کاخ چهلستون اصفهان — اصفهان
نشانی: ایران، استان اصفهان، شهر اصفهان، میدان امام حسین، خیابان استانداری

اصفهان با تعداد زیادی از بناهای تاریخی، دل هر گردشگری را می‌برد. در میان مشهورترین آثار تاریخی می‌توان به کاخ چهلستون اشاره کرد؛ باغی سلطنتی که همچنان باشکوه برجای‌مانده است. با کجارو همراه باشید. هرآنچه باید در بازدید از چهلستون بدانید: معرفی کاخ چهلستونکاخ چهلستون کجاست؟ وجه تسمیه کاخ چهلستونتاریخچه کاخ چهلستونمعماری کاخ چهلستونبهترین زمان بازدید از کاخ چهلستونساعات بازدید و بلیط کاخ چهلستونمعرفی کاخ چهلستونکاخ چهلستون یکی از نمونه باغ‌های سلطنتی به جامانده از دوره صفوی در شهر اصفهان است که با نامباغ موزه چهلستون نیز شناخته می‌شود. در واقع، این باغ بخش کوچکی از باغ وسیع جهان‌نما است که شاه‌عباس اول با احداث کوشکی در میان آن هسته نخستین کاخ چهلستون را ایجاد کرد. این میراث تاریخی از جمله مشهورترین و محبوب‌ترینجاهای دیدنی اصفهانمحسوب می‌شود که با وجود آسیب‌های وارد شده، هنوز هم زیبایی‌های خیره‌کننده‌ای برای عرضه به دیدگان گردشگران و بازدیدکنندگان دارد. باغ چهلستون در بستر شهر و در میان سایر باغ‌ها شکل‌گرفته و امکان دسترسی به آن از سایر باغ‌ها میسر بود. مجموعه‌ای از این باغ‌ها که در امتداد چهارباغ شکل‌گرفته بودند، یکی از شالوده‌های اصفهان عصر صفوی را شکل می‌دادند و نقش باغ چهلستون از این جنبه ممتاز است؛ زیرا حلقه وصل این شالوده و شالوده دیگر شهری، یعنی مجموعه نقش‌جهان بوده است. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: Arad Mojtahedi) باغ چهلستون سه در ورودی داشته است که در قدیمی آن، رو به شرق قرار دارد. هنگام ورود به باغ از سردر اصلی آن، پس از طی مسافتی نه چندان زیاد، به استخر بزرگ جلوی عمارت و سپس به خود بنا خواهیم رسید. محور اصلی باغ، جهت حرکت را به کمک درختانی در دو سو به‌سمت کاخ اصلی نشان می‌دهد. باغ چهلستون دارای شیب بسیار کمی است که به جاری شدن آب در جوی‌ها کمک می‌کند. عکس از باشگاه خبرنگاران جوان (عکاس: میترا سماوکی) آب باغ در گذشته از شاخه‌ای از مادی «فدن» تامین و پس از طی مسافتی از انتهای باغ وارد میدان نقش جهان می‌شد. در حال حاضر، آب باغ از چاهی عمیق تامین می‌شود. پوشش گیاهی باغ چهلستون در حال حاضر عبارت است از درختان کاج ایرانی، نارون، افرای سیاه، چنار و عرعر. در باغچه‌های اطراف کاخ، گل‌هایی فصلی کاشته شده‌اند که در جنوب باغ در گلخانه پرورش داده می‌شوند. مساحت کاخ ۲۱۲۰ متر مربع و محل بنای عمارت یک متر از سطح باغ بلندتر است. عکس از خبرگزاری موج (عکاس: مجتبی جهانبخش) باغ چهلستون در بستر شهری خود با دیوارهایی از محیط پیرامون خود مجزا شده و امروزه ارتباط آن با سایر عناصر شهری بسیار محدود است. در گذشته، ارتباط میان عناصر عمده شهری میدان نقش جهان و سایر بناهای عمومی نمادی از ساختار شهری بود. این ارتباط درونی را به کمک فضاهای کوچک سرپوشیده میانی مانند ورودی‌ها و ملحقات ایجاد کرده بودند. کاخ چهلستون کجاست؟ کاخ چهلستون در شرق خیابان چهارباغ پایین، جنوب خیابان سپه و غرب میدان نقش جهان قرار دارد. برای دسترسی می‌توانید از وسایل نقلیه عمومی یا خودروی شخصی استفاده کنید. ایستگاه متروی میدان امام حسین یا ایستگاه اتوبوس میدان امام حسین تا کاخ چهلستون فاصله زیادی ندارد و می‌توانید این مسیر را پیاده کنید. اگر با خودروی شخصی می‌روید، می‌توانید از پارکینگ‌های عمومی خیابان‌های اطراف استفاده کنید. همچنین اگر از سمت میدان نقش جهان قصد بازدید از کاخ را دارید، می‌توانید به‌راحتی با کمی پیاده‌روی به مقصد برسید. برای این منظور از خیابان سپه به‌سمت دروازه دولت حرکت کنید. در تقاطع خیابان استانداری به‌سمت چپ بپیچید. اندکی بعد کاخ موزه چهلستون را خواهید دید. موقعیت جغرافیایی کاخ چهلستون روی نقشهوجه تسمیه کاخ چهلستونایوان اصلی کاخ چهلستون بر بیست ستون استوار است. بسیاری از محققان وجه تسمیه کاخ را انعکاس بیست ستون روی استخر زیبا و بزرگ عمارت می‌دانند. البته نقشی که عدد ۴۰ در ادب فارسی دارد (این عدد نشان تعدد و کثرت است) نیز شاید دلیل دیگری برای نام‌گذاری چهلستون باشد. تاریخچه کاخ چهلستونباغ چهلستون اصفهان، نمونه‌ای از یک باغ سلطنتی از دوره صفوی است. تا سال ۱۳۲۷ خورشیدی به‌دلیل کمبود اطلاعات، اظهارنظر درباره تاریخ بنای چهلستون مشکل بود. در همان سال، در جبهه تالار کاخ، اشعاری در دو کتیبه از زیر گچ به دست آمد که یکی کوتاه‌تر و بر زمینه صورتی‌رنگ، بنای تالار چهلستون را به شاه‌عباس دوم نسبت می‌داد و سال اتمام آن را ۱۰۵۷ هجری قمری تعیین می‌کرد. کتیبه دیگر که طولانی‌تر و خطوط آن گچ‌بری بر زمینه آبی‌رنگ است، از تعمیرات زمان شاه سلطان حسین حکایت دارد. عکس از اصفهان امروز (عکاس: نامشخص) یکی از برنامه‌های شهری دوره شاه‌عباس اول، پس از انتخاب اصفهان به‌عنوان پایتخت در سال ۱۰۰۷ هجری قمری، احداث خیابان زیبا و طویل چهارباغ و باغ‌های متعدد پیرامون آن بود. از جمله این باغ‌ها می‌توان به باغ خرگاه، باغ بلبل، باغ هشت‌بهشت، باغ فتح‌آباد، باغ کاج، باغ نسترن، باغ خلعت، باغ انگورستان اشاره کرد. پی‌درپی بودن باغ‌ها که یادآور مفهوم «باغ اندر باغ» است، از جمله اصول طرح‌اندازی شهر اصفهان محسوب می‌شد. امروزه به جز باغ هشت‌بهشت و باغ چهلستون، سایر باغ‌ها از بین رفته‌اند و تنها نامی از آن‌ها باقی است. عکس از حقوق نیوز (عکاس: نامشخص) با انتخاب اصفهان به‌عنوان پایتخت و گسترش شهر به طرف جنوب و احداث میدان نقش جهان، استقرار کاخ‌های شاهی به وسیله شیخ بهایی پایه‌ریزی شد و انتخاب فضای وسیع در دولت‌خانه، حکایت از ذوق و استعداد و خلاقیت شیخ بهایی، دانشمند بلندآوازه دوره صفوی داشت. شروع این مجموعه کاخ‌هاعالی قاپوبود و تا میدان اصلی و مرکزی چهارباغ عباسی ادامه داشت. در این محوطه بزرگ که چند کاخ سلطنتی نیز مستقر بود، عماراتی مانند تالار اشرف، جبه‌خانه، رکیب خانه، کشیک‌خانه، تالار طویله، کاخ هشت‌بهشت، توحید خانه و برخی عمارت‌های دیگر ساخته شد. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: والتر میتل‌هولتسر) در میان باغ چهلستون، شاه‌عباس عمارتی به شکل کلاه‌فرنگی با اتاق‌های کوچک در اطراف آن ساخت که از آن به‌عنوان هسته اولیه کاخ چهلستون یاد می‌شود. این باغ درباری برای پذیرایی از میهمانان دربار شاه در مراسم و جشن‌ها استفاده می‌شد. پس از آن با شروع سلطنت شاه‌عباس دوم، هفتمین پادشاه صفوی، عمارت چهلستون توسعه داده شد و تالارها و ایوان‌هایی بر آن افزوده‌اند. از آن جمله می‌توان به تالار آینه، تالار هجده ستون، دو اتاق بزرگ شمالی و جنوبی تالار آینه، ایوان‌های طرفین سرسرای پادشاهی و حوض بزرگ مقابل تالار با کلیه تزیینات نقاشی، آینه‌کاری و کاشی‌کاری دیوارها و سقف‌ها اشاره کرد. تالارهای وسیع کاخ در دوره شاه‌عباس دوم نیز محل بار عام و کاخ پذیرایی‌های رسمی بوده است. این کاخ در سال ۱۰۵۶ هجری قمری با حضور شاه‌عباس دوم و سفیران کشورهای خارجی افتتاح شد. عکس از ایرنا (عکاس: نامشخص) با توجه به ماده تاریخ‌هایی که بعضی از شعرای عصر صفویه در اشعارشان آورده‌اند و با مراجعه به کتب و متون مربوط به آن روزگار، سال اتمام کاخ چهلستون ۱۰۵۷ هجری در زمان سلطنت شاه‌عباس دوم بوده است. از جمله این شعرا صائب تبریزی، ملک الشعرای آن روزگار است که طی قصیده‌ای بلند بالا چهلستون را توصیف می‌کند و در آخر قصیده با مصراع «قبله‌گاه تاجداران باد دائم این مکان»، سال ۱۰۵۷ هجری را بیان کرده است. عکس از اصفهان امروز (عکاس: نامشخص) در دوازدهمین سال سلطنت شاه سلطان حسین، کاخ چهلستون دچار حریق شد و سپس تعمیراتی در آن و به احتمال‌زیاد مطابق سابق به عمل آمد. بنابر اظهارنظر سیاحانی همچون فلاندن و کست در زمان پادشاهی محمدشاه قاجار و نیز مادام دیو لافوآ، در سال ۱۲۹۸ هجری قمری، باغ چهلستون به حالت اصلی خود باقی بود؛ اما از سال ۱۳۰۰ هجری قمری در زمان ظل السلطان، فرزند ناصرالدین‌شاه و والی اصفهان، خرابی بسیار در این عمارت به عمد راه یافت. معماری کاخ چهلستونمعماری این کاخ ترکیبی از هنر معماری چینی، ایرانی و فرنگی است. بنا مشتمل بر یک ایوان اصلی (بزرگ) به طول ۳۸ متر، عرض ۱۷ متر و ارتفاع ۱۴ متر است که آن را رو به شرق ساخته‌اند. ستون‌های این ایوان هشت‌ضلعی از جنس چوب چنار و کاج است. چهارستون وسط روی چهار شیرسنگی قرار دارد. عکس از esfahantourism (عکاس: amir_hosseini ۸) استخر کاخ علاوه بر زیبایی باعث لطافت هوا می‌شود. در چهار طرف این استخر مجسمه‌هایی قرار دارند که مربوط به عمارت چهلستون نیستند و به هنگام تخریب قصر سرپوشیده به این محل منتقل شده‌اند. به نوشته برخی از مورخان، این عمارت در اواخر دوران صفوی دچار آتش‌سوزی مهیبی شد و قسمت‌هایی از آن در آتش سوخت. آثاری مانند سر در مسجد قطبیه و سردرهای زاویه درب کوشک و آثاری از مسجد درب جوباره و مسجد آقاسی نیز روی دیوارهای ضلع غربی و جنوبی باغ واقع شده‌اند. ساختمان کاخایوان کاخ چهلستون مرکب از دو بخش است؛ یک بخش که بر ۱۸ ستون چوبی و رفیع استوار است و چهارستون وسط که روی چهار شیر سنگی قرار دارند. در گذشته از دهان این چهار شیر آب فواره می‌کرد و به حوض مرمری تالار می‌ریخت. عکس از باشگاه خبرنگاران جوان (عکاس: میترا سماوکی) قسمت دیگر که کمی مرتفع‌تر است، سردر ورودی تالار را تشکیل می‌دهد و در بعضی منابع آن را تالار آینه نامیده‌اند. این قسمت بر دو ستون قرار دارد و سراسر آن مزین به آینه‌کاری وسیع و پرکاری است که در آن آینه‌های ریز و خوش‌نقش به‌صورت معرق در کنار آینه‌های قدی و خشتی به کار رفته‌اند. سقف تالار از قاب‌های چوبی و به اشکال مختلف هندسی ساخته شده‌اند. تصویر قرینه حوض مرمرین وسط ایوان در تزیینات سقف مشاهده می‌شود. این قرینه‌سازی شباهت بسیاری با ایوان عالی‌قاپو دارد. به طور کلی در عمارت تاریخی چهلستون نقوش ترکیبی دیوارها و سقف تالار که در قالب‌های زیبای لچک و ترنج قرارگرفته‌اند و خطوط اصلی تقسیمات بنا که ترکیب زیبایی از نقاشی و کاشی‌کاری و سایر تزیینات متعدد و متنوع هستند، این اثر را به‌صورت یکی از بهترین نمونه‌های معماری دوران صفویه تبدیل کرده است. در حال حاضر، عمارت چهلستون به‌صورت باغ‌موزه‌ای فعالیت دارد که سالن مرکزی آن محل نمایش برخی از آثار هنری دوره‌های مختلف ایران است. نقاشی‌های کاخ چهلستونتالار مرکزی کاخ که به مهمانان خارجی و شخصیت‌های کشورهای دیگر اختصاص داشت، حاوی نقاشی‌هایی است که وقایع تاریخی دوره‌های مختلف را بیان می‌کنند. این سالن باشکوه بر گنبدی منقوش استوار است و با لچکی‌های رنگارنگ و طرح‌های طلایی و شفاف، از شاهکارهای هنری آن عصر محسوب می‌شود. نقاشی‌های موجود در تالار مرکزی کاخ که برخی از آن‌ها در عصر قاجار نقاشی شده‌اند، شرح پذیرایی شاه‌عباس اول و دوم و شاه طهماسب از امرای ترکستان و همایون هندی و نیز جنگ شاه اسماعیل اول با ازبکان است. دو تصویر دیگر که یکی رو‌به‌روی در ورودی تالار و دیگری مقابل آن است، جنگ چالدراندر دوران شاه اسماعیل اول و جنگ کرنال در زمان نادر شاه افشار را به نمایش می‌گذارند. این دو تصویر در اوایل عصر قاجاریه نقاشی شده‌اند. در دو طرف تالار ستون‌دار، اتاق‌هایی است که در حال حاضر برای نمایشگاه‌های فصلی مورداستفاده قرار می‌گیرند. این اتاق‌ها نیز شامل نقاشی‌هایی است که برخی از آن‌ها شاهکار مسلم نقاشی محسوب می‌شوند. بیشتر این نقاشی‌ها در زمان حکومت ظل‌السلطان زیر لایه‌ای از گچ پنهان‌شده بود که با کمک کارشناسان و متخصصان از زیر گچ بیرون آمده و مرمت شده‌اند. عکس از خبرگزاری موج (عکاس: مجتبی جهانبخش) در دو طرف سالن مرکزی عمارت چهلستون، تصاویری از سفرا و اروپایی‌هایی نقاشی شده است که در آن روزگار در اصفهان بوده‌اند. این تصاویر را دو نقاش هلندی با نام‌های آنژل و لوکار نقاشی کرده‌اند. همچنین تصویری از شاه‌عباس اول با تاج مخصوص و مینیاتورهای دیگری در اتاق گنجینه واقع‌شده است و تابلوهای بزرگ نقاشی از پادشاهان صفوی در تالار پادشاهی. بهترین زمان بازدید از کاخ چهلستونبهار و به‌خصوص ماه اردیبهشت، بهترین زمان برای بازدید از کاخ چهلستون است؛ چراکه علاوه بر لطافت هوا، باغ پیرامون آن طراوات خاصی دارد. البته عصرهای تابستان نیز به‌دلیل خنکی هوا، این مکان یکی از مقاصد پرطرفدار به شمار می‌آید. اگر قصد عکاسی دارید، به‌خاطر قرارگیری خورشید روبه‌روی کاخ، از ساعت ۹ تا ۱۱ می‌توانید عکس‌های خوبی بگیرید. همچنین در شب‌ها، چهلستون با نورپردازی جلوه‌ای متفاوت به خود می‌گیرد. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: امیر پاشایی) ساعات بازدید و بلیط کاخ چهلستونهمه روزه جز روزهای تاسوعا و عاشورا، رحلت پیامبر (ص) و امام خمینی (ره) و شهادت امام جعفر صادق (ع) و حضرت علی (ع) می‌توانید از این مجموعه بازدید کنید. ساعات بازدید کاخ چهلستون از ۹ تا ۱۷ است. بلیط (سال ۱۳۹۹) برای گردشگران داخلی بهایی معادل با پنج هزار تومان و برای گردشگران خارجی بهایی برابر با ۵۰ هزار تومان دارد. پرسش‌های متداولکاخ چهلستون کجاست؟ کاخ چهلستون در شرق خیابان چهارباغ پایین، جنوب خیابان سپه و غرب میدان نقش جهان قرار دارد. دلیل نام‌گذاری کاخ چهلستون چیست؟ ایوان اصلی کاخ چهلستون بر بیست ستون استوار است. بسیاری از محققان وجه تسمیه کاخ را انعکاس بیست ستون روی استخر زیبا و بزرگ عمارت می‌دانند. البته اهمیت عدد ۴۰ در ادب فارسی نیز شاید دلیل دیگری برای نام‌گذاری چهلستون باشد. ساعات بازدید از کاخ چهلستون کدامند؟ همه‌روزه جز روزهای تاسوعا و عاشورا، رحلت پیامبر (ص) و امام خمینی (ره) و شهادت امام جعفر صادق (ع) و حضرت علی (ع) می‌توانید از این مجموعه بازدید کنید. ساعات بازدید کاخ چهلستون از ۹ تا ۱۷ است. بهای بلیط کاخ چهلستون چقدر است؟ بلیط (سال ۱۳۹۹) برای گردشگران داخلی بهایی معادل با پنج هزار تومان و برای گردشگران خارجی بهایی برابر با ۵۰ هزار تومان دارد. نویسنده: عماد جعفری