چهارطاقی نیاسر (آتشکده نیاسر) — کاشان
نشانی: ایران، استان اصفهان، شهرستان کاشان، ارتفاعات بخش نیاسر

در تاریخ کهن ایران، علم و دین دو عنصری محسوب می‌شدند که بر بسیاری از سازه‌های باستانی تاثیرگذار بوده‌اند؛ تا آنجا که شناخت امروزه این بناها منوط به بررسی علمی و دینی دوره ساخت آن‌ها است. سازه‌هایی که با کمک علوم گوناگون برای کاربرد بهتر و کارایی بیشتر در خدمت ادیان ساخته می‌شدند. از بناهایی که کاربرد دینی آن‌ها اثبات‌شده است و تحقیقات جدید، بسیاری از رازهای نهفته در آن‌ها را یک‌به‌یک برملا می‌کند، چهارطاقی‌ها هستند. البته واژه چهار تاقی را کسانی که از سایر کشورها برای باستان‌شناسی و سایر فعالیت‌های پژوهشی معماری در ایران آمدند، روی این بناها نام‌گذاری کردند. در اصل به‌دلیل عدم شناخت از فضاهای مذهبی ایرانیان بر اساس شکل ظاهرشان، آن‌ها را چهار طاقی نام دادند؛ ولی در اصل این فضاها اکثرا آتشکده هستند. یکی از چهارطاق‌های به‌جای‌مانده از دوران باستان، چهارطاقی نیاسر است که ازجاهای دیدنی کاشانمحسوب می‌شود. آنچه باید درباره چهارطاقی نیاسر بدانید: چهارطاقی چیست؟ چهارطاقی‌ها در دوره‌های مختلفچهارطاقی نیاسر کجاست؟ ارزش علمی چهارطاقی نیاسربهترین زمان بازدید از چهارطاقی نیاسرجاهای دیدنی اطراف چهارطاقی نیاسرچهارطاقی چیست؟ عکس از گوگل‌مپ | عکاس: علی رضایی اصلچهارطاقی که با نام چهار قاپو و چهار دروازه نیز شناخته می‌شوند، بنایی است چهارگوش که روی پلانی مربع ساخته می‌شود. چهار پایه در آن عهده‌دار نگهداری گنبد هستند و در چهار ضلع خود میان دو پایه طرفینی ورودی طاق‌دار دارند. پایه‌ها در این نوع بناها، دیوارهایی با ضخامت زیاد و عرض کم هستند و به‌نحوی متصل شده‌اند که زاویه میانی آن‌ها قائمه است. در دو طرف آن‌ها ورودی قرار گرفته است. به این نوع دیوارها در گذشته جرز می‌گفتند. سقف ورودی‌ها نیز از نوع طاق منحنی (قوس) است. از دیگر عناصر اصلی در ساخت این بناها، گوشواره است که در زیر گنبد و در قسمت فوقانی طاق‌ها قرار می‌گیرد. گوشواره در واقع سازه‌ای است که برای تبدیل مربع به هشت‌ضلعی و سپس دایره، به‌منظور اجرای گنبد استفاده می‌شود که به‌شکل پیش‌آمدگی در کنج‌های داخل بنا به چشم می‌خورد. چهارطاقی‌ها در دوره‌های مختلفعکس از گوگل‌مپ | عکاس: fateme zaدوران اشکانیشروع ساخت چهارطاقی‌ها در ایران مربوط به دوره اشکانی است و قدیمی‌ترین چهارطاقی‌های ایران، بناهای ساخته‌شده در این دوره هستند. از کاربرد این بناها در زمان اشکانی اطلاعات مفیدی در دست نیست؛ ولی با توجه به بررسی نمونه‌های موجود، کاربرد اقامتگاهی برای حکام در میان قلعه‌ها و کاربرد حفاظتی در نقاط حساس میان راه‌ها برای این بناها به اثبات رسیده است؛ مانند چهارطاقی قلعه ضحاک در هشترود آذربایجان شرقی. دوران ساسانیدوران ساسانی، دوران شکوفایی در ساخت چهارطاقی، هم از حیث تعداد و هم از حیث کیفیت ساخت بوده است؛ به‌نحوی که بیشترین چهارطاقی‌های باقی‌مانده مربوط به این دوره هستند. در دوره ساسانی، از بنای چهارطاقی در ساخت آتشکده‌ها استفاده می‌شد. به این صورت که چهارطاقی‌های مذکور، محل استقرار آتش و سایه‌بان دائمی برای آن به‌منظور اجرای مراسم دینی بوده‌اند؛ مانند چهارطاقی نیاسر در نزدیکی کاشان. دوران اسلامیعکس از گوگل‌مپ | عکاس: Reza R Lakدر دوره اسلامی از سازه چهارطاقی هم در بناهای غیردینی مانند کوشک‌ها و هم در بناهای دینی شامل مساجد و آرامگاه‌ها استفاده می‌شده است. در ساخت آرامگاه‌ها برای پیاده کردن طرح چهارطاقی، فقط ابعاد آن کاهش می‌یافت و بسته به عقاید و فرهنگ فرد متوفی، تزیینات و جزییات آن، متفاوت بود. نمونه‌های فراوانی از آرامگاه‌های چهارطاقی در آسیای مرکزی وجود دارد؛ مانند آرامگاه امیراسماعیل سامانی (بنیان‌گذار سلسله سامانیان) در بخارا. چهارطاقی‌ها و مساجد به دو صورت با هم در ارتباط هستند. در بسیاری از مساجد کهن، بنای چهارطاقی نیمه‌ویرانی را که بخشی از یک آتشکده بوده، بازسازی کرده و با تغییر کاربری بنا، از آن به‌عنوان مسجد استفاده کرده‌اند که از این نمونه مساجد در ایران بسیار است؛ مانند مسجد جامع بروجرد. در ساخت بسیاری از مساجد که نسبت به مساجد بالا از قدمت کمتری برخوردار هستند، در طراحی شبستان‌ها از مدل معماری چهارطاقی بهره جسته‌اند. در بسیاری نمونه‌ها با توجه به اصول و نیازها برای ساخت مسجد، تغییراتی بنیادین در این سبک معماری ایجاد شده است. چهارطاقی نیاسر کجاست؟ عکس از گوگل‌مپ | عکاس: مهران شش برادرانآدرس: استان اصفهان، شهرستان کاشان، ارتفاعات بخش نیاسر (مشاهده در نقشه) شهر نیاسر که به عقیده مورخان روستایی باستانی بوده است، از جاهای دیدنی کاشان محسوب می‌شود و در ۳۵ کیلومتری شمال غربی این شهر در استان اصفهان و در منطقه‌ای کوهستانی در ارتفاعات کرکس قرار دارد. نیاسر به‌واسطه وجود چشمه‌ای دائمی و پرآب، از مناطق خوش آب و هوای ایران به شمار می‌رود. این شهر با توجه به قدمت تاریخی قابل‌ملاحظه، ابنیه تاریخی متعددی را در خود جای داده است که چهارطاقی نیاسر از آن جمله است. این چهارطاقی بخشی از یک آتشکده مربوط به دوره ساسانی است که به دستور اردشیر بابکان (موسس سلسله ساسانی) روی یکی از صخره‌های غربی مشرف به شهر ساخته‌شده است. طول اضلاع پلان مربع آن، ۱۴ متر است و در ساخت آن از سنگ‌های موجود در مکان ساخت و گچ استفاده‌شده است. سنگ‌های به‌کار رفته در بنا، در قسمت پایینی بنا به‌شکل طبیعی و در قسمت فوقانی و قوس‌ها مربع‌شکل هستند. مسیر دسترسی به چهارطاقی نیاسرعکس از گوگل‌مپ | عکاس: مظفر کشاورز محمدیاندسترسی به این به چهارطاقی نیاسر با حرکت از سمت شمال‌غربی شهر کاشان تا فاصله ۳۰ کیلومتری شهر نیاسر امکان‌پذیر است. این آتشکده بالاتر از چشمه اسکندریه و همین طور در فاصله ۴۰۰ متری غار نیاسر قرار دارد. ارزش علمی چهارطاقی نیاسرعکس از گوگل‌مپ | عکاس: محمد زارعبا توجه به برگزاری آیین‌های مذهبی ادیان باستانی ایران در زمان‌هایی خاص از فصول مختلف سال، در طراحی ساختمان‌های مذهبی مرتبط، از اطلاعات نجومی استفاده می‌شد. این شیوه طراحی علمی، بناهای نجومی و تقویمی بسیاری را در این سرزمین به یادگار گذاشته است. بر اساس پژوهش‌های اخترباستان‌شناسی، چهارطاقی نیاسر مانند برخی چهارطاقی‌های موجود دیگر، یکی از این بناهای نجومی و تقویمی است که در کنار اینکه اتاق اصلی آتشکده (محل استقرار آتش) بوده، به‌عنوان تقویم آفتابی نیز کاربرد داشته است. در تقویم آفتابی، زمان با استفاده از سایه‌های ایجاد شده توسط پرتوهای خورشید به هنگام طلوع و غروب آفتاب محاسبه می‌شود. با توجه به کیفیت حرکت خورشید در ایام مختلف سال، طراحی بنا از حیث اندازه طول پایه‌ها، نسبت این اندازه با فاصله میانی پایه‌ها و در نتیجه زاویه منتج شده از این نسبت، به‌نحوی بوده است که پرتوهای خورشید هنگام طلوع و غروب در راستاهای سنجیده شده‌ای از بنا می‌تابد و در نقاطی خاص، سایه ایجاد می‌کند که هرکدام از این نقاط خاص بیانگر زمانی مهم و شاخص بوده است. در واقع، تقویم آفتابی عهده‌دار ثبت آیینی زمان بوده است. چهارطاقی نیاسر در سال ۱۳۱۷ به شماره ۳۱۶ در میان آثار ملی به ثبت رسیده و یک‌بار در سال ۱۳۳۴ به همت اداره‌کل باستان‌شناسی مرمت شده است. این بنا سالم‌ترین چهارطاقی موجود در ایران است که برای علاقه‌مندان به ایران باستان ارزش بازدید و برای مسئولان مربوط، ارزش توجه بیشتری دارد. بهترین زمان بازدید از چهارطاقی نیاسرعکس از گوگل‌مپ | عکاس: reza shtبهترین زمان بازدید از چهارطاقی نیاسر فصل بهار است. شما می‌توانید در اردیبهشت‌ماه پس از بازدید از مراسم گلاب‌گیری کاشان، سری به‌جاذبه‌های تاریخی این دیار، از جمله چهارطاقی نیاسر بزنید. فصل تابستان به‌واسطه گرمای هوا، بازدید از چهارطاقی نیاسر می‌تواند برای عده‌ای آزاردهنده باشد. به‌دلیل قرارگیری آتشکده نیاسر در ارتفاعات این شهر، سرمای هوا و جریان باد بازدید از این اثر باستانی را دشوار خواهد کرد. جاهای دیدنی اطراف چهارطاقی نیاسرخانه عباسیان کاشانآدرس: استان اصفهان، کاشان، خیابان علوی، کوی سلطان امیراحمد (نمایش روی نقشه) خانه عباسیان کاشانبه‌عنوان یکی از میراث ملی ایران و با تنوع فضاسازی و معماری پیچیده، یکی ازخانه‌های تاریخی کاشانو کشور محسوب می‌شود. این خانه که یکی از قطب‌های گردشگری کاشان است، شامل بخش‌های رفاهی چون رستوران سنتی، کافی‌شاپ، فروشگاه عرضه سوغات کاشان، بستنی‌سرا و شربت‌سرا، پارچه‌بافی و قالی‌بافی و سرویس بهداشتی می‌شود. خانه بروجردی هاآدرس: استاناصفهان، کاشان، محله سلطان میراحمد، خیابان علوی (مشاهده روی نقشه) خانه بروجردی‌های کاشان واقع در جنوب شرقی کاشان و محله محمد سلطان میراحمد، یکی از بناهای منحصربه‌فرد تاریخی و نمادی از معماری سنتی و درون‌گرای ایرانی است. این خانه که توسط «حاج سید حسن نطنزی»، تاجر ثروتمند و مقیم کاشان ساخته شد، ۱ , ۷۰۰ متر مربع مساحت دارد و امکان بازدید از بخش عمده آن برای عموم فراهم است. پرسش‌های متداولچهارطاقی نیاسر کجاست؟ ۳۵ کیلومتری شمال غربی کاشانچهارطاقی نیاسر به چه دوره‌ای تعلق دارد؟ ساسانیانچهارطاقی نیاسر به‌دستور چه کسی ساخته شد؟ اردشیر بابکانبهترین زمان بازدید از چهارطاقی نیاسر چه زمانی است؟ فصل بهارنویسنده: حمیده کریمی / پوریا محمدی پیوند