Hvað hafa stjórnvöld gert fyrir heimilin?

Það er gleðilegt að sjá að þingflokkur Borgarahreyfingarinnar lýsir yfir stuðningi við meginkröfur Hagsmunasamtaka heimilanna. Þetta kemur svo sem ekki á óvart, þar sem báðir hópar, þ.e. samtökin og Borgarahreyfingin, spretta upp úr hópi almennings sem hefur ofboðið aðgerðarleysi tveggja ríkisstjórna gagnvart vanda heimilanna.

Jóhanna Sigurðardóttir hefur stært sig af því að þessi ríkisstjórn og hin síðasta hafi gert margt fyrir heimilin. Mig langar að fara aðeins yfir þessar "aðgerðir", því í mínu huga eru þær heldur rýrar í roðinu. Á því eru þó heiðarlegar undantekningar.

Greiðslujöfnunarvísitala: Hún var sett á og hefur vissulega tímabundin áhrif til að létta mánaðarlegri greiðslubyrði af heimilunum. Vandinn við þetta er að það tekur lengri tíma að greiða lánin og því mun heildargreiðslubyrði lánanna þyngjast. Þegar upp er staðið mun fólk greiða hærri upphæð vegna lánanna sinna, en samkvæmt gamla kerfinu. Niðurstaða: Engu er létt af heimilunum og heildargreiðslan eykst.
Fjölgun úrræða Íbúðarlánasjóðs (ÍLS): Þetta er hið besta mál, en aftur er verið að líta til þess að lengja í lánum sem að lokum gerir það að verkum að fólk borgar meira. Niðurstaða: Engu er létt af heimilunum og heildargreiðslan eykst.
Leigumarkaður ÍLS: ÍLS má leigja fólki húsnæði sem það missir. Vá. Fólk á ekki bara að missa húsnæðið sitt vegna þess að ríkisstjórnin missti tökin á efnahagsmálunum, það á að fá að leigja aftur húsið sitt. Væri ekki miklu nær að afskrifa strax nægilega mikið af skuldunum, til þess að fólk hafi efni á að greiða af afganginum? ÍLS hlýtur að vera með eitthvað viðmið varðandi leigugreiðslu. Ef viðkomandi hefur efni á að greiða þá upphæð í leigu og það er nóg fyrir ÍLS að fá þá upphæð upp í kostnað sinn, er þá ekki einfaldast að stilla höfuðstól lánanna þannig að árleg leigugreiðsla jafngildi árlegri afborgun og vöxtum lána og öðrum föstum kostnaði vegna húsnæðisins, sem annars mun falla á ÍLS. Slíkur kostnaður er t.d. fasteignagjöld, húseigendatrygging og brunatrygging. Niðurstaða: Rangur kostur valinn.
Fellt úr gildi að skuldajafna megi barnabótum: Bara hið besta mál. Niðurstaða: Gott framtak, en vegur ekki þungt, þar sem skuldirnar verða ennþá til innheimtu.
Fellt úr gildi að skuldajafna megi vaxtabótum: Skiptir máli fyrir þá sem fá vaxtabætur greiddar fyrirfram, sem ég veit ekki hvað það er stór hluti þjóðarinnar. Fyrir hina eru þetta fyrirheit sem nýtast fólki í ágúst og það er fullkomlega óvíst hvort þessi fyrirheit verða enn við lýði þá. Niðurstaða: Varla merkileg ráðstöfun og skuldirnar verða ennþá til innheimtu.
Sveigjanleiki í opinberri innheimtu: Hvað þýðir þetta? Verður slegið af kröfunum eða verða þær geymdar og halda þær þá áfram að safna kostnaði? Þessi aðgerð kemur ekki fólki til hjálpar nema að það þýði niðurfellingu krafna. Niðurstaða: Enn eitt dæmið um að ríkissjóður skal fá sitt.
Tímabundin heimild til niðurfellingar dráttarvaxta, kostnaðar og gjalda: Líklegast sú aðgerð sem gæti nýst fólki sem komið er í alvarleg vanskil hvað best af þeim aðgerðum sem hér er rætt um. Spurningin er: Hve lengi er "tímabundið"? Niðurstaða: Hið besta mál.
Milda innheimtuaðgerðir allra ráðuneyta og stofnana ríkisins: Þetta hefur greinilega reynst innantómt loforð, þar sem Tryggingastofnun ríkisins og Lánasjóður íslenskra námsmanna höfðu ekki heyrt af þessu í janúar og hef ég raunar spurnir af því að LÍN hafi enn ekki heyrt af þessu. Báðir þessir aðilar hafa verið að senda fólki innheimtukröfur vegna ofgreiðslna. Fyrir utan að, ef lögin hennar Jóhönnu um greiðslujöfnun hefðu nú farið í gegnum þingið á sama hraða og hækkun áfengisgjalds og vörugjalda á eldsneyti, þá væri þessi aðgerð óþörf. Niðurstaða: Innantómt loforð, þar sem sumir hunsa tilmælin.
Dráttarvextir lækkaðir: Gott mál, en þeir eru ennþá við okurmörk og það eru yfirdráttarvextir líka. Hvers vegna í ósköpunum eru dráttarvextir 24% á sama tíma og verðbólga er 0,5%? Niðurstaða: Jákvætt skref, en með þessu áframhaldi komast þeir í viðundandi horf um aldamót.
Reglugerð um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar: Reglugerðin kom til framkvæmda um áramót um leið og ný innheimtulög tóku gildi. Ég vil spyrja að leikslokum varðandi þetta. Eða eins og segir: Dag skal að kvöldi lofa og mey að morgni. Niðurstaða: Hugmyndin er góð, en hver verður framkvæmdin?
Endurgreiðsla vörugjalda og VSK af bifreiðum: Þetta er nú varla aðgerð sem kemur heimilunum vel. Hún hefði betur verið í flokknum með aðgerðum fyrir fyrirtækin. Niðurstaða: Hefur óveruleg áhrif fyrir heimilin.
Frysting og í framhaldi greiðslujöfnun gengisbundinna lána: Þetta kom til framkvæmda 5 mínútum fyrir kosningar. Íslandsbanki var byrjaður eitthvað fyrr og uppskar mikla gagnrýni fyrir að flýta sér of mikið. Ólíkt öðrum aðgerðum, þá getur þetta leitt af sér lægri heildargreiðslubyrði, þar sem styrking krónunnar skilar sér á seinni gjalddögum. Niðurstaða: Hið besta mál.
Hækkun vaxtabóta: Vaxtabætur voru hækkaðar um allt að 30% hjá tekjulágum og um allt að 500% hjá fólki í næsta tekjuhópi fyrir ofan. Peningurinn sem notaður er í þetta er fenginn af skatttekjum af útgreiddum séreignasparnaði (sjá næsta lið). Niðurstaða: Hið besta mál, en nær hefði verið að fjórfalda vaxtabæturnar. Sjá einnig næsta lið.
Útgreiðsla séreignasparnaðar: Þetta var vissulega gert, en tæp 40% fóru í skatta sem notaðir voru til að hækka vaxtabætur. Mun betri lausn hefði verið að leyfa fólki að taka út séreignasparnaðinn skattfrjálst og sleppa hækkun vaxtabótanna. Þá hefðu mun fleiri nýtt sér þennan möguleika. Ríkið hefði vissulega tapað einhverjum skatttekjum, en sparað sér á móti hækkun vaxtabótanna. Niðurstaða: Röng útfærsla notuð.
Bankar og sparisjóðir bjóða sömu greiðsluvandaúrræði og Íbúðalánasjóður: Þetta kom til framkvæmda daginn fyrir kosningar. Ég hvatti til þess í ágúst að þetta yrði gert. Í ágúst og jafnvel október hefði þetta nýst mjög stórum hópi sem hafa tapað stórum upphæðum vegna þessara tafa. Niðurstaða: Engu er létt af heimilunum og heildargreiðslan eykst.
Skuldbreytingalán og lánalengingar um 30 ár í stað 15 áður: Vá, ég má vera skuldaþræll í tvöfaldan upphaflegan tímann. Þetta þyngir heildargreiðslubyrði um 40% ef ekki meira. Niðurstaða: Engu er létt af heimilunum og heildargreiðslan eykst.
Greiðsluaðlögun samningskrafna: - Gildir bara fyrir suma og fólk má ekki vera komið í vanskil. Niðurstaða: Engu er létt af heimilunum og heildargreiðslan eykst.
Frestun nauðungaruppboða fram til loka október: Var ein af fyrstu kröfum Hagsmunasamtaka heimilanna sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur féllst á. Ganga hefði mátt lengra og fresta öllum aðfaramálum líka. Niðurstaða: Hið besta mál. Vissulega er engu létt af heimilunum og það á eftir að koma í ljós hvort ríkisstjórnin nýti tímann til að koma með varanlega lausn.
Lenging aðfarafresta úr 15 dögum í 40: Eins og ég nefni að ofan, þá hefði verið nær að lengja þennan tíma enn frekar. Niðurstaða: Besta mál, en breytir litlu í reynd.
Aukin stuðningur aðstoðarmanns og leiðbeiningaskylda vegna gjaldþrota: Á eftir að sjá þetta í framkvæmd. Þætti einnig gott að sjá ítarlegri leiðbeiningar í tengslum við nauðungarsölur og meiri réttarvernd fyrir þá sem missa eignir sínar í slíka sölu. T.d. virðast fulltrúar sýslumann hunsa algjörlega ákvæði laga um að ógilda nauðungarsölur, þegar óraunhæf boð berast í eignir. Þá er ég að nefna 1 milljón kr. tilboð í einbýlishús. Niðurstaða: Jákvætt framtak, en hverju á þetta eftir að skila?

Hér er kominn langur listi yfir "sértækar aðgerðir fyrir heimilin". Það kæmi mér á óvart, ef hagur heimilanna af þessum aðgerðum nái 100 milljónum. (Þá dreg ég skattgreiðslur vegna séreignasparnaðar frá útgreiddum vaxtabótum.) Það er fátt bitastætt í þessum aðgerðum. Ekkert sem skiptir verulegu máli. Það er ekkert í þessum aðgerðum sem verndar innkomu heimilanna. Það er óljóst hvert þessar aðgerðir munu auðvelda fólki að halda eignum sínum. Aftur og aftur er verið að auka heildargreiðslur eða auka kostnað. Aðeins í tveimur tilfellum er hægt að segja, að ríkissjóður sjái af tekjum eða verði fyrir útgjöldum sem heimilin bæta honum ekki upp annars staðar.

Á sama tíma hefur fjármagnseigendum verið hjálpað með framlögum í peningasjóði bankanna og tryggingu á innistæðum. Nú er ég ekki að segja, að ekki eigi að aðstoða fjármagnseigendur, en það verður að gæta jafnræðis. Aðgerðir bankanna þriggja, hvort sem um þær var samráð eða ekki, stuðluðu að gríðarlegri hækkun höfuðstóls lána og í framhaldinu af því mikillar rýrnunar á eigin fé heimilanna í fasteignum sínum. Samspil þessara tveggja þátta nemur vart undir 400 milljörðum. Hjón sem áttu eigið fé í húseign sinni upp á 30 - 40 milljónir í september 2007 eru hugsanlega komin í mínus upp á 20 milljónir. Einstaklingur sem átti eigið fé í íbúð sinni upp á 5 - 10 milljónir á sama tíma er líklegast kominn í sömu upphæð í mínus. Mismunurinn á að renna inn í afsprengi bankanna sem stóðu fyrir svindlinu.

Mín skilaboð til ríkisstjórnarinnar eru þessi:

Vaknið af dvalanum og farið að gera eitthvað sem skiptir máli fyrir heimilin í landinu.
Samþykkið án tafar tillögu talsmanns neytenda um gerðardóm.
Breytið lögum þannig, að hægt sé að fara í hópmálssókn.
Stuðlið að því að hægt sé að leita á skjótvirkan hátt úrlausnar á ágreiningsmálum um lögmæti gengisbundinna lána og forsendubrests verðtryggðra lána.
Skapið atvinnulífinu eðlilegt rekstrarumhverfi svo hægt sé að fjölga störfum í landinu.
Skapið heimilunum í landinu eðlileg skilyrði svo þeim hætti að blæða.

Fyrri ummæli:
13. Hækkun vaxtabóta: Vaxtabætur voru hækkaðar um allt að 30% hjá tekjulágum og um allt að 500% hjá fólki í næsta tekjuhópi fyrir ofan.

Útskýrðu þetta nánar, ég hef misst af því að hækkunin nemi 500% í næsta tekjuhópi

Enn & aftur HJARTANLEGA sammála þínum skoðunum, enda hugsum við á sömu nótum. Þú mætir íhuga að senda nýja Samfylkingarráðherranum Ólavíu þinn pistil, þvi hún er svo "veruleikafirt" að það hálfa væri nóg. Hún seti inn færslu þar sem hún kvartar undan því að fjölmiðlar upplýsa ekki AÐGERÐIR ríkisstjórnar..! Vandamálið er í raun AÐGERÐALEYSI - flest allar þeirra hugmyndir tengjast því að FRESTA að taka á málum, lengja í hengingarólinni. Hún & SAMSPILLINGIN skilur ekki & hefur hugsanlega aldrei skilið ÞJÓÐ sýna. Manni verður yfirleitt flögurt að hlusta á fábjánanna sem stýra núverandi ríkisstjórn.

kv. Heilbrigð skynsemi

||

Hvað viðbótalífeyrissparnaðinn áhrærir þá hefðu ríkissjóður og sveitafélögin alltaf fengið skattgreiðsluna á endanum þannig að aðeins er um að ræða að þær komi fyrr inn en akki að um hreina tekjkuaukningu sé að ræða. Það er því villandi framsetning að draga þá innkomu frá hækkun vaxtabóta. Hækkun vaxtabóta kostar ríkissjóð tvo milljarða.

Ég vil benda á einn alvarlegan galla í vaxtabótakefinu, sem er að mínu mati mjög slæmur akkúrat núna. Vaxtabótakerfið var hannað áður en myntkörfulán komu til sögunnar og hefur því ekki verið gert ráð fyrir þeim við hönnun þess kerfis. Þetta kerfi mismunar því þeim, sem eru með verðtryggð lán og þeim, sem eru með myntkörfulán lántökum myntkörfulána í óhag. Þar, sem reikna má meða að vandamálin séu mest hjá þeim, sem eru með myntkörfulán þá er þetta bagalegt. Ég get sýnt þér útreikninga fyrir því ef þú villt en þeir eru of langir og kosta og miklar útskýringar til að setja það inn í athugasemd hér.

Hvað varðar allar þær aðgerðir, sem þú kalla "að lengja í hengingarólinni" þá er það einfaöld staðreynd að þeim mun hægar, sem maður greiðir niður lán þeim mun hærri verða heildarvextirnir og það er ekkert óeðlilegt við það. Hafa ber í huga að ef fólk ræður ekki við greiðslubyrðina þá er betra að legngja í húsnæðislánunum heldur en af fjármagna greiðslurnar með dýrari skammtímalánum. Þetta eru því lausnir, sem minnka heildargreiðslur þegar upp er staðið hjá fólki, sem ekki ræður við greiðslubyrðina og þarf því að fjámagna sig með yfirdráttarlánum eða öðrum skammtímalánum til að standa í skilum. Það er alltaf hægt að stytta greiðslutíman aftur ef greiðslugetan eykst.

Ég hef áhyggjur af því að margir, sem gæti þannig bætt sinn hag með því að óska eftir greiðslujöfnunarvísitölu geri það ekki vegna þess hvernig þú og margir aðrir meðal annars Hagsmunasamtök heimilanna og Borgarahreyfingin hafið talað þessa lausn niður. Þeirra hagur er því verri en ella vegna þessara orða ykkar.

Hvað varðar niðurfærslur lána þá hverfa skuldir ekki við slíka niðurfærslu heldur er það aðeins einhver annar, sem er látin borga þær. Það munu aðallega vera skattgreiðendur og greiðsluþegar líferyrissjóða. Það er ekki hægt að réttlæta það að skattgreiðendur framtíðarinnar þurfi að greiða hærri skatta til að fjármagna mörg hundruð milljarða króna kostnað fyrir ríkissjóð við það að færa byrðar lántaka af lánum, sem þeir tóku yfir á aðra, sem ekki voru að taka þessi lán.

Ég tel þó réttlætanlegat að aðstoða þá með þessum hætti, sem keyptu sína fyrstu íbúð, stækkuðu verulega við sig eða keyptu en náðu ekki að selja á íbúðaverðbóluárunum 2005 til 2008. Þetta er það fólk, sem varð fyrir verulegu "tjóni" vegna þessarar verðbólu á íbúðahúsnæði. Þeir, sem kepytu sína íbúð fyrir þessa verðbólu geta ekki talist hafa orðið fyrir slíku "tjóni" þó eitthvert "pappírsverðmæti" frá árinu 2008 hafi tapast. Það er munurinn á kaupverði og núverandi verðmæti, sem skiptir máli.

Ég tel því að þær aðgerðir, sem stjórnvöld eru að framkvæma og þú telur þarna upp séu einu raunhæfu aðgerðirnar þó vissulega megi gera betur fyrir þá, sem hafa misst miklar tekjur. Flatur niðurskurður er hins vegar ekki réttlætanlegur að mínu mati og þá hvorki beinn niðurskurður né það að fara aftur í tímann hvað vístölu varðar. Það er fokdýr aðgerð, sem er mjög óskilvirk við að leysa vanda þeirra, sem standa höllum fæti og getur engan vegin talist sanngjörn leið að mínu mati enda "tjón" manna mjög mismunandi eftir því hvenær þeir keyptu sína íbúð. Enda er það svo að sú leið, sem Talsmaður neytendia er að leggja til gerir einmitt ráð fyrir mismunadi niðurfellingu lána eftir því hvenær þau voru tekin.

Ég geri fastlega ráð fyrir að slíkur gerðardómur varðandi húsnæðislán muni horfa á í samhengi hækkun lána og hækkun húsnæðisverðs frá því húsnæði var keypt. Hann mun því væntanlega ekki dæma neina lækkun lána til þeirra, sem eru í þeirri stöðu að síðan þeir keypti hafi húsnæðisverð hækkað meira en vísitölur lánanna. Enda get ég ekki séð að um neinn "forsendubrest" sé að ræða í þeim tilfellum. Þessi gerðardómur mun hins vegar hugsanlega dæma meira en 20% niðurfellingu hjá þeim, sem keyptu sína íbúð á toppi íbúðaverðbólunnar. Ég tel að slík nálgun á málinu sé mun réttlátari en flöt niðurfelling auk þess að kosta aðeins brot af því, sem hún kostar. Einnig mun sú leið koma í veg fyrir mun fleiri tilfelli þar, sem menn sitja eftir í yfirveðsettum íbúðum heldur en flata niðurfellingaleiðin.

||

4. liður: Rangt, barnabótum er skuldajafnað allavega hjá mér í tvígang.

15. liður: Viðskiptaráðherra sagði í Kastljósinu í gær að hægt væri að fá "frystingu" á lánum. Þetta er lygi úr honum. Margir eru með íbúðarlán hjá lífeyrissjóðunum. Það besta sem þeir bjóða er frestun á "afborgunum" sem er oftast 10% af "afborgunum.

21. Það er allt lygi sem kemur frá stjórnvöldum. Rétt.

22. "Fólk mun að lokum eignast húsnæði sitt". Rétt. Sá sem er 50 ára mun vera 120 ára þegar hún/hann er búinn að borga og á langa framtíð í skuldlausu búi.

||

Samantekt á viðbrögðum stjórnvalda:

http://thorsteinnhelgi.blog.is/blog/thorsteinnhelgi/entry/870617/

Ummæli:
Það var sérkennilegt að hlýða á helsta hagspeking vinstri manna Guðmund Ólafsson í silfrinu á sunnudag. Hans innlegg til alþýðunnar var að hún mætti í raun þakka fyrir að hafa ekki verið drepinn í þessari byltingu. Ef þetta eru ráðleggingar sem að Jóhanna hlustar á þá held ég að það sé kominn tíma á að aðrir taki við stýrinu.

Verkefni: Særandi eða ekki
Merking: Ekki særandi