کاخ خورشید — کلات نادری
نشانی: ایران، استان خراسان رضوی، کلات، خیابان امام خمینی، بعد از کلانتری مرکزی، روبه روی کوچه امام خمینی ۳۸

شهر کلات در فاصله ۳۵ کیلومتری شمال مشهد و در میان کوه‌های هزار مسجد قرار گرفته است. حصار طبیعی، مستحکم و تسخیرناپذیر کلات نفوذ به آن را با امکانات جنگی و سلاح‌های ابتدایی تقریبا غیرممکن کرده بود. از قدیم‌الایام این منطقه به‌عنوان مامنی برای حکام و حتی تبعیدگاهی برای یاغیان شناخته می‌شد. این شهر امروزه میزبان یکی از مهم‌تریندیدنی‌های استان خراسان رضوییعنی کاخ خورشید است. با کجارو همراه باشید تا در مورد کاخ خورشید اطلاعات بیشتری به دست آورید. هرآنچه باید درباره کاخ خورشید بدانید: کاخ خورشید کجاست؟ درباره کاخ خورشیدشرایط بازدید کاخ خورشیدتاریخچه کاخ خورشیدمعماری و بخش‌های مختلف کاخ خورشیدموزه کاخ خورشیدآلبوم عکس کاخ خورشید کلات نادردیدنی‌های اطراف کاخ خورشیدکاخ خورشید کجاست؟ آدرس: استان خراسان رضوی، کلات، خیابان امام خمینی، بعد از کلانتری مرکزی، روبه روی کوچه امام خمینی ۳۸ (مشاهده روی نقشه) کاخ خورشید در مرکز شهر کلات نادری و در حاشیه خیابان امام خمینی این شهر قرار دارد. منبع عکس: ویکی‌مدیا؛ عکاس: Mahdieshaghi ۵۸ مسیر دسترسیکاخ خورشید در حاشیه خیابان امام خمینی (ره)، مهم‌ترین خیابان شهر، قرار دارد. برای دسترسی به این عمارت تاریخی ابتدا از طریق بلوار امام رضا (ع) و میدان ورودی شهر وارد خیابان امام خمینی (ره) شوید. کاخ خورشید بعد از کلانتری مرکزی کلات و روبه روی کوچه شماره ۳۸ خیابان امام خمینی (ره) قرار دارد. درباره کاخ خورشیددوران طلایی شکوه و عظمت کلات در زمان پادشاهینادرشاه افشاربود. این شهر به‌قدری مستحکم و استوار بود که تیمور لنگ ۱۴ بار به آن حمله‌ور شد؛ اما هر بار ناکام ماند. کاخ خورشید که در میان محوطه‌ای وسیع در مرکز شهر کلات نادری جلب نظر می‌کند، یکی ازجاهای دیدنی کلات نادریو از معدود بناهای به‌جامانده از دوره افشاری است. بنا از آجر ساخته‌شده است و نماهای بیرونی آن را با سنگ‌های تراش‌خورده همان منطقه تزیین کرده‌اند. نام این عمارت هیچ ربطی به خورشیدی که هرروز در آسمان می‌بینید ندارد؛ بلکه «خورشید» نام یکی از همسران نادرشاه بود. کاخ خورشید در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ هجری شمسی با شماره ثبت ۳۲۹ در فهرست آثار ملی کشورمان جاودانه شد. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: شروین آرین فردکاربری کاخکاخ خورشید سازه‌ای پررمزوراز به شمار می‌آید که ظاهرا قرار بود آرامگاه نادرشاه افشار باشد. بسیاری آن را یک کاخ دانسته‌اند؛ اما بسیاری دیگر آن را محل نگهداری غنایم گران‌بهای نادر معرفی می‌کنند. عده‌ای به‌علت وجود سرداب کارکرد زندان را برایش در نظر گرفته‌اند. وجود چندین مقبره با طرح مشابه و فاصله زمانی کم از این بنا، فرضیه مقبره بودن کاخ خورشید را تقویت می‌کند. وجود سرداب و کتیبه «سوره نباء» که معمولا در محل قبور نوشته می‌شود نیز مزید بر علت است. شرایط بازدید کاخ خورشیدقیمت بلیط بازدید از قصر خورشید کلات نادری (در سال ۱۴۰۲) چهار هزار تومان است. شما با پرداخت این هزینه می‌توانید علاوه بر کاخ خورشید از موزه کلات در طبقه زیرزمین عمارت دیدن کنید. ساعت بازدید کاخ خورشیدکاخ خورشید همه‌روزه از ساعت ۸:۰۰ تا ۱۶:۰۰ به روی بازدیدکنندگان باز است. تاریخچه کاخ خورشیداز شهر کلات که بارها صحن وقایع تاریخی بوده است، نخستین بار در شاهنامه نام‌برده شد. در داستان فرود، پسر سیاوش، بارها به نام کلات اشاره‌شده وفردوسیآنجا را پناهگاه فرود دانسته است. همچنین از این منطقه به‌عنوان صحنه نبرد ایرانیان و تورانیان در شاهنامه یاد کرده‌اند. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: ابوالفضل سعادتیزمانی که نادرشاه افشار از فتح هند بازمی‌گشت، گنجینه‌ای قیمتی از غنایم جنگی را با خود به‌همراه آورد. برای پنهان کردن جواهرات و اقامت، خاندان افشار به بنایی نفوذناپذیر احتیاج داشت. ساخت قصر خورشید کلات نادری در سال ۱۱۵۱ هجری قمری آغاز شد و عملیات ساخت در تمام طول پادشاهی نادر تداوم داشت و حتی تا آخرین سال‌های حیات او، یعنی سال ۱۱۶۰ هجری قمری ادامه پیدا کرد. سرانجام با مرگ ناگهانی نادرشاه، عملیات ساخت کاخ خورشید نیمه‌تمام رها شد. گویاکتیبه ثلث «سوره نباء» که دورتادور فضای گنبد نوشته‌شده است، به همین موضوع اشاره دارد. گفته می‌شود نادرشاه پس از فتح هند، تراشکارانی را از آنجا با خود به ایران آورده بود تا روی بنا کار کنند. معماری و بخش‌های مختلف کاخ خورشیدکاخ خورشید مشهد در نگاه اول به‌شدت تحت‌تاثیر جلوه‌های معماری هند به نظر می‌رسد؛ چراکه مصالح به کار رفته در نما و حجاری‌هایی از میوه‌ها و پرندگان گرمسیری روی آن‌ها، ظاهر بنا را به آثار معماری هند شبیه کرده‌اند؛ اما این عمارت در لایه‌های زیرین خود هویتی کاملا ایرانی دارد. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: علی باجگیرانطبقات کاخ خورشیدکاخ خورشید با سه‌طبقه در میانه باغی بزرگ واقع‌شده است. در گذشته ارتفاع عمارت حدودا ۲۵ متر بود؛ اما با خراب شدن سومین طبقه، ارتفاع آن به ۲۰ متر کاهش پیدا کرد. زیرزمینزیرزمین کاخ خورشید دو قسمت دارد: اول: فضای هشت‌ضلعی که چهار ستون دارد. دوم: اتاق‌ها و راهروهایی که در اطراف فضای هشت‌ضلعی قرار می‌گیرند. بر مبنای مطالعات و گمانه‌زنی‌های محققان، مسیرهای ارتباطی مرکزی زیرزمین و فضاهای اطراف آن در دوره‌ای مسدود و سپس از جای دیگری باز شده‌اند. راه‌های ارتباطی فضاهای زیرزمین با طبقه همکف و خارج بنا نیز به‌مرور ایجاد شدند و در ابتدا به‌شکل دیگری بودند. تصور بر این است که بنای کاخ خورشید روی بقایای بنایی دیگر (احتمالا یک مقبرهایلخانی) ساخته‌شده است که بقایای زیرزمین آن کمی پایین‌تر از زیرزمین فعلی کاخ موجود هستند. منبع عکس: ویکی مدیا؛ عکاس: مصطفی معراجیطبقه همکفسطح همکف کاخ خورشید روی سکویی به ارتفاع یک و نیم متر قرار دارد که با پنج پله به تراز محوطه می‌رسد. نمای بیرونی کاخ خورشیدنماهای بیرونی بنای کاخ خورشید مشهد را در همه‌جا تراش داده‌اند؛ اما در بخش‌هایی از نماکاری این تراش‌ها به پایان نرسیده‌اند. این نشان از آن دارد که ساخت بنا ناتمام مانده است. منبع عکس: ویکی‌مدیا؛ عکاس: مصطفی معراجیبرج کاخ خورشیوقتی به بنای عمارت نگاه می‌کنید، اولین چیزی که نظرتان را جلب می‌کند، استوانه‌ای با نیم‌ستون‌های سنگی است که همچون برجی از میان بنا بالا آمده است. این برج از درون ساختار هشت‌ضلعی دارد و گنبدی بر بالای آن قرار گرفته است. با حذف بخشی از چهار نیم‌ستون در قسمت بالای برج، روشنایی درون برج را فراهم کرده‌اند. این نیم‌ستون‌ها ساده هستند؛ ولی سرستون‌ها تراش تزیینی اندکی دارند. منبع عکس: ویکی مدیا؛ عکاس: مصطفی معراجیفضای داخلی کاخ خورشیدنماهای داخلی برج کاخ خورشید را با ایوانچه‌هایی در دو طبقه شکل داده‌اند و با نقاشی و طلاکاری آراسته‌اند. «سوره نباء» دورتادور این فضای هشت‌ضلعی در قسمت بالای ایوانچه‌های طبقه اول نوشته‌شده است. در اطراف این فضا ایوان‌هایی قرار گرفته‌اند که پوشش زیبای رسمی‌بندی دارند. ایوانی که رو به شرق قرار دارد، ورودی بنا محسوب می‌شود. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: رضا کرمیاتاق‌ها ۱۲ اتاق کاخ خورشید با نقاشی و گچ‌بری آراسته شده‌اند. به نظر می‌رسد این بنا محل سکونت پادشاه و خاندانش بوده باشد. البته کاخ خورشید پس از نادرشاه دردوره قاجارنیز برای مدتی به‌عنوان اقامتگاه مسکونی مورد استفاده قرار گرفت. پله‌هاپله‌هایی که از طبقه همکف کاخ خورشید به بام می‌روند و همچنین پله‌هایی که از بام عمارت به بالای برج می‌رسند با کندن جرزها ایجاد شده‌اند و به‌سختی می‌توان از آن‌ها بالا رفت. محوطه کاخ خورشیدمحوطه کاخ خورشید شامل باغی با چهار کرت در دو تراز است که عمارت در محل برخورد دو محور آن قرار دارد. دورتادور بنا را جوی آب و حوضچه‌های کم‌عمق با فواره‌های سنگی کوچک فرا گرفته‌اند. محور شرقی-غربی باغ نسبت به محور شمالی-جنوبی کشیده‌تر است و ورودی آن در سمت شرقی قرار دارد. در حدفاصل بین ورودی اصلی باغ تا کاخ خورشید حوضی کشیده با فواره‌های سنگی بلند قرار دارد. امروزه بنای کاخ خورشید و باغ آن کاملا بازسازی‌شده است. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: معین تبریزیموزه کاخ خورشیدموزه کاخ خورشید با نام «موزه مردم‌شناسی کلات» در قسمت زیرزمین این عمارت تاریخی بازگشایی‌شده است و بالغ بر ۲۷۰ متر مربع وسعت دارد. مثل هر موزه مردم‌شناسی دیگر، غرفه‌های این موزه الگوهایی از نحوه زندگی، مشاغل و حرفه‌ها، طبیعت و مواهب آن، صنایع‌دستی و بومی و البته پوشش مردم مناطق مختلف این ناحیه از استان خراسان رضوی را برای بازدیدکنندگان در معرض نمایش گذاشته‌اند. از غرفه‌های معروف موزه کاخ خورشید می‌توانیم به غرفه‌های زندگی عشایری، فنون بافته‌ها، نمایش آداب‌ورسوم ازدواج، عطاری، کشاورزی و آهنگری اشاره کنیم. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: محمد مهدی حاج ملکآلبوم عکس کاخ خورشید کلات نادرمنبع عکس‌ها: گوگل‌مپ؛ عکاسان (به‌ترتیب از راست به چپ): اصغر شیروانی پور، مسلم صفایی، yas nsb، فرهاد حسین زاده، مسلم صفایی، مهدی پرهیزکار، وحید عابدین زاده، مهران غفاریدیدنی‌های اطراف کاخ خورشیدبند نادریآدرس: استان خراسان رضوی، شهرستان کلات، بخش مرکزی، کیلومتر چهار جاده کلات نادر-قلعه زو (مشاهده روی نقشه) هزینه بازدید (در سال ۱۴۰۲): رایگانفاصله از کاخ خورشید: حدود ۴ ٫ ۵ کیلومتر (۱۰ دقیقه با ماشین) بند نادری که ازمکان‌های دیدنی کلات نادریبه شمار می‌رود، در چهار کیلومتری شرق کلات قرار دارد. این بنا یک سد قدیمی خاکی مربوط به دوره سلجوقی به شمار می‌آید که دردوره افشاریهو حکومت نادرشاه افشار ترمیم و بازسازی‌شده است. تاج بند تاریخی نادری حدود ۹۵ متر و ارتفاع آن ۷۰ متر تخمین زده می‌شود. ضخامت سد در نقاط مختلف بین ۲۰ تا ۲۷ متر در نوسان است. در ساخت بند نادری از آجر، ساروج و سنگ استفاده کرده‌اند. این یادگار تاریخی در ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ هجری شمسی به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: محمد جهانبخشیکتیبه نادریآدرس: استان خراسان رضوی، کلات، انتهای جاده مشهد-کلات، بعد از تونل، ابتدای بلوار امام رضا (ع) (مشاهده روی نقشه) هزینه بازدید (در سال ۱۴۰۲): رایگانفاصله از کاخ خورشید: حدود ۴ کیلومتر (۱۵ دقیقه با ماشین) کتیبه نادری سنگ‌نوشته قدیمی در دل کوه‌های اطراف کلات است. کتیبه حاوی اشعار ترکی است که در مدح و ستایش نادر شاه سروده شده‌اند. این اشعار متعلق به گلبن افشار، از شاعران دربار نادر شاه، است که متاسفانه اطلاعات کاملی از او در دست نیست. چهار بیت اول از شعر داخل کتیبه به زبان فارسی و مابقی به زبان ترکی درگزی سروده شده‌اند. ساخت کتیبه به‌دلیل مرگ نادر شاه نیمه‌کاره ماند و این موضوع در اولین نگاه به کتیبه مشخص خواهد شد. برای بازدید از این جاذبه باید از راه دسترسی پیاده استفاده کنید که پیش از تونل منتهی به کلات نادری آغاز می‌شود. منبع عکس: گوگل‌مپ؛ عکاس: Leyli Bagherjeiranپرسش‌های متداولکاخ خورشید کجاست؟ کاخ خورشید در استان خراسان رضوی، کلات، خیابان امام خمینی (ره)، بعد از کلانتری مرکزی، روبه روی کوچه امام خمینی ۳۸ قرار دارد. معماری کاخ خورشید چه سبکی است؟ کاخ خورشید مشهد در نگاه اول به‌شدت تحت‌تاثیر جلوه‌های معماری هند به نظر می‌رسد؛ چراکه مصالح و برخی تزیینات، ظاهر بنا را به آثار معماری هند شبیه کرده‌اند؛ اما این عمارت در لایه‌های زیرین خود هویتی کاملا ایرانی دارد. ساعت بازدید کاخ خورشید چگونه است؟ ساعت بازدید کاخ خورشید همه‌روزه از ۸:۰۰ تا ۱۶:۰۰ است. کاخ خورشید در زمان کدام پادشاه ساخته شد؟ کاخ خورشید در زمان نادرشاه افشار ساخته شد. نویسنده: پریسا مرتضوی / بازنویسی: محمدرضا قاسم شیرازی