Upptaka gjaldmiðils annars ríkis er dýr og áhættusöm

Upptaka evru er bæði mjög fjarlægur og áhættusamur kostur, eins og dæmin í Grikklandi, Portúgal og Írlandi sanna. En einhliða upptaka gjaldmiðils annars ríkis er einnig mjög áhættusöm leið og jafnframt dýr fyrir ríkið og þar með íslenska skattgreiðendur.

Frosti Sigurjónsson, rekstrarhagfræðingur, ritar fróðlega og vandaða grein á mbl.is og fjallar þar um þá áhættu sem fylgir einhliða upptöku annars gjaldmiðils. Greinin ber nafnið: „Hin hliðin á einhliða upptöku" og fer hér á eftir:

„Einhliða upptaka annars gjaldmiðils hefur verið kynnt sem valkostur við það að hafa sjálfstæða mynt í landinu. Því miður er engin lausn í gjaldmiðlamálum þjóðarinnar gallalaus, en einhliða upptöku fylgir veruleg áhætta. Talsmenn einhliða upptöku hafa gert kostum fyrirkomulagsins góð skil, en það líka nauðsynlegt að skoða gallana.

Einhliða upptaka framkvæmd

Einhliða upptaka erlendrar myntar t.d. kanadollars færi þannig fram að fyrst væri ákveðið skiptigengi og tímasetning upptökunnar. Kaupa þyrfti inn nægilegt magn af kanadískum seðlum og klinki til að skipta út öllum krónuseðlum og mynt sem eru í umferð. Til þess þyrfti andvirði 40 ma ISK sem taka þyrfti að láni eða með núverandi forða. Setja þyrfti lög um að öllum innistæðum, lánum og samningum væri breytt á skiptigenginu úr ISK yfir í CAD. Breyta þyrfti sjálfsölum og hraðbönkum fyrir Kanadadollara. Kanadadollari væri lögeyrir landsins og mætti greiða með honum skatta og skuldir.

Hættan

Innstæður í bönkum hér eru vel yfir 1.000 ma ISK en þeim væri með lögum breytt í CAD. Þessar innstæður væru þá a.m.k. 25 sinnum hærri fjárhæð en CAD seðlaforðinn. Það er augljóst að þótt bara lítið brot af þessum innstæðum vildi streyma úr landi, myndi CAD seðlaforðinn fljótlega tæmast. Þá þyrfti að taka enn meiri forða að láni og í raun engin trygging fyrir því að sú viðbót myndi duga.

Seðlabankinn mætti að sjálfsögðu ekki prenta Kanadadollara og bankar hefðu því engan lánveitanda til þrautavara. Bankarnir gætu lent í því að geta ekki afhent dollara. Þá þyrfti að hringja í AGS til að bjarga málum.

Sveiflurnar halda samt áfram

Vegna fámennis og mikilla auðlinda eru sveiflur tíðar í okkar hagkerfi. Í niðursveiflum hefur það jafnan komið í hlut krónunnar að láta undan. Afleiðingin af því er verðbólga og krónan hefur því ekki verið góður geymslustaður verðmæta. Kosturinn er hins vegar sá að hagkerfið hefur getað aðlagað sig hratt að sveiflum og atvinnustig haldist hátt.

Verði tekin upp önnur mynt mun hagkerfi okkar áfram verða sveiflukennt enda breytir upptakan litlu um raunverulegar orsakir sveiflna sem eru fámennið og auðlindirnar. En við bætist að sveiflur erlendu myntarinnar gætu oft reynst mjög úr takti við stöðu mála hér.

Gallar fasts gengis

Einhliða upptaka getur leitt til aukinnar misskiptingar. Niðursveifla í hagkerfi með fast gengi leiðir til þess að eignafólk flytur sparifé sitt til landa þar sem betur árar. Útstreymið dregur úr fjárfestingum og framkvæmdum, atvinnuleysi eykst, vextir hækka og niðursveiflan dýpkar. Þurfi að lækka laun með handafli, þá er fyrirstaðan jafnan minnst hjá þeim sem eru í slakri samningsstöðu og eiga erfitt með að finna störf erlendis. Gengislækkun er vissulega ekki góð en sé leiðrétting ekki umflúin þá kemur gengisbreyting mun jafnar niður á íbúum landsins en innri gengisfelling við fast gengi.

Kostnaður

Ýmis kostnaður myndi falla til, jafnvel þótt allt gangi að óskum. Í fyrsta lagi þarf að taka saman þann kostnað sem fylgir því að framkvæma myntskiptin í upphafi en hann gæti numið einhverjum milljörðum.

Svo er það myntsláttuhagnaðurinn sem hingað til hefur runnið til íslenska ríkisins. Hann myndi tapast úr landi og renna til Kanada. Þeir sem tala fyrir einhliða upptöku Kanadadollars telja að myntsláttuhagnaður sé um 0,5-1,0% af þjóðarframleiðslu, þá sé miðað við hóflega verðbólgu. Kostnaðurinn væri þá 10-15 milljarðar árlega sem rynnu til Kanada. Meiri hagvöxtur eða verðbólga myndu auka þann kostnað.

Þeim sem vilja kynna sér einhliða upptöku nánar er bent á vefinn www.einhlida.com"

Fyrri ummæli:
Umræðan um einhliða upptöku annars gjaldmiðils endurspeglar annars vegar viðurkenningu á að krónan er ónothæf sem gjaldmiðill og hins vegar andstöðu við að taka upp evru eða þá skoðun að það taki of langan tíma að fá evru.

Vissulega er tíminn vandamál. En það er rétt að skoða það hvort krónan geti ekki komist í einhvers konar skjól hjá Evrópska seðlabankanum við aðild þangað til evran verður tekin upp vonandi 2-3 árum seinna.

Eins og Frosti Sigurjónsson bendir á er einhliða upptaka annars gjaldmiðils, eins og kanadadollars, bæði dýr og áhættusöm. Hún væri því algjört neyðarúrræði til að leysa skammtímavanda.

Það væri nær lagi að hefja viðræður við ESB um að taka einhliða upp evru þangað til við uppfyllum skilyrði til að verða fullgyldir meðlimir í myntbandalaginu. Evran hentar okkur miklu betur en kanadadollar enda er mest af okkar viðskiptum í evrum.

Slíkar viðræður eru væntanlega háðar því skilyrði að við stefnum á fulla þátttöku í myntbandalaginu. Þær geta því tæpast hafist fyrr en það er ljóst að við veljum aðild.

Það er með ólkindum að menn skuli enn láta sér detta í hug að nota krónuna áfram eftir allt sem dunið hefur yfir af hennar völdum. Jafnvel alvarlegar líkamsárásir örvæntingarfullra skuldara með stökkbreytt lán af völdum krónunnar virðist engu ætla að breyta.

@ Ásmundur Friðriksson.

Bara til þess að leiðrétta rangfærslur þínar og glámskyggni.

Þá er og verður enginn meirihluti né sátt eða samstaða á því að taka hér upp EVRU með því að ganga fyrst í ESB.

Í öðru lagi þá hefur ekki sýnt sig að mörg svæði sem hafa tekið upp EVRU hafi haft af henni nokkurt minnsta skjól.

Þess þá heldur hefur hún verið þeim þung byrði og í raun er allt EVRU svæðið á fallandi fæti með gríðarlegt atvinnuleysi eða meðaltals atvinnuleysi sem er nú 10,7% og fer hækkandi. Meðaltals atvinnuleuysið er u.þ.b. 50% hærra en það er nú á Íslandi. Auk þess er EVRU svæðið með samdrátt í hagkerfinu og lækkandi hagvöxt, sem gerir það í heild að lélegasta hagvaxtarsvæði heims. Skuldatryggingarálag nánast allra ríkjanna eru neikvæðar og hefur farið hríðlækkandi. Nánast allra hagvaxtar- eða lífskjaraspár fyrir EVRU svæðið eru bæði til skamms eða langs tíma annaðhvort dökkar eða kolsvartar.

Alveg þveröfugt við Ísland með krónu þar sem atvinnuleysi er hvað minnst í Evrópu og fer lækkandi. Hagvöxtur mældist góður á síðasta ári og áfram er spáð góðum hagvexti. Skuldatryggingarálag landsins fer auk þess lækkandi. Allar hagvaxtar- og lífskjaraspár fyrir Ísland í bráð og lengd eru annaðhvort frekar góðar eða mjög bjartar, alla vegana miðað við ESB löndin.

Svo ætla ég að leiðrétta þær ítrekuðu rangfærslur hjá þér og mörgum fleiri EVRU/ESB sinnum að langmest af okkar útflutningi sé í EVRUM. Þetta er einfaldlega margtugginn haugalygi. Helstu útflutningsviðskipti okkar í erlendum gjaldeyri skiptast eftirfarandi:

US dollar 37%

EVRA 27%

Breskt Pund 14%

Dönsk króna 7%

Norsk króna 6%

Sænsk króna 4%

Aðrar myntir 5%

(Heimild Hagstofa Íslands)

Þarna sést þetta svart á hvítu. Þú skalt því hætta að nota þessa ESB lygi þína hér um að EVRAN sé lang mikilvægust í okkar útflutningi. Það er einfaldlega "Ásmundar lygi Harðarsonar"

Ummæli:
Gunnlaugur, ég er þegar búinn að leiðrétta ítrekað þessar rangfærslur þínar.

Margar ESB- eða evruþjóðir eru með minna atvinnuleysi en Ísland. Atvinnuleysið er mest á Spani um 23% en minnst í Austurríki 4%. Það er því mikil blekking fólgin í því að gefa í skyn að atvinnuleysi á Íslandi verði nálægt meðaltali ESB-landa eftir inngöngu okkar í sambandið.

Þvert á móti má búast við að það minnki með stöðugleikanum sem fylgir evru og aukinni samkeppnishæfni Íslands.

Skuldatryggingarálag flestra ESB- eða evruríka er lægra en Íslands.

Það er rétt að spár fyrir Ísland eru góðar þó að ýmsar hættur leynist víða. En horfurnar verða væntanlega enn betri í ESB. Sérstaklega munu þá ýmsar hættur tengdar krónunni heyra sögunni til.

Hvernig öðrum ESB ríkjum vegnar breytir engu fyrir okkur. Við verðum áfram sjálfstætt ríki með okkar auðlindir þó að við tökum upp samstarf við önnur ríki í efnahagsmálum.

Mörgum ESB- eða evrulöndum vegnar mjög vel, öðrum mun verr.

Þessi skipting útflutnings milli gjaldmiðla sem þú sýnir er mjög villandi.

Vægi dollars er miklu minna en tölurnar gefa til kynna. Ástæðan er að langmest af útflutningi í dollurum er ál til evrusvæðisins. Ál er alltaf verðlagt í $US. En þar sem þetta er heimsmarkaðsverð þá hefur gengi evrunnar mikil áhrif á það. Auk þess hverfur allur arður af álsölu úr landi.

Meira máli skiptir því hvert útflutningurinn fer. Yfir 70% útflutningsverðmætisins fer til ESB-landa. Ef við bætum EES-landinu Noregi við er það yfir 76%. Yfir 50% útflutningsverðmæta fer til evrulanda.

http://www.visir.is/yfir-70-prosent-af-utflutningi-islands-er-til-esb/article/2011111119076

Verkefni: Hvatning
Merking: Engin hvatning