آرامگاه فتحعلی شاه — قم
نشانی: ایران، استان قم، شهرستان قم، خیابان ارم، حرم حضرت معصومه (س)، صحن عتیق

آرامگاه فتحعلی شاه قاجار از جملهجاهای دیدنی قمبه شمار می‌آید که در مجاورت حرم حضرت معصومه (س) قرار دارد؛ جایی که اکنون به دفتر خدمات زائران اختصاص‌یافته است. گفته می‌شود که این مقبره در زمان حیات شاه قاجار و به دستور شخص او ساخته شد و شمال صحن عتیق حرم را به این امر اختصاص دادند. پس از انقلاب، سنگ قبر فتحعلی شاه را از داخل حرم خارج کردند و اکنون در موزه آستان مقدس نگهداری می‌شود. کتیبه‌ای سنگی در مجاورت این مقبره وجود دارد که از طریق آن، می‌توان محل تقریبی آرامگاه دومین پادشاه سلسله قاجار را تشخیص داد. در این مقاله با مکان آرامگاه فتحعلی شاه و دیدنی‌های اطراف آن بیشتر آشنا خواهید شد. آنچه درباره آرامگاه فتحعلی شاه قاجار در این مقاله خواهید خواند: آرامگاه فتحعلی شاه کجاست؟ سرنوشت سنگ قبر فتحعلی شاهآیا امکان بازدید از مقبره فتحعلی شاه وجود دارد؟ دیدنی‌های نزدیک مقبره فتحعلی شاهآرامگاه فتحعلی شاه کجاست؟ آدرس مقبره فتحعلی شاه: استان قم، شهرستان قم، خیابان ارم، حرم حضرت معصومه (س)، صحن عتیق (مشاهده روی نقشه) محل تقریبی دفن فتحعلی شاه؛ منبع عکس: پارسینه؛ نام عکاس: ناشناسفتحعلی شاه قاجاربرادرزاده و نائب‌السلطنه آقا محمدخان (بنیان‌گذار و نخستین شاهسلسله قاجار) بود که بیش از ۳۷ سال بر ایران حکومت کرد. در زمان سلطنت او، تحولات عظیمی در کشور رخ داد و طی قراردادهایی ننگین با دولت روس، بخش‌هایی زیادی از قلمرو ایران به روسیه الحاق شد. در آخرین سال حکومت، فتحعلی شاه پس از فرستادن محمد میرزا به آذربایجان، خود از تهران عازم جنوب کشور شد. این سفر با هدف اصلی وصول مالیات از فرماندار فارس اتفاق افتاد و ۳۰ , ۰۰۰ لشکر سواره و پیاده، شاه را در این لشکرکشی همراهی کردند. فرماندار به کاشان گریخت و بخشی از بدهی خود را تقدیم شاه کرد؛ اما این رفتار، شاه بیمار را بیش از پیش آزرد و دستور حبس فرماندار فارس را صادر کرد. فتحعلی شاه در اصفهان درگذشت و بدنش را برای دفن در مجاورت حرم حضرت معصومه (س) به قم انتقال دادندپس از حبس وی، ماموران شاه برای وصول بدهی باقی‌مانده راهی فارس و نواحی اطراف شدند. این در حالی بود که حال فتحعلی شاه رو به وخامت گذاشت و حدود یک یا دو روز پس از حرکت این گروه، شاه قاجار پس از حدود ۳۷ سال (یا به قولی ۳۹ سال) سلطنت و در سن ۶۲ سالگی، دار فانی را وداع گفت. جسد فتحعلی شاه را از اصفهان به قم بردند و در حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپردند. منبع عکس: تبیان؛ نام عکاس: ناشناسمقبره دومین شاه سلسله قاجار که گفته می‌شود در زمان حیات و به دستور شخص او ساخته شد، در شمال صحن عتیق حرم قرار دارد؛ جایی که اکنون به دفتر خدمات زائران اختصاص‌یافته است. هرچند سنگ قبر وی اکنون در موزه آستان مقدس حرم نگهداری می‌شود؛ کتیبه‌ای سنگی در مجاورت قبر به چشم می‌خورد که از طریق آن، می‌توان محل تقریبی دفن دومین پادشاه سلسله قاجار را تشخیص داد. مسیر دسترسی به آرامگاه فتحعلی شاهمنبع عکس: seeiran؛ نام عکاس: ناشناسبرای دسترسی و بازدید از آرامگاه فتحعلی شاه قاجار، باید رهسپار شهر قم و حرم حضرت معصومه (س) شوید. دسترسی با خودروی شخصی: چنانچه اهل پایتخت باشید یا بخواهید با خودروی شخصی از تهران به قم بروید، باید وارد اتوبان تهران – قم شده و پس از حدود دو ساعت رانندگی، خود را به حرم برسانید. دسترسی با قطار: در صورت تمایل می‌توانید با تهیه بلیط قطار تهران قم به زیارت حرم حضرت معصومه (س) و بازدید از قبر فتحعلی شاه بروید. متوسط زمان سفر با قطار از تهران به قم دو ساعت و قیمت بلیط از ۷ , ۰۰۰ تا ۶۵ , ۰۰۰ هزار تومان (با توجه به نوع قطار) متغیر است. دسترسی با اتوبوس: قیمت بلیط اتوبوس تهران قم در سال ۱۴۰۱، ۵۰ هزار تومان است و تقریبا از تمام پایانه‌های تهران امکان خرید بلیط وجود دارد. سرنوشت سنگ قبر فتحعلی شاهتصویری قدیمی از مقبره فتحعلی شاه؛ منبع عکس: پینترست؛ نام عکاس: ناشناسمعماری مقبره فتحعلی شاه با گنبد هشت‌ضلعی نامنتظم، از آثار «بیگم صفوی» است که به امر شاه قاجار در سال ۱۲۴۵ هجری قمری تعمیر و تزیین شد. در سال ۱۲۸۰ و در دوره ناصرالدین‌شاه نیز تزئینات آینه‌کاری آن را به گچبری تبدیل کردند. سنگ ازاره این مقبره از جنس مرمر است و بر لوح مرمر با زمینه طلاکوب، شرح‌حال سلسله قاجار تا دوره فتحعلی شاه را نوشته‌اند. پس از انقلاب اسلامی، سنگ قبر فتحعلی شاه قاجار را از داخل حرم خارج کردند و در موزه آستان مقدس حرم حضرت معصومه (س) نگهداری می‌شود. آیا امکان بازدید از مقبره فتحعلی شاه وجود دارد؟ منبع عکس: eghtesaad ۲۴؛ نام عکاس: ناشناسقبر فتحعلی شاه قاجار در نزدیکی ضریح حضرت معصومه (س) واقع‌شده است؛ جایی در صحن عتیق فعلی و زیر باجه‌ای که به دفتر نذورات تعلق دارد. کتیبه‌ای سنگی در مجاورت این مکان به چشم می‌خورد که بازدید از آن برای عموم مردم امکان‌پذیر است. برای بازدید از سنگ قبر فتحعلی شاه نیز باید به موزه حرم بروید. دیدنی‌های نزدیک مقبره فتحعلی شاهحرم حضرت معصومه (س) منبع عکس: خبرگزاری مهر؛ نام عکاس: سید روح‌الله موسویحرم حضرت معصومه (س) مهم‌ترین جاذبه شهر زیارتی قم و دومین جاذبه مهم مذهبی ایران بعد از حرم امام رضا (ع) به شمار می‌آید. علاوه بر زیارت مرقد مطهر این بانو، تاریخچه ساخت این حرم به‌عنوان اثری تاریخی مذهبی و تزیینات معماری چشم‌نواز آن اعم از مقرنس‌کاری‌ها، کاشی‌کاری‌ها و آینه‌کاری‌های ظریف و زیبا، توجه افراد بسیاری را به خود جلب می‌کند. این حرم شریف در طول تاریخ شاهد تغییرات بسیاری بود؛ اما تجدید بنا و شکوه و جلال مثال‌زدنی آن از عصر صفویه قوت گرفت. امرای صفوی، ضریحی از کاشی روی قبر قرار دادند، صحن عتیق و صحن موزه را به مجموعه افزودند، گنبد و بارگاه حضرت را مرتفع‌تر ساختند و با کاشی‌کاری‌های چشم‌نواز و سایر المان‌های معماری عصر خود، این حرم را مزین کردند. فتحعلی شاه قاجار نیز دستور داد تا در سال ۱۲۱۳ هجری قمری، قبر، گنبد و درب مرقد شریف را با پوشش طلایی آراسته سازند و دو سال بعد، نقش و نگارهای برجسته آینه‌کاری و کتیبه‌های زیبای معرق نیز بر جداره داخل گنبد نشست. در زمان سلطنت دومین شاه قاجار، ایوان حرم تجدید بنا شد، خشت‌هایی با پوشش طلا را جایگزین کاشی‌های گنبد کردند، زمین و دیوار حرم را با سنگ مرمر پوشاندند، ضریح را با پوششی از طلا آراستند و دری طلایی نیز در ضلع شمالی رواق متصل به ایوان طلا نصب کردند. موزه آستانه مقدس حضرت معصومه (س) منبع عکس: جاذبه‌ها؛ نام عکاس: ناشناسموزه آستانه مقدساز جمله قدیمی‌ترین موزه‌های ایران و تنها موزه شهر قم به حساب می‌آید. گفته می‌شود که در طی دوره‌های مختلف تاریخ، اشیای گران‌بهایی را گردآوری و به‌طور پراکنده در حرم نگهداری می‌کردند که این امر، باعث از میان رفتن بخشی از این آثار شد. وزارت معارف وقت در سال ۱۳۱۴ خورشیدی در محوطه داخلی حرم و در غرب قسمت زنانه، محلی را برای موزه آستانه در نظر گرفت. بعدها این قسمت را به مسجد اختصاص دادند و موزه را به محلی در جنب مدرسه فیضیه و در کنار دفتر تولیت آستانه منتقل کردند. مجموعه‌ای از قرآن‌های خطی از سال ۱۹۸ هجری قمری، ۱۲ قطعه فرش قبر پادشاهان قاجار، قالیچه‌های نفیس، پارچه‌های دستباف، تابلوهای نقاشی مینیاتور و رنگ روغن یادگار عصر قاجاریه و صفویه، سفال‌هایی از هزاره‌های اول و دوم قبل از میلاد، سفال‌های دوران‌های اسلامی، آثار شیشه‌گری، کاشی‌کاری، آثار حجاری و سنگ‌های قیمتی، بخشی از آثار گران‌بهایی است که در موزه آستان مقدس حرم حضرت معصومه (س) از آن نگهداری می‌شود. مدرسه فیضیه قممنبع عکس: گوگل مپ؛ نام عکاس: ناشناسمدرسه فیضیهاز مدارس علمیه قم است که فارغ از اهمیت سیاسی و تاریخی، از لحاظ معماری نیز همواره مورد توجه بوده است. این مدرسه به‌همراه مدرسه دارالشفا از جمله مدارس مهم علمی شهر قم هستند که بنا بر شواهد موجود، در دوران حکومت صفویان تاسیس شدند و به‌دلیل مجاورت با حرم حضرت معصومه (س) اهمیت ویژه‌ای یافتند. وجه تسمیه نام مدرسه فیضیه را نیز منسوب بودن آن به «ملا محسن فیض کاشانی»، حکیم و عارف عهد صفوی بیان می‌کنند. طبق کتیبه‌ای که در سردر ایوان جنوبی مدرسه فیضیه وجود دارد، این بنا در سال ۹۳۴ هجری قمری و در زمان شاه طهماسب اول ساخته شد. هرچند که بر اساس اقوالی، این تاریخ مربوط به سردر ورودی صحن عتیق حرم است و بنای مدرسه فیضیه به قرن ششم هجری قمری برمی‌گردد. ساختمانی که در ابتدا «مدرسه آستانه» نام داشت و در اواخر قرن یازدهم، نام آن را به «فیضیه» تغییر دادند. بنای اولیه مدرسه فیضیه قم را به دوره سلجوقیان نسبت می‌دهند؛ اما قدمت بنای امروزی مدرسه، مربوط به دوره فتحعلی شاه استعده‌ای نیز تاریخ ساخت این مدرسه را به قرن پنجم هجری و دوره سلجوقیان نسبت می‌دهند. بنا بر این قول، مدرسه در حمله مغولان تخریب شد و در دوره صفویه، مورد بازسازی قرار گرفت. در زمان فتحعلی شاه قاجار و در فاصله سال‌های ۱۲۱۳ و ۱۲۱۴ هجری قمری، بنای قدیمی مدرسه را تخریب و بنای جدیدی احداث کردند. ساختمانی با ۴۰ اتاق در طبقه پایین، چهار ایوان بلند، ۱۲ غرفه سپهرنشان و حوضی ۱۲ ذرع در ۱۲ ذرع که صحن آن تا ورودی صحن عتیق گسترش یافت؛ بنابراین، قدمت بنای فعلی مدرسه فیضیه به دوره فتحعلی شاه برمی‌گردد و تکمیل آن در دوره‌های بعد اتفاق افتاد. مدرسه فیضیه قم در بهمن‌ماه ۱۳۸۶ خورشیدی به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. مزار مشاهیر، پادشاهان و شخصیت‌های برجستهمنبع عکس: ایسنا؛ نام عکاس: ناشناسافراد بسیاری در حرم حضرت معصومه (س) مدفون هستند که قبور برخی از آن‌ها مشخص است؛ اما مزار عده‌ای دیگر را تنها می‌توان به‌صورت تقریبی تخمین زد. شخصیت‌های برجسته‌ای از امامزادگان، علمای شیعه، مشاهیر و پادشاهان در مجاورت حرم به خاک سپرده شده‌اند. از میان آن‌ها، مشهورترین مزار به «آیت‌الله سید حسین طباطبایی بروجردی»، مرجع تقلید شیعه اختصاص دارد که به‌مدت ۱۷ سال مدیر حوزه علمیه قم بود و پس از مرگ، در مسجد اعظم قم و در مجاورت حرم کریمه اهل‌بیت به خاک سپرده شد. از دیگر علمای مشهور مدفون در حرم می‌توان به شهید مفتح، شهید مطهری، علامه طباطبایی، آیت‌الله بهجت و شیخ فضل‌الله نوری اشاره کرد. مزار پروین اعتصامی و پدرش یوسف اعتصامی، علی‌اصغر اتابک (صدراعظم ایران در عصر قاجار)، شاه‌عباس دوم، شاه صفی یکم، شاه سلیمان یکم و شاه سلطان حسین یکم از پادشاهان عصر صفوی، فتحعلی شاه و محمدشاه قاجار و تعدادی از شاهزادگان این عصر، مهد علیا مادر ناصرالدین‌شاه و میرزا حسن مستوفی‌الممالک آشتیانی از رجال عصر قاجار نیز در مجاورت حرم کریمه اهل‌بیت قرار دارد. قبر تعدادی از این افراد در دهه ۶۰ خورشیدی تخریب‌شده است و تنها سنگ مزار آن‌ها در موزه آستان مقدس نگهداری می‌شود؛ با این حال، بازدید از محل دفن افراد صاحب‌نام تاریخ، برای علاقه‌مندان جالب‌توجه است. بازار قدیم قممنبع عکس: گوگل مپ؛ نام عکاس: ناشناسبازار قدیم قماز جمله دیدنی‌ترین مکان‌های این شهر به شمار می‌آید که علاوه بر خرید سوغات، لذت قدم زدن در بازاری سنتی و تماشای هنر معماری ایرانی را نصیب بازدیدکنندگان می‌کند. این بازار را که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است، صاحب بزرگ‌ترین سقف ضربی در کشور می‌دانند. هریک از بخش‌های بازار قدیم قم را در یکی از دوران تاریخی (سلجوقیان، ایلخانیان، صفویان، قاجاریان و پهلوی) ساخته‌اند و در گذر زمان، وسعت آن افزایش یافت. بازار فعلی شامل چهار بخش سراها، دو راسته سرپوشیده با پوششی گنبدی، چهار سوق و سه تیمچه می‌شود. از میان سه تیمچه بازار نیز امروزه تنها تیمچه بزرگ باقی‌مانده و دو تیمچه دیگر به‌دلیل گسترش بافت شهری (راه‌سازی و ایجاد خیابان) از بین رفته است. سبک و تزیینات یزدی، گنبد عرقچینی، گچبری‌های زیبا و به‌طور کل، معماری و تزیینات چشم‌نواز تیمچه بازار قم، از شاهکارهای هنر معماری ایرانی به حساب می‌آید. بازاری که اکنون در دو بخش بازار کهنه و نو از آن یاد می‌کنند. مساجد بسیاری نیز چون مسجد مسگرها، مسجد ملاجعفر، مسجد امام حسین، مسجد نجارها، مسجد رضویه و … در دل این بازار قدیمی و زیبا قرار دارد. شکا می‌توانید نظرات خود را پیرامون آرامگاه فتحعلی شاه قاجار و دیدنی‌های اطراف آن با ما و سایر کاربرانکجاروبه اشتراک بگذارید. پرسش‌های متداولآرامگاه فتحعلی شاه کجاست؟ صحن عتیق حرم حضرت معصومه (س) در قم. مقبره فتحعلی شاه توسط چه کسی ساخته شد؟ گفته می‌شود مقبره دومین شاه سلسله قاجار در زمان حیات و به دستور شخص او ساخته شد. سنگ قبر فتحعلی شاه کجاست؟ پس از انقلاب اسلامی، سنگ قبر فتحعلی شاه قاجار را از داخل حرم به موزه آستان مقدس حرم حضرت معصومه (س) انتقال دادند. محل دفن فتحعلی شاه در حرم حضرت معصومه (س) کجاست؟ دفتر خدمات زائراننویسنده: فاطمه حکمت‌شعار