492.110 - Ordinaziun da linguas dal chantun Grischun (OLing)    492.110   Ordinaziun da linguas dal chantun Grischun (OLing)  dals 11-12-2007 (versiun dals 01-01-2017)  sa basond sin l'art. 45 da la constituziun chantunala1)  relaschada da la regenza ils 11 da december 2007  1. Disposiziuns generalas  Art.  1 Champ d'applicaziun 1 Questa ordinaziun regla: a) il diever da las linguas chantunalas uffizialas tras las autoritads chantunalas   (cussegl grond, regenza ed administraziun); b) la  translaziun  da  texts  uffizials  dal  cussegl  grond,  da  la  regenza  e  da   l'administraziun; c) la  cumpetenza  e  la  procedura  en  il  sectur  da  la  promoziun  da  la  lingua   rumantscha  e  taliana sco  er  tar  il  barat  tranter  las  cuminanzas linguisticas  chantunalas;  d) * la  collavuraziun  dal  chantun  cun las  vischnancas,  cun  las  corporaziuns da  vischnancas, cun las regiuns sco er cun autras corporaziuns da dretg public tar  la determinaziun da lur linguas uffizialas e da lur linguas da scola.  Art.  2 Cumpetenza 1. chanzlia chantunala  1 La chanzlia chantunala maina il servetsch da translaziuns e coordinescha la lavur   da translaziun en l'administraziun chantunala. 2 Ella  cusseglia  ils  departaments  ed  ils  posts  da  servetsch  en  dumondas  da  translaziun. 3 Ella po relaschar directivas davart la lavur da translaziun dals departaments e dals   posts da servetsch sco er davart lur collavuraziun cun il servetsch da translaziuns.  1) DG 110.100 * tabellas da las modificaziuns a la fin dal relasch    1   https://www.gr-lex.gr.ch/data/110.100/rm   492.110    Art.  3 2. departaments e posts da servetsch 1 En  il  rom  da  lur  pussaivladads  persunalas  e  professiunalas  redigian  ils   departaments ed ils posts da servetsch texts uffizials da lur champ da cumpetenza en  la lingua uffiziala respectiva. 2 Servetschs da translaziuns privats dastgan vegnir engaschads mo, sche soluziuns  entaifer l'administraziun na pon betg vegnir concludidas a temp util.  Art.  4 3. posts spezialisads per dumondas da linguas 1 L'uffizi da cultura è il post spezialisà per dumondas generalas en connex cun las  linguas naziunalas ed uffizialas dal chantun sco er en connex cun la promoziun da  linguas. 2 Il post da contact dal chantun per las vischnancas e per las regiuns en il sectur da  las linguas communalas uffizialas è il post da servetsch cumpetent dal departament   da finanzas e vischnancas; en il sectur da las linguas da scola è questa incumbensa  chaussa  dal  post  da  servetsch  cumpetent  dal  departament  d'educaziun,  cultura  e  protecziun  da l'ambient.  En dumondas  specificas  vegnan els  sustegnids dal  post   spezialisà per dumondas da linguas. *  2. Linguas uffizialas dal chantun  Art.  5 Publicaziuns 1 En tut las trais linguas uffizialas vegni publitgà: a) leschas,  cunvegnas  interchantunalas  e  conclus  dal  cussegl  grond  sco  er   ordinaziuns che duain vegnir publitgads en il cudesch da dretg grischun; b) explicaziuns davart las votaziuns dal pievel sco er cedels da votar e cedels    electorals; c) publicaziuns  en  il  fegl  uffizial  dal  chantun  sco  er  communicaziuns  a  las   medias  ed  autras  communicaziuns  impurtantas  dal  cussegl  grond,  da  la  regenza, dals departaments e dals posts da servetsch, uschenavant ch'ellas sa  drizzan a tut la populaziun dal chantun;  d) directivas  e  circularas  che  sa  drizzan  a  tut  las  vischnancas,  ad  autras  corporaziuns da dretg public u ad autras organisaziuns en tut il chantun;  e) * sbozs preliminars da relaschs che van en consultaziun cun curtas explicaziuns; f) respostas sin intervenziuns parlamentaras en il cussegl grond; g) chaus  da  brevs,  cuvertas  da  brevs  e  paginas  d'access  a  l'internet  dals   departaments e dals posts da servetsch; h) formulars ch'èn destinads a la publicitad. 2 Per communicaziuns e per formulars che sa drizzan ad in tschert circul da persunas  u  ch'èn  d'ina  impurtanza  subordinada  po  il  departament  cumpetent  permetter  excepziuns.  2       492.110   Art.  6 * Translaziuns 1 Publicaziuns tenor l'artitgel 5 vegnan translatadas en la successiun menziunada qua  survart. 2 En rumantsch respectivamain en talian vegnan per regla translatadas: a) publicaziuns en il fegl uffizial dal chantun che sa drizzan spezialmain a la   populaziun rumantscha respectivamain taliana; b) decisiuns e disposiziuns da la regenza e da l'administraziun che sa drizzan a   persunas ed a vischnancas rumantschas respectivamain talianas. I vegn desistì  da translatar las decisiuns e las disposiziuns, sche quellas sa refereschan ad  inoltraziuns tudestgas;  c) directivas  e  circularas  che  sa  drizzan  en  spezial  a  vischnancas,  ad  autras   corporaziuns  da  dretg  public  u  ad  autras  organisaziuns  en  ils  territoris  rumantschs respectivamain talians;  d) brevs a collavuraturas ed a collavuraturs rumantschs respectivamain talians da  l'administraziun  chantunala,  premess  che  quellas  e  che  quels  giavischian  explicitamain ina translaziun.  3 Rapports tecnics, expertisas, descripziuns e documents sumegliants èn exceptads  da l'obligaziun da vegnir translatadas.  Art.  7 Correspundenza 1 Las autoritads chantunalas respundan inoltraziuns e dumondas en scrit en quella  lingua chantunala uffiziala, en la quala questas inoltraziuns e dumondas èn vegnidas  formuladas. 2 Inoltraziuns rumantschas vegnan respundidas en rumantsch grischun.  Art.  8 Inscripziuns 1 Inscripziuns vi d'edifizis chantunals uffizials, vi d'auters edifizis dal chantun ch'èn  accessibels al public e vi da scolas dal chantun vegnan fatgas en la lingua uffiziala  da la vischnanca, nua che tals edifizis sa chattan; a Cuira vegnan las inscripziuns vi   da quests edifizis fatgas en tut las trais linguas uffizialas. 2 Sin tavlas dal lieu, sin mussavias, sin tavlas stradalas e sin signals da traffic per   lung da las vias chantunalas vegnan duvradas mintgamai las linguas uffizialas dal   lieu. 3 Dal rest valan las disposiziuns da l'ordinaziun federala dals 5 da settember 1979  davart la signalisaziun da las vias1).  1) CS 741.21   3   http://db.clex.ch/link/Bund/741.21/rm   492.110    3. Promoziun da la lingua rumantscha e taliana / barat tranter  las cuminanzas linguisticas  Art.  9 Promoziun da linguas 1. instituziuns a) cunvegna da prestaziun  1 Las organisaziuns linguisticas che han il dretg da survegnir contribuziuns, vul dir la  Lia  rumantscha,  la  Pro  Grigioni  italiano  e  la  Fundaziun  Medias  Rumantschas,   survegnan  las  contribuziuns  federalas  e  chantunalas  sin  basa  da  cunvegnas  da  prestaziun. En quest connex vegn resguardada lur independenza instituziunala. 2 Las cunvegnas da prestaziun valan per  4  onns e  ston cuntegnair  en spezial  ils  suandants puncts: a) ina descripziun dals servetschs e dals projects cun l'effect che vegn prendì en    mira sco er cun ils instruments ch'èn necessaris per mesirar quest effect; b) in plan da finanzas cun ina cumpilaziun da las expensas e dals retgavs che   vegnan spetgads per furnir ils servetschs e per realisar ils projects. 3 Las cunvegnas da prestaziun ston vegnir accordadas cun il program da la regenza e  cun il plan da finanzas dal chantun, e quai tant areguard il cuntegn sco er areguard il   temp. Ellas ston vegnir approvadas da la regenza.  Art.  10 b) rapport da planisaziun, rapport da gestiun 1 Sin basa da las cunvegnas da prestaziun suttamettan las organisaziuns linguisticas  in rapport da planisaziun a l'uffizi da cultura per l'onn da la dumonda, e quai fin il pli   tard ils 30 da settember da l'onn precedent. 2 Il rapport da planisaziun sto cuntegnair en spezial ils suandants puncts: a) ina quantificaziun dals servetschs planisads ed ina specificaziun dals projects   cun l'effect che vegn prendì en mira sco er cun ils instruments ch'èn necessaris   per mesirar quest effect;  b) in preventiv cun ina cumpilaziun da las expensas e dals retgavs che vegnan   spetgads per l'onn da la dumonda.  3 Il  pli  tard  fin  ils  31  da  matg  da  l'onn  suandant  suttamettan  las  organisaziuns  linguisticas a l'uffizi da cultura in rapport da gestiun da l'onn passà che cuntegna il   suandant: a) in rapport annual davart tut ils servetschs e davart tut ils projects realisads sco   er davart lur effects; b) in quint annual che sa basa sin il plan dal conto dal preventiv. 4 Il rapport da planisaziun cun il preventiv sco er il rapport da gestiun cun il rapport  annual e cun il quint annual ston vegnir approvads da la regenza.  4       492.110   Art.  11 c) contribuziuns dal chantun 1 Las contribuziuns chantunalas a la Lia rumantscha ed a la Pro Grigioni italiano  importan 10 fin 30 pertschient da las expensas totalas decisivas. Ensemen cun ils  agids finanzials da la confederaziun na dastgan las contribuziuns chantunalas betg   surpassar 75 pertschient da las expensas totalas decisivas tar la Lia rumantscha e 95   pertschient da las expensas totalas decisivas tar la Pro Grigioni italiano. 2 La Fundaziun Medias Rumantschas survegn ina contribuziun chantunala da 30 fin  50 pertschient da las expensas totalas decisivas. 3 Davart  l'autezza  da  las  contribuziuns  decida  il  cussegl  grond  en  il  rom  dal  preventiv.  Art.  12 2. projects e mesiras da promoziun spezialas a) princips  1 Il cussegl grond fixescha mintga onn en il rom dal preventiv ils credits per projects  e per mesiras da promoziun spezialas. 2 Per la concessiun da contribuziuns a projects ed a mesiras da promoziun spezialas   na pon vegnir fatgs valair nagins dretgs. 3 Per conceder contribuziuns annualas periodicas a mesiras da promoziun spezialas  vegnan applitgadas las disposiziuns tenor ils artitgels 10 ed 11 confurm al senn.  Art.  13 b) documents da dumonda 1 Las dumondas per survegnir contribuziuns per projects e per mesiras da promoziun  spezialas en il senn da l'artitgel 12 da la lescha da linguas1) ston vegnir inoltradas en  scrit – ensemen cun ils documents necessaris – a l'uffizi da cultura, e quai avant che  cumenzar cun quests projects u cun questas mesiras. 2 Las dumondas ston cuntegnair en spezial: a) indicaziuns davart las petentas e davart ils petents; b) ina descripziun exacta dal project planisà; c) in preventiv dals custs detaglià sco er in plan da finanziaziun cun indicaziuns   davart tut las contribuziuns da terzas persunas, cun las qualas i po vegnir fatg  quint u las qualas èn gia vegnidas garantidas.  3 Sch'ils  documents  na  bastan  betg  per  giuditgar  ina  dumonda,  pon  vegnir  pretendidas ulteriuras indicaziuns u ulteriurs documents. 4 L'uffizi  da  cultura  examinescha  e  giuditgescha  las  dumondas  e  propona  a  l'autoritad che decida, da garantir ina contribuziun chantunala.  Art.  14 c) autezza da las contribuziuns 1 Las contribuziuns chantunalas importan: a) 10 fin 35 pertschient dals custs da mesiras generalas e da projects generals per    mantegnair e per promover la lingua rumantscha e taliana;  1) DG 492.100   5   https://www.gr-lex.gr.ch/data/492.100/rm   492.110    b) 15 fin 25 pertschient dals custs da mesiras e da projects per la chapientscha   tranter las cuminanzas linguisticas chantunalas;  c) 10  fin  15  pertschient  dals  custs  betg  cuvrids  da  gasettas  e  da  revistas   rumantschas e talianas per indemnisar prestaziuns che mantegnan la lingua;  d) 25 fin  35 pertschient  dals  custs  da l'elavuraziun,  da la  translaziun e  da la   publicaziun da lavurs scientificas davart  las linguas chantunalas,  davart  lur  idioms e davart lur dialects, davart la plurilinguitad sco er davart la politica da  linguas e da chapientscha;  e) 15 fin 25 pertschient dals custs per translatar ovras litteraras en rumantsch; f) 25 fin 35 pertschient dals custs da curs da rumantsch u da talian per integrar   persunas d'autras linguas; g) 30 fin 50 pertschient dals custs betg cuvrids per in institut per la plurilinguitad   en il chantun Grischun, premess che la confederaziun sa participeschia almain  en la medema dimensiun vi dals custs.  2 Las  contribuziuns  chantunalas  pon  vegnir  garantidas  sco  contribuziuns  à  fonds  perdu u sco garanzias da deficit. 3 Las contribuziuns vegnan concedidas en il rom dals credits disponibels.  Art.  15 d) premissas per conceder e per calcular las contribuziuns 1 Sch'in  project  è  degn  da  vegnir  promovì,  dependa  da  la  dumonda,  sche  las  premissas  per  conceder  contribuziuns  tenor  l'artitgel 12 alinea 2  da  la  lescha  da  linguas1) èn dadas. 2 Entaifer  la  dimensiun  da  las  tariffas  da  contribuziun  vegnan  las  contribuziuns  calculadas tenor: a) las pussaivladads finanzialas e las atgnas prestaziuns da las petentas e dals   petents; b) l'impurtanza dal project per il chantun; c) l'effect per la promoziun da la lingua che vegn spetgà dal project; d) l'accessibladad  per  uschè  bleras  e  per  uschè  differentas  gruppas  da  la   populaziun sco pussaivel; e) la seriusadad da l'approfundaziun en la materia.  Art.  16 e) scolas bilinguas 1 Als custs per installar scolas bilinguas u classas bilinguas en vischnancas tudestgas  paja il chantun contribuziuns pauschalas da maximalmain 500 francs per scolara u  per scolar ed als custs per manar scolas bilinguas u classas bilinguas maximalmain   400 francs per scolara u per scolar. *  1) DG 492.100  6    https://www.gr-lex.gr.ch/data/492.100/rm    492.110   2 L'autezza da las contribuziuns sa drizza tenor il dumber da scolaras e da scolars dal   tip da scola correspundent. Las disposiziuns da subvenziun da l'ordinaziun davart la  salarisaziun da las  persunas d'instrucziun da la  scola  populara  e  da las  persunas  d'instrucziun da la scolina en il chantun Grischun1) vegnan applitgadas confurm al  senn.  Art.  17 Barat 1. programs chantunals  1 Ils posts da servetsch cumpetents dal departament d'educaziun, cultura e protecziun  da l'ambient promovan sin tut ils stgalims da scola programs da barat tranter las   cuminanzas  linguisticas  chantunalas  per  classas  da  scola  e  per  persunas  d'instrucziun. 2 Ils meds finanzials per quests programs vegnan concedids dal cussegl grond en il   rom dal preventiv.  Art.  18 2. contribuziuns da promoziun 1 Instituziuns  ch'èn  responsablas  per  la  scola  e  che  dumondan  contribuziuns  chantunalas per il barat da classas da scola e da persunas d'instrucziun ston drizzar   questas  dumondas  al  post  da  servetsch  cumpetent  dal  departament  d'educaziun,  cultura e protecziun da l'ambient. 2 L'autezza da las contribuziuns per in di da barat importa 90 francs per scolara u per   scolar e maximalmain 450 francs per emna. 3 L'autezza da las contribuziuns per il barat d'ina persuna d'instrucziun importa 1000  francs per emna da scola e maximalmain 10 000 francs per ina perioda da barat. 4 Las contribuziuns vegnan concedidas en il rom dals credits disponibels.  4. Linguas uffizialas e linguas da scola da las vischnancas  Art.  19 Approvaziun 1 Sche disposiziuns dal dretg communal vegnan relaschadas u midadas cun l'intent   da  midar  la  lingua  uffiziala  u  la  lingua  da  scola  da  la  vischnanca,  ston  quests  relaschs u questas midadas vegnir suttamess a la regenza per l'approvaziun. 2 En  il  rom  da  la  procedura  d'approvaziun  examinescha  la  regenza,  sche  las  premissas dal dretg surordinà èn vegnidas observadas, en spezial, sche la votaziun  dal pievel è vegnida realisada confurm a l'obligaziun tenor l'artitgel 24 alinea 2 da la  lescha da linguas2).  1) DG 421.080 2) DG 492.100   7   https://www.gr-lex.gr.ch/data/492.100/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/421.080/rm   492.110    Art.  19a * Retschertga da datas 1 Sin dumonda da vischnancas che han – tar l'ultima retschertga da datas – surpassà  respectivamain sutpassà la valur minimala tenor l'artitgel 16 alinea 2 da la lescha da  linguas1) per  fin  a  10  puncts  procentuals  u  che  han  surpassà  quella  da  l'artitgel 16 alinea 3 da la lescha da linguas per  fin a  10 puncts procentuals  fa il  chantun retschertgas da datas correspundentas en il senn d'ina retschertga cumplaina  analogamain a l'artitgel 16 alinea 4 da la lescha da linguas. 2 En vischnancas ch'èn sa furmadas or da fusiuns da vischnancas monolinguas e/u  plurilinguas  cun  vischnancas  tudestgas  ston  las  datas  vegnir  retschertgadas  separadamain entaifer il perimeter da las anteriuras vischnancas. Las datas dastgan  vegnir retschertgadas mo, sche tut las anteriuras vischnancas sa chattan entaifer las  dimensiuns fixadas tenor l'alinea 1. 3 Ils custs per far ina retschertga da datas portan il chantun e la vischnanca petenta   mintgamai per la mesadad. 4 Retschertgas da datas tenor l'alinea 1 dastgan vegnir repetidas il pli baud suenter 10  onns.  5. Disposiziuns finalas  Art.  20 Aboliziun dal dretg vertent 1 Las directivas da la regenza concernent la translaziun da texts uffizials en talian ed   en rumantsch dals 21 da schaner 1991 vegnan abolidas.  Art.  21 Disposiziuns transitoricas 1. cunvegnas da prestaziun  1 Las cunvegnas da prestaziun cun las organisaziuns linguisticas, vul dir cun la Lia  rumantscha, cun la Pro Grigioni italiano e cun la Fundaziun Medias Rumantschas,  vegnan fatgas per l'emprima giada per la perioda da legislatura dals onns 2009 fin  2012. Fin a quest termin valan las regulaziuns vertentas.  Art.  22 2. dumbraziun dal pievel 1 Sche  las  datas  che  vegnan  registradas  da  la  confederaziun  en  il  rom  da  la  dumbraziun federala dal pievel u en il  rom d'ina enquista da structura, che vegn  fatga  en  furma  d'ina  emprova  da  controlla,  na  bastan  betg  per  attribuir  ina  vischnanca ad in territori linguistic, procura il chantun ch'i vegnian fatgas enquistas  supplementaras en questa vischnanca. 2 Resalvà  resta  il  relasch  da  regulaziuns  chantunalas  en  il  rom da  la  realisaziun  definitiva da la nova lescha federala davart la dumbraziun federala dal pievel2).  1) DG 492.100 2) fegl uffizial federal 2007 4559  8    https://www.gr-lex.gr.ch/data/492.100/rm    492.110   Art.  23 Entrada en vigur 1 Questa ordinaziun entra en vigur il 1. da schaner 2008.   9     492.110    Tabella da las modificaziuns - tenor conclus  Data dal conclus Entrada en vigur Element Modificaziun Publicaziun en la CUL 11-12-2007 01-01-2008 relasch emprima versiun - 22-12-2009 01-01-2010 Art. 5 al. 1, e) midada - 22-12-2009 01-01-2010 Art. 6 revisiun totala - 14-01-2014 01-08-2014 Art. 16 al. 1 midada - 24-03-2015 01-05-2015 Art. 19a integraziun 2015-015 23-06-2015 01-01-2016 Art. 1 al. 1, d) midada 2015-019 23-06-2015 01-01-2016 Art. 4 al. 2 midada 2015-019 24-05-2016 01-01-2017 Art. 1 al. 1, d) midada 2016-010  10       492.110   Tabella da las modificaziuns - tenor element  Element Data dal conclus Entrada en vigur Modificaziun Publicaziun en la CUL relasch 11-12-2007 01-01-2008 emprima versiun - Art. 1 al. 1, d) 23-06-2015 01-01-2016 midada 2015-019 Art. 1 al. 1, d) 24-05-2016 01-01-2017 midada 2016-010 Art. 4 al. 2 23-06-2015 01-01-2016 midada 2015-019 Art. 5 al. 1, e) 22-12-2009 01-01-2010 midada - Art. 6 22-12-2009 01-01-2010 revisiun totala - Art. 16 al. 1 14-01-2014 01-08-2014 midada - Art. 19a 24-03-2015 01-05-2015 integraziun 2015-015   11    	1. Disposiziuns generalas 	Art. 1 Champ d'applicaziun 	Art. 2 Cumpetenza 1. chanzlia chantunala 	Art. 3 2. departaments e posts da servetsch 	Art. 4 3. posts spezialisads per dumondas da linguas  	2. Linguas uffizialas dal chantun 	Art. 5 Publicaziuns 	Art. 6 * Translaziuns 	Art. 7 Correspundenza 	Art. 8 Inscripziuns  	3. Promoziun da la lingua rumantscha e taliana / barat tranter las cuminanzas linguisticas 	Art. 9 Promoziun da linguas 1. instituziuns a) cunvegna da prestaziun 	Art. 10 b) rapport da planisaziun, rapport da gestiun 	Art. 11 c) contribuziuns dal chantun 	Art. 12 2. projects e mesiras da promoziun spezialas a) princips 	Art. 13 b) documents da dumonda 	Art. 14 c) autezza da las contribuziuns 	Art. 15 d) premissas per conceder e per calcular las contribuziuns 	Art. 16 e) scolas bilinguas 	Art. 17 Barat 1. programs chantunals 	Art. 18 2. contribuziuns da promoziun  	4. Linguas uffizialas e linguas da scola da las vischnancas 	Art. 19 Approvaziun 	Art. 19a * Retschertga da datas  	5. Disposiziuns finalas 	Art. 20 Aboliziun dal dretg vertent 	Art. 21 Disposiziuns transitoricas 1. cunvegnas da prestaziun 	Art. 22 2. dumbraziun dal pievel 	Art. 23 Entrada en vigur   		2022-11-02T16:30:26+0100 	"7001 Chur" 	"Gesetzessammlung Kanton Graubünden"