روستای خراشاد — بیرجند
نشانی: ایران، استان خراسان جنوبی، ۲۴ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند

خراشاد روستایی است واقع در ۲۴ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند و واقع در استان خراسان جنوبی. این روستا به سبب نخبه پرور و عالم خیز بودن، صنایع‌دستی و نیز زیبایی طبیعی آن شهرت دارد و از جملهجاهای دیدنی بیرجندمحسوب می‌شود. در لغت‌نامه دهخدا در سال ۱۳۴۵ در مورد خراشاد چنین نوشته‌شده است: «قریه‌ای است از بخش حومه شهرستان بیرجند، واقع در سی هزار گزی جنوب بیرجند. این ناحیه کوهستانی با آب‌وهوای معتدل و ۹۲۸ تن سکنه فارسی‌زبان است. آب آن از قنات و محصولاتش غلات، زعفران و سردرختی است. اهالی به کشاورزی و قالی‌بافی گذران می‌کنند و راه آن اتومبیل‌رو است. مزرعه گنج آباد و میرزاملک و علی‌آباد و سالم آباد جزء آن است. در آنجا دفتر ازدواج و طلاق و دبستان وجود دارد.» این روستا از روستاهای مهاجرپذیر استان خراسان جنوبی است که هرساله خانوارهایی از مرکز استان به این روستا مهاجرت و در آن ساکن می‌شوند. طبیعت و آب‌وهوااین روستا به دلیل قرار گرفتن در رشته‌کوه باقران، آب و هوایی معتدل و کوهستانی دارد که به همراه سرسبزی و زیبایی و نیز وجود کوه‌های سبز رنگ افیولیتی، روستا، چهره‌ای ییلاقی و تفرجگاهی به خود گرفته است، به‌طوری که به نام طرقبه بیرجند شناخته می‌شود. در سال‌های اخیر، ساخت‌وساز ویلاهای تفریحی و اقامتگاهی رشد فزاینده‌ای گرفته است. این ویلاها را اشخاص و برخی از سازمان‌ها ساخته‌اند که نقش تفرجگاهی خراشاد را پررنگ‌تر کرده است. در همسایگی خانه‌های گلی و روستایی از لابه‌لای شاخه‌های خشکیده درختان، خانه‌هایی ویلایی ساخته‌شده که طبق اصول شهرسازی میان باغ‌ها جلب توجه می‌کند. این ساخت‌وسازهای جدید و شیک فقط به دامنه ارتفاعات محدود نشده و به‌صورت پراکنده حتی به بلندی صخره‌ها نیز گسترش‌یافته است. خانه‌های روستایی در دل کوه و بر اوج بلندی پله به پله تا پست‌ترین نقطه هموار بنا، شده‌اند. از بالا که می‌نگری بام‌ها طبقه به طبقه بر دیوارها سوار شده‌اند. گرچه بالا و پایین رفتن از کوچه‌ها و صخره‌های خراشاد قدری سخت است اما اهالی روستا به‌راحتی این کار را انجام می‌دهند. جوی آبی از میان باغ‌ها می‌گذرد. وجه تسمیهنام خراشاد، نامی یگانه بوده و بنا به گفته مرحوم دکتر محمد اسماعیل رضوانی (پدر علم تاریخ معاصر ایران که خود زاده این روستا بود) برگرفته از زبان پهلوی و به معنی محل طلوع خورشید بوده و علت آن نیز واقع‌شدن این روستا در میان دره‌ای است که به‌طرف شرق باز گشته و به دشت خراشاد متصل می‌شود. در نتیجه با توجه به واقع‌شدن این روستا در ابتدای دره، از نظر مردم محلی، اولین روستای از مجموعه روستاهای واقع در دره خراشاد می‌بوده که خورشید بدان می‌تابیده است. دکتر رضوانی اعتقاد داشتند، خراشاد گویش دیگری است از کلمه خورشید که آن را در الاتنبیه و الاشراف پیدا کرده‌اند. در جایی که اقالیم سبعه را تقسیم می‌کنند به سیارات سبعه می‌گویند: «الاقلیم رابع للشمس و هو بالفارسیه خرشاد.» «…مردم محلی به این روستا خرشاد می‌گویند.» تاریخچه روستاتاریخچه روستای خراشاد، به پیش از اسلام بازمی‌گردد. وجه تسمیه این روستا، خود نشان از تاریخ چند هزار ساله این روستا دارد. همچنین وجود آثاری مانند قبرستان زرتشتی‌ها (گبرها) در نزدیکی کاریز خراشاد، قلعه و تونل‌های زیرزمینی (که برای مقابله با یورش ترکمن‌ها ساخته شده‌اند)، واقع‌شدن در ۴ کیلومتری روستای کوچ و نگاره‌های لاخ مزار و … نشان‌دهنده تاریخ بس قدیمی و دیرین این روستا است. مردم این روستا از نژاد پارس هستند و به زبان فارسی تکلم می‌کنند. ویژگی رفتاری و شخصیتی مردم خراشاد، آنان را مردمی آرام صلح‌جوی، بافرهنگ و علم دوست معرفی کرده است. به‌طوری که اولین دبستان در منطقه، به نام دبستان دقیقی در سال ۱۳۲۲ به همت دکتر محمد اسماعیل رضوانی در این روستا ساخته شد. از ویژگی‌های جالب‌توجه خراشاد، پرورش افراد و شخصیت‌های موفق و نخبه بسیاری در زمینه‌های علمی، فرهنگی و اقتصادی است که بسیار بیشتر از ظرفیت یک روستا ۱۰۰۰ نفری است. به‌طوری که این منطقه را به مانند منطقه فراهان در استان مرکزی به‌عنوان یک روستای نخبه پرور در سطح ایران معرفی کرده است. اقتصاد روستای خراشادمردم منطقه بیشتر به کشاورزی، دامداری، قالی‌بافی، گلیم‌بافی و توبافی (پارچه‌بافی سنتی) اشتغال داشته و از زعفران، زرشک، عناب، توت، گردو و زردآلو می‌توان به‌عنوان محصولات عمده کشاورزی خراشاد نام برد. نقلی که خدا نموده ایجاد / / بی‌آنکه رسد به دست قنادسیبی است که هست در سمرقند / / توتی است که هست در خراشادصنایع دستیخراشاد به‌عنوان نخستین روستای هدف صنایع‌دستی کشور از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری معرفی‌شده است و ازجاهای دیدنی استان خراسان جنوبیبه شمار می‌رود. پارچه‌بافی سنتی خراشاد یا توبافی به زبان محلی، یکی از مهم‌ترین صنایع‌دستی استان خراسان جنوبی است، به‌طوری که به‌عنوان تنها صنایع‌دستی این استان، نامزد دریافت مهر اصالت از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور شده است. در خراشاد تقریبا تمامی بانوان به شغل بافندگی مشغول هستند. حتی بانوان دانشجو یا شاغل که موقتا در بیرجند اقامت دارند در ایام تعطیلات که به خراشاد بازگشته و به هنر بافندگی می‌پردازند. با وجود اینکه خراشاد به‌عنوان روستایی ثروتمند و بی‌نیاز مشهور شده با این حال برخی مردم روستا همچنان در محرومیت به سر می‌برند و روستا با مشکلاتی چون عدم اجرای طرح هادی، شبکه فاضلاب، عدم مشارکت سازمان‌های مربوطه مانند محیط‌زیست در ایجاد محلی برای دفن زباله روبرو است. برخی از بزرگان خراشادهمان‌طور که اشاره شد خراشاد زادگاه بزرگان زیادی است از جمله: آخوند ملأ محمدعلی خراشادیشیخ محمدابراهیم قدسیشیخ محمدحسین خراشادی کاخکدکتر محمد اسماعیل رضوانی (استاد سابق تاریخ دانشگاه تهران و پدر تاریخ معاصر ایران) دکتر غضنفر فروزانفر (رییس شورای اسلامی شهر بیرجند و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند) دکتر محمدرضا حافظ نیا (استاد برجسته جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس) مرتضی حسن‌پور فرد خراشاد (اولین پرستار مرد در ایران و عضو هیئت‌علمی دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد) دکتر سید محمد خراشادیزاده (رئیس عضو هیئت‌علمی گروه فیزیک دانشگاه بیرجند و رئیس دانشگاه جامع علمی کاربردی بیرجند) دکتر علی حسینی تاش (عضو هیئت‌علمی و رئیس دانشگاه امام حسین) دکتر همایون هادوی نیا (عضو هیئت‌علمی دانشگاه کینگستون لندن) دکتر هما رضوانی خراشاد (عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت معلم) دکتر محمدرضا رضوانی خراشادیزاده (پزشک و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند) دکتر احمد خسروی خراشاد (پزشک و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد) دکتر امیر خراشادی (پزشک و عضو هیئت‌علمی دانشگاه کالیفرنیا) دکتر جمشید سروری خراشاد (پزشک در لندن) دکتر آفاق خراشادی (پزشک در کالیفرنیا) دکتر حسین خراشادی (پزشک در آمریکا) محمود خراشادی (مدیر بازاریابی سازمان آسمو شرکت اینتل آمریکا) و بیش از ۶۰ عضو هیئت‌علمی، پزشک و … در ایران، آمریکا، انگلستان، هلند و … است. نویسنده: زهرا صالح نژاد