شهر باستانی بیشاپور — کازرون
نشانی: استان فارس، شهر کازرون، جاده قائمیه کازرون، شهر باستانی بیشاپور

استان فارس در تاریخ پیش از اسلام، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز حکومتی ایران‌زمین به شمار می‌رفت و حاصل آن، وجود بناهای باستانی شگفت‌انگیز فراوان است. یکی از این مجموعه‌های عظیم، شهر باستانی بیشاپور محسوب می‌شود که آثاری شگرف را در بر گرفته است. آنچه باید درباره شهر باستانی بیشاپور بدانید: شهر باستانی بیشاپور کجاست؟ درباره شهر باستانی بیشاپوروجه تسمیه شهر باستانی بیشاپورتاریخچه شهر باستانی بیشاپورمعماری شهر باستانی بیشاپورآثار باستانی شهر بیشاپورزمان و هزینه بازدید از شهر باستانی بیشاپورنکات بازدید از شهر باستانی بیشاپورجاهای دیدنی اطراف شهر باستانی بیشاپورشهر باستانی بیشاپور کجاست؟ آدرس: استان فارس، شهر کازرون، جاده قائمیه کازرون، شهر باستانی بیشاپور (مشاهده در نقشه) عکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Sahand Aceبیشاپورازجاهای دیدنی کازرونبه شمار می‌رود و در کنار دره چوگان واقع است. این شهر تاریخی که حدود ۲۰۰ هکتاروسعتدارد، در فاصله ۲۳ کیلومتری شمال‌غربی شهر فعلی کازرون قرار گرفته است. مسیر دسترسی به شهر باستانی بیشاپوربرای دسترسی به شهر باستانی بیشاپور، ابتدا باید به کازرون عزیمت کنید و خود را به شمال‌غربی آن برسانید؛ سپس به‌کمک تابلوهای راهنما، باید وارد جاده کازرون به برازجان شوید. پس از رسیدن به دوراهی، مسیر سمت راست را انتخاب کنید و با طی این جاده مستقیم، به محوطه شهر باستانی بیشاپور برسید. درباره شهر باستانی بیشاپورشهر باستانی بیشاپور که در شهرستان کازرون استان فارس قرار گرفته، در زمان ساسانیان ساخته‌شده است. بیشاپور با ۲۰۰ هکتار وسعت، از شهرهای مهم آن زمان به حساب می‌آمد. این شهر از قدیمی‌ترین شهرهایی است که تاریخچه ساخت آن به‌صورت مکتوب در سنگ‌نوشته‌ای محفوظ مانده است. بیشاپور در شمال غرب شهر کازرون قرار دارد و از شهرهای خوش آب‌وهوا و دارای طراحی و مهندسی ویژه آن روزگار محسوب می‌شود. در کتاب‌های تاریخی، نام این شهر با عنوان‌های بیشاپور، بیشابور، به شاپور، بیشاور و «به اندیوشاپور» ضبط‌شده است. شهر بیشاپور مرکز ایالت و کوره اردشیرخوره به شمار می‌رفت. وجه تسمیه شهر باستانی بیشاپوراز شاپور اول به‌عنوان سازنده شهر باستانی بیشاپور یاد می‌کنند و واژه «بیشاپور»، احتمالا واژه‌گونه‌ای از واژه «به‌شاپور» به‌معنای «شاپور نیک‌سیرت» بوده است. هرچند در برخی از منابع دیگر از این شهر به‌عنوان «سرای شاپور» یا «محلی که شاپور آن را بهبود داده است» نیز یاد می‌کنند. به‌علاوه در کتاب «مسالک الممالک»، اثر اصطخری چنین آمده است: شهر بیشاپور در زمان تهمورث بنا شده است؛ پیش از جمشید و آن را «دین دولا» گفتندی؛ پس اسکندر آنجا را خراب کرد تا اینکه در زمان شاپور بن اردشیر، از نو آنجا را عمارت کرد و بیشاپور نام نهاد و اکنون آن را بشابور و بسابور گویند. تاریخچه شهر باستانی بیشاپورتصویر از وب‌سایت Wikipedia | نقاش: اوژن فلاندنبیشاپوردر سال ۲۶۶ میلادی و به دستور شاپوراول، ازپادشاهان ساسانیساخته شد؛ اگرچه نشانه‌هایی از سکونت در این منطقه از دوره عیلامیان و هخامنشیان نیز کشف‌شده است. این شهر در دوران آغازین، به‌عنوان مرکز ایالت مهم اردشیرخوره شهرت یافت. پس از پیروزی شاپور بر «والرین»، امپراتور روم، شاپور دستور داد در ناحیه‌ای خوش آب‌وهوا بر سر راه تخت جمشید به تیسفون، شهری بنا کنند. این جاده در زمان هخامنشیان، شهرهای تخت جمشید و استخر را به شوش وصل می‌کرد. معماری از اهالی سوریه قدیم به نام «آپاسای» (اپاسای) برای ساخت شهر تازه انتخاب شد. تعیین محل و موقعیت استقرار بیشاپور به‌واسطه بهره‌گیری از پدیده‌های طبیعی و عوارض جغرافیایی، انتخابی هوشمندانه و برنامه‌ریزی‌شده به‌نظر می‌رسید و در برابر هجوم بیگانگان محافظت ایجاد می‌کرد. افزون بر این، این منطقه به‌لحاظ زیبایی‌شناختی نیز مورد توجه قرار داشت. بیشاپور از قرن ششم میلادی به بعد و پس از تضعیف حکومت ساسانیان به‌واسطه شورش‌های متعدد، آبادانی خود را از دست داد و سرانجام پس از حمله اعراب به ایران، دچار ویرانی‌های فراوان شد. برخی از منابع تاریخی شیوع طاعون و بیماری‌های فراگیر را از علل نابودی بیشاپور عنوان می‌کنند. با این حال آنچه مسلم است، این شهر تا قرن هفتم و هشتم میلادی نیز به حیات خود ادامه داد؛ اما پس از آن رو به زوال گذاشت و متروکه شد. معماری شهر باستانی بیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Herbert karim masihiطراحی اولیه شهر باستانی بیشاپور بر اساس مرزبندی‌های طبیعی ایجاد شده و با پدیده‌های جغرافیایی شامل دره چوگان، صخره‌ها و رود شاپور محدودیت یافته است. شهربیشابوربا روش مهندسی یونانیان که توسط «هیپوداموس» ابداعشدهبود، در زمینی مستطیل‌شکل طراحی شد؛ بهگونه‌ایکهچهاردروازه ودوخیابان آن، یکدیگر را قطع می‌کردند. یکی ازخیابان‌هادر جهت شمال به جنوب و دیگری شرق به غرب بود وهرکدامدر انتها به یکی از دروازه‌های شهر منتهی می‌شدند. دروازه غربی، ورودی اصلی شهر بوده است. شهربیشاپورازدوبخش اصلیتشکیلشده است: ارگ سلطنتی: شامل آثار شاخصی مانند معبد آناهیتا، تالار تشریفات شاپور، ایوانموزاییک، کاخوالرینمنطقه عامه‌نشین: شامل خانه‌های مسکونی، گرمابه، کاروانسرا و بازارمجموعه ارگ حکومتی که در ارتفاعات دامنه کوه شاپور، واقع در شمال‌شرقی شهر قرار گرفته بود و به تمام بافت مسکونی اشراف داشت، به‌وسیله حصاری سنگی از شهر منفک می‌شد. شهر بیشاپور در شیب پایین‌دست تا بستر رود ادامه داشت. حفاری‌های باستان‌شناسی و کاوش‌های متعدد نشان می‌دهد که منطقه شمالی شهر در دوره ساسانیان دارای امکاناتی چون خیابان‌های جدول‌کشی‌شده و باغچه‌های زیبا بوده است. آثار باستانی شهربیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Herbert karim masihiشاهکار حجاری‌های عصرساسانیدر تنگ چوگان در مجاورت شهر بیشاپور و بر کرانه رودخانه شاپور باقی‌مانده است و امروزه ازدیدنی‌های استان فارسبه شمار می‌رود. معبد آناهیتا بیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Majid Taghipourبا توجه به قداست و اهمیت آب در آیین زرتشت و در بینآریایی‌ها، معابدی برای نیایش و ستایش آب ساخته شده‌اند که معبد آناهیتا) الهه آب (یکی ازمهم‌ترینآن‌ها به شمارمی‌آید؛ به نظرمی‌رسدکه شاهان اولیه ساسانی، هرگز از اجرای این فریضه دینی که موجب رضایت خاطر اهورامزدا و جلب قلوب مردممی‌شد، غافلنبوده‌اند. آنانبرای ایزد آناهیتا که فرشته دودمان و پیروزی آن‌ها محسوبمی‌شد، معابد و نیایشگاه ساختندو مقامآن را به درجه اهورامزداییارتقا دادند. آثار و اسنادی از این ستایش روی پایهستون‌هایمکشوفه شوش و همدان وجود دارد کهاردشیر (موسسلسله ساسانی) می‌گوید: ایزدان مهر و آناهیتا مرا یاری کردند. و اضافهمی‌کند: بشود کهاهورامزدا، آناهیتا و میترا مرا در پناه خود گیرند و از هر کینه و خصومتی حفظ کنند. بنای معبد آناهیتا بیشاپور نه‌تنها از نظر معماری بی‌نظیر و فوق‌العاده محسوب می‌شود، بلکه از لحاظ رعایت دستگاه‌های تنظیم و تقسیم‌کننده و کنترل جریان آب نیز نظیر نداشته است و شاید فقط بتوان آن را با معبد ناهید استخر مقایسه کرد. برای ایجاد چنین پرستشگاه عظیمی، محوطه‌ای به ابعاد ۷ × ۲۳ × ۲۷ مترمکعب در عمق زمین خاک‌برداری و شالوده آن به‌نحوی گذارده شده است تا آب رودخانه شاپور که در فاصله ۲۵۰ متری این مکان قرار دارد، انشعابی از خود را به درون این بنا جاری کند؛ البته پیش از احداث این معبد در این مکان، قنات جریان داشت و معماران و سازندگان ساسانی با توجه به گذر آب، به گونه‌ای معبد را شالوده‌ریزی کرده‌اند که از این موقعیت مناسب حداکثر استفاده برای گردش آب در آن به عمل آید. هنوز بقایای این قنات قدیمی در انتهای دالان غربی قابل رویت است. عکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Majid Taghipourاین بنای مکعب‌شکل از سطح زمین‌های اطراف خود در حدود ۶ متر پایین‌تر ساخته‌شده و فقط هشت متر از ۱۴ متر ارتفاع آن از سطح طبیعی اطراف نمایان است؛ چنان‌که بقیه سطوح به‌علت سردابه‌ای بودن در عمق زمین قرار دارد. در صحن داخلی بنا آبگیر کم‌عمقی با گنجایش ۶۰ مترمکعب آب ساخته‌شده و اطراف آن سکویی به وجود آمده است که نیایشگران می‌توانستند هنگام اجرای مراسم مذهبی، روی آن گرد آیند. این سکو از قطعات سنگ‌های بزرگ حجاری‌شده قالبی به ابعاد ۴۷ × ۱۴۰ سانتی‌متر ساخته‌شده است. در وسط هر یک از ورودی‌ها، مجرای آبی در داخل سنگ‌های زیر کف‌پوش درگاه حجاری‌شده است تا از هر سه طرف بنا، در مواقع لزوم (احتمالا در اعیاد و جشن‌ها و مراسم مذهبی) آب به درون معبد جاری شود. مجرای خروجی آب چاهی است که چهار متر عمق دارد و برای احداث آن محوطه‌ای را به طول و عرض ۱۸۰ سانتی‌متر خاک‌برداری کرده‌اند که با چهار قطعه سنگ ۹۰ × ۹۰ سانتی‌متر از نوع سنگ‌های کف‌پوش معبد پوشیده می‌شده است؛ به‌طوری که هم‌آهنگی و روپوش چاه با کف آبگیر به‌طور یکنواخت رعایت می‌شده و مجرای خروجی آب کاملا از نظر پنهان بوده است. نحوه ورود و خروج آب در این معبد تابع نظم و ترتیبی خاص بود تا حتی‌المقدور آب معبد پاک و تازه باشد و به همان اندازه که آب از سه طرف وارد می‌شود، از مجرای سه‌گانه به‌تدریج و غیر محسوس به زمین فرو رود. دقت و رعایت چنین امری برای گردش آب، اهمیت و احترام خاص مذهبی و توجه به نیای فرشته آب را در آن زمان کاملا نشان می‌دهد. با توصیفی که به عمل آمد معلوم می‌شود که در این مکان نوازش و بازی با آب و نیایش آب بیش از هر چیز دیگری مورد توجه بوده است. جایگاه نذوراتبیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: درفش کاویانیجایگاه نذورات به ستون‌هایی اطلاق می‌شود که در حاشیه خیابان شرقی-غربی که از مرکز شهر می‌گذرد و خیابان شمالی و جنوبی را قطع می‌کند، قرار دارند. روی این دو ستون کتیبه‌ای به خط پهلوی اشکانی و ساسانی جای گرفته است که در واقع سند تاریخی شهرسازی بیشاپور محسوب می‌شود که متن آن بدین شرح است: در فروردین‌ماه سال ۵۸ از آتش اردشیر (در) سال ۴۰ از آتش شاپور از آتش‌های شاهی (در) سال ۲۴ این تصویر پیکره به بغ مزداپرست شاپور شاهان شاه ایران و انیران که چهره از ایزدان دارد فرزند به بغ مزدا اردشیر شاهان شاه ایران که چهره از ایزدان دارد نوازنده خدایگان پاپک شاه (این) کار اپسای دبیر از شهر حران از خاندان خویش و بدین روال زمانی به بغ مزدا شاپور شاهان ایران و انیران که چهره از ایزدان دارد (بدین جا آمد) و زمانی که شاهان شاه این پیکر را دید (ایستاده) به اپسای دبیر سیم و بندگان و کنیزان و باغ‌ها و دارائی بخشید. تندیسی از شاپور اول در میان این دو ستون وجود داشت که متاسفانه با گذشت زمان از بین رفته است. ارتفاع این ستون‌ها از کف تا انتها به حدود ۹ متر می‌رسد. تالار تشریفات بیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Ap ۰۷۲۱ تالار عظیم تشریفات در جنوب شرقی معبد آناهیتاواقع شده است. مساحت تالار تشریفات ۷۸۱ متر مربعاست و شاید بتوان آن را در ردیف اولین و بزرگ‌ترین آثار معماری گنبددار زمان ساسانی به شمار آورد. این تالار مرکب ازچهارایوان متقابل و متقارن است و بر فراز آن گنبدیشلجمیشکل که ۲۵ متر ارتفاع داشت، قرار دارد. صحن مرکزی تالاربه‌صورتمربع شکل است. این بنا ۶۴ طاقچه دارد که باموتیف‌های مختلفگچ‌برینظیر برگ کنگر، برگ مو (درخت انگور) و نقوش تزیینیبه‌صورتطرح‌های چلیپا شکل زینت یافته است. ایوان موزاییک بیشاپورایوان موزاییک با ۲۵ ٫ ۱۱ متر طول و ۶ ٫ ۱۰ متر پهنا، با طاق هلالی شکل پوشش یافته است. کف این ایوان با موزاییک‌های رنگین و نگارین مفروش بود. این موزاییک‌ها که از ارزشمندترین و نفیس‌ترین آثار به دست آمده از شهر بیشاپور به شمار می‌رود، زینت‌بخش موزه‌های لوور پاریس و موزه ایران باستان تهران است. رنگ‌های به‌کاررفته در این موزاییک‌ها و طراحی آن‌ها زیبایی بسیار چشمگیری داشت؛ به‌طوری که مجموع این موزاییک‌ها به‌صورت فرشی یک‌پارچه به نظر می‌رسید. هنوز آثار کمی از این نوع موزاییک‌ها به‌صورت نواری در کناره‌های دیوار این ایوان وجود دارد. کاخ والرینکاخ والرین، بنایی مشابه معبد آناهیتا است که در ۱۵۰ متری شمال آتشکده بزرگ بیشاپور قرار دارد. در دیواره‌های این بنا که از سنگ‌های بزرگ تراش‌خورده ساخته‌شده است، بست‌های فلزی دیده می‌شود. کاخ والرین به‌رغم پوشش دیواره‌ها با ملاطی سفیدرنگ برای مقاومت بیشتر، در طول تاریخ آسیب فراوانی دیده است. بخش‌های مختلف این کاخ در گذر زمان به غارت رفته‌اند و در موزه‌های مختلف جهان به نمایش در آمده‌اند. زمان و هزینه بازدید از شهر باستانی بیشاپورساعت بازدید:۸:۰۰ تا ۱۸:۰۰ هزینه بازدید گردشگران داخلی (در سال ۱۴۰۱):۵ , ۰۰۰ تومانهزینه بازدید گردشگران خارجی (در سال ۱۴۰۱):۵۰ , ۰۰۰ توماننکات بازدید از شهر باستانی بیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: Adam Jonesبهترین زمان بازدید از شهر باستانی بیشاپور، فصل بهار است. در محدوده شهر باستانی بیشاپور، امکانات رفاهی محدودی وجود دارد و آنتن‌دهی شبکه تلفن همراه مطلوب نیست. در ایام آخر هفته و تعطیلات، آمار بازدید گردشگران به شهر باستانی بیشاپور افزایش می‌یابد و با تراکم جمعیت مواجه خواهید شد. برای تجربه بازدید بهتر و برخورداری از توضیحات کافی، از راهنمایی مسئولان حاضر در شهر باستانی بیشاپور بهره ببرید. هنگام بازدید از شهر باستانی بیشاپور در حفظ آثار باستانی به‌جای‌مانده کوشا باشید. جاهای دیدنی اطراف شهر باستانی بیشاپورعکس از وب‌سایت Wikipedia | عکاس: پوریا ذوقیغار شاپورآدرس: استان فارس، ۳۰ کیلومتری شمال کازرون، چهار کیلومتری تنگه چوگان (مشاهده در نقشه) غار شاپور با قدمتی طولانی، در استان فارس، ۳۰ کیلومتری شمال کازرون، چهار کیلومتری تنگه چوگان قرار دارد. این غار به سبب قرارگیری مجسمه شاپور بر دهانه آن، به نام غار شاپور شهرت یافته است. قدمت غار شاپور به دوره ساسانیان بازمی‌گردد. دریاچه پریشانآدرس: استان فارس، ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی کازرون، بخش جره و آباده (مشاهده روی نقشه) دریاچه پریشانکه در فاصله ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی کازرون قرار دارد، یکی از آثار طبیعی غرب استان فارس است. آب این دریاچه در فصل‌های گرم باتلاقی می‌شود و نواحی پیرامون آن از پرندگان مهاجر میزبانی می‌کند. به‌واسطه انجام عملیات راه‌سازی و آتش‌سوزی عمدی نیزارها، افزایش روند خشکسالی، حفر چاه‌های غیرمجاز برای استفاده کشاورزی، عدم نظارت صحیح بر چرای دام‌ها و فعالیت نیروگاه برق، در سال‌های اخیر این دریاچه در معرض تهدید قرار گرفته و در بسیاری از مواقع سال بخش‌های زیادی از آن خشک و باتلاقی است. پرسش‌های متداولشهر باستانی بیشاپور کجاست؟ شهر باستانی بیشاپور در استان فارس، شهر کازرون، جاده قائمیه کازرون قرار دارد. شهر بیشاپور در چه سالی ساخته شد؟ ۲۶۶ میلادیشهر بیشاپور به فرمان چه کسی ساخته شد؟ شاپور اولزمان و هزینه بازدید از شهر باستانی بیشاپور چگونه است؟ ساعت بازدید ۸:۰۰ تا ۱۸:۰۰؛ هزینه بازدید (در سال ۱۴۰۱) برای گردشگران داخلی ۵ , ۰۰۰ تومان و برای گردشگران خارجی ۵۰ , ۰۰۰ تومان. نویسنده: عماد جعفری / پوریا محمدی پیوند