dsfsi/vukuzenzele-sentence-aligned huggingface dataset:
sot:  afrika borwa e nka dikgato tsa ho rarolla qaka ya kgaello ya dithusaphefumoloho silusapho nyanda sethusaphefumoloho se entsweng kwano lapeng se tla thusa bakudi ba nang le matshwao a fokolang a covid19 ho phefumoloha habobebe.

tso: aforika borwa e tsaya dikgato go samagana le tlhaelo ya metšhini ya go thusa go hema silusapho nyanda motšhini wa go thusa go hema o o dirilweng ka fa nageng o tla thusa balwetse ba ba nang le matshwao a a seng bogale a covid19 go hema botoka.
sot: mafapheng a mang, didg, dihod le batsamaisi ba phethahatso ba bile le bo tsitso ka nako ya tshebetso e telele, sena se ile sa dumella mafapha ho sebetsa hantle ntle le tshitiso e ngata.

tso: eka tindzawulo tin'wana, tidg, tihod na vafambisi va vurhangerinkulu va vile na ntshamiseko eka nkarhi wa vona wa ku khoma hofisi, leswi pfumelelaka tindzawu lo ku tirha hi nkavanyeto wuntsongo.
sot: mokgahlelo wa 2: basebeletsi ba sebaka sena ba tla letsetsa motho ya batlang ho ithuta, ho tswa setsing sa mehala mme ba ngodise dintlha tsohle tse hlokehang ho dathabeisi ya cach, ba supile lekala leo moithuti a batlang ho ithuta ho lona le profense eo a batlang ho ithutela ho yona.

tso: xigava 2: vayimeri va ta landzelerisa riqingho ra xichudeni xa kona mahala, ku suka esenthareni ya vutihlanganisi ivi va tsarisa vuxokoxoko lebyi lavekaka embiteni ya cach, va kombeta dyondzo leyi hlawuriweke hi mudyondzi na xifundzankulu lexi a lavaka ku endla tidyondzo ta yena kona.
sot: haeba mofu o hlokahetse a sena molekane, bana, ba tswadi kapa bana ba haabo, lefa lohle la hae le tla abe lwa wa leloko ya amanang ka madi.

tso: loko vatswari va mufi havambirhi va lovile, ka mbe va siye vana, rifuwo ri aviwa hi swiphemu swo ringana.
sot: ho hlakile hore kokwanahloko ena e ama batho ba dinaha kaofela.

tso: hi fanele hi yima ku hangalasa mahungu ya vunwa no kala ma nga kambisisiwanga, ngopfungopfu eka xihangalasamahungu ya vaaki.
sot: vmotsheanong 2020 kgatiso 2mokgwa wa ho sebedisa maske wa hao wa lesela 1. sebedisa feela maske o hlatsitsweng le ho terekwa.

tso: vmudyaxihi 2020 nkandziyiso 2tindlela to tirhisa xipfalaxikandza xa wena xa lapi1.
sot: ho ya ka ba epilepsy south africa, batswadi ba ka iphumana ba ngongoreha ka bokamoso ba ngwana mme ba fumana ho le boima ho amohela kapa hona ho bua ka sethwathwa.

tso: hi ku ya hi nhlangano wa switshetshela wa afrikadzonga, vatswari va nga vilerisiwa hi mayelana na vumundzuku bya n’wana wa vona na ku kuma switshetshela swi tika ku swi amukela kumbe ku vulavula hi swona.
sot: ho a utlwahala hore ka mora nako e fetang selemo ya ho sotleha tlasa dithibelo tsa dipokano tsa bodumedi, badumedi ba tjhesehela ho kgutlela maemong a setlwa eding.

tso: swa twisiseka leswaku endzhaku ko kayakaya kutlula lembe ehansi ka swi pimelo eka tinhlengeletano ta swa vukhongeri leswaku muganga wa vupfumeri wu hisekela ku tlhelela eka miehleketo ya ntolovelo.
sot: "ka nnete ke motlaotutswe o kgabane haholo.

tso: "i epe yo hlamarisa swinene.
sot: ruta ngwanahao ka boitshwaro bo loketseng ha a sebedisa inthanete.

tso: dyondzisa n’wana wa wena matikhomelo lama faneleke ya le ka inthanete.
sot: tlaleha taba ena mapo leseng ebang e amana le ditshoso tsa ho otla kapa ho qhekella, ho latella le tlatlapo ya motabo ya bana.

tso: mangala mhaka leyi ema phoriseni loko ku ri na mix ungeto yo vavisa emirini kumbe ku n’wi tekela le swi nga swa yena, ku sala endzhaku, ku chavisela, na ku xanisa swihlangi hi swa masangu.
sot: sena se ka baka hore batho ba abelwe tjhelete kapa thepa ya hao, leha ebe o ne o sa batle hore ba di fumane.

tso: leswi swi nga endla leswaku vanhu va dya ndzhaka ya wena ya mali kumbe nhu ndzu, hambiloko a wu nga swi tsakeli leswaku va yi kuma.
sot: motlatsi wa letona la thuto e phahameng, saense le ntjhafatso, buti manamela, o amohetse dibasari tsena.

tso: xandla xa holobye wa dyondzo ya le henhla, sayense na vutumbuluxi, buti manamela u amukerile tibasari.
sot: ebang setho sa saps se belaela hore moqosi o kotsing ka lebaka la ho tellwa ha taelo, se lokela ho tshwara moqosuwa hanghang.

tso: hi lulamisile mhaka ya vavasati na vana lava twisiwaka ku vava hambiloko va endlile, kumbe va ri eku endleni ka xikombelo xa xileriso xo sirheleriwa.
sot: moruo wa rona jwale o bontsha ho ntlafala.

tso: naswona swikombo hileswaku ikhonomi ya hina yi le ku kombeni ka swikombo leswi tshembis aka swa nhlakarhelo.
sot: tshehetso e fanweng ke uif e inotse dikgwebo tse thekeselang esita le basebetsi.

tso: nseketelo lowu nyikiweke hi uif a wu nyika vutomi eka mabindzu na vatirhi lava a va ri eku tikeriweni.
sot: ntlha e nngwe ya bohlokwa ke hore nakong ya mehato ya tlhokomediso e fapafapa neng, mekgatlo ya bodumedi e bile le ditahlehelo tse kgolo tsa ditjhelete tse tshosetsang boemo ba yona ba ho ite kanela.

tso: mhaka yin’wana ya nkoka hileswaku hi nkarhi wa tilevhele ta vulemukisi to ha mbanahambana, mihlanga no ya vukhongeri yi byarhile milahlekelo ya swa timali yo tivikana leyi yi xungetaka vuyisekamahlweni bya yona.
sot: sena ke tokelo e tlwaelehileng ya demokerasi ya molaotheo mme ke tlwaelo e amohelehang ka ho phethahala naheng e thehilweng hodima tshebetso ya molao.

tso: leri i tirhelo ra ntolovelo ra xidemokirasi lexi lawuriwaka hi vumbiwa na ku va ntolovelo lowu amukelekaka eka tiko leri tumbuluxiweke ehansi ka mafambiselo ya nawu.
sot: mehato ya tshohanyetso eo re ileng ra e kenya tshebe tsong e radile motheo o ti ileng oo re tla ahella moruo wa habo rona hodima ona.

tso: magoza ya xilamulela mhangu lama hi ma tekeke ma vumbile masungulo yo tiya lama hi faneleke ku aka ikhonomi ya hina hi vuntshwa ehenhla ka wona.
sot: pompo e rothang ka sekgahla sa lerothodi le le leng ka motsotswana, e senya metsi a ka fihlellang ho dilithara tse 10 220 ka selemo.

tso: movha hlantswa movha wa wena hi bakiti na xiponci ntsena.
sot: "leha ho le jwalo, basadi ba bang ha ba be le matshwao ho hang ho fihlela ho taboha lehlakana la fallopian .

tso: "hambiswiritano, vavasati van’wana a va na swikoweto leswi ku kondza laha marhu mbu yo fambisa mandza ya baleka.
sot: ka ho ntlafatsa tshebetso le ho fetola sebopeho, boemakepe ba durban bo tla kgutlela mae mong a bona a ho ba boemakepe bo sebetsang ka boqetseke bo fetisisang mona aforika.

tso: hikwalaho ka havumbirhi bya miantswiso ya mafambiselo na mipfuxeto ya xivumbeko, hla luko wa le durban wu ta teka hi vuntshwa xiyimo xa wona xa ku va hlaluko lowu tirhaka kahle laha afrika.
sot: o ikgantsha ka letlalo la hae mme ha a dumelle ditshele tse mpe di mo etse hore a itshwabele.

tso: i wa tinyungubyisa hi nhlonge ya yena a ri karhi a nga pfume leli mavonelo yo khuma ya le tlhelo ku n’wi hlamusela.
sot: lenaneong le leholo ka ho fetisisa le tshehetswang ke tshusumetso ena, mohlala, palo e ka bang 600 000 ya batjha e sebetsa e le bathusi dikolong tse fetang 22 000 naha ka bophara.

tso: eka nongonoko lowukulu swinene lowu seketeriwaka hi xihlohloteri, xikombiso, kwalomu ka 600 000 wa vantshwa va vekiwile tanihi vapfuni va le swikolweni eka swikolo swo tlula 22 000 ekhonweni yin’wana ni yin’wana ya tiko.
sot: sena ke tshusumetso ya lena neo la driving ambitions , le thehilweng ka selemo sa 2013. qasa e ile ya kopana le khamphani e hirisang makoloi ya avis ho buisana ka ho ruta batho ba nang le boqhwala ho kganna makoloi a tsamaelanang le ditlhoko tsa bona.

tso: lowu a wu ri nhlohlotelo wa nongonoko wa driving ambi tions lowu sunguriweke hi 2013. qasa yi tihlanganise na khampani yo lombisa mimovha ya avis ku burisana hi ku dyondzisa vanhu lava hanyaka na vutsoniwa ku chayela mimovha leyi endleriweke swidingo swa vona.
sot: "hajwale re motjheng wa ho kopanya sefa le seda ha mmoho le khamphane ya ntshetsopele ya dibanka tsa mahatammoho.

tso: xivindzi xa migingiriko xi seketela ku tiyisa vuswikoti bya mabindzu na miphikizano wa kwalomu ka 10 000 wa van’wamabindzu va xisati va afrikadzonga eka nkarhi wa malembe ya mune," ku vula holobye.
sot: ka nqae nngwe, tlhaselo, ha e le e ahang, e re thusa ho amohela le ho nka mehato ka potlako karabelong ya maemo a fetohang.

tso: hi le tlhelo rin’wana, swisolo leswi akaka swa hi pfuna ku kota ku titoloveta na ku famba khwatsi eka ku angula eka swiyimo leswi cincaka.
sot: re ile ra re ka hara rephaboliki ya rona ya demokrasi, bohle ba ya lekana ka pela molao mme ba na le tokelo ya tshireletso le ho una molemo molaong ka ho lekana.

tso: hi boxile eka rhiphabiliki ra hina ra xidemokirasi, le swaku vanhu hinkwavo va ringana emahlweni ka nawu naswona va ni lunghelo ro sirheleriwa ni ku vuyeriwa ka nawu ku fana.
sot: boholo ba batho ba naha bo ne bo wela tlasa mongolong o tlase leqepheng pheletsong ya diphumantsho tsa ona tse 121, mokgahlelong wa sehlooho sa ‘tsamaiso ya ditaba tsa bathobatsho, jwalojwalo.’molaetseng o neng o haswa telebesheneng, tonakgolo hf verwoerd o ile a re: "re hloka ntshetsopele ya merabe ya rona ka tsela e itseng.

tso: vunyingi bya vanhu va tiko a byi chichiwile xiyimo ku ya ekuheleni ka malembe ya 121 ya nawu lowu, eka xiyenge lexi a xi thyiwile ‘admini stration of bantu affairs, na swin’wana.’eka hungu leri kombisi weke eka makombakule, holobyenkulu hf verwoerd u te: "hi lava nhluvukiso wa mitlawa ya hina hikatsongo tsongo leswaku wu kongoma eka tlhelo ro karhi.
sot: "sithibe ke moeteledipele mo dikgaolong di le mmalwa.

tso: sithibe u endla swilo swotala.
sot: ho lenaneo le leng le le leng le ka tlasa tshusumetso ena, menyetla ya ona e tla bapa tswa hohle mme le tsamaiso ya khiro e tla hloka leeme, e be pepeneneng le ho bonahala ho bohle.

tso: eka wun'wana na wun'wana wa minongonoko leyi yi welaka ehansi ka xihlohloteri lexi, swivandlanene swi ta navetisiwa naswona ku thola swi ta va leswinene, swo pfuleka na ku tlhela swi va erivaleni.
sot: "ba ile ba nkamohela ka matsoho a mofuthu ka mora ho sotleha dilemolemo.

tso: "va ndzi amukerile hi mavoko lama kufumelaka endzhaku ka malembe yotala ndzi ri karhi ndzi xaniseka.
sot: mec o tshepa hore ketsa halo ena e tla kenya letsoho phahamisong le tshirele tsong ya ditlwaelo tsa ho nya ntsha ho sa kopanngweng le botlolo ka maikemisetso a ho fihlella maemo a tswang pele a kgolo le bophelo bo botle ba bana.

tso: mec wa tshemba leswaku pfhumba leri ri ta va na xiave eku ndlandlamuxeni na le ku sirheleriweni ka mitolovelo yo mamisa vele endhawini leyi nga yoxe hi xikongome lo xo fikelela nhluvukiso wa rihanyu ra vana wa xiyimo xa le henhla.
sot: dikhamphane tse nyehetseng ka dippe di akga le business for south africa, naspers, first national bank, united pharmaceutical distributors, people’s republic of china, mokgatlo wa lefatshe wa bophelo bo botle (who), khamphane ya makoloi ya ford le letlole la tshehetsano.

tso: tikhamphani to hambanahambana leti nga nyikela hi ppe, ku katsa na mabindzu ya afrikadzonga, naspers, first national bank, vahangalasi va mirhi va hlanganelo, riphabuliki ya vanhu va china, nhlangano wa matiko ya misava wa rihanyo, khamphani ya mimovha ya ford na nkwama wa solidarity .
sot: letsatsing le etellang la puo ya boemo ba naha (sona) pele, ke bile le monyetla wa ho buisana le sehlopha sa batjha ba mahlahahlaha motshetshe thong wa meloko e kopantswe ng o neng o epilwe ke lekgo tla la naha la ntshetsopele ya batjha (nyda).

tso: hi siku loko ku nga si va ni mbulavulo wa phuresidente wa xiyimo xa rixaka ndzi vile na nkateko wa ku kanerisana na ntlawa wa vantshwa va nkhinkhi swinene eka n’wangulano wa le xikarhi ka tinxaka lowu rhambiweke hi ejensi ya nhluvukiso wa vantshwa ya rixaka.
sot: ena e tla ba katleho e kgolo matsapeng a rona a ho rarolla mathata a motlakase, e leng sa bohlokwa kgolong ya moruo le ho hoheleng bo ramatsete.

tso: kusukelaloko kungu ra eneji ra rixaka ri tivisiwile hi mawuwana lembe leri, a hi ri eku tirheni hi matimba tanihi mfumo hi ku tirhisana na vatekaxiave vo hamba nahambana hi mayelana na ku tirhisa na antswiso wa pholisi.
sot: ka meralo e meholo ya makala re ntshetsa pele leano la ditheko tsa lehae le tla tswela dikgwebo tsa batho ba batsho molemo.

tso: hi ku tirhisa makungukulu ya tisekitara hi le ku susumeteni ka ku endliwa ka swa laha tikweni leswi swi vuyerisaka mabindzu lama nga ehansi ka vun'wini bya vantima.
sot: re tlotla batjha ka ho bontsha sebete,le ka seabo sa bona kahong le ntshetsopeleng ya naha ena.

tso: mphalalo wa ku thoriwa ka vantshwa wa phureside nte wu akiwile ehenhla ka ku twisisa leswaku ku lulamisa nkitsikitsi wa ku pfumaleka ka mitirho eka vantshwa swi lava ku ehleketa hi vutu mbuluxi na ku tirhisana loku tiyeke eka rixaka hinkwaro.
sot: lefapha la mesebetsi ya setjhaba le infrastraktjha le ntse hlwaya mobu wa mmuso o loketseng ho sebedisetswa dithuso tsa phallelo ya batho hore ho tle ho boele ho fumantshwe batho ba amehang mahae.

tso: ndzawulo ya mitirho ya mfumo na miako yi le ku languteni ka ndhawu ya mfumo leyi nga ringanela leyi nga tirhisiwaka ku rhurhisela vanhu.
sot: ditshebeletso tsena bobedi ke tsa mahala.

tso: vukorhokeri hivumbirhi i mahala.
sot: re itse re sebedisa mokgwa o iketlileng re ntse re tataiswa ke dikeletso tsa ditsebi tsa rona tsa mahlale ebile re laolwa ke maemo a bophelo le ho ikopanya le batho ba amehang.

tso: hi vurile leswaku hi teka goza ro cinca hi katsongotsongo, hi ku leteriwa hi switsundzuxo xa van’watisayense na ku rha ngeriwa hi leswi humelelaka na mikanerisano na vakhomaxiave.
sot: selemong se fetileng sa ditjhelete, seegers o re choc e kgonne ho thusa bana ba 1 724, batjha ba 553 le batho ba baholo ba 2 232 ka mananeo a yona a mantlha.

tso: eka lembeximali leri nga hundza, seegers u vula leswaku choc yi kote ku nyika vukorhokeri eka vana va 1 724, vakondloandzidyi va 553 na 2 232 wa vanhu lavakulu hi ku tirhisa mino ngolokokulu ya yona.
sot: baphahlamakunutu ke basireletsi ba bohlokwa ba demokerasi ya rona.

tso: valumandleve i vahlayisi va nkoka va demokirasi ya hina.
sot: ke ntse ke e na le tshepo ya hore re tla ya moketeng oo wa dikapeso, empa seo se ka nna sa nyopiswa ke sewa sena sa kokwanahloko ya corona ," o rialo.

tso: ndza tshemba leswaku hi ta va na nkhuvu wo tlangela ku amba la gaweni wa hina, kambe le swi swi nga ka swi nga koteki hikwalaho ka ntungukulu wa khoronavhayirasi," a vula.
sot: batjha ba naha ya rona ba emetse mafolofolo, tshepo, monate, bokgoni, bokamoso le tokoloho.

tso: vantshwa va tiko ra hina va yimela matimba, ntshembo, vutiphini, vuswikoti, vumundzu ku na ntshunxeko.
sot: phema dikoloto tse sa rerwang.

tso: fambela ekule na xikweleti xo kala xi nga kungu hatiwanga.
sot: ho se ho e na le kgatelopele mapatlelong a mangata nyana.

tso: se ku vile na ndzima leyi khatsiweke eka swiyenge swo hlayanyana.
sot: nna ka bonna, ke ne ke sa tsebe hore ho na le ditimamollo tse reretsweng ho tima mollo wa hlaha.

tso: go naya motlhala, ke ne ke sa itse gore go na le batimamelelo bao tiro ya bona e leng fela go tima melelo mo dikgweng.
sot: re tswela pele ho etsa kgatelopele mekutung ya rona ya ho lwantsha covid 19, empa phephetso ya rona e kgolo e sa ntse e tla.

tso: re tsweletse go nna le kgatelopele mo matsapeng a rona a go samagana le covid19, le fa go le jalo, kgwetlho ya rona e e namagadi e santse e tla.
sot: "ena e boetse ke tsela ya ho matlafatsa batjha diba keng tsa moruo o fatshe ka ntshetsopele ya bokgoni le boiphihlello ba mosebetsi," ho boletse tlhabane.

tso: "leyi i ndlela yin’wana yo nyika vantshwa matimba kusuka eka tindhawu leti ikhonomi yi nga ehansi hi nhluvukiso wa vuswikoti na ntokoto wa ntirho," ku vule tlhabanea.
sot: 0tsena di kenyeletsa dipakethe tsa disika rete, dijananyana tsa ho tlhotlhorela molora, dihotetsi.

tso: leswi swi katsa maphakiti ya tisigarete, swidzudzelankuma na swo lumeka hi swona.
sot: "re na le difehlamoya tse ka bang hanyane ka hodima 3 000. nahana feela haeba batho ba ka hodimo ho dilemo tse 65 ba ditsubi, ba ka hloka difehlamoya.

tso: "tsundzuka leswaku vanhu va le ku komberiweni ku papalata ku khomakhoma nomo wa vona, nhompfu na mahlo.
sot: tsena tsohle di nkile karolo kgolong ya makala ana.

tso: hi nkwaswo leswi swi vile leswi hoxaka xandla eka ku kula ka sekithara.
sot: "melawana eo re e behileng e thehilwe hodima boitlamo boo ba bophelo le seriti, mme e le se tiisetsang – maemong ana a sa tlwaelehang ka ho fetisisa – a ho thibelwa nakwana ha ditokelo tse ding, tse kang bolokolohi ba motsamao le ba boipapiso.

tso: swinawana leswi hi swi vekeke swi tumbuluxiwe eka ku tiboha kwaloko eka vutomi na ndzhuti, naswona leswi tiyisisaka – eka swiyimo leswi swo tika swonghasi – ku hungutiwa swa xikarhana eka timfanelo tin’wana, ku fana na ntshuxeko wo fambafamba na ku tihlanganisa.
sot: "o itse di sgb di bapala karolo e kgolo ho tsepamiseng maikutlo a mekgatlo yohle ya setjhaba ho tshehetseng sepheo se le seng sa ho fihlella ditholwana tsa thuto e ntle ho ananela ditlhoko tsa setjhaba le ntlafatso ya moruo.

tso: "u vurile leswaku sgb ya swikolo yi na ntirho wuku lu wa ku xaxameta ku tsake la ka lava khumbhekaka ku seketela endlelo rin’we leri fanaka ra ku fikelela mi mbuyelo ya dyondzo leyi angulaka eka swilaveko swa muganga na nhluvu kiso wa ekhonomi.
sot: afrika borwa e sa tswa fumana boitlamo ba pele bo ka etsang dibilione tse 131 tsa diranta bakeng la ho e sebe disetsa ho fetohela moruong wa tshebediso e tlase ya ma shala (khabone) ka ho tsetela mekgweng ya phehlo e sa sebediseng mashala ya mo tlakase, dikoloi tse sebedisang haedrojene e sa hlahisweng ka tshebediso ya mashala le tsa motlakase.

tso: afrikadzonga ya ha ku kuma vutiboheleri byo su ngula bya kwalomu ka r131 wa tibiliyoni ku hakelela ku cinca ka kahle kuya eka ikho nomi leyi humesaka khaboni ya le hansi hi ku vekisa eka eneji leyi pfuxetiwaka, ha yidirojeni leyi nga kahle eka mbangu na mimovha leyi tirhisaka gezi.
sot: ha koduwa ena ya tlhaho e ne e hlasela, ho bile le ngongoreho ya hore ba ka maemong a hodimo ba hloka bokgoni kapa maikemisetso a ho arabela ka nepo le ka bokgabane boemong bona bo nyarosang ba batho ba lahlehetsweng ke tsohle.

tso: loko mhangu leyi ya ntumbuluko yi hlasela, ku ve na ku vilela ka leswaku mifumo yi hava vuswikoti kumbe ku tsakela ku hlamula hi ku hetiseka no tirheka eka xiyimo lexi xo tika xa lava nga lahlekeriwa hi hinkwaswo.
sot: ntho ena e tlameha ho fela.

tso: leswi swi boheka ku yima.
sot: haeba motswadi a le mong o hlokahetse, empa bana ba hae ba sa phela, motswadi ya setseng o tla abelwa halofo ya lefa mme bana ba hae ba tla fumana halofo e nngwe.

tso: loko u ri hava nuna kumbe nsati kumbe vana, kambe vantswari hi nkwavo va ha hanya, va ta kuma rifuwo hi nka velo wo ringana.
sot: o lokela ho etsa bonnete ba hore polokeho le thepa ya pa ballo le ya mollo di boemong bo lokileng mme bo nnetefa ditswe, ho laola dipatlisiso tsa selemo le selemo tsa poloke ho ya sekepe, etsa bonnete ba hore bakganni ba fumana kwetliso e nepahetseng mme ba saena dibuka tsa bona tsa kwetliso, laola ditekolo tsa botsamaisi ba tshebetso le ho thusa basebetsi ba hae ho hlo phisa lenaneo la ntshetsopele le kgemang le mosebetsi wa bona, ho hatella hore ho late lwe maano a khamphani le ho laola mafelo a polokelo le ho reka thepa e hlokehang.

tso: u fanele a tiyisisa vuhlayi seki naswona switirho swo timela ndzilo swi le ka xiyimo xa kahle na ku va swi tiyisisi wile, a endla mbalango wa vuhlayiseki bya xikepe lembe na lembe, a tiyisisa leswaku vatirhi va kuma vuleteri bya kahle na ku va va sayina buku ya vuleteri bya vona, a endla nxopaxopo wa matirhelo na ku pfuna vatirhi va yena ku va va hlanganisa nhluvukiso wa minongonoko leyi fambelena ka na leswi va tirhaka swona, a tiyisisa leswaku tipholisi ta khamphani ta landzeleriwa na ku fambisa switolo na ku endla to tioda ta switirho.
sot: ke ikutlwa ke na le tshepo hape," o rialo.

tso: ndzi tlhele ndzi va na ku titshemba," a vula.
sot: "polokeho ya basebetsi bohle, ho kenyeletswa le basebeletsi ba setjhaba, ke taba e re tshwenyang haholo.

tso: "vuhlayiseki bya vati rhi hinkwavo, ku katsa vatirhelamfumo, i mhaka yo vilerisa eka hina.
sot: lefapha la bophelo la kapa botjhabela le re lesedi le hatisitsweng la naha le la matjhaba le a paka hore ho enta kgahlano le covid19 e sa le tshireletso e hlwahlwa ka ho fetisisa kgahlano le vaerase ena.

tso: ndzawulo ya rihanyo ya le kapavupeladyambu yi vula leswaku data ya laha tikweni na ya le matikweni mambe yi humesa vumbhoni bya leswaku nsawutiso ehenhla ka covid19 wu tshama wa ha ri wona vusirheleri bya kahle swinene ehenhla ka xitsongwatsongwana lexi.
sot: ditshebeletso tse fanwang ke cach dikopo tsa menyetla ya ho ithuta ya pset (diyunivesithi, diyunivesithi tsa theknoloji, dikoletje tsa thuto le thupello ya mosebetsi wa matsoho (tvet) le lekala la bolaodi ba thuto le thupello (diseta).

tso: vukorhokeri bya cach swikombelo swa tinxaka ta tidyondzo swa pset (tiyunivhesithi, tiyunivhesithi ta thekinoloji, dyondzo ya mitirho na xithekiniki, tikholichi ta vuleteri na xiyenge xa vufambisi bya dyondzo na vuleteri.
sot: ha a ne a bua le setjhaba haufinyana mabapi le tse etsahalang ka hara afrika borwa mabapi le mokgwa o hlophiseditsweng ho thibela kotsi tse ka hlahang e le ho thibela ho ata ha covid19, mopresidente o re naha e tla ba le mokgwa ona o ikgethileng ho sebetsana le dibaka tse nang le sekgahla se phahameng sa tshwaetso le katiso ya yona.

tso: loko a vulavurisana na rixaka ku nga ri khale a tivisa tiko hi leswi nga ku humeleleni eka qhinga leri fambelanisiweke na nxungeto ra afrikadzonga ku lawula ku hangalaka ka khoronavhayirasi (covid19), phuresidente u vula leswaku tiko ri ta va na endlelo ro hambanisiwa ku tirhana na tindhawu leti ti nga na tilevhele ta le henhla swinene ta ntluletavuvabyi na hundziselo.
sot: "o hatelletse hape le bohlo kwa ba karolo ya bohlokwa eo baetapele ba setso ba ka e bapalang ho busetsa naha ho beng ba yona ba e lokelang.

tso: "u ye emahlweni a tshike lela nkoka wa ntirho lowu wu endliwaka hi varha ngeri va xintu eku vuyise leni ka misava eka vinyi va yona va ntiyiso.
sot: ha ke tswa mosebetsing, ke ne ke ya sekolong ho tswela pele ka dithuto tse entsweng le tsatsing leo".

tso: endzhaku ka ntirho, a ndzi ta ya exikolweni ku ya kuma leswi swi nga dyondziwa hi siku rero," u vurile.
sot: ka 2017 ho ile ha ba le di kgapo tse robedi tsa manaka a ditshukudu boemafofaneng ba matjhaba ba or tambo, mme ha tshwarwa ditsomi tse belaellwang tse 502 le di kgukguni tse belaellwang tse 16, mme lenane la theohela ho 518, e leng phokotseho e tlohang ho 680 ka 2016.

tso: hi 2017, ku kumiwile nhungu wa timhondzo ta timhelembe eka xitichini xa swihahampfhuka xa ma tiko ya misava xa or tambo naswona 502 wa vahloti va ti mhelembe hi ku yiva lava ehle keriwaka naswona 16 wa va ngungumerisi lava ehleke teriwaka va khomiwile, le swi tisaka nhlayo eka 518, ku hunguteka ku suka eka 680 hi 2016.
sot: balekane ba kahisanong ba tlile le ditshisinyo tse ngata mabapi le bokenadipakeng bo ka thusang ho rarolla tlokotsi e renang ya ba kojwana di mahetleng, bao boholo ba bona bo tshepetseng dithusong tsa mmuso hore ba phele.

tso: mitlawa leyi tirhisanaka ku vuyerisa vaakatiko yi te na swiringanyeto swo hlayanyana hi mayelana na ku nghenelela loku nga ololoxaka ku pfumala ku sirheleleka loku nga kona sweswi ka lava nga evuswetini lebyikulu, laha vo tala va vona va tshembelaka eka mpfuneto wa mali ya midende ku tihanyisa.
sot: ho ya ka ngaka mathieu roualt, profesa e kgolo ya le fapha la thuto ya dibupuwa tsa lewatleng yunivesithing ya kapa, disosa tse ka sehloo hong tsa komello ke sephetho sa el niño le phethoho ya tlelaemete.

tso: hi ku ya hi dok mathieu roualt, phurofesa wa xiyimo xo sungula eka ndzawulo ya tidyondzo ta lwandle eyunivhesithi ya doro ba ra kapa, xivangelonkulu xa dyandza i mbuyelo wa el niño na ku hundzuka ka maxelo.
sot: nnete ke hore re di hloka bobedi.

tso: ntiyiso hi leswaku hi swi lava havumbirhi bya swona.
sot: se ka tlatsa ho feta tekano kapa hona ho hlwekisa ho feta tekano letangwana la lapeng la ho sesa.

tso: u nga tati ku tlula mpimo kumbe ku tlhambukisa mati endhawini yo khidela ya wena.
sot: re sebetsana le ho eketsa phepelo ya oksijene, ya dithusaphefumoloho le thepa e nngwe bakeng sa bao ba tla hloka tlhokomelo e hlokolotsi, ho akga le ya ho faposwa ha phepelo ya oksijene e reretsweng mabaka a mang.

tso: re samagane le go oketsa tlamelo ya oksijene, metšhini ya go thusa go hema mmogo le didirisiwa tse dingwe gape tse di botlhokwa tse di tla tlhokagalang go thusa bao ba leng mo maemong a a tlhobaetsang, go tsenyeletsa go tlamela ka oksijene mabapi le ditirelo tse di rileng.