Manngildi og siðferði mannsins vegna er nóg

Í prentútgáfu Morgunblaðsins í dag 30. desember bls 44, birtist eftir mig svargrein sem fer hér að neðan. Ég sendi með greininni mynd sem Mbl birti ekki (líklega vegna plássvanda). Myndin verður því með hér en hún er tekin af Matthíasi Ásgeirssyni og kann ég honum þakkir fyrir að leyfa birtinguna.

----

Þann 21. okt. s.l. birtist svargrein Sigurðar Pálssonar fyrrverandi sóknarprests Þjóðkirkjunnar við grein minni frá 30. sept. „Húmanismi – lífsskoðun til framtíðar“. Það er ánægjulegt að Sigurður tekur undir með mér um mikilvægi húmanismans, en hann skrifar hins vegar greinina til að mótmæla því sem hann kallar að „[ég] spyrði saman guðleysi og húmanisma“. Honum sárnar greinilega að ég nefni ekki einhverja trúmenn sem jafnframt hafi verið málssvarar húmanískra lífsgilda.

Sigurður segir: „Að skilgreina húmanismann eða manngildisstefnuna fyrst og fremst sem guðlaust lífsviðhorf er fölsun“. Hann vísar svo til þess að í mannkynssögunni sé „fjarri því að allar greinar [manngildisstefnunnar] hafni trúarlegri sýn á tilveruna“.

Fyrst vil ég nefna að hvergi í umræddri grein sagði ég að kristnir gætu ekki tileinkað sér húmanísk gildi eða hefðu ekki gert það fyrr á öldum. Hins vegar hafa ekki nema örfáir trúarleiðtogar verið í forsvari fyrir manngildishyggju og miklu oftar barist gegn straumum frelsis og manngildis. Þannig var það með trúfrelsi, aðskilnað ríkisvalds og dómsvalds frá kirkjunni, afnám þrælahalds, kosningarrétt kvenna og nú síðast réttindi samkynhneigðra.

Forysta Þjóðkirkjunnar hefur ekki enn áttað sig fyllilega á rökréttum nútímaviðhorfum gagnvart samkynhneigð. Hún barði lengi vel hausnum við stein í aumkunarverðri tilraun sinni til að halda í bókstafinn og hvatti Alþingi til þess að skerða réttindi annarra trúfélaga til að taka sjálfstæða ákvörðun um hjónavígslu samkynhneigðra þar til nýlega.

Þau alþjóðasamtök sem s.l. 56 ár hafa borið nafn húmanismans, International Humanist and Ethical Union (IHEU), hafna hindurvitnum og þ.á.m. trú á guði. Almennt þegar talað eru um samtök húmanista og húmanisma er átt við IHEU og þann húmanisma sem þar er haldið á lofti. Siðmennt er aðildarfélag að þeim. Hinn venjubundni húmanismi nútímans er trúlaus og þar liggur mín skírskotun.

Vissulega hafa húmanísk lífsviðhorf verið til innan trúarbragða og fyrstu húmanistar endurreisnarinnar eins og t.d. Desiderius Erasmus frá Rotterdam voru trúaðir. Þeir fengu viðurnefnið húmanistar árið 1589 vegna þess að skrif þeirra lögðu meiri áherslu á frelsi mannsins en áður þekktist. Þeir grófu þannig óbeint undan guðdómleikanum og því óskoraða valdi sem kirkjan hafði tekið sér á hugum og líkamlegu frelsi fólks. Þjóðfélög þessa tíma voru gegnsýrð af kristinni bókstafstrú og það var ávísun á dauðann að segja sig trúlausan. Thomas Jefferson, sem var uppi um tveimur öldum síðar var einarður gagnrýnandi trúarbragða og taldi að siðferði væri ekki komið frá guðdómi heldur eðlislægri dómgreind mannsins.

Sigurður sagði svo: „Guðlaus lífsviðhorf fæddu ekki af sér manngildishugsjónina.“ Þessu er ég algerlega ósammála. Manngildishugsjónin hefur enga þörf fyrir guðshugmyndina og stendur algerlega sjálfstæð án hennar. Þó að bæði trúaðir og ótrúaðir hugsuðir sögunnar hafi komið fram með húmanískar skoðanir, þá byggðu þær ekki á guðfræði eða trúarlegum innblæstri. Þau trúarbrögð sem í dag teljast hófsöm og skynsamari öðrum eru það vegna þess að þau hafa fjarlægst nákvæma trú á orð trúarrita sinna og skilið eftir þann kjarna sem hvað helst samræmist húmanískum gildum og skynsemi. Þannig skiptir trúin á upprisuna og hina heilögu þrenningu ákaflega litlu máli fyrir megin hluta kristinna Íslendinga. Samkvæmt stórri Gallup könnun sem var gerð hérlendis árið 2004 trúa aðeins 8.1% því að þeir fari til himna eftir sinn dánardag. Siðferðislegt, lagalegt og menningarlegt umhverfi okkar er fyrst og fremst húmanískt, þ.e. óður til frelsi mannsins, hugvits og mannúðar, en ekki trúarlegrar náðar eins og forysta Þjóðkirkjunnar básúnar við hvert tækifæri.

Svo hneykslaðist Sigurður yfir því að ég vogaði mér að segja að hófsöm trúarbrögð búi í haginn fyrir hin öfgafullu heittrúarbrögð. Það er langt mál að færa fyrir því full rök en hér vil ég nefna eitt dæmi sem er okkur nærri. Á dögunum fór fram svokölluð Bænaganga sem margir kristnir trúarsöfnuðir stóðu að, þ.á.m. Þjóðkirkjan. Gengið var niður á Austurvöll og beðið um aukna kristinfræði og trúarlega starfsemi í skólum. Aðalskipuleggjandi göngunnar var maður sem vitað er að talar mjög niðrandi um samkynhneigða opinberlega. Í göngunni voru svo hermannaklæddir karlar sem báru fána og yfirbragð göngunnar varð því mjög þjóðernislegt (sjá mynd). Á meðan forgöngumaðurinn predikaði böðuðu þátttakendur út örmum líkt og öfga-evangelistar gera í Bandaríkjunum (Sjá grein Brynjólfs Þorvarðarsonar „Gengið gegn gleðinni“ í Mbl, 18.11.07 bls 50). Siðmennt, félag siðrænna húmanista á Íslandi hefur beðið skólayfirvöld undanfarin ár að gæta hins hlutlausa veraldlega grunns í menntastofnunum landsins og gæta þannig mannréttinda barna, sem voru dómfest í Mannréttindadómstóli Evrópu í sumar. Í stað þess að virða þennan dóm er Þjóðkirkjan tilbúin að ganga með öfgatrúuðum í baráttu fyrir auknum trúarlegum afskiptum í skólum. Hvað segir þetta manni um húmanisma Þjóðkirkjunnar og með hverjum hún stendur?

Fyrri ummæli:
Sæll Svanur og gleðilega hátíð.

Hjá mér væri manngildishugsjónin lítils virði án trúarinnar og þess boðskapar sem trúin inniheldur mér til handa i lífi mínu.

kv.gmaria.

Þetta er frábær og hispurslaus grein hjá þér Svanur og hér eru orði í tíma töluð. Ég undrast stöðugt andóf kristinna öfgamanna gegn þessum sjáldfsögðu lögbundnu leiðréttingum og virðist mér, sem þeir hyggi að þeir séu að missa spón úr aski sínum, ef þeir missa ómótaða hugi á leik og grunnskólastigi út úr rakalausri áróðursmaskínu sinni. Engum þeirra dettur í hug sð reyna slíkt trúboð í framhaldskólum, þar sem fólk hefur öðlast sjálfstæða og gagnrýna hugsun. Nei, slagurinn stendur um óvitana. Mig hryllir við þessu fólki og vildi óska þess að það héldi lífskoðunum sínum fyrir sjálft sig, eins og þeim er í raun boðað í Bókinni þeirra. Þetta eru dauðateygjur steinrunninnar stofnunnar, sem ekki lengur stenst skoðun upplýstrar alþýðu og því á að reyna að hamr á þeim, sem eru trúgjarnastir í von um fylgi. Hér eru peningalegir hagsmunir, völd og starfheiður í húfi en ekki sálarheill þjóðarinnar. Það er hreinlega ekkert í okkar samfélagi, sem kallar á slíkt framferði. (Ekki frekar en vopnuð lögregla og óeirðabílar, sem þetta lið styður og er sennilega til höfuðs friðargöngum og kertafleytingum, því ekki hafa menn safnast til mótmæla síðan við inngöngu í Nató 1949)

Hér mætti spyrja Biskup: Hvað viljið þið? Hvert er markmið ykkar? Hvað heldur ú að myndi ske ef trúboð er fært út úr skólum? Öllu slíku hefur verið svarað með því að draga þessa umræðu niður á eitthvert lágkúrulegt tilfinningaplan um lítil Jól, kertaljós og piparkökur og engin praktísk rök gefin. Siðgæði vort er ekki frá einhverju óræðu Guði, heldur er það samansöfnuð reynsla manna um aldir á því hvað reynist vel og hvað illa fyrir samfélög og einstaklinga. Hyggjuvit, sem hefur gengið mann fram af manni og sumt er jafnvel í genunum okkar. Engin hókus pókus, engar handaveivingar málleysubull, hrindingar og fullorðið fólk að taka "orminn" á krikjugólfum.(brakedance) Þetta er vitfirring á borð við alkohólisma, þar sem meðalið er það sem meininu veldur. Apakettir hafa þetta innbyggða siðgæði í sínum samfélögum og þurfa ekki að krossdressa til að viðhalda því. Án þessarar náttúru hefði mannkyn einfaldlega ekki komist á legg.

Gleðilegt ár Svanur minn og megi ykkur eflast móður og fylgi á komandi ári. Ég mun standa með ykkur í þessari þörfu baráttu í að úthýsa vitfirringunni. Takk fyrir sýnda vináttu á liðnu ári.

||

Frábær grein hjá þér, Svanur. Ég flétti til gamans up p"Humanism" í ensku Wikipediunni. Ég verð yfirleitt ekki fyrir vonbrigði með fræðandi efnið sem ég finn þar, þó að Wikipedia hafi sína galla líkt og flest alfræðirit og rit og miðlar yfir höfuð. Mæli með þessa grein um siðferði líka. Hér er grein úr New Scientist, opin fyrir "Íslenska internetið", kölluð ýmist What good is God, eða "The origins of Faith" eftir Helen Philips, 1.sept 2007, bls 32-

Svo má lesa um rannsókn gerð á siðgæði vesturlanda með stórt eða lítið hlutfall sem trúa á helviti. Í Wikipedia er grein um siðferði (Morality) sem undirstrikir / heldur því fram, að það sé trúin á djöfla og helviti sem virðist "hættuleg" en ekki kristni eða trú sem slíkur. Biðst forláts ef ég nota orðið siðferði rangt hér...

||

Ef þið hafnið allri trú, hvernig getið þið þá tekið þátt í gagnrýninni umræðu ef sá sem þið rökræðið við er einhver sem á að þurrka út af yfirborði jarðarinnar, að ykkar mati? Er enginn möguleiki á að lifa með hvor öðrum?

||

Flott grein hjá þér Svanur og velkominn heim (þó ég sé nú ekki sjálf heima). Ég leyfi mér að svar Magnusi aðeins.

Magnús! þó að ég trúi ekki á guð, dettur mér ekki til hugar að troða mínni lífssýn uppá aðra eða taka af trúuðum sinn rétt til að trúa á Guð. Hitt er annað mál að ég sé ekki hvers vegna trúaðir eiga að hafa einhvern forgang á aðra. Eg hef ekki orðið vör við að þeir sem trúa á álfana í Hafnarfirði gangi á rétt neinna. Mér finnst ekki að kristnir eigi að gera það heldur. Eg hef ekki heyrt álfatrúarmenn kvarta undan yfirgangi trúlausra. Yfirleitt eru engir að kvarta undan trúlausum á Íslandi nema kristnir. Allir hinir virðast lifa í sátt og samlyndi.

||

þú skrifar; Hins vegar hafa ekki nema örfáir trúarleiðtogar verið í forsvari fyrir manngildishyggju og miklu oftar barist gegn straumum frelsis og manngildis...

Jesús, Móðir Teresa, Gandhi, Biskup Tutu og svo mætti lengja telja þá trúarleiðtoga sem barist hafa fyrir frelsi og auknum manngildum einstaklingsins.. og í sumum tilvikum goldið lífi sínu fyrir..

Það er þessi einhliði og oft a tíðum öfgafulli málfluntingur þinn Svanur sem mér finnst oft vera hreint og beint rætinn og ósangjarn ..

||

Kæri Svanur: Rökin felast í skrifum þínum og minni upplifun af að lesa þau. Það er eitt að standa í rökræðum og annað að standa í kappræðu.. þar sem sá sem talar.. hlustar ekki á mótherjan heldur reynir að finna enn betri rök til að klekkja á rökum hins.. slík rökleysa er til óþurftar.

Heimurinn er ekki bara svartur eða hvítur Svanur, hann er líka grár, blár og allt þar á milli. Það að boða umburðarlyndi er til lítils ef maður stundar hana ekki sjálfur..

Kær kveðja

||

Þakka góða grein,

||

Reyndar sýnast mér þessi samtök ekkert tengjast hinu opinbera neitt, og því má spyrja sig hvort þau megi ekki athafna sig í skólunum jafnmikið og t.d. bankarnir og aðrir einkaaðilar.

Vildi annars þakka fyrir frábæra grein.

||

Það er að vísu þekkt á efri menntastigum að Vottar, Mormónar og fleiri trúarkölt, senda sitt fólk í skóla einvörðungu í þeim tilgangi að fanga sálir. Þetta er einhverskonar flugumennska og í stíl við þessa vitfirringu alla saman. MIkilvægast er þó að aðskilja ríkisverndað trúboð frá menntastofnunum, svo mætti hreinlega setja viðurlög við trúaráreiti. Á sama hátt ætti að halda pólitískum áróðri út úr skólum að fremsta megni. Kennarar hafa fengið ákúrur fyrir það að boða pólitíska sannfæringu sína í skólum, sama &#39;a auðvitað að gilda um hverskonar trúarbragðaáreiti.

||

Kristján Hrannar,

Já, það er merkilegt að stofnun sem vill alls ekki láta kalla sig ríkiskirkju (þó hún sé reyndar nefnd svo fullum fetum á Wikipediu) telji sig hafa einhvern rétt á að koma sínum boðskap að innan ríkisrekna skólakerfisins...??? Þarna skýtur skökku við. Þjóðkirkjan er alls ekki samkvæm sjálfri sér í þessu efni.

||

Hins vegar þykja mér tilraunir Siðmenntar-fólks til þess að eigna trúleysingjum "einkarétt" á húmanisma fráleitar, og álíka heimskulegar og tilraunir sumra trúaðra til að eigna sér viðlíka einkarétt á Guði. Hvort tveggja þykir mér bera vott um einstrengingslegan og staðnaðan hugsunarhátt, þar sem menn loka augunum fyrir eða hreinlega gera sér ekki grein fyrir þeim miklu víddum sem finnast í sálarlífi mannsins.

||

Flott Svanur..aldrei hafði ég í æsku minni ímyndað mér Siðmennt FLOTTARI EN BUBBA MORTHEINS.....en nú hefur hann heldur betur í mínum augum upplýst sina vanþekkinkingu...ok...flott. en Bubbi M. veit ekki allt og ekki prestarnir í geldingatoninum heldur...

takk

siðmennt er flottari en BUBBI MORTHENS...

||

Það má setja þetta í eina setningu: Við þurfum ekki einhvern guð til að vera góð við og umbera hvert annað.

Skál!

||

já....sigurjón! einmitt!!!!

||

Ég endurtek hér þessar setningar sem ég skrifaði hér áður:

"Hins vegar þykja mér tilraunir Siðmenntar-fólks til þess að eigna trúleysingjum "einkarétt" á húmanisma fráleitar,"

Ertu að halda því fram að þú hafir ekki sagt þetta hérna:

"Þau alþjóðasamtök sem s.l. 56 ár hafa borið nafn húmanismans, International Humanist and Ethical Union (IHEU), hafna hindurvitnum og þ.á.m. trú á guði. Almennt þegar talað eru um samtök húmanista og húmanisma er átt við IHEU og þann húmanisma sem þar er haldið á lofti. Siðmennt er aðildarfélag að þeim. Hinn venjubundni húmanismi nútímans er trúlaus og þar liggur mín skírskotun. "

Síðan sagði ég:

"og álíka heimskulegar og tilraunir sumra trúaðra til að eigna sér viðlíka einkarétt á Guði. "

Eins og ég sagði hér fyrr Svanur, þá tel ég ekki að kristnir, Gyðingar eða múslimir eigi neinn einkarétt á Guði, eða hafi leyfi til að alhæfa um hver eða hvað hann sé. Þess vegna er ég alls ekkert yfir mig hrifin af því sem þú vitnar í að sr. Karli. hafi sagt í prédikun, eða það sem þú rifjar upp af úreltum kristnum trúarhugmyndum.

Ég vil minna þig á að fleiri eru trúaðir en hinir kristnu:

Til dæmis hindúinn Mohandas Gandhi, sem barðist staðfastlega fyrir mannréttindum landa sinna. Einnig búddistinn Dalai Lama, sem hefur þurft að dvelja langdvölum í útlegð, vegna yfirgangs kínverskra stjórnvalda gegn honum og löndum hans. Má segja að hans líf hafi verið ein samfelld mannréttindabarátta.

En þrátt fyrir fyrri orð mín um einstefnu sumra kristinna manna má einnig finna meðal þeirra menn sem þekktir hafa orðið fyrir ötula baráttu fyrir velferð og réttindum þeirra sem minna mega sín, til dæmis: Kristna biskupinn Desmond Tutu, sem nú síðast var kallaður til Nairobi til að reyna að miðla málum í hinu erfiða stjórnmálaástandi sem komið er upp þar. Hinn kristni Albert Schweitzer, sem fórnaði blómlegum ferli sem fræðimaður og tónlistarmaður til að starfa meðal snauðra í Afríku. Og fleiri mætti tína til, af nógu er að taka.

Vaflaust getur þú að sama skapi tínt til trúlausa húmanista, það er þá bara gott. En ég vildi sýna þér fram á með framangreindri upptalningu að þeir menn eru ekki einu menn í heiminum sem hafa húmanisma í heiðri. Samtökin sem þú nefnir, International Humanist and Ethical Union, sem hafna trú sem hindurvitnum, eru þó þau kalli sig þessu nafni, langt í frá einu samtökin sem geta kallast húmanistisisk. Að halda slíku fram er mikil einfeldni.

||

Nokkrir fleiri þekktir kristnir húmanistar:

Florence Nightingale sem starfaði samkvæmt því sem hún áleit vera kristna köllun sína (Christian divine calling), og er frægust fyrir að berjast fyrir því að særðir hermenn í Krímstríðinu fengju hjúkrun á vígvellinum. Það verður að kallast verkefni í anda húmanisma, ef eitthvað getur kallast slíkt.

Kalvínistinn Jean Henri Dunant, sem átti upprunalegu hugmyndina að alþjóðlegu líknarsamtökunum (international humanitarian movement ) Rauða Krossinum og Rauða hálfmánanum (sem starfar í íslömskum löndum.

Kaþólikkinn Peter Benenson stofnaði Amnesty International.

Þetta stendur í Wikipediu um húmanisma og trúarbrögð (þessi gein hefur ekki verið véfengd þar, að minnsta kosti ekki ennþá):

"Humanism clearly rejects deference to supernatural beliefs in resolving human affairs but not necessarily the beliefs themselves; indeed some strains of Humanism are compatible with some religions. It is generally compatible with atheism and agnosticism but doesn&#39;t require either of these."

Þetta segir á sama stað um sögu húmanismans:

"Contemporary humanism can be traced back through the Renaissance back to the Islamic Golden Age to its ancient Greek roots. Humanism can also be traced back to the time of Gautama Buddha563-483 BCE) and Confucius (551&#150;479 BCE) and the Warring States Period, though the term "humanism" is more widely associated with Western philosophers."

Nokkrir húmanistar frá endurreisnartímanaum (renaissance):

"Noteworthy humanists scholars from this period include the Dutch theologist Erasmus, the English author (and Roman Catholic saint) Thomas More, the French writer Francois Rabelais, the Italian poet Francesco Petrarch and the Italian scholar Giovanni Pico della Mirandola."

Nútíma hugmyndir um húmanisma:

"There are many people who consider themselves humanists, and much variety in the exact type of humanism to which they subscribe. There is some disagreement over terminology and definitions, with some people using narrower or broader interpretations. Not all people who call themselves humanists hold beliefs that are genuinely humanistic, and not all people who do hold humanistic beliefs apply the label of humanism to themselves.

All of this aside, Humanism can be divided into secular and religious types, although some Humanists, including the International Humanist and Ethical Union, reject the addition of any adjective at all to "Humanist," and instead intended the word to have universal application."

"In 1941 the American Humanist Association was organized. Noted members of The AHA included Isaac Asimov, who was the president before his death, and writer Kurt Vonnegut, who followed as honorary president until his death in 2007. Robert Buckman was the head of the association in Canada, and is now an honorary president."

"Sekúlar" húmanismi:

"Some Humanists prefer the term Humanist (capital H, and no adjective), as unanimously endorsed by General Assembly of the International Humanist and Ethical Union following universal endorsement of the Amsterdam Declaration 2002.

The secular humanist movement, by that name, hardly existed prior to 1980. In 1979, Paul Kurtz lost his position as editor of The Humanist. Departing the American Humanist Association, he then launched his own publication, Free Inquiry, and founded the Council for Secular Humanism independently of the American Humanist Association yet pursuing essentially similar goals."

*Allar leturbreytingar eru mínar.

Wikipedia: Húmanismi

Ummæli:
Rithöfundurinn Kurt Vonnegut var heiðursforseti American Humanist Association (AHA) til dauðadags 11. apríl, 2007. Hann hafði þetta að segja um Guð:

"If I should ever die, God forbid, let this be my epitaph:
THE ONLY PROOF HE NEEDED
FOR THE EXISTENCE OF GOD
WAS MUSIC

As quoted in "Vonnegut&#39;s Blues For America" Sunday Herald (7 January 2006)"

Verkefni: Tilfinning
Merking: Hlutlaust