گنبد علویان — همدان
نشانی: ایران، استان همدان، چهارباغ علویان، نزدیک امامزاده عبدالله

معماری دوره اسلامی در ایران با شاخصه‌های منحصربه‌فرد و جزئیات خیره‌کننده، همواره توجه بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است. گنبدهای باشکوه، گچ‌بری‌ها و تزیینات پیچیده و ظریف، از مهم‌ترین شاخصه‌های این معماری به شمار می‌روند. گنبد علویان یکی از زیباترین آثار به‌جای‌مانده از دوره اسلامی در شهر همدان است. برای آشنایی بیشتر با این بنای تاریخی با کجارو همراه باشید. آنچه باید درباره گنبد علویان بدانید: گنبد علویان کجاست؟ درباره گنبد علویانوجه تسمیه گنبد علویانتاریخچه گنبد علویانمعماری گنبد علویانزمان و هزینه بازدید از گنبد علویانجاهای دیدنی اطراف گنبد علویانگنبد علویان کجاست؟ آدرس: استان همدان، شهر همدان، چهارباغ علویان، نزدیک امامزاده عبدالله (مشاهده در نقشه) عکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: ۱۳ ehnamگنبد علویان ازجاهای دیدنی همدانبه شمار می‌آید و در چهارباغ علویان، در نزدیکی میدان امامزاده عبدالله قرار دارد. این گنبد از سمت شمال در خیابانی که میدان عین‌القضات را به میدان امامزاده عبدالله وصل می‌کند، قرار گرفته و از سمت جنوب با خیابان باباطاهر و از شرق با خیابان اکباتان محصور شده است. مسیر دسترسی به گنبد علویانبرای دسترسی به گنبد علویان از میدان امام‌خمینی (ره) در مرکز شهر همدان، خود را به میدان امامزاده عبدالله برسانید. برای این منظور می‌توانید از بلوار باباطاهر استفاده کنید. از میدان امامزاده به‌سمت راست بپیچید و وارد بلوار علویان شوید. گنبد علویان در فاصله ۳۰۰ متری از میدان قرار دارد. درباره گنبد علویانعکس از وب‌سایت Wikipedia| عکاس: FariborZ Mozaffariگنبد علویان در میان نمونه‌های به‌جا‌ی‌مانده از معماری دوره اسلامی، بی‌نظیر محسوب می‌شود و از نمونه‌های منحصربه‌فرد معماری ایران‌زمین است که در شهر زیبای همدان قرار دارد. گنبد علویان، میراث‌دار پیشینه اعتقادی اهالی این دیار و همواره مورد توجه محققان بوده است. بنای گنبد علویان که تا چندی قبل در محدوده دبستانی کوچک در بافت قدیمی شهر واقع‌شده بود و فرصتی برای شناساندن معماری فوق‌العاده خود نداشت، اکنون پس از آزاد کردن بافت پیرامون و تجهیز محدوده آن در وضعیت مناسب‌تری قرار گرفته است. این اثر یکی از شاهکارهای معماری و گچ‌بری بعد از اسلام در همدان به شمار می‌رود و با شماره ۹۴ در تاریخ ۱۳۱۰ / ۱۰ / ۱۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. وجه تسمیه گنبد علویانبنای گنبد علویان در گذشته‌های دور دارای گنبد بود؛ گر چه در اثر گذشت زمان، گنبد آن فرو ریخته است. از سوی دیگر، علاقه شدید مردم به سادات و دوستداران حضرت علی (ع) و مدفون بودن دو تن از خاندان علویان در این بنا، موجب شده است که این بنا را با نام گنبد علویان بخوانند. تاریخچه گنبد علویانعکس از وب‌سایت Wikipedia| عکاس: Pascal Costeبر اساس شناسنامه فنی گنبد علویان، این بنا یکی از یادگارهای متعلق به اواخر دوره سلجوقیان در قرن ششم هجری است که توسط خاندان علویان ابتدا به‌عنوان مسجد، احداث و در دوره‌های بعد، با ایجاد سردابی در زیرزمین به مقبره آن خاندان تبدیل شد. خاقانی به کنایه از آن با عنوان گنبد سبز یاد می‌کند و فرهنگ عامیانه مردم استان همدان نیز بر این امر دلالت دارد که می‌گوید: دلا دوشم دلا دوشم دلا دوش به حق گنبد سبز سیه‌پوشگنبد علویان به اعتبار تحقیقات باستان‌شناسان، بنایی مغولی یا به عبارتی سلجوقی تکامل‌یافته است. این گنبد به‌دلایل متعدد از جمله ویژگی‌های منحصربه‌فرد کالبدی و ظرافت و تزیینات استثنایی آن، همواره مورد توجه ویژه محققان قرار داشته است. اداره‌کل باستان‌شناسی در سال ۱۳۱۷ به تعمیر و مرمت این بنا اقدام کرده و پوششی از چوب و شیروانی برای آن ترتیب داده است. امروزه سازمان میراث فرهنگی، دور این بنا را حصارکشی کرده و از آن حفظ و نگهداری می‌کند. در طی سالیان متمادی، این بنا چندین بار مرمت شده است. معماری گنبد علویانعکس از وب‌سایت Wikipedia| عکاس: FariborZ Mozaffariگنبد علویان از لحاظ هنر گچ‌بری و آجرکاری از آثار ارزشمند و کم‌نظیر سده‌های میانی دوره اسلامی (سده‌های ۶ و هفت هجری قمری) است. شکل ظاهری این بنا شبیه گنبد سرخ مراغه به‌نظر می‌رسد که در سال ۵۴۲ هجری قمری ساخته‌شده است. ابعاد داخلی بنا با تزیینات غنی و متراکم و در عین حال رازآمیز و چشم‌نواز، تا حدودی به بنای گنبد حیدریه قزوین شباهت دارد که از بناهای اوایل قرن ۶ هجری قمری به شمار می‌رود؛ بنابراین گنبد علویان همدان را هم باید از آثار معماری آرامگاهی این دوران به شمار آورد. ابعاد بناعکس از وب‌سایت Wikipedia| عکاس: فهیمه ویکیگنبد علویان به‌صورت مکعبی چهارضلعی در ابعاد ۸ ٫ ۱۲ در ۵ ٫ ۱۲ متر و ارتفاع ۵ ٫ ۱۱ متر ساخته‌شده و چهار جرز ستون‌مانند به ارتفاع ۵ ٫ ۹ متر با قطری قریب به دو متر و شبیه برج‌هایی در چهار گوشه، آن را در میان گرفته‌اند. هر یک از برج‌ها دارای پنج طاق‌نمای فرورفته مثلثی به ارتفاع هشت متر و عرض یک متر و عمق نیم‌متر است که از حیث مقطع، جرزها را به‌صورت نیمی از یک ستاره هشت‌پر درآورده است. در قسمت شمالی بنا، طاق‌نمایی جناغی به ارتفاع ۱۰ متر و عرض حدود ۵ ٫ ۵ متر دیده می‌شود. درون آن قابی مستطیل‌شکل به‌صورت برجسته قرار دارد. ورودی بناورودی رفیع بنا در هیبت طاقی جناغی به عرض ۶ ٫ ۱ و ارتفاع ۴۰ ٫ ۳ متر جلوه‌ای ویژه به آن داده است. بر فراز ورودی و درون کادر مستطیل‌شکل، گچ‌بری‌های برجسته لانه زنبوری شامل گل و بوته‌های در هم پیچیده به‌شکل زیبایی خودنمایی می‌کند. بر حاشیه خارجی کادر نیز کتیبه‌ای گچ‌بری شده مشتمل بر آیاتی از قرآن مجید به خط کوفی مشاهده می‌شود. پیشانی طاق‌نما را نیز گچ‌بری مثلثی و ستاره‌ای شکلی به صورتی بدیع تزیین کرده است. برج‌ها و طاق‌نماهاعکس از گوگل مپ| عکاس: Bahram Ghonchepourحد فاصل طاق‌نما و برج‌های پیرامونی را دو سطح مستطیل‌شکل هم‌ارتفاع با کل بنا و به عرض ۸۰ سانتی‌متر پوشیده از تزیینات گچ‌بری و نیز دو سطح نیم‌دایره که با آجرهای راسته و خفته تزیین شده‌اند، زینت می‌بخشند. اضلاع غربی و شرقی ساختمان هرکدام دارای دو طاق‌نما به ارتفاع ۵ ٫ ۸ و عرض چهار متر است که درون آن‌ها با برجسته‌کاری‌های آجری مشتمل بر طرح‌های تودرتوی لوزی‌شکل، تزیین شده است. بر فراز طاق‌نما‌ها و قسمت‌های انتهایی برج‌ها، بقایایی از کتیبه‌ای آجری و برجسته به خط کوفی مشتمل بر آیات نخستین سوره دهر دیده می‌شود. راه‌پله‌های کم‌عرض از درون برج شمال شرقی دسترسی به سقف را امکان‌پذیر می‌کند. شبستانسطح شبستان ورودی بنا در مقایسه با زمین‌های اطراف و دیوارهای خارجی آن در ارتفاعی معادل ۲ ٫ ۱ متر واقع‌شده است و در حال حاضر هفت پله ارتباط بیرون و داخل بنا را میسر می‌کند. در هر کنج بنا دو طاقچه رفیع و نیز دو طاق‌نما در اضلاع غربی−شرقی پوشیده از طرح‌های انبوه و بسیار زیبای گچ‌بری دیده می‌شود. محراب گنبد نیز که در ضلع جنوبی واقع‌شده، با تزیینات بدیع گچ‌بری بر غنای این اثر افزوده است. معدود نورگیرهای مرتفع و مجاور سقف، روشنایی مناسبی به محوطه داخل بنا می‌دهند. سردابعکس از وب‌سایت Wikipedia| عکاس: FariborZ Mozaffariراه‌پله‌ای که به‌صورت غیر متعارف درون محراب ایجاد شده است، راه‌یابی به سرداب اشکوب زیرین را میسر می‌کند. سرداب کوچک، مدفن دو تن از بزرگان خاندان علویان است. فضای داخلی آن از ۶ حجره با طاق‌نمای جناغی تشکیل‌شده است و قبرها به‌شکل حجم‌های مکعب‌مستطیل، پوشیده از آجرهای لعاب‌دار فیروزه‌ای در مرکز آن قرار گرفته‌اند. زمان و هزینه بازدید از گنبد علویانساعت بازدید از گنبد علویان: ۰۹:۰۰ تا ۱۷:۰۰ هزینه بازدید گردشگران داخلی (در سال ۱۴۰۱):۴ , ۰۰۰ هزینه بازدید گردشگران خارجی (در سال ۱۴۰۱):۴۰ , ۰۰۰ تلفن: ۰۸۱۳۲۵۲۳۰۴۶ جاهای دیدنی اطراف گنبد علویانعکس از وب‌سایت Wikipedia| عکاس: Saba Garshasbiآرامگاه ابوعلی سیناآدرس: استان همدان، شهر همدان، میدان بوعلی سینا (نمایش روی نقشه) بنای آرامگاه در میدان بوعلی سینا در شهر همدان واقع‌شده است. برج آرامگاه از برج گنبد قابوس، باغچه‌ها از باغ‌های ایرانی، آب‌نماها از حوض‌خانه‌های سنتی و همچنین نمای گرانیتی از کاخ‌های باستانی ایرانی الهام گرفته شده‌اند. تندیس ابوعلی سینا، کتابخانه، موزه ابن‌سینا و محوطه آرامگاه بخش‌های مختلف این مجموعه را تشکیل داده‌اند. قیمت بلیط آرامگاه ابوعلی (در سال ۱۴۰۱) برای هر نفر ۵ , ۰۰۰ تومان است. شهر باستانی هگمتانهآدرس: استان همدان، شهر همدان، انتهای خیابان اکباتان، میدان اکباتان (نمایش روی نقشه) محوطه باستانی هگمتانه در دل بافت قدیمی شهر همدان در خیابان اکباتان قرار دارد. این مجموعه از جاذبه‌هایی چون کلیسای گریگوری استپانوس، موزه هگمتانه، کلیسای ارامنه انجیلی، مدرسه نور، خانه کشیش گریگوری و گورستان تشکیل‌شده است. پرسش‌های متداولگنبد علویان کجاست؟ گنبد علویان در استان همدان، شهر همدان، چهارباغ علویان، نزدیک امامزاده عبدالله قرار دارد. گنبد علویان متعلق به چه دورانی است؟ این بنا یکی از یادگارهای متعلق به اواخر دوره سلجوقیان در قرن ششم هجری است. ساعت بازدید از گنبد علویان چگونه است؟ ۰۹:۰۰ تا ۱۷:۰۰ هزینه بازدید از گنبد علویان چقدر است؟ (در سال ۱۴۰۱) هزینه بازدید گردشگران داخلی ۴ , ۰۰۰ و هزینه بازدید گردشگران خارجی ۴۰ , ۰۰۰. نویسنده: حمیده کریمی / پوریا محمدی پیوند