370.100 - Lescha davart la giurisdicziun administrativa (LGA)    370.100   Lescha davart la giurisdicziun administrativa (LGA)  dals 31-08-2006 (versiun dals 01-01-2019)  Il cussegl grond dal chantun Grischun1),  sa basond sin l'art. 31 da la constituziun chantunala2), suenter avair gì invista da la missiva da la regenza dals 30 da matg 20063),  concluda:  1. Champ d'applicaziun  Art.  1 Autoritads chantunalas 1 Questa lescha vala per la procedura en fatgs administrativs e constituziunals davant  autoritads administrativas e giudizialas chantunalas. 2 Disposiziuns spezialas en auters relaschs restan resalvadas. 3 Persunas privatas han il medem status sco in'autoritad administrativa, uschenavant  ch'ellas decidan ademplind las incumbensas publicas che vegnan delegadas ad ellas   dal chantun.  Art.  2 Autoritads regiunalas e communalas * 1 Per la procedura administrativa davant autoritads regiunalas e communalas vegnan  applitgads  ils  princips  generals  da  procedura  sco  er  las  disposiziuns  davart  l'interpretaziun, davart la rectificaziun, davart la revisiun sco er davart l'execuziun. *  1) PCG 2006/2007, 205 2) DG 110.100 3) pagina 457  * tabellas da las modificaziuns a la fin dal relasch   1   https://www.gr-lex.gr.ch/data/110.100/rm   370.100    2. Princips generals da procedura  2.1. DIRECZIUN DA LA PROCEDURA, RECUSAZIUN E  TERMINS *  2.1.1. Direcziun da la procedura  Art.  3 Cumond d'acceleraziun 1 Las autoritads tractan en moda speditiva las proceduras ch'èn vegnidas introducidas  tar ellas e procuran senza retardar che quellas vegnian liquidadas.  Art.  4 Cumpetenza 1 La lescha fixescha la cumpetenza da las autoritads. Cunvegnas divergentas da las   partidas n'èn betg valaivlas. 2 Las autoritads examineschan d'uffizi lur cumpetenza. 3 Sch'ina autoritad snega sia cumpetenza, trametta ella la chaussa a l'autoritad ch'ella   considerescha sco cumpetenta, e quai cun infurmar las partidas. 4 Sche pliras  autoritads  na  pon  betg  sa  cunvegnir  davart  lur  cumpetenza,  decida  l'autoritad superiura communabla. Sch'ina tala manca, decida l'autoritad da conflicts.  Art.  5 Ordinaziuns proceduralas e mesiras preventivas 1 Per la durada da la procedura relascha l'autoritad – d'uffizi u sin dumonda – las   ordinaziuns proceduralas e las mesiras preventivas necessarias per proteger ils dretgs  ed ils interess dispitaivels da las persunas participadas. 2 En cas d'ina autoritad colleghiala è questa cumpetenza tar la parsura u tar il parsura   ubain tar ina commembra u tar in commember ch'ella u ch'el ha designà.  Art.  6 Unir e separar proceduras 1 En l'interess  d'ina  liquidaziun cunvegnenta  po l'autoritad – tras  ina  disposiziun  procedurala: a) unir las proceduras en cas che inoltraziuns davart il medem object èn vegnidas    fatgas separadamain; b) separar  la  procedura  en  cas  d'inoltraziuns  ch'èn  vegnidas  fatgas   communablamain  da  differentas  partidas  u  en  cas  d'inoltraziuns  davart  differents objects.  2       370.100   2.1.2. Recusaziun *  Art.  6a * Motivs da recusaziun 1 Persunas che han  da  prender,  da preparar  u  da rediger  ina  decisiun  prendan  –  d'uffizi u sin dumonda – recusaziun en proceduras, en las qualas: a) ellas sezzas, lur conjugalas e lur conjugals, lur partenarias registradas e lur   partenaris registrads, lur partenarias e lur partenaris cun las qualas e cun ils  quals ellas mainan facticamain ina communitad da vita, lur spusas e lur spus,  lur parentas e lur parents sco er lur quinadas e lur quinads fin al terz grad, lur  geniturs adoptivs, lur geniturs da tgira, lur madrastras e lur padrasters ubain  lur uffants adoptivs u confidads, lur figliastras e lur figliasters èn cumpigliads  u han uschiglio in interess direct vi dal resultat da la procedura;  b) ellas èn amias u inimias spezialas d'ina partida, d'ina persuna donnegiada u  d'ina persuna ch'è uschiglio participada a la procedura;  c) ellas stattan en ina relaziun speziala d'obligaziun u da dependenza cun ina  partida,  cun  ina  persuna  donnegiada  u  cun  ina  persuna  ch'è  uschiglio  participada a la procedura;  d) ellas han cooperà en in'autra funcziun uffiziala ad ina decisiun d'ina instanza  precedenta en la medema chaussa;  e) ellas èn vegnidas interrogadas sco perditgas u sco expertas; f) ellas paran d'esser implitgadas pervia d'autras circumstanzas. 2 Ils motivs da recusaziun tenor la litera a existan vinavant suenter la dissoluziun da   la lètg, dal spusalizi, dal partenadi registrà u da la communitad factica da vita. 3 Ils  motivs  da  recusaziun  tenor  la  litera  d  na  vegnan  betg  applitgads  per  las  vischnancas.  Art.  6b * Obligaziun d'annunzia e dumonda da recusaziun 1 Sch'igl  è  avant  maun  in  motiv  da  recusaziun,  annunzia  la  persuna  pertutgada  immediatamain quai a la superiura u al superiur ubain a la parsura u al parsura. 2 Sch'il  motiv  da  recusaziun  concerna  la  parsura  u  il  parsura  ubain  in'autoritad  singula, vegn l'ulteriura procedura exequida da la substituta u dal substitut. 3 Las partidas pon far valair in motiv da recusaziun tar la superiura u tar il superiur  respectivamain tar la parsura u tar il parsura, e quai entaifer 10 dis suenter ch'ellas   han survegnì enconuschientscha da tal. Ils fatgs che motiveschan la recusaziun ston  vegnir fatgs valair vardaivlamain. 4 Sch'il  motiv  da  recusaziun  è  vegnì  enconuschent  pir  cur  u  pir  suenter  che  la  decisiun è vegnida prendida, sto el vegnir fatg valair sin la via dals meds legals.   3     370.100    Art.  6c * Decisiun 1 Sche la recusaziun è dispitaivla, vegn la decisiun prendida en absenza da la persuna  pertutgada: a) da la dretgira ch'è cumpetenta en la chaussa principala en cas da recusaziun   d'ina persuna giudiziala; b) da l'autoritad colleghiala en cas da recusaziun da sias commembras e da ses   commembers; c) da la scheffa u dal schef dal departament en cas da recusaziun d'emploiadas e   d'emploiads dal departament respectiv; d) da las autoritads superiuras en tut ils auters cas. 2 La medema autoritad decida tge acts processuals che ston vegnir repetids, sch'in  motiv da recusaziun ch'exista gia vegn enconuschent pir posteriuramain.  2.1.3. Termins *  Art.  7 Calculaziun 1 Termins che vegnan iniziads tras ina communicaziun, tras ina publicaziun uffiziala  u tras l'entrada d'in eveniment, cumenzan il di suenter. 2 Sche l'ultim di dal termin è ina sonda,  ina dumengia u in firà uffizial,  scada il   termin l'emprim lavurdi suandant. 3 Indicaziuns  faussas  davart  il  termin  en  ina  decisiun  na  dastgan  avair  nagins  dischavantatgs per la partida pertutgada.  Art.  8 Observaziun 1 Inoltraziuns ston vegnir surdadas il  pli tard l'ultim di dal termin ad in uffizi  da  posta svizzer, ad ina represchentanza diplomatica u consulara svizra u entaifer las  uras da biro a l'autoritad cumpetenta. 2 Il  termin  vala  er  sco  observà,  sch'ina  inoltraziun  è  vegnida  fatga  a  temp  tar  in'autoritad betg cumpetenta. 3 In pajament a l'autoritad è succedì a temp, sche: a) l'import è vegnì surdà ad in uffizi da posta svizzer entaifer il termin; u b) l'incumbensa da pajament è vegnida surdada entaifer il termin a la banca u ad   in uffizi da posta svizzer per metter a quint immediatamain ad in conto en   Svizra e l'import è vegnì bunifitgà a l'autoritad entaifer il  termin da banca  usità.  Art.  9 Prolungaziun 1 Termins per meds legals sco er termins che vegnan designads en la lescha u tar la   fixaziun expressivamain sco peremtorics, na pon betg vegnir prolungads.  4       370.100   2 Auters termins pon per regla vegnir prolungads ina giada, sche motivs suffizients  èn avant maun. La dumonda sto vegnir fatga avant la scadenza dal termin.  Art.  10 Restabiliment 1 Termins negligids pon vegnir restabilids mo, sche la partida po cumprovar ch'i na  saja betg stà pussaivel per ella u per sia represchentanta u per ses represchentant  d'observar il termin pervia d'in impediment, dal qual els n'èn betg la culpa. 2 La  dumonda  da  restabiliment  sto  vegnir  inoltrada  entaifer  10  dis  suenter  la  scadenza da l'impediment.  2.2. ERUIR ILS FATGS  Art.  11 Princip d'inquisiziun ed obligaziun da cooperar 1 Ils fatgs ston vegnir eruids d'uffizi. 2 Las  persunas  ch'èn  participadas  a  la  procedura  èn  obligadas  da  cooperar  a  la  constataziun dals fatgs. 3 L'autoritad retschertga las cumprovas necessarias; en quest connex n'è ella betg  liada vi da pretensiuns per eruir ils fatgs.  Art.  12 Meds da cumprova 1 Sco meds da cumprova servan a l'autoritad – ultra da las enconuschientschas da   sias commembras e da ses commembers – spezialmain: a) actas uffizialas; b) documents; c) rapports uffizials; d) interrogaziuns e communicaziuns da persunas participadas e d'infurmaturas e   d'infurmaturs; e) inspecziuns al lieu; f) expertisas. 2 Sche  quests  meds  da  cumprova  na  bastan  betg  per  sclerir  ils  fatgs,  pon  las  autoritads interrogar d'uffizi u sin proposta perditgas. Questa prescripziun na vala  betg per autoritads communalas. 3 Las prescripziuns da la procedura civila davart la cumprova da perditgas e davart il   dretg da refusa vegnan applitgadas confurm al senn.  Art.  13 Obligaziun d'ediziun ed obligaziun da dar infurmaziuns 1 Autoritads e persunas privatas èn obligadas d'edir documents ed actas sco er da dar  infurmaziuns.   5     370.100    2 Las  autoritads  n'èn  betg  obligadas  d'edir  e  da  dar  infurmaziuns,  sche  interess  publics  impurtants  u  sche  interess  privats  degns  da  vegnir  protegids  vegnissan  periclitads tras quai. 3 Persunas privatas n'èn betg obligadas d'edir e da dar infurmaziuns, sch'ellas han –  tenor las prescripziuns da la procedura civila – in dretg da refusar da dar perditga. 4 Las  prescripziuns  da  la  procedura  civila  davart  la  cumprova  tras  documents  e  davart il dretg da refusa vegnan applitgadas confurm al senn.  Art.  14 Secretezza 1 Sch'i vegnan periclitads – cun retschertgar meds da cumprova – interess publics  impurtants u interess privats ch'èn degns da vegnir protegids, ordinescha l'autoritad  las mesiras da protecziun necessarias.  2.3. DRETGS ED OBLIGAZIUNS DA LAS PERSUNAS  PARTICIPADAS  Art.  15 * Represchentanza 1 Las persunas participadas pon sa laschar represchentar tras ina persuna ch'è abla  d'agir: a) en proceduras davant autoritads administrativas; b) en dispitas da taglia e d'assicuranzas socialas; c) en  autras  proceduras  davant  autoritads  giudizialas  cun  l'approvaziun  da  la   parsura u dal parsura sin basa d'ina dumonda motivada en il cas singul. 2 La represchentanza legala tras ina persuna ch'è inscritta en il register chantunal da   las advocatas e dals advocats u che giauda la libra circulaziun tenor la LLCA 1) è  pussaivla en tut las proceduras. 3 Sin dumonda da l'autoritad sto la represchentanta u il represchentant sa legitimar  davart sia autorisaziun da represchentanza cun in plainpudair en scrit.  Art.  16 Attenziun giuridica 1 A las  persunas pertutgadas d'ina  decisiun sto  l'autoritad dar  la  pussaivladad da  prender posiziun en scrit u a bucca. 2 Ella po spezialmain desister da quai, sch'igl è necessari d'agir immediatamain.  Art.  17 Invista da las actas 1 Las persunas ch'èn participadas a la procedura han il dretg da prender invista da las   actas.  1) CS 935.61  6    http://db.clex.ch/link/Bund/935.61/rm    370.100   2 L'invista  po vegnir  refusada per  proteger  interess  publics  impurtants  u  interess  privats degns da vegnir protegids. Ina tala refusa sto vegnir motivada. 3 Sch'i vegn – per il dischavantatg d'ina partida – sa basà sin actas, da las qualas ella   na po betg prender invista, la sto il cuntegn engrevgiant vegnir communitgà e la sto   vegnir dada la pussaivladad da prender posiziun e da far propostas da cumprova.  Art.  18 Disciplina durant la procedura 1 Las persunas ch'èn participadas a la procedura sco er lur represchentantas e lur   represchentants ston sa cumportar da buna maniera envers las autoritads ed in envers  l'auter  e  ston  evitar  mintga  tendenza  intenziunala  da  sa  dispitar  e  mintga  entardament. 2 Sche  la  procedura  vegn  introducida  u  manada  da  levsenn  sco  er  sch'il  bun  cumportament envers las autoritads u envers las persunas cunparticipadas vegn violà  grevamain,  chastia  l'autoritad  che  decida  sezza  en  chaussa,  e  quai  cun  ina  reprimanda u cun ina multa disciplinara fin a 1000 francs.  2.4. LIQUIDAZIUN  Art.  19 Enclegientscha 1 Per  liquidar  cumplettamain  u  parzialmain  la  procedura  pon  las  partidas  far  in'enclegientscha, uschenavant ch'ellas disponan da l'object da dispita u d'ina libertad  da decider.  Art.  20 Stritgada 1 Sche l'interess giuridicamain relevant per relaschar ina decisiun en chaussa scada   en il  decurs da la procedura,  spezialmain pervia da la retratga da las dumondas,   pervia  da  la  revocaziun  da  la  decisiun  contestada  u  pervia  d'ina  enclegientscha,  stritga l'autoritad la procedura sco liquidada. 2 En  la  disposiziun  da  stritgada  decida  l'autoritad  davart  l'adossament  dals  custs  uffizials ed extrauffizials, sche las partidas na sa cunvegnan betg en quest reguard. 3 La  retratga,  la  renconuschientscha  e  l'enclegientscha  vegnan  integradas  en  la  disposiziun da stritgada e survegnan uschia l'effect d'ina decisiun legalmain valaivla.  Art.  21 Valitaziun da las cumprovas 1 L'autoritad è libra en quai che concerna la valitaziun da las cumprovas.  Art.  22 Cuntegn da la decisiun 1 Decisiuns ston vegnir motivadas e ston cuntegnair in dispositiv cun la sentenzia,   cun la regulaziun dals custs sco er cun l'indicaziun davart la pussaivladad e davart il  termin da far recurs en moda ordinaria.   7     370.100    2 Sche l'indicaziun dals  meds legals  n'ha  betg gì  lieu,  èsi  admissibel  da recurrer  entaifer 2 mais dapi la communicaziun da la decisiun.  Art.  23 Communicaziun da la decisiun 1 Decisiuns ston vegnir communitgadas en scrit a las partidas ed – uschenavant che  quai è prescrit tras la lescha – a terzas persunas. 2 Partidas che sa preschentan communablamain pon vegnir obligadas da l'autoritad  da designar in'adressa da consegna communabla. 3 Sch'ina  partida  n'abita  betg  en  Svizra,  po  l'autoritad  l'obligar  da  designar  ina  persuna che ha il dretg da retschaiver la consegna en Svizra. 4 Ina decisiun po vegnir communitgada tras ina publicaziun uffiziala, sche: a) ella na po betg vegnir consegnada; b) ella sa drizza ad in circul da persunas indefinì; c) ina partida na suonda betg l'intimaziun tenor ils alineas 2 u 3; d) quai è previs tras la lescha.  Art.  24 Reponderaziun 1 Ina partida po dumandar l'autoritad administrativa da reponderar ina disposiziun. 2 L'autoritad administrativa è mo obligada da reponderar sia decisiun, sch'ils motivs  per ina revocaziun vegnan fatgs valair vardaivlamain. 3 Dumondas da reponderaziun n'impedeschan betg il curs dals termins.  Art.  25 Revocaziun 1 D'uffizi  u sin dumonda po l'autoritad administrativa midar u abolir  ina decisiun  legalmain valaivla, sche: a) la situaziun dals fatgs u dal dretg è sa midada en cumparegliaziun cun la basa   da decisiun oriunda; e b) interess publics u privats predominants na s'opponan betg a la revocaziun. 2 Tgi che ha prendì da buna fai mesiras, sa fidond d'ina decisiun, e che subescha  senza culpa in donn tras la revocaziun, ha il dretg d'ina indemnisaziun. 3 Regulaziuns da revocaziun da la legislaziun speziala e la revisiun restan resalvadas.  8       370.100   3. Procedura davant autoritads administrativas chantunalas  3.1. PROCEDURA D'EMPRIMA INSTANZA  Art.  26 Decisiun 1 L'autoritad administrativa cumpetenta relascha ina decisiun: a) d'uffizi, sche quai è prescrit tras la lescha u sche quai è cunvegnent per reglar   ina relaziun giuridica; b) sin dumonda d'ina partida, sche quella ha in interess degn da vegnir protegì vi   da la decisiun. 2 Sch'i vegn pretendida ina decisiun e sche l'autoritad è da l'avis che las premissas   per ina tala na sajan betg avant maun, relascha ella ina decisiun da betg entrar en  chaussa. La decisiun da betg entrar en chaussa è contestabla sco ina disposiziun.  Art.  27 Protesta 1 La protesta oblighescha l'autoritad administrativa d'examinar cumplessivamain sia  decisiun contestada e da decider anc ina giada en chaussa. 2 La protesta è admissibla en quels cas ch'èn previs dal dretg federal e chantunal.  3.2. RECURS ADMINISTRATIV  3.2.1. Premissas  Art.  28 Admissibladad 1 Cunter decisiuns d'in post da servetsch u d'instituts  dependents  da dretg public  chantunal po vegnir fatg recurs administrativ tar il departament superiur. 2 Il recurs administrativ è exclus, sch'i dat – tenor la lescha – la pussaivladad da far  protesta u da far directamain recurs tar la dretgira administrativa. 3 Cunter  decisiuns  dals  departaments  e  da  la  chanzlia  chantunala  po  vegnir  fatg  recurs administrativ tar la regenza, sche la lescha prevesa expressivamain quai. 4 Sco decisiuns valan er la snegaziun da dretg e la retardada da dretg sco er acts reals   che intervegnan en dretgs ed en obligaziuns da persunas.  Art.  29 Contestaziun da decisiuns intermediaras 1 Ordinaziuns  proceduralas  e  mesiras  preventivas  sco  er  autras  decisiuns  intermediaras èn mo contestablas, sch'ellas: a) han  in  dischavantatg  per  la  partida  pertutgada,  il  qual  na  sa  lascha   previsiblamain betg pli eliminar pli tard; u   9     370.100    b) vegnan relaschadas expressivamain sco contestablas en moda independenta,  en cas che la procedura sa lascha eventualmain simplifitgar tras quai.  2 En  la  procedura  davant  autoritads  colleghialas  pon  ordinaziuns  proceduralas  e  mesiras preventivas – cun resalva da l'alinea 1 – vegnir contestadas tar quellas.  Art.  30 Legitimaziun 1 La legitimaziun  da  far  recurs  ha  quella  persuna ch'è  pertutgada da  la  decisiun  contestada e che fa valair in interess degn da vegnir protegì per abolir u per midar la  decisiun u ch'è autorisada da far recurs tras ina prescripziun speziala.  Art.  31 Motivs da recurs 1 Cun il recurs pon vegnir fatgas valair: a) mancanzas da la procedura; b) mancanzas da la decisiun contestada, spezialmain l'applicaziun incorrecta dal   dretg e la constataziun incorrecta dals fatgs sco er il diever inadmissibel dal  liber appreziar.  2 Novas pretensiuns da fatgs e novas propostas da cumprova èn admissiblas.  Art.  32 Termin 1 Il recurs sto vegnir inoltrà en scrit a l'instanza da recurs entaifer 30 dis dapi la   communicaziun da la decisiun contestada. 2 Il termin per contestar ordinaziuns proceduralas e mesiras preventivas importa 10  dis.  3.2.2. Procedura  Art.  33 Scrittiras giuridicas 1 Scrittiras giuridicas ston vegnir redigidas en ina lingua uffiziala e ston cuntegnair  ina proposta ed ina motivaziun. 2 Ellas ston vegnir suttascrittas ed inoltradas en dus exemplars cun agiuntar ils meds   da cumprova disponibels e la decisiun contestada. 3 Sch'ina inoltraziun na satisfa betg a las pretensiuns legalas u sch'ella è redigida en   ina furma incunvegnenta, sch'ella n'è betg legibla u sch'ella è senza basegn memia   voluminusa,  vegn fixà in  termin adequat per  rectifitgar  la mancanza,  e quai  cun   smanatschar ch'i na vegnia uschiglio betg entrà en l'inoltraziun.  Art.  34 Effect suspensiv 1 Il recurs n'ha betg in effect suspensiv. 2 Sin dumonda u d'uffizi  po l'autoritad dar in effect suspensiv al  recurs en il cas  singul.  10       370.100   3 En cas d'ina autoritad colleghiala è questa cumpetenza tar la parsura u tar il parsura   ubain tar ina commembra u tar in commember ch'ella u ch'el ha designà.  Art.  35 Instrucziun 1 Autoritads sco er emploiadas ed emploiads ch'eran participads vi da la reussida da   la decisiun contestada na dastgan betg cooperar tar l'instrucziun dal recurs. 2 Recurs tar la regenza vegnan instruids d'in departament. D'uffizi u sin dumonda  prenda quest departament las decisiuns preventivas e proceduralas necessarias.  Art.  36 Correspundenza 1 Il recurs vegn tramess a l'instanza precedenta ed ad eventualas ulteriuras persunas  pertutgadas cun fixar in termin adequat per dar resposta en scrit. 2 I po vegnir desistì d'ina correspundenza, sch'il recurs è evidentamain inadmissibel  u nunmotivà. 3 En cas da basegn po vegnir ordinada in'ulteriura correspundenza.  Art.  37 Decisiun da recurs 1 Sche l'instanza da recurs entra en la chaussa, decida ella sezza davart la chaussa u  returna quella cun ordinaziuns liantas a l'instanza precedenta per prender ina nova   decisiun. 2 L'instanza da recurs po midar la decisiun contestada a favur u a disfavur da la  partida  recurrenta.  Sch'ella  ha  l'intenziun  da  decider  a  disfavur  da  la  partida   recurrenta, sto ella l'emprim dar la pussaivladad a las partidas da prender posiziun  sco er da retrair il recurs.  4. Procedura davant la dretgira administrativa  4.1. PRESCRIPZIUNS GENERALAS  4.1.1. Prescripziuns formalas e direcziun da la procedura  Art.  38 Scrittiras giuridicas 1 Scrittiras giuridicas ston vegnir redigidas en ina lingua uffiziala e ston cuntegnair la  pretensiun da dretg, ils fatgs ed ina motivaziun. 2 Ellas ston vegnir suttascrittas ed inoltradas en dus exemplars cun agiuntar ils meds   da cumprova disponibels e la decisiun contestada. Ulteriurs meds da cumprova ston  vegnir designads exactamain.   11     370.100    3 Sch'ina inoltraziun na satisfa betg a las pretensiuns legalas u sch'ella è redigida en   ina furma incunvegnenta, sch'ella n'è betg legibla u sch'ella è senza basegn memia   voluminusa,  vegn fixà in  termin adequat per  rectifitgar  la mancanza,  e quai  cun   smanatschar ch'i na vegnia uschiglio betg entrà en l'inoltraziun.  Art.  39 Vacanzas da dretgira 1 Ils termins legals ed ils termins fixads da las dretgiras èn suspendids: a) dal 7avel di avant Pasca fin e cun il 7avel di suenter Pasca; b) dals 15 da fanadur fin e cun ils 15 d'avust; c) dals 18 da december fin e cun ils 2 da schaner. 2 Exceptadas da quai èn proceduras: a) che  vegnan  decleradas  sco  urgentas  tras  ina  disposiziun  speziala  da  la   derschadra u dal derschader d'instrucziun; b) per las qualas igl exista ina regulaziun legala divergenta.  Art.  40 Invitaziun 1 D'uffizi u sin dumonda envida la derschadra u il derschader d'instrucziun terzas  persunas da sa participar a la procedura,  sche quellas vegnan pertutgadas tras la   decisiun en lur interess degns da vegnir protegids. 2 Sch'ina persuna envidada sa participescha a la procedura, ha ella ils medems dretgs  sco las partidas principalas. Ad ella pon er vegnir adossads tscherts custs. 3 Tras l'invitaziun daventa la decisiun er lianta per las persunas envidadas.  Art.  41 Audienza da referentas e da referents 1 En mintga stadi da la procedura po la derschadra u il derschader d'instrucziun far   in'audienza da referentas e da referents, en la quala i vegn tschertgà che las partidas   sa cunvegnian cumplainamain u parzialmain davart la chaussa dispitaivla u davart   l'ulteriura procedura.  Art.  42 Recurs da process 1 Disposiziuns  preventivas  e  proceduralas  pon  vegnir  contestadas  tar  la  dretgira  administrativa entaifer 10 dis.  4.1.2. Tractativa giudiziala e sentenzia  Art.  43 Cumposiziun 1 La dretgira administrativa decida per regla en ina cumposiziun da trais derschadras  e derschaders. * 2 Ella decida en tschintg davart: * a) recurs cunter decisiuns da la regenza u dal cussegl grond;  12       370.100   b) recurs cunter relaschs legislativs; c) * dumondas giuridicas d'impurtanza fundamentala; d) * sin ordinaziun da la parsura u dal parsura. 3 Ella decida en cumpetenza da derschadra singula u da derschader singul: * a) sche la valur en dispita na surpassa betg 5000 francs e sch'i n'è betg prescrit in    gremi da tschintg; b) sch'in  med  legal  è  evidentamain  inadmissibel  u  è  evidentamain  motivà  u   nunmotivà. 4 Cas che ston vegnir decidids tenor l'alinea 3 en cumpetenza da derschadra singula u  da  derschader  singul,  pon  vegnir  decidids  en  ina  cumposiziun  da  trais,  sche  la  derschadra singula cumpetenta u il derschader singul cumpetent ordinescha quai. *  Art.  44 Sentenzia 1 La dretgira administrativa tira per regla sia sentenzia senza tractativa giudiziala e   sin basa da las actas.  Art.  45 Tractativa giudiziala 1 D'uffizi u sin dumonda po la parsura u il parsura ordinar ina tractativa giudiziala, a  la quala las partidas e las persunas citadas prendan part. 2 La citaziun a la tractativa giudiziala sto vegnir colliada cun il renviament ch'ins   supponia  – en cas d'absenza – ch'i  vegnia desistì  da preschentar  a  bucca l'atgna  posiziun. 3 La parsura u il parsura po obligar las partidas, las perditgas u las expertas ed ils  experts da cumparair persunalmain.  Art.  46 Andament da la tractativa giudiziala 1 La parsura u il parsura maina la tractativa giudiziala. 2 A chaschun  da  la  tractativa  giudiziala  vegn  tractada  la  chaussa  dispitaivla  en  reguard  giuridic  ed  effectiv  ensemen  cun  las  persunas  participadas.  Mintga  commembra e mintga commember dal collegi giuditgant po tschentar dumondas a  las persunas participadas.  Art.  47 Dumondas preliminaras e sentenzia parziala 1 La dretgira administrativa è er cumpetenta da respunder las dumondas preliminaras  ch'èn indispensablas per giuditgar la chaussa principala. 2 Ella po suspender la procedura, fin che l'instanza ch'è per ordinari cumpetenta ha  decidì la dumonda preliminara. 3 Sch'ina part da l'object da dispita è madir per la decisiun, po la dretgira relaschar  ina sentenzia parziala.   13     370.100    Art.  48 Renunzia ad ina motivaziun da la sentenzia 1 La dretgira administrativa po communitgar ina sentenzia en il dispositiv, e quai  senza motivaziun u cun ina motivaziun curta. Mintga partida po pretender en scrit  entaifer 30 dis dapi la communicaziun ina sentenzia motivada cumplettamain. Sche  ni l'ina ni l'autra partida na pretenda ina motivaziun entaifer quest termin, entra la  sentenzia en vigur legala. 2 Las partidas  ston vegnir fatgas  attentas a la  pussaivladad da laschar  motivar la  sentenzia ed a las consequenzas giuridicas. 3 Sch'ina  partida  pretenda  ina  motivaziun,  vegn  la  decisiun  motivada  en  scrit  e  communitgada a las partidas cun in exemplar cumplet. Ils termins per ils meds legals  cumenzan cun questa consegna.  4.2. RECURS DA DRETG ADMINISTRATIV  4.2.1. Premissas  Art.  49 Admissibladad 1 La dretgira administrativa giuditgescha recurs cunter: a) decisiuns da vischnancas, d'autras corporaziuns e d'instituts autonoms da dretg   chantunal, uschenavant che quellas decisiuns na pon betg vegnir contestadas  tar in'autra instanza u n'èn betg definitivas tenor il dretg chantunal u federal;  b) decisiuns  da posts  da  servetsch da  l'administraziun chantunala  e  d'instituts  dependents da dretg chantunal, uschenavant ch'il dretg chantunal prevesa il  recurs direct;  c) decisiuns  dals  departaments  chantunals,  uschenavant  che  quellas  decisiuns  n'èn betg definitivas tenor il dretg chantunal u federal u na pon betg vegnir   contestadas tar in'autra instanza;  d) decisiuns  da  la  regenza  davart  dispitas  da  dretg  public,  uschenavant  che  quellas decisiuns n'èn betg definitivas tenor il dretg chantunal u federal;  e) decisiuns che na pon – cuntrari a las prescripziuns generalas da cumpetenza –  betg vegnir examinadas da la regenza pervia d'implitgadadad u pervia d'auters  motivs;  f) decisiuns da baselgias chantunalas renconuschidas e da lur cumins-baselgia,  uschenavant ch'i vegn fatga valair ina violaziun dal dretg relaschà dal stadi,   sco  er  dispitas  da  dretg  administrativ  ch'èn  vegnidas  assegnadas  da  las  baselgias chantunalas a la dretgira administrativa per las laschar giuditgar;  g) decisiuns d'autras autoritads, uschenavant che quai è previs tras la lescha. 2 Sco dretgira chantunala d'assicuranzas giuditgescha ella recurs cunter: a) decisiuns da protesta e disposiziuns en chaussas d'assicuranza sociala ch'èn –   tenor il dretg federal – suttamessas al recurs;  14       370.100   b) decisiuns da protesta e disposiziuns en il sectur da l'assicuranza da persunas  malsaunas e da la reducziun da las premias ch'èn – tenor il dretg chantunal –  suttamessas al recurs;  c) decisiuns da protesta, disposiziuns e decisiuns en il sectur dals supplements da  famiglia ch'èn – tenor il dretg chantunal – suttamessas al recurs.  3 Sco decisiuns valan er la snegaziun da dretg e la retardada da dretg sco er acts reals   che intervegnan en dretgs ed en obligaziuns da persunas. 4 Ordinaziuns  proceduralas  e  mesiras  preventivas  sco  er  autras  decisiuns  intermediaras èn mo contestablas, sch'ellas: a) han  in  dischavantatg  per  la  partida  pertutgada,  il  qual  na  sa  lascha   previsiblamain betg pli eliminar pli tard; u b) vegnan relaschadas expressivamain sco contestablas en moda independenta,   en cas che la procedura sa lascha eventualmain simplifitgar tras quai.  Art.  50 Legitimaziun 1 La legitimaziun  da  far  recurs  ha  quella  persuna ch'è  pertutgada da  la  decisiun  contestada e che fa valair in interess degn da vegnir protegì per abolir u per midar la  decisiun u ch'è autorisada da far recurs tras ina prescripziun speziala.  Art.  51 Motivs da recurs e pretensiuns da dretg 1 Cun il recurs pon vegnir fatgas valair: a) violaziuns da dretg, inclusiv il surpassament u l'abus dal liber appreziar; b) constataziun faussa u incumpletta dals fatgs ch'èn giuridicamain relevants. 2 Las partidas  na  pon  betg  extender  pretensiuns da dretg ch'ellas  han fatg en la  procedura da l'instanza precedenta. 3 Novas pretensiuns da fatgs e novas propostas da cumprova èn admissiblas.  Art.  52 Termin 1 Il recurs sto vegnir inoltrà en scrit tar la dretgira administrativa entaifer 30 dis dapi  la communicaziun da la decisiun contestada. 2 Il termin per contestar ordinaziuns proceduralas e mesiras preventivas importa 10  dis. 3 Per commembras e per commembers d'ina corporaziun che han il dretg da votar  vala  – en cas  che la  radunanza prenda in  conclus – il  di  dal  conclus sco di  da   l'enconuschientscha.  4.2.2. Procedura  Art.  53 Effect suspensiv 1 Il recurs n'ha betg in effect suspensiv.   15     370.100    2 Sin dumonda u d'uffizi po la derschadra u il derschader d'instrucziun dar in effect  suspensiv al recurs en il cas singul.  Art.  54 Correspundenza 1 Il  recurs  vegn  tramess  a  la  cuntrapartida  ed  ad  eventualas  ulteriuras  persunas   pertutgadas cun fixar in termin adequat per dar resposta en scrit. 2 I po vegnir desistì d'ina correspundenza, sch'il recurs è evidentamain inadmissibel  u nunmotivà. 3 En cas da basegn po vegnir ordinada in'ulteriura correspundenza.  Art.  55 Midada tras l'instanza precedenta 1 L'instanza precedenta po midar la decisiun contestada fin il mument da la sentenzia  en il senn da las propostas da la partida recurrenta. 2 La decisiun midada sto vegnir communitgada a la dretgira administrativa. 3 La dretgira administrativa sto tractar il  recurs mo, sche quel n'ha betg pers ses   object tras la decisiun midada.  Art.  56 Autorisaziun da decider 1 Cun resalva da disposiziuns legalas divergentas è la dretgira administrativa liada vi  da las propostas da las partidas. 2 Sche la dretgira administrativa n'è betg liada vi da las propostas da las partidas, po  ella midar ina decisiun a disfavur da la partida recurrenta u conceder a quella dapli   che quai ch'ella ha pretendì. En quest cas sto ella l'emprim dar la pussaivladad a las   partidas da prender posiziun sco er da retrair il recurs. 3 Sche la dretgira administrativa abolescha la decisiun contestada, decida ella sezza u  returna la chaussa per laschar decider da nov.  4.3. RECURS CONSTITUZIUNAL  Art.  57 Admissibladad 1 Sco dretgira constituziunala giuditgescha la dretgira administrativa recurs cunter: a) relaschs legislativs; b) intervenziuns en il dretg da votar sco er en elecziuns ed en votaziuns; c) decisiuns  definitivas  da  vischnancas,  d'autras  corporaziuns  e  d'instituts   autonoms da dretg chantunal sco er dal cussegl grond, da la regenza e dals   departaments chantunals en dispitas da dretg public.  2 Sch'in  relasch  legislativ  è  suttamess  a  l'approvaziun  da  la  regenza  u  d'in  departament,  è  admissibel  il  recurs  constituziunal cunter il  relasch pir  suenter  la  communicaziun dal conclus d'approvaziun. 3 Il recurs constituziunal è exclus, sch'i dat in auter med legal chantunal.  16       370.100   Art.  58 Legitimaziun 1 La  legitimaziun  da  far  recurs  cunter  relaschs  legislativs  ha  quella  persuna  che  pudess vegnir pertutgada il proxim temp en ses interess degns da vegnir protegids   tras l'applicaziun da la prescripziun contestada. 2 La legitimaziun da far recurs cunter intervenziuns en il dretg da votar sco er cunter  elecziuns e cunter votaziuns ha quella persuna che ha il dretg da votar en il circul   d'elecziun u da votaziun respectiv. 3 La  legitimaziun  da  far  recurs  pervia  da  violaziun  da  sia  autonomia  ha  mo  la   corporaziun respectiva. 4 La legitimaziun da far recurs ha dal rest quella persuna ch'è pertutgada dal relasch  contestà u da la decisiun contestada e che ha in interess degn da vegnir protegì per   abolir u per midar il relasch u la decisiun.  Art.  59 Motivs da recurs 1 Cun il recurs pon vegnir fatgas valair: a) violaziuns  da  dretgs  constituziunals  e  politics  sco  er  dal  princip  da  la   precedenza dal dretg surordinà; b) * violaziuns  da  l'autonomia  da  las  vischnancas,  da  las  regiuns  e  d'autras   corporaziuns da dretg public sco er da las baselgias chantunalas.  Art.  60 Termin 1 Il recurs sto vegnir inoltrà en scrit tar la dretgira administrativa entaifer 30 dis dapi  la communicaziun da la decisiun contestada u dapi la publicaziun uffiziala. 2 En cas da recurs cunter intervenziuns en il dretg da votar sco er cunter elecziuns e  cunter votaziuns importa il termin 10 dis dapi: a) la communicaziun da la decisiun da recurs; u b) la  scuverta  dal  motiv  da  recurs,  il  pli  tard  dentant  suenter  la  publicaziun   uffiziala dal resultat d'ina elecziun u d'ina votaziun. 3 Per commembras e per commembers d'ina corporaziun che han il dretg da votar  vala  – en cas  che la  radunanza prenda in  conclus – il  di  dal  conclus sco di  da   l'enconuschientscha. Sch'i succeda ina publicaziun uffiziala, è quella decisiva per il   cumenzament dal termin.  Art.  61 Sentenzia 1 La dretgira administrativa abolescha il relasch contestà u la decisiun contestada,   sche tal u sche tala cuntrafa a la constituziun u a la lescha. 2 A  medem  temp  ordinescha  ella  che  questa  decisiun  vegnia  publitgada  adequatamain. 3 Uschenavant  ch'ina  violaziun  da  la  constituziun  na  po  betg  vegnir  abolida  autramain, relascha la dretgira administrativa las ordinaziuns necessarias.   17     370.100    Art.  62 Dretg subsidiar 1 Uschenavant  che  questa  part  na  cuntegna  naginas  prescripziuns,  vegnan  applitgadas  las  disposiziuns  davart  la  procedura  da  recurs  davant  la  dretgira  administrativa.  4.4. PLANT DA DRETG ADMINISTRATIV  Art.  63 Admissibladad 1 La dretgira administrativa giuditgescha en la procedura da plant: a) dispitas da dretg public ed administrativ tranter corporaziuns ed instituts da   dretg public che han la medema posiziun in envers l'auter; b) dispitas pervia da contracts da dretg public; c) * pretensiuns d'indemnisaziun che resultan da la lescha davart la responsabladad   dal stadi1); d) * pretensiuns d'indemnisaziun che resultan dad acts legitims da corporaziuns e   d'instituts da dretg public, uschenavant ch'igl exista ina basa legala respectiva  ed uschenavant che naginas autras autoritads n'èn determinadas;  e) * pretensiuns  da  dretg  patrimonial  or  d'ina  relaziun  da  servetsch  publica,  uschenavant che naginas autras autoritads n'èn determinadas;  f) * dispitas da dretg public ed administrativ ch'èn vegnidas assegnadas tenor ina  prescripziun speziala a la dretgira administrativa per las laschar giuditgar;  g) * dispitas, a las qualas las baselgias chantunalas renconuschidas u lur cumins- baselgia  èn  participads,  uschenavant  che  quellas  èn  assegnadas  da  las  baselgias  chantunalas  a la  dretgira  administrativa u uschenavant  ch'il  dretg  relaschà dal stadi vegn appellà.  2 Sco dretgira d'assicuranzas giuditgescha ella en la procedura da plant: a) dispitas en il senn da l'artitgel 73 da la lescha federala davart la prevenziun   professiunala per vegliadetgna, survivents ed invaliditad (LPP)2); b) dispitas en il senn da l'artitgel 47 da la lescha davart la surveglianza da las   assicuranzas (LSA)3).  Art.  64 Litispendenza 1 Il plant daventa pendent tras l'inoltraziun tar la dretgira administrativa.  Art.  65 Dretg subsidiar 1 Uschenavant  che  questa  part  na  cuntegna  naginas  prescripziuns,  vegnan  applitgadas  las  disposiziuns  davart  la  procedura  da  recurs  davant  la  dretgira  administrativa.  1) DG 170.050 2) CS 831.40 3) CS 961.01  18    http://db.clex.ch/link/Bund/961.01/rm http://db.clex.ch/link/Bund/831.40/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/170.050/rm    370.100   2 Sch'i na pon vegnir prendidas naginas prescripziuns or da questa lescha, vegnan  applitgadas las disposiziuns che valan per la procedura civila confurm al senn.  5. Meds legals extraordinaris e meds giuridics  5.1. INTERPRETAZIUN, RECTIFICAZIUN E REVISIUN  Art.  66 Interpretaziun e rectificaziun 1 Sche la  decisiun  cuntegna intschertezzas u  cuntradicziuns  en il  dispositiv  u  en  relaziun cun consideraziuns decisivas tar il dispositiv, pon las partidas pretender ina  interpretaziun. 2 Sche  la  decisiun  cuntegna  sbagls  da  redacziun  u  da  calculaziun  che  han  consequenzas  en  il  dispositiv,  pon  las  partidas  pretender  che  quels  vegnian  rectifitgads. L'autoritad po rectifitgar d'uffizi tals sbagls. 3 Davart dumondas d'interpretaziun e da rectificaziun decida l'autoritad sin basa d'ina  correspundenza simpla.  Art.  67 Revisiun 1 L'autoritad  che  ha  decidì  sco  ultima  reveda  d'uffizi  u  sin  dumonda  decisiuns  legalmain valaivlas, sche: a) la partida ha scuvrì posteriuramain fatgs u meds da cumprova relevants che   n'han betg pudì vegnir appurtads a temp; b) la decisiun era vegnida influenzada tras in crim u tras in delict; c) ina dumonda preliminara da dretg civil u penal, ch'era vegnida giuditgada da   l'autoritad,  è  vegnida  giuditgada  autramain  da  la  dretgira  civila  u  penala  cumpetenta;  d) l'autoritad n'ha – per sbagl – betg valità fatgs relevants ch'èn cuntegnids en las   actas;  e) singuls puncts da la pretensiun da dretg n'èn betg vegnids giuditgads. 2 Ina dumonda da revisiun sto vegnir inoltrada tar l'ultima instanza, e quai entaifer  90 dis dapi l'enconuschientscha dal motiv da revisiun. L'ultima instanza po conceder  in effect suspensiv a la dumonda. 3 Suenter la scadenza da 10 onns dapi la communicaziun da la decisiun è admissibla  ina dumonda da revisiun mo pli sin basa da l'alinea 1 litera b.   19     370.100    5.2. RECURS DA SURVEGLIANZA  Art.  68 Object 1 L'object  dal  recurs  da  surveglianza  pon  esser  acts  u  omissiuns  d'autoritads  administrativas sco er da corporaziuns e d'instituts da dretg public chantunal ch'èn  suttamess a la surveglianza da la regenza. 2 Il recurs è mo admissibel, sche la violaziun da dretg che vegn pretendida na po  betg vegnir contestada tras in med legal u tras in plant tar la dretgira administrativa u   tar la regenza.  Art.  69 Legitimaziun 1 In interess spezial n'è betg necessari per far recurs.  Art.  70 Termin 1 Il recurs n'è betg lià vi d'in termin.  Art.  71 Decisiun 1 En sia  decisiun s'exprima l'autoritad da surveglianza,  sche e quant enavant  ch'i   duain vegnir ordinadas mesiras dal dretg da surveglianza. 2 La decisiun da l'autoritad da surveglianza è definitiva.  6. Custs ed indemnisaziun da las partidas  6.1. CUSTS  Art.  72 Obligaziun da surpigliar ils custs en general 1 A las partidas pon vegnir adossads ils custs per proceduras ch'ellas han pretendì u  chaschunà, nun che la procedura saja gratuita sin basa da prescripziuns spezialas. 2 Sche pliras persunas participadas han pretendì u chaschunà communablamain ina  procedura,  stattan  ellas  bunas  per  ils  custs  en  moda  solidara,  uschenavant  che  l'autoritad na decida nagut auter. 3 La regulaziun dals custs vegn fatga da l'autoritad ch'è cumpetenta en la chaussa  principala.  Art.  73 Obligaziun da surpigliar ils custs en la procedura da meds legals e da  plant  1 En  la  procedura  da  meds  legals  e  da  plant  sto  per  regla  la  partida  perdenta  surpigliar ils custs.  20       370.100   2 Pliras partidas surpiglian lur custs en parts egualas, uschenavant che l'autoritad na  decida nagut auter. 3 En cas ch'ina decisiun vegn abolida, po l'autoritad da meds legals decider davart   l'adossaziun dals custs da la procedura davant l'instanza precedenta.  Art.  74 Pajament anticipà dals custs 1 L'autoritad  po  pretender  da  la  partida  petenta,  recurrenta  u  accusanta  da  pajar  anticipadamain ils custs. 2 I sto vegnir fixà in termin adequat per la partida per pajar anticipadamain ils custs. 3 Sche la partida na paja betg anticipadamain ils custs entaifer il termin fixà malgrà   la smanatscha da las consequenzas da negligientscha, na sto betg vegnir entrà en sia   dumonda.  Art.  75 Calculaziun dals custs 1 Ils custs da procedura sa cumponan da: a) la taxa dal stadi che vegn incassada per far diever d'ina autoritad; b) las taxas per emetter e per communitgar la decisiun; c) las expensas en daner blut. 2 La  taxa  dal  stadi  importa  maximalmain  20 000  francs.  Ella  sa  drizza  tenor  la  dimensiun  e  la  difficultad  da  la  chaussa  sco  er  tenor  l'interess  e  la  capacitad  economica da las persunas ch'èn obligadas da surpigliar ils  custs.  En proceduras  davant  la  dretgira  administrativa  che  chaschunan  custs  spezialmain  gronds  s'augmenta il rom da las taxas a 100 000 francs. Sch'i vegn desistì d'ina sentenzia  motivada cumplettamain, vegn reducida adequatamain la taxa dal stadi. 3 Per proceduras davant autoritads administrativas chantunalas regla la regenza tras  in'ordinaziun1) las tariffas per la taxa dal stadi, l'autezza da las taxas per emetter e per   communitgar la decisiun sco er l'indemnisaziun da las expensas en daner blut. 4 Per proceduras davant la dretgira administrativa regla la dretgira administrativa tras  in'ordinaziun2) l'autezza da las taxas per emetter e per communitgar la decisiun sco er  l'indemnisaziun da las expensas en daner blut.  Art.  76 Giurisdicziun gratuita 1 Tras ina disposiziun procedurala u tras la decisiun en la chaussa principala d'ina  partida che na dispona betg dals meds finanzials necessaris po l'autoritad permetter   sin dumonda la procedura gratuita, sche sia dispita giuridica n'è betg evidentamain  intenziunala u invana da bel principi. 2 La permissiun liberescha da tut ils custs e da tut las taxas da l'autoritad. Resalvadas  restan las disposiziuns davart la restituziun.  1) DG 370.120 2) DG 370.110   21   https://www.gr-lex.gr.ch/data/370.110/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/370.120/rm   370.100    3 Nua che las relaziuns giustifitgeschan quai, procura l'autoritad sin agens custs per  in'advocata u per in advocat. L'indemnisaziun sa drizza tenor la legislaziun davart  las advocatas ed ils advocats. * 4 Sche las premissas scadan en il  decurs da la procedura,  po l'autoritad retrair  la  permissiun. *  Art.  77 Restituziun da custs relaschads 1 Sch'ina partida fa in process gratuit, sto ella restituir ils custs relaschads ed ils custs  da  la  represchentanza  legala,  sche  sias  relaziuns  d'entrada  e  da  facultad  èn  sa   meglieradas e sch'ella è en cas da far quai. Il dretg dal chantun sin ina restituziun  surannescha suenter 10 onns dapi che la decisiun è entrada en vigur. * 2 Davart l'obligaziun da restituziun decida l'uffizi che vegn designà da la regenza.  Cunter sia decisiun poi vegnir fatg recurs tar la dretgira administrativa. * 3 Tras  la procedura d'invista renda l'administraziun da taglia accessiblas las datas  necessarias a l'uffizi ch'è cumpetent per far valair ils dretgs da restituziun. En las  vischnancas ha il post ch'è cumpetent per las restituziuns il dretg da prender invista   da las datas necessarias sur l'uffizi da taglia. *  6.2. INDEMNISAZIUN DA PARTIDA  Art.  78 Dretg e grevezza 1 En  la  procedura  da  meds  legals  u  da  plant  vegn  per  regla  obligada  la  partida   perdenta  da  restituir  a  la  partida  gudagnanta  ils  custs  necessaris  ch'èn  vegnids  chaschunads tras la dispita giuridica. * 2 Sche la confederaziun, sch'il chantun, sche las vischnancas e sche las organisaziuns  ch'èn  incaricadas  cun  incumbensas  da  dretg  public  gudognan  en  lur  champ  d'activitad uffizial, na vegnan per regla concedidas naginas indemnisaziuns da las  partidas ad ellas respectivamain ad el.  7. Execuziun  Art.  79 Executabilitad 1 Decisiuns pon vegnir exequidas, uschespert ch'in med legal ordinari n'è betg pli   admissibel u sch'il med legal n'ha betg in effect suspensiv. 2 Sco decisiuns legalmain valaivlas pon vegnir exequidas: a) enclegientschas fatgas davant in'autoritad u approvadas da tala; b) decisiuns da stritgada; c) disposiziuns preventivas e proceduralas.  22       370.100   Art.  80 Cumpetenza 1 Las autoritads administrativas exequeschan sezzas lur decisiuns. Ellas pon delegar  l'execuziun ad in'autoritad subordinada. 2 L'execuziun d'ina decisiun da recurs è chaussa da quella autoritad che ha decidì en   emprima  instanza.  Sche  quella  n'ademplescha  betg  u  betg  correctamain  sia   obligaziun, po vegnir fatg diever da l'agid da l'instanza da meds legals. 3 L'execuziun da las mesiras disponidas u ordinadas da la dretgira administrativa è  chaussa dal departament ch'è cumpetent per la giustia. 4 Resalvadas restan disposiziuns divergentas d'auters relaschs.  Art.  81 Meds da sforz e smanatscha da sforz 1 Decisiuns vegnan exequidas tras: a) la  scussiun  tenor  la  lescha  federala  davart  scussiun  e  concurs1),  sche  las   decisiuns prevesan in pajament u ina prestaziun da garanzia; b) in'execuziun d'uffizi sin donn e cust da las persunas obligadas, e quai cun fixar    ils custs tras ina decisiun speziala; c) in sforz direct cunter la persuna obligada u vi da sias chaussas. 2 La persecuziun penala d'ina persuna obligada resta resalvada, uschenavant che quai  è previs en la lescha u uschenavant che quai è vegnì smanatschà da l'autoritad tenor  l'artitgel 292 dal cudesch penal svizzer2). 3 Avant che l'autoritad ordinescha in'execuziun d'uffizi u in sforz direct, sto vegnir   fixà per la persuna obligada in termin adequat per ademplir l'obligaziun, e quai cun  renviar expressivamain a las consequenzas en cas da refusa. I po mo vegnir desistì  da fixar quest termin, sch'in privel smanatscha. 4 L'autoritad na dastga betg far diever d'in med da sforz pli ferm che quai che las   relaziuns pretendan.  8. Disposiziuns finalas  Art.  82 Aboliziun da relaschs 1 Cun l'entrada en vigur da questa lescha vegnan abolids ils suandants relaschs: a) lescha  davart  la  giurisdicziun  administrativa  en  il  chantun  Grischun  dals   9 d'avrigl 19673); b) lescha  davart  la  procedura  en  fatgs  administrativs  e  constituziunals  dals   3 d'october 19824).  1) CS 281.1 2) CS 311.0 3) CUL 1967, 339; CUL 1985, 1569;  CUL 1995, 3407 e CUL 2006, FUC 2006 689; DG   370.100 4) CUL 1982, 1021 e CUL 2006, FUC 2006 689; DG 370.500   23   https://www.gr-lex.gr.ch/data/370.500/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/370.100/rm http://db.clex.ch/link/Bund/311.0/rm http://db.clex.ch/link/Bund/281.1/rm   370.100    2 Sche relaschs vertents renvieschan a disposiziuns che vegnan abolidas tras questa  lescha, vegnan applitgadas las disposiziuns correspundentas da questa lescha.  Art.  83 Midada dal dretg vertent 1 La midada da leschas vegn reglada en l'agiunta1). 2 Sche  ordinaziuns  dal  cussegl  grond  na  correspundan  betg  a  las  directivas  da  l'artitgel  32  alinea  1  da  la  constituziun  chantunala2) e  cuntrafan  a  questa  lescha  areguard la terminologia, areguard il termin per meds legals u areguard la garanzia  da la via giudiziala, las po il cussegl grond adattar a questa lescha tras in'ordinaziun.  Art.  84 Valaivladad limitada dal dretg vertent 1 Uschenavant  che las  disposiziuns da questa  lescha davart  ils  custs na pon betg  vegnir  applitgadas,  valan  vinavant  ils  suandants  artitgels  da  la  lescha  davart  la  procedura en fatgs administrativs e constituziunals dals 3 d'october 19823), fin che  disposiziuns legalas correspundentas entran en vigur: 1. Artitgel 36:4)  2. Artitgel 40:5)  Art.  85 Dretg transitoric 1 Proceduras pendentas  il  mument  da l'entrada en vigur  da questa lescha vegnan  manadas a fin da l'instanza respectiva tenor il dretg vertent. 2 La contestabladad e la procedura da meds legals sa drizzan tenor il dretg nov, sch'il  termin per meds legals n'è anc betg scadì il mument da l'entrada en vigur dal dretg   nov. 3 Il termin per contestar relaschs legislativs cumenza cun l'entrada en vigur da questa  lescha. 4 La surannaziun dals process gratuits ch'èn vegnids concedids avant che la revisiun  parziala da la lescha davart las advocatas ed ils advocats6) dals 21 d'october 2008 è  entrada en vigur, cumenza cur che questa lescha entra en vigur. *  Art.  85b * Recurs u appellaziun da dretg civil tar la dretgira chantunala 1 Cunter  decisiuns  finalas  d'emprima  instanza  da  la  dretgira  administrativa  che  stattan en in connex direct cun il dretg civil tenor l'artitgel  72 alinea 2 litera b da la  lescha davart il tribunal federal7), po vegnir fatg recurs u appellaziun da dretg civil  tar la dretgira chantunala.  1) L'agiunta n'è betg publitgada en il DG. Vesair CUL 2006, FUC 2006 3308 ss. 2) DG 110.100 3) CUL 1982, 1021 e CUL 2006, FUC 2006 689; DG 370.500 4) Il text cumplet po vegnir consultà en la CUL 2006, FUC 2006 3306 ss. 5) Il text cumplet po vegnir consultà en la CUL 2006, FUC 2006 3306 ss. 6) DG 310.100 7) CS 173.110  24    http://db.clex.ch/link/Bund/173.110/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/310.100/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/370.500/rm https://www.gr-lex.gr.ch/data/110.100/rm    370.100   2 Questa disposiziun vala er per cas ch'èn pendents davant la dretgira administrativa,  cur ch'ella entra en vigur.  Art.  86 Referendum ed entrada en vigur 1 Questa lescha è suttamessa al referendum facultativ1). 2 La regenza fixescha il termin da l'entrada en vigur2). 3 L'artitgel 75 alinea 4 entra en vigur mo, sche la revisiun parziala da la constituziun   chantunala  dals  31  d'avust  2006  è  vegnida  acceptada.  Sch'ella  vegn  refusada,  survegn la disposiziun la suandanta formulaziun: Per proceduras davant la dretgira  administrativa regla la regenza tras in'ordinaziun l'autezza da las taxas per emetter e   per communitgar la decisiun sco er l'indemnisaziun da las expensas en daner blut.3)  1) Il termin da referendum è scadì ils 13 da december 2006. Entaifer quest termin n'èn vegnids  inoltrads nagins referendums.  2) messa en vigur cun CR dals 12 da december 2006 per il 1. da schaner 2007 3) La revisiun parziala da la constituziun chantunala dals 31 d'avust 2006 è vegnida acceptada   dal pievel ils 26 da november 2006.   25     370.100    Tabella da las modificaziuns - tenor conclus  Conclus Entrada en vigur Element Modificaziun Publicaziun en la CUL 31-08-2006 01-01-2007 relasch emprima versiun - 05-12-2006 01-05-2007 Art. 63 al. 1, c) midada - 05-12-2006 01-05-2007 Art. 63 al. 1, d) midada - 05-12-2006 01-05-2007 Art. 63 al. 1, e) midada - 05-12-2006 01-05-2007 Art. 63 al. 1, f) midada - 05-12-2006 01-05-2007 Art. 63 al. 1, g) integraziun - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 76 al. 3 midada - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 76 al. 4 integraziun - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 77 al. 1 midada - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 77 al. 2 midada - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 77 al. 3 integraziun - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 78 al. 1 midada - 21-10-2008 01-04-2009 Art. 85 al. 4 integraziun - 16-06-2010 01-01-2011 Titel 2.1. midada 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Titel 2.1.2. midada 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 6a integraziun 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 6b integraziun 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 6c integraziun 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Titel 2.1.3. midada 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 15 revisiun totala 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 43 al. 1 midada 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 43 al. 2 midada 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 43 al. 2, c) integraziun 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 43 al. 2, d) integraziun 2010, 2551 16-06-2010 01-01-2011 Art. 43 al. 3 midada 2010, 2551 13-01-2015 01-01-2016 Art. 2 midada dal titel 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 2 al. 1 midada 2015-005 13-01-2015 01-01-2016 Art. 59 al. 1, b) midada 2015-005 02-02-2016 01-02-2016 Art. 85b integraziun 2016-001 31-08-2018 01-01-2019 Art. 43 al. 4 integraziun 2018-023  26       370.100   Tabella da las modificaziuns - tenor element  Element Conclus Entrada en vigur Modificaziun Publicaziun en la CUL relasch 31-08-2006 01-01-2007 emprima versiun - Art. 2 13-01-2015 01-01-2016 midada dal titel 2015-005 Art. 2 al. 1 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Titel 2.1. 16-06-2010 01-01-2011 midada 2010, 2551 Titel 2.1.2. 16-06-2010 01-01-2011 midada 2010, 2551 Art. 6a 16-06-2010 01-01-2011 integraziun 2010, 2551 Art. 6b 16-06-2010 01-01-2011 integraziun 2010, 2551 Art. 6c 16-06-2010 01-01-2011 integraziun 2010, 2551 Titel 2.1.3. 16-06-2010 01-01-2011 midada 2010, 2551 Art. 15 16-06-2010 01-01-2011 revisiun totala 2010, 2551 Art. 43 al. 1 16-06-2010 01-01-2011 midada 2010, 2551 Art. 43 al. 2 16-06-2010 01-01-2011 midada 2010, 2551 Art. 43 al. 2, c) 16-06-2010 01-01-2011 integraziun 2010, 2551 Art. 43 al. 2, d) 16-06-2010 01-01-2011 integraziun 2010, 2551 Art. 43 al. 3 16-06-2010 01-01-2011 midada 2010, 2551 Art. 43 al. 4 31-08-2018 01-01-2019 integraziun 2018-023 Art. 59 al. 1, b) 13-01-2015 01-01-2016 midada 2015-005 Art. 63 al. 1, c) 05-12-2006 01-05-2007 midada - Art. 63 al. 1, d) 05-12-2006 01-05-2007 midada - Art. 63 al. 1, e) 05-12-2006 01-05-2007 midada - Art. 63 al. 1, f) 05-12-2006 01-05-2007 midada - Art. 63 al. 1, g) 05-12-2006 01-05-2007 integraziun - Art. 76 al. 3 21-10-2008 01-04-2009 midada - Art. 76 al. 4 21-10-2008 01-04-2009 integraziun - Art. 77 al. 1 21-10-2008 01-04-2009 midada - Art. 77 al. 2 21-10-2008 01-04-2009 midada - Art. 77 al. 3 21-10-2008 01-04-2009 integraziun - Art. 78 al. 1 21-10-2008 01-04-2009 midada - Art. 85 al. 4 21-10-2008 01-04-2009 integraziun - Art. 85b 02-02-2016 01-02-2016 integraziun 2016-001   27    	1. Champ d'applicaziun 	Art. 1 Autoritads chantunalas 	Art. 2 Autoritads regiunalas e communalas *  	2. Princips generals da procedura 	2.1. Direcziun da la procedura, recusaziun e termins * 	2.1.1. Direcziun da la procedura 	Art. 3 Cumond d'acceleraziun 	Art. 4 Cumpetenza 	Art. 5 Ordinaziuns proceduralas e mesiras preventivas 	Art. 6 Unir e separar proceduras  	2.1.2. Recusaziun * 	Art. 6a * Motivs da recusaziun 	Art. 6b * Obligaziun d'annunzia e dumonda da recusaziun 	Art. 6c * Decisiun  	2.1.3. Termins * 	Art. 7 Calculaziun 	Art. 8 Observaziun 	Art. 9 Prolungaziun 	Art. 10 Restabiliment   	2.2. Eruir ils fatgs 	Art. 11 Princip d'inquisiziun ed obligaziun da cooperar 	Art. 12 Meds da cumprova 	Art. 13 Obligaziun d'ediziun ed obligaziun da dar infurmaziuns 	Art. 14 Secretezza  	2.3. Dretgs ed obligaziuns da las persunas participadas 	Art. 15 * Represchentanza 	Art. 16 Attenziun giuridica 	Art. 17 Invista da las actas 	Art. 18 Disciplina durant la procedura  	2.4. Liquidaziun 	Art. 19 Enclegientscha 	Art. 20 Stritgada 	Art. 21 Valitaziun da las cumprovas 	Art. 22 Cuntegn da la decisiun 	Art. 23 Communicaziun da la decisiun 	Art. 24 Reponderaziun 	Art. 25 Revocaziun   	3. Procedura davant autoritads administrativas chantunalas 	3.1. Procedura d'emprima instanza 	Art. 26 Decisiun 	Art. 27 Protesta  	3.2. Recurs administrativ 	3.2.1. Premissas 	Art. 28 Admissibladad 	Art. 29 Contestaziun da decisiuns intermediaras 	Art. 30 Legitimaziun 	Art. 31 Motivs da recurs 	Art. 32 Termin  	3.2.2. Procedura 	Art. 33 Scrittiras giuridicas 	Art. 34 Effect suspensiv 	Art. 35 Instrucziun 	Art. 36 Correspundenza 	Art. 37 Decisiun da recurs    	4. Procedura davant la dretgira administrativa 	4.1. Prescripziuns generalas 	4.1.1. Prescripziuns formalas e direcziun da la procedura 	Art. 38 Scrittiras giuridicas 	Art. 39 Vacanzas da dretgira 	Art. 40 Invitaziun 	Art. 41 Audienza da referentas e da referents 	Art. 42 Recurs da process  	4.1.2. Tractativa giudiziala e sentenzia 	Art. 43 Cumposiziun 	Art. 44 Sentenzia 	Art. 45 Tractativa giudiziala 	Art. 46 Andament da la tractativa giudiziala 	Art. 47 Dumondas preliminaras e sentenzia parziala 	Art. 48 Renunzia ad ina motivaziun da la sentenzia   	4.2. Recurs da dretg administrativ 	4.2.1. Premissas 	Art. 49 Admissibladad 	Art. 50 Legitimaziun 	Art. 51 Motivs da recurs e pretensiuns da dretg 	Art. 52 Termin  	4.2.2. Procedura 	Art. 53 Effect suspensiv 	Art. 54 Correspundenza 	Art. 55 Midada tras l'instanza precedenta 	Art. 56 Autorisaziun da decider   	4.3. Recurs constituziunal 	Art. 57 Admissibladad 	Art. 58 Legitimaziun 	Art. 59 Motivs da recurs 	Art. 60 Termin 	Art. 61 Sentenzia 	Art. 62 Dretg subsidiar  	4.4. Plant da dretg administrativ 	Art. 63 Admissibladad 	Art. 64 Litispendenza 	Art. 65 Dretg subsidiar   	5. Meds legals extraordinaris e meds giuridics 	5.1. Interpretaziun, rectificaziun e revisiun 	Art. 66 Interpretaziun e rectificaziun 	Art. 67 Revisiun  	5.2. Recurs da surveglianza 	Art. 68 Object 	Art. 69 Legitimaziun 	Art. 70 Termin 	Art. 71 Decisiun   	6. Custs ed indemnisaziun da las partidas 	6.1. Custs 	Art. 72 Obligaziun da surpigliar ils custs en general 	Art. 73 Obligaziun da surpigliar ils custs en la procedura da meds legals e da plant 	Art. 74 Pajament anticipà dals custs 	Art. 75 Calculaziun dals custs 	Art. 76 Giurisdicziun gratuita 	Art. 77 Restituziun da custs relaschads  	6.2. Indemnisaziun da partida 	Art. 78 Dretg e grevezza   	7. Execuziun 	Art. 79 Executabilitad 	Art. 80 Cumpetenza 	Art. 81 Meds da sforz e smanatscha da sforz  	8. Disposiziuns finalas 	Art. 82 Aboliziun da relaschs 	Art. 83 Midada dal dretg vertent 	Art. 84 Valaivladad limitada dal dretg vertent 	Art. 85 Dretg transitoric 	Art. 85b * Recurs u appellaziun da dretg civil tar la dretgira chantunala 	Art. 86 Referendum ed entrada en vigur   		2019-11-28T16:02:20+0100 	"7001 Chur" 	"Gesetzessammlung Kanton Graubünden"