غار ده شیخ — سی سخت
نشانی: ایران، استان کهگیلویه و بویر احمد، ۳۵ کیلومتری شهر سی‌سخت، ۲ کیلومتری روستای ده شیخ

غار ده‌شیخ یکی از غارها ودیدنی‌های استان کهگیلویه و بویراحمداست که در ۲ کیلومتری روستای ده‌شیخ، در ۵۱ کیلومتری شهر یاسوج و ۳۵ کیلومتری شهر سی‌سخت مرکز شهرستان دنا قرار دارد. این غار، با هفت گالری و مسیرهای مختلف چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. غار ده‌شیخ در طی قرن‌های متمادی ناشناخته مانده بود تا این‌که در یکی از روزهای زمستان سال ۸۹، چوپانی از اهالی ده‌شیخ در حالی که به دنبال گله‌اش بود، متوجه این غار شد و تاکنون سه مرحله اکتشاف توسط محققان و غارشناسان انجام‌شده است. بر اساس بررسی‌های زمین‌شناسی، شکل‌گیری این غار مربوط به دوره دوم زمین‌شناسی بوده و ده‌شیخ یک غار آهکی کاملا طبیعی است. در طی سالیان طولانی، بر اثر ریزش نزولات جوی، حفره‌هایی در غار ایجاد شده و آب درون حفره‌ها به بیرون راه‌یافته و به این ترتیب موجب ایجاد قندیل‌ها و دالان‌های شگفت‌انگیز شده است. غار ده‌شیخ یکی از شگفت‌انگیزترین غارهای شناخته‌شده در کشور است، به طوری که به آن لقبعلیصدر ۲ داده‌اند. از عجایب این غار، گرم بودن آن در زمستان و سردی هوای درون آن در تابستان است. گرمای اسرارآمیز زمستان‌ها و خنکای دل‌انگیز تابستان این غار، معمایی است که هنوز پاسخی برای آن وجود ندارد. دهانه این غار در ارتفاع ۱۶۷۰ متری از سطح دریا واقع‌شده و بسیار تنگ و باریک است، به طوری که باید مسیر ابتدای غار را که در حدود ۵ تا ۶ متر را به صورت نشسته طی نمود. دهانه غار ده‌شیخ درست روبه روی قله قاش مستان، دنا قرار گرفته است. ارتفاع این غار در برخی مناطق تا هفت متر هم می‌رسد و در دالان‌های مختلف غار، قندیل‌های آهکی گوناگون با زیبایی خاصی شکل گرفته‌اند. بر اثر ریزش نزولات جوی در طی سال‌ها حفره‌هایی ایجاد شده و آب درون حفره‌ها به بیرون خارج می‌شود که موجب شکل‌گیری این قندیل‌های زیبا شده است. آب موجود در حفره‌ها خشک‌شده و با توجه به سست بودن نوع جنس سنگ کوه که به صورت آهکی بوده از طریق آبچکان‌ها املاح را به درون دالان‌ها هدایت می‌کند و طی قرن‌ها قندیل‌های بسیار بزرگ و دالان‌های بی‌نظیری را به وجود آورده است. ریزش قطرات آب از قندیل‌ها، زیبایی و جلای خاصی به بدنه غار داده است، کارشناسان ریزش آب را نشان از آن می‌دانند که این قندیل‌ها در حال رشد بوده و این غار یک فضای زنده است که در طی قرن‌های متمادی رشد کرده و همچنان به این روند ادامه می‌دهد. ستون‌های این غار از یک تا ۱۵ متر ارتفاع دارند. غار ده‌شیخ یکی از حدود ۶۰۰ غاری شناسایی‌شده در کشور است و ازجاهای دیدنی پاتاوهمحسوب می‌شود. به لحاظ وسعت و عمق تاکنون رتبه دوم را به خود اختصاص داده است. بر اساس مطالعات عمق غار بیش از ۶ کیلومتر تخمین زده می‌شود و به دلیل همین وسعت، هنوز بخش‌ها و دالان‌هایی از آن شناسایی یا باز نشده است. این غار از جمله غارهایی است که طی بررسی باستان‌شناسی مشخص شد بقایای انسانی، حیوانی و سفال در این غار نشان از رواج زندگی انسان‌هایی از دوران ظهور اسلام را داشته است. سفال‌ها و استخوان‌های کشف‌شده در این غار ۱۳۵ میلیون سال قدمت دارند که نشان می‌دهد در مقطعی از تاریخ، برخی از انسان‌ها این غار عظیم را برای زندگی انتخاب کرده بودند. هر چند قدمت این سفال‌ها هنوز به درستی مشخص نشده است، اما برخی کارشناسان قدمت آن‌ها را به قبل از ظهور اسلام نسبت می‌دهند. طبق بررسی‌های باستان‌شناسی نوع سفال‌ها، مربوط به دوره هخامنشی و ساسانی است. ضمن آن‌که تنوع سفال‌ها در غار ده‌شیخ نشانگر قدمت تاریخی این غار است. نبود هیچ‌گونه نقاشی بر روی دیواره‌های غار نشان می‌دهد که این مکان در طی قرن‌ها دست‌نخورده و ناشناخته باقی‌مانده است. در کف غار آثاری از زیست انسان مشاهده‌شده که نشانگر استفاده انسان در قبل از اسلام از این غار بوده است. ابوطالب ابطحی، غارنورد ایرانی با اشاره به وجود حوضچه‌های بزرگ و کوچک آبی در این غار، گفت: این حوضچه‌ها به شکلی حیرت‌آور توسط دالان‌های باریک به هم متصل می‌شوند. در برخی از دالان‌های غار ده‌شیخ نیز حشرات، پرندگان و جانوران زیادی به ویژه خفاش، موش و انواع بندپایان از جمله حشرات، عنکبوت، صد پا و سوسک پیدا می‌شود. وجه تسمیهغارنوردان این غار را به دلیل قرار گرفتن در همسایگی و بالادست روستای ده‌شیخ، به نام روستا نامگذاری کرده‌اند. این غار در فاصله دو کیلومتری این روستا قرار دارد که با جاده خاکی به این روستا متصل می‌شود. ظرفیت‌های گردشگریپروژه احداث جاده دسترسی به غار، رستوران، آلاچیق و سکوی نشیمن توسط سرمایه‌گذار بخش خصوصی در حال اجرا است و مورد توجه و علاقه طبیعت‌گردان نیز قرار گرفته، اما همچنان سرشار از رمز و رازهایی است که باید باستان‌شناسان و زمین‌شناسان همچنان روی آن کار کنند. به گفته سرمایه‌گذار طرح گردشگری، غار ده‌شیخ در آینده نزدیک بخشی از مسیر دسترسی این غار سیاحتی آسفالت خواهد شد. این غار ۷ تالار اصلی و شش ورودی و خروجی دارد که با پناهگاه‌های صخره‌ای استتار شده و با نظر سرمایه‌گذار، در حال حاضر از ورودی شرقی غار استفاده می‌شود. مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد درباره این غار گفت: کارهای مقدماتی و معرفی این اثر شگفت‌انگیز و تاریخی برای ثبت در آثار ملی انجام‌شده است. غار ده‌شیخ به عنوان سومین اثر طبیعی استان کهگیلویه و بویراحمد در انتظار ثبت ملی است. به گفته مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد سه غار گردشگری به نام‌های نزل، نول و ده‌شیخ در این استان شناسایی‌شده و ثبت این غارها به دلیل داشتن قابلیت گردشگری بالا در برنامه کاری کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی قرار گرفته است همچنین جذابیت‌های این غار در حد آثار طبیعی جهانی است و می‌تواند ظرفیت مهمی برای رونق گردشگری استان و حتی جنوب کشور باشد. مسیر دسترسیشهر تاریخی پاتاوه مرکز بخش ۳۰ هزار نفری پاتاوه از توابع شهرستان دنا از جاذبه‌های بدیعی برخوردار است. برای دسترسی به این جاذبه شگفت‌انگیز باید ابتدا به شهر یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد سفر کنید، بعد از سفر به یاسوج و طی کردن مسافتی حدود ۴۵ کیلومتر به بخش پاتاوه شهرستان دنا می‌رسید تا پس از آن با گذر از مناظر طبیعی و پل تاریخی پاتاوه به دنیای اسرارآمیز یکی از زیباترین غارهای ناشناخته ایران قدم بگذارید. نویسنده: بهاره غنچه