Tjaldborgin um heimilin, saga um þurrkklefa

Þegar ég var barn og unglingur rak faðir minn lítið innflutningsfyrirtæki. Hann flutti inn ýmsar vörur fyrir iðnfyrirtæki. þegar kreppan í kringum 1968 skall á þá hafði hann selt trésmiðju á Íslandi þurrklefa til að þurrka við. Trésmiðjan varð gjaldþrota áður en þurrkklefinn var afhentur. Faðir minn varð líka gjaldþrota eða gerði einhvers konar nauðasamninga og sat uppi með þurrklefann sem þá var kominn á hafnarbakkann á Íslandi og hann hafði leyst út úr tolli. Margir vinir hans urðu líka gjaldþrota um sama leyti, ég held að þá hafi tíðkast einhvers konar ábyrgðir þannig margir urðu gjaldþrota vegna þess að þeir höfðu skrifað upp á lán hjá öðrum sem voru gjaldfellt. Þetta varð því eins konar keðjuverkun, ef einn stóð ekki í skilum þá dró hann marga með sér niður.

Ég man að um þetta leyti þá var oft hringt dyrabjöllunni heima hjá okkur í blokkinni á Laugarnesvegi 100 og oft var það Haukur Mortens og hann heilsaði alltaf svo fallega, sagði "Sæl Salvör mín" og lét falla einhver hlýleg orð. Mér fannst svolítið gaman að þekkja þennan ástsælasta söngvara landsins en ástæðan var sú að Haukur var þá stefnuvottur og fór með tilkynningar heim til fólks að því væri stefnt vegna vanskila. Stundum komu menn heim og litu í kringum sig eftir því hvort eitthvað væri til á heimilinu til að taka veð í.

Faðir minn fór að vinna verkamannavinnu og móðir mín sem kennari. Ég man að móðir mín sagði að fjárhagsaðstæður þeirra um það leyti sem þau seldu blokkaríbúðina til að grynnka á skuldum að skuldirnar væru svo miklar að tekjur þeirra beggja samanlagðar á mánuði nægðu ekki fyrir þeim dráttarvöxtum sem þau urðu þá að greiða á mánuði. Þau voru þá með fjögur börn, yngsta nokkura ára gamalt. Þetta var vonlaus staða og við vissum það börnin.

Þau seldu íbúðina til að grynnka á skuldum, það tók langan tíma því þá var nánast enginn húsnæðismarkaður. Þau keyptu svo húsnæði í byggingu í Kópavogi og við fluttum í töluvert þrengra og verra húsnæði en við höfðum búið í áður. Það var reyndar ekki annað en fokheld hæð og útgrafinn kjallari. Í kjallaranu hafði verið komið upp íbúðarrými með klósetti og bráðabirgðaeldhúsinnréttingu sem var reyndar bara vaskur og einn skápur og það var ekki einu sinni sturta.

Við fluttum inn í kjallarann og foreldrar mínir gátu í mörg ár ekki gert neitt nema borga niður það húsnæði en verðbólgan vann með þeim og gerði lánin að engu og svo fengum við eldri börnin og síðar faðir minn og yngri bróðir vinnu við virkjanaframkvæmdir á hálendinu, ég vann tvo sumur upp í Þórisós og faðir minn og yngri bróðir unnu í steypustöðinni við Sigöldu. Faðir minn fór í skóla, hann lærði trésmíði. Smán saman urðu fjárráð þeirra betri og þau gátu haldið áfram að byggja húsið. Þau kláruðu það svo um það leyti sem við fluttum að heiman eldri börnin.

Þessi kafli í fjölskyldusögu minni rifjaðist upp fyrir mér þegar ég horfði á á umfjöllunina Ekki einu sinni búið að slá tjaldborg utan um heimilin í landinu

Ég óska engum börnum að búa við þá angist sem svona vonlaust staða foreldra kallar yfir heimili en ég veit að því miður er staða margra ungra foreldra núna eins og staða foreldra minna var. Foreldrarnir hafa misst vinnu sína og atvinnutekjur eru litlar eða engar en skuldirnar æða áfram og húsnæði hrynur í verði og er óseljanlegt. Ég veit að núna mun enginn geta klórað sig út úr stöðunni á sama hátt og foreldrar mínir því nú eru öll lán gengistryggð eða verðtryggð. Eina sem bjargaði foreldrum mínum var að lánin þeirra urðu smán saman að engu úr af verðbólgu sem þá var mikil. Það má segja að skuldir þeirra hafi verið afskrifaðar, verðbólgan sá um það.

Ég man að bankinn tók veð í þurrkklefanum sem velti föður mínum um koll og geymdi hann í mörg ár til tryggingar einhverju láni. Svo var það lán greitt upp og þá fannst enginn kaupandi. Ég man samt að það var einhvers konar sigurstund fjölskyldunnar þegar við fengum umráð yfir þurrkklefanum. Þá vissum við að við höfðum unnið.

Það gagnaðist okkur hins vegar ekkert fjárhagslega að fá þurrklefann til umráða. Hann var þungur baggi á fjölskyldunni í mörg ár eftir það. Faðir minn leigði í mörg ár bílskúr út í bæ til að geyma þennan þurrkklefa, hann var víst ógnarverðmætur einu sinni. Svo var þurrklefinn fluttur frá einu geymsluhúsnæði til annars og annað hvort fleygði tækninni svo fram að hann varð úreltur eða eitthvað týndist úr honum út af volkinu.

Ég held að þessi þurrklefi hafi kostar ógnarmikið fé, mörg ársverk verkamanns þegar hann var fluttur til landsins. En honum var hent á hauganna eftir að fyrst hafði bankinn tekið hann sem veð fyrir láni og geymt hann í mörg ár og eftir að fjölskylda mín hafði kostað undir hann geymsluhúsnæði í mörg ár.

Margar þær lausnir sem lagðar eru fyrir fólkið í landinu núna eru eins og þurrklefinn. Felast í því að kyrrsetja verðmæti og láta þau grotna niður. Eina raunhæfa leiðin er að fella niður hluta af lánum og sjá um að athafnalíf sé svo blómlegt hérna að fólk hafi vinnu.

Ég hugsa oft um að það hefði verið betra á sínum tíma að gefa einhverjum strax þennan þurrkklefa, strax á þeim tímapunkti sem bankinn tók hann yfir, ef til vill hefði hann þá nýst til að byggja upp atvinnu á Íslandi. En sagan varð öðruvísi. Verðmætin í þurrklefanum urðu að engu með því að taka hann ekki í notkun og ekki nóg með það, það kostaði mikið að skemma hann og láta hann grotna niður árum saman. Þau verðmæti sem eru fólgin í tækjum til framleiðslu eru einmitt eingöngu fólgin í þeim ef við nýtum þau við einhverja framleiðslu eða iðju.

Fyrri ummæli:
Já það er ekki laust við að maður muni aðeins eftir þessum tíma foreldrana þegar verðbólgan át lánin upp og svo man ég að alltaf var verið að tala um þessar"gengisfellingar" en á þeim tíma hafði ég ekkert vit á því hvað væri og vildi frekar vera úti en að spá í svona fullorðins tal og spekuleringar.

Grunar að svona tímar sem þú talar um hjá foreldrum þínum verði ansi algengir í næstu framtíð og líklega verri hjá ansi mörgum,því miður.

Góð grein hjá þér.

Þetta er áhugaverð saga og vonandi þrufa, sem fæstar fjölskyldur að lifa eins og þú lýsir þarna í langan tíma eftir þessa kreppu, sem við nú göngum í gegnum. Það verður erfitt að hjálpa mörgum fjölskyldum út úr sínum vandaræðum en verður örugglega hægt ef við spilum af skynsemu úr því, sem við höfum. Eitt af því heimskulegasta, sem við getum gert er að dreifa því svigrúmi, sem við höfum til að aðstoða fjölskyldur í vanda, yfir línuna og þá líka til fólks, sem er ekki í neinum vanda.

Það er þess vegna, sem hugmynd Framsóknarflokksins um flata 20% niðurfellingu er einhver heimskulegasta tillaga, sem sést hefur í íslenskri pólitík um langan tíma. Sú tillaga mun ekki bæta stöðu þeirra verst settu heldur þvert á móti gera hana enn verri. Það stafar af því að þetta kostar ríkissjóð nokkur hundruð milljarða. Það er einfaldlega blekking, sem framsóknarmenn hafa verið að halda fram að þetta kosti ríkissjóð ekki neitt.

Þeir, sem ekki geta greitt 80% af sínum skuldum græða ekkert á þessari aðgerð. þeir munu eftir, sem áður þurfa að fá meiri niðurfellingu annað hvort í gegnum einhvers konar greiðsluaðlögun eða aðra niðurfellingarleið. Þeirra niðurfellingar verða því á endanum þær sömu hvort, sem farið er beint í þær eða fyrst gefin 20% afsláttur og síðan afgangurinn afskrifaður með einhverjum öðrum hætti. Þeir munu því á endanum vera í sömu sporum og ef ekki hefði verið farin þessi 20% niðurfellingarleið að öðru leyti en því að þeir þurfa, sem skattgreiðendur að taka þátt í að greiða þá hundruði milljarða, sem lenda á ríkissjóði vegna þessrar aðgerðar.

Þetta mun þá leiða til þess að velferðakerfi okkar verður mun vanmáttugra en ella til að taka á vanda fólks, sem lendir í þeirri stöðu, sem þú og þín fjölskylda lentuð í á sínum tíma. Einnig þurfa skattar að vera hærri til að hægt sé að greiða þessar skuldir.

Þeir einu, sem hagnast á 20% niðurfellingarleið framsóknarmanna eru þeir, sem geta greitt sínar skuldir en fá þær samt niðurfelldar um 20%. Þessi aðgerð mun því flytja byrgðar af þeim verst settu yfir á þá betur settu. Þetta er álíka gáfuleg leið og ef menn brygðust við því 10% atvinnuleysi, sem hér er með því að greiða atvinnuleysisbætur til allra verkfærra manna óháð því hvort þeir eru atvinnulausir eða ekki. Það hljómar kansk vel fyrir suma en gallin er að það væri óhemjudýr lausn og 90% af útgjöldunum væru ekki að gangast atvinnulausum.

Ef við viljum geta byggt upp velfarðaþjóðfélga hér eftir að kreppunni linnir þá þurfum við að reyna eins og hægt er að lágmarka þær skuldir, sem ríkissjóður situr uppi með þegar þar að kemur. Á sama tíma þurfum við eins og kostur er að aðstoða þá verst settu. Til þess þurfum við að nota aðgerðir, sem beinast beint að þeim verst settu en eru ekki að dreifast líka yfir á fólk, sem ekki þarf á aðstoð að halda.

||

Sammála síðasta ræðumanni 20% niðurfelling skulda er della. Hún kemur mest auðmönnum til góða -- Það þurfa ekki ALLIR niðurfellingu - tökum frekar á því að hjálpa þeim sem þarf að hjálpa, þeim sem komu sér í eðlilegar skuldbindingar miðað við laun sín.

Hvað er eðlilegt við það eins og eitt dæmi sem ég veit um hjón voru að reyna að selja eign á 54 milljónir og tókst ekki, þau voru búin að festa kaup á öðru húsi á 67 milljónir, þegar líklegur kaupandi sem ég þekki persónulega fór að kanna málið. Þá áttu hjónin 2 milljónir í 54 milljóna eigninni. Er þetta ekki DELLA della sem gramsóknarflokkurinn startaði með 90% lánum!

Ég ólst líka upp á Laugarnesvegi 100 og á tímunum sem Salvör nefndi voru flestar barnafjölskyldur í blokkinni illa settar. Ég man eftir miklu atvinnuleysi en í stað þess að sitja og súta byggðu iðnaðarmenn með okkur krökkunum það stærsta snjóhús og flottasta sem sést hafði í hverfinu. Rafvirkjarnir bjuggu til húllahringi og svo voru gerð fyrir okkur snúsnú bönd allt heimagert og samnýtt að krakkaskaranum.

Jú það var kreppa og það var fátækt en einhvernveginn var þetta MANNESKJULEGRA samfélag því það voru flestir á sama stalli. Ekki eins og í dag þar sem sumir sem þó virðast skulda allt sitt fengu stjarnfræðileg laun og aðrir ekkert. Þetta var harðduglegt fólk í blokkinni á Laugarnesveginum 96-100-102 en þessi blokk.

Ég man eftir sunnudegi þar sem við krakkarnir (4) fengum skyr og pönnukökur í matinn og vorum hamingjusöm - mörgum árum seinna sagði mamma mér að þetta hefði verið af því hún átti engan aur.

Þrátt fyrir lítil efni og kreppu vorum við sæl og glöð - og það að berja sér þótti leiður siður!

Ég trúi því að ef við þorum að taka á vandanum með núverandi stjórn þá verðum við eftir 2-3 ár aftur orðin að þjóð - því vorum við búin að glata fyrir bankahrun - samkenndin var fokin.

Ég trúi því að með því að leggja öll í púkkið þau sem hafa eitthvað aflögu þá verðum við komin á góðan stað eftir 1-2 ár

Og vonandi LÆRÐUM við af þessu HARÐA námskeiði að

"Margur verður af aurum api"

kær kveðja

Regína

||

Góð grein hjá þér Salvör.

Mér þykir Sigurður M misskilja málið og taka stórt upp í sig þegar hann kallar 20% aðferðina heimskulega. Stefnan hefur komið fram hjá ýmsum Framsóknarmönnum, Sjálfstæðismönnum og Samfylkingarmönnum og er stefna Framsóknarflokksins. Væntanlega var fjölskylda þín ein af þeim sem "ekki þurfti aðstoð". Hún borgaði af sínum lánum þótt það hafi tekið langan tíma (táningsár þín) og lágvaxtastefna stjórnvalda hafi með aðstoð verðbólgu étið upp hluta lánanna. En fjölskylda þín var fyrir vikið læst í fátækragildru og tók ekki þátt í neyslu þjóðfélagsins. Fyrir vikið var þjóðfélagið allt fátækara og velta, atvinna og þjóðartekjur minni.

Núna er stór hluti þjóðarinnar í þessari stöðu, ekki bara einhver fá hundruð. Um 30 þúsund fjölskyldur eða um þriðjungur þjóðarinnar er í þessari stöðu. Ef við slökkvum á allri neyslu þessara aðila og lækkum neyslu allra hinna þá erum við að stórlækka atvinnustig og veltu í þjóðfélaginu. Þar með lækka skattatekjur og undirstaðan undir velferðarkerfinu verður minni.

Búið er að bjarga þeim sem áttu innistæður í bönkum 100% hvort sem þeir þurftu eða ekki. Þessa björgun þarf að fjármagna.

Búið er að bjarga að miklum hluta þeim sem áttu innistæður í peningamarkaðssjóðum í bönkunum hvort sem þeir þurftu eða ekki. Þessa björgun þarf að fjármagna.

Fjármögnunarþörf ríkisins kemur til af ofangreindum aðgerðum (þ.e.a.s. endurfjármagna þarf bankana til að standa undir björgunaraðgerðum þeirra sem áttu peninginn án tillits til þess hvort þeir þurftu á honum að halda) auk halla á ríkissjóði (sem m.a. kemur til vegna hallarekstur vegna gífurlegs samdráttar á umsvifum í þjóðfélaginu og þar með skattatekjum) og svo er það auðvitað IceSave (sem ráðmenn tala núna um að verði e.t.v. ekki svo stór baggi).

Þegar talað er um að þeir sem "ekki þurfa" hjálp geri gatið stærra sem ríkið þarf að fjármagna hafa alveg rétt fyrir sér í því atriði, en ættu að horfa aðeins lengra. Ef þessir aðilar fá 20% niðurfellingu þá virkar það til þess að halda uppi veltu í þjóðfélaginu. Ef þeir fá ekki þessa 20% niðurfellingu, þá er það eins og að segja að þeir eigi í raun að borga einskiptis eignaskatt sem nemur 20% af skuldum þeirra. Þetta er gert til að fylla upp í fjármögnunargatið sem ríkissjóður þarf að loka af ofangreindum ástæðum. M.ö.o. "ekki þurfa"munu þurfa að fjármagna björgun hinna sem áttu pening, líka þeirra sem ekki þurftu á björgun að halda. Og birgðunum er dreift í hlutfalli við skuld en ekki í hlutfalli við heildarstöðu viðkomandi fjölskyldu. Þessar skuldugu fjölskyldur eru ungu heimilin með börn sem standa undir atvinnuþátttöku, sköttum og neyslu í þjóðfélaginu. Þau vega þar meira en sem nemur stærð hópsins.

Í stað þess að halda fólki sjálfbjarga á að slökkva á þjóðfélaginu og spara sig niður í ekki neitt, þ.e.a.s. einungis atvinnu í frumatvinnugreinum (sjávarútvegi og stóriðju) en ekki verslun og þjónustu. Það er helstefna sem endar í einhæfu þjóðfélagi án nokkurrar þjónustu nema þeirrar allra nauðsynlegustu svipað og sjá má í þorpum Vestfjarða.

Eina von okkar er að nægjanlega stór hluti þjóðarinnar geti haldið hér uppi neyslu og veltu í þjóðfélaginu. Við höfum ekki efni á því að gera þetta ekki. Þetta er í raun í samræmi við það sem er verið að gera erlendis og í anda Keynes (hvetja efnahagslífið í gang á ný), nema hvað dreifileiðin á fjámagninu er sú að einstaklingarnir ráðstafa því sjálfir.

Hitt er svo annað mál að vissulega mun þurfa meira til og ýmislegt sem núverandi ríkisstjórn hefur verið að gera mun hjálpa þar. Einnig má segja að vandinn sé til kominn vegna lækkunar á gengi krónunnar og ef hún braggast þá hverfi vandi heimilanna vegna gengislána og því óþarfi að lækka lán um 20%. Þetta er rétt og greiðslujöfnun kemur til móts við þetta. En ef hún braggast ekki þá er verið að lengja í lánum fólks í allt að 70 ár (sic!), þ.e.a.s. börnin munu erfa skuldabaggann. Það verður frábært fyrir komandi kynslóðir að þurfa að borga af námslánum, húsnæðislánum foreldra og ætla sér að koma sér upp húsnæði. Ef krónan braggast ekki þá verður að fella niður þennan auka bagga. Annað er ekkert vit. Ein 20% leiðin gæti verið sú að fella niður umframskuldirnar sem ekki verða greiddar upp innan upprunalegs lánstíma.

Vonandi er unnt að halda uppi umræðu um lausnir án þess að vera afgreiddur með stóryrðum eins og Sigurður notar.

||

Jú það er rétt Salvör en þau lán eru ekki verðtryggð! Og vextir af lánum á íbúð sem þú býrð í eru lágir.

Það var ekki vandlega tryggt að fólk hefði bolmagn til að borga - það var mjög vanhugsað og fólk var að borga allt of mikinn hluta af launum sínum í fastar afborganir - sem ekki lækkuðu og var vísitölutryggt. Meðan þetta var í Íbúðalánasjóði var staðan kannski sú sem þú lýsir en um leið og bankarnir komu inn í þetta byrjaði vitleysan, fólk var hvatt til að taka hærri lán en það réð við. Þegar allt þraut hjá bönkunum föttuðu þeir upp á erlendu lánunum.

Og Salvör þennan tíma var Framsóknarflokkurinn við völd! Hann samþykkti þetta.

Og bankarnir keyrðu með þessu fasteignamarkaðinn upp í stjarnfræðilegar tölur - til þess að geta lánað meira. Grætt meira!

Og allur þessi austur á lánum, mömmur, pabbar, afar og ömmur sem ábyrgðamenn ásamt veðum ... gerði marga gjaldþrota löngu fyrir bankahrunið.

Ég hef ekki séð Framsóknarflokkinn taka neina ábyrgð á þessu né biðja þjóðina afsökunar á þessu að hafa tekið þátt í þessu.

Myndbandið hérna er flott og dramatískt en ég er enn sanfærð um eftir að hafa kynnt mér þetta að 20% niðurfelling fyrir alla er DELLA. Og unga fólkið okkar var blekkt!

Ummæli:
Athyglisverð saga um þurrkklefa og fátæktarbasl. Það er nú svona þegar eignir sem hægt væri að gera sér mat (pening) úr eru frystar og enginn fær neitt nema kostnaðinn af frystu eigninni.

Er þetta ekki önnur hlið á þeim peningi þar sem hin hliðin er sú að peningastofnun sem lánar fé gegn veði sem hún telur fullnægjandi reynist svo ekki vera það ef/þegar stofnunin hefur tekið hana til sín móti vangreiðslu, selur hana jafnvel á undirverði en lántakinn er eftir sem áður krafinn um mismun þeirrar upphæðar sem lánið stendur í þegar veðið er selt og það sem fyrir það fékkst? -- Það finnst mér með meiri svívirðum sem viðgangast nú um stundir.

Verkefni: Tilfinning
Merking: Hneykslun