سنگ‌نگاره کول فرح — ایذه
نشانی: ایران، استان خوزستان، ۷ کیلومتری شمال شرقی ایذه، منطقه تنگه کول فرح

جاهای دیدنی خوزستانگستره متنوعی را شامل می‌شود، ازسازه‌های آبی شوشترگرفته تا تشکوه. این استان جنوبی با مردمان خون‌گرمش همیشه یکی از مقاصد جذاب برای گردشگران محسوب شده است. جذابیت‌های طبیعی و آثار تاریخی در کنار فرهنگ دوست‌داشتنی این منطقه، بسیاری را به‌خصوص در ماه‌های خنک سال و ایام عید، راهی خوزستان می‌کند. در میان جاذبه‌های طبیعی و آثار تاریخی، سنگ‌نگاره‌های کول فرح جایگاه ممتازی دارند. این نقوش‌برجسته یادگاری از دوران عیلامیان هستند و گوشه‌ای از تاریخ باستانی ایران را به گردشگران نشان می‌دهند. آنچه در این کتیبه‌ها مشترکا دیده می‌شود، وجود مراسم‌های مذهبی است که نشان از نیایشگاه بودن کول فرح دارد. اگر به تاریخ باستانی ایران علاقه دارید، با کجارو همراه شوید و اطلاعات بیشتری درباره سنگ‌نگاره‌های کول فرح کسب کنید. هرآنچه می‌خواهید درباره سنگ‌نگاره‌های کول فرح بدانید: معرفی سنگ‌نگاره‌های کول فرحسنگ‌نگاره‌های کول فرح کجاست؟ دسترسی سنگ‌نگاره‌های کول فرحنقوش سنگ‌نگاره‌های کول فرحنکات بازدید از سنگ‌نگاره‌های کول فرحمعرفی سنگ‌نگاره‌های کول فرحکول فرح که با اسامی کول فره، کولفرح و کول فر نیز شناخته می‌شود، تنگه‌ای در نزدیکی ایذه است که ۶ نقش‌برجسته عیلامی را به نام سنگ‌نگاره‌ها یا نقوش برجسته کول فرح در دل خود جای می‌دهد. در محوطه اطراف این سنگ‌نگاره‌ها، نشانه‌هایی از بقایای زندگی تمدن‌های پیشین در گذشته‌های دور به چشم می‌خورد و آثاری مانند گورها، کانال‌های آب و بقایای ساختمانی و نقاط دیده‌بانی در آن مشاهده می‌شود. عکس از گوگل‌مپ (عکاس: کوروش نوزاد تهرانی) سنگ‌نگاره‌های کول فرح در تاریخ ۱۵ دی‌ماه ۱۳۱۰ با شماره ثبت ۱۳۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند. این سنگ‌نگاره‌ها مربوط به دوره عیلامیان هستند که برخی تا دوره ساسانیان نیز تداوم یافته‌اند. از سنگ‌نوشته‌های برجای‌مانده از تنگه کول فرح، می‌توان پی برد که این محل عبادتگاه نارسینا، یکی از خدایان تمدن عیلام بوده است. سنگ‌نوشته‌های کول فرح در اثر بی‌مهری بازدیدکنندگان و عوامل طبیعی نظیر رویش گلسنگ‌ها دچار آسیب‌دیدگی شده‌اند. عکس‌های گالری از گوگل‌مپ (عکاسان: malek R، کوروش نوزاد تهرانی و الهام رضایی) سنگ‌نگاره‌های کول فرح کجاست؟ کول فرح یا کول فره ازجاهای دیدنی ایذهبه شمار می‌آید و در انتهای دشت ایذه قرار دارد. کول به‌معنای دره و فره به معنی شادی است. آدرس: استان خوزستان، شهرستان ایذه، روستای کول فرح (مشاهده روی نقشه) فاصله سنگ‌نگاره‌های کول فرح تا ایذه:۸ ٫ ۵ کیلومترفاصله سنگ‌نگاره‌های کول فرح تا اهواز:۱۸۹ کیلومترفاصله سنگ‌نگاره‌های کول فرح تا آبادان:۲۹۶ کیلومترفاصله سنگ‌نگاره‌های کول فرح تا خرمشهر: ۳۰۰ کیلومترعکس از گوگل‌مپ (عکاس: الهام رضایی) دسترسی سنگ‌نگاره‌های کول فرحبرای دسترسی از ایذه، از طریق بلوار جهاد و پس از عبور از میدان جهاد، وارد جاده ایذه-دهدز شوید. پس از طی حدودا ۲ ٫ ۵ کیلومتر به روستای کول فرح (روستای کولفرح) خواهید رسید. در قسمت انتهایی روستا، وارد فرعی دست راست شوید. پس از حدود دو کیلومتر، به سنگ‌نگاره‌های کول فرح می‌رسید. این سنگ‌نگاره‌ها با عنوان «مجموعه باستانی کولفرح» نیز شناخته می‌شود. نقوش سنگ‌نگاره‌های کول فرحدر تنگه کول فرح ۶ سنگ‌نگاره وجود دارد که به‌ترتیب به شرح موضوع هریک می‌پردازیم: مراسم قربانیموضوع سنگ‌نگاره اول، مراسم قربانی توسط شاه هانی عیلامی استموضوع اولین نقش‌برجسته از تنگه کول فرح، مراسم قربانی است. این سنگ‌نگاره در ارتفاع ۶ متری از دامنه کوه قرار دارد. پهنای صفحه آن در حدود ۱ متر و ۷۰ سانتی‌متر است. در این نقش‌برجسته، شاه هانی، یکی از حاکمان مستقل آیاپیر (هم‌زمان با شوتروک ناهونته، دومین پادشاه عیلام در سال ۲۷۰۰ پیش از میلاد) در حال قربانی کردن نشان داده‌شده است. در این تصویرها شاه کلاه گردی بر سر دارد و دو نفر او را همراهی می‌کنند که یکی از آن‌ها شوترورو، وزیر شاه است. جلوی نقش شاه، سه نوازنده با دو ساز چنگ و یک دف در حرکت هستند. در زیر نقش‌برجسته نوازندگان، تصویر یک شکارچی و یک بز کوهی قرار دارد. در زیر کنده‌کاری شکارچی، سه کاهن ایستاده‌اند و دو گاو نر و یک بز کوهی را هدایت می‌کنند. سه قوچ قربانی بدون سر در محل است که قربانی شده‌اند. کتیبه‌ای ۲۴ سطری در این سنگ‌نگاره موجود است که با خط عیلامی نگارش شده و از افراد حاضر در سنگ‌نگاره نام‌برده است. عکس از گوگل‌مپ (عکاس: کوروش نوزاد تهرانی) مراسم قربانی دومنقش‌برجسته دوم نیز صحنه مراسم قربانی را به نمایش می‌گذارد. در این نقش‌برجسته فردی در میانه صحنه وجود دارد که دستان خود را به حالت نیایش جلوی صورت خود گرفته است. لباس او برخلاف معمول عیلامی‌ها تا زانوی او می‌رسد. در جلوی صورت این شخص، صحنه قربانی با گاوی نر بر زمین حجاری‌شده است و چند قربانی دیگر روی زمین نیز دیده می‌شوند. در سمت چپ نقش‌برجسته، چهار مرد با احترام شخص وسط صحنه را مشایعت می‌کنند. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: Pentocelo) حمل مجسمه خدای عیلامیسومین نقش‌برجسته در کول فرح، روی تخته‌سنگی بزرگ و چهارگوش حجاری‌شده است. ارتفاع این سنگ در حدود ۲ متر و ۸۰ سانتی‌متر است. در این سنگ‌نگاره مجسمه یکی از خدایان عیلام بر دوش چهار مرد عیلامی حمل می‌شود و افراد زیادی آن را دنبال می‌کنند. در این نقش‌برجسته، خدای مورد نظر با دستانی به کمر زده، روی تختی ایستاده است و لباسی بلند بر تن دارد. در پشت مجسمه ۶۷ نفر در چهار صف واقع شده‌اند که دو نفر اول از افراد دیگر مهم‌تر و قد بلندتر هستند. در قسمت غرب نقش‌برجسته، چهار صف دیگر وجود دارد که مردان بسیاری دنبال آن هستند. در قسمت شرق نقش‌برجسته، ۳۶ غزال و سه گاو بزرگ به‌سمت راست در حرکت‌اند. هفت مرد کوچک دیگر نیز در سنگ‌نگاره دیده می‌شوند که عریان هستند و به احتمال زیاد، اسیر جنگی بوده‌اند. در گوشه دیگر نیز ۹ نفر قرار دارند که به سوی شاه می‌روند. عکس از گوگل‌مپ (عکاس: آرش نقافی) هدیه دادن شاه عیلامیدر قدیمی‌ترین نقش‌برجسته کول فرح، شاه در حال هدیه دادن استاین نقش‌برجسته را می‌توان یکی از زیباترین نقش‌برجسته‌های موجود در کول فرح دانست. این سنگ‌نگاره زیبا از اصالت خاصی برخوردار است و از لحاظ قدمت هم بسیار سابقه دارد. به‌علت قدمت بسیار این نقش‌برجسته، آن را مادر نقوش درگاه‌های کاخ صد ستون و پلکان آپادانا دانسته‌اند. در بالای این نقش‌برجسته، شاه با ردای بلند بر تخت نشسته است و جلوی او میز هدایا قرار دارد. پشت سر او سه نفر ایستاده‌اند. پایین تصویر افرادی در چهار ردیف دیده می‌شوند که یک دست خود را به جلو دراز کرده‌اند و دست دیگر را برابر صورت خود، به نشانه احترام گرفته‌اند. در طرفین این نقش، افرادی در حال اهدای هدیه هستند. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: Pentocelo) اجرای مراسم مذهبیپنجمین سنگ‌نگاره کول فرح یک فرد عیلامی را در حال اجرای مراسم مذهبی نشان می‌دهد. این نقش از نظر طرز قرارگیری دست‌ها و فاصله پاها، همانند نقش شماره دو کول فرح است. جلوی فرد عیلامی یک آتشدان قرار دارد و در مقابل او، یک حیوان قربانی شده به‌شکل وارونه حجاری‌شده است. در این تصاویر شخص کاهن دیده نمی‌شود؛ چون در اثر گذشت زمان نقش او از بین رفته است. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: Pentocelo) حمل مجسمه خدای عیلامیآخرین نقش‌برجسته از تنگه کول فرح مربوط به حمل مجسمه خدایان است و شباهت بسیاری به سنگ‌نگاره شماره سه در همین مکان دارد. در این سنگ‌نگاره، چهار نفر مجسمه یکی از خدایان را به دوش دارند. این چهار نفر کلاه بر سر دارند و در حال بلند کردن مجسمه هستند. عکس از ویکی‌پدیا (عکاس: Pentocelo) نکات بازدید از سنگ‌نگاره‌های کول فرحبهتر است بازدید در ماه‌های خنک سال و در ساعات روشنایی روز صورت بگیرد. پیش از بازدید، سعی کنید درباره سنگ‌نگاره‌ها و نقوش آن‌ها مطالعه داشته باشید. متاسفانه سنگ‌نگاره‌های کول فرح به کرات مورد بی‌مهری بازدیدکنندگان قرار گرفته‌اند. ارزش آثار تاریخی را بدانیم و از وارد آوردن هرگونه آسیب به آن‌ها جدا خودداری کنیم. عکس‌های گالری از ویکی‌پدیا (عکاسان: درفش کاویانی، نوید افراسیابی وPentocelo) پرسش‌های متداولسنگ‌نگاره‌های کول فرح کجاست؟ سنگ‌نگاره‌های کول فرح در استان خوزستان، شهرستان ایذه، روستای کول فرح قرار دارد. چطور به سنگ‌نگاره‌های کول فرح برویم؟ برای دسترسی از ایذه، از طریق بلوار جهاد و پس از عبور از میدان جهاد، وارد جاده ایذه-دهدز شوید. پس از طی حدودا ۲ ٫ ۵ کیلومتر به روستای کول فرح (روستای کولفرح) خواهید رسید. در قسمت انتهایی روستا، وارد فرعی دست راست شوید. پس از حدود دو کیلومتر، به سنگ‌نگاره‌های کول فرح می‌رسید. قدمت سنگ‌نگاره‌های کول فرح به چه زمانی بازمی‌گردد؟ سنگ‌نگاره‌های کول فرح یادگاری از دوران عیلامیان هستند. آیا می‌توانیم از سنگ‌نگاره‌های کول فرح بازدید کنیم؟ بله. بهتر است بازدید در ماه‌های خنک سال و در ساعات روشنایی روز صورت بگیرد. نویسنده: زهرا آذرنیوش