چشمه‌علی شهر ری — تهران
نشانی: ایران، استان تهران، شهر ری، بزرگراه آوینی، بین بلوار صفائیه و بلوار شهید غیوری

شهر ری یکی از شهرهای باستانی ایران در استان تهران است که جاذبه‌های تاریخی فراوانی دارد و قدمت سکونت در آن به دوران پیش از تاریخ بازمی‌گردد. تپه‌های باستانی، قلعه‌ها و باروها، آتشکده‌های قدیمی و امامزاده‌ها شهر ری را به یکی ازدیدنیهای اطراف تهرانتبدیل کرده است. «چشمه‌علی» با نام باستانی سورین و سورنا، یکی از مناطق تاریخی ری است. این منطقه با وجود چشمه آب زیرزمینی، سرمنشا تشکیل تمدن و حیات در شهر ری بوده و تپه‌های آن از نخستین سکونتگاه‌های مردم کوچ‌نشین بوده است. چشمه‌علی از گذشته‌های دور با آثار باستانی و امکانات تفریحی ساده نظیر آب‌تنی و آب‌بازی در چشمه، پیک‌نیک در اطراف چشمه و مراسم شست‌وشوی فرش در ایام پیش از نوروز شهرت داشته است و یکی ازجاهای دیدنی ریبه شمار می‌رود. درباره چشمه‌علی شهر ری بیشتر بدانید: چشمه‌علی کجاست؟ تاریخچه چشمه علیوجه تسمیه چشمه علیامکانات رفاهی چشمه علیداستان‌های چشمه علیجاهای دیدنی اطراف چشمه علیچشمه علی کجاست؟ آدرس: استان تهران، شهر ری، بزرگراه آوینی، بین بلوار صفائیه و بلوار شهید غیوری (مشاهده روی نقشه) منبع عکس: pinorest. com، عکاس: ناشناسچشمه علی نام محله‌ای است که در شمال شهر ری و در منطقه ۲۰ شهرداری شهر تهران قرار دارد. این منطقه از شمال به بلوار بسیج، از جنوب به بزرگراه آوینی، از شرق به بزرگراه امام علی و از غرب به بلوار شهید غیوری محدود می‌شود. منطقه چشمه‌علی با آثار کهن نظیر تپه باستانی، باروی ری، چشمه زیرزمینی و کتیبه فتحعلی شاه قاجار از جاهای دیدنی ری به شمار می‌رود. نام محله برگرفته از نام چشمه باستانی چشمه‌علی است که از گذشته‌های دور محل تفریح بسیاری از مردم ری و تهران بوده است. مسیر دسترسی به چشمه علیبرای دسترسی به چشمه‌علی، می‌توانید از خودروی شخصی یا مترو استفاده کنید. با استفاده از خودروی شخصی ابتدا خود را به بزرگراه آوینی در شهر ری برسانید؛ چشمه‌علی بین بلوار صفائیه و بلوار شهید غیوری در کوچه اول قرار دارد. بهترین وسیله نقلیه عمومی برای دسترسی به چشمه‌علی مترو است. با استفاده از خط یک مترو تهران (کهریزک - تجریش) در ایستگاه متروی شهر ری پیاده شوید و با استفاده از تاکسی خود را به بلوار صفائیه یا شهید غیوری برسانید؛ چشمه‌علی در نزدیکی این دو بلوار در کوچه اول قرار دارد که با پای پیاده نیز می‌توانید به آن دسترسی پیدا کنید. تاریخچه چشمه علیمنبع عکس: mashreghnews. ir، عکاس: ناشناسچشمه علی با قدمتی ۸ , ۰۰۰ ساله به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع طبیعی (آب)، سرمنشا تشکیل تمدن، حیات و زایندگی در منطقه باستانی شهر ری است؛ به همین دلیل تپه‌های چشمه‌علی که اهالی ری به آن «چشملی» می‌گویند، از نخستین سکونتگاه‌های مردم کوچ‌نشین به شمار می‌رود. آب این چشمه از میان صخره‌ای بزرگ خارج‌شده و به‌سوی جنوب و جنوب شرق جاری است. در برخی از روایات، محله چشمه‌علی را زادگاه مادر زرتشت و منبع آب چشمه را از جاجرود و قیطریه می‌دانند که پس از گذر از راه‌های زیرزمینی، از دل تپه می‌جوشد. تمدن‌های کهن شامل تپه باستانی، باروی ری و چشمه زیرزمینی مجموعه چشمه‌علی را تشکیل می‌دهند که یکی از قدیمی‌ترین استقرارهای پیش از تاریخ در شمال مرکز فلات ایران است. بالای تپه باستانی قلعه‌ای بنام «باروی ری» قرار دارد. این باروی تاریخی در زمان اشکانیان به‌صورت دیواری به‌منظور دفاع از شهر ساخته‌شده بود و دورتادور شهر ری را در برمی‌گرفت. کنگره‌های باروی ری بهارگ بمو کمی به باروهای سلجوقی شباهت دارد. امروزه تنها بخش کوچکی از این بارو باقی‌مانده و قسمت مرمت‌شده آن بالای دیواره چشمه‌علی واقع‌شده است. منبع عکس: tasnimnews. com، عکاس: Naser Jafariبر صخره چشمه‌علی و روی کتیبه بزرگی، نام چشمه و صحنه‌هایی از شکار و زندگی مردمان ۲ , ۰۰۰ سال پیش در عهد ساسانیان نقش بسته بود که به دستور فتحعلی شاه قاجار تخریب شد و به‌جای آن نقش‌برجسته‌ای از فتحعلی شاه، نشسته بر تخت شاهی قرار گرفت. فتحعلی شاه پس از دیدن سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید، تصمیم گرفت نام و تصویر خود را در مکانی پر رفت‌وآمد از پایتخت حکاکی کند. در آن زمان چشمه‌علی یکی از پررونق‌ترین مناطق تهران و محبوب فتحعلی شاه، بازاری‌ها و دیگر ساکنان تهران بود؛ از این‌رو، به دستور شاه، تصویر او روی این کتیبه حکاکی شد. با توجه به قدمت دیگر آثار، سنگ‌نگاره قاجاری جدیدترین اثر تاریخی این مجموعه به شمار می‌رود. این نقش‌برجسته، در ۹ فروردین ۱۳۷۸ خورشیدی به ثبت ملی رسید و در سال ۱۳۸۸ به همت شهرداری منطقه ۲۰، پروژکتورهای رنگی در محوطه اطراف آن نصب شد تا جلوه زیباتری به این اثر ببخشد. در بازه‌های مختلف زمانی آثار ارزشمندی از محوطه چشمه‌علی توسط باستان‌شناسان کشف‌شده است. در سال‌های ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۵ خورشیدی، بیش از ۶۰۰ متر مربع از محوطه تپه اطراف چشمه‌علی طی سه فصل متوالی توسط گروه «اریک اشمیت» آمریکایی مورد کاوش قرار گرفت و آثاری مربوط به دوران ماقبل تاریخ، اشکانی و دوره‌های اسلامی به دست آمد. در بین آثار کشف‌شده، سفالینه‌هایی سرخ‌رنگ با نقش‌های قهوه‌ای تیره و سیاه از قدیمی‌ترین نشانه‌های تمدن در این منطقه بود. بخشی از این آثار باستانی در موزه‌های آمریکا و بخش دیگر در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود. تحقیقات این کاوشگر با سقوط هواپیما و مرگ او ناقص ماند. منبع عکس: tasnimnews. com، عکاس: Naser Jafariچشمه علی علاوه بر پشتوانه تاریخی، از نظر فرهنگی و تفریحی نیز حائز اهمیت است. شستن فرش در نوروز از سنت‌هایی است که از گذشته‌های دور در کنار چشمه‌علی انجام می‌شد. برخی از فرش‌فروشان و مردم بر این باور بودند که آب این چشمه باعث درخشش و خوش‌رنگ‌تر شدن فرش می‌شود؛ البته هنوز عده‌ای از مردم سنت شست‌وشوی فرش در کنار این چشمه را زنده نگاه داشته‌اند. آب چشمه‌علی به دو حوضچه در پایین چشمه می‌ریزد. این دو حوضچه نقش تفرجگاهی را دارد که در فصول گرم میزبان کودکان و نوجوانانی است که در آن به آب‌تنی می‌پردازند. در سال ۱۳۹۶ خورشیدی به‌دلیل فعالیت‌های عمرانی خط ۶ مترو تهران، آب چشمه‌علی قطع شد و پس از پیگیری، در نهایت پس از دو سال دوباره جاری شد؛ اما مقدار آب آن به میزان گذشته نیست. این چشمه باستانی در تاریخ ۲۵ فروردین ۱۳۱۳ با شماره ثبت ۲۰۲ در فهرست آثار ملی ایران و بعدها در لیست آثار طبیعی ایران به ثبت رسید. وجه تسمیه چشمه علیمنبع عکس: tasnimnews. com، عکاس: naser jafariنام تاریخی چشمه‌علی «سورین» بوده و منسوب به نام دودمانی از دوره اشکانیان یا ساسانیان است و شاید اشاره به نام سرداری از دوره اشکانی دارد. ایرانیان باستان این چشمه را سورنا می‌نامیدند؛ چراکه در نزدیکی معبد آناهیتا قرار داشت؛ جایی که امروزه با نام بی‌بی شهربانو شناخته می‌شود. نام این چشمه در دوره اسلامی به نام امام اول شیعیان و به چشمه‌علی تغییر یافت. امکانات رفاهی چشمه علیمنبع عکس: google map، عکاس: Omid Mتفریحات در چشمه‌علی شامل تفریحات ساده‌ای چون آب‌تنی کودکان و نوجوانان در این چشمه است. در فصل‌های گرم سال جوانان از بالای سنگ‌ها به داخل حوضچه شیرجه می‌زنند؛ اگرچه به‌دلیل آلودگی‌های مختلف شناکردن در این آب توصیه نمی‌شود. خانواده‌ها نیز با پهن‌کردن زیرانداز در اطراف چشمه اوقات خوشی را می‌گذرانند. تپه باستانی، باروی ری و کتیبه فتحعلی شاه قاجار از جاهای دیدنی ری به شمار می‌روند که بازدید از آن‌ها از دیگر سرگرمی‌های مجموعه چشمه‌علی است. در نزدیکی چشمه‌علی بوستانی به نام بوستان چشمه‌علی (بوستان سورنا) وجود دارد که گردشگران برای پیک‌نیک از آن استفاده می‌کنند. این بوستان علاوه بر فضای سبز دارای فضای بازی کودکان، نیمکت و سرویس بهداشتی است. کافه و فست‌فود سورنا در نزدیکی چشمه از دیگر امکانات رفاهی این جاذبه گردشگری است. از دیگر جاذبه‌های این مجموعه می‌توان به کوچه‌های پلکانی پشت کوه‌سنگی اشاره کرد. در اطراف چشمه و بوستان چشمه‌علی، فضای پارک خودرو نیز وجود دارد. چشمه‌علی که یکی از دیدنی‌های اطراف تهران به شمار می‌رود، در تمام فصول سال قابل بازدید است؛ اما فصل بهار و تابستان برای استفاده از هوای مطلوب محوطه به‌عنوان بهترین زمان بازدید پیشنهاد می‌شود. ورود به منطقه باستانی چشمه‌علی رایگان است. داستان‌های چشمه علیمنبع عکس: pinorest. com، عکاس: ناشناسچشمه تاریخی سورین، پس از دوره اسلامی به چشمه‌علی معروف شده است. داستان‌های زیادی در مورد چشمه‌علی وجود دارد که به گفته کارشناسان تاریخی، بیشتر آن‌ها صحت تاریخی ندارد و بیشتر شبیه قصه و افسانه است. یکی از روایت‌ها حکایت از این دارد که حضرت علی (ع) در زمان خلافتش به سرزمین‌های تحت خلافت خود سرکشی می‌کرد و یکی از این مکان‌ها شهر ری بود. هنگام عبور از این چشمه سم اسب حضرت علی داخل آب چشمه شد و از آن زمان، این چشمه به چشمه‌علی شهرت یافت. در روایتی دیگر در مورد چشمه‌علی آمده است که هنگامی‌که یحیی، یکی از خونخواهان امام حسین (ع) کشته شد، شمشیر آغشته به خون او را در آب این چشمه شست‌وشو دادند؛ به همین دلیل، برخی از اهالی قدیمی ری، آب چشمه‌علی را مکروه می‌دانند و به آب این چشمه دست نمی‌زنند. جاهای دیدنی اطراف چشمه علیآرامگاه ابن بابویهآدرس: استان تهران، شهر ری، بزرگراه شهید آوینی، بلوار شهید غیوری، خیابان ابن‌بابویه (مشاهده روی نقشه) فاصله تقریبی با چشمه‌علی:۱ ٫ ۲ کیلومتر (سه دقیقه با ماشین) ثبت ملی: پنج دی ۱۳۷۵، با شماره ثبت ۱۸۱۶ منبع عکس: tehranpicture. ir، عکاس: Shayan Mehrabi «آرامگاه ابن‌بابویه» گورستانی ۲۰۰ ساله در شهر ری است که نزدیک به ۱۰ هکتار وسعت دارد. ابن‌بابویه، نخستین قبرستان شهر ری و دومین گورستان بزرگ تهران محسوب می‌شود که بسیاری از چهره‌های نامدار ایران از جمله جهان‌پهلوان تختی، علی‌اکبر دهخدا، رحیم موذن زاده اردبیلی، علی‌اکبر خوشدل تهرانی و … در این محل دفن شده‌اند. به اعتقاد برخی کارشناسان بنای نخستین آرامگاه ابن‌بابویه، به دوران ساسانی بازمی‌گردد. آرامگاه ابن‌بابویه پیش از زمان ناصرالدین‌شاه، باغ بسیار وسیعی بود. نام این قبرستان برگرفته از نام محمد بن بابویه، معروف به شیخ صدوق، یکی از فقها و دانشمندان شیعه است که جسد او در سرداب زیر باغ کشف شد و بقعه او بلافاصله در این محل ساخته شد. آرامگاه ابن‌بابویه با آرامگاه‌های خصوصی و خانوادگی و با وجود عکس‌ها، آینه‌ها، شمعدان‌ها و اشیای دیگر، موزه‌ای دیدنی از تاریخ معاصر ایران و یکی از جاهای دیدنی ری به شمار می‌رفت. در سال ۱۳۷۳، وزارت کشور برای حفاظت از قبرستان ابن‌بابویه دستور منع دفن مردگان در این محدوده را صادر کرد؛ در پی پیشنهادهای عمرانی شهرداری، طی اجرای طرح «احداث باغ مشاهیر»، در حدود ۴۰۰ مقبره خصوصی و خانوادگی (به‌غیر از سه مقبره) با معماری‌های زیبا به‌طور کامل تخریب شدند؛ مقبره‌هایی که بخشی از هنر ایران را با قدمتی طولانی به تصویر کشیده بودند. در حال حاضر تنها سه مقبره خانوادگی درقبرستان ابن بابویهباقی مانده که آن‌ها نیز وضعیت مناسبی ندارند و این قبرستان هم‌اکنون تقریبا به‌صورت مسطح درآمده است. برج طغرلآدرس: استان تهران، شهر ری، شرق آرامگاه ابن‌بابویه (مشاهده روی نقشه) فاصله تقریبی با چشمه‌علی: کمتر از دو کیلومتر (پنج دقیقه با ماشین) منبع عکس: isna. ir، عکاس: HAMID FOROOTAN «برج طغرل» در شهر ری و در نزدیکی چشمه‌علی قرار دارد. این برج آجری در زمان سلجوقیان و در زمان انتقال پایتخت از نیشابور به ری، به‌دستور طغرل بیک، موسس سلسله سلجوقیان ساخته‌شده است. برخی این محل را برج خلیفه یزید نامیدند و عده‌ای آن را آرامگاه طغرل بیک سلجوقی و خاندان سلجوقی می‌دانند. برج طغرل با مساحتی بالغ بر ۴۸ متر مربع به‌شکل استوانه، با خشت و آجر و به سبک معماری رازی بنا شده است. در گذشته بر بالای این برج، گنبدی مخروطی شکل وجود داشت که در حال حاضر از بین رفته است. برج طغرل بدون احتساب گنبد در حدود ۲۰ متر ارتفاع دارد. سطح بدنه بیرونی برج به ۲۴ ترک تقسیم‌شده که کاربرد یک ساعت آفتابی عظیم را داشته است. یکی از ویژگی‌های جالب برج طغرل انعکاس صدا در فضای داخلی آن است. داخل این برج که دارای دو درب هلالی‌شکل است، فضایی مدور وجود دارد که نقطه مرکز آن، محل سخنرانی بزرگان و شاهان بوده است. این نقطه مرکزی به‌گونه‌ای است که با قرار گرفتن در آن پژواک صدا ایجاد می‌شود؛ گویی چندین بلندگو مقابل سخنران وجود دارد. برج طغرلیکی از جاهای دیدنی شهر ری به شمار می‌رود. دژ رشکانآدرس: استان تهران، شهر ری، بزرگراه آوینی، بلوار صفائیه، خیابان گلیسیرین (مشاهده روی نقشه) فاصله تقریبی با چشمه‌علی: کمتر از سه کیلومتر (حدود هشت دقیقه با ماشین) منبع عکس: tehranpicture. ir، عکاس: Hamidreza Darajati «دژ رشکان» از دیدنی‌های اطراف تهران، قلعه‌ای تاریخی با ساختاری از لاشه سنگ و ساروج است که به‌عنوان محافظ هسته اولیه شهر ری به دوره اشکانیان تعلق دارد. این دژ که در گذشته با انتساب به فخرالدوله ابن رکن الدوله دیلمی، فخرآباد نام داشت؛ در دوره اشکانی به‌عنوان اقامتگاه بهاره استفاده می‌شد و در دوره ساسانی برای برگزاری آیین نوروز و اقامت شاهان ساسانی به کار می‌رفت. در دژ رشکان بخش‌های متفاوتی برای سکونت فرمانروایان و لشکر محافظ، نگهداری ادوات جنگی و نگهداری اموال گران‌بها وجود داشت و دیواره‌های غربی قلعه دارای سوراخ‌هایی برای تیر و کمان بود. بخش‌های اصلی این دژ تا زمان قاجار نیز پابرجا بوده؛ اما امروزه قسمت اعظم آن تخریب‌شده است. در کاوش‌های مختلف دژ رشکان، آثار بسیاری از دوره‌های مختلف تاریخ به‌دست آمده است که در موزه ایران باستان قرار دارد و شکوه و عظمت ری قدیم را به اثبات می‌رساند. آرامگاه جبار باغچه بانآدرس: استان تهران، شهر ری، بزرگراه آوینی، چشمه‌علی، کوچه اول، کوچه مهدیه (مشاهده روی نقشه) فاصله تقریبی با چشمه‌علی:۱۰۰ متر (یک دقیقه پیاده‌روی) منبع عکس: dana. ir، عکاس: ناشناس «جبار باغچه‌بان» با نام اصلی میرزا جبار عسگرزاده در سال ۱۲۶۴ خورشیدی در ایروان متولد شد و از ۳۴ سالگی در شهر تبریز زندگی کرد. او نخستین کودکستان ایران را در سال ۱۳۰۲ در تبریز تاسیس کرد و با وجود مخالفت‌های شدید حاکمان آن دوره، این کودکستان را باغچه اطفال نامید و از آن پس لقب باغچه‌بان گرفت. باغچه‌بان در سال ۱۳۱۳، مدرسه‌ای مخصوص کر ولال‌ها در تهران تاسیس کرد. او در جهت کمک به ناشنوایان، گوشی استخوانی را اختراع کرد و به کودکان روش الفبای دستی را آموزش داد. از جبار باغچه‌بان بیش از ۳۰ تالیف در زمینه آموزش کودکان، ناشنوایان، سالمندان و ادبیات فارسی برجای‌مانده است. همچنین او ناشر مجله زبان در دفاع از حقوق معلمان بود. باغچه‌بان در سال ۱۳۴۵ در سن ۸۱ سالگی چشم از جهان فرو بست. آرامگاه این بزرگوار در محله چشمه‌علی شهر ری و در قطعه زمینی متعلق به دوست نزدیک او به نام «اشتری» قرار دارد. در کنار آرامگاه جبار باغچه‌بان، ۱۷ نفر از خانواده اشتری دفن شده‌اند. افراد بسیاری در سالگرد درگذشت او هرساله به زیارت این آرامگاه می‌روند. اگر شما نیز از محله چشمه‌علی و آثار باستانی آن بازدید کرده‌اید، در بخش دیدگاه‌های مقاله نظر خود را با ما و دیگر کاربرانکجاروبه اشتراک بگذارید. پرسش‌های متداولچشمه علی کجاست؟ «چشمه‌علی» با نام باستانی سورین و سورنا، یکی از مناطق تاریخی ری است. آثار باستانی چشمه‌علی چیست؟ تپه باستانی، چشمه زیرزمینی، باروی باستانی ری و سنگ‌نگاره فتحعلی شاه قاجارقدمت چشمه‌علی به چه زمانی بازمی‌گردد؟ حدود ۸ , ۰۰۰ سالآثار باستانی کشف‌شده از محوطه چشمه‌علی به کدام دوران تاریخی تعلق دارد؟ به دوران پیش از تاریخ، اشکانی و دوره‌های اسلامینویسنده: معصومه صادق‌پور