زیارتگاه چک چک — اردکان یزد
نشانی: ایران، استان یزد، ۴۳ کیلومتری شرق اردکان، در دل کوه‌های بین اردکان و انجیر

زیارتگاه چک چک (پیر سبز) در حوالی اردکان یزد، از مهم‌ترین زیارتگاه‌های زرتشتیان جهان به شمار می‌رود که از اهمیت و ارزش زیادی نزد پیروان این دین برخوردار است. با این حال بازدید از این مکان معنوی برای گردشگرانی از مذاهب دیگر می‌تواند به نزدیکی فرهنگی و آشنایی با ادیان و آیین‌های مختلف بینجامد. زرتشتیان زیارتگاه‌های متعددی در یزد دارند؛ هرچند زیارتگاه چک چک به‌خاطر شکل خاص و موقعیت جغرافیایی‌اش، شهرت بیشتری دارد و از همین رو علاوه بر زرتشتیان، گردشگران زیادی نیز از آن دیدن می‌کنند. بر اساس باورهای زرتشتی، این کوه مقدس همان جایی است که یکی از شاهدخت‌های ساسانی به نام نیک بانو به آن پناه می‌برد و از نظرها غایب می‌شود. بعدها او به خواب چوپانی می‌آید و از او می‌خواهد که بنای پیر سبز را در آنجا بسازد. با ورود به این محل مقدس، متوجه فضای عرفانی و روحانی آن خواهید شد؛ جایی که هر انسانی با راز و نیاز با پروردگار به اوج آرامش می‌رسد. رمز و رازهای چک چک و قرارگیری آن در دل کوه و در وسط بیابان، همگی جذابیتی به آن داده‌اند که گردشگران زیادی هر سال بازدید از این مکان مقدس را در برنامه خود می‌گنجانند. برای آشنایی بیشتر با این اثر دیدنی، با ما همراه شوید. درباره زیارتگاه چک چک یزد بیشتر بدانید: معرفی چک چکزیارتگاه چک چک کجاست؟ مسیر چک چکتاریخچه زیارتگاه چک چکمعماری چک چکدلیل چکیدن آب از دیواره چک چکچک چک چند پله دارد؟ آداب حضور در زیارتگاه چک چکعکس‌های چک چک یزدزمان بازدید از چک چکامکانات زیارتگاه چک چکدیدنی‌های اطراف زیارتگاه چک چکمعرفی چک چک یزدزیارتگاه چک چک که با نام‌هایی همچون پیر سبز و چک چکو نیز شناخته می‌شود، ازجاهای دیدنی یزددر نزدیکی اردکان است و زرتشتیان سراسر جهان، عاشق این زیارتگاه هستند و از آن به‌عنوان نمادی از اتحاد جامعه زرتشتیان یاد می‌کنند. جالب اینکه می‌گویند چکیدن قطره‌های آب از دیواره و سقف این محل باعث شده است که آن را چک چک بنامند. در واقع، در دیواره سنگی یک‌طرف این زیارتگاه محلی وجود دارد که گیاهانی مثل مورد، پرسیاوشان و انجیر کوهی روییده است و آب از شکاف سنگ‌ها بیرون می‌آید و در حوض سنگی زیر آن جمع می‌شود. عکاس: جرمی توماسبرخی نیز به زیارتگاه مذکور، پیر سبز می‌گویند؛ در واقع، واژه پیر در آیین مهر، به آخرین گام عرفانی گفته می‌شود و واژه سبز به وجود درختان کهنسال چنار در این محل اشاره دارد. در زیارتگاه مذکور، اتاقک‌های ساده‌ای برای زائران زرتشتی وجود دارد که قدمت قدیمی‌ترین آن‌ها به زمان ناصرالدین‌شاه می‌رسد و از همین رو جذابیتی دوچندان پیدا کرده‌اند. این زیارتگاه نه‌تنها از بعد دینی اهمیت دارد، بلکه به‌دلیل وجود آب و دارودرخت، از سایر زیارتگاه‌های زرتشتی یزد متمایز شده است. کار ساخت و نگهداری این مجموعه را زرتشتیان داخل و خارج از کشور انجام می‌دهند. منبع عکس: کرگدن نارنجی (عکاس: علی احمدیان) پیروان این آیین در روزهای ۲۴ تا ۲۸ خرداد از گوشه‌وکنار کشور و خارج از ایران برای انجام آیین‌های خاصی، خود را به این مکان می‌رسانند که از آن جمله می‌توان به نیایش همگانی، دعا، آوردن یا پختن نان نذری (سیرگ یا سیرو) و پخش آن بین زائران، خواندن اوستا و نیایش اهورامزدا، روشن‌کردن شمع و عود و آتش، سدره پوشی، خواندن سرودهای شاد، پختن آش و غذاهای نذری، گهنبار خوانی و … اشاره کرد. این مراسم به حدی باشکوه است که به‌عنوان حج زرتشتیان شناخته می‌شود. زرتشتیان در این محل گرد هم می‌آیند تا یاد نیک‌بانو و آنچه را که بر نیاکان آن‌ها رفته است، گرامی بدارند؛ ضمن اینکه موبدی در لباسی سپیدرنگ، با صدایی موزون اوستا، کتاب مقدس زرتشتیان را قرائت می‌کند. عکاس: نامشخصعلاوه بر این، تازه عروس و دامادها نیز با حضور در این زیارتگاه، آغاز زندگی جدیدشان را متبرک می‌کنند. گردهمایی پنج روزه خردادماه این فرصت را به زرتشتیان می‌دهد تا ضمن ملاقات با هم‌کیشان خود، از وضعیت و حال آن‌ها جویا شوند و همین طور از فضای زیبا و تماشایی این محل لذت ببرند و در نهایت با دلی شاد این زیارتگاه را ترک کنند. زرتشتیان در روزهای ۲۴ تا ۲۸ خرداد هر سال مراسم خاصی در زیارتگاه چک چک برگزار می‌کنندبه مناسبت فرا رسیدن جشن مهرگان نیز مراسم باشکوه دیگری در این مکان مقدس برگزار می‌شود. در این جشن، زرتشتی‌ها لباس ارغوانی می‌پوشند و برای ۶ روز به شادی مشغول می‌شوند. فقط زرتشتیان و کسانی که کارت دعوت دارند اجازه حضور در این مراسم را دارند. علاوه بر این، برای بازدید از این محل باید مبلغی را به‌عنوان ورودی پرداخت کنید. دکتر باستانی پاریزی درباره این زیارتگاه گفته است: زیارتگاهی نزدیک یزد است، به نام پیر سبز و پیر چک چکو، بدین علت که در آنجا آبی قطره‌قطره از سنگ می‌چکد و زرتشتیان هر سال یک‌بار (هفته اول تیرماه) به زیارت آنجا روند. ابتدا در قلعه اسعدان مراسمی انجام می‌دهند و عود و کندر و اسپند می‌سوزانند و چاه قلعه را زیارت می‌کنند. این چاه ۷۰ متر عمق دارد و بر سنگ‌نوشته‌ای مضمون این عبارت هست … شهربانو نوه یزدگرد برای رهایی از قید اسارت و فرار از دشمن، خویش را در این چاه انداخت و شهید شد. دشمن که سرچاه آمد، چاه را پر از آب دید و اثری از او ندید. زیارتگاه چک چک کجاست؟ عکاس: محسن سعیدی فرچک چک در شمال غرب یزد و نزدیکی شهر اردکان قرار دارد. این زیارتگاه در دامنه کوه چک چک خودنمایی می‌کند؛ کوهی که بین مردم یزد و کرمان، با نام «پیرسوز چک چک» نیز شناخته می‌شود. ساعات دسترسی: هرروز از ساعت هشت صبح تا ۶ بعدازظهرآدرس: استان یزد، ۴۳ کیلومتری شرق اردکان، در دل کوه‌های بین اردکان و انجیر (نمایش روی نقشه) مسیر چک چک یزدعکاس: نامشخصزیارتگاه چک چک در دل کوه‌های انجیر قرار گرفته است و با شهر یزد حدود ۹۶ کیلومتر فاصله دارد. برای اینکه به این محل مقدس بروید، باید وارد بزرگ‌راه یزد-میبد شوید و سپس کمربندی میبد-احمد آباد را ادامه دهید. وقتی به میدان رسیدید، وارد جاده سمت راست شوید تا به چک چکو برسید. اگر از شهر اردکان عازم چک چک هستید، مسیری ۴۳ کیلومتری را در پیش خواهید داشت که با عبور از بلوار بهشتی و ورود به بلوار ولیعصر، به می‌دانی می‌رسید که با عبور از آن و ادامه مسیر، وارد جاده چک چکو می‌شوید. علاوه بر این، با کرایه خودرو از یزد، میبد یا اردکان می‌توانید خود را به این زیارتگاه برسانید. تاریخچه زیارتگاه چک چک یزدعکاس: نامشخصکارشناسان مذهبی و تاریخی هنوز درباره نحوه شکل‌گیری این زیارتگاه به اتفاق‌نظر نرسیده‌اند. با این حال، در ورودی آن نوشته‌ای قرار دارد که آقای رستم بلیوانی، رئیس سابق انجمن زرتشتیان شریف‌آباد یزد، مسئولیت گردآوری آن را برعهده داشته است و به تاریخچه و اتفاق‌های این محل اشاره دارد. در این متن آمده است که طبق اسناد تاریخی و مذهبی، در دوران سلطنت یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، اوضاع ایران به‌حدی رو به وخامت می‌رود که یزدگرد برای نجات خاندانش از مدائن راهی منطقه نسبتا امن یزد می‌شود. به همین دلیل برای محافظت از آن‌ها، استحکامات آن روزگار (حصار و برج و خندق) بنا می‌شود و شاید اسم یزد از روی یزدگرد گرفته‌شده است. یزدگرد، پنج دختر و دو پسر داشت که با شایع‌شدن خبر مرگش، اعضای خانواده او به اطراف یزد متواری شده و هر یک به عاقبتی گرفتار می‌شوند. نیک‌بانو یکی از این افراد بود که به‌سمت کوهی (کوه چک چک) در ۴۳ کیلومتری شرق اردکان می‌رود و در آن غیب می‌شود؛ جایی که امروزه، زیارتگاه زرتشتیان جهان است. طبق روایات، نیک بانو با مشاهده دشمن، برای پاسداری از پاکدامنی خود، با ترس و گریه از کوهی بلند بالا می‌رود؛ اما دشمن فاصله چندانی با او نداشت. به همین دلیل این بانوی پاکدامن با آهی بلند از کوه می‌خواهد که او را نجات دهد و همچون مادری مهربان در آغوش بگیرد. ناگهان شکافی در کوه ایجاد و نیک بانو غایب می‌شود. منبع عکس: کرگدن نارنجی (عکاس: منصوره عمادی) پس از گذشت زمانی، از بالای این کوه خشک، قطره‌های آبی به زمین می‌چکید که مسافران را سیراب می‌کرد و اگر جمعیت زیاد یا گله گوسفندی به آنجا می‌رسید، جریان آب به‌حدی زیاد می‌شد که آب برای همه اندازه بود. گفته‌شده است که چوپانی پس از گم‌کردن و جستجو برای یافتن گله‌اش، خسته و تشنه به کوه می‌رسد و از قطره‌های آب دیواره سنگی آن سیراب می‌شود و به خواب می‌رود. او در خواب بانویی را می‌بیند که از گله‌اش محافظت می‌کند و به او می‌گوید، اتاقی در این محل بساز و ضمن روشن‌کردن شمع و چراغ، به دیگران نیز بگو چنین کنند. وقتی چوپان بیدار می‌شود، گله‌اش را صحیح و سالم می‌بیند. شاد و خوشحال به‌سراغ بزرگان زرتشتی می‌رود و به این ترتیب می‌تواند با کمک آن‌ها زیارتگاهی بنا کند. به اعتقاد برخی افراد، هیچ‌وقت گله‌ای گم نشده بود و فقط نیک بانو به خواب یک چوپان می‌آید و چنین درخواستی از او می‌کند. لباس مقنعه‌مانندی در شکاف این کوه وجود داشت که برای تبرک کنده شده است. درخت چنار تنومندی با قدمت بیش از هزار سال در زیارتگاه قرار دارد که طبق بعضی روایات عصای نیک‌بانو بوده است و وقتی با آن به شکاف کوه می‌زند، آب شیرینی که از شکاف کوه می‌چکید، به رنگ سبز درمی‌آید. عکاس: احسان آمارلودر محل ورود نیک بانو، شکافی در کوه وجود دارد که چشمه‌ای جاری‌شده و از آب آن، درخت بزرگی به قطر بیش از یک متر از دل سنگ روییده است. طبق این افسانه، کوه چک چک هر سال به یاد نیک بانو اشک می‌ریزد. با وجود همه باورهایی که ذکر شد، عده‌ای بر این باورند که با توجه به ویژگی معابد آناهیتا که بر بالای یک بلندی بودند و آبی در آن‌ها جریان داشت، این محل، یکی از معابد آناهیتا به حساب می‌آید. همچنین این زیارتگاه به سوی شرق احداث‌شده بود تا پیروان مهر بتوانند در زمان سپیده‌دم به آیین نیایش نور خورشید بپردازند. از طرفی، نیایشگاه‌های زرتشتی یزد، قرن‌ها قبل از روی کار آمدن سلسله ساسانی به وجود آمده‌اند و در طول تاریخ به فرار فرزندان یزدگرد سوم از تیسفون هیچ اشاره‌ای نشده و بعید است که آن‌ها فاصله مرز ایران تا این محل را طی کرده باشند. معماری زیارتگاه چک چکعکاس: Lutz Stepputtisساختمان سنگی زیارتگاه چک چک شبیه به دهانه یک غار به نظر می‌رسد که در دل کوه قرار دارد و مجهز به امکاناتی مثل آب و برق است. این زیارتگاه شامل یک محوطه، ساختمان آتشکده و مجموعه‌ای از ساختمان‌ها می‌شود که در پنج طبقه نامنظم و به‌صورت پلکانی ساخته شده‌اند و در نهایت به آتشکده می‌رسند. زیارتگاه چک چک، ساختمانی سنگی در دل کوه استدر این مجموعه، اتاق‌ها یا شبستان‌هایی موسوم به «خیله» برای استراحت ساخته‌شده است و درون یکی از اتاق‌ها، چاهی قرار دارد که پیروان آیین زرتشت به‌منظور برآورده‌شدن حاجت‌ها و آرزوهای خود، نخی را دور طناب چاه گره می‌زنند. در کنار شبستان‌ها، یک تنور و آشپزخانه برای رفاه بازدیدکنندگان ساخته‌شده است تا بتوانند برای کشتن گوسفند نذری و پخت گوشت و نان از آن‌ها استفاده کنند. در ورودی این زیارتگاه، در فلزی طلایی و زیبایی جلوه‌گری می‌کند که نقش سرباز هخامنشی با نیزه‌ای در دست روی آن نقش بسته است. این محل کفی از سنگ مرمر و سقفی سنگی دارد که یک چلچراغ در وسط آن آویزان است. عکاس: نامشخصاز بخشی از سقف، قطره‌های آب بر زمین می‌ریزد و به همین دلیل ظرف‌هایی برای جمع‌آوری آن‌ها در نظر گرفته‌شده است که بخشی از آن برای مصرف خوراکی به کار می‌رود و بخشی به‌عنوان تبرک به زائران داده می‌شود. به‌دلیل ریزش قطره‌های آب، کف این محل همیشه نم دارد. پس از ورود به زیارتگاه شاهد دیواری خواهید بود که در کنار دو صخره سنگی بزرگ ساخته‌شده است و در کنار این صخره‌ها، محلی برای روشن‌کردن شمع وجود دارد. علاوه بر این، فروغ جاودانی زرتشت که همیشه فروزان است، در میان معبد قرار دارد. ظروف گردی در اطراف این آتش وجود دارد که به‌شکل یک گل لوتوس هستند و زائران در آن‌ها شمع و عود روشن می‌کنند. زرتشتیان برنامه‌های خود را در کنار این آتش برگزار می‌کنند. عکاس: Lutz Stepputtisتعدادی تابلو از تاریخچه و اوراد زیارتگاه و همین طور نقاشی چهره‌های معروف و مقدس زرتشتی‌ها روی دیوار آن به چشم می‌خورد. در کنار آن‌ها متوجه رنگ تیره و کدر دیوارهای آتشکده خواهید شد ک وجود آتش همیشه روشن دلیل آن است و همیشه یک هیربد، وظیفه روشن‌کردن آتش را بر عهده دارد. درخت چنار کهنسالی نیز در این زیارتگاه روییده که ‎در فهرست میراث طبیعی ملی کشور به ثبت رسیده است. دلیل چکیدن آب از دیواره زیارتگاهعکاس: نامشخصتعدادی زمین‌شناس هلندی طی تحقیقاتی به این نتیجه رسیدند که این کوه روی گسلی با عمق یک کیلومتر قرار دارد. از همین رو آبراهه‌های زیرزمینی نمی‌توانند از این گسل عبور کنند و در نتیجه بالا می‌آیند و به‌دلیل جنس آهکی کوه می‌توانند از آن تراوش کنند. به عبارتی، بارندگی منشا این آب نیست و در طول سال هیچ‌گاه قطع نمی‌شود؛ هرچند که مقدار آن کم یا زیاد می‌شود. چک چک یزد چند پله دارد؟ منبع عکس: کرگدن نارنجی (عکاس: منصوره عمادی) آتشکده چک چک یزد حدود ۳۶۰ پله سیمانی دارد. در واقع رسیدن به زیارتگاه مستلزم بالارفتن از این تعداد زیاد پله در مسیری پیچ‌درپیچ است که در طول آن، نوشته‌هایی از اوستا روی دیوار دیده می‌شود. آداب حضور در زیارتگاه چک چکعکاس: Lutz Stepputtisورود به زیارتگاه چک چک مانند مساجد مسلمانان مستلزم رعایت یک سری آداب است. در این محل نیز مشابه سایر آتشکده‌ها باید هنگام ورود، کفش‌ها را درآوردید و سرپوش سفیدی (کلاه سفید برای مردها و روسری سفید برای زن‌ها) بر سر بگذارید. از آنجا که کف این محل مرطوب است، دمپایی سفیدی به شما می‌دهند تا پاهایتان خیس نشود. علاوه بر این، مشابه دین اسلام که بانوان در دوران قاعدگی نباید وارد مسجد شوند، همین موضوع برای این آتشکده نیز صدق می‌کند؛ موضوعی که روی تابلوهای ورودی به بازدیدکنندگان گوشزد شده است. در زمان مراسم عمومی زرتشتیان (۲۴ تا ۲۷ خردادماه) و روز سیزده بدر ورود غیرزرتشتیان به چک چک ممنوع است. عکس‌های چک چک یزدمنبع عکس: کرگدن نارنجی (عکاس: علی احمدیان، منصوره عمادی)، دیجی لوگ مجری تور مجازی گوگل، عکاس: کاظم میردهقان، Moji Soflaeian، امین مطلق، آرسام ضیایی، Lutz Stepputtisزمان بازدید از چک چک یزدبا توجه به موقعیت کویری زیارتگاه چک چک و گرمای شدید هوا در ماه‌های گرم سال، بهترین زمان بازدید از این محل را می‌توان ماه‌های فروردین و اردیبهشت در فصل بهار و مهر و آبان در فصل پاییز دانست. امکانات زیارتگاه چک چکعکاس: شیما پروین چیدر مجموعه چک چک هیچ فروشگاه یا رستورانی وجود ندارد و از همین رو پیش از سفر از شهر اردکان یا یزد باید نسبت به تهیه لوازم ضروری اقدام کنید. در طول راه نیز به‌جز یک پمپ‌بنزین، امکانات رفاهی دیگری وجود ندارد. در این محل سرویس بهداشتی نسبتا خوبی قرار دارد که فاقد سرویس فرنگی است. از نظر آب آشامیدنی نیز مشکلی وجود ندارد؛ هرچند که ترجیحا آب بهداشتی همراه داشته باشید. اتاق‌هایی در این زیارتگاه ساخته‌شده که فقط به استراحت و اسکان زائران زرتشتی اختصاص دارد. دیدنی‌های اطراف زیارتگاه چک چکروستای خرانق: روستای خرانق با قدمت ۴۵۰۰ سال، از جمله جاهای دیدنی یزد به شمار می‌رود که بیشتر مورد توجه گردشگران اروپایی است. این روستای تاریخی با داشتن یکی از سازه‌های بزرگ خشتی کشور به خود می‌بالد. از جاذبه‌های روستا می‌توان به قلعه خرانق، منارجنبان، حمام، مسجد جامع و حسینیه، پل خرانق، آینه‌های خرانق نما، مزار بابا خادم و … اشاره کرد. شهر اردکان: شهر اردکان در فاصله نزدیکی از زیارتگاه قرار دارد و در نتیجه می‌توانید بخشی از زمان سفرتان را به بازدید ازجاهای دیدنی اردکاننظیر بافت قدیمی شهر اردکان، مسجد جامع اردکان، خانه تقدیری، کوچه ضیایی، مسجد حاج محمد سعیدا و موزه مردم‌شناسی اختصاص دهید. اگر تاکنون موفق به بازدید از زیارتگاه چک چک در اردکان یزد شده‌اید، در پایین این مقاله ازکجارواز تجربه‌های خود برای ما بگویید. عکس‌های گالری از گوگل‌مپ (عکاس: سهراب پورخلیلی). عکس کاور از گوگل مپ. عکاس: MeHRan Hoپرسش‌های متداولچک چک چند پله دارد؟ مسیر منتهی به آتشکده چک چک حدود ۳۶۰ پله دارد. بهترین زمان بازدید از زیارتگاه چک چک چه ماه‌هایی است؟ ماه‌های فروردین، اردیبهشت، مهر و آبان، بهترین زمان بازدید از این مکان مقدس هستند. چرا به این زیارتگاه، چک چک گفته می‌شود؟ از آنجا که قطره‌های آب از دیواره و سقف این آتشکده می‌چکد، به آن چک چک می‌گویند. زیارتگاه چک چک از چه بخش‌هایی تشکیل‌شده است؟ این مجموعه علاوه بر یک ساختمان آتشکده، دارای تعدادی اتاق (خیله) است که برای اسکان زائران زرتشتی در نظر گرفته‌شده است. سرویس بهداشتی نیز در این محل وجود دارد.