کاخ آقا محمدخان قاجار — گرگان
نشانی: ایران، استان گلستان، گرگان، خیابان کاخ، روبه‌روی دبیرستان ایرانشهر

کاخ آقا محمدخان قاجار یکی از آثار تاریخی بازمانده از قاجاریه و ازجاهای دیدنی گرگاناست. گرگان یا استرآباد قدیم خاستگاه اصلی قاجاریه بود و از این‌رو آثار تاریخی بسیاری از آن دوره را در خود جای داده است. این اثر تاریخی باارزش در تاریخ ۱۰ بهمن ۱۳۸۳ هجری شمسی با شماره ۱۱۲۸۸ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت؛ هرچند امروزه به‌صورت مخروبه رها شده است. هرآنچه باید درباره کاخ آقا محمدخان قاجار بدانید: کاخ آقا محمدخان قاجار کجاست؟ درباره کاخ آقا محمدخان قاجارتاریخچه کاخ آقا محمدخان قاجارمعماری کاخ آقا محمدخان قاجارکاخ آقا محمدخان قاجار کجاست؟ کاخ آقا محمدخان در خیابان کاخ، روبه‌روی دبیرستان ایرانشهر قرار دارد و به‌عبارتی در نزدیکی دروازه بسطام سابق، حدود فلکه کاخ و پارک شهر فعلی واقع‌شده است. آدرس: گرگان، خیابان کاخ، روبه‌روی دبیرستان ایرانشهر (نمایش روی نقشه) درباره کاخ آقا محمدخان قاجارمنبع عکس: ویکی پدیا (عکاس: Fesfahani) کاخ آقا محمدخان قاجار، بنایی دو طبقه است که توسط حکمران مازندران ساخته‌شده و منسوب به آقا محمدخان قاجار است. گروهی معتقدند، این بنا که فرم دارالحکومه‌های استرآباد را دارد، به‌دستور شخص آقا محمدخان ساخته نشده؛ ولی گروهی دیگر باور دارند که این سازه متعلق به او بوده است. جیمز موریه در سفر خود به گرگان از معماری و زیبایی‌ها و تزیینات طلاکاری کاخ گفته بود؛ موضوعی که امروزه از آن‌ها خبری نیست و به‌جای محوطه پر از درخت در روبه‌روی کاخ، هم‌اکنون سیلوی بزرگ آجرنمایی در حریم بنا و در فاصله چهار متری آن ساخته‌شده است. نمای کاخ آقا محمدخان قاجار با آجر و گچ تزیین شده بود که در دوره پهلوی روی آن سیمان کشیده شد و ظاهر بنا به‌طور کامل تغییر کرد. تصاویر کاخ آقا محمدخان قاجار پیش از دوره پهلوی دارای تزییناتی شبیه به نمایکاخ گلستانبود. علاوه بر این، در دوره پهلوی بخش‌هایی به بنا الحاق شد که معماری اصلی آن را دستخوش تغییرات زیادی کرد. کاخ مذکور در دوره‌های بعد به‌عنوان یک اثر تاریخی و نمادی از حاکمیت دوره قاجار چندان مورد توجه قرار نگرفت و اکثر زیبایی‌های معماری کاخ در اثر بی‌توجهی آسیب دید. این آسیب به‌حدی بود که کاخ شکل اصلی خود را از دست داد و سرستون‌های زیبا و منقوش بنا تخریب شدند. کفپوش‌های داخلی آن آسیب فراوانی دید و پنجره‌های چوبی منقوش نیز از بین رفتند و تبدیل به پنجره‌های عادی فلزی شدند. تزیینات داخلی کاخ در سال‌های گذشته مخدوش شد و بدنه بیرونی آن رو به فرسایش رفت. در سال‌های اخیر نیز برای ساخت یک بیمارستان در نزدیکی کاخ آقا محمدخان عملیات خاک‌برداری شروع شد که میراث فرهنگی گرگان آن را متوقف کرد. کاخ آقا محمدخان بعد از دوره قاجاریه بیشتر در اختیار نهادهای نظامی بود. این بنا پس از انقلاب اسلامی ترمیم شد و قرار بود که به موزه زنان و دفاع مقدس تبدیل شود؛ هرچند در حال حاضر به حال خود رها شده است. این اثر تاریخی که در میانجاهای دیدنی استان گلستانبه چشم می‌خورد، در تاریخ ۱۰ بهمن ۱۳۸۳ هجری شمسی با شماره ۱۱۲۸۸ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. تاریخچه کاخ آقا محمدخان قاجارمنبع عکس: گوگل مپ (عکاس: باهارا) کاخ آقا محمدخان در گرگان به‌عنوان دارالحکومه وی محسوب می‌شداگرچه گرگان دارای آثار تاریخی بسیاری از دوره قاجاریه است؛ کاخ آقا محمدخان را می‌توان تنها اثر تاریخی باقی‌مانده از معماری حکومتی و دارالحکومه آقا محمدخان در شهر دانست. این کاخ به دستور شخص شاه در سال ۱۱۵۶ هجری شمسی در باغ عباس‌خانی شهر گرگان ساخته شد. زمین‌هایی که کاخ آقا محمدخان قاجار در آن بنا شده بود، در دوره صفویه توسط حکومت برای احداث دولتخانه خریداری و بناهایی در آن ساخته‌شده بود. بنابراین می‌توان گفت که این محدوده شامل زمین‌های دولتی حکومت‌های پیش از قاجاریه به حساب می‌آمد که به دست آقا محمدخان قاجار رسیده بود. با آغاز حکومت آقا محمدخان این مکان برای جمع‌آوری نیروهای نظامی قاجاریه مورد استفاده قرار گرفت و بعدها کاخ آقا محمدخان در آن ساخته شد. پس از سقوط حاکمیت قاجار و روی کار آمدن پهلوی، پهلوی اول کاخ خود را در چند صدمتری کاخ آقا محمدخان بنا کرد. معماری کاخ آقا محمدخان قاجارمنبع عکس: ویکی پدیا (عکاس: Fesfahani) کاخ آقا محمدخان شامل عمارت کلاه فرنگی عباس‌خانی، ساختمان دارالعماره و دارالحکومه می‌شدکاخ آقا محمدخان گرگان یک مجموعه ساختمانی است و بخش‌های مختلفی دارد. این کاخ شامل عمارت کلاه‌فرنگی عباس‌خانی، ساختمان دارالعماره و دارالحکومه است. عمارت کلاه فرنگی در غرب مجموعه قرار داشت و سرای پذیرایی حاکم استرآباد به حساب می‌آمد. عمارت دارالاماره و دارالحکومه نیز ساختمان‌هایی زیبا و معروف از سنگ بودند. ظاهر این کاخ ویژگی‌های دیگر کاخ‌های قجری را در خود داشت و شباهت زیاد آن به دیوانخانه ساری و تخت مرمر تهران کاملا مشخص بود. کاخ آقا محمدخان قاجار دارای ویژگی‌های خاص معماری از جمله پلان مستطیل‌شکل، دو ستون چوبی با سرستون‌های مقرنس‌کاری در ضلع شمالی، جرزهای ضخیم و اندود خارجی سیمانی و اندود داخلی گچی در بنا است. امروزه ظاهر بنا با اصل آن تفاوت بسیاری دارد. منبع عکس: گوگل مپ (عکاس: باهارا) جیمز موریه در حدود ۲۰۰ سال قبل، از این کاخ بزرگ دیدن کرد و در یادداشت‌های خود آن را به تصویر کشید. وی در اثر خود توضیحی از در ورودی باغ مزین به طلاکاری و نقاشی ارائه کرده است و از می‌دانی یاد می‌کند که به در اصلی کاخ منتهی می‌شود. موریه راهی را توصیف می‌کند که دو طرف آن درختان مرکبات قرار داشتند و این راه از در ورودی بنا شروع می‌شد و به درون محوطه می‌رسید. آخرین قسمت راه مذکور به دیوان‌خانه عالی منتهی می‌شد که دو ستون چوبی داشت. روی ستون‌ها نقوشی از قهرمانان قدیم ایران طراحی‌شده بود. دیوان‌خانه مهم‌ترین بخش اداری کاخ آقا محمدخان قاجار محسوب می‌شد. در دو طرف دیوان‌خانه، اتاق‌های وسیعی با نقاشی‌های زیبا به چشم می‌خورد. پرسش‌های متداولکاخ آقا محمدخان قاجار کجاست؟ کاخ آقا محمدخان در نزدیکی دروازه بسطام سابق، حدود فلکه کاخ و پارک شهر فعلی واقع‌شده است. آیا کاخ آقا محمدخان ثبت ملی شده است؟ بله. این اثر در تاریخ ۱۰ بهمن ۱۳۸۳ هجری شمسی با شماره ۱۱۲۸۸ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. کاخ آقا محمدخان از چه بخش‌هایی تشکیل‌شده است؟ این کاخ شامل عمارت کلاه‌فرنگی عباس‌خانی، ساختمان دارالعماره و دارالحکومه است. کاخ آقا محمدخان قاجار چه زمانی ساخته شد؟ کاخ مذکور در سال ۱۱۵۶ هجری شمسی در باغ عباس‌خانی شهر گرگان ساخته شد. نویسنده: زهرا آذرنیوش / بازنویسی: صدیقه شجاعی