair disposiziuns da restabiliment è l'autoritad  communala  da  construcziun.  En  cas  da  stadis  illegals  ordaifer  las  zonas  da  construcziun  prenda  l'autoritad  EOZ  las  mesiras  necessarias,  sche  l'autoritad  communala da construcziun resta inactiva malgrà la supplitga dal chantun. Ils custs  che resultan tras quai per il chantun vegnan adossads a la vischnanca, sch'els na pon  betg vegnir adossads a las persunas obligadas u sch'els èn nunincassabels. 3 L'obligaziun da restabilir il stadi legal è chaussa tant da las proprietarias e dals   proprietaris  sco  er  da  las  persunas  che  han  chaschunà  il  stadi  illegal.  Sche  las  persunas obligadas n'adempleschan betg la disposiziun da restabiliment entaifer il   termin fixà,  lascha l'autoritad cumpetenta – suenter ina smanatscha – prender las  mesiras ordinadas tras terzas persunas sin donn e cust da las persunas negligentas. 4 Sche  l'autoritad  cumpetenta  sto  –  per  motivs  da  la  proporziunalitad  u  da  la  protecziun da la confidenza – desister cumplettamain u per part d'ordinar mesiras da  restabiliment,  relascha  ella  ina  disposiziun  ch'il  stadi  illegal  vegnia  tolerà  (disposiziun da toleranza).  Art.  95 Multa 1 Tgi che violescha questa  lescha u relaschs e disposiziuns dal  chantun u da las   vischnancas che sa basan sin quella, vegn chastià cun ina multa tranter 200 francs e   40 000 francs. En cas spezialmain grevs, oravant tut tar engurdientscha, è l'autoritad  cumpetenta betg liada a quest import maximal. Gudogns illegals vegnan confiscads  tenor las disposiziuns dal cudesch penal svizzer1).  1) CS 311.0  46    http://db.clex.ch/link/Bund/311.0/rm    801.100   2 Chastiabla è la cuntravenziun sapientiva u la cuntravenziun per negligientscha che  vegn commessa da las persunas ch'èn responsablas tenor l'artitgel 93. Empè d'ina  persuna giuridica, d'ina societad collectiva u commanditara, d'ina firma singula u  d'ina  collectivitad  da  persunas  senza  persunalitad  giuridica  èn  chastiablas  las  persunas natiralas che han agì u che avessan gì d'agir per quellas. Per multas e custs  è  responsabla  solidarmain  la  persuna  giuridica,  la  societad  u  la  collectivitad  da  persunas. 3 Cumpetenta per chastiar è l'autoritad communala da construcziun. En cas, nua che  l'autoritad  EOZ ordinescha  da  restabilir  il  stadi  legal,  è  ella  er  cumpetenta  per   chastiar. 4 Il dretg da chastiar surannescha entaifer 5 onns suenter che l'act chastiabel è vegnì   commess.  La  surannaziun  absoluta  cumenza  suenter  10  onns.  Il  chasti  d'ina  cuntravenziun surannescha en 5 onns.  6.4. CUSTS DA PROCEDURA  Art.  96 Custs da procedura 1 Las  vischnancas  incasseschan  taxas  per  lur  expensas  en  la  procedura  per  la   permissiun da construcziun ed en ulteriuras proceduras da la polizia da construcziun.  Expensas  per  prestaziuns  da  terzas  persunas,  sco  expertisas  professiunalas,  cussegliaziuns  e  custs  dal  register  funsil,  ston  vegnir  indemnisadas  supplementarmain a la vischnanca. 2 Tgi che ha chaschunà expensas tras dumondas da tut gener u tras ses cumportament  sto  surpigliar  ils  custs.  Ils  custs  che  resultan  cun  tractar  protestas  ston  vegnir  adossads a las protestadras ed als protestaders, sche la protesta n'è evidentamain betg   admessa u evidentamain betg motivada.  En quest cas pon las protestadras ed ils   protestaders ultra da quai vegnir obligads da pajar ina indemnisaziun extrauffiziala  adequata a las petentas u als petents. * 3 Las vischnancas reglan la calculaziun e l'incassament da las taxas en in'ordinaziun  da taxas. 4 Per decisiuns EOZ sco er per disposiziuns da multa e da restabiliment tar projects   da construcziun ordaifer las zonas da construcziun incassescha l'autoritad EOZ da  las petentas e dals petents respectivamain da las partidas taxas che sa cumponan   d'ina taxa dal stadi fin 3000 francs,  d'ina taxa da chanzlia e da la cumpensaziun  d'eventualas expensas en daner blut. En cas da circumstanzas extraordinarias po la   taxa dal stadi vegnir augmentada adequatamain. 5 Resalvadas  restan  taxas  per  permissiuns  supplementaras  e  per  examinaziuns  ecologicas a norma da la legislaziun speziala respectiva.   47     801.100    7. Expropriaziun  Art.  97 Expropriaziun formala 1 Tras  l'approvaziun  da  l'urden  fundamental  ha  la  vischnanca  survegnì  il  dretg  d'expropriaziun per ils suandants objects ch'èn previs en l'urden fundamental: 1. zonas per edifizis e per stabiliments publics; 2. surfatschas u parts da surfatschas en autras zonas da construcziun per edifizis    e  per  stabiliments  publics  u  per  edifizis  e  per  stabiliments  che  servan  ad  intents publics;  3. vias e sendas ch'èn projectadas e ch'èn previsas per l'expropriaziun. 2 Il  dretg  d'expropriaziun cumpiglia  dretgs  reals  ed  obligatorics  sco er  dretgs  da  vischinas e da vischins ch'èn necessaris per realisar ils edifizis ed ils stabiliments  planisads u che s'opponan a quels. 3 Sche la vischnanca u sche instituziuns ch'èn responsablas ch'ella ha autorisà fan  diever dal dretg d'expropriaziun, communitgescha ella quai a las proprietarias ed als   proprietaris  pertutgads,  e  quai  cun  annunziar  en  scrit  ils  dretgs  applitgads  e  l'indemnisaziun  purschida.  En  medema  moda  pon  er  las  persunas  pertutgadas  pretender da la vischnanca ch'ella fetschia diever dal dretg d'expropriaziun, e quai  cun communitgar en scrit lur offerta a la vischnanca. 4 Sche las partidas n'arrivan betg da sa cunvegnir davart l'autezza da l'indemnisaziun,  po mintga partida pretender da la cumissiun d'expropriaziun cumpetenta da far la  procedura da stimaziun. Dal rest valan las disposiziuns da la legislaziun chantunala  d'expropriaziun.  Art.  98 Expropriaziun materiala 1 Sche planisaziuns chaschunan restricziuns da la proprietad che correspundan ad  in'expropriaziun (expropriaziun materiala), han las persunas pertutgadas il dretg da  vegnir indemnisadas cumplettamain. 2 L'indemnisaziun sto vegnir pajada da la communitad che ha concludì u che avess gì  da concluder la restricziun da la proprietad tenor l'urden da cumpetenzas. 3 Dumondas d'indemnisaziun pervia d'ina expropriaziun materiala ston vegnir fatgas  valair en scrit tar la communitad che sto pajar l'indemnisaziun, e quai cun inditgar  l'autezza da l'indemnisaziun che vegn pretendida. 4 Sche la communitad refusa da pajar l'indemnisaziun u sche las partidas n'arrivan  betg  da  sa  cunvegnir  davart  l'autezza  da  l'indemnisaziun,  po  la  dumonda  d'indemnisaziun  vegnir  fatga  valair  tar  la  cumissiun  d'expropriaziun  cumpetenta  tenor las disposiziuns da la legislaziun chantunala davart l'expropriaziun. 4bis La cumissiun d'expropriaziun che sto giuditgar davart dumondas d'indemnisaziun  chaschunadas  da  planisaziuns  da  dezonaziun  per  reducir  zonas  da  construcziun  surdimensiunadas, dat al chantun la pussaivladad da sa participar sco partida a la  procedura. Il chantun ha il dretg da far recurs.  *  48       801.100   5 Sche l'indemnisaziun che sto vegnir pajada importa dapli che dus terzs da la valur  che stuess vegnir pajada per il bain immobigliar en cas d'ina expropriaziun formala,  pon domaduas partidas pretender l'expropriaziun formala.  Art.  99 Renunzia a l'expropriaziun resp. a la restricziun da la proprietad,  restituziun, surannaziun  1 La vischnanca po renunziar a l'expropriaziun respectivamain a la restricziun da la   proprietad,  e quai  entaifer  90 dis  dapi  che l'indemnisaziun è vegnida fixada cun  vigur legala. La decleraziun da renunzia perda sia vigur, sche la fixaziun dal plan na  vegn betg abolida entaifer 2 onns. 2 Sch'ina  restricziun  da  la  proprietad,  per  la  quala  igl  è  vegnida  pajada  ina  indemnisaziun,  vegn  abolida  pli  tard  u  sche  ses  effect  ch'è  sumegliant  a   l'expropriaziun scada, ha la vischnanca il dretg d'ina restituziun adequata visavi la  proprietaria u visavi il proprietari respectiv. Dispitas davart il dretg da restituziun  vegnan  giuditgadas  da  la  cumissiun  d'expropriaziun  cumpetenta.  Cur  che  l'indemnisaziun vegn pajada, lascha la vischnanca remartgar il dretg da restituziun  en il register funsil. 3 Dretgs  d'indemnisaziun  pervia  d'ina  expropriaziun  materiala  sco  er  dretgs  da  restituziun tenor l'alinea 2 suranneschan entaifer 5 onns suenter che la restricziun da  la proprietad è entrada en vigur respectivamain suenter ch'ella è vegnida abolida u è   scadida.  8. Protecziun giuridica  Art.  100 Permissiuns supplementaras 1 Ils  termins  d'exposiziun,  da  protesta  e  da  recurs  per  plans  d'utilisaziun  e  per  projects da construcziun ch'èn fixads en questa lescha ed en l'ordinaziun che basa sin  quella  valan  er  per  dumondas  per  permissiuns  supplementaras  che  ston  vegnir  exponidas il medem mument. 2 Sche permissiuns supplementaras vegnan publitgadas ensemen cun decisiuns, cun  conclus u cun disposiziuns ch'èn suttamessas al recurs tar la dretgira administrativa,   vala  il  med  legal  dal  recurs  er  per  ina  eventuala  contestaziun  da  la  permissiun  supplementara. *  Art.  101 Recurs da planisaziun 1. en general *  1 Conclus da las vischnancas davart il relasch da l'urden fundamental sco er conclus  da la suprastanza communala davart il relasch u davart la prolungaziun da zonas da  planisaziun pon vegnir contestads cun in recurs da planisaziun tar la regenza, e quai  entaifer 30 dis suenter la publicaziun uffiziala.   49     801.100    2 Il dretg da far recurs han persunas che han in agen interess, degn da vegnir protegì,   vi da la contestaziun da la planisaziun u persunas ch'èn legitimadas tenor il dretg   federal da far recurs. 3 La regenza ha la cumpetenza da controlla cumplaina. Sch'ella abolescha relaschs u  parts da tals en la decisiun da recurs, decida ella sezza en chaussa u renviescha quels   a las vischnancas per prender in nov conclus. 3bis Las  disposiziuns da  stritgada  vegnan relaschadas dal  departament  che dat  las  instrucziuns. * 4 … *  Art.  101a * 2. renunzia a la motivaziun da la decisiun 1 La decisiun da recurs po vegnir communitgada a las partidas cun ina motivaziun  curta. Mintga partida po pretender en scrit entaifer 30 dis dapi la communicaziun ina  decisiun motivada cumplettamain.  Sche ni l'ina ni l'autra partida na pretenda ina   motivaziun entaifer quest termin, survegn la sentenzia vigur legala. 2 Las partidas  ston vegnir fatgas  attentas a la  pussaivladad da laschar  motivar la  decisiun ed a las consequenzas giuridicas. 3 Sch'ina  partida  pretenda  ina  motivaziun,  vegn  la  decisiun  motivada  en  scrit  e  communitgada a las partidas en in'emissiun cumpletta. Ils termins per ils meds legals  cumenzan cun questa consegna. 4 Sch'i vegn renunzià a la motivaziun cumpletta d'ina decisiun, vegn la taxa dal stadi  reducida adequatamain.  Art.  102 * Recurs 1. decisiuns da la regenza  1 Cunter decisiuns da la regenza davart il relasch da plans chantunals d'utilisaziun e  d'urdens da cumpensaziun, davart l'approvaziun d'urdens fundamentals communals  sco  er  davart  ils  recurs  da  planisaziun  po  vegnir  fatg  recurs  tar  la  dretgira  administrativa. 2 Cunter decisiuns da la regenza tenor l'alinea 1 sco er cunter decisiuns davart  il  relasch dal plan directiv chantunal e davart l'approvaziun da plans directivs regiunals   pon las vischnancas e las regiuns pertutgadas sco instituziuns ch'èn responsablas per  la planisaziun locala respectivamain per la planisaziun regiunala far recurs tar la  dretgira administrativa. *  Art.  103 2. disposiziuns d'autoritads chantunalas 1 Disposiziuns d'autoritads chantunalas che sa basan sin questa lescha u sin relaschs  che sa basan sin quella e  cunter  las qualas  i  na  po betg vegnir  far recurs  tar la   regenza  tenor  ina  regulaziun  expressiva,  èn  suttamessas  al  recurs  tar  la  dretgira   administrativa. *  50       801.100   2 Disposiziuns davart il relasch u davart la prolungaziun da zonas chantunalas da  planisaziun,  l'approvaziun  da  midadas  da  plans  tenor  l'artitgel 48 alinea 3  sco  er  decisiuns EOZ pon vegnir contestadas er da las vischnancas.  Art.  104 Dretg da recurs da las organisaziuns per la protecziun da l'ambient 1 Las organisaziuns per la protecziun da l'ambient che han – tenor il dretg federal – il   dretg da far recurs sa participeschan a la procedura per la permissiun da construcziun  per  projects  da  construcziun  entaifer  las  zonas  da  construcziun  sco  er  tar   planisaziuns che na basegnan betg in'approvaziun chantunala,  e quai  cun far  ina  protesta durant la procedura d'exposiziun. 2 En  proceduras  per  la  permissiun  da  construcziun  per  projects  da  construcziun  ordaifer  las  zonas  da  construcziun  sco  er  tar  planisaziuns  che  basegnan  ina  permissiun chantunala annunzian las organisaziuns – sch'ellas han il dretg da far  recurs e sch'ellas vulan far diever dal dretg da recurs – al post spezialisà ch'ellas sa   participeschian a la procedura durant l'exposiziun da protesta u da recurs. Il post  spezialisà lascha prender l'organisaziun invista da las actas e la dat la pussaivladad  da prender posiziun davart il project da construcziun u davart la planisaziun entaifer  in termin che vegn fixà dal post spezialisà. Sch'i vegn inoltrada ina posiziun, vegn la  decisiun communitgada er a l'organisaziun ch'è participada a la procedura. Sch'i na  dat naginas annunzias en la procedura d'exposiziun u sch'i  vegn renunzià ad ina  posiziun en la procedura suandanta, vala il dretg da recurs sco scadì. 3 En l'ordinaziun regla la regenza ulteriurs detagls. Ils termins valan sco peremtorics.  Dal  rest  vala  per  ils  termins la  legislaziun davart  la  giurisdicziun administrativa  confurm al senn. *  9. Disposiziuns finalas  Art.  105 Execuziun 1 En l'ordinaziun relascha la regenza las disposiziuns ch'èn previsas en questa lescha.  En cas  da basegn po ella relaschar  ulteriuras  prescripziuns ch'èn necessarias per  l'execuziun. 2 Il  dretg da recurs dal chantun tenor la lescha federala davart  la planisaziun dal  territori1) tutga  a  la  regenza.  La  dretgira  administrativa  dat  la  chaschun  al  departament da sa participar a proceduras concernent edifizis e stabiliments ordaifer   las zonas da construcziun e concernent expropriaziuns materialas.  Art.  106 Aboliziun e midada dal dretg vertent 1 Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegn abolida la lescha davart la planisaziun  dal territori per il chantun Grischun dals 20 da matg 19732).  1) CS 700 2) CUL 1973, 304 e CUL 1987, 1932   51   http://db.clex.ch/link/Bund/700/rm   801.100    2 Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegnan midads ils suandants relaschs sco  suonda:3)  Art.  107 Disposiziuns transitoricas 1. relaziun tar las planisaziuns localas  1 Sche l'alinea 2 na fixescha nagut auter, restan las planisaziuns localas existentas en  vigur,  fin  ch'ellas  èn  adattadas  a  questa  lescha.  L'adattaziun  sto  succeder  tar  la  proxima examinaziun da la planisaziun locala, dentant entaifer 15 onns. La regenza  po prolungar adequatamain quest termin. 2 Disposiziuns  da  questa  lescha  che  pon  vegnir  applitgadas  directamain  han  la  precedenza  envers  prescripziuns  communalas  divergentas.  Sco  disposiziuns  applitgablas directamain vegnan consideradas: 1. las disposiziuns davart proceduras e davart cumpetenzas (art. 5); 2. la prescripziun da zona per las zonas verdas (art. 30): tenor l'artitgel 28 da la   LPTGR da l'onn 1973 vegn ella applitgada en zonas verdas che sa chattan  entaifer il territori ch'è per gronda part surbajegià;  3. * la prescripziun da zona per las zonas da privel (art. 38) e la prescripziun da  zona per las zonas d'auas (art. 37a);  4. la prescripziun da zona per l'utilisaziun futura da construcziun (art. 40): ella  vegn applitgada en territoris ch'èn vegnids attribuids da las vischnancas per  reducir  zonas  da  construcziun  memia  grondas  da  la  segunda  etappa  d'utilisaziun;  5. las prescripziuns chantunalas da construcziun (art. 72 – 84); 6. il dretg da construcziun formal (art. 85 – 96). Nua  che  questa  lescha  permetta  prescripziuns  communalas  cumplementaras  u  divergentas, vegn applitgà vinavant il  dretg communal vertent. Resalvadas restan  ultra da quai prescripziuns da las vischnancas ch'èn en general pli rigurusas. 3 Fin che la  lescha da construcziun è  adattada pon las  suprastanzas communalas   surpigliar transitoricamain la cumpetenza da las vischnancas da suttametter – tenor   l'artitgel 86 alinea 3 – projects da construcziun che na basegnan betg ina permissiun  da  construcziun  a  la  procedura  simplifitgada  per  la  permissiun  da  construcziun.  Disposiziuns  correspundentas  ston  vegnir  fixadas  en  in'ordinaziun  e  publitgadas  uffizialmain. *  3) Las midadas dal dretg vertent na vegnan betg inditgadas.  52       801.100   Art.  108 2. procedura 1 Per dumondas da construcziun, per planisaziuns e per proceduras ch'èn pendentas il   mument  che  questa  lescha  entra  en  vigur,  vala  –  cun  resalva  da  las  suandantas  disposiziuns – il nov dretg: 1. proceduras  communalas  pendentas,  numnadamain  proceduras  per  la   permissiun da construcziun, proceduras da planisaziun ed autras proceduras,  vegnan  manadas  vinavant  sin  plaun  communal  tenor  las  prescripziuns  da  cumpetenza e  da procedura vertentas,  fin  ch'ellas èn terminadas.  Per  meds  legals vala il nov dretg;  2. dispitas or dal dretg da vischinas e da vischins tenor ils artitgels  89 – 95 e  101 alinea 1 e 2 LItCCS1), ch'èn daventadas pendentas avant che questa lescha  entria  en vigur,  vegnan giuditgadas tenor  il  dretg vertent  da las  autoritads  ch'èn stadas cumpetentas fin ussa, fin che questas dispitas èn liquidadas cun  vigur legala.  2 Nua ch'i n'exista anc betg ina corporaziun regiunala per ademplir incumbensas da  planisaziun regiunalas, sa drizzan la cumpetenza e la procedura per plans directivs  regiunals  vinavant  tenor  ils  statuts  d'organisaziun  ch'èn  vegnids approvads da  la  regenza.  Art.  108a * Disposiziuns transitoricas tar la midada dals 25 d'october 2018 1. cumpensaziun d'avantatgs e da dischavantatgs da planisaziun  1 L'artitgel 19i fin l'artitgel 19r davart la taxa da plivalur èn applitgabels per tut las   planisaziuns che las vischnancas han concludì suenter che la midada da la lescha  dals 25 d'october 2018 è entrada en vigur. Eventuals contracts davart las taxas da  plivalur  areguard  talas  planisaziuns  novas  èn  nunvalaivels,  quai  cun  resalva  da  contracts  tenor  l'artitgel 19j alinea 3.  Contracts  che  concernan  planisaziuns  concludidas avant restan valaivels. 2 L'artitgel 19s fin l'artitgel 19v èn applitgabels per dezonaziuns che las vischnancas  han concludì suenter che la midada da la lescha dals 25 d'october 2018 è entrada en  vigur.  Art.  108b * 2. spazi d'auas 1 Fin ch'il spazi d'auas è determinà valan las disposiziuns transitoricas tar la midada  da l'ordinaziun davart la protecziun da las auas dals 4 da matg 2011. Las permissiuns  da construcziun dovran il consentiment da l'autoritad chantunala spezialisada. 2 Las  lingias  da  distanza  da  las  auas  existentas  ston  vegnir  observadas,  sche  respectivamain uschenavant che quellas chaschunan distanzas pli grondas.  Art.  109 Referendum, entrada en vigur 1 Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ.  1) DG 210.100   53   https://www.gr-lex.gr.ch/data/210.100/rm   801.100    2 La regenza fixescha il termin da l'entrada en vigur2).  2) Il termin da referendum è scadì ils 23 da mars 2005, entaifer quest termin n'èn vegnids   inoltrads nagins referendums; messa en vigur cun CR dals 24 da matg 2005 per il 1. da  november 2005.  54       801.100   Tabella da las modificaziuns - tenor conclus  Conclus Entrada en vigur Element Modificaziun Publicaziun en la CUL 06-12-2004 01-11-2005 relasch emprima versiun - 31-08-2006 01-01-2007 Art. 12 al. 4 midada 2006, 3322 31-08-2006 01-01-2007 Art. 12 al. 5 integraziun 2006, 3322 31-08-2006 01-01-2007 Art. 68 al. 2 midada 2006, 3322 31-08-2006 01-01-2007 Art. 100 al. 2 midada 2006, 3323 31-08-2006 01-01-2007 Art. 101 al. 4 aboliziun 2006, 3323 31-08-2006 01-01-2007 Art. 102 revisiun totala 2006, 3323 31-08-2006 01-01-2007 Art. 103 al. 1 midada 2006, 3323 18-11-2014 01-01-2016 Art. 10 al. 1 midada 2014-031 18-11-2014 01-01-2016 Art. 10 al. 1, 1. midada 2014-031 18-11-2014 01-01-2016 Art. 11 al. 1 aboliziun 2014-031 18-11-2014 01-01-2016 Art. 11 al. 2 aboliziun 2014-031 18-11-2014 01-01-2016 Art. 11 al. 3 aboliziun 2014-031 18-11-2014 01-01-2016 Art. 11 al. 4 midada 2014-031 13-01-2015 01-01-2016 Art. 1 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 2 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 2 al. 2 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 3 al. 2 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 5 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 10 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 31-12-2015 Art. 11 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 31-12-2015 Art. 11 al. 2 midada 2015-005 13-01-2015 31-12-2015 Art. 11 al. 2, 2. midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 14 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 17 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 17 al. 2 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 18 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 18 al. 2 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 18 al. 4 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 18 al. 5 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 20 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 102 al. 2 midada 2015-005 25-10-2018 01-04-2019 Art. 4 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 8 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 10 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 14 al. 1bis integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 14 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Titel 4.1.1. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19 midada dal titel 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19 al. 2 aboliziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19 al. 3 aboliziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Titel 4.1.2. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19a integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19b integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19c integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19d integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19e integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19f integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19g integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19h integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Titel 4.1.3. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19i integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19j integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19k integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19l integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19m integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19n integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19o integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19p integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19q integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19r integraziun 2019-001   55     801.100    Conclus Entrada en vigur Element Modificaziun Publicaziun en la CUL 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19s integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19t integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19u integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Titel 4.1.4. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19v integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Titel 4.1.5. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 19w integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 22a integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 25 al. 4 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 27 al. 4 aboliziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 33 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 34 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 34 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 34 al. 4 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 37a integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 38 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 45 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 48 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 48 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 49 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 67 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 75 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 76 al. 4 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 76 al. 5 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 78 midada dal titel 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 78 al. 1 aboliziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 78 al. 2 aboliziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 80 al. 1 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 80 al. 1bis integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 80 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 80 al. 2, 1. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 80 al. 2, 2. integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 82 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 86 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 86 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 87 al. 6 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 91 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 92 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 92 al. 3bis integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 92 al. 4 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 96 al. 2 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 98 al. 4bis integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 101 midada dal titel 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 101 al. 3bis integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 101a integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 104 al. 3 integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 107 al. 2, 3. midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 107 al. 3 midada 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 108a integraziun 2019-001 25-10-2018 01-04-2019 Art. 108b integraziun 2019-001  56       801.100   Tabella da las modificaziuns - tenor element  Element Conclus Entrada en vigur Modificaziun Publicaziun en la CUL relasch 06-12-2004 01-11-2005 emprima versiun - Art. 1 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 2 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 2 al. 2 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 3 al. 2 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 4 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 5 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 8 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 10 al. 1 18-11-2014 01-01-2016 midada 2014-031 Art. 10 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 10 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 10 al. 1, 1. 18-11-2014 01-01-2016 midada 2014-031 Art. 11 al. 1 18-11-2014 01-01-2016 aboliziun 2014-031 Art. 11 al. 1 13-01-2015 31-12-2015 midada 2015-005 Art. 11 al. 2 18-11-2014 01-01-2016 aboliziun 2014-031 Art. 11 al. 2 13-01-2015 31-12-2015 midada 2015-005 Art. 11 al. 2, 2. 13-01-2015 31-12-2015 midada 2015-005 Art. 11 al. 3 18-11-2014 01-01-2016 aboliziun 2014-031 Art. 11 al. 4 18-11-2014 01-01-2016 midada 2014-031 Art. 12 al. 4 31-08-2006 01-01-2007 midada 2006, 3322 Art. 12 al. 5 31-08-2006 01-01-2007 integraziun 2006, 3322 Art. 14 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 14 al. 1bis 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 14 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 17 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 17 al. 2 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 18 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 18 al. 2 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 18 al. 4 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 18 al. 5 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Titel 4.1.1. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19 25-10-2018 01-04-2019 midada dal titel 2019-001 Art. 19 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 aboliziun 2019-001 Art. 19 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 aboliziun 2019-001 Titel 4.1.2. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19a 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19b 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19c 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19d 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19e 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19f 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19g 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19h 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Titel 4.1.3. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19i 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19j 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19k 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19l 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19m 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19n 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19o 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19p 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19q 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19r 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19s 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19t 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19u 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Titel 4.1.4. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19v 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Titel 4.1.5. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 19w 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001   57     801.100    Element Conclus Entrada en vigur Modificaziun Publicaziun en la CUL Art. 20 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 22a 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 25 al. 4 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 27 al. 4 25-10-2018 01-04-2019 aboliziun 2019-001 Art. 33 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 34 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 34 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 34 al. 4 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 37a 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 38 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 45 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 48 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 48 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 49 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 67 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 68 al. 2 31-08-2006 01-01-2007 midada 2006, 3322 Art. 75 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 76 al. 4 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 76 al. 5 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 78 25-10-2018 01-04-2019 midada dal titel 2019-001 Art. 78 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 aboliziun 2019-001 Art. 78 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 aboliziun 2019-001 Art. 80 al. 1 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 80 al. 1bis 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 80 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 80 al. 2, 1. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 80 al. 2, 2. 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 82 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 86 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 86 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 87 al. 6 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 91 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 92 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 92 al. 3bis 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 92 al. 4 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 96 al. 2 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 98 al. 4bis 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 100 al. 2 31-08-2006 01-01-2007 midada 2006, 3323 Art. 101 25-10-2018 01-04-2019 midada dal titel 2019-001 Art. 101 al. 3bis 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 101 al. 4 31-08-2006 01-01-2007 aboliziun 2006, 3323 Art. 101a 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 102 31-08-2006 01-01-2007 revisiun totala 2006, 3323 Art. 102 al. 2 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 103 al. 1 31-08-2006 01-01-2007 midada 2006, 3323 Art. 104 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 107 al. 2, 3. 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 107 al. 3 25-10-2018 01-04-2019 midada 2019-001 Art. 108a 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001 Art. 108b 25-10-2018 01-04-2019 integraziun 2019-001  58     	1. En general 	Art. 1 Object 	Art. 2 Obligaziun da planisaziun 	Art. 3 Instituziuns ch'èn responsablas per la planisaziun 	Art. 4 Infurmaziun, cooperaziun, planisaziun cooperativa 	Art. 5 Proceduras, termins da liquidaziun 	Art. 6 Mediaziun 	Art. 7 Basa 	Art. 8 Digitalisaziun 	Art. 9 Promoziun 	Art. 10 Contribuziuns chantunalas 1. princip, premissas 	Art. 11 2. calculaziun 	Art. 12 3. garanzia, meds legals  	2. Planisaziun chantunala 	2.1. En general 	Art. 13 Cussegl grond  	2.2. Planisaziun directiva chantunala 	Art. 14 Plan directiv chantunal  	2.3. Planisaziun chantunala d'utilisaziun 	Art. 15 Plans chantunals d'utilisaziun 	Art. 16 Zonas chantunalas da planisaziun   	3. Planisaziun regiunala 	Art. 17 Incumbensas 	Art. 18 Plan directiv regiunal  	4. Planisaziun locala 	4.1. En general 	4.1.1. Politica da terren e politica da terren da construcziun * 	Art. 19 Politica activa da terren e politica activa da terren da construcziun *  	4.1.2. Mobilisaziun da terren da construcziun * 	Art. 19a * Mesiras en general 	Art. 19b * Garanzia contractuala da la disponibladad da zonas da construcziun 	Art. 19c * Garanzia legala da la disponibladad en cas d'enzonaziuns 1. obligaziun da construir 	Art. 19d * 2. dretg da cumpra tras la vischnanca 	Art. 19e * 3. relaschada da la zona da construcziun 	Art. 19f * 4. ulteriuras mesiras 	Art. 19g * Garanzia legala da la disponibladad en cas da zonas da construcziun existentas 	Art. 19h * Enzonaziun a temp limità  	4.1.3. Cumpensaziun d'avantatgs e da dischavantatgs da planisaziun * 	Art. 19i * Taxa da plivalur 1. obligaziun da pajar la taxa 	Art. 19j * 2. causals suttamess a la taxa 	Art. 19k * 3. constituziun e calculaziun, custs da l'expertisa 	Art. 19l * 4. autezza da la taxa 	Art. 19m * 5. imposiziun da la taxa, chareschia 	Art. 19n * 6. termin da pajament da la taxa 	Art. 19o * 7. retratga da la taxa che sto vegnir pajada 	Art. 19p * 8. assegnaziun dals retgavs or da la taxa 	Art. 19q * 9. intent d'utilisaziun dal fond chantunal 	Art. 19r * 10. intents d'utilisaziun dal fond communal 	Art. 19s * Indemnisaziun da dischavantatgs da la planisaziun 1. expropriaziun materiala 	Art. 19t * 2. indemnisaziun d'expensas d'avertura 	Art. 19u * 3. restituziun da taxas da plivalur pajadas  	4.1.4. Pretensiuns finanzialas da las vischnancas * 	Art. 19v * Cundiziuns, modalitads, cumpetenzas  	4.1.5. Disposiziun cuminaivla * 	Art. 19w * Autoritad communala cumpetenta; remartgas ed inscripziun en il register funsil   	4.2. Planisaziun directiva communala 	Art. 20 Plans directivs communals, models directivs  	4.3. PLANISAZIUN COMMUNALA D'UTILISAZIUN 	4.3.1. Mesiras preventivas 	Art. 21 Zonas communalas da planisaziun  	4.3.2. Urden fundamental 	4.3.2.1. En general 	Art. 22 Urden fundamental 	Art. 22a * Prescripziuns davart las abitaziuns secundaras 	Art. 23 Urden da cumpensaziun  	4.3.2.2. Lescha da construcziun 	Art. 24 Lescha da construcziun 1. en general 	Art. 25 2. moda da construcziun tenor las reglas  	4.3.2.3. Plan da zonas 	Art. 26 Plan da zonas 	Art. 27 Zonas da construcziun 1. en general 	Art. 28 2. zonas per edifizis e per stabiliments publics 	Art. 29 3. zonas per indrizs turistics 	Art. 30 4. zonas verdas 	Art. 31 5. zonas da mantegniment 	Art. 32 Zonas d'agricultura 	Art. 33 Zonas da protecziun 1. zonas per la protecziun da la natira 	Art. 34 2. zonas per la protecziun da la cuntrada 	Art. 35 3. zonas da tegnair liber 	Art. 36 4. zonas d'archeologia, zonas per la protecziun archeologica 	Art. 37 5. zonas per la protecziun da l'aua sutterrana e da funtaunas 	Art. 37a * 6. zonas d'auas 	Art. 38 Ulteriuras zonas 1. zonas da privel 	Art. 39 2. zonas per il sport d'enviern 	Art. 40 3. zonas per l'utilisaziun futura da construcziun 	Art. 41 4. zonas "ulteriur territori communal"  	4.3.2.4. Plan general da furmaziun 	Art. 42 Plan general da furmaziun 1. cuntegn 	Art. 43 2. abitadi 	Art. 44 3. cuntrada  	4.3.2.5. Plan general d'avertura 	Art. 45 Plan general d'avertura  	4.3.2.6. Plan d'areal 	Art. 46 Plan d'areal  	4.3.2.7. Procedura 	Art. 47 Introducziun, procedura d'examinaziun preliminara e procedura da participaziun 	Art. 48 Relasch 	Art. 49 Approvaziun 1. princips 	Art. 50 2. coordinaziun   	4.3.3. Planisaziun da quartier 	Art. 51 Planisaziun da quartier 1. intent, cuntegn 	Art. 52 2. cumponentas 	Art. 53 Procedura 	Art. 54 Custs da planisaziun e d'avertura  	4.3.4. Lingias da construcziun e lingias da nivel 	Art. 55 Lingias da construcziun 	Art. 56 Lingias da nivel 	Art. 57 Excepziuns, procedura   	4.4. Access 	Art. 58 En general 	Art. 59 Program d'avertura 	Art. 60 Realisaziun 1. cumpetenza, retard 	Art. 61 2. dretg d'execuziun da las vischnancas 	Art. 62 Finanziaziun 1. obligaziun da pajar taxas 	Art. 63 2. contribuziuns 	Art. 64 3. taxas  	4.5. Regruppament dal terren 	Art. 65 Intent 	Art. 66 Cumpetenza, procedura 	Art. 67 Scumond da regruppament, dretg da precumpra 	Art. 68 Inventarisaziun dal possess vegl, exposiziun, protesta 	Art. 69 Deducziuns da terren, nova repartiziun 	Art. 70 Rectificaziun dals dretgs 	Art. 71 Custs   	5. Prescripziuns chantunalas da construcziun 	5.1. Madiranza da construcziun 	Art. 72 Madiranza da construcziun  	5.2. Furmaziun 	Art. 73 Abitadi e cuntrada 	Art. 74 Objects protegids  	5.3. Distanzas 	Art. 75 Distanzas da construcziun 1. edifizis 	Art. 76 2. ulteriurs edifizis e stabiliments 	Art. 77 3. sutpassaments, resalvas 	Art. 78 Distanza dal guaud *  	5.4. Segirezza e sanadad 	Art. 79 En general 	Art. 80 Construir a moda adattada per las persunas impedidas  	5.5. Possess actual ed excepziuns entaifer las zonas da construcziun 	Art. 81 Possess actual 	Art. 82 Excepziuns  	5.6. Excepziuns per edifizis e per stabiliments ordaifer las zonas da construcziun 	Art. 83 En general 	Art. 84 Edifizis marcants per la cuntrada   	6. Dretg da construcziun formal 	6.1. Organisaziun 	Art. 85 Princip  	6.2. Permissiuns 	Art. 86 Permissiun da construcziun 	Art. 87 Permissiun EOZ, autoritad EOZ 	Art. 88 Coordinaziun tar permissiuns supplementaras 	Art. 89 Premissas per la permissiun 	Art. 90 Disposiziuns accessoricas 	Art. 91 Cumenzament da las lavurs da construcziun, scadenza da la permissiun da construcziun, finiziun da la construcziun 	Art. 92 Procedura per la permissiun da construcziun  	6.3. Responsabladad, restabiliment, chasti 	Art. 93 Responsabladad 	Art. 94 Restabiliment dal stadi legal 	Art. 95 Multa  	6.4. Custs da procedura 	Art. 96 Custs da procedura   	7. Expropriaziun 	Art. 97 Expropriaziun formala 	Art. 98 Expropriaziun materiala 	Art. 99 Renunzia a l'expropriaziun resp. a la restricziun da la proprietad, restituziun, surannaziun  	8. Protecziun giuridica 	Art. 100 Permissiuns supplementaras 	Art. 101 Recurs da planisaziun 1. en general * 	Art. 101a * 2. renunzia a la motivaziun da la decisiun 	Art. 102 * Recurs 1. decisiuns da la regenza 	Art. 103 2. disposiziuns d'autoritads chantunalas 	Art. 104 Dretg da recurs da las organisaziuns per la protecziun da l'ambient  	9. Disposiziuns finalas 	Art. 105 Execuziun 	Art. 106 Aboliziun e midada dal dretg vertent 	Art. 107 Disposiziuns transitoricas 1. relaziun tar las planisaziuns localas 	Art. 108 2. procedura 	Art. 108a * Disposiziuns transitoricas tar la midada dals 25 d'october 2018 1. cumpensaziun d'avantatgs e da dischavantatgs da planisaziun 	Art. 108b * 2. spazi d'auas 	Art. 109 Referendum, entrada en vigur   		2020-04-27T15:36:31+0200 	"7001 Chur" 	"Gesetzessammlung Kanton Graubünden"