عمارت آقازاده اردبیل — اردبیل
نشانی: ایران، استان اردبیل، اردبیل، مرکز شهر، محله منصوریه، میدان عالی‌قاپو، نبش کوچه اعتماد، عمارت آقازاده

عمارت آقازاده یکی از خانه‌های تاریخی اردبیل است که در مرکز این شهر قرار دارد. این عمارت با معماری زیبایی که دارد، توجه بسیاری از گردشگران را به خود جلب می‌کند و از بهترینجاهای دیدنی اردبیلاست. در ساخت این بنا از به روزترین طراحی‌های جهان بهره برده‌اند و تزیینات برجسته آن در بخش‌های مختلف این خانه تاریخی به چشم می‌خورد. خانه آقازاده در طول زمان از گزند آسیب‌های مختلف در امان مانده و شکوه و زیبایی خود را حفظ کرده است. این عمارت به یکی از معروف‌ترین تاجران اردبیل تعلق داشت که در زمان خود از متمول‌ترین اشخاص شهر بود. برای آشنایی با این خانه تاریخی مربوط به دوره حکومت قاجار در ادامه با ما همراه باشید. آنچه باید درباره خانه آقازاده اردبیل بدانید: عمارت آقازاده کجاست؟ تاریخچه عمارت آقازادهمعماری خانه آقازادهاطلاعات بازدید عمارت آقازادهکاربری و وضعیت فعلی عمارت آقازادهجاهای دیدنی اطراف عمارت آقازادهعمارت آقازاده کجاست؟ عکاس: حسن فلاحیعمارت آقازاده یکی از خانه‌های تاریخی در شهر اردبیل است که قدمت آن به دوره حکومت قاجار می‌رسد. حاج اسماعیل آقایف، تاجر معروف اردبیلی در دوره پادشاهی ناصرالدین‌شاه مالک این بنا بود و این خانه یکی از هفت عمارت اعیانی این تاجر به شمار می‌رفت. خانه آقازاده تنها عمارت پابرجا از میان خانه‌های این تاجر بزرگ است. حاج اسماعیل آقایف برای ساخت عمارت آقازاده، در یکی از سفرهای تجاری خود به روسیه نقشه ساخت این بنا را تهیه کرد؛ به همین دلیل این ساختمان در زمان خود یکی از مدرن‌ترین بناهای اردبیل بود. زمین این عمارت در حدود هزار و ۴۰۰ متر مربع مساحت داشت و ساختمان آن در دو طبقه ساخته شد؛ البته بخشی از بام طبقه دوم نیز سقف داشت و این عمارت به‌شکل دو بام بود. عمارت آقازاده یکی از هفت خانه اعیانی حاج اسماعیل آقایف، تاجر معروف اردبیلی در زمان حکومت قاجار بود. به‌جز این عمارت، سایر خانه‌های این تاجر امروزه از بین رفته‌اندزمان ساخت عمارت آقازاده به دوره پادشاهی ناصر الدین شاه می‌رسد. نزدیکی این خانه به مرکز شهر اردبیل و میدان عالی‌قاپو سبب شهرت بیشتر این بنا شد و معماری مدرن آن، این عمارت را به نمادی از ساختمان‌سازی در این شهر تبدیل کرد. گرچه در طول سال‌های اخیر بخش‌هایی از عمارت آقازاده را مرمت و بازسازی کرده‌اند، متاسفانه قسمت‌هایی از آن در گذشته به‌دلیل حفاری‌های غیرمجاز سودجویان آسیب‌های جدی دیده است. در حال حاضر بخش‌هایی از ساختمان خانه آقازاده اردبیل مفقود شده‌اند و بسیاری از اشیای تاریخی داخل عمارت، درهای ورودی، ارسی‌ها و سنگ‌های بنا به سرقت رفته‌اند. در سال ۱۳۴۲ شمسی نیز بر اثر بی‌توجهی به این بنای تاریخی، بخش‌هایی از خانه آقازاده برای تعریض خیابان‌های اطراف نابود شدند؛ اما قسمت غربی ساختمان که بنای اصلی در آن قرار دارد، هم‌چنان سالم و پابرجا است. عمارت آقازاده در حال حاضر در محله منصوریه اردبیل و در فاصله کوتاهی از میدان عالی‌قاپو قرار دارد. این منطقه در نزدیکی مرکز شهر اردبیل است و خیابان امام خمینی و بلوار طالقانی دسترسی مناسبی به این میدان دارند. خانه آقازاده فاصله کوتاهی نیز تا مسجد عالی‌قاپو دارد. آدرس عمارت آقازاده: اردبیل، مرکز شهر، محله منصوریه، میدان عالی‌قاپو، نبش کوچه اعتماد، عمارت آقازاده (مشاهده روی نقشه) تاریخچه عمارت آقازادهنمای عمارت آقازاده اردبیل در زمان قاجار، منبع عکس نامشخصقدمت عمارت آقازاده به دوره حکومت قاجار می‌رسد. این بنا در زمان سلطنت ناصرالدین‌شاه به دست حاج اسماعیل آقایف، تاجر اردبیلی و با طراحی معماران روسی ساخته شد. معماری بنای خانه آقازاده از برجسته‌ترین نمونه‌های خانه‌سازی در اردبیل بود و به همین دلیل شهرت زیادی به دست آورد. متاسفانه در طول سال‌ها، بخش‌هایی از تزیینات بنا و اشیای ارزشمند عمارت آقازاده در طول زمان از بین رفته‌اند یا از این عمارت خارج شده‌اندپس از مرگ حاج اسماعیل آقایف، عمارت آقازاده به فرزند او، محمد هاشم آقازاده اردبیلی رسید. تا نخستین سال‌های دهه ۸۰ نیز این خانه تاریخی در اختیار نوادگان این خانواده قرار داشت و مسکونی بود. در طول سالیان طولانی بخش‌هایی از این عمارت واگذار شدند و قسمت‌هایی از آن نیز از میان رفتند. در سال ۱۳۴۲ شمسی نیز به‌منظور تعریض خیابان هم‌جوار با عمارت آقازاده، بخش‌هایی از این مجموعه تخریب شد؛ اما ساختمان اصلی در غرب این مجموعه سالم باقی ماند. با گذشت زمان و برای حفاظت از این خانه تاریخی، خانه آقازاده زیر نظر سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت و به این مجموعه واگذار شد. در تاریخ ۱۸ شهریور ماه ۱۳۸۶، پس از اتمام بازسازی و مرمت خانه آقازاده اردبیل، نام این عمارت در فهرست میراث ملی ایران قرار گرفت. متاسفانه بخش‌های زیادی از درها، ارسی‌ها و تزیینات چوبی این عمارت را در طول سالیان دراز از این مجموعه خارج کرده‌اند. پس از مرمت این خانه نیز افرادی به قصد سودجویی دست به حفاری باغ و زیرزمین این عمارت زدند. در نهایت از سال ۱۳۹۱ پس از بازسازی مجدد عمارت آقازاده این مجموعه به‌شکل رستوران سنتی در آمد و در معرض بازدید عموم مردم قرار گرفت. معماری خانه آقازادهمنبع عکس: نامشخصعمارت آقازاده معماری زیبایی از تلفیق هنر معماری ایرانی و غربی دارد. این مجموعه از بخش‌های مختلفی مانند عمارت اصلی، زیرزمین، بادگیرها، حیاط و باغچه‌ها تشکیل می‌شود. عمارت اصلی شکلی متقارن دارد و شامل دهلیز ورودی، تالار اصلی، صندوق‌خانه، مطبخ، حمام و نشیمن است. بخش اعیانی این خانه به اندرونی و بیرونی تقسیم می‌شود. نقشه اصلی خانه آقازاده را مهندسان روسی طراحی کرده‌اند و تزیینات تالار اصلی و سایر بخش‌های این عمارت به دست معماران روسی انجام‌شده استدر قسمت بیرونی عمارت آقازاده تالار شاه‌نشین اصلی با اتاق‌های تودرتو به چشم می‌خورد. این تالار بین راهروهای ورودی قرار دارد و به حیاط بیرون عمارت مشرف است. زیباترین تزیینات معماری این خانه تاریخی در این تالار دیده می‌شوند و این سالن از دیگر بخش‌های این خانه ارتفاع بیشتری دارد. حاج اسماعیل آقایف برای ساخت تزیینات در و پنجره‌های تالار شاه‌نشین این عمارت ۱۵ نفر از هنرمندان روسی را به ایران آورد. این معماران به‌مدت سه سال مشغول به ساخت ارسی‌ها و درهای چوبی این عمارت و سایر تزیینات ساختمان بودند. پنجره‌های تالار اصلی خانه آقازاده دو لایه هستند و به‌صورت ارسی هفت دری ساخته شده‌اند. در طراحی این پنجره‌ها از ترکیب شیشه‌های رنگی و چوب استفاده کرده‌اند. بخش قابل‌توجه در تزیین ارسی‌ها، نقش و نگارهای بته‌جقه و نقاشی خط‌های ثلث با متون اسلامی هستند که هویت ایرانی به این معماری بخشیده‌اند. بالای همه پنجره‌ها نمونه‌هایی از این نقاشی خط‌ها وجود دارند که در آن‌ها آیه‌های قرآن و اسامی متبرک به شکلی هنرمندانه نقش بسته‌اند. به‌جز این پنجره‌ها ارسی‌های دیگری نیز در دهلیزها و بخش‌های دیگر ساختمان به چشم می‌خورند. در طراحی سقف عمارت آقازاده نیز از چوب‌های تراشیده رنگارنگ استفاده کرده‌اند. در سراسر تالار اصلی این عمارت نقاشی‌های دیواری، ستون‌هایی با تزیینات چوبی، طاقچه‌ها و تاج‌های آجری زیبا دیده می‌شوند. این تزیینات را به‌شکل محدودی در سایر بخش‌های ساختمان نیز انجام داده‌اند. عکاس: حسن فلاحیبیرون عمارت اصلی خانه آقازاده به دو حیاط کوچک و بزرگ تقسیم می‌شود. این حیاط‌ها بین عمارت‌های اندرونی و بیرونی قرار گرفته‌اند و اصطبل اسب‌ها، انبار علوفه و محل اقامت خدمه این خانه در بخش‌های مختلف حیاط اصلی قرار دارند. در حیاط اصلی و بخش ورودی ساختمان بیرونی، دو سرستون سنگی به چشم می‌خورند. وسط حیاط اصلی عمارت آقازاده حوضی سنگی با فواره‌ای بلند قرار دارد. دورتادور این حوض را نیز با سنگ‌های تراشیده تزیین کرده‌اند. باغچه‌های اطراف این حوض سنگی نیز همین دورچین‌های سنگی را دارند. دیگر بخش‌های عمارت آقازاده مانند ساختمان اندرونی، زیرزمین و بام‌ها در طول سال‌های اخیر بازسازی شده‌اند؛ اما زیباترین بخش‌های این عمارت ساختمان تالار اصلی شاه‌نشین و حیاط مشرف به آن هستند. در حالت کلی ساختمان عمارت آقازاده شامل دو طبقه است؛ اما بخش کوچکی از بام طبقه دوم را نیز ساخته‌اند و به همین دلیل این ساختمان دو بام دارد. معماری زیبا و برجسته این بنا هم‌چنان توجه گردشگران را به خود جلب می‌کند و این ساختمان را به یکی از زیباترین مکان‌های دیدنی در شهر اردبیل تبدیل کرده است. اطلاعات بازدید عمارت آقازادهعکاس: حسن فلاحیعمارت آقازاده اردبیل در مرکز این شهر یکی از جاذبه‌های تاریخی پرطرفدار است. برای بازدید از این مجموعه باید به میدان عالی قاپوی اردبیل بروید. در حال حاضر بخشی از این عمارت به رستوران سنتی تبدیل‌شده است و ضمن بازدید از آن، می‌توانید غذای خود را نیز در این مکان تاریخی صرف کنید. بازدید از عمارت آقازاده در حدود یک ساعت زمان نیاز دارد. جذاب‌ترین بخش این عمارت حیاط باصفا و تالار تاریخی عمارت بیرونی است. در بخش‌های اندرونی نیز در حال حاضر تخت‌هایی برای پذیرایی از گردشگران قرار داده‌اند. در شرایط کنونی (تابستان ۱۴۰۰) به‌علت شیوع ویروس کرونا، شرایط بازدید از این مجموعه را پیش از رفتن استعلام کنید. کاربری و وضعیت فعلی عمارت آقازادهعکاس: حسن فلاحیعمارت آقازاده پس از حاج اسماعیل آقایف به فرزند او، محمد هاشم آقا زاده اردبیلی و سپس به نوادگان بعدی رسید و تا نخستین سال‌های دهه ۸۰ خورشیدی نیز کاربری مسکونی خود را حفظ کرد. در طول سال‌ها، بخش‌های زیادی از این عمارت به‌دلیل فرسودگی و عملیات عمرانی شهرسازی از بین رفتند؛ اما در نهایت به‌شکل بنای نخستین آن مرمت و بازسازی شد. در بازسازی عمارت آقازاده نشانه‌های سنتی معماری این بنا را احیا کردند و سپس نام این اثر در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسید. در حال حاضر در این عمارت رستورانی سنتی تاسیس کرده‌اند تا گردشگران ضمن بازدید از بخش‌های مختلف این مجموعه، در این رستوران سنتی غذای خود را میل کنند. پس از شیوع ویروس کرونا از زمستان سال ۱۳۹۸ شمسی، بازدید و صرف غذا در این مجموعه در بازه‌هایی از زمان ممنوع شد. جاهای دیدنی اطراف عمارت آقازادهمسجد عالی‌قاپو، عکاس: فرشید علیزادهعمارت آقازاده اردبیل در نزدیکی میدان عالی‌قاپو قرار دارد و این میدان از گذشته‌های دور تا به امروز یکی از مهم‌ترین مناطق اردبیل بوده است. در این منطقه دیدنیهای برجسته تاریخی قرار گرفته‌اند که در بازدید از خانه آقازاده می‌توانید زمانی را نیز به بازدید از این جاذبه‌های تاریخی اختصاص دهید. یکی از معروف‌ترین بناهای نزدیک به عمارت آقازاده اردبیل، مسجد عالی‌قاپو است که در حدود ۵۰۰ سال قدمت دارد. تاریخ ساخت این مسجد به دوره حکومت صفویان می‌رسد و در حال حاضر با الگوبرداری از بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی آن را بازسازی کرده‌اند. بازدید از این مسجد تاریخی با معماری برجسته برای بسیاری از گردشگران لذتبخش خواهد بود. بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، عکاس: امیر حسامی نژادبدون شک معروف‌ترین بنای تاریخی در نزدیکی عمارت آقازاده، آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلیاست که در میدان عالی‌قاپو قرار دارد. این بنا در گذشته محل زندگی شیخ صفی‌الدین اردبیلی بود؛ اما بنا بر وصیت او، پس از مرگ در حیاط این خانه به خاک سپرده شد. مجموعه شیخ صفی‌الدین شامل سردر ورودی، حیاط، صحن اصلی، جنت سرا، گنبد الله الله یا مقبره شیخ صفی، مقبره شاه اسماعیل اول، عمارت چینی خانه، حرم‌خانه، چله خانه، تالار دار الحفاظ، دار الحدیث و شهیدگاه می‌شود که بازدید از آن‌ها برای علاقه‌مندان به بناهای تاریخی خالی از لطف نیست. نام این بنا در فهرست آثار ملی ایران و فهرست میراث جهانی یونسکو به چشم می‌خورد. خانه خادم باشی، منبع عکس: سایت دید شهر، عکاس نامشخصدیگر جاذبه تاریخی نزدیک به خانه آقازاده، خانه خادم باشی اردبیلاست که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. صاحب این بنا در گذشته خادم بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی بوده است و به همین دلیل این خانه با این نام شناخته می‌شود. خانه خادم باشی از هشتی ورودی و بخش‌های اندرونی و بیرونی تشکیل می‌شود و سه حیاط دارد. معماری این خانه در عین سادگی بسیار زیبا و دیدنی است. موزه مردم‌شناسی اردبیل که از آن با نام موزه عالی‌قاپو نیز یاد می‌کنند، یکی دیگر از جاذبه‌های اطراف عمارت آقازاده است که در حمام تاریخی آقانقی یا ظهیرالاسلام قرار دارد. این موزه نیز در میدان عالی‌قاپو قرار گرفته است و در حال حاضر نمونه‌هایی از آثار تاریخی و فرهنگی مردم اردبیل در طول سالیان متمادی در آن به نمایش درآمده‌اند. حمام ظهیرالاسلام در زمان حکومت ایلخانیان توسط شخصی به همین نام بنا شد. این موزه روبه‌روی بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی قرار دارد و بازدید از آن برای عموم گردشگران آزاد است. منابع عکس‌ها و عکاسان: بهرام آدشیرین پور، ایمانعلی ایمانی، خبرگزاری میراث آریا و خبرگزاری ایرنااز دیگر جاذبه‌های تاریخی در نزدیکی عمارت آقازده اردبیل می‌توان به نگارخانه خطایی جنب مجموعه شیخ صفی، امامزاده صالح اردبیل، خانه تاریخی مناف زاده و بازار تاریخی اردبیل اشاره کرد. نگارخانه خطایی مجموعه‌ای از برجسته‌ترین آثار و صنایع‌دستی هنرمندان اردبیل را شامل می‌شود و خانه مناف زاده با قدمتی بیش از ۱۰۰ سال، در حال حاضر محل ساختمان حوزه هنری اردبیل است. در این مقاله به معرفی عمارت آقازاده، یکی از برجسته‌ترین خانه‌های تاریخی اردبیل پرداختیم. اگر تجربه بازدید از این عمارت زیبا را دارید، در ادامه می‌توانید تجربه خود را با ما و دیگران کاربرانکجارودر میان بگذارید. پرسش‌های متداولعمارت آقازاده کجاست؟ عمارت آقازاده در نزدیکی میدان عالی‌قاپو در مرکز شهر اردبیل قرار دارد. قدمت خانه آقازاده به چه زمانی می‌رسد؟ قدمت خانه آقازاده به دوره حکومت قاجار و زمان پادشاهی ناصرالدین‌شاه باز می‌گردد. عمارت آقازاده متعلق به چه کسی بوده است؟ عمارت آقازاده یکی از هفت خانه مجلل حاج اسماعیل آقایف، تاجر معروف اردبیل بود و پس از او به فرزند و نوادگان او رسید. در حال حاضر این مجموعه تاریخی زیر نظر سازمان میراث فرهنگی قرار دارد. آیا در حال حاضر بازدید از خانه آقازاده مجاز است؟ در حال حاضر داخل خانه آقازاده رستورانی سنتی تاسیس کرده‌اند که گردشگران می‌توانند پس از بازدید از این مجموعه در این رستوران غذا صرف کنند؛ اما در شرایط شیوع ویروس کرونا برای بازدید از این مجموعه و صرف غذا در رستوران سنتی آن نیاز به استعلام قبلی خواهید داشت. نویسنده: مینا بهزادی‌منش