پل خواجو — اصفهان
نشانی: ایران، استان اصفهان، اصفهان، پل خواجو

پل خواجو از پل‌های تاریخی و زیبای اصفهان است که در عصر خود، جزو زیباترین پل‌های دنیا به شمار می‌رفت. قدم زدن روی این پل، به‌خصوص هنگام غروب و اوایل شب، از لذت‌بخش‌ترین تفریح‌هایی است که گردشگران در برنامه خود قرار می‌دهند. این پل که از دیدنی‌های اصفهان است و سفر به نصف جهان بدون دیدن آن کامل نمی‌شود، علاوه بر زیبایی، اسرار و شگفتی‌هایی دارد که بسیاری را وادار می‌کند تا با نگاهی ریزبینانه قدم بر این پل بگذارند و با همه وجود آن را درک کنند. با کجارو همراه شوید تا گوشه‌ای از این همه زیبایی را به شما نشان دهیم. همه چیز درباره پل خواجو اصفهان: معرفی پل خواجوپل خواجو کجاست؟ تاریخچه پل خواجووجه تسمیه پل خواجومعماری پل خواجودانستنی‌های پل خواجوعجایب پل خواجوتفاوت پل خواجو و سی و سه پلپل خواجو در شبجاذبه‌های دیدنی اطراف پل خواجومعرفی پل خواجوپل خواجو اصفهان در شرق سی‌وسه‌پل قرار دارد و از نظر استحکام، تقارن و سبک معماری، یکی از پل‌های منحصربه‌فرد ایران به‌حساب می‌آید. این پل در عصر صفوی به‌عنوان یکی از زیباترین پل‌های دنیا محسوب می‌شد و به‌خاطر معماری و تزیینات کاشی‌کاری به کار رفته در آن، از سایر پل‌های زاینده‌رود معروف‌تر است. پل تاریخی خواجو به‌عنوان یکی ازجاهای دیدنی اصفهان، در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. پل خواجو کجاست؟ عکاس: پدرام فروزانفرپل خواجو روی رودخانه زاینده‌رود در شهر اصفهان قرار گرفته است و با سی و سه پل (پل الله وردی خان) حدود ۱۸۰۰ متر فاصله دارد. این پل در انتهای جنوبی چهارباغ خواجو و در انتهای شرقی خیابان کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی خودنمایی می‌کند. اگر قصد دارید با مترو خود را به پل خواجو برسانید، ایستگاه سی و سه پل نزدیک‌ترین ایستگاه مترو است که می‌توانید مسیر دو کیلومتری تا پل خواجو را پیاده طی کرده یا از تاکسی استفاده کنید. آدرس پل خواجو: استان اصفهان، شهر اصفهان، پل خواجو (نمایش روی نقشه) تاریخچه پل خواجوشاه عباس دوم صفوی در سال ۱۰۶۰ هجری قمری دستور ساخت پل خواجو را روی بقایای پل حسن بیک از دوره تیموری داد. بر اساس روایات، شاه‌عباس دوم به‌منظور ایجاد راه مواصلاتی بین محله خواجو و دروازه حسن‌آباد با تخت فولاد و راه شیراز، تصمیم به ساخت این پل گرفت که در ادامه قرار شد علاوه بر پل بتواند به‌عنوان یک سد عمل کند. شاه‌عباس برای اینکه بتواند همراه با خانواده، اقامت کوتاهی روی این پل داشته باشد، محلی موسوم به شاه‌نشین در وسط پل در نظر گرفت. در طول تاریخ، علاوه بر رفت و آمد از روی زاینده‌رود، از این پل برای تماشای مسابقه‌های قایقرانی، تفریح و خوش‌گذرانی پادشاه و همراهیانش استفاده می‌کردند. کتیبه‌ای در بخش جنوبی پل وجود دارد که نشان می‌دهد پل خواجو در زمان سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار در سال ۱۲۹۰ هجری مرمت شده است. وجه تسمیه پل خواجوعکاس: علیرضا جواهریپل خواجو را با نام‌های دیگری همچون بابا رکن‌الدین، گبرها، حسن‌آباد، شیراز و پل شاهی نیز می‌نامیدند. علت نام‌گذاری آن به پل بابا رکن‌الدین، وجود بقعه بابا رکن‌الدین در تخت فولاد بوده است. مجاورت آن با محله خواجو نیز باعث شد که به پل خواجو معروف شود. این پل در نزدیکی جاده اصفهان به شیراز قرار داشت و در مقطعی از تاریخ، با نام پل شیراز خوانده می‌شد. از آنجا که گبرها برای رفتن به محله خود از این پل استفاده می‌کردند، به پل گبرها نیز معروف بود. پل حسن‌آباد نیز یکی دیگر از اسامی آن بوده است؛ چراکه در روزگاران گذشته محله خواجو را با نام حسن‌آباد می‌شناختند. همان طور که گفتیم شاه‌عباس دوم در سال ۱۰۶۰ هجری قمری پل خواجو را بنا کرد و همین موضوع باعث شد که به پل شاهی معروف شود. معماری پل خواجوعکاس: دیوید گومزپل خواجو یک شاهکار معماری از عصر صفویه به شمار می‌رود که طبق برخی منابع معماری، کارکرد آن بی‌شباهت به پل طبیعت تهران نبوده و به‌جای اینکه فقط محلی برای گذر باشد، جایی فوق‌العاده برای توقف و لذت‌بردن از محیط اطراف بوده است. این پل ۱۳۳ متر طول، ۱۲ متر عرض و ۷ ٫ ۵ متر معبر دارد و در ساخت آن از مصالحی همچون آجر، سنگ و ساروج استفاده‌شده است. پل خواجو هم از نظر هیدرولیک و هم سازه‌ای در هماهنگی کامل با بستر طبیعی زمین است؛ به‌طوری که پی پل خواجو به‌عنوان سدی زیرزمینی در برابر دریاچه مخزن آب زیرزمینی اصفهان عمل می‌کند. مضاف بر اینکه این پل باعث می‌شود که رودخانه در بالادست، سفره آب زیرزمینی شهر را افزایش دهد و در پایین‌دست، مثل زهکشی برای زمین بستر شهر عمل کند. در آن روزگار، زیر پایه پل را به‌صورت سرتاسری شمع قرار داده و پهنه غیرقابل نفوذی به وجود آورده و داخل آن ساروج ریخته‌اند. علاوه بر این، دهانه‌ها و کانال‌های عبوری ایجاد کردند که در نتیجه آن انرژی ناشی از آب که در پایین‌دست پل به هم می‌رسد، از بین می‌رود و حوضچه بسیار زیبایی شکل می‌گیرد. ضمن اینکه برخورد جریان‌های متقاطع آب منجر به تشکیل حباب‌ها و متعاقبا افزایش اکسیژن آب می‌شود؛ محیطی که برای پرورش ماهی مناسب بوده است. مهندسان عصر صفوی با احداث پل خواجو و ایجاد تاسیسات تاخیرانداز و بندها و … مشکل آب شهر اصفهان را حل کردند و در عین حال با شست‌وشوی خاک و قابل کشت کردن زمین، باعث دوام و گسترش آبادانی شدند. شکل نوک‌تیز پایه‌های پل در بالادست باعث می‌شوند که مثل یک آب‌شکن، فشار آب رودخانه به پل را به حداقل برسانند و شکل پله‌ای پایه‌ها در پایین‌دست این خاصیت را دارند که موقع سیلاب، آب از روی پایه‌ها جریان پیدا کند و به این ترتیب در اثر برخورد با پله‌ها، انرژی مخرب خود را از دست بدهد. شکل نوک‌تیز پایه‌های پل در بالادست باعث می‌شوند که مثل یک آب‌شکن عمل کنندفضای سبز حاشیه رودخانه زاینده‌رود که به افزایش رطوبت هوای شهر کمک کرده است و همین طور وجود کانال‌هایی که جریان عمودی آب در خاک را تضمین می‌کنند، از هوش سرشار مهندسان صفوی حکایت دارند؛ چراکه توانستند از سه بخش مهم محیط‌زیست یعنی زیر سطح زمین، سطح زمین و جو محفاظت کنند. در بخش گذرگاه پل خواجو، طاق‌های آهنگ و گنبدهای عرقچین قرار دارد که از طاق‌های کهن ایرانی هستند و به باربری و پایداری بهتر پل کمک می‌کنند. در طراحی پل خواجو از تقارن انعکاسی و تناسب استفاده‌شده است؛ به‌طوری که کلیه جزییات با ریتم و آهنگ منظمی تکرار شده‌اند و فضاهایی یک‌شکل و هم‌اندازه با عملکرد یکسان دارند که بسیار زیبا و چشم‌نواز است. دانستنی‌های پل خواجوعکاس: حمیدرضا بانیاز نکته‌های جالب درباره پل خواجو، نقش و نگارهای متفاوت سرلوحه‌های دهنه‌های پل است که جذابیت آن را دوچندان کرده‌اند. هریک از این نقوش اثر یکی از هنرمندان شهر اصفهان است و برای سالیان سال چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره کرده‌اند. جالب است بدانید که پل خواجو، یک پل مردانه بوده است و زنان حق عبور از آن را نداشته‌اند. پل خواجو نه‌تنها محلی برای عبور و مرور بوده، بلکه ساختمان شاه‌نشین را در دل خود جای داده است تا محل اقامت موقت شاهان و بزرگان باشد؛ ضمن اینکه در شرایط بحرانی می‌توانست نقش سد و آب‌بند را ایفا کند. شاه‌نشین برای این ساخته شد تا هنگام برگزاری مسابقه‌های قایقرانی و شنا، امیران و بزرگان از این محل نظاره‌گر مسابقه‌ها باشند. هنگام وقوع سیل، پل خواجو آب را به‌سمت یک سری کانال می‌برد و باعث پخش شدن آن می‌شود، به این ترتیب نه‌تنها سیل خسارتی به شهر نمی‌زد، بلکه سفره‌های آب زیرزمینی را نیز پر می‌کرد. اگر این کانال‌ها وجود نداشت، اصفهان شاید تاکنون به‌خاطر سیل‌های مختلف از بین می‌رفت. عجایب پل خواجوشیرهای سنگی: در دو سوی پل خواجو شیرهای سنگی زیبائی به چشم می‌خورد که اگر در کنار یکی از شیرها بایستید و به چشم شیر مقابل نگاه کنید، چشم آن شیر می‌درخشد. برخی بر این عقیده‌اند که این دو شیر سنگی نمادی از سپاهیان بختیاری هستند که با شجاعت از اصفهان و زاینده‌رود حراست می‌کنند. جالب است بدانید که روی بدن این شیرها، حرفی حکاکی شده که ظاهرا ابتدای اسم حجاران آن‌ها بوده است. علاوه بر این، روی بدن این مجسمه‌ها نمادهایی از ورزش‌های باستانی دیده می‌شود. قبله‌نما: در تخت سنگی در سمت شمال پل و در نزدیکی یکی از شیرهای سنگی، قبله‌نمایی وجود دارد که می‌تواند برای گردشگران جذاب باشد. عکاس: علیرضا جواهرینمایی از گنبد حرم امام رضا (ع): یکی از بهترین زمان‌ها برای بازدید از پل خواجو، شب است؛ به‌خصوص که حین قدم‌زدن به‌سمت پل با دیدن دهنه‌های پایینی پل، گنبدحرم امام رضا (ع) برایتان تداعی می‌شود. شمع پل خواجو: این شمع از جذابیت‌های جالب پل خواجو است که اگر در زاویه ۳۰ درجه از سمت شرقی بیرون پل به دهانه‌های پایین پل بنگرید، شاهد آن خواهید بود که در اثر تداخل دهانه‌ها به وجود می‌آید. این شمع مخصوصا در زمان غروب آفتاب بسیار دیدنی و زیبا است. سقف‌های طاق چشمه‌ای (منحنی): سقف‌های طاق چشمه‌ای پل خواجو به شکلی طراحی شده‌اند که از کناره‌های اضلاع آن، لبه‌هایی به‌سمت رو‌به‌رو وجود دارد و اگر گردشگران در دو ضلع مقابل هم بایستند و از داخل این لبه‌ها به‌آرامی با هم‌صحبت کنند، می‌توانند صدای یکدیگر را بشنوند. تخته‌سنگ دیواره‌ها: هنگام قدم‌زدن در دهانه‌های زیر پل شاهد تخته سنگ‌هایی با ابعاد مختلف روی دیواره‌ها خواهید بود که روی هرکدام علامت خاصی به چشم می‌خورد. گفته می‌شود، این علائم در واقع امضای هنرمندانی است که وظیفه نصب تخته‌سنگ خود را داشته‌اند. علت آن شاید این بوده است که می‌توانستند جاگذاری صحیح سنگ‌ها را بررسی کنند و در عین حال یادگاری از خود به جا بگذارند. با این حال، برخی بر این باورند که برای ساخت پل از سنگ‌های به جا مانده از کاخ‌های ساسانی در منطقه جی اصفهان استفاده کرده‌اند که تعدادی از سنگ‌تراشان آن‌ها اهل یونان بوده‌اند و علائم روی سنگ‌ها در واقع حروف الفبای یونانی هستند. عکاس: پدرام فروزانفرعقاب تیز چنگال بر فراز زاینده‌رود: وقتی از بالا به پل خواجو بنگرید، شاهد عقاب تیزچنگالی خواهید بود که در حال پرواز روی رودخانه زاینده‌رود است. ساختمان شاه‌نشین (بیگلربیگی) و کنگره‌های طبقات مختلف پل به‌ترتیب سر عقاب و پرهای آن را در ذهن تداعی می‌کنند. ملاط: یکی از ویژگی‌های هوشمندانه پل خواجو به‌کارگیری ملاتی در آن است که هرچه آب بیشتری به آن برسد، مقاوم‌تر می‌شود. سنگ قبرهای عجیب: تعدادی سنگ قبر قدیمی همراه با تخته سنگ‌های حجاری‌شده در سال ۱۳۸۸ در اینجا پیدا شد که روی آن‌ها علائم عجیب و غریبی وجود دارد. برخی از این سنگ قبرها در موزه سنگ تخت فولاد نگهداری می‌شوند. تفاوت پل خواجو و سی و سه پلعکاس: نامشخصویژگی‌هایی که پل خواجو را از سایر پل‌های اصفهان و همین طور سی و سه پل متمایز می‌کند، عبارت‌اند از وجود فضاهای معماری در پل، تزیینات کاشی‌کاری و نقاشی و عملکرد تبدیل پل به سد. قابلیت سد بودن پل خواجو باعث ایجاد دریاچه‌ای در پشت پل می‌شد که هم چشم‌انداز بدیعی را خلق می‌کرد و هم برای قایق‌سواری کاربرد داشت؛ ضمن اینکه آب آن در ماه‌های کم‌آب تابستان استفاده می‌شد و برای آبیاری زمین‌های کشاوری در پایین‌دست به کار می‌رفت. این دریاچه همچنین به افزایش آب چاه‌های درون شهر و اطراف رودخانه کمک می‌کرد. عمارت مخصوصی که در وسط پل خودنمایی می‌کند و همان طور که گفتیم برای اقامت موقت خانواده سلطنتی شاه‌عباس صفوی به کار می‌رفت، وجه تمایز دیگر پل خواجو و سی و سه پل محسوب می‌شود. علاوه بر این، تعداد و طرح دهانه‌های پل خواجو تفاوت چشمگیری با طرح دهانه‌های سی و سه پل دارند؛ به‌طوری که تعداد دهانه‌های پل خواجو ۲۴ عدد است؛ در حالی که تعداد دهانه‌های سی و سه پل به ۳۳ عدد می‌رسد. پل خواجو در شبعکاس: حمیدرضا بانییکی از تفرجگاه‌هایاصفهان در شب، پل خواجو است که اگر آب زاینده‌رود جریان داشته باشد، لحظه‌هایی رویایی را برایتان رقم می‌زند. گوش سپردن به صدای جریان آب در میان نورپردازی زیبای پل، همه و همه دست به دست هم می‌دهند تا شبی به‌یادماندنی داشته باشید. مردم شهر نیز از هر فرصتی، به‌خصوص شب‌های بلند تابستان، استفاده می‌کنند تا در کنار خانواده و دوستان خستگی یک روز گرم و پرمشغله را در جوار پل خواجو از تن بیرون کنند؛ به‌ویژه که برخی از آن‌ها با خواندن آواز حس و حال دل‌انگیزی به وجود می‌آورند. فضای سبز اطراف پل خواجو نیز محل مناسبی برای گردش و استراحت به شمار می‌رود. جاذبه‌های دیدنی اطراف پل خواجوشهر زیبای اصفهان قدم به قدم جاذبه و دیدنی دارد؛ پس از گشت‌وگذار در پل خواجو و ثبت لحظه‌های فراموش‌نشدنی می‌توانید از سی و سه پل، باغ گل‌های اصفهان، میدان نقش جهان و عمارت‌های دیدنی چهار گوشه آن، کاخ هشت‌بهشت و چهل‌ستون هم بازدیدی داشته باشید. میدان نقش جهان: این میدان یکی از بزرگ‌ترین میدان‌های دنیا و از جمله آثار ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو است. در میدان نقش جهان می‌توانید ازکاخ عالی‌قاپو، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد امام و سردر قیصریه دیدن کنید که از جاذبه‌های پرطرفدار اصفهان هستند. باغ گل‌های اصفهان: این باغ گل جاذبه‌ای متفاوت در اصفهان است که به‌لطف حال و هوای دلپذیری که دارد، فرصت آشنایی با گل‌ها و گیاهان و لذت‌بردن از آن‌ها را برایتان فراهم می‌کند. سی و سه پل: سی و سه پل از جاذبه‌های شاخص و تاریخی اصفهان و جزو مشهورترین تفرجگاه‌های مردم شهر به حساب می‌آید. این اثر ارزشمند که در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد، شاهکاری از عصر صفویه است. کاخ هشت‌بهشت: از زیباترین کاخ‌های دوره صفوی است که با معماری متفاوت و تزیینات بی‌نظیرش، هر بیننده‌ای را مدهوش خود می‌کند. کاخ چهل‌ستون: این کاخ که یکی از معروف‌ترین جاهای دیدنی اصفهان است، نمونه‌ای ناب از هنر والای ایرانی به شمار می‌رود و باغ آن به سبک باغ‌های معروف ایرانی ساخته‌شده است. عکاس: حمیدرضا بانیعکس‌های گالری از ویکی‌مدیا (عکاسان: روح‌اله یگانه، امین فداکار، Ara ۹۹۷۹، Poria DAIE) پرسش‌های متداولپل خواجو کجاست؟ پل خواجو روی رودخانه زاینده‌رود در شهر اصفهان قرار گرفته است و با سی و سه پل (پل الله وردی خان) حدود ۱۸۰۰ متر فاصله دارد. این پل در انتهای جنوبی چهارباغ خواجو و در انتهای شرقی خیابان کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی اقع شده است. پل خواجو روی کدام رودخانه قرار دارد؟ پل خواجو روی زاینده‌رود اصفهان قرار دارد. آیا پل خواجو همان سی و سه پل است؟ پل خواجو یکی از پل‌های زاینده‌رود اصفهان است و در فاصله ۱۸۰۰ متری از سی و سه پل یا پل الله وردی خان قرار دارد. پل خواجو توسط چه کسی ساخته شد؟ شاه‌عباس دوم صفوی در سال ۱۰۶۰ هجری قمری دستور ساخت پل خواجو را روی بقایای پل حسن بیک از دوره تیموری داد.