عمارت آصف وزیری — سنندج
نشانی: ایران، استان کردستان، سنندج، ضلع شمالی خیابان امام خمینی، تقاطع خیابان شهید فرح

خانه کرد یا خانه آصف وزیری سنندج را می‌توان یکی از بزرگ‌ترین موزه‌های مردم‌شناسی ایران دانست. این عمارت یکی از بناهای اعیانی این شهر است که معماری و تزیینات منحصربه‌فردی دارد. حمام خانه کرد یکی از زیباترین حمام‌های خصوصی به جا مانده از دوره قاجار محسوب می‌شود. در معماری خانه آصف وزیری می‌توان نشانه‌هایی از دوره‌های مختلف تاریخی دید. در واقع ساخت این بنا در دوره صفویه آغاز و در دوره‌های قاجار و پهلوی تکمیل و بازسازی شد. عمارت آصف وزیری ازجاهای دیدنی سنندجاست که در سال ۱۳۷۵ به شماره ۱۸۲۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. با کجارو همراه باشید تا با خانه کرد بیشتر آشنا شوید. همه آنچه که باید درباره خانه آصف وزیری بدانید: خانه آصف وزیری کجاست؟ تاریخچه عمارت آصف وزیریمعماری عمارت آصف وزیریبخش‌های مختلف خانه آصف وزیری سنندجکاربری فعلی خانه آصف وزیریشرایط بازدید از خانه آصف وزیریدیدنی‌های اطراف خانه آصف وزیریخانه آصف وزیری کجاست؟ آدرس: کردستان، سنندج، ضلع شمالی خیابان امام خمینی، تقاطع خیابان شهید فرح (مشاهده روی نقشه) شماره تماس:۰۸۷۳۳۱۷۰۵۰۱ منبع: pinner. irعمارت آصف وزیری با مساحتی در حدود ۴ , ۰۰۰ متر مربع یکی از خانه‌های اعیانی مسکونی به‌جا‌مانده از دوره صفویه است. این مجموعه که با نام «خانه کرد» نیز شناخته می‌شود، در محله تاریخی «سرتپوله» سنندج قرار دارد. محله تاریخی سرتپوله حدفاصل خیابان‌های شهدا، صلاح‌الدین ایوبی، خیابان امام خمینی (ره) و طالقانی قرار گرفته و به بافت قدیمی و خانه‌های تاریخی خود مشهور است. بازاچه سرتپوله نیز یکی از مهم‌ترین مراکز اقتصادی شهر بعد از بازار اصلی سنندج است. فاصله عمارت آصف وزیری تا میدان انقلاب سنندج حدود ۴۵۰ متر است که می‌توان در کمتر از پنج دقیقه این مسیر را پیاده طی کرد. بازار اصلی سنندج نیز در محدوده میدان انقلاب و در نزدیکی خانه کرد قرار دارد. مسیر دسترسی به عمارت آصف وزیریبرای رفت‌وآمد‌های داخل شهر سنندج می‌توانید از تاکسی و اتوبوس استفاده کنید. یکی از نزدیک‌ترین ایستگاه‌های اتوبوس به عمارت آصف وزیری، ایستگاه ناصر خسرو است. این ایستگاه در محله قطارچیان، در بلوار کردستان و خیابان ناصر خسرو قرار دارد. شما می‌توانید از ایستگاه ناصر خسرو با پیاده‌روی ۱۰ دقیقه‌ای خود را به خانه کرد برسانید. از تاکسی‌های داخلی شهر نیز می‌توان برای رفتن به خانه کرد استفاده کرد. از آنجایی که این عمارت در بافت مرکزی شهر سنندج قرار گرفته، تاکسی‌های متعددی در این خیابان تردد می‌کنند. پیاده‌روی در بافت تاریخی یکی از بهترین گزینه‌ها برای گشت‌وگذار در شهر است. عمارت آصف وزیری در فاصله کمتر از ۲۰ دقیقه‌ای میدان آزادی سنندج قرار دارد و با قدم‌زدن در کوچه پس‌کوچه‌های خیابان‌های فردوسی، انقلاب و امام می‌توانید از حال‌وهوای بازار سنندج نیز لذت ببرید. تاریخچه عمارت آصف وزیریمنبع: pinner. irقدمت عمارت آصف وزیری به دوره صفویه بازمی‌گردد؛ زمانی که شهر سنندج تحت حاکمیت خاندان اردلان بودقدمت عمارت آصف وزیری به دوران ملوک‌اطوایفی ایران بازمی‌گردد؛ زمانی که خاندان اردلان والی ایالت کردستان بود و بر کردستان ایران، کردستان عراق امروزی و بخشی از کردستان ترکیه امروزی حکومت می‌کرد؛ شهرهای سنندج، سقز، بانه، سردشت، کامیاران، مریوان، گروس و سنقر طی هفتصد سال تحت همین حاکمیت این خاندان قرار داشتند. دولت صفویه به سنندج، مرکز ایالت کردستان، توجه ویژه‌ای داشت و همین موضوع باعث شد تا هنرمندان و معماران برجسته اصفهانی در این شهر حضور پیدا کنند؛ در این دوره بناهای بسیاری همچون عمارت‌های اعیانی با ستون‌های مرمر سفید، مسجدها و حمام‌های زیبایی، با پیروی از این سبک معماری در سنندج ساخته شد. حاکمان اردلان نیز برای حفظ شکوه و عظمت سلطنت خود سرمایه‌های بسیاری را در مرکز ایالت صرف کردند. خانه آصف وزیری در دوران حاکمیت اردلان‌ها و هم‌زمان با حکومت صفوی، توسط نخستین مالک خود، خانواده «معتمد هاشمی» (معروف به امجد الاشراف) ساخته شد. در این دوره تاریخی بخش‌های مهمی از بنا از جمله عمارت شاه‌نشین، تالار تشریفات، اتاق‌های تو در تو و راهروهای دو طرف تالار طراحی شدند. در دوره قاجار «میرزا محمدرضا وزیری کردستانی» که از سیاست‌گذاران مهم کردستان بود، مالک این خانه شد. او که در اصل اصفهانی بود، به دعوت «هلوخان اردلان» حاکم کردستان با خانواده به سنندج مهاجرت کرد. در همان دوران یکی از اعضای خانواده میرزا محمدرضا وزیری به مقام وزارت در کردستان دست یافت و از آن پس لقب این خانواده به وزیری تغییر کرد. «میرزا علی‌نقی وزیری کردستانی» پسر میرزا محمدرضای وزیری، پیش از آغاز مشروطه به‌واسطه حضور در وزارت کشور از والی «حسنعلی‌خان گروسی» لقب «آصف دیوان» را کسب کرد و در دوره مشروطه به آصف اعظم شهرت پیدا کرد و او را با نام «آصف وزیری» شناختند. در ابتدای دوره قاجار بخش‌هایی همچون ضلع شرقی و غربی حیاط بیرونی و حمام خانه کرد توسط میرزا محمدرضا وزیری ساخته شد و آصف وزیری بعد از پدر خود، بخش‌های شرقی و غربی عمارت و سردر ورودی بنا را اضافه کرد و نام خود را روی این بنا گذاشت. در دوره پهلوی اول (بین سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۶ هجری شمسی) بخش‌های دیگری همچون اندرونی و سردر با پلان نیم‌هشتی به عمارت آصف وزیری اضافه شدند و بخش غربی تالار تشریفات مرمت شد. کلیه بخش‌های عمارت آصف وزیری در طی سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ بازسازی و مرمت شد که شامل تعویض سنگ‌فرش‌های حیاط، ساخت مجدد حیاط مستخدمان و ترمیم بخش‌های دیگری از بنا بود. این مجموعه در سال ۱۳۸۲ به‌عنوان موزه مردم‌شناسی و «خانه کرد» افتتاح شد و فعالیت خود را آغاز کرد. معماری عمارت آصف وزیریمنبع: destinationiran. comمعماری عمارت آصف وزیری ویژگی‌های منحصر‌به‌فردی دارد که از سبک اصفهانی پیروی می‌کند؛ اما کاملا با جغرافیای سنندج و آب‌هوای سرد و کوهستانی آن متناسب است. بخش‌های مختلف خانه کرد به‌واسطه پلان مربع، از طراحی فشرده‌ای برخوردار است؛ به همین جهت امکان نفوذ سرما به فضای داخلی بنا وجود ندارد. خانه کرد به‌صورت نورگیر و با سقفی دوجداره طراحی‌شده است تا گرمای خانه را در زمستان‌های سرد حفظ کند. در معماری این خانه از ترییناتی همچون ارسی، گچ‌بری، مقرنس‌کاری و گره‌چینی استفاده‌شده است. آهک‌بری یا ساروج‌بری یکی دیگر از تزیینات به کار رفته در عمارت آصف وزیری است که به‌دلیل مقاومت ساروج در برابر رطوبت، در حمام خانه دیده می‌شود. از ساروج‌بری به‌دلیل مقاومت آهک در برابر رطوبت در تزیین حمام خانه آصف وزیری استفاده‌شده استعمارت آصف وزیری بخش‌های مختلفی همچون سردر نیم هشتی، دالان ورودی و اتاق تقسیم آب و چهار حیاط بیرونی، اندرونی، مستخدمان و مطبخ دارد. سردر قدیمی عمارت در کوچه‌ای باریک قرار داشت که طی عریض‌سازی خیابان‌ها بخشی از آن تخریب و دوباره بازسازی شد. این سردر دارای پلان نیم‌هشتی است که در معماری خانه‌های سنتی مورد استفاده قرار می‌گرفت. سردر عمارت آصف وزیری توسط استاد عباس زمانی کردستانی و استاد عسگر موسوی کردستانی طراحی‌شده است. با عبور از سردر به هشتی به دالانی می‌رسید که از طریق آن به بخش‌های اصلی مجموعه راه پیدا می‌کنید. حیاط بیرونی که مهم‌ترین حیاط نیز محسوب می‌شود با پلانی مستطیل‌شکل، دو ایوان، آب‌نما و باغچه دارد. در ضلع شمالی این حیاط و روبه‌روی آب‌نما تالار تشریفات با گچ‌بری‌ها، مقرنس‌کاری‌ها و ارسی زیبا قرار گرفته است. این تالار داری ستون‌های چوبی و سقفی گنبدی شکل است. در دو سمت تالار راهروهایی وجود دارد که با درهایی به هم متصل هستند. ضلع غربی تالار در آتش سوخته و در سال‌های نخست حکومت پهلوی ترمیم‌شده است. در ضلع شرقی حیاط بیرونی فضایی شامل راهروها و چند اتاق وجود دارد و در ضلع غربی ایوانی بزرگ با ستون‌های آجری خودنمایی می‌کند که در پشت آن یک تالار با اورسی‌های زیبا با طرح‌های اسلیمی و دو اتاق در اطراف آن وجود دارد. یکی از برجسته‌ترین بخش‌های حیاط بیرونی حمام عمارت آصف وزیری است که ستونی‌های سنگی و کاشی‌کاری‌های ویژه‌ای دارد. سرستون‌های حمام این مجموعه با هنر مقرنس‌کاری تزیین شده است. خانه آصف وزیری دارای چهار حیاط بیرونی، اندرونی، مستخدمان و مطبخ استحیاط اندرونی خانه کرد در دوره پهلوی و به سبک معماری بومی طراحی‌شده است. این حیاط نیز همچون حیاط اصلی، آبنمایی لوزی شکل و باغچه‌ای کوچک دارد. حیاط اندرونی در دو طبقه، متشکل از یک زیرزمین و ایوانی با ۶ ستون چوبی و تزیینات گچ‌بری ساخته‌شده است. حیاط مستخدمان در ضلع جنوبی عمارت وزیری و در کنار دالان ورودی قرار دارد. این حیاط در دوره‌های گذشته تخریب و به سبک معماری سنتی بازسازی‌شده است. در گوشه ضلع جنوبی حیاط کوچکی به نام حیاط مطبخ وجود دارد که دارای آبنمای سنگی است. آب مورد نیاز عمارت آصف وزیری از یک‌رشته قنات در غرب سنندج تامین می‌شود. آب از طریق تنبوشه‌های سفالی و لوله‌های فلزی جدید به این عمارت می‌رسد و از درون اتاقی که معروف به اتاق تقسیم آب است به بخش‌های مختلف از جمله آبنمای مقابل تالار تشریفات، حوض حیاط مستخدمان، مطبخ و اندرونی هدایت می‌شود. یکی دیگر از ویژگی‌های بنای آصف وزیری ایوانی با دو ستون و راه‌پله‌ای در دو طرف آن است که از طریق راه‌پله‌ها می‌توان به شاه‌نشین و فضای مسکونی اطراف آن راه پیدا کرد. این الگوی معماری در خانه‌های سنتی اصفهان در دوره قاجار مورد استفاده قرار می‌گرفت. روی دو ستون اصلی ایوان می‌توان نشانه‌هایی از هنر مقرنس‌کاری و در شاه‌نشین خانه کرد می‌توان نمونه زیبایی از هنر ارسی‌سازی را در کنار گچ‌بری‌های اسلیمی دید. بخش‌های مختلف خانه آصف وزیری سنندجمنبع: destinationiran. comآشپزخانهآشپزخانه یکی از بخش‌های عمارت آصف وزیری است که درون حیاط مطبخ در ضلع جنوبی عمارت قرار دارد. این بخش دارای سقفی طاق مانند است. وجود مجسمه‌هایی از زنان در حال پخت نان در تنور یا آشپزی یادآور این موضوع است که بر طبق فرهنگ منطقه، مسئولیت آشپزخانه با زنان بود. در گوشه و کنار آشپزخانه عمارت آصف وزیری می‌توانید جزییاتی همچون کوزه‌های قدیمی، کف‌گیر و سایر وسایل مرتبط را ببینید. اتاق تقسیم آباتاق تقسیم آب که در کنار ورودی و در حیاط مطبخ قرار دارد، با هدف مدیریت آب خروجی از این حیاط و انتقال آن به بخش‌های مختلف بنا طراحی‌شده است. شاه‌نشینشاه‌نشین مهم‌ترین و مهم‌ترین بخش بنای آصف وزیری است. این موضوع را می‌توان از تریینات به کار رفته در بنا و نوع طراحی آن نیز درک کرد. شاه‌نشین برای استفاده از نور و گرمای خورشید رو به قبله طراحی‌شده است. حمامیکی از زیباترین بخش‌های عمارت آصف وزیری از نظر معماری، حمام است که همچون باقی حمام‌های قدیمی ایران، خزینه دارد. در این حمام بعد از عبور از راهروهای باریک باید از سه پله بالا بروید تا به خزینه برسید. راهروهای باریکی که تنها یک نفر می‌تواند از آن‌ها عبور کند، با هدف حفظ گرمای فضا طراحی شده‌اند. حمام عمارت آصف وزیری فضایی دایره‌ای شکل دارد و در ورودی آن سکو‌هایی تعبیه‌شده است. تزیینات سقف حمام، کاشی‌کاری‌ها و گچ‌بری‌های این حمام بسیار دیدنی است. اتاق خاناتاق خان با ارسی‌ها و گچ‌بری‌های اسلیمی تزیین شده و یکی از زیباترین بخش‌های عمارت است. در این اتاق مجسمه‌هایی قرار دارد که یادآور خان و روابط او با خدمتکاران است. اتاق خان با ارسی سه قسمتی بزرگ و رنگارنگ از باقی بخش‌های خانه و با یک ارسی بلند دیگر از ایوان جدا می‌شود. موزه مردم‌شناسیامروزه محوطه اصلی عمارت آصف وزیری را به موزه مردم‌شناسی اختصاص داده‌اند. جایی که با بازسازی فضاهای سنتی خطه کردستان، فرهنگ مردم منطقه را به تصویر کشیده است. یکی از اتاق‌های این بخش کرسی قدیمی را نمایش می‌دهد که اعضای خانواد گرد آن جمع شده‌اند و اتاقی دیگر مکتب‌خانه‌ای است که دانش‌آموزان در کنار معلم خود مشغول درس خواندن هستند. بخش دیگری از موزه به نمایش فضای مشاغل سنتی و پوشش مردم این خطه اختصاص داده‌شده است. کاربری فعلی خانه آصف وزیریامروزه خانه آصف وزیری به‌عنوان موزه مردم‌شناسی فعالیت می‌کند. این موزه روی فرهنگ و آداب و رسوم مردم کرد تمرکز دارد و در بخش‌های مختلف خود، زندگی شهری، مشاغل سنتی، پوشاک، مطبخ، صنایع‌دستی همچون قلاب‌بافی و زیورآلات و ابزار شکار را به نمایش گذاشته است. بخش‌هایی از خانه کرد را به نگارخانه، کتابخانه و نگهداری اسناد اختصاص داده‌اند. عکاسان: آریان نصرالهی، کیوان فیروزه‌ایشرایط بازدید از خانه آصف وزیریمنبع: destinationiran. comبازدید از مجموعه همه‌روزه به غیر از جمعه‌ها از ساعت ۹:۰۰ تا ۱۲:۳۰ و ۱۵:۳۰ تا ۱۸:۳۰ امکان‌پذیر است. این موزه در تعطیلات رسمی همچون روزهای تاسوعا، عاشورا، شهادت امام علی (ع)، رحلت حضرت محمد (ص)، شهادت امام جعفر صادق (ع) و رحلت امام خمینی (ره) بسته است. بلیط ورودی موزه برای هر نفر ۴ , ۰۰۰ تومان (سال ۱۴۰۲) است. دیدنی‌های اطراف خانه آصف وزیریعمارت وکیلآدرس: کردستان، سنندج، بلوار کشاورز (مشاهده روی نقشه) منبع: destinationiran. comبخش اصلی بنای تاریخی عمارت وکیل به دوران زندیه تعلق دارد و بخش دیگری در دوره قاجار ساخته‌شده است. ساخت این مجموعه در زمان یکی از امیران زند با نام «حاج محمد رشید بیگ» آغاز و در دوره‌های بعدی تکمیل شد. در سال ۱۳۱۰ شمسی نخستین بازسازی عمارت وکیل‌الملک توسط امان‌الله‌خان وکیل صورت گرفت. این مجموعه شامل سه عمارت جداگانه، حمام خصوصی و حمام عمومی در بیرون می‌شود. سه بنای داخلی عمارت وکیل را با نام‌های پسران امان‌الله خان وکیل یعنی وکیل‌الملک، وکیل‌السلطان و وکیل‌الممالک می‌شناسند. هرکدام از این بناها حیاط جداگانه‌ای دارند. در بخش شرقی این مجموعه حیاط اصلی مجموعه با سقف شیروانی قرار دارد که به حیاط شاه‌نشین معروف است. در بخش‌های مختلف عمارت وکیل می‌توان تزیینات معماری سنتی همچون ارسی، گچ‌بری و آجرکاری را دید. موزه سنندج (خانه حبیبی یا سالار سعید) آدرس: کردستان، سنندج، بلوار کردستان، کوچه حبیبی (مشاهده روی نقشه) ساعت بازدید: همه‌روزه به‌جز جمعه‌ها از ساعت ۰۹:۰۰ تا ۱۳:۰۰ و ۱۵:۳۰ تا ۲۰:۰۰ شماره تماس:۰۸۷۳۳۱۷۷۷۴۴ منبع: pinner. irموزه سنندج که با نام‌های «خانه حبیبی» یا «عمارت سالار سعید» نیز شناخته می‌شود، در گذشته یکی از بناهای اعیانی شهر سنندج بوده است. این بنا در دوره قاجار و پادشاهی «ناصرالدین‌شاه» به سفارش «ملا لطف‌الله شیخ‌الاسلام» ساخته شد. بعد از مرگ او بخشی از خانه به خانواده «حبیبی» و بخشی دیگر به «عبدالحمید خان سنندجی» معروف به «سالار سعید» فروخته شد. خانواده سالار سعید در سال ۱۱۳۶ بخش بیرونی بنا را در اختیار وزارت فرهنگ قرار داد و این بخش برای دانشسرا، کتابخانه و خانه پیشاهنگان مورد استفاده قرار گرفت. در سال ۱۳۵۱ شمسی خانه حبیبی و سالارسعید به اداره فرهنگ واگذار و فعالیت این مجموعه به‌عنوان موزه سنندج آغاز شد. در این موزه اشیای تاریخی سنندج از ما قبل تاریخ تا دوره قاجار نگهداری می‌شود. عمارت خسرو آبادآدرس: کردستان، سنندج، خسروآباد، بلوار شبلی، خانقاه (مشاهده روی نقشه) ساعت بازدید: همه‌روزه از ساعت ۱۶:۰۰ تا ۲۰:۰۰ شماره تماس:۰۸۷۳۳۳۲۱۵۲۴ منبع: pinner. irعمارت خسروآباد به دستور «امان‌الله خان اردلان»، والی کردستان ساخته شد و در طی سال‌ها مرکز حکومت وی بود. این عمارت دارای دو بخش اصلی، قصر سلطنتی در غرب و بنایی در شرق است. بنای شرقی، ایوانی ستون‌دار و گذرگاه‌هایی دارد که به حیاط اصلی می‌رسد. در فضای بیرونی عمارت بخش‌های دیگری همچون آشپزخانه، اتاق خدمتکاران، حمام و اتاق دربان‌ها قرار دارد. عمارت خسرو آبادبا ۶ , ۰۰۰ متر مربع مساحت، دروازه‌ای چوبی همچون قلعه‌های حکومتی دارد که از چهار تنه درخت گردو ساخته‌شده است. وجود حوض و فواره‌ای در طبقه سوم قصر از جمله ویژگی‌های منحصربه‌فرد این بنا محسوب می‌شود. عمارت مشیردیوانآدرس: سنندج، محله سرتپوله، خیابان شهدا، کوچه حاج مشیر یک (مشاهده روی نقشه) ساعت بازدید: همه‌روزه به غیر از جمعه از ساعت ۸:۰۰ تا ۱۳:۰۰ عکاسی: شیلان امیرعشایریعمارت مشیر دیوان توسط «میرزا یوسف مشیر دیوان» در دوره قاجار ساخته شد. این مجموعه دارای هفت حیاط است که در هرکدام آبنمایی وجود دارد. عمارت مشیردیوان یکی از زیباترین ایوان‌ها را با گچ‌بری‌ها و طرح‌هایی از پرندگان و گیاهان در سنندج دارد و در تمام بخش‌های آن به‌خصوص تالارهای اصلی تزیینات ویژه‌ای همچون گچ‌بری، ارسی و مقرنس‌کاری به چشم می‌خورد. سقف شیروانی عمارت مشیر دیوان به‌صورت کلاه‌فرنگی است. این عمارت مدتی به‌عنوان استانداری کردستان مورد استفاده قرار گرفت. بازار سرپوشیده سنندجآدرس: استان کردستان، سنندج، امام خمینی، انقلاب (مشاهده روی نقشه) منبع: ره بال آسمانبازار سرپوشیده سنندج در زمان انتخاب این شهر به‌عنوان مرکز حکومت اردلان‌ها شکل گرفت. این بازار پلانی مستطیل‌شکل دارد که به دستور شاه صفی در دوره صفویه ساخته شد. بازار سنندج در سال ۱۳۷۵ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. بازار سنندج دارای ۳۰ راسته و ۲۸۰ حجره است. در زمان پهلوی با شکل‌گیری خیابان‌ها، این بازار به دو بخش تقسیم شد. بخش شمالی آن را امروز با نام بازار سنندج و بخش جنوبی آن را با نام بازار آصف می‌شناسند. این بازار با وجود گسترش شهر و رشد اقتصادی همچنان جایگاه خود را در میان مردم حفظ کرده است. شما نیز مشاهدات و تجربه‌های خود را از سفر به شهر سنندج و بازدید از خانه‌های تاریخی این شهر باکجاروبه اشتراک بگذارید. پرسش‌های متداولخانه آصف وزیری کجاست؟ کردستان، سنندج، ضلع شمالی خیابان امام خمینی، تقاطع خیابان شهید فرحخانه آصف وزیری چه زمانی ساخته‌شده است؟ در دوران حاکمیت اردلان‌ها و هم‌زمان با حکومت صفویساعات بازدید از خانه کرد سنندج چگونه است؟ همه‌روزه به غیر از جمعه‌ها و تعطیلات رسمی از ساعت ۹:۰۰ تا ۱۲:۳۰ و ۱۵:۳۰ تا ۱۸:۳۰ هزینه بازدید از خانه آصف وزیری چقدر است؟ بلیط ورودی موزه برای هر نفر ۴ , ۰۰۰ تومان (سال ۱۴۰۲) است. نویسنده: شقایق وحیدیعکس‌های گالری از گوگل‌مپ (عکاسان: اصغر شیروانی پور، شبنم جعفری، مریم ف)