gentaiscool/nusaparagraph_emot huggingface dataset:
SIM ( Surat Izin Mengemudi) adeba syarat mutlak amên itê lok min kendaraan, utuk mênêa SIM itê perlu sêmyap awok tê muloi kuni pengetahuan teori sapêi praktek dê ade hubungannê ngen lalu lintas. Dau pao tun utuk lulus dapêt SIM o agok payêak tapi uku termasuk butung, uku lulus ujian SIM agok mudêak kêrno sê ati ujian uku bêlajêa kilêak kemliak nak youtube utuk ujian tertulis, amên utuk ujian prakteknê uku bêlajêa nak LPK (Lembaga Pendidikan dan Keterampilan). Nak di itê bêlajêa awêi ipê itê am lulus ujian praktek. Snang nyên asainê amên min kendaraan cigai ade asai sabên kêrno bi têmuan SIM.

Emotion: happy
Antri o adeba budayo nak pelayanan umum dê harus itê têmotoa ngen tertib, utuk antri yo pengalamanku amên itê coa lok an igê mot mêstainê itê pêpueng bi sapêi pnan o. Amên pêpueng itê bi sapêi ipê igai nak di ati tukok itê nam mok pnan agok muko utuk dapêt nomor antri dutê, jijai itê nam gacang utuk dapêt pelayanan nak di. Dê daunê kênliakku tun o bi namên lok gacang tapi sinê sapêi pnan o bi agok kêbilai, sudo o igai lok minoi dutê kulo, api itê coa mêngiak têtiko amên têmau dê barêak yo. Makonê uku amên antri o uku bi pasêt masêt api bae dê têko dutê ngen têko kêdong, amên ade dê salêak uku binai maju têmnai gêntai nam barêak o, amên petugasnê dê salêak uku binai mêngiak ngên petugas o.

Emotion: angry
Memang coa itê nam mbayang awêi ipê kesedihnê amên itê coa timo ngen coa nam masuk Universitas dê itê lok. Dau kêkuwat dê coa nam masuk moi Universitas terutamo negri ade dê mlanjut moi swasta ade kulo dê coa têmrus igai, utuk dê coa nam têmrus slen ba itê kêmliak, cuma itê coa nam madêak kêrno dê daunê masalah biaya. Kêkuwat dê coa nam têmrus o têpakso ade dê kerjo nak kota ade kulo dê belek msadêi mungkin têmulung usaho tun tuainê nak sadêi. Sedih bi pasêtba itê dê jijai kuwatnê coa nam mênêa jêjano, cuma itê nam madêak sabar, ngen nam dêmuo bae.

Emotion: sad
Sabên do o bi pasêtba amên tun nêluak jijai sêksai amên ade kecelakaan, ipê igai nak kecelakaan o sapêi ade dê mêninga. Amên ade dê mêningêanê dê mênêa bênêk o mêak korban dê donê coa nam têimo ngen keterangan sêksai o, dio dê snabên sêksai kulo sêdangkan sêksai o ati tau dapêt perlindungan kuni petugas, nak yoba dê mênêa coa kutê tun lok jijai sêksai walau si namên nyên awêi ipê kejijainê. Utuk nam jijai sêksai o do o harus tun dê kuwêt mentalnê, kêrno nam bae si bakêa têmimo tekanan kuni do pihak igai, amên dio têjijai do o bakêa bahayo utuknê. Misalnê amên ade stom têmumua motor, korban dê nak motor o dê agok payêak mungkin nam bae sapêi mêningêa, utuk tun dê namên nyên awêi ipê kêjijainê do o tingêa ngen si bae, amên si lok jijai sêksai do o padekba amên coa tun coa nam makso si utuk harus jijai sêsai, nam bae si madêak coa namên nyên kêjijainê kêrno si sabên 

Emotion: fear
Gi tingêt nyên uku waktau laher anok pertamo, anok pertamoku laher sêmanêi,  asai snang kêrno bi dapêt bakêa têmrus silsilah nak keluargo dioba jêrkai kuni Tuhan. Keme kutê snang ipê igai tun tuaiku i o kulo ngen keluargoku. Amên tun keme khususnê tun Jang keme makêi sistem Patrilineal, jijai anok sêmanêi o dio dê jijai kêbanggaan dewek utuk keme, coa si amên laher sêlawêi keme coa snang, ngen anok slawêi keme snang kulo, kutênê keme smayang. Amên sêmanêi si nam jijai gais langsung utuk nam itê mpek nak têmbo do igai gaisnê coa putus. Jijai waktau o utuk kêmten asai snang o keme langsung mênêa tando bersyukur ngen Tuhan, keme munang têtanggo ngen sêpasuk utuk kopoa duo nak dasêi.

Emotion: happy
Amên masalah rem lok têatêi nyên, amên nam ayok itê min kendaraan o itê harus mcek kutê muloi kuni ban sapêi rem. Dau tun min kendaraan cêlako o dê daunê kêrno rem, amên itê min stom titik biaso dê model an, asaiku coa mbahayo igê itê gi nam makêi rem tangên do o asaiku gi nam mnulung, amên stom lai do o rêrato kutê muloi kuni stir sapêi rem makêi angin, jijai amên mêsinnê matêi do o dê daunê coa fungsi. Utuk stom dê barêak yo dê kutê makêi sistem angin sêbênêanê lêbiak bahayo nêbaning ngen stom titik bêl o. Amên uku bi mêding min stom têtibo remnê coa makên, do o asai gi cigai nam peker panjangnê dê neker o awêi ipê mêak sapêi bahayo utuk tun luyên utuk awok dewek o cigai tê meker.

Emotion: fear
Jijai sarjana o adeba mipai kuni tun tuai kêrno pendidikan utuk nak Indonesia o gimasiak jijai prioritas utamo nak lêm itê mêsoa kêrjo, I o kulo ngen uku pas gi masuk nak kelas duai SMA tun tuai lok uku nam têmrus kuliah. Tapi waktau o uku gi mêding padeknê maso SMA o sapêi uku coa ade persiapan utuk bêlajêa supayo nam tênimo nak perguruan tinggi negeri. Pas uku bi têmat kuni SMA, ade penerimaan utuk masuk PTN uku ndaftar trus utuk misai soalnê asal bae kêrno memang coa nyên nam misai, mjiaji aseanê coa nam lulus masuk PTN. Sedih bi pasêtba, tapi uku sadar gagal masuk o kêrno salêakku dewek, sudo o uku cubo têmamêak sêmangatku kuni gagal o. Mnurut Bill Gates kêgagalan o adeba guau dê baik ngen coa perlu itê sêmsal, itê harus nam bêlajêa kuni kêgagalan o.

Emotion: sad
Waktau belek kuni Plimang uku têmingia travel, keme brakat kuni Plimang o jam dêlapên kêlmên, pas bi nak perjalanan kêkiro pat jam travel o bêdan nak umêak makan utuk istirahat ngen mukmêi. Keme kutê pnupang tu un utuk mukmêi ade dê lok moi toilet ade kulo dê lajau mêsên mêi. Uku waktau o moi toilet kilêak sudo o uku mêsên mêi utuk mukmêi, sudo mukmêi uku kulo mêsên kupi kêrno kênliakku supirnê kuo gi masiak santai samo nguta ngen kêkuwatnê sêsamo travel. Kêkiro ade têngêak jam ba keme bêdan nak umêak makan o, sduo keme kênek igai utuk brakat, uku coa sadar amên uku kêmnek stom luyên iso si dê stom uku têmingia nano, pas supir bi lok manêu stom si kêmliak uku trus si têmnai lok tu un nak ipê, uku madêak tujuanku ruponê si sako uku pêi kênek kuni umêak makan o, trus si têmanye okosnê, uku têkanjêt ngen uku madêak amên uku bi masên nak loket trus uku kêmten tiketnê, si tawai ngen si madêak amên uku salêak kêmnek stom, uku tu un ngen asai selek ruponê stom dê uku harus têmingia o ati brakat kuni di, supirnê kulo gi ngupi.

Emotion: shame
Dê nênêmot kanyo akhirnê sapêi kulo, tukku dapêt anok pertamonê. Laher kebilai kêkiro jam sebelas nak klinik bidan, anoknê sêmanêi dê sehat coa ku ang jêjano. Kêrno si o tuk keme dê paling tuai jijai keme uyo bi dapêt kêpau, snang nyên asainê mokasiak kulo ngen Tuhan kêrno keme gi dapêt kêmliak kêpau. Ade abiak duai bilai bi nak dasêi keme lok made bêduo palang aqiqah kêpau keme, jijai keme bi sêmyap duai kambing utuk sênbêliak. Kêlmênnê keme made acara duo ngen munang tun dê paok umêaknê ngen pêpasuak kulo, ruponê malêm o dau nyên dê têko coa ku sako, jijai acaranê abis isya sapêi sudo. Pas bi sudo keme gi masiak nak di ngênguta bae coa ngêding sapêi jam dêpuluak kêlmên. Memang ayoknê uku madêak ngen tukku utuk palang bae aqiqah sabênnê mêak sudo yo coa tingêt.

Emotion: happy
Gi ade tiêak tabunganku uku kulo têmukua tanêak, kêrno coa uak kuni umêak keme uyo ade tun lok jêmuoa tanêak umêak, amên lokasinê paok ngen dalên lai makonê uku lok nyên mok tanêak yo. Amên go mungkin kêrno tunnê kulo gidang perlu caci gi jijai gi nam uku têmawêa sêsuoi ngen caci dê ade, amên jêrkai coa gi moi ipê akhirnê uku nam masên tanêak o ngen go agok mudêak. Lokasi tanêaknê padek tapi sayang didik coa brapo libêa gênêpba utuk umêak bae kêrno na kidêu kanênnê bi umêak kutê, tingêa do yo ba dê ati nêbangun. Ade tiak caci didik uku lajauba mênêa pondasi supayo amên ade lêbiak jêrkai igai uku nam langsung mbangun, misalnê ati ade dê bakêa têmungau mungkin sniwoku kilêak.

Emotion: happy
Uku têningêa kuwatku baliak moi kota luyên kêrno kêrjonê baliak dio sêbênêanê dê mênêa uku sedih, tapi utuk kêbaikannê jijaai keme cigai sepa ok. Dê cet uku tingêt ngen si o kêrno keme bêduai bi an kuwat, pa ok umêak kulo, bi lok si tip bilai keme bi pasêt magiak waktau utuk nam nguta. Uku ngen si o bi cigai ade rêsio keme sêsamo namên, sêsamo têmutup api ade dê ku ang jijai keme bi awêi sêpasuaknê. Memang niên awêi dau tun madêak coa kutê kuwat nam barêak keme bêduai yo, Dê têtiko mênêa uku sedih o amên si jano kêluargonê ade dê ku ang sehat, uku coa nam magêa gêgulut awêi biasonê, paling uku cuma duo bae magêa Tuhan utuk gacang nêlêi kesehatan. Amên galok waktau si gi pa ok keme, uku biasonê sêkueng nak umêaknê jano nak umêak sakit amên ade dê sapêi opname. Dê niênnê uyo keme kadêak bi jarak uak, keme têp mêlêi kabar kadêak cuma têgoa. Jijai amên itê nam sêsamo jêmago perasaan ngen api bae itê nam nginau lêbiak kuni sêpasuak.

Emotion: sad
Pêrnêak coa sêngajo waktau o têmulung tun lok mlaher, jijai waktau o uku kêrjo min angkot pas nak dalên ade dê sêmtop madêak minoi tulung mês ngênyannê moi umêak sakit. Coa peker panjang igai uku langsung lok trus keme moi umêaknê dêmapêt prêpuannê, ruponê prêpuannê o lok mlaher, sudo mapêak moi stom keme lajau gacang moi umêak sakit dê ade nak kota keme. Ade kêkiro lêmo menit sêati sapêi umêak sakit têtibo prêpuan tun o mêding gis ngen madêak cigai taên, uku madêak têgoa igai sapêi umêak sakitnê, coa an sudoku madêak i o, têtibo anoknê laher trus uku têmnai awêi ipê trus moi umêak sakit jano coa, smatênnê madêak trus bae, coa an keme sapêi. Sudo o uku cigai mot kêrno uku meker be jano mên bae mok caci caterannê, do igai uku kulo namên umêaknê. Pas masuk stom uku kêmliak dau dalêak nak stomku ngen mon amis, uluaku agok ngeding gis trus asai lok mutêak, uku kêlwêa igai trus mêsoa tukang parkir madêak minoi tulung mêrsih lêm stom be uku masên nadêakku. Ruponê si lok si dewek dê maliak stomku moi pnan padêaknê nam mpuk stom o.

Emotion: disgusted
Tun nam nadêak phobia amên si midêp sabên dê bêlbiak trus sabên ngen do pnan. Rêrato phobia nam mubêt walau ati si pengobatan dê khusus kêmaên phobia. Barêak phobia ngen bnatang awêi kuyuk adeba Cynophobia brasal kuni baso Yunani Cyno tainê kuyuk ngen phobia tainê sabên. Biasonê tun dê midêp Cynophobia mêding asai sabên ngen kuyuk dê bêlbiak igê. Sabên ngen kuyuk o kêrno trauma kuni titik mungkin bi pêrnêak nêngêt kuyuk, makonê amên si têmau kuyuk walau kuyuk o coa bahayo tapi do o têp mênêa asai sabên dê bêlbiak ade kulo sapêi mbayang kuyuk bae si sabên. Utuk mubêt phobia ngen kuyuk yo nam mênêa kêkêdau cao, nêbaco nak WikiHow.com kekerba riwayat idup ngen kuyuk, mêsoa sêbab gêntai nam timoa, pêcayo amên ade cao utuk mu ang asai sabên o ngen minoi tulung ngen terapis profesional.

Emotion: fear
Amên ade tun mutêak nak lêm hmanêu makêi stom, lok si stom lai jano stom titik o o asainê itê dê kêmliak bi pasêtba ade asai jijik ngen slen, ipê igai dê mutêak o coa bêdan mutêak spanjang dalên. Amên stom o lai awêi bis mungkin coa brapo itê dêpêak tun mutêak kêrno têmingia stom, tapi amên stomnê titik do o ngeding nyên utuk itê têmot paok ngen si, amên nadêakku utuk tun dê galok mutêak o ayok lalau jano ayok têmingia stom kêkiro têngêak jam si o muk ubêt mabuk, jijai waktau nak dalên si o nam tidua kêrno amên coa tidua si kêmliak luwêa stom o si bi pasêt mabuk trus mutêak.

Emotion: disgusted
Memang coa tê têbayang amên kuwat tê ade dê kêno PHK ipê igai amên itê. Barêak kuwatku gennê Suwarno si kerjo nak perusahaan ekport import dê ade kota pnan keme tingêa, kuwatku nak di bi kerjo kêkiro duai belas taun, si kerjo memang kuni bêak sapêi terakhir bi ade jabatan nak di, waktau si moi mdasêi si cerito madêaak amên si bi cigai kerjo nak pnan an o, nadêak nê  ade tun bêlau dê biaso kêmuwat si tip bilai nak ruangannê o dau igê laporan ngen bos, jijai kuwat bêlaunê o gi do sadêi ngen bos makonê tip si laporan ngen bos bi pasêt ba bos masai, padahal dê nêlapornê o ati tau si bênêa. Uku kêmliak kuwatku o memang sedih niên ipê igai si kulo bi an kêrjo nak di, si moi umêak ku kloknê o uku nam majok si kêrjo ngen uku. Kêrno slen ipê igai si gi masiak ade anok dê sêkulah makonê uku majok kêrjo nak pnanku.

Emotion: sad
Trauma waktau gi titik adeba peristiwa dê nding anok titik dê mênêa asai sabên amên trauma yo nam si mêding ngen nam kulo jijai masalah psikologis pas bi lai. Akibatnê mnurut halodoc.com, kêjijai dê mênêa trauma o nam jêmijai pekeran anok, hal yo nam jijai pengaruh nak lêm pekeran somor idup jano nak awok, mental ngen sosial. Akibat kuni psikologis kuni trauma kuni titik o biasonê coa nam têmaên mêngiak, depresi, emosi dê agok têkên, mêding asai stres, sudo traumao dê cet gêmangau pekeran ngen psikotik dê kulo têgangau. Jijai amên itê ade anok dê gi titik itê pasêt namên amên si ade trauma, itê harus nam gacang min moi psikiater kunyau paling coa nê nam kêmu ang jano mêlnyêp asai trauma o ngen dukungan kêluargo kulo. 

Emotion: sad
Tingêt waktau gi titik mungkin gi kêlas duai SD, waktau o TV gi ati dau nak sadêi keme, jijai waktau zaman o ade do nak sadêi keme dê têmuan TV.Bi lok si tip malêm keme noton nak di, têtiko amêm itê cênok didik sapêi tun bi rami nak di, utuk itê nam lok noton agok payêak ipê igai waktau o gi titik alêak ngen tun-tun lai. Kerno cet noton oba uku snang nyên amên ade acara penyanyi cilik waktau o awêi Adi Bing Slamet, Cihicha Koeswoyo, Dina Mariyana ngen dê luyênnê. Nak antaro têbo o dê jijai idolaku waktau o Adi Bing Slamet ngen Chicha Koeswoyo, peker uku tênge ba nam têmau ngen tun duai yo, kêrno waktau o gi titk ipê igai uak jijai coa mudêak itê lok têmau. Pas uku kêlas num SD keme baliak moi Lampung nak di ba uku nam têmau ngen idolaku duai yo, waktau o ade acara peresmian pabrik semen têbo o jijai bitang tamunê. Kerno umêak keme coa uak kuni Bandara makonê uku nam têmau paok tapi asai snang o coa pêrnêak uku lupo.

Emotion: happy
Dau cao itê nak mênêa tun dê bi kêciwo ngen itê khususnê dê itê sayang jijai snang. Awêi itê pêrnêak coa têmi uk gen nadêaknê sapêi itê gagal kêrno coa lok nadêak yo nano, jijai utuk mênêa si snang o itê kulo harus namên jano sêbênêanê dê awêi kênloknê. Dê awêi nêdingku uku harus bêrasea awêi kênlok tun tuaiku walau utuk moi sukses o uku pêrnêak coa manêu awêi nadêaknê, jijai uku mêsoa dalên luyên supayo uku bêrasea. Pas uku bêrasea uku kêmten ngen tun tuaiku dê uku sayang o samo ngen madêak amên uku minoi maaf kêrno coa têmi uk nadêaknê. Tapi uku bi nam têmbus kêsalêakku ngen uku têmuan niat uku harus bêrasea.

Emotion: sad
Api ade dê taên amên nak pnan kêrjo bos pêpiliak tun, dio bi pasêtba coa si baik asainê. Amên nadêakku itê amên jijai bos jano atasan ngen pegawai jano karyawan o harus srai caonê, jibêak itê kêten igê amên itê snang ngen dê do karyawan trus do o bae dê itê mladên. Pêrnêak dê awêi kuwatku mêding nêa barêak o, amên uku coa gi uku mot mênnê bilai o ba uku pasêt minoi bêdan, dau kêrjo pnan luyên asal itê mêak miliak kêrjo. Ade perlakuan barêak o amên uku madêak bos o coa ade jiwo jijai bos jano atasan, utuk jijai atasan jano bos o itê nam mok atêi bawahan jano karyawan tê ngen itê kulo nam mpek ngen magiak kêrjo sêsuoi ngen jano dê knamnê, ipê igai kêrjo o si bi an mêgong itê harus nam têmaên ngen mêlêi penghargaan ngen si o.

Emotion: angry
Gêntai itê harus nam jêmago kebersihan, pertamo utuk itê nam jêmago kesehatan tê, kêduai itê jêmago mêak tun dê kêmliak ngei jano kotor o tun jijai jijik. Amên nak dasêi perlunê itê nam jêmago kebersihan o tujuannê utuk itê dêkeluargo nam sehat ngen mêak sapêi ade dê sakit mnyakit kêrno kumên dê ade kuni pnan ngêi o. Uku coa nyên as amên kêmliak pnan jano kêkêmuk dê ku ang bersih, khusus nak dasêi keme do o uku paling crewet amên ade dê ngêi. Biasonê amên gidong uku libur jano gidong nak umêak uku awit mrikso pnan dê kêkiro dê coa kten utuk mêrsihnê, amên nak dasêi kulo gidong ade anokku, uku bi pasêt majok utuk nam sêsamo mêrsih dasêi.

Emotion: disgusted
Api lok tu un cacêt sinê, tapi amên Allah SWT mêlêi itê barêak yo itê mêstainê têp bêsyukur. Amên nadêakku kunyauba tun bagoa mino itê dêpêtingnê itê coa mino tun, amên têmau dê sadar si coa bakêa mino api bae kêrno itê kutê dê ncipto o Allah SWT, amên itê mino ciptoannê berartai itê mino dê ncipto. Ade mêmêcêm bêtuk Allah SWT têmu un tun nak dênio ade dê calak ade kulo dê kidek, ade dê lêkat ade kulo dê têmêak. Allah SWT ncipto isai dênio yo kutê berpasangan barêak kêbilai ngen kêlmên.Mnurutku jibêakba itê kêmliak kuni bêtuk tunnê ipê igai sapêi itê mino, dêbat si mêding gis atêi ngen kecek tê waktau o kulo itê bakêa dapêt balês kuni dê ncipto.

Emotion: angry
Kutê tun o coa ade dê coa têmuan duso jano pêrnêak mênêa duso, awêi uku amên masalah duso mujua ba uku gacang sadar ngen gi nêlêi waktau utuk minoi apun magêa Allah SWT, gi dau tun dê ati dapêt hidayah utuk nam mêdan mênêa duso. Waktau uku têsadar amên uku bi dau mênêa duso baik duso nêa dewek jano mênêa duso ngen tun, nak di uku muloi mingêt jano pao dê bi sudo uku mênêa dê coa buliak nak lêm agamo. Klongon têngêak malêm uku mênai tobat ngen trus sêmyang tobat minoi apun magêa Allah SWT, ngen mucêp mokasiak magêa Allah SWT kêrno Si gi mêlêi waktau ngen uku utuk mênêa tamêak baik igai utuk moi mukonê.

Emotion: fear
Amên itê muk kêkêmuk dê ngêi do o bakêa jijai penyakit, amên têmau kêkêmuk dê bi ngêi padeknê nu ang bae itê coa namên ngêi o gês jano, ipê igai amên kêkêmuk itê têmukua nak pasar ngen memang pnannê o ku ang bersih. Utuk itê dê mungkin memang usaho kêkêmuk jnagoba utuk kebersihannê muloi kuni itê mênêa sapêi itê jêmuwoa. Dau tun dê cigai lok mnukua igai o kêrno pertamo mungkin dê nêa tê ku ang padek mungkin kulo kêrno itê nano ku ang jêmago kebersihannê, dau utungnê amên itê dêmutê kebersihan yo, luyên kuni itê sêmdio kêkêmuk sehat utuk tun itê kulo bi nam jêmago kwalitas kêkêmuk dê itê jêmuwoa.

Emotion: disgusted
Têkanjêt asai coa pecayo têmi uk amên si dapêt umêak bêlau hadiah undian kuni WOW Smart Fren. Kêrno satpam honoren dê kêrjo nak Sekolah Menengah Negeri 2 (SMPN 2) Dukuh Turi, Tegal yo memang ati têmuan umêak kan yo, si ngen keluargonê gi masiak tingêak ngen tun tuai nê. Si bi an simiak têmuan umêak dewek, tapi ati nam têmukua umêak kerno si ati nam nabung gajainê gênêp ba utuk kêmuk bae. Makonê baginê asai coa gi tukuak umêak ngen gajainê dê gi titik tapi si slalu bersyukur ngen cet du o. Dêbat yo du o nê kênabul Tuhan, utuk nam dapêt umêak liwêt hadiah utama kuni gebyar WOW Smart Fren.

Emotion: happy
Amên itê gimasiak mêding sedih, ipê igai sedih kêrno mênyu ang mako gacangba itê nam muang asai o êuak. Coa ade aseanê amên itê bogoa sedih tip bilai coa ade smudonê, dê niênnê itê bakêa musak awok tê dewek, nam bae amên an igê midêp itê bakêa jijai stres. Mnurut Islam itê coa biliak kêlbiak igê sedih, nak lêm Islam ade kêkêdau coa mêlnyêp sedih awêi itê harus yakin amên sedih adeba takdir kuni Allah, harus dau bêduo ngen duo dê bi Rasulullah mêlêi contoh, harus mê uak sebab sedih o, jijai mênurutku utuk mêlnyêp asai sedih o itê harus gacang meker amên itê dewek coa lok muang asai o coa gi bakêa itê nam kêluwêa kuni asai dê itê midêp.

Emotion: sad
Pêpueng pêi sapêi nak kator kuwatku Diki mêmêngiak cao tau gêntai, uku têmnai ngen kuwat dê luyên nadêaknê kulo coa namên. Bi ade abiak kêkêdau mênit uku têmnai ngen kuwatku Diki ade jano sapêi mêmêngiak pueng yo. Pertamo si coa sêmimêt uku têmnai igai ade jano, uku madêak ngen si mêluak utuk nam  sabar, amên ade jêjano o nadêak mungkin ade dalên kêluwêanê. Si cêmrito amên si kuni lêbêak o asai coa tau kêmasainê o ade dê salêak bae dê ndingnê, jijai uku têmnai jano gidong ade masalah ngen bos jano ade masalah nak umêak, ammên ade cêritoba ngen uku êak sabên mungkin uku nam mêlêi dalên kêluwêanê.

Emotion: angry
Dau cao utuk dapêt perhatian kuni tun luyên, asai lok dapêt perhatian kuni tun dau o jêmijai si galok mgêmêak jano bully sapêi si mêding amên si lêbiak kuwaêt jano lêbiak kuaso kuni tun luyên. Bullying tainê adeba mgêmêak tun luyên supayo si nam kuaso utuk maatur tun luyên, mgêmêak o si manêu ngen kêkêdau cao ade dê ngên madêak bae ade kulo dê sapêi mêgis awok tun, sapêi ade dê mnapêa jano mngokoa. Korban kuni bully o mêding ade asai sabên ngen milok tun dê snabênnê o, sabên nadêak kidek sapêi têtiko gis atêi, awit mding coa nyaman amên ade nak pulu tun dau, cet kulo mêding asai kênliak tun trus makonê têtiko awit mênyu ang. Tun dê awit kêno bully o kulo sabên mêak coa tun luyên têmimo.

Emotion: fear
Mon awok o daunê kuni itê dau kêmluwêa eteng, amên itê sadar amên eteng tê galok kêluwêa misalnê kêno panês didik do o bi têmeteng itê mêstai sêmyap minyok um tip itê lêlalau, dio gunonê mêak sapêi waktau itê lalau o um pas kêluwêa eteng mon um o alêak ngen mon eteng dê pêi kêluwêa. Dau nyên tun masalah ngen mon awok yo, ade pao si coa meker tun dê paok nê, mungkin si dewek coa sêmnok mon o, tapi tun-tun dê nak idingnê dê sêmnok, pêrnêak uku iding tun dê awoknê kêmon sapêi sep nyabaiku coa taên ngen mon o, kêrno têpakso ngen coa ade lilik luyên tênaênba walau tênêi nyêbuwêak asai lok mutêaknê. Nak yoba pêtingnê itê jêmago kebersihan awok.

Emotion: shame
Cet itê kêmliak tun mênêa kêkêmuk têtiko utuk jêmago kebersihan o sêkmudêaknê têtiko kulo dau dalêk nak iding si mênêa kêkêmuk o. Uku paling coa galok amên kêmliak kondisi pnan dê ngêi o nakêi utuk mênêa kêkêmuk, bi pasêtba pnan o dau bakêa jijai pênyakit kuni kumên dê ade nak pnan ngêi o, mnurutku itê wajib jêmago kebersihan mêak sapêi itê jano tun luyên bakêa sakit sudo muk kêkêmuk dê itê mênêa. Amên itê muk kêkêmuk dê ku ang bersih dê pertamonê do o bakêa mênêa itê tênêi gis, sudo o itê bucua. Kumên kuni kêkêmuk dê ku ang bersih o gacang nyên reaksinê nak lêm awok tê ipê igai amên awok tê agok ku ang kuwêt ngen kumên o nam bae itê lajau jijai sakit.

Emotion: disgusted
Amên tun dê bi ade mêding kêno bêncano biasonê si agok trauma amên mingêt waktau têjijai o, awêi kuwatku mnurut ceritonê waktau kêno bêncano o si cigai panjang peker, dê pêtingnê dê ade nak otoknê o awêi ipê si nge keluargonê slamat. Utuk harto do o cigai si meker, ipê igai pas sudo bêncano tsunami o waktau si mêsoa tokonê dê bi rato ngên tanêak cigai têmau igai, samo o si kulo kêmliak dau bukêi tun nak ipê-ipê tamêak bae si cigai lok mêsoa, dê pêting utuknê si ngen keluargonê bi slamat kuni bêncano o. Amên anoknê dê lai madêak waktau mlilai kuni tokonê o asai cigai mlat pitok igai, ipê igai tun kutê mlilai moi pnan dê lekat utuk nam milok mêak sapêi nêmin umok lai o. Ngut uyo anoknê dê lai cigai lok amên najok moi laut.

Emotion: fear
Ngen bi dau bukti tun dê snelek kêrno mênêa kêrjo dê bakêa smelek awoknê dewek, misalnê maling lok si didi jano dau do o gennê têp maling. Ade pao tun maling o kêrno si dêsok ngen kondisinê ade kulo dê maling kêrno memang bi kêrjonê, utuk dê kê duai yo dêmaling o adeba kêrjonê tun yo coa gi bakêa ade asai selek lok si ngen tun luyên i o kulo ngen keluargonê dewek. Tun dê kêrjonê maling o utuk mênêa bêdan kêrjonê do o agok payêak kunyauba si bi kêluwêa masuk sel do o ati tau nam mênêa si bakêa jê o, jijai utuk itê dê mungkin ade kêkuwat jano sêpasuak tê dê kêrjonê barêak yo, mêak jêjêmau utuk majêak moi bubêak mêak sapêi sudo yo si mnyêsal ngen kêrjonê o.

Emotion: shame
Pasêtba ade asai snang kêrno lulus ujian, kelulsan ujian ngen nilai dê baês do o jijai mipai kutê tun i o kulo uku, utuk dapêt nilai dê baik o perlu proses. Dau tun dê lok dapêt nilai baês tapi pêi lok bêlajêa bi paok ujian. Amên i o cao nê bi pasêt ba harus coa tidua nam kulo sapêi coa tidua amên ujiannê pueng, akibatnê awok  ku ang padek pas sudo ujian. Supayo nam lulus ujian ngen asea dê padek, itê kulo harus dau cêmatet hal-hal dê pêting ngen harus mingêtnê, tainê jibêak malas cêmatet pas gidong bêlajêa. Coa perlu baês igê tulisannê tapi dê pêting catetan nam itê mbaco ngen maham tulinnê ngen baik.

Emotion: happy
Bêl o ade kulo sêpasuakku si cê êi ngen prepuannê, anoknê nêmin prepuannê ade duai gi têtitik waktau o. Waktau gi bêbêlau saok uku awit moi umêaknê cuma utuk nguta ngên kêkalau si nam mlupo jano dê pêi si mêding. Ade abiak dêpuluak bulên si gi masiak kêten sedih nyên têningêa anok prêpuannê, jijai uku cet madêak ngen si utuk nam mlupo ngen mêsoa gitêinê. Coa tau utêp bogoa meker tip bilai, prêpuannê ati au si meker, uku cubo majok si kêluwêa mto moi umêak kuwat sêlawêi dê uku kulo bi an kenal, ngen harapan kalau si têbukok pekerannê utuk nikêak igai. Kuwat sêlawêiku yo kulo memang mênyu ang anok ade do, si kulo têningêa aduknê matêi. Sudo dêbat uku majok mini ade abiak dêmingau si dê majok uku mini nadêaknê si lok madêak ngen kuwatku o amên si lok serius, tapi si lok manêu kilêak kenal ngen kuwatku o, amên memang judau nadêaknê coa an si lok jêmijai ngênyan.

Emotion: sad
Nak itê manêu idup kuni taun moi taun bi pasêtba itê ade mênêa kêciwo tun dê itê sayang, barêak uku do igai dê uku mênêa kêciwo tun tuaiku adeba masalah umêak tanggoku. Uku manêu umêak tanggo bi an anok kulo bi têlau, amên itê madêak coa ade masalah lêm itê manêu o coa gi mungkin, tapi ngen uku têjijai nyên. Waktau anok gi têtitik keme cet ade masalah, bi kêdau kila uku lok mubêak kalau nam bubêak coa kulo nam. Memang uku tunnê coa galok crito amên masalah pribadi baik ngen kuwat jano sêpasuak ipê igan ngen tun tuai, amên ngen tun tuai uku coa lok o kêrno mêak sapêi si kulo jijai pekeran. Pas anokku bi lêlai bi ade kêrjo awêinê coa nam mubêak kulo masalah nak umêak tanggo, jijai têpakso uku mok keputusan cê êi, dia dê mênêa tun tuaiku terutamo inokku jijai kêciwo ngen uku, tapi bagiku dê pêtinggê uku lok mubêak kêmasaiku amên Tuhan mêlêi uku omor panjang.

Emotion: sad
Idola ngen tun o coa si cuma idola ngen artis terkenal bae, tapi nam kulo idola o ngen tokoh sastrawan awêi dê nding murid Madrasah Aliyah Nurudz Dholam, Desa Kedundung Kecamatan Kedundung, Sampang, murid-murid o têmau ngen JPRM Lukman Hakim AG, sastrawan asalnê kuni Sumenep Madura. Kêkêdau asea karya Lukman Hakim AG ade nak perpustakaan titik nak Madrasah Aliyah Nurudz Dholam, makonê murid Aliyah yo snang nyên nam têmau ngen idola têbo o dê ayok yo cuma mbaco karyanê tapi uyo nam kêmliak ngen têmau ngen tunnê langsung ngen Lukman Hakim AG. Nak lêm pertemuan o kulo si nam cemrito pengalamannê jijai penulis.

Emotion: happy
Amên mênyu ang api bae bi pasêtba mêding sedih, uku pêrnêak mêding kêkiro num jano tujuak taun. Uku ngen têlau anokku ade dê gi sêkulah ngen ade dê bi kuliah, keme manêu idup ngen kesibikan mêmasing, amên kêlmên keme kopoa uku majok nguta ngen têtêlau anokku. Jak inok têbo o lalau kuni dasêi uku sêngajo coa pêrnêak mêsoa nak ipê, memangna anok-anokku têmnai tapi aku madêak jibêak meker igê amên si inau ngen udi bi pasêt si belek. Uku dê ngêding nyên sedih o ngen dê pisêt kêrno si gi titik jijai si coa dau namên jêjano, têtiko kêlmên amên uku kêmliak si coa nam gacang tidua uku pasêt kêmuwat si ngut si tidua, amên dê duai igai kêrno bi lêlai jijai coa si meker igê si nam sibuk ngen bêlajêa jano main gamê. Jijai utuk itê dê gi ade anok sêkulah cet baa itê majok nguta mungkin masalah sêkulah jano masalah dê si manêu.

Emotion: sad
Itê coa namên têngên itê nam spok kêkuwat jano tun tuai ngen kêdau kê an kulo itê nam sêsamo. Awêi uku dê bi pêrnêak mêding pa ok, tib bilai têmau, bi asai sêpasuak kulo coa ku mbayang amên si gi bakêa lalau uak kuniku. Pertamo uku ngêding nyên sedih kêrno si baliak o, tapi êan uku biaso igai kêrno uku meker baik kulo utuknê kêrno kuwatku o baliak si dapêt kulo pengalaman bêlau igai ipê igai nak kêrjo ini si kênek pakêtnê. Amên ade kuwat tê dê barêak yo cuckup itê dêmuo bae kunyai si nak pnan bêlau nam lêbiak maju igai ngen keluargonê sehat, do igai itê mêak mutus hubangan tê ngen si amên nam tip ade waktau itê sêmpêt mubung têmnai kabar supayo asai inau o nam itê mpas.

Emotion: sad
Pêrnêak uku lok gêgulut masuk toilet do o salêak masuk moi toilet sêlawêi, waktau o pas gi lalau moi luwêa kota jijai waktau singêak nak umêak makan kêrno uku bi cigai taên lok mênyêak uku lajau moi toilet. Coa ku kêmliak igai dê dipê toilet sêlawêi dê dipê dê sêmanêi. Waktau masuk o nak lêm gi sunyai jijai coa ku peker igê amên d o toilet khusus utuk sêlawêi, pas bi sudo lok kêluwêa uku têkanjêt kêmliak ade mêmêi mênyêak pas nak iding bang toilet dê uku masuk, si kulo têkanjêt kêmliak uku, kêrno si bi têlanjua mênyêak do o si cigai nam mbuye, tapi uku dê mêding asai selek nyên, ade mêmêi luyên dê madêak amên uku salêak masuk samo grunyam madêak amên dêbat igai kênliak kilêak amên lok masuk toilet nadêaknê, kêrno uku bi selek uku gêgacang kêluwêa ngen coa jijai mukmêi nakdi.

Emotion: shame
Kêkiro tujuak taun dê sudo uku pêrnêak têkanjêt ade dê telpon madêak uku dapêt hadiah keduai kuni ade do supermarket lai nak daerah keme. Uku pertamo asai coa pêcayo kêrno nak uku mêmang ade mpek kupon nak lêm kutak undian o tapi coa dau ade kêkiro lêmo lamêa, maso uku dê dapêt hadiah, nekerku kalaupun uku dapêt mungkin coa si hadiah dê lai. Jijai pas uku gi pnan kêrjo uku dapêt telpon nadêaknê kuni  supermarket o, si madêak amên uku dê dapet nomor undian hadiah ke duai jijai dapêt motor, utuk hadiah ke satunê o stom, si mêluak uku mên moi supermarket o min foto copy tando pengenal. Mênnê pêpueng uku lalau moi supermarket o kêkiro jam sêtêngêak dêlapên, nak di uku têmnai ngen scuritynê nak ipê lok murus mok hadiah undiannê kêrno lêbêak uku dapêt telpon kuni tun supermarket nadêakku, si mês uku sudo uku murus trus foto ngen staf di sudo o motor uku nam min belek.

Emotion: surprise
Ade itê dê galok sêmido bnatang ade dê bnatang têrnok ade kulo dê bnatang kêrno hobi. Utuk itê dê galok sêmido bnatang têrnok ade baiknê itê awit mêrsih pnannê misalnê itê sêmido monok, utuk biyoa ngen upannê do o amên nam tip bilai itê mêrsih, kêrno kuni di oba dau dê bakêa jijai penyakit utuk tê. Awêi têi monok do o amên itê ja ang mêrsih do o bakêa jijai sa ang dalêk, amên dalêk o sapêi masuk umêak tê trus tingêp nak kêkêmuk tê do o bakêa bahayo utuk kesehatan tê. Mnurutku buliak bae itê sêmido mono, bebet jano dê luyênnê tapi itê harus rajin mêrsih pnan ngen mu agn têinê supayo mêak jijai sa ang penyakit.

Emotion: disgusted
Memang nyên amên itê gidong mêmuk têtibo kêmuk dê itê muk o bi iai. Uku amên têmua kêkum iai yo utuk sliro muk o langsung nyêp. Dê awitnê nak umêak makan dê itê coa namên jano itê pêi dêbat mukmêi di, uku tun dê galok lêlalau jijai biasonê uku bêdan waktau nyemen nak ipê uku têmau umêak makan. Ade waktau uku singêak nak do umêak makan, uku kêmliak mênu dê si têmawêa nak di uku kêmliak ade lapên cumi, kêrno uku galok ngen snang nyên ngen cumi makonê uku mêsên cumi snatên. Uku mikmêi ngen sliro tamêak igai memang tênêi bi nyemen, jijai waktau uku muk cumi o uku sêmnok agok usuk, sudo o uku mêdêu pelayannê ngen madêak amên cumi yo bi cigai nam muk, sudo o si mok lapên cumi o ngen madêak amên gênitêi ngen lapên luyên awêi ipê, kêrno sliroku bi nyêp uku madêak tak usah, kêrno coa padek akhirnê uku mêsên mêi tênoa bae utuk nukus mêak mpen lapên jêjano cukup mpek tênoa ngen samêa bae nadêakku, uku trus bêdan mukmêi ngen trus masên, nak dalên tênêiku nyêbuwêak asai lok mutêaknê mingêt lapên cumi o nano.

Emotion: disgusted
Waktau keme lulus kuni SMA bêl o, nak kêlasku kutênê ade pat puluak duai murid dê milêm ujian tapi dê lulusnê tun têlau puluak dêlapên ade pat dê coa lulus. Kuwatku genne Basri têmasuk dê coa lulus waktau o, keme kêmbiak sang niên nam lulus trus nam langsung ndaftar nak perguruan tinggi. Jijia pas bilai pengumuman kelulusan nak SMA, uku coa yakin amên uku kulo lulus kêrno waktau ujian o ade kêkêdau soal dê coa uku misai kêrno memang coa ku namên isainê, tapi cao ku misai soal memang kuni SD uku pasêt misai ipê dê uku nam dutê, ipê dê uku coa nam jano ati namên isainê uku mlakêak, be amên gi ade waktau baru uku meker jano isai dê nlupatku nano. Mungkin coaku yo cukup efektif kêrno amên itê bogoa meker isai dê itê ati nam bi pasti bakêa mabis waktau.

Emotion: happy
Bilai o ade murid bêlau nak sêkulah gennê Mariska, si pêi baliak kuni Lampung ngen keluargonê kêrno tiaknê baliak tugas moi Jawai. Keme têlau cubo kuwat akrab ngen Mariska, pas bi kêdau mingau keme najok Mariska gabok moi umêaknê. Ternyato Mariska o snang ngen hal-hal ghaib, pas do waktau si majok keme main munang atau. Kêrno memang keme coa pêcayo ngen atau akhirnê cêmubo main o ngen ternyato coa têjijai jêjano ngen keme sapêi keme belek moi umêak mêmasing. Pas bi lok kêlmên ternyato uku mêding dau hal dê aneh awêi banêkaku dê têtibo nyêp padahal boneka o biaso ade nak pnannê ternyato boneka o baliak moi pnan tidua, ade suaro dê ku ang jêlas awêi ade dê misiknê ngen ade bayangan dê mênêa uku sabên. Kêrno asai sabên o akhirnê uku baliak moi bilik ayukku ngen cêmrito kejadian kêbilai nano. Uku peker mungkin hal dê mnyabên o cuma perasoanku bae muloi kuni uku pecayo amên ade hal ghaib.

Emotion: fear
Tip tun ade dê têmuan idola artis coa si cuma baês jano calak tapi jijai artis idala o kêrno terkenal ngen prannê nak lêm sinetron nak tv jano artis penyanyi dê têmuan suaro baês. Coa si dêbat yo bae itê têmi uk ade penggemar dê kêmbiak agresifnê ngen artis udolanê. Mnurut psikologi klinis lulusan Universitas Indonesia dê gabung nak lêm Tigagenerasi Anna Duahan, penggemar jijai agresif sêbênêanê kêrno bi snang igê têmau ngen idolanê. Emosi snang o dê bi bêlbiak igê nam mênêa penggemar o lok paok, mêgong, salaman sapêi kulo lok mêgêp idolanê. Dio mênêa penggemar o jijai coa tertib.

Emotion: happy
Asai sabên ngen coa tênang dê nding kuwat kosku Ani pas pêi têningêa tun tuainê, jak o  mênêa si awit mêding nyabai sep ngen gis nak dado dê si sako cuma gejala gangguan mental kêrno nyêp tun dê si cito. Gejala o cet timoa tênamêak igai ngen coa nam tidua makoê jijai têgangau utuk manêu bêbilainê. Luyên kuni o tip ade hal dê mênêa têkanjêt dê pasêtnê do o mênêa jatungnê awit asai gi mêltup, pas bi sudo konsultasi ngen dokter kutê gejala dê si midêp o adeba asam lambung tapi coa si cuma asam lambung bae, kêmliak kondisi jiwonê dokter smaran utuk konsultasi kulo ngen psikiater utuk mêrikso lêbiak igai. Dio têmamêak kuwatku Ani tamêak coa tênang ngen supayo nam gacang kaên si harus nam rutin utuk bubêt. 

Emotion: surprise
Coa didik tun sukses kêrno si sadar ngen duso-duso dê pêrnêak si mênêa maso bêl o, Kêrno si bi sadar o ba makonê dapêt berkah kini Allah SWT, utuk itê dê gimasiak mênêa duso tip mênit, tip bilai yo gacangba utuk nam minoi apun kêrno bi dau mênêa duso o ngen janjai cigai lok mênêa duso igai. Khususnê dê itê gi masiak ade tun tuai, kênêaba tun tuai tê snang, jano dê kêkro si lok itê usahoba utuk nam mêlêi ngen nam made. Coa ja ang itê kêmliak dau tun ajua kêrjonê, ajua usahonê ngen dê luyênnê o kêrno si coa lok namên ngen coa lok paok ngen tun tauinê. Ade kulo awêi itê kvmliak nak brita anok mpek inoknê masuk sel, dio bi têlumo igê durhakonê, si coa meker amên inoknê coa si nak dênio yo janokah si bakêa ade, amên tun tuainê coa smido si kuni titik janokah si nam lai i o bae dio têtiko harus itê meker.

Emotion: fear
Bilai pertamo uku masuk nak perguruan tinggi ade asai bangga, kêrno dê niênnê coa mudêak itê lok masuk perguruan tinggi yo ipê igai dau niên dê maêp nam masuk pyo. Bilai o uku bi dau dapêt kuwat dê daunê tun kuni luwêa kota, têbo o dau ba têmnai pnan umêak siwo, kêrno uku dau namên jijai uku bakêa mês kêkuwat bêlauku yo. Utuk sementaro têbo o têmalêm nak pnan sêpasuaknê jijai keme janjai amên bilai libur keme tmulung kêkuwat o mêsoa pnan tingêa dê coa si auk kuni kampus. Memang beda niêa asainê itê dapêt kuliah nak pnan yo, asai snang o dê mênêa itê coa selek ngen kêkuwat dê kuliah nak swasta.

Emotion: happy
Dau tun sabên amên têmi uk operasi, tun dêpêak umêak keme gennê Rahman si o waktau sakit perikso moi umêak sakit ternyato si midêp usus buntu, jijai nadêak dokter si harus operasi. Uku namên nyên ngen si o mêak gi operasi utuk sutik bae si coa binai, jijai waktau si namên si harus operasi, si magêa uku têmnai nak ipê nam bubêt utuk penyakitnê yo amên nam mêak pakêi operasi. Uku madêa amên uku coa namên nak ipê tapi mungkin bae ade dê nam mubêt penyakit yo coa pakêi operasi. Amên mnurutku kuni bogoa mêsoa pnan bubêt dê awêi klok yo padekba operasi bae do o kulo coa si an nadêakku, ipê igai zaman uyo do o kutê bi cigai itê mêding gis kêrno kutênê bi makêi alat moderen. Uku madêak ngen si mêak sabên amên cêrito dê bi pêrnêak operasi o nadêaknê coa si ngêding, tingêa itê sudo o harus namdau istirahat ngun gês operasi o bêbênêa kaên.

Emotion: fear
Kuni pêgas o dau nyên bakêa jijai pênyakit amên itê têmupuk nak umêak jano nak paok umêak tê. Amên duai bilai bae itê munyau pêgas nak umêak tê coa si nuang, do o bae bi jijai sa ang semut, sa ang dalêk, sa ang nyomok nam kulo do o bakêa jijai sa ang tikus. Kutê kuni bnatang o min penyakit, jijai utuk milok mêak sapêi i o itê mêstai nam jêmago utuk kebersihan ngen nam mênêa rapih umêak ngen cao matur pnan pêgas dê donê. Amên itê dê tingêa nak kota, memang ade petugas dê mu ag pêgas tê, tapi amên si coa nam mok tip bilai, itê mêstai matur cao cêm êi pêgas tê ngen mêak munoi jijai do. Do o tujuannê mêak petugas o coa nam mok pêgas tê kêrno ade halangan mung sapêi kêkêdau bilai dê niênnê utuk tê didik agok coa têgangau ngen mon pêgas.

Emotion: disgusted
Utuk anokku dê lai si waktau o gi kelas duai SMA, jijai si sêkulah o gi makêi motor an dê tênukuaku waktau si gi nak SD, uku ade rencano lok mêlêi kejutan utuknê, jijai waktau si bi kênek moi kelas duai SMA pas waktau ulang taunnê uku bi mêsên motor dê kanyo si lok, tapi ayoknê coa ku ade madêak baik ngen si i o kulo ngen asuak-asuaknê. Waktau pas bilai ulang taunnê si sêkulah biasonê si belek kêkiro jam duai kêbilai, kêkiro jam dêpuluak pueng uku mêluak tun mês motor moi umêak uku usaho mêak asuak-asuaknê namên kilêak kulo, pas bi nak umêak motor o uku mpek nak samping  tênutupku ngen bukus stom jijai coa si kten amên itê coa sêngajo mukok. Pas si belek sudo si mukmêi uku mêdêu kutê asuak-asuaknê kulo, uku majok moi samping umêak sapêi di uku madêak dio hadiah utuknu tamêak rajin bêlajêa igai ngen mêak têmingêa sêmyang, si mêgêp uku samo madêak mokasiak ngen nginoi, coa sadar uku kulo bi kêluwêa biyoa matai kêrno snang.

Emotion: surprise
Utuk kêmu ang asai sabên ngen atau do o perlu ade cao mubêt dê khusus supayo coa mrugai tun dê midêp o. Makonê tun dê midêp sabên ngen atau jano Phasmophobia perlu terapi dê têpat ngen psikolog jano psikiater. Mnurut Ikhsan psikolog amên tun dê sabên jano phobia ngen atau nam mubêt ngen terapi Exposure dê maok tun dê midêp ngen pnan dê snabênnê. Nam kulo manêu Cognitive Behavioral Therapy ( CBT ) utuk nam mubêak cao pekernê kuni dê coa nyato ngen dê nyato. Luyên kuni duai terapi o dê midêp Phasmophobia nam kulo manêu Reality Therapy. Terapi yo majok dê midêp Phasmophobia utuk nam belek moi kondisi nyato nak lêm kehidupannê ngen tujuan utuk smadar dê midêp o amên coa ade dê mawas kecuali tun dê ade nak idingnê.

Emotion: fear
Kuni dê pêrnêak uku mêding trus mêngiak ngen tun dê mimok masalah sukau, uku bi dapêt pengalaman nak di. Jijai itê sêsamo luyên sukau mêak sapêi mênêa api bae mêding asai singung, makonê nak lêm itê bêgaul ngen dau sukau yo itê nam mbiso awêi ipê pêmekeran tun dê itê majok miling o. Dê ndingku uku dau kênal ngen mêmêcêm sukau, kêrno uku coa pêrnêak ipê igai sapêi mino sukaunê makonê keme bi awêi sêpasuak walau keme luyên sukau, amên uku memang uku lok dau namên cao ngen adat sukau luyên kêrno ade dê itê mangêp baik nak sukau tê tapi coa baik utuk sukau luyên. Makonê kulo uku jijai dau dapêt sêpasuk kuni sukau luyên, kêrno uku bêrusaho nam têmotoa cao nê amên gidong kopoa dau sêsamonê.

Emotion: angry
Emosi o coa si cuma mêngiak ngen sedih, kanyo itê mênilai emosi adeba hal dê coa baik, amên emosi o coa si cuma duai perasaan nano tapi lêbiak moi pola reaksi dê mênêa prêngoi tun dê gênuno nak lêm madêp hal dê nadêp tun o. Emosi nam kulo itê madêak asai dê itê mêding nak lêm awok tê, misalnê emosi snang. Emosi snang pas itê dapêt hadiah awêi waktau uku dapêt hadiah kuni kêrjo baik dê uku manêu sêlamo dê taun, haiah dê uku têmimo coa sêbêrapo tapi ade tai dê lai utuk kêrjo dê uku sêmudo. Brasea kêrjo dê uku sêmudo o dê mênêa uku snang ngen têmamêak sêmangatku utuk lêbiak baik igai nak lêm kêrjo i o kulo ngen utuk nam têmikêt cao kêjoku moi mukonê.

Emotion: surprise
Sabên kêrno gênmêak jano bully utuk perkembangan anok, bakêa mênêa kide utuk anok. Do o bakêa trus si mêding ngut si lai amên coa nam mubêak gêgacang mako korban bully o nam bae si bakêa mênêa kulo ngen tun luyên. Makonê perlu itê gacang nam mubêak pekeran o kuni tun tuai, guau ngen tenago profesional. Mbaco kuni Direktorat SMP Kemendikbur Ristek adeba majêa amên tun tamêak omor bakêa dau kwat ngen coa stok magêa lingkungan o bae, tun tuai ngen guau têmulung makêt bakat anok ngen têmanêm hal positif nak lêm manêu idup, majêa nam semlen awok dewek sapêi nam mênêa kwalitas awok dê kuwêt, najêa cao nam saling hormat, têmêak atêi ngen têmimo amên tip tun o coa srai.

Emotion: fear
Utuk muloi mbiaso miling jano nyanyi nak muko tun dau itê nam bae amên itê awit cêmubo. Uku pertamo kilai nyanyi nak das panggung do o asai salêak bae, kêrno uku ati nam kontrol awokku dewek ngen dê uku mêding o. Amên uyo kêrno uku cet mlatih ngen cet cêmubo jijai do o bi awêi biaso madêp tun dau. Uku kulo pêrnêak jijai marketing do o kulo mnulung utuk itê nam miling madêp tun dau, jijai sêbênêanê bi lok si srai bae itê miling su ang nge itê miling madêp tun, utuk itê dê ati cubo miling jano nyanyi dak muko tun dê itê coa kênal do o mudêak, mêak sabên salêak do o kucainê do igai mêak mangêp tun dau o kêmliak itê ipê igai tun dau o bakêa sêmalêak jano têmawai itê, kutê o amên itê nam min suasano coa gi bakêa têjijai gennê dêmêm panggung.

Emotion: fear
Ade mêmêi gennê Sulastri omor pat puluak delapên taun coa nam munyin asai snang ngen asai têkanjêtnê pas dapêt hadiah kuni undian kuni supermarket nak daerahnê. Si coa sako amên kupon dê si misai dê dau o nam mênêa si snang i o kulo keluargonê. Awêi ipê coa tip si blanjo nak supermarket o si pasêt mok waktau utuk misai bio data dê ade nak kupon o sudo o si mpek nak lêm kutak undian. Coa sêsako kupon undian dê gennê kêluwêa dapêt hadiah sakonê cuma dapêt kulkas tapi nyatonê si dapêt hadiah utamo motor. Têkanjêt ngen asai snang si mêding dê nanonê cuma cêcubo bae ruponê do o jêrkai utuknê

Emotion: surprise
Uyo dau itê kêmliak tun galok mok dê iso si hoknê, têtiko itê dê selek puce ulêaknê, misalnê maling nak supermarket do o dau ba mêmêi bi agok tuai. Ngen makêi jilbab masuk supermarket têtiko sapêi tun duai jano têlau, sapêi lêm o si mok jano bae ngen munyin nak lêm jilbabnê, model yo kan bakêa sêmelek tun Islam dê sêlawêi umumnê makêi jilbab, uku amên têmau pas takêp uku ade nak di mungkin uku mpas jilbabnê, kêrno si coa mêgo dê nakêinê o ipê igai si makêi jilbab o cuma utuk têmutup jano dê si mok. Itê têtiko slen kulo kêmliaknê mungkinba si o tun saro jano tun peset, tapi amên kêmliak tunnê do o rêrato tun dê gi masiak kuwêt utuk kêrjo, dê jêngik igai amên bi takêp do o si mêding asai coa salêak. Makonê utuk itê kulo lok têatêi mêak kêmliak kuni luwêanê utuk nam mnilai tun.

Emotion: shame
Nak lêm agamo mêak itê cêcubo madêak masalah agamo tun luyên kêrno dio bakêa ade akibatnê, itê dewek bae walau lêmau agamo tê didik mêak cêcubo tun mino agamo tê bi pasêtba bribut. Awêi tun iding umêak keme si o agamonê Islam  pêrnêak tênko tun majok bribut, masalahnê didik kêrno si madêak tun dê agamo luyên kuni Islam o coa gi bakêa masuk sêrgo samo bragam sêbênêanê. Tapi dio bi mênêa tun singung ngen mêngiak, mujua waktau o uku kulo gidong ade jijai uku têmnai masalahnê jano, pas uku binamên uku cubo mêruwoi kêduainê, mujuanê kulo kêduainê lok uku dêmamoi. Sudo o pas tun dau o bi belek uku madêak ngen tun iding umêak o jibêak igai pêrnêak madêak awêi o ngen api bae, kekerba awok tê bae, itê kulo ati tau bakêa masuk sêrgo nadêakku, do o gennê smingung tun api bae bakêa mêngiak.

Emotion: angry
Dê têkadêak mbut kêrjo o amên itê ade bakêa kêrjo sudo o coa tê namên kêrjo dê bakêa itê kêmrêjo o bi kênrêjo tun luyên. Amên dê nêbut o kêrjo nak do kator do o tainê si lok mêus itê, tapi amên dê nêbut o kêrjo dê bakêa ade cacinê biasonê si mêus go, amên têmau barêak dê kêduai mbut kêrjo dê ade bakêa cacinê dio gennê coa si mbut jerkai tê tapi utuk itê mungkin ade sêbab baik kuni itê jano kuni dê bakêa lok mêlêi kêrjo, amên sebabnê kuni itê berartai itênê dê harus mêsoa gen kêsalêak tê, tapi amên kuni pnan dê lok mêlêi kêrjo itê cuma nam mok hikmah nak beleknê. 

Emotion: angry
Utuk nam mlupo awok tê dê pêrnêak mnyelek nak pnan tun dau do o mungkin kutê itê agok payêak amên lok gacang, tapi itê harus nam brusaho utuk mêlnyêp kêmasai tê o, amên itê munyau trus kêmasai o bakêa saronê itê dewek dê mêding, amên uku utuk mêlnyêp kmasai jano asai pêrnêak selek o tênge têmau tun dê ade nak di waktau uku mnyelek biasonê amên kenal uku majok bragam, ngen uku i o uku nam mêlnyê kmasaiku dê pêrnêak mnyelek idingnê. Dêniênnê amên nam mêak meker igê, ngen itê coa meker o itê jijai nam pêpêlan mêlnyêp asai dê ade nak pekeran tê.

Emotion: shame
Uyo tun tuaiku dê gi ade o inok Alhamdulillah, kuni titik ngut tuai yo uku bi dau mênêa kêciwo tun tuai, uku sayang nyên ngen tun tuaiku uyo uku usaho utuk jêmago nyên perasaannê mêak sapêi uku mênêa si jijai pekeran ngen uku. Dê coa pêrnêak uku mlupo mênêa kêciwo tun tuaiku adeba masalah sêkulah, si walau coa dau caci tapi lok kutê anoknê mêak sapêi putus sêkulah, makonê waktau uku bêdan sêkulah nak STM si mêngiak nyên ngen uku, cuma waktau o uku meker kulo amên uku têmrus sêkulah dê coa klop ngen atêiku mungkin si lêbiak kêciwo igai, jijai Alhamdulillah kutê o nam uku têmbus ngen uku nam têmat SMA trus kuliah walau coa ngut sudo kêrno uku timo kêrjo, walau didik uku nak têmulung asuakku dê gi sêkulah.

Emotion: sad
Memang ade bangsonê tun dê mudêak mabuk nak lêm stom amên lalau uak, mêak gi uak têtiko têmingia stom têgoa bae si bi mutêak. Waktau uku gi sêkulah bêl o keme lalu moi studi tour nak lêm propinsi bae, jijai nak Lampung o dau dê keme magêa muloi kuni makam pahlawan Lampung, rajo Lampung sapêi pnan dê ade sejarah dê nak Lampung. Waktau o uku gi jijik nyên amên kêmliak mutêak, jijai kuwatku dê têmotnê sêb angku do o mutêak padahal têmotnê o coa si dêpêakku agok uak ba, tapi kêmliak do o asai jijik ngen uku sapêi utuk mêmuk uku bi cigai sliro, smudonê uku baliak pnan têmot gitêi ngen kuwatku dê têmot nak belakang. Pertamo kuwatku o coa lok uku majok tukar pnan têmot tapi kêrno uku agok makso akhirnê têpakso si baliak, uku têmot pnannê ngut sapêi keme belek igai moi sêkulah.

Emotion: disgusted
Sedih niên asainê amên itê kêlnyêp tun dê sayang sêlamonê, awêi ipê coa si dê biaso adê nak dasêi tê lalu coa bakêa pêrnêak belek igai. Bi pasêt ba têbayang pasêtba itê cet minau si. Duko ngen kêlnyêp tun dêpaok o memang perlu waktau, tapi ade kêkêdau penelitian têmau lêm kondisi yo nam jêmijai suasano bêlau nak dasêi. Mbaco nak artikel American Psychological Assosiation ( APA ), ade cao mubêt sedih pertamo cêmrito awêi ipê si mêningêa supayo tun nak di namên awêi ipê kejadiannê, kêduai têmimo kêmasai sedih, kêtêlau kêmliak awêi ipê kondisi kêluargo ngen mingêt dê bêbaik kuni tun dê bi mêningêa.

Emotion: sad
Ade kulo sêpasuakku si têningêa inoknê mêningêa, si kutê bêpat basuak dê pisêtnê sêlawêi. Nak antaro pat basuak o dê an sêdingênnê dê pisêt yoba, kutê kakoknê madêak mêak an igê sêdingên tapi si coa gle. Uku cêmubo madêak pas kulo waktau o uku singêak nak umêaknê, dau ba uku crito ngen si sapêi uku madêak amên nak agamo o coa buliak an igê sêmdingên dê mêningêa, amên itê coa nam têmimo ngen ati nam ikhlas magêa ketentuan Allah dê mêningêa o coa nam tênang nak di, jijai sudoba bogoa sêmdingên, amên memang sayang nyên ngen inok o usahoba tip sudo sêmyang mbo duo utuknê.

Emotion: sad
Zaman uyo bi abiak masuk taun ketêlau gi masiak lêm pandemi, dau tun dê kêrjo nêdan kêrno pnan kêrjo coa nam masên gajai karyawannê. Awei kuwaatku si kêrjo nak perusahaan kontruksi, si kêno PHK kêrno perusahaan gidong coa dau kêrjo ngen rugai kulo. Lêm maso yo utuk kutê bahan bangunan gonê kênek coa kêkiro, jijai utuk perusahaan kontruksi yo têkêding nyên, utuk lok mok kêrjo kulo harus atêatêi. Kuwatku yo uku majêa si utuk nam mukok usaho dewek jêmuwoa kêkêmuk, uku majêa si ngêsok ngen coa niên tip bilai, utuk jamnê tergantung têngen uku ade waktau, kêrno uku kulo kêrjo jijai si mot têngen waktauku. Ade abiak dêmingau si bi dau nam kêmsok dê intinê bae awêi lapên satên, mênêa tumisan, mênêa samêa dê padek, mênêa rêndang ngen dê luyênnê. Si rencano lok mukok warung tenda utuk jêmuwoa mêi ngen go dê agok mudêak.

Emotion: sad