KOMUNIKAT KOMISJI

Wytyczne Unii w sprawie pomocy państwa na rzecz promowania inwestycji w zakresie finansowania ryzyka

Spis treści

1. Wprowadzenie 86

2. Zakres wytycznych i definicje 91

2.1. Zakres niniejszych wytycznych 91

2.2. Pomoc na finansowanie ryzyka podlegająca zgłoszeniu 93

2.3. Definicje 94

3. Ocena zgodności pomocy na finansowanie ryzyka 97

3.1. Pierwszy warunek: pomoc ułatwia rozwój działalności gospodarczej 98

3.1.1. Określenie działalności gospodarczej objętej wsparciem 98

3.1.2. Efekt zachęty 98

3.2. Drugi warunek: unikanie niekorzystnego wpływu na warunki wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem 99

3.2.1. Podstawowe elementy oceny ex ante przedkładanej Komisji przez dane państwo członkowskie 99

3.2.2. Konieczność interwencji państwa 101

3.2.2.1. Środki ukierunkowane na kategorie przedsiębiorstw niewchodzące w zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych 102

a) Małe spółki o średniej kapitalizacji 102

b) Innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji 102

c) Inwestycje początkowe w zakresie finansowania ryzyka dla MŚP prowadzących działalność na dowolnym rynku przez okres dłuższy niż okres kwalifikowalności określony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych 103

d) Przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP wymagające inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w kwocie przekraczającej limit ustalony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych 103

e) Alternatywne platformy obrotu niespełniające warunków ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych 103

3.2.2.2. Środki o parametrach projektowych niezgodnych z ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych 104

a) Instrumenty finansowe z udziałem niezależnego inwestora prywatnego poniżej progów określonych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych 104

b) Instrumenty finansowe o parametrach projektowych powyżej pułapów przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych 104

c) Instrumenty finansowe inne niż gwarancje, w ramach których dokonuje się wyboru inwestorów, pośredników finansowych i ich zarządzających, przyznając pierwszeństwo ochronie przed spadkiem wartości nad asymetrycznym podziałem zysku 105

d) Zachęty podatkowe dla inwestorów korporacyjnych, w tym pośredników finansowych lub ich zarządzających działających w charakterze współinwestorów 105

3.2.3. Odpowiedniość środka pomocy 105

3.2.3.1. Odpowiedniość w porównaniu z innymi instrumentami polityki i innymi instrumentami pomocy 106

3.2.3.2. Warunki ustalania odpowiedniości instrumentów finansowych 106

a) Inwestycje kapitałowe 108

b) Długoterminowe instrumenty dłużne: pożyczki 109

c) Instrumenty dłużne stanowiące nierzeczywistą ochronę: gwarancje 109

3.2.3.3. Warunki określania odpowiedniości zachęt podatkowych 110

3.2.3.4. Warunki dotyczące środków wsparcia na rzecz alternatywnych platform obrotu 110

3.2.4. Proporcjonalność pomocy 111

3.2.4.1. Warunki dotyczące instrumentów finansowych 111

3.2.4.2. Warunki dotyczące zachęt podatkowych 112

3.2.4.3. Warunki dotyczące alternatywnych platform obrotu 113

3.2.4.4. Kumulacja 113

3.2.5. Unikanie nadmiernych negatywnych skutków finansowania ryzyka dla konkurencji i handlu 113

3.2.5.1. Pozytywne skutki, które należy uwzględnić 113

3.2.5.2. Negatywny wpływ, który należy wziąć pod uwagę 114

3.2.5.3. Bilans pozytywnych i negatywnych skutków pomocy 116

3.2.6. Przejrzystość 116

4. Ocena 117

5. Przepisy końcowe 118

5.1. Rozpoczęcie stosowania 118

5.2. Właściwe środki 119

5.3. Sprawozdawczość i monitorowanie 119

5.4. Przegląd 119

1. WPROWADZENIE

1. Zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej pomoc państwa przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. Komisja od dawna uznaje znaczenie rynku finansowania ryzyka dla gospodarek państw członkowskich oraz potrzebę poprawy dostępu do finansowania ryzyka dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), małych przedsiębiorstw o średniej kapitalizacji („spółek o średniej kapitalizacji”) i innowacyjnych spółek o średniej kapitalizacji ( 1 ) , a także wynikającą z tego potrzebę posiadania wytycznych w celu zapewnienia spójnego podejścia do oceny środków finansowania ryzyka. W tym duchu Komisja przyjęła w 2006 r. wytyczne w sprawie kapitału podwyższonego ryzyka ( 2 ) , które następnie zostały zastąpione wytycznymi w sprawie finansowania ryzyka z 2014 r. ( 3 ) w ramach programu unowocześnienia polityki w dziedzinie pomocy państwa ( 4 ) . Wytyczne w sprawie finansowania ryzyka z 2014 r. wygasną z końcem 2021 r. Państwa członkowskie mogą jednak nadal dostrzegać potrzebę udostępniania pomocy na finansowanie ryzyka i nadal konieczne są wytyczne dotyczące sposobu wspierania finansowania ryzyka z zachowaniem pełnej zgodności z zasadami pomocy państwa.

2. W tym względzie MŚP są filarem gospodarek państw członkowskich, zarówno pod względem zatrudnienia, jak i dynamiki i wzrostu gospodarczego, a zatem mają również zasadnicze znaczenie dla rozwoju gospodarczego i odporności Unii jako całości. Jak odnotowano w strategii MŚP na rzecz zrównoważonej i cyfrowej Europy ( 5 ) , 25 mln unijnych MŚP zatrudnia około 100 mln osób, wytwarza ponad połowę produktu krajowego brutto (PKB) Unii i odgrywa kluczową rolę w tworzeniu wartości dodanej we wszystkich sektorach gospodarki. MŚP są źródłem innowacyjnych rozwiązań takich problemów jak zmiana klimatu, nieefektywne wykorzystanie zasobów i utrata spójności społecznej, a także przyczyniają się do rozpowszechniania tych innowacji, wspierając transformację ekologiczną i cyfrową oraz wzmacniając odporność lub suwerenność technologiczną Unii. MŚP potrzebują jednak finansowania, aby móc rozwijać się i w pełni wykorzystać swój potencjał. Dotyczy to w szczególności ukierunkowanych na innowacje, sektorów zaawansowanych technologii wysokiego ryzyka. Dlatego też wydajny rynek finansowania ryzyka dla MŚP jest niezbędny, aby umożliwić przedsiębiorczym firmom dostęp do koniecznego finansowania na każdym etapie ich rozwoju.

3. niesymetrycznych informacji : przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, szczególnie te nowo powstałe lub działające w nowych sektorach lub sektorach zaawansowanych technologii, często nie są w stanie wykazać zdolności kredytowej czy też przekonać inwestorów lub banki o solidności swoich planów operacyjnych. W takich okolicznościach aktywne prowadzenie badań i kontroli przez inwestorów na potrzeby finansowania przedsiębiorstw większych lub o już ugruntowanej pozycji może nie być opłacalne w przypadku transakcji z udziałem MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, ponieważ koszty kontroli są zbyt wysokie w porównaniu z wartością inwestycji. Dlatego też przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, niezależnie od jakości swoich projektów, innowacyjności stosowanych przez nich technologii i potencjału rozwoju, najprawdopodobniej nie będą w stanie zdobyć niezbędnego finansowania bez udokumentowanej historii działalności i wystarczającego zabezpieczenia. Problem ten może być szczególnie widoczny w przypadku inwestycji w innowacyjne technologie ekologiczne, zaawansowane, cyfrowe lub związane z sektorem kosmicznym lub w innowacje społeczne dokonywane przez przedsiębiorców społecznych Pomimo szans na rozwój przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP często napotykają trudności w uzyskaniu dostępu do finansowania, zwłaszcza na początkowych etapach swojego rozwoju ( 6 ) i wówczas, gdy potrzebują dodatkowych środków na rozwój. U źródła tych trudności leży problem: przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, szczególnie te nowo powstałe lub działające w nowych sektorach lub sektorach zaawansowanych technologii, często nie są w stanie wykazać zdolności kredytowej czy też przekonać inwestorów lub banki o solidności swoich planów operacyjnych. W takich okolicznościach aktywne prowadzenie badań i kontroli przez inwestorów na potrzeby finansowania przedsiębiorstw większych lub o już ugruntowanej pozycji może nie być opłacalne w przypadku transakcji z udziałem MŚP i przedsiębiorstw typu start-up, ponieważ koszty kontroli są zbyt wysokie w porównaniu z wartością inwestycji. Dlatego też przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, niezależnie od jakości swoich projektów, innowacyjności stosowanych przez nich technologii i potencjału rozwoju, najprawdopodobniej nie będą w stanie zdobyć niezbędnego finansowania bez udokumentowanej historii działalności i wystarczającego zabezpieczenia. Problem ten może być szczególnie widoczny w przypadku inwestycji w innowacyjne technologie ekologiczne, zaawansowane, cyfrowe lub związane z sektorem kosmicznym lub w innowacje społeczne dokonywane przez przedsiębiorców społecznych ( 7 ) . W konsekwencji takich niesymetrycznych informacji rynki finansowania przedsiębiorstw mogą nie zapewniać niezbędnego finansowania kapitałem własnym lub finansowania dłużnego nowo utworzonym innowacyjnym przedsiębiorstwom typu start-up lub MŚP o potencjalnie dużym wzroście. Wynikiem tego jest utrzymująca się niedoskonałość rynku kapitałowego uniemożliwiająca dopasowanie popytu i podaży po cenie akceptowalnej dla obu stron, co z kolei ma negatywny wpływ na perspektywy wzrostu tych MŚP i hamuje wzrost produktywności jednolitego rynku oraz szkodzi odporności unijnej gospodarki. W określonych okolicznościach małe spółki o średniej kapitalizacji i innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji zmagają się z tą samą niedoskonałością rynku.

4. Konsekwencje nieotrzymania finansowania przez dane przedsiębiorstwo mogą wykraczać poza ten pojedynczy podmiot, w szczególności ze względu na efekty zewnętrzne wzrostu . W wielu dobrze prosperujących sektorach wzrost wydajności nie jest spowodowany wzrostem wydajności w przedsiębiorstwach obecnych na rynku, lecz faktem, że bardziej wydajne i zaawansowane technologicznie przedsiębiorstwa rozwijają się kosztem tych mniej wydajnych (lub wytwarzających przestarzałe produkty). Ponadto dane sektory gospodarki i cała gospodarka korzystają z pozytywnych efektów zewnętrznych wzrostu związanych z gromadzeniem wiedzy posiadanej przez przedsiębiorstwa (kapitał organizacyjny) lub pracowników (kapitał ludzki), a także z wprowadzania nowych towarów w postaci nadwyżki dla konsumentów lub przedsiębiorstw. Z uwagi na zakłócenie tych procesów przez fakt, że potencjalnie dobrze prosperujące przedsiębiorstwa mogą nie być w stanie zdobyć finansowania, szersze konsekwencje dla wzrostu wydajności będą najprawdopodobniej negatywne. Umożliwienie większej liczbie przedsiębiorstw wejścia na rynek i zwiększenia skali działalności przez usunięcie nieuzasadnionych przeszkód związanych z finansowaniem może zatem pobudzić wzrost.

5. Istnienie luki w finansowaniu wpływającej na przedsiębiorstwa typu start-up, MŚP, małe spółki o średniej kapitalizacji i innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji może zatem uzasadniać przyznanie pomocy ze środków publicznych przez państwa członkowskie w celu ułatwienia finansowania ryzyka na rynkach krajowych. Dobrze ukierunkowana pomoc państwa na wsparcie zapewniania finansowania ryzyka może być skutecznym sposobem naprawienia zidentyfikowanej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody i pozyskania prywatnych zasobów. W obecnej sytuacji państwa członkowskie mogą ją również wykorzystać do wspierania wyjścia z kryzysu gospodarczego spowodowanego pandemią COVID-19.

6. Lepszy dostęp do finansowania, niezbędny dla gospodarek krajowych państw członkowskich, może również pozytywnie przyczynić się do realizacji niektórych głównych celów polityki Unii. Dostęp do finansowania jest ważnym narzędziem wspierania Zielonego Ładu ( 8 ) i przygotowania Europy do ery cyfrowej ( 9 ) , a także do zapewnienia wyjścia z kryzysu gospodarczego spowodowanego pandemią COVID-19 i budowania Unii, która jest bardziej odporna także na przyszłe kryzysy.

7. Transformacja ekologiczna jest jednym z głównych celów Unii. Zgodnie z najnowszymi prognozami ( 10 ) osiągnięcie obecnych celów w zakresie klimatu i energii na 2030 r. mogłoby wymagać dodatkowych inwestycji w wysokości do 417 mld EUR rocznie. Pozyskanie znacznych inwestycji prywatnych będzie w związku z tym kluczowe. Aby skutecznie promować zrównoważone finansowanie, trzeba wysyłać odpowiednie sygnały skłaniające do kierowania przepływów finansowych i kapitałowych w stronę inwestycji ekologicznych. W tym celu w 2018 r. Komisja uruchomiła plan zrównoważonego finansowania ( 11 ) , w wyniku którego niedawno przyjęto nowy pakiet dotyczący zrównoważonego finansowania ( 12 ) . Jednym z elementów promowania zielonego finansowania jest poprawa w zakresie ujawniania danych dotyczących klimatu i środowiska, tak aby inwestorzy mieli pełne informacje na temat zrównoważonego charakteru swoich inwestycji. W tym kontekście ważnym krokiem było przyjęcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 ( 13 ) , w którym wprowadzono klasyfikację zrównoważonej środowiskowo działalności gospodarczej (powszechnie zwaną „unijną systematyką zrównoważonego rozwoju”).

8. Jeśli chodzi o transformację cyfrową, w komunikacie w sprawie cyfrowego kompasu na 2030 r. ( 14 ) podkreślono potrzebę wsparcia dla rozwijania przez Unię krytycznych technologii cyfrowych w sposób, który sprzyja wzrostowi produktywności i rozwojowi gospodarczemu i jest w pełni zgodny z jej wartościami i celami społecznymi. Krajowe wydatki państw członkowskich mają kluczowe znaczenie dla umożliwienia masowej ekspansji inwestycji, obok odpowiednich funduszy unijnych i inwestycji prywatnych, aby osiągnąć ten cel.

9. Jeżeli chodzi o kryzys spowodowany pandemią COVID-19, pilnym priorytetem jest ożywienie gospodarcze realizowane z wykorzystaniem impulsu do poczynienia postępów w transformacji cyfrowej i ekologicznej, która sprawi, że gospodarka stanie się bardziej odporna i konkurencyjna. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) ( 15 ) jest pierwszą i najważniejszą częścią unijnego pakietu na rzecz odbudowy przyjętego w odpowiedzi na kryzys. Dzięki niemu państwa członkowskie, po zatwierdzeniu ich projektów planów odbudowy i zwiększania odporności, zyskują dostęp do 672,5 mld EUR w formie pożyczek i dotacji w ramach wsparcia finansowego w najważniejszych pierwszych latach odbudowy. W tym kontekście Komisja określiła inicjatywy przewodnie ( 16 ) i zachęca państwa członkowskie do uwzględnienia ich w planach odbudowy i zwiększania odporności ze względu na znaczenie tych inicjatyw we wszystkich państwach członkowskich, bardzo duże kwoty wymaganych inwestycji oraz ich potencjał w zakresie tworzenia miejsc pracy i wzrostu gospodarczego oraz czerpania korzyści z transformacji ekologicznej i cyfrowej.

10. Ponadto, jak podkreślono w zaktualizowanej strategii przemysłowej dla Europy ( 17 ) , Unia musi wyciągnąć wnioski z pandemii COVID-19 i jej wpływu na globalne łańcuchy wartości; wysiłki muszą koncentrować się na poprawie odporności jednolitego rynku i rozwiązaniu kwestii strategicznych zależności przy jednoczesnym zachowaniu otwartej, konkurencyjnej i opartej na handlu gospodarki UE.

11. Ponieważ skuteczny dostęp do finansowania jest bardzo ważny dla realizacji podstawowych celów Unii, należy jeszcze bardziej zwiększyć wysiłki w zakresie wielu polityk Unii – takich jak unia rynków kapitałowych i wykorzystanie budżetu Unii – ukierunkowanych na poprawę takiego dostępu.

12. W 2015 r. Komisja przyjęła pierwszy plan działania na rzecz unii rynków kapitałowych ( 18 ) w celu zmobilizowania kapitału w Unii i skierowania go do wszystkich przedsiębiorstw. Jednym z jego głównych celów była poprawa dostępu MŚP do finansowania, szczególnie do finansowania pozabankowego. Od tego czasu Unia poczyniła znaczne postępy i zrealizowała większość działań zapowiedzianych w planie działania na rzecz unii rynków kapitałowych z 2015 r. i jego przeglądzie śródokresowym z 2017 r. Wiele z tych działań miało na celu poprawę dostępu do finansowania dla wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości lub wieku, a niektóre z nich miały w dużym stopniu na celu ułatwienie dostępu do rynków kapitałowych szczególnie MŚP i małym spółkom o średniej kapitalizacji ( 19 ) . W 2020 r. uruchomiono nowy plan działania na rzecz unii rynków kapitałowych ( 20 ) , aby pogłębić unię rynków kapitałowych w nadchodzących latach w celu dalszego rozwoju rynków kapitałowych i zapewnienia dostępu do finansowania rynkowego, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw. W tym kontekście, zgodnie z art. 33 ust. 9 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE ( 21 ) , Komisja powołała również Grupę Ekspertów Technicznych ds. MŚP, której powierzono zadanie oceny barier dla MŚP w korzystaniu z rynków publicznych.

13. venture capital . Uruchomienie europejskiego działania scale-up dla kapitału wysokiego ryzyka (ESCALAR) Z uwagi na duże znaczenie lepszego dostępu MŚP do finansowania Komisja uzupełnia unijne prawodawstwo i działania polityczne budżetem Unii, aby zaradzić strukturalnym niedoskonałościom rynku, które ograniczają wzrost przedsiębiorstw typu start-up i MŚP. W tym celu w wieloletnich ramach finansowych (WRF) na lata 2014–2020 wzmocniono wykorzystanie instrumentów finansowych ( 22 ) . W szczególności unijne programy finansowania ustanowione w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1287/2013 (Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME)) ( 23 ) i w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1291/2013 ( 24 ) (program „Horyzont 2020”) przyczyniły się do poprawy wykorzystania środków publicznych za pomocą mechanizmów finansowania opartych na podziale ryzyka, z czego korzystają MŚP na etapie powstawania, wzrostu i przenoszenia własności, jak również małe spółki o średniej kapitalizacji i innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji, ze szczególnym naciskiem na działania służące zapewnieniu spójnego wsparcia rynku dzięki innowacjom, uwzględniając handlowe zastosowanie wyników w obszarze badań i rozwoju ( 25 ) . Ponadto Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) od 2018 r. wspiera przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP w ramach programu „Horyzont 2020” i nadal będzie to czynić – również w przypadku małych spółek o średniej kapitalizacji – w ramach unijnego programu finansowania badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” ( 26 ) , aby poprawić wyniki unijnego rynku. Uruchomienie europejskiego działania scale-up dla kapitału wysokiego ryzyka (ESCALAR) ( 27 ) jako programu pilotażowego Komisji i Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI), a także prace nad utworzeniem funduszu publiczno-prywatnego ( 28 ) , aby pomóc w finansowaniu pierwszych ofert publicznych MŚP, pokazują znaczenie ułatwiania rozwoju przedsiębiorstw typu start-up i MŚP oraz potrzebę poszerzenia zakresu istniejących publicznych środków wsparcia na wszystkich etapach finansowania. Z ramienia EFI uruchomiono również w 2020 r. „fundusz funduszy” w ramach pilotażowej inicjatywy unijnego funduszu kapitałowego dla sektora kosmicznego w ramach programu InvestEU, angażującej czterech prywatnych inwestorów kapitału podwyższonego ryzyka w celu zwiększenia inwestycji kapitałowych w europejskie przedsiębiorstwa w sektorze kosmicznym i obronnym. Model ten jest kontynuowany w ramach inicjatywy dotyczącej przedsiębiorczości w przemyśle kosmicznym „CASSINI” (inicjatywa „CASSINI”), a w szczególności jej planowanego funduszu na rzecz wzrostu. ( 29 ) Ponadto unijna polityka spójności w coraz większym stopniu przyczynia się do finansowania MŚP, między innymi poprzez zapewnianie od początku 2000 r. kapitału wysokiego ryzyka, dzięki czemu wartość wsparcia na koniec 2013 r. wyniosła osiągając 10 mld EUR i uzyskano dodatkowe 15 mld EUR na zobowiązania ze strony 23 państw członkowskich na koniec 2020 r. W samym tylko 2020 r. w ramach instrumentów finansowych polityki spójności wsparcia udzielono około 365 000 MŚP w całej Europie. Ponadto w nowym Programie InvestEU ( 30 ) , który obejmie 14 różnych instrumentów finansowych dostępnych obecnie w celu wspierania inwestycji w Unii, a także środki wnoszone z zarządzania dzielonego do modułu państw członkowskich, przewidziano specjalny segment przeznaczony na finansowanie małych przedsiębiorstw, podczas gdy z trzech innych segmentów InvestEU można również finansować MŚP.

14. Zarówno doświadczenia Komisji w dziedzinie pomocy na finansowanie ryzyka (zgodnie z wytycznymi w sprawie finansowania ryzyka z 2014 r. oraz ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych ( 31 ) ), jak i wyżej wymienione inicjatywy (zob. pkt 12 i 13) na szczeblu unijnym mające na celu poprawę dostępu do finansowania pokazują, że dostęp do finansowania jest nadal priorytetem zarówno dla Unii, jak i państw członkowskich. W tym kontekście istotne jest zatem, aby państwa członkowskie nadal otrzymywały od Komisji informacje na temat sposobu oceny przez nią zgodności środków finansowania ryzyka z rynkiem wewnętrznym. Potwierdza to również ocena wytycznych w sprawie finansowania ryzyka z 2014 r. przeprowadzona w latach 2019 i 2020: tak zwana ocena adekwatności ( 32 ) . Wyniki oceny adekwatności pokazują, że co do zasady wytyczne w sprawie finansowania ryzyka są nadal aktualne i adekwatne do zakładanych celów. Konieczne jest jednak dalsze doprecyzowanie i uproszczenie przepisów. Zmienione wytyczne w sprawie finansowania ryzyka ułatwią wdrożenie przez państwa członkowskie odpowiednio ukierunkowanej pomocy państwa w zakresie finansowania ryzyka, przy uwzględnieniu pozytywnego wkładu takiej pomocy w realizację określonych powyżej priorytetów Komisji (zob. pkt 6 i 9), w uzupełnieniu pozytywnego wpływu pomocy na zapewnienie dostępu do finansowania.

15. Po przyjęciu w 2016 r. zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa ( 33 ) i w szczególności z uwzględnieniem jego sekcji 4.2 ( 34 ) , niniejsze wytyczne nie odnoszą się już do kwestii, czy środek wsparcia publicznego stanowi pomoc państwa, lecz koncentrują się na warunkach, na jakich środek pomocy państwa można uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym.

16. Z tych powodów Komisja postanowiła wprowadzić pewne zmiany do wytycznych w sprawie finansowania ryzyka z 2014 r., aby doprecyzować przepisy i wprowadzić uproszczenia administracyjne w celu ułatwienia wdrażania pomocy państwa na rzecz wsparcia finansowania ryzyka.

2. ZAKRES WYTYCZNYCH I DEFINICJE

2.1. Zakres niniejszych wytycznych

17. Komisja będzie stosowała zasady określone w niniejszych wytycznych w odniesieniu do środków finansowania ryzyka, które nie spełniają wszystkich warunków ustanowionych w sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych („Pomoc na dostęp MŚP do finansowania”). Zainteresowane państwa członkowskie muszą zgłosić takie środki (zob. sekcja 2.2) zgodnie z art. 108 ust. 3 Traktatu, a Komisja przeprowadzi merytoryczną ocenę zgodności, jak określono w sekcji 3 niniejszych wytycznych.

18. de minimis Państwa członkowskie mogą jednak również postanowić, że opracują środki finansowania ryzyka w taki sposób, że środki nie będą oznaczały pomocy państwa na mocy art. 107 ust. 1 Traktatu, na przykład ponieważ są one zgodne z testem prywatnego inwestora ( 35 ) lub ponieważ spełniają warunki określone w mającym zastosowanie rozporządzeniu w sprawie pomocy ( 36 ) . W takich przypadkach nie ma konieczności zgłaszania środków Komisji.

19. Niniejsze wytyczne nie dotyczą zgodności z rynkiem wewnętrznym tych środków pomocy państwa, które spełniają kryteria określone w innych wytycznych, zasadach ramowych lub rozporządzeniach dotyczących pomocy państwa. Komisja będzie przykładać szczególną wagę do potrzeby zapobiegania stosowaniu niniejszych wytycznych w celu osiągnięcia celów polityki, które są głównym przedmiotem innych ram, wytycznych i rozporządzeń dotyczących pomocy państwa.

20. Niniejsze wytyczne pozostają bez uszczerbku dla oceny na podstawie zasad pomocy państwa innych rodzajów instrumentów finansowych niż instrumenty objęte niniejszymi wytycznymi, takich jak instrumenty obejmujące sekurytyzację istniejących pożyczek.

21. Komisja będzie stosować zasady określone w niniejszych wytycznych wyłącznie w odniesieniu do programów finansowania ryzyka. Zasady te nie będą stosowane w odniesieniu do środków finansowania ryzyka ad hoc na rzecz poszczególnych przedsiębiorstw, z wyjątkiem środków, których celem jest wspieranie konkretnej alternatywnej platformy obrotu.

22. Należy pamiętać, że środki finansowania ryzyka muszą być wdrażane przez pośredników finansowych lub alternatywne platformy obrotu, z wyjątkiem zachęt podatkowych mających zastosowanie do bezpośrednich inwestycji w kwalifikujących się przedsiębiorstwach. W związku z tym środek, za pomocą którego państwo członkowskie lub podmiot publiczny dokonuje bezpośrednich inwestycji w przedsiębiorstwach bez udziału wspomnianych instrumentów pośrednich, nie wchodzi w zakres zasad pomocy państwa dotyczących finansowania ryzyka określonych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych lub niniejszych wytycznych.

23. Zdaniem Komisji duże przedsiębiorstwa, z uwagi na bardziej solidną historię działalności i większe zabezpieczenia, co do zasady nie napotykają trudności w dostępie do finansowania porównywalnych z trudnościami napotykanymi przez przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP i w związku z tym niniejsze wytyczne nie powinny obejmować pomocy dla dużych przedsiębiorstw. Środek finansowania ryzyka przynoszący korzyść dużym przedsiębiorstwom może wyjątkowo zostać uznany za zgodny z rynkiem wewnętrznym na podstawie niniejszych wytycznych, jeśli jest ukierunkowany na małe spółki o średniej kapitalizacji, zgodnie z sekcją 3.2.2.1 lit. a), lub na innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji realizujące projekty w zakresie badań i rozwoju oraz innowacji, zgodnie z sekcją 3.2.2.1 lit. b).

24. Komisja nie będzie stosować zasad zawartych w niniejszych wytycznych w odniesieniu do pomocy na finansowanie ryzyka dla przedsiębiorstw wymienionych w oficjalnym wykazie rynku regulowanego, ponieważ fakt, że są one notowane na rynku regulowanym, świadczy o ich zdolności do przyciągania finansowania prywatnego.

25. W przypadku braku udziału niezależnych inwestorów prywatnych środki finansowania ryzyka nie będą uznawane za zgodne z rynkiem wewnętrznym na podstawie niniejszych wytycznych. W takich przypadkach państwo członkowskie powinno rozważyć alternatywne warianty polityki, które mogą być bardziej odpowiednie, aby osiągnąć te same cele i wyniki, takie jak regionalna pomoc inwestycyjna czy pomoc państwa na rozpoczęcie działalności, dozwolone na podstawie ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

26. W sytuacji, w której niezależni inwestorzy prywatni nie podejmują istotnego ryzyka lub gdy wyłącznie oni odnoszą korzyści, środki finansowania ryzyka nie będą uznawane za zgodne z rynkiem wewnętrznym na podstawie niniejszych wytycznych. Podział ryzyka i korzyści jest na podstawie niniejszych wytycznych niezbędnym warunkiem ograniczenia ekspozycji finansowej państwa, jak również zapewnienia godziwego zysku na jego rzecz.

27. Z wyjątkiem środka finansowania ryzyka w formie refinansowania z zastrzeżeniem warunków określonych w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych środek finansowania ryzyka objęty niniejszymi wytycznymi nie może być stosowany w celu wsparcia wykupów.

28. Środek finansowania ryzyka nie będzie uznawany za zgodny z rynkiem wewnętrznym na podstawie niniejszych wytycznych, jeżeli zostanie przyznany na rzecz: a) przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji określonych w Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (37); MŚP, które prowadzą działalność na jakimkolwiek rynku przez okres nie dłuższy niż okres wymagany do kwalifikowania się określony w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, które kwalifikują się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka na podstawie badania due diligence przeprowadzonego przez pośrednika finansowego, nie będą jednak uznawane za przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji dla celów niniejszych wytycznych, chyba że są przedmiotem postępowania upadłościowego lub spełniają kryteria przewidziane w prawie krajowym, umożliwiające przeprowadzenie przeciw nim zbiorowego postępowania upadłościowego na wniosek ich wierzycieli, b) przedsiębiorstw, które otrzymały nakaz zwrotu środków wynikający z wcześniejszej decyzji Komisji uznającej pomoc przyznaną przez to samo państwo członkowskie za niezgodną z prawem i z rynkiem wewnętrznym.

29. Komisja nie będzie stosować zasad ujętych w niniejszych wytycznych do pomocy na działalność związaną z wywozem do państw trzecich lub państw członkowskich, mianowicie pomocy bezpośrednio związanej z ilością wywożonych produktów, z tworzeniem i funkcjonowaniem sieci dystrybucyjnej lub z innymi kosztami bieżącymi związanymi z prowadzeniem działalności wywozowej, ani do pomocy uwarunkowanej pierwszeństwem użycia towarów produkcji krajowej w stosunku do towarów importowanych.

30. Środki finansowania ryzyka często wiążą się ze złożonymi strukturami tworzącymi zachęty dla pewnej grupy podmiotów gospodarczych (inwestorów) do zapewniania finansowania ryzyka innej grupie podmiotów (kwalifikującym się przedsiębiorstwom). Nawet jeżeli intencją organów publicznych jest zapewnienie korzyści tylko tej drugiej grupie, to w zależności od założeń rządzących danym środkiem z pomocy państwa mogą korzystać przedsiębiorstwa należące do jednej z grup bądź do obu. Ponadto środki finansowania ryzyka zwykle obejmują co najmniej jednego pośrednika finansowego, który może mieć status oddzielny od statusu inwestorów oraz od beneficjentów końcowych, do których trafiają inwestycje. W takich przypadkach konieczne jest również rozważenie, czy pośrednika finansowego można uznać za podmiot korzystający z pomocy państwa. Wszelka pomoc dla pośrednika finansowego powinna być ograniczona poprzez przeniesienie korzyści na beneficjentów końcowych, jak określono w niniejszych wytycznych. Uznaje się, że fakt, iż pośrednicy finansowi mogą zwiększyć swoje aktywa, a ich zarządzający mogą osiągnąć wyższe obroty dzięki otrzymywanym prowizjom, stanowi jedynie drugorzędny skutek ekonomiczny środka pomocy, a nie korzyść wynikającą z pomocy dla pośredników finansowych lub zarządzających. Jeżeli jednak środek finansowania ryzyka opracowano w taki sposób, aby jego drugorzędne skutki ekonomiczne skierować do identyfikowalnych pośredników finansowych lub do identyfikowalnych grup pośredników finansowych, wówczas tacy pośrednicy finansowi zostaną uznani za uzyskujących pośrednią korzyść.

2.2. Pomoc na finansowanie ryzyka podlegająca zgłoszeniu

31. de minimis Zgodnie z art. 108 ust. 3 Traktatu państwa członkowskie muszą zgłosić środki finansowania ryzyka, które: (i) stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu (w szczególności środki, które nie są zgodne z testem prywatnego inwestora ( 38 ) i które wykraczają poza zakres rozporządzeń w sprawie pomocy ( 39 ) ) oraz (ii) nie spełniają wszystkich warunków określonych w sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych („Pomoc na dostęp MŚP do finansowania”). Komisja oceni zgodność tych środków z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu. W niniejszych wytycznych kładzie się nacisk na te środki finansowania ryzyka, które najprawdopodobniej zostaną uznane za zgodne na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu, na podstawie szeregu warunków, które zostaną omówione bardziej szczegółowo w sekcji 3 niniejszych wytycznych. Środki takie wchodzą w zakres jednej z dwóch kategorii.

32. Pierwsza kategoria obejmuje środki finansowania ryzyka skierowane do przedsiębiorstw, które nie spełniają wszystkich wymogów kwalifikowalności w odniesieniu do pomocy na finansowanie ryzyka określonych w sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Kategoria ta obejmuje przede wszystkim środki ukierunkowane na następujące przedsiębiorstwa: a) małe spółki o średniej kapitalizacji; b) innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji; c) MŚP otrzymujące inwestycje początkowe w ramach środka finansowania ryzyka, które prowadzą działalność na jakimkolwiek rynku przez okres dłuższy niż okres kwalifikowalności określony w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych; d) przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP wymagające ogólnej inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w kwocie przekraczającej limit ustalony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych; e) alternatywne platformy obrotu niespełniające warunków ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

33. Do drugiej kategorii należą środki, których parametry projektowe różnią się od tych określonych w sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. Kategoria ta obejmuje przede wszystkim następujące przypadki: a) instrumenty finansowe z udziałem niezależnego inwestora prywatnego poniżej progów określonych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych; b) instrumenty finansowe o parametrach projektowych powyżej pułapów przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych; c) instrumenty finansowe, inne niż gwarancje, w ramach których dokonuje się wyboru pośredników finansowych, inwestorów lub zarządzających funduszem, przyznając pierwszeństwo zabezpieczeniu przed potencjalnymi stratami (ochrona przed spadkiem wartości) nad priorytetowymi zwrotami z zysków (zachęty związane ze wzrostem); d) zachęty podatkowe dla inwestorów korporacyjnych, w tym pośredników finansowych lub ich zarządzających działających w charakterze współinwestorów.

34. O ile niniejsze wytyczne nie stanowią inaczej, wszystkie warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym mające zastosowanie do pomocy na finansowanie ryzyka na podstawie sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych będą stanowić wytyczne dla dokonywanej przez Komisję oceny kategorii środków podlegających obowiązkowi zgłoszenia.

2.3. Definicje

35. Do celów niniejszych wytycznych: 1) „alternatywna platforma obrotu” oznacza wielostronną platformę obrotu zdefiniowaną w art. 4 ust. 1 pkt 22 dyrektywy 2014/65/UE, w przypadku której co najmniej 50 % instrumentów finansowych dopuszczonych do obrotu emitują MŚP; 2) „wykup” oznacza zakup co najmniej kontrolnego pakietu udziałów w kapitale własnym spółki od obecnych udziałowców w celu przejęcia jej aktywów i działalności; 3) „ochrona przed spadkiem wartości” oznacza ograniczoną ekspozycję na straty w przypadku niedostatecznych wyników transakcji bazowej w porównaniu z inwestorami publicznymi; 4) „kwalifikujące się przedsiębiorstwa” oznaczają przedsiębiorstwa typu start-up, MŚP, małe spółki o średniej kapitalizacji i innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji; 5) „podmiot, któremu powierzono zadanie” oznacza Europejski Bank Inwestycyjny, Europejski Fundusz Inwestycyjny, międzynarodową instytucję finansową, w której państwo członkowskie posiada akcje lub udziały, instytucję finansową z siedzibą w państwie członkowskim, dążącą do osiągnięcia celów interesu publicznego pod nadzorem organu publicznego, podmiot prawa publicznego lub podmiot prawa prywatnego realizujący misję publiczną; podmiot, któremu powierzono zadanie, może zostać wybrany lub powołany bezpośrednio zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE (40), zgodnie z art. 38 ust. 4 lit. b) ppkt (iii) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 (41) lub zgodnie z art. 59 ust. 3 lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 (42); 6) „inwestycja kapitałowa” oznacza wniesienie do przedsiębiorstwa kapitału zainwestowanego pośrednio lub bezpośrednio w zamian za odpowiednie udziały w strukturze własności tego przedsiębiorstwa; 7) „plan oceny” oznacza dokument obejmujący co najmniej jeden program pomocy i zawierający przynajmniej następujące minimalne elementy: a) cele podlegające ocenie, b) pytania służące ocenie, c) wskaźniki wyników, d) przewidywaną metodykę przeprowadzania oceny, e) wymogi w zakresie gromadzenia danych, f) proponowany harmonogram oceny, w tym termin przedłożenia pośredniego i końcowego sprawozdania z oceny, g) opis niezależnego podmiotu prowadzącego ocenę lub opis kryteriów wyboru takiego podmiotu, h) procedury zapewniające publiczną dostępność oceny; 8) „wyjście” oznacza likwidację udziałów/akcji przeprowadzoną przez pośrednika finansowego lub inwestora, w tym sprzedaż na rzecz inwestora branżowego, odpisanie jako straty, spłatę udziałów/akcji/pożyczek uprzywilejowanych, sprzedaż na rzecz innego pośrednika finansowego lub inwestora, sprzedaż na rzecz instytucji finansowej, sprzedaż w drodze oferty publicznej, łącznie z pierwszą ofertą publiczną (IPO); 9) „godziwa stopa zwrotu” oznacza oczekiwaną wewnętrzną stopę zwrotu równoważną stopie dyskontowej skorygowanej o ryzyko, odzwierciedlającą poziom ryzyka inwestycji oraz charakter i wielkość kapitału, jaki mają zainwestować inwestorzy prywatni; 10) „beneficjent końcowy” oznacza kwalifikujące się przedsiębiorstwo, które otrzymało inwestycję w ramach środka pomocy państwa w zakresie finansowania ryzyka; 11) „pośrednik finansowy” oznacza każdą instytucję finansową, bez względu na jej postać czy prawo własności, w tym fundusze funduszy, prywatne fundusze inwestycyjne, publiczne fundusze inwestycyjne, banki, instytucje mikrofinansowe oraz towarzystwa gwarancyjne; 12) „pierwsza sprzedaż komercyjna” oznacza pierwszą sprzedaż przez przedsiębiorstwo na rynku produktów lub usług, poza ograniczoną sprzedażą w celu badania rynku; 13) „transza pierwszej straty” oznacza najbardziej podporządkowaną transzę ryzyka, która wiąże się z największym ryzykiem straty, obejmującą oczekiwane straty docelowego portfela; 14) „inwestycja kontynuacyjna” oznacza dodatkową inwestycję w spółkę dokonywaną po co najmniej jednej wcześniejszej rundzie inwestycji w zakresie finansowania ryzyka; 15) „fundusz funduszy” oznacza fundusz, który inwestuje lub wnosi wkład w inne fundusze, a nie bezpośrednio w przedsiębiorstwa lub w aktywa finansowe, takie jak akcje lub obligacje; 16) „gwarancja” oznacza pisemne zobowiązanie do przyjęcia odpowiedzialności za całość lub część nowo powstałych transakcji pożyczkowych osoby trzeciej w zakresie finansowania ryzyka, takich jak instrumenty dłużne lub leasingowe, jak również instrumenty quasi-kapitałowe; 17) „pułap gwarancji” oznacza maksymalną ekspozycję inwestora publicznego wyrażoną jako odsetek całkowitych inwestycji dokonanych w ramach gwarantowanego portfela; 18) „stopa gwarancji” oznacza odsetek pokrycia straty przez inwestora publicznego w każdej transakcji kwalifikującej się w ramach środka pomocy państwa w zakresie finansowania ryzyka; 19) „niezależny inwestor prywatny” oznacza niezależnego inwestora prywatnego w rozumieniu art. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych; 20) „innowacyjna spółka o średniej kapitalizacji” oznacza spółkę o średniej kapitalizacji, która spełnia jeden z następujących warunków: spełnia kryteria pozwalające uznać ją za „innowacyjne przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych; otrzymała niedawno od Europejskiej Rady ds. Innowacji znak jakości „pieczęć doskonałości” zgodnie z programem prac „Horyzont 2020” na lata 2018–2020 (43) lub z art. 2 pkt 23 i art. 15 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/695 lub uzyskała niedawno inwestycję z funduszu Europejskiej Rady ds. Innowacji, np. inwestycję w ramach instrumentu „Akcelerator”, o którym mowa w art. 48 rozporządzenia (UE) 2021/695; oraz uczestniczyła w jakimkolwiek działaniu w ramach inicjatywy „CASSINI” (44) (akcelerator biznesu lub kojarzenie ze sobą podmiotów w ramach inicjatywy „CASSINI”) lub uzyskała inwestycję z instrumentu finansowania kapitału zalążkowego i kapitału wzrostu inicjatywy „CASSINI” lub otrzymała nagrodę inicjatywy „CASSINI”, spełniając określone w tym działaniu progi oceny, lub uzyskała wsparcie w ramach projektów związanych z przestrzenią kosmiczną finansowanych z programu „Horyzont Europa”, co doprowadziło do utworzenia przedsiębiorstwa typu start-up; 21) „pozyskanie prywatnych zasobów” oznacza stopień, w jakim inwestycje publiczne przyciągają dodatkowe inwestycje ze źródeł prywatnych; 22) „instrument pożyczkowy” oznacza umowę zobowiązującą pożyczkodawcę do udostępnienia pożyczkobiorcy uzgodnionej kwoty w uzgodnionym czasie, zgodnie z którą pożyczkobiorca ma obowiązek spłacić tę kwotę w uzgodnionym okresie; może on przybrać formę pożyczki lub innego instrumentu finansowania, w tym leasingu, który zapewnia pożyczkodawcy dominujący element minimalnego zysku; 23) „spółka o średniej kapitalizacji” oznacza przedsiębiorstwo niebędące MŚP, w którym liczba pracowników, obliczona na podstawie art. 3–6 załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, nie przekracza 1 500. Do celów stosowania niniejszej definicji kilka podmiotów będzie uznawanych za jedno przedsiębiorstwo, jeżeli spełniony jest którykolwiek z warunków wymienionych w art. 3 ust. 3 załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych; 24) „osoba fizyczna” oznacza osobę inną niż osoba prawna, która nie jest przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu; 25) „nowa pożyczka” oznacza nowy instrument pożyczkowy na rzecz finansowania nowych inwestycji lub kapitału obrotowego, z wyłączeniem refinansowania: (i) istniejących pożyczek lub (ii) innych form finansowania; 26) „inwestycja quasi-kapitałowa” oznacza rodzaj finansowania mieszczący się między kapitałem własnym a długiem, charakteryzujący się większym ryzykiem niż dług uprzywilejowany, a niższym niż kapitał podstawowy, z którego zwrot dla posiadacza udziałów/akcji jest oparty głównie na zyskach lub stratach odnoszonych przez bazowe przedsiębiorstwo docelowe i który nie jest zabezpieczony na wypadek niewykonania zobowiązań. Inwestycje quasi-kapitałowe mogą mieć taką strukturę, jak dług, który jest niezabezpieczony i podporządkowany, w tym dług mezzaninowy, a w niektórych przypadkach wymienialny na udziały, lub jak udziały preferencyjne; 27) „refinansowanie” oznacza zakup istniejących udziałów/akcji spółki od wcześniejszego inwestora lub udziałowca/akcjonariusza; 28) „inwestycja w zakresie finansowania ryzyka” oznacza inwestycje kapitałowe i quasi-kapitałowe, pożyczki (w tym leasingi) i gwarancje lub kombinację tych rozwiązań, na rzecz kwalifikujących się przedsiębiorstw do celów dokonywania nowych inwestycji, z wyłączeniem całkowicie prywatnych inwestycji realizowanych na warunkach rynkowych i nieobjętych zakresem odpowiedniego środka pomocy państwa; 29) „małe i średnie przedsiębiorstwo (MŚP)” oznacza przedsiębiorstwo spełniające kryteria określone w załączniku I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych; 30) „mała spółka o średniej kapitalizacji” oznacza przedsiębiorstwo niebędące MŚP i którego liczba pracowników, obliczona na podstawie art. 3–6 załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, nie przekracza 499 i którego roczne obroty nie przekraczają 100 mln EUR, a roczna suma bilansowa – 86 mln EUR. Do celów stosowania niniejszej definicji kilka podmiotów będzie uznawanych za jedno przedsiębiorstwo, jeżeli spełniony jest którykolwiek z warunków wymienionych w art. 3 ust. 3 załącznika I do ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych; 31) „przedsiębiorstwo typu start-up” oznacza każde małe przedsiębiorstwo nienotowane na giełdzie w okresie do pięciu lat od jego rejestracji, pod warunkiem że takie przedsiębiorstwo spełnia następujące warunki: a) nie przejęło działalności innego przedsiębiorstwa; b) nie dokonało jeszcze podziału zysku; c) nie zostało utworzone w drodze połączenia (45). W przypadku kwalifikujących się przedsiębiorstw, które nie podlegają rejestracji, uznaje się, że okres pięciu lat wymagany do kwalifikowania się liczy się od momentu, w którym przedsiębiorstwo rozpoczyna działalność gospodarczą, lub od momentu, w którym zaczyna ono podlegać opodatkowaniu z tytułu działalności gospodarczej, w zależności od tego, który z nich przypada wcześniej; 32) „całkowite finansowanie” oznacza ogólną kwotę inwestycji dokonanych w kwalifikujące się przedsiębiorstwo za pośrednictwem co najmniej jednej inwestycji w zakresie finansowania ryzyka, uwzględniając inwestycje kontynuacyjne, w ramach jakiegokolwiek środka pomocy państwa na finansowanie ryzyka, z wyłączeniem inwestycji całkowicie prywatnych dokonywanych na zasadach rynkowych i nieobjętych zakresem środka pomocy państwa na finansowanie ryzyka; 33) „zachęta związana ze wzrostem” oznacza zwrot uprzywilejowany lub priorytetowy z zysków w porównaniu z inwestorami publicznymi.

3. OCENA ZGODNOŚCI POMOCY NA FINANSOWANIE RYZYKA

36. Zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu pomoc państwa na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych w Unii może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem.

37. W niniejszej sekcji Komisja wyjaśnia, w jaki sposób będzie oceniać zgodność środków pomocy na finansowanie ryzyka, które podlegają obowiązkowi zgłoszenia zgodnie z art. 108 ust. 3 Traktatu. Dokładniej rzecz ujmując, aby ocenić, czy środek finansowania ryzyka można uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym, Komisja ustali, czy środek pomocy: a) ułatwia rozwój określonej działalności gospodarczej (warunek pierwszy) oraz b) czy nie wpływa niekorzystnie na warunki wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem (warunek drugi).

38. Przy ustalaniu, czy spełniony jest pierwszy warunek, a mianowicie czy pomoc ułatwia rozwój działalności gospodarczej, Komisja weźmie pod uwagę następujące aspekty: a) określenie działalności gospodarczej objętej wsparciem (zob. sekcja 3.1.1), b) efekt zachęty: pomoc musi powodować zmianę zachowania danych przedsiębiorstw w taki sposób, aby podjęły one dodatkową działalność, której nie prowadziłyby bez pomocy lub którą prowadziłyby w bardziej ograniczony bądź inny sposób lub w bardziej ograniczonej bądź innej lokalizacji (zob. sekcja 3.1.2).

39. Przy ustalaniu, czy spełniony jest drugi warunek, a mianowicie czy pomoc nie wpływa niekorzystnie na warunki wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, Komisja weźmie pod uwagę następujące aspekty: a) konieczność interwencji państwa: środek pomocy musi przynieść istotną poprawę, jaka nie może nastąpić w wyniku działania samego rynku, na przykład poprzez usunięcie niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody w zapewnianiu finansowania ryzyka, w tym na przykład nierówności regionalnych w dostępie do finansowania (zob. sekcja 3.2.2), b) odpowiedniość środka pomocy: proponowany środek pomocy państwa musi być odpowiednim instrumentem polityki do osiągnięcia swego celu (zob. sekcja 3.2.3), c) proporcjonalność pomocy (pomoc ograniczona do minimum): kwota i intensywność pomocy muszą być ograniczone do minimum niezbędnego do pozyskania dodatkowych inwestycji lub działań ze strony danych przedsiębiorstw (zob. sekcja 3.2.4), d) unikanie nadmiernego negatywnego wpływu, jaki pomoc może mieć na konkurencję i wymianę handlową: wszelki negatywny wpływ musi być ograniczony i nie może przeważać nad pozytywnym wpływem pomocy (zob. sekcja 3.2.5), e) przejrzystość pomocy: państwom członkowskim, Komisji, podmiotom gospodarczym oraz opinii publicznej należy zapewnić łatwy dostęp do wszystkich stosownych aktów i informacji na temat pomocy przyznawanej na ich podstawie (zob. sekcja 3.2.6).

40. Ogólny bilans (zob. sekcja 3.2.5.3) niektórych kategorii programów może zostać dodatkowo objęty wymogiem przeprowadzenia oceny ex post , jak opisano w sekcji 4. W takich przypadkach Komisja może ograniczyć czas trwania programów, z możliwością ponownego zgłoszenia kolejnego ich przedłużenia.

41. Jeżeli środek pomocy państwa, warunki z nim związane (w tym model finansowania środka, jeśli stanowi on jego nieodłączny element) lub działalność finansowana z tego środka wiążą się z naruszeniem odpowiedniego przepisu prawa Unii, pomoc nie może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym ( 46 ) . Naruszenia te obejmują między innymi: a) uzależnienie przyznania pomocy od korzystania z towarów produkcji krajowej lub usług krajowych, b) uzależnienie przyznania pomocy od posiadania przez pośredników finansowych, ich zarządzających lub beneficjentów końcowych siedziby głównej w danym państwie członkowskim lub od przeniesienia przez nich swojej siedziby głównej do danego państwa członkowskiego, z naruszeniem art. 49 Traktatu dotyczącego swobody przedsiębiorczości (47), c) nakładanie warunków, które naruszają postanowienia art. 63 Traktatu dotyczącego swobodnego przepływu kapitału.

3.1. Pierwszy warunek: pomoc ułatwia rozwój działalności gospodarczej

3.1.1. Określenie działalności gospodarczej objętej wsparciem

42. W większości przypadków środki pomocy na finansowanie ryzyka obejmują przedsiębiorstwa z wielu różnych sektorów gospodarki. Środki te pomagają zapewnić niektórym MŚP i spółkom o średniej kapitalizacji dostęp do kwot i form finansowania niezbędnych do prowadzenia lub rozwoju ich działalności gospodarczej. Komisja określi zatem rodzaj przedsiębiorstw (MŚP, małe spółki o średniej kapitalizacji lub innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji) oraz sektory objęte środkiem pomocy na finansowanie ryzyka.

3.1.2. Efekt zachęty

43. Pomoc w zakresie finansowania ryzyka może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym tylko jeśli wywołuje efekt zachęty. Komisja uważa, że pomoc niewywołująca efektu zachęty nie ułatwia rozwoju danej działalności gospodarczej.

44. Efekt zachęty ma miejsce, gdy pomoc skłania beneficjenta do zmiany zachowania i podjęcia działań, których nie podjąłby w przypadku braku pomocy lub przeprowadziłby je w bardziej ograniczony sposób ze względu na niedoskonałość rynku. Efekt zachęty na poziomie kwalifikujących się przedsiębiorstw ma miejsce, gdy pomoc umożliwia beneficjentowi końcowemu uzyskanie finansowania, do którego w przeciwnym razie nie miałby dostępu w takiej formie, kwocie lub w takim terminie.

45. Środki finansowania ryzyka muszą stanowić dla inwestorów rynkowych zachętę do zapewnienia potencjalnie rentownym, kwalifikującym się przedsiębiorstwom finansowania na wyższych poziomach finansowania niż te dostępne w przypadku braku takich zachęt lub do podejmowania dodatkowego ryzyka, lub do obu tych działań. Uznaje się, że środek finansowania ryzyka wywołuje efekt zachęty wówczas, gdy uruchamia inwestycje ze źródeł rynkowych w taki sposób, że całkowite finansowanie przyznane na rzecz kwalifikującego się przedsiębiorstwa przekracza budżet środka. W związku z tym kluczowym elementem pod względem wyboru pośredników finansowych i zarządzających funduszem powinna być ich zdolność do uruchamiania dodatkowych inwestycji prywatnych.

46. Jeżeli długoterminowe instrumenty dłużne są wykorzystywane do refinansowania istniejących pożyczek, uznaje się, że nie wywołują efektu zachęty, i żadnego elementu pomocy wiążącego się z takimi instrumentami nie można uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym na podstawie niniejszych wytycznych.

47. Ocena wywołania efektu zachęty jest ściśle powiązana z oceną konieczności interwencji państwa omawianą w sekcji 3.2.2. Ponadto przydatność środka do pozyskania prywatnych zasobów zależy głównie od jego struktury pod względem stosunku ryzyka do korzyści pomiędzy publicznymi i prywatnymi podmiotami finansującymi, co również ściśle wiąże się z kwestią, czy dany środek pomocy państwa w zakresie finansowania ryzyka został właściwie zaprojektowany (zob. sekcja 3.2.3). W związku z tym zaraz po prawidłowym rozpoznaniu konieczności interwencji państwa oraz zapewnieniu właściwej struktury środka można założyć, że zachodzi efekt zachęty.

3.2. Drugi warunek: unikanie niekorzystnego wpływu na warunki wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem

48. Zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu Komisja może uznać pomoc przeznaczoną na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych za zgodną z rynkiem wewnętrznym, „o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem”.

49. Ocena negatywnych skutków dla rynku wewnętrznego wymaga złożonych analiz ekonomicznych i społecznych. W tej sekcji Komisja wyjaśni, w jaki sposób zamierza korzystać ze swojej swobody uznania w tym zakresie.

50. Każdy środek pomocy państwa z samej swojej natury powoduje zakłócenia konkurencji i ma wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Aby jednak ustalić, czy zakłócający wpływ pomocy ogranicza się do minimum, Komisja sprawdzi, czy pomoc jest konieczna (zob. sekcja 3.2.2), odpowiednia (zob. sekcja 3.2.3) i proporcjonalna (zob. sekcja 3.2.4). W celu przeprowadzenia tej weryfikacji Komisja wymaga od państw członkowskich przedstawienia dowodów w formie oceny ex ante opisanej w sekcji 3.2.1.

51. Następnie Komisja oceni negatywny wpływ, jaki przedmiotowa pomoc na finansowanie ryzyka ma na konkurencję i warunki wymiany handlowej. W szczególności pomoc w dziedzinie finansowania ryzyka może prowadzić do wypierania inwestorów prywatnych, powodować zakłócenia na poziomie pośredników finansowych, powodować zakłócenia na rynku produktowym i wywoływać efekt delokalizacji. Komisja zbada taki negatywny wpływ pomocy na konkurencję i wymianę handlową i porówna go z pozytywnymi skutkami pomocy (zob. sekcja 3.2.5). Jeżeli pozytywny wpływ będzie przeważać nad negatywnym, Komisja uzna pomoc za zgodną z rynkiem wewnętrznym.

52. Komisja zapewni również zgodność pomocy z wymogami w zakresie przejrzystości (zob. sekcja 3.2.6).

3.2.1. Podstawowe elementy oceny ex ante przedkładanej Komisji przez dane państwo członkowskie

53. Pomoc państwa może być uzasadniona jedynie wtedy, gdy może spowodować istotną zmianę, jaka nie może nastąpić w wyniku działania samego rynku, na przykład poprzez usunięcie niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody w zapewnianiu finansowania ryzyka lub inwestycji.

54. Pomoc państwa może być konieczna , aby zwiększyć dostępność finansowania ryzyka w sytuacji, gdy rynek sam w sobie nie przynosi skutecznych rezultatów lub nie przynosi ich w odpowiednim czasie. Komisja jest zdania, że nie istnieje ogólna niedoskonałość rynku, jeżeli chodzi o dostęp do finansowania dla przedsiębiorstw typu start-up, MŚP lub spółek o średniej kapitalizacji, a jedynie niedoskonałość związana z określonymi grupami MŚP lub niektórymi rodzajami spółek o średniej kapitalizacji, przede wszystkim w zależności od specyficznego kontekstu ekonomicznego danego państwa członkowskiego, a także obszaru ich działalności (np. w niektórych sektorach ryzyko może być przeceniane).

55. Zgodnie z warunkami określonymi w sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych zakłada się, że środki finansowania ryzyka usuwają niedoskonałość rynku w sposób odpowiedni i proporcjonalny, wywołując zarazem efekt zachęty i ograniczając do minimum wszelkie zakłócenia konkurencji. Środki, które spełniają te warunki, nie muszą być zgłaszane i uznaje się je za zgodne z rynkiem wewnętrznym.

56. Konieczne jest zgłoszenie środków finansowania ryzyka, które nie spełniają warunków określonych w sekcji 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, tak aby Komisja mogła ocenić między innymi, czy istnieje niedoskonałość rynku lub inna istotna przeszkoda w zapewnianiu finansowania ryzyka. Państwa członkowskie muszą zatem udowodnić, że istnieje określona niedoskonałość rynku lub inna istotna przeszkoda wykraczająca poza domniemanie prawne, na którym opiera się ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych. Ponadto proponowany środek finansowania ryzyka musi spełniać kryteria zgodności określone w niniejszych wytycznych. W tym celu państwo członkowskie powinno przedłożyć Komisji szczegółową ocenę ex ante lub, w stosownych przypadkach, serię ocen.

57. Szczegółowa ocena ex ante musi opierać się na obiektywnych i aktualnych dowodach oraz dostępnych najlepszych praktykach i metodach (takich jak badanie źródeł wtórnych, wywiady, ankiety internetowe lub odpowiednie metody ilościowe). W miarę możliwości dowody muszą być następnie weryfikowane i wykorzystywane we wzajemnie uzupełniający się sposób w celu potwierdzenia wniosków z oceny ex ante . Ocena ex ante musi być przeprowadzona wcześniej niż trzy lata przed zgłoszeniem środka finansowania ryzyka, najlepiej przez niezależnego eksperta. Ocena ex ante powinna również uwzględniać wnioski wyciągnięte ze stosowania podobnych instrumentów oraz wcześniejsze oceny ex ante przeprowadzone przez państwo członkowskie. Przy sporządzaniu oceny ex ante państwa członkowskie mogą wykorzystać istniejący zbiór dowodów, w zakresie, w jakim jest to istotne, w celu udowodnienia niedoskonałości rynku. Ocena ex ante powinna koncentrować się na konkretnym rodzaju finansowania ryzyka (np. kapitał własny lub dług podporządkowany), w odniesieniu do którego proponuje się środek pomocy.

58. Proponowany środek finansowania ryzyka powinien być odpowiedni do osiągnięcia zamierzonego celu pomocy. W ocenie ex ante trzeba zatem przeanalizować istniejące oraz, w miarę możliwości, przewidywane działania ukierunkowane na te same, zidentyfikowane niedoskonałości rynku lub inne istotne przeszkody w zapewnianiu finansowania ryzyka, z uwzględnieniem skuteczności i wydajności innych narzędzi polityki. Państwo członkowskie musi wykazać, że stwierdzonej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody nie można odpowiednio wyeliminować za pomocą innych narzędzi polityki, które nie wiążą się z pomocą państwa, ani za pomocą środków wchodzących w zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych.

59. Pomoc państwa musi być proporcjonalna do niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody, którą pomoc ta ma usunąć w celu osiągnięcia odpowiednich celów polityki. Pomoc na zwiększenie dostępności finansowania ryzyka powinna być zatem ograniczona do ścisłego minimum niezbędnego do wyeliminowania niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody wskazanej w ocenie ex ante i nie powinna generować nienależnych korzyści dla beneficjentów. W przypadku inwestycji w zakresie finansowania ryzyka przekraczających pułap ustalony dla danego kwalifikującego się przedsiębiorstwa w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych ocena ex ante musi wykazać proporcjonalność środka pomocy w sposób bardziej szczegółowy, jak określono w pkt 64 i 65 niniejszych wytycznych.

60. ex ante przygotowanej zgodnie z art. 37 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 lub art. 58 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2021/1060. Następnie Komisja oceni, czy dostarczone dowody spełniają wymogi określone w niniejszych wytycznych. W przypadku gdy środek finansowania ryzyka jest wykorzystywany, częściowo lub w całości, do wspierania przedsiębiorstw, którym Europejska Rada ds. Innowacji przyznała niedawno znak jakości „pieczęć doskonałości” due diligence przeprowadzonej przez Europejską Radę ds. Innowacji lub też z konkurencyjnych procedur wyboru stosowanych w działaniach w ramach inicjatywy „CASSINI” są wykorzystywane jako część oceny ex ante . Jeśli środek finansowania ryzyka jest częściowo finansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego lub Funduszu Spójności, państwo członkowskie może ponownie wykorzystać (części) ocenyprzygotowanej zgodnie z art. 37 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 lub art. 58 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2021/1060. Następnie Komisja oceni, czy dostarczone dowody spełniają wymogi określone w niniejszych wytycznych. W przypadku gdy środek finansowania ryzyka jest wykorzystywany, częściowo lub w całości, do wspierania przedsiębiorstw, którym Europejska Rada ds. Innowacji przyznała niedawno znak jakości „pieczęć doskonałości” ( 48 ) , lub do współinwestowania razem z funduszem Europejskiej Rady ds. Innowacji lub do zapewnienia inwestycji kontynuacyjnych w odniesieniu do instrumentu „Akcelerator” ( 49 ) lub przedsiębiorstw, które uczestniczyły w jakimkolwiek działaniu w ramach inicjatywy „CASSINI” (akcelerator biznesu lub kojarzenie ze sobą podmiotów w ramach inicjatywy „CASSINI”), spełniając określone w tym działaniu progi oceny, lub uzyskały inwestycję z instrumentu finansowania kapitału zalążkowego i kapitału wzrostu inicjatywy „CASSINI” lub otrzymały nagrodę inicjatywy „CASSINI” lub uzyskały wsparcie w ramach projektów związanych z przestrzenią kosmiczną finansowanych z programu „Horyzont Europa”, co doprowadziło do utworzenia przedsiębiorstwa typu start-up, Komisja będzie przyjmować, że znak jakości i inne dowody pochodzące z proceduryprzeprowadzonej przez Europejską Radę ds. Innowacji lub też z konkurencyjnych procedur wyboru stosowanych w działaniach w ramach inicjatywy „CASSINI” są wykorzystywane jako część oceny

61. W przypadku środków finansowania ryzyka, które nie wchodzą w zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, w ocenie ex ante należy opisać charakter niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody oraz wykazać jej istnienie w zakresie, w jakim dotyczy ona co najmniej jednego z poniższych: a) szczególnych kategorii przedsiębiorstw docelowych, które nie spełniają wszystkich wymogów kwalifikowalności określonych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych (zob. pkt 32 lit. a)–d)); b) alternatywnych platform obrotu niespełniających warunków ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych (zob. pkt 32 lit. e)); c) instrumentów finansowych o parametrach projektowych odbiegających od parametrów opisanych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych (zob. pkt 33 lit. a), b) i c)); d) zachęt podatkowych dla inwestorów korporacyjnych, w tym pośredników finansowych lub ich zarządzających działających w charakterze współinwestorów (zob. pkt 33 lit. d)).

62. W ocenie ex ante należy określić rodzaj przedsiębiorstw, które zmagają się z niedoskonałością rynku lub inną istotną przeszkodą, przede wszystkim pod względem ich wieku lub etapu rozwoju, sektora gospodarki i obszaru geograficznego działalności, oraz wykazać, że konkretna niedoskonałość rynku lub inna istotna przeszkoda ma wpływ na takie przedsiębiorstwa.

63. W przypadku środków finansowania ryzyka, które dotyczą instrumentów finansowych z udziałem niezależnych inwestorów prywatnych wynoszącym mniej niż wskaźniki przewidziane w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych (zob. pkt 33, lit. a) niniejszych wytycznych), ocena ex ante powinna ponadto zawierać wystarczająco szczegółową ocenę poziomu i struktury źródeł prywatnego finansowania dla danego rodzaju kwalifikującego się przedsiębiorstwa na danym obszarze geograficznym oraz wykazywać, że stwierdzonej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody nie można usunąć za pomocą środków, które spełniają wszystkie wymogi określone w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do udziału prywatnego.

64. W przypadku inwestycji w zakresie finansowania ryzyka, których kwota przekracza pułap na kwalifikujące się przedsiębiorstwo określony w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych (zob. pkt 32, lit. e) niniejszych wytycznych), w ocenie ex ante należy również ilościowo określić lukę w finansowaniu (tj. poziom niezaspokojonego aktualnie popytu na finansowanie wśród kwalifikujących się przedsiębiorstw) z powodu stwierdzonej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody. Ocena musi wykazać, że luka w finansowaniu na poziomie kwalifikujących się przedsiębiorstw przekracza pułap określony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych. Takie ilościowe określenie powinno opierać się na dostępnych najlepszych praktykach i metodach umożliwiających oszacowanie zakresu niezaspokojonego popytu docelowych przedsiębiorstw na finansowanie.

65. Do celów ilościowego określenia luki w finansowaniu konieczne jest przeanalizowanie zarówno problemów strukturalnych, jak i cyklicznych (to znaczy związanych z kryzysem) prowadzących do nieoptymalnych poziomów finansowania prywatnego. Ocena ex ante musi przede wszystkim zapewniać szczegółową analizę strony podaży poprzez ocenę źródeł finansowania dostępnych dla kwalifikujących się przedsiębiorstw, z uwzględnieniem liczby istniejących pośredników finansowych działających na docelowym obszarze geograficznym, bez względu na to, w którym państwie członkowskim pośrednik jest zarejestrowany, na jego publiczny lub prywatny charakter oraz wielkość inwestycji skierowanych do danego segmentu rynku. Ocena strony popytu powinna uwzględniać liczbę potencjalnie kwalifikujących się przedsiębiorstw oraz średnie wartości wymaganego finansowania. Analiza ta powinna opierać się na danych obejmujących okres pięciu lat poprzedzających zgłoszenie środka finansowania ryzyka oraz, w miarę możliwości, weryfikować ustalenia poprzez porównywanie alternatywnych źródeł danych.

66. W przypadku programów skierowanych wyłącznie do przedsiębiorstw typu start-up i MŚP przed pierwszą sprzedażą komercyjną Komisja będzie stosować wymogi dotyczące oceny ex ante w sposób proporcjonalny, w szczególności jeżeli chodzi o wymagane dowody.

3.2.2. Konieczność interwencji państwa

67. Pomoc państwa powinna być ukierunkowana na sytuacje, w których może ona spowodować istotną zmianę, jaka nie może nastąpić w wyniku działania samego rynku. Aby ocenić, czy pomoc państwa jest skuteczna pod względem osiągnięcia zamierzonego celu, należy najpierw określić problem wymagający rozwiązania. Państwa członkowskie powinny wyjaśnić, w jaki sposób środek pomocy może skutecznie zmniejszyć stwierdzone przeszkody, a w szczególności każdą niedoskonałość rynku, która utrudnia zapewnienie wystarczającego finansowania ryzyka przez sam rynek.

68. Środek finansowania ryzyka może być uzasadniony jedynie wówczas, gdy jest ukierunkowany na konkretną niedoskonałość rynku lub inną istotną przeszkodę wykazaną w ocenie ex ante . Zdaniem Komisji na takie niedoskonałości rynku lub przeszkody na rynku mogą trafiać w szczególności, ale nie wyłącznie, MŚP znajdujące się na początkowych etapach rozwoju, które pomimo perspektyw wzrostu nie są w stanie wykazać inwestorom swojej zdolności kredytowej czy też solidności planów operacyjnych. Zakres takiej niedoskonałości rynku lub przeszkody, zarówno pod względem dotkniętych nią przedsiębiorstw, jak i ich wymogu kapitałowego, może się różnić w zależności od sektora, w którym prowadzą one działalność. Sektory, które mogą być szczególnie dotknięte takimi niedoskonałościami rynku i przeszkodami, to zaawansowane innowacyjne technologie ekologiczne lub cyfrowe. Ze względu na niesymetryczne informacje rynek może mieć trudności z oceną profilu ryzyka i zysku takich przedsiębiorstw typu start-up i MŚP oraz ich zdolności do generowania zwrotu skorygowanego o ryzyko. Trudności napotykane przez te MŚP przy wymianie informacji na temat jakości ich projektów oraz fakt, że są one postrzegane jako ryzykowne i posiadające niską zdolność kredytową, prowadzą do wyższych kosztów transakcji i pośrednictwa oraz mogą zwiększyć niechęć inwestorów do podejmowania ryzyka. Małe spółki o średniej kapitalizacji i innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji mogą napotykać podobne trudności, a zatem mogą zmagać się z tą samą niedoskonałością rynku lub przeszkodą.

69. Środek finansowania ryzyka musi być zatem zaprojektowany w taki sposób, aby naprawić konkretną niedoskonałość rynku lub inną istotną przeszkodę zidentyfikowaną w ocenie ex ante , szczególnie w odniesieniu do kwalifikujących się przedsiębiorstw na docelowym etapie rozwoju, obszarze geograficznym oraz, w stosownych przypadkach, w docelowym sektorze gospodarki.

70. Aby zagwarantować, że pośrednicy finansowi zaangażowani w środek usuwają zidentyfikowane niedoskonałości rynku, należy przeprowadzić badanie due diligence w celu zapewnienia opartej na rzetelnych zasadach rynkowych strategii inwestycyjnej koncentrującej się na zidentyfikowanym celu polityki oraz spełniającej określone wymogi kwalifikowalności i ograniczenia w zakresie finansowania. W szczególności państwa członkowskie muszą wybrać pośredników finansowych, którzy są w stanie wykazać, że proponowana przez nich strategia inwestycyjna jest oparta na rzetelnych zasadach rynkowych oraz obejmuje odpowiednią politykę dywersyfikacji ryzyka mającą na celu osiągnięcie rentowności i wydajnej skali pod względem wielkości i zasięgu terytorialnego inwestycji.

3.2.2.1. Środki ukierunkowane na kategorie przedsiębiorstw niewchodzące w zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych

71. Jeżeli chodzi o pomoc na dostęp do finansowania zakres ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych jest ograniczony do MŚP. Niektóre przedsiębiorstwa, które nie spełniają warunków definicji MŚP pod względem liczby zatrudnionych lub progów finansowych, lub obu tych elementów, mogą jednak napotykać podobne ograniczenia w zakresie finansowania.

a) Małe spółki o średniej kapitalizacji

72. Objęcie zakresem kwalifikujących się przedsiębiorstw w ramach środka finansowania ryzyka, obok MŚP, również małych spółek o średniej kapitalizacji może być uzasadnione w zakresie, w jakim zapewnia zachętę dla inwestorów prywatnych do inwestowania w bardziej zdywersyfikowany portfel zapewniający większe możliwości wejścia i wyjścia. Włączenie małych spółek o średniej kapitalizacji do takiego portfela może zmniejszyć ryzyko na poziomie portfela, a tym samym zwiększyć zwrot z inwestycji. Może to być zatem szczególnie skuteczny sposób przyciągania inwestorów instytucjonalnych do bardziej ryzykownych przedsiębiorstw na początkowych etapach działalności.

73. Z tych powodów oraz pod warunkiem, że ocena ex ante zawiera odpowiednie dowody ekonomiczne na poparcie takiego działania, wspieranie małych spółek o średniej kapitalizacji może być uzasadnione. W swojej ocenie Komisja uwzględni nakład pracy i kapitału w docelowych przedsiębiorstwach, jak również inne kryteria odzwierciedlające konkretne ograniczenia w dostępie do finansowania, które dotyczą małych spółek o średniej kapitalizacji (na przykład wystarczające zabezpieczenie na potrzeby dużej pożyczki lub konieczność znacznego kapitału zewnętrznego na rozwój i wdrożenie).

b) Innowacyjne spółki o średniej kapitalizacji

74. W niektórych okolicznościach spółki o średniej kapitalizacji również mogą napotkać ograniczenia w zakresie finansowania porównywalne z trudnościami napotykanymi przez MŚP. Może się tak na przykład zdarzyć w przypadku spółek o średniej kapitalizacji prowadzących działalność w obszarze badań, rozwoju i innowacji równolegle z inwestycjami początkowymi w zdolność produkcyjną, z uwzględnieniem powielania rynkowego, których dotychczasowa historia działalności nie pozwala potencjalnym inwestorom na poczynienie odpowiednich założeń co do przyszłych szans rynkowych w odniesieniu do rezultatów takiej działalności z uwagi na to, że chodzi o rynki będące w trakcie rozwoju lub zawierające element zaawansowanych technologii, w odniesieniu do których ryzyko jest trudne do oszacowania (np. sektor kosmiczny i obronny). W takich przypadkach środek pomocy państwa w zakresie finansowania ryzyka może być takim innowacyjnym spółkom o średniej kapitalizacji niezbędny do zwiększenia ich zdolności produkcyjnych do zrównoważonego poziomu, na którym mogą samodzielnie przyciągać finansowanie prywatne. Uwaga w sekcji 3.2.2.1 lit. a) dotyczy również innowacyjnych spółek o średniej kapitalizacji: włączenie ich do portfela inwestycyjnego może być dla pośrednika finansowego skutecznym sposobem na zaoferowanie zdywersyfikowanego zestawu możliwości inwestycyjnych przyciągających szersze grono potencjalnych inwestorów.

c) Inwestycje początkowe w zakresie finansowania ryzyka dla MŚP prowadzących działalność na dowolnym rynku przez okres dłuższy niż okres kwalifikowalności określony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych

75. Niektóre rodzaje przedsiębiorstw mogą nadal być uznawane za znajdujące się na etapie rozwoju/rozruchu, jeśli – mimo prowadzenia działalności przez dość długi czas – nie udowodniły jeszcze w sposób wystarczający swoich zdolności do generowania zysku lub nie mają wystarczająco solidnej historii działalności i zabezpieczenia. Może to dotyczyć sektorów wysokiego ryzyka, takich jak sektor biotechnologii, kosmiczny, obronny, sektor kultury i sektor kreatywny, a mówiąc ogólniej, potencjalnie innowacyjnych MŚP, w tym tych, które koncentrują się na technologiach ekologicznych lub cyfrowych, lub MŚP zainteresowanych innowacjami społecznymi ( 50 ) . Ponadto przedsiębiorstwa, które dysponują wystarczającym kapitałem wewnętrznym na sfinansowanie działalności początkowej, mogą wymagać finansowania zewnętrznego dopiero na późniejszym etapie, na przykład w celu zwiększenia swoich zdolności w przekształcaniu działalności gospodarczej na małą skalę w działalność na większą skalę. Może to wymagać wyższej kwoty inwestycji niż kwota, jaką są w stanie pokryć z własnych środków.

76. Dlatego też dopuszczenie środków w sytuacji, gdy inwestycja początkowa jest realizowana po upływie okresu kwalifikowalności określonego w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, jest również możliwe. W takich okolicznościach Komisja może wymagać, aby środek zawierał jasną definicję kwalifikujących się kategorii przedsiębiorstw w świetle informacji przedstawionych w ocenie ex ante dotyczących istnienia konkretnej niedoskonałości rynku wpływającej na takie przedsiębiorstwa.

d) Przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP wymagające inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w kwocie przekraczającej limit ustalony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych

77. W art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych ustanawia się maksymalną całkowitą kwotę finansowania ryzyka na kwalifikujące się przedsiębiorstwo, wliczając inwestycje kontynuacyjne. W niektórych sektorach, w których początkowe koszty badań lub inwestycji są stosunkowo wysokie, na przykład w sektorze kosmicznym, obronnym, nauk biologicznych lub w sektorze zielonej technologii lub energii, kwota ta może jednak nie być wystarczająca do osiągnięcia wszystkich niezbędnych rund inwestycji i wprowadzenia przedsiębiorstwa typu start-up czy MŚP na ścieżkę trwałego wzrostu. Pod pewnymi warunkami może być zatem uzasadnione dopuszczenie wyższej kwoty łącznych inwestycji w kwalifikujące się przedsiębiorstwa.

78. Dokładniej rzecz ujmując, środki finansowania ryzyka mogą zapewniać wsparcie powyżej maksymalnej kwoty całkowitej, określonej w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych, pod warunkiem że przewidywana kwota finansowania w ramach środka finansowania ryzyka odzwierciedla wielkość i charakter luki finansowej zidentyfikowanej i określonej ilościowo w ocenie ex ante w odniesieniu do docelowych sektorów lub terytoriów. W takich przypadkach Komisja uwzględni kapitałochłonny charakter docelowych sektorów lub wyższe koszty inwestycji w niektórych obszarach geograficznych.

e) Alternatywne platformy obrotu niespełniające warunków ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych

79. Komisja uznaje, że alternatywne platformy obrotu są istotnym elementem rynku finansowania MŚP, ponieważ przyciągają nowy kapitał do MŚP, ułatwiając zarazem wyjście wcześniejszym inwestorom ( 51 ) . W ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych uznaje się ich znaczenie poprzez ułatwianie im działalności za pomocą zachęt podatkowych skierowanych do osób fizycznych inwestujących w spółki notowane na tych platformach lub poprzez umożliwienie udzielania pomocy na rozpoczęcie działalności operatorowi platformy, pod warunkiem że operator platformy kwalifikuje się jako małe przedsiębiorstwo oraz do wysokości określonych progów.

80. W momencie ustanowienia operatorzy alternatywnych platform obrotu niekoniecznie muszą jednak być małymi przedsiębiorstwami. Podobnie maksymalna kwota pomocy dopuszczalna jako pomoc na rozpoczęcie działalności na podstawie ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych może nie być wystarczająca do wsparcia utworzenia platformy. Ponadto, aby przyciągać wystarczające środki na utworzenie i rozwój nowych platform, konieczne może być zapewnienie zachęt podatkowych dla inwestorów korporacyjnych. W ramach platformy notowane mogą być wreszcie nie tylko MŚP, ale również przedsiębiorstwa, które przekraczają progi w definicji MŚP.

81. Dlatego też, pod pewnymi warunkami, uzasadnione może być dopuszczenie zachęt podatkowych dla inwestorów korporacyjnych, wsparcie operatorów platform, którzy nie są małymi przedsiębiorstwami, umożliwienie inwestycji na rzecz utworzenia alternatywnych platform obrotu w kwocie wyższej niż przewidziano w przypadku pomocy na rozpoczęcie działalności w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych lub dopuszczenie udzielania pomocy alternatywnym platformom obrotu, w których większość instrumentów finansowych dopuszczonych do obrotu emitują MŚP. W takich przypadkach ocena ex ante musi wykazać istnienie konkretnej niedoskonałości rynku wpływającej na takie platformy na danym rynku geograficznym.

3.2.2.2. Środki o parametrach projektowych niezgodnych z ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych

a) Instrumenty finansowe z udziałem niezależnego inwestora prywatnego poniżej progów określonych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych

82. Niedoskonałości rynku lub inne istotne przeszkody na rynku wpływające na określone regiony lub państwa członkowskie mogą być bardziej widoczne ze względu na stosunkowo duże opóźnienia w rozwoju rynku finansowania dla MŚP w takich obszarach w porównaniu z innymi regionami w tym samym państwie członkowskim, z innymi państwami członkowskimi lub w skali światowej. Może to dotyczyć w szczególności państw członkowskich, w których obecność formalnych inwestorów venture capital , funduszy private equity czy aniołów biznesu nie jest ugruntowana. W przypadku środków mających na celu pokonanie takich barier strukturalnych Komisja może zaakceptować udział niezależnego prywatnego inwestora na poziomie poniżej progów przewidzianych w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, z zastrzeżeniem warunku określonego w pkt 25 niniejszych wytycznych.

83. Komisja może również zaakceptować środki finansowania ryzyka obejmujące udział niezależnego inwestora prywatnego na poziomie poniżej progów przewidzianych w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w przypadku bardziej widocznej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody wykazanej przez państwo członkowskie, szczególnie jeśli takie środki są skierowane konkretnie do MŚP przed ich pierwszą sprzedażą komercyjną lub na etapie weryfikacji poprawności projektu, pod warunkiem że znaczna część ryzyka związanego z inwestycją jest faktycznie ponoszona przez uczestniczących inwestorów prywatnych.

b) Instrumenty finansowe o parametrach projektowych powyżej pułapów przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych

84. Przywilej stosowania ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych jest zastrzeżony dla środków, w ramach których podział strat na zasadzie równorzędności pomiędzy inwestorami publicznymi i prywatnymi zaprojektowano w taki sposób, aby ograniczyć pierwszą stratę pokrywaną przez inwestora publicznego. Podobnie w przypadku gwarancji wyłączenie grupowe określa limity dotyczące stopy gwarancji i łączne straty pokrywane przez inwestora.

85. W niektórych okolicznościach, dzięki przyjęciu bardziej ryzykownego podejścia do finansowania, finansowanie publiczne może jednak umożliwić inwestorom prywatnym lub pożyczkodawcom zapewnienie dodatkowego finansowania. Przy ocenie środków, których finansowe parametry projektowe przekraczają progi określone w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych, Komisja uwzględni szereg czynników, jak określono w sekcji 3.2.3.2 niniejszych wytycznych.

c) Instrumenty finansowe inne niż gwarancje, w ramach których dokonuje się wyboru inwestorów, pośredników finansowych i ich zarządzających, przyznając pierwszeństwo ochronie przed spadkiem wartości nad asymetrycznym podziałem zysku

86. Zgodnie z art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych wybór pośredników finansowych, jak również inwestorów lub zarządzających funduszem, musi być oparty na otwartej, przejrzystej i niedyskryminacyjnej procedurze, w której wyraźnie określono cele polityki realizowane przez środek oraz rodzaj zaprojektowanych parametrów finansowych służących osiągnięciu takich celów. Oznacza to, że pośrednicy finansowi lub ich zarządzający muszą być wybierani w drodze procedury zgodnej z dyrektywą 2014/24/UE. Jeżeli wspomniana dyrektywa nie ma zastosowania, procedura wyboru musi zapewniać najszerszy możliwy wybór spośród kwalifikujących się pośredników finansowych lub zarządzających funduszem. Taka procedura musi umożliwiać zainteresowanemu państwu członkowskiemu w szczególności porównanie warunków negocjowanych między pośrednikami finansowymi lub zarządzającymi funduszem oraz potencjalnymi inwestorami prywatnymi, tak aby zapewnić przyciągnięcie przez środek finansowania ryzyka inwestorów prywatnych przy minimalnej możliwej pomocy państwa lub minimalnym odstępstwie od warunków równorzędności, w świetle realistycznej strategii inwestycyjnej.

87. Zgodnie z art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych kryteria mające zastosowanie do wyboru zarządzających muszą zawierać wymóg, na mocy którego w przypadku instrumentów innych niż gwarancje „należy stosować raczej podział zysku aniżeli ochronę przed spadkiem wartości” w celu ograniczenia niechęci do podejmowania nadmiernego ryzyka przez zarządzającego przy wyborze przedsiębiorstw, w które inwestuje. Ma to zagwarantować, że niezależnie od formy instrumentu finansowego przewidzianego w ramach środka wszelkie preferencyjne traktowanie przyznane inwestorom prywatnym lub pożyczkodawcom należy oceniać w kontekście interesu publicznego, który obejmuje zapewnienie rotacyjnego charakteru zaangażowanego kapitału publicznego oraz długoterminowej stabilności finansowej środka.

88. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się jednak udzielenie pierwszeństwa ochronie przed spadkiem wartości: mianowicie w sytuacji, gdy środek jest skierowany do przedsiębiorstw typu start-up lub określonych sektorów, w których współczynnik niewykonania zobowiązania MŚP jest wysoki. Może tak być w przypadku środków skierowanych do sektorów borykających się z poważnymi barierami technologicznymi lub sektorów, w których przedsiębiorstwa są w dużym stopniu zależne od pojedynczych projektów wymagających dużych inwestycji początkowych oraz wiążących się z dużą ekspozycją na ryzyko, takich jak ekosystem kosmiczny i obronny oraz sektor kultury i sektor kreatywny. Pierwszeństwo dla mechanizmów ochrony przed spadkiem wartości może być również uzasadnione w przypadku środków realizowanych za pośrednictwem funduszu funduszy oraz ukierunkowanych na przyciągnięcie inwestorów prywatnych na tym poziomie lub w przypadku środków skierowanych do MŚP przed ich pierwszą sprzedażą komercyjną lub na etapie weryfikacji poprawności projektu.

d) Zachęty podatkowe dla inwestorów korporacyjnych, w tym pośredników finansowych lub ich zarządzających działających w charakterze współinwestorów

89. Chociaż ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych obejmuje zachęty podatkowe przyznawane niezależnym inwestorom prywatnym, którzy są osobami fizycznymi w rozumieniu art. 2 tego rozporządzenia zapewniającymi finansowanie ryzyka bezpośrednio lub pośrednio kwalifikującym się przedsiębiorstwom typu start-up i MŚP, państwa członkowskie mogą uznać za stosowne wdrożenie środków, w ramach których stosuje się podobne zachęty dla niezależnych inwestorów prywatnych, którzy są inwestorami korporacyjnymi. Różnica polega na tym, że inwestorzy korporacyjni są przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 107 Traktatu. Środek musi zatem podlegać określonym ograniczeniom (jak określono w sekcjach 3.2.3.3 i 3.2.4.2), aby zagwarantować, że pomoc na poziomie inwestorów korporacyjnych pozostaje proporcjonalna i przynosi rzeczywisty efekt zachęty.

90. Pośrednicy finansowi i ich zarządzający mogą korzystać z zachęty podatkowej wyłącznie w zakresie, w jakim działają w charakterze współinwestorów lub współpożyczkodawców. Nie można przyznać żadnej zachęty podatkowej w odniesieniu do usług świadczonych przez pośrednika finansowego lub jego zarządzających w zakresie wdrażania środka.

3.2.3. Odpowiedniość środka pomocy

91. Proponowany środek pomocy musi być odpowiednim instrumentem polityki, aby osiągnąć zamierzony cel pomocy, co oznacza, że nie może istnieć instrument polityki lub pomocy, który byłby lepiej dostosowany, w mniejszym stopniu zakłócałby konkurencję i pozwalałby osiągnąć te same wyniki.

3.2.3.1. Odpowiedniość w porównaniu z innymi instrumentami polityki i innymi instrumentami pomocy

92. Aby usunąć zidentyfikowane niedoskonałości rynku lub inne istotne przeszkody na rynku oraz przyczynić się do osiągnięcia celów polityki realizowanych przez środek, proponowany środek finansowania ryzyka musi być instrumentem odpowiednim. Wybór określonej formy środka finansowania ryzyka musi być należycie uzasadniony dowodami przedstawionymi przez państwo członkowskie w ocenie ex ante .

93. Pierwszym krokiem Komisji będzie rozważenie, czy i w jakim zakresie środek finansowania ryzyka można uznać za odpowiedni instrument w porównaniu z innymi instrumentami polityki mającymi na celu promowanie zapewniania finansowania ryzyka kwalifikującym się przedsiębiorstwom. Pomoc państwa nie jest jedynym instrumentem polityki, jakim dysponują państwa członkowskie, aby ułatwić zapewnianie finansowania ryzyka kwalifikującym się przedsiębiorstwom. Państwa członkowskie mogą korzystać z innych uzupełniających narzędzi polityki zarówno po stronie podaży, jak i popytu, takich jak środki regulacyjne służące ułatwieniu funkcjonowania rynków finansowych, środki na rzecz poprawy otoczenia biznesu i usług doradczych w zakresie gotowości inwestycyjnej czy inwestycje publiczne zgodne z testem prywatnego inwestora.

94. Drugim krokiem Komisji będzie rozważenie, czy proponowany środek jest odpowiedniejszy niż alternatywne instrumenty pomocy państwa usuwające tę samą niedoskonałość rynku lub inną istotną przeszkodę. W tym względzie uważa się, że instrumenty finansowe są zasadniczo w mniejszym stopniu zakłócające niż dotacje bezpośrednie, w związku z czym stanowią odpowiedniejszy instrument. Pomoc państwa na rzecz ułatwienia zapewniania finansowania ryzyka może zostać przyznana w różnych formach, takich jak selektywne instrumenty podatkowe lub instrumenty finansowe poniżej poziomu komercyjnego, w tym szereg instrumentów kapitałowych, dłużnych lub gwarancyjnych o zróżnicowanym profilu ryzyka i zysku, jak również o różnych metodach realizacji i strukturach finansowania, których odpowiedniość zależy od charakteru docelowych przedsiębiorstw i luki w finansowaniu. Komisja oceni zatem, czy w projekcie środka przewidziano wydajną strukturę finansowania, uwzględniając strategię inwestycyjną funduszu, w celu zapewnienia zrównoważonych działań.

95. W tym względzie Komisja będzie pozytywnie zapatrywać się na środki, które obejmują wystarczająco duże fundusze pod względem wielkości portfela, zasięgu geograficznego, zwłaszcza jeśli działają one w kilku państwach członkowskich, i dywersyfikacji portfela, ponieważ takie fundusze mogą być wydajniejsze, a tym samym atrakcyjniejsze dla inwestorów prywatnych w porównaniu z mniejszymi funduszami. Niektóre struktury funduszu funduszy mogą spełniać te warunki, o ile znaczne korzyści w zakresie wydajności będą równoważyły całkowite koszty zarządzania wynikające z różnych poziomów pośrednictwa.

3.2.3.2. Warunki ustalania odpowiedniości instrumentów finansowych

96. Przy ustalaniu odpowiedniości instrumentów finansowych, których parametry projektowania nie są objęte zakresem ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, Komisja uwzględni warunki określone w pkt 97–121 niniejszych wytycznych.

97. Po pierwsze, środek musi uruchamiać dodatkowe finansowanie od uczestników rynku. Minimalne wskaźniki niezależnych inwestycji prywatnych poniżej progów określonych w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych mogą być uzasadnione wyłącznie w kontekście bardziej widocznych niedoskonałości rynku lub innych istotnych przeszkód wskazanych w ocenie ex ante (zob. sekcja 3.2.1). W tym względzie ocena ex ante powinna ponadto zawierać wystarczająco szczegółową ocenę poziomu i struktury finansowania prywatnego dla danego rodzaju kwalifikującego się przedsiębiorstwa na danym obszarze geograficznym (zob. pkt 63). Należy ponadto wykazać, że środek przyciąga dodatkowe zasoby prywatne, które w przeciwnym razie nie zostałoby zapewnione lub zostałoby zapewnione w innych formach lub kwotach lub na innych warunkach.

98. ex ante dotyczącej odpowiedniej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody. W przypadku środków finansowania ryzyka ukierunkowanych konkretnie na przedsiębiorstwa typu start-up i MŚP, które nie prowadzą działalności na żadnym rynku ( 52 ) , Komisja może uznać, że poziom niezależnego udziału prywatnego jest niższy od wymaganych wskaźników. Alternatywnie, w przypadku takich celów inwestycyjnych, Komisja może uznać, że udział prywatny nie ma niezależnego charakteru, to znaczy jest wnoszony na przykład przez właściciela przedsiębiorstwa będącego beneficjentem. W należycie uzasadnionych przypadkach Komisja może również zaakceptować niższe poziomy udziału prywatnego niż poziomy wskazane w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do kwalifikujących się przedsiębiorstw, które działają na rynku przez okres nie dłuższy niż okres wymagany do kwalifikowania się określony w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, w świetle dowodów ekonomicznych przedstawionych w oceniedotyczącej odpowiedniej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody.

99. Środek finansowania ryzyka ukierunkowany na kwalifikujące się przedsiębiorstwa, które działają na rynku przez okres dłuższy niż okres wymagany do kwalifikowania się określony w art. 21 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych, musi zawierać odpowiednie ograniczenia, czy to pod względem limitów czasowych, czy innych obiektywnych kryteriów o charakterze jakościowym odnoszących się do etapu rozwoju docelowych przedsiębiorstw. W przypadku takich celów inwestycyjnych Komisja zwykle wymaga minimalnego wskaźnika udziału prywatnego wynoszącego 60 %.

100. Po drugie, wraz z proponowanym poziomem udziału prywatnego Komisja uwzględni także stosunek ryzyka do zysku między inwestorami publicznymi i prywatnymi. W tym względzie Komisja będzie się odnosić przychylnie do środków, w ramach których podział strat pomiędzy inwestorami będzie odbywał się na zasadzie równorzędności, a inwestorzy prywatni będą otrzymywali tylko zachęty związane ze wzrostem. Komisja weźmie pod uwagę fakt, że podział strat na zasadzie równorzędności może być jednak wymagany ze względu na poważniejsze niedoskonałości rynku. W zasadzie im bardziej podział ryzyka i zysku jest zbliżony do rzeczywistych praktyk handlowych, tym bardziej prawdopodobne jest, że Komisja zaakceptuje niższy poziom udziału prywatnego.

101. Po trzecie, Komisja uwzględni poziom struktury finansowania, na którym środek ma przyciągnąć inwestycja sektora prywatnego. Na poziomie funduszu funduszy zdolność do przyciągania finansowania prywatnego może być uzależniona od powszechniejszego wykorzystania mechanizmów ochrony przed spadkiem wartości. Z kolei nadmierna zależność od takich mechanizmów może zakłócać selekcję kwalifikujących się przedsiębiorstw i prowadzić do niekorzystnych wyników, w przypadku gdy inwestorzy prywatni interweniują na poziomie inwestycji w przedsiębiorstwa oraz na zasadzie każdej transakcji z osobna.

102. Oceniając odpowiedniość konkretnego projektu środka, Komisja może uwzględnić znaczenie ryzyka rezydualnego zatrzymanego przez wybranych inwestorów prywatnych względem oczekiwanych i nieoczekiwanych strat pokrywanych przez inwestora publicznego, jak również proporcji oczekiwanych zwrotów między inwestorem publicznym a inwestorami prywatnymi. Odmienny profil ryzyka i zysku może zatem zostać zaakceptowany, jeżeli maksymalizuje kwoty inwestycji prywatnych bez szkody dla decyzji inwestycyjnych podejmowanych dla zysku.

103. Po czwarte, szczegółowy charakter zachęt należy ustalić w drodze otwartej, przejrzystej i niedyskryminacyjnej procedury wyboru pośredników finansowych, jak również zarządzających funduszem lub inwestorów. Podobnie należy nałożyć na zarządzających funduszem funduszy obowiązek przyjęcia prawnie wiążącego zobowiązania, w ramach ich mandatu inwestycyjnego, do ustalenia preferencyjnych warunków, które można by stosować na poziomie subfunduszy, dotyczących konkurencyjnego procesu wyboru kwalifikowalnych pośredników finansowych, zarządzających funduszem lub inwestorów.

104. Aby udowodnić konieczność konkretnych warunków leżących u podstaw projektu środka, państwa członkowskie mogą być zobowiązane do przedstawienia dowodów potwierdzających, że w procesie wyboru inwestorów prywatnych wszyscy uczestnicy procesu wymagali warunków, które nie byłyby objęte ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń grupowych, lub że przetarg był nierozstrzygający.

105. Po piąte, pośrednik finansowy lub zarządzający funduszem może dokonać inwestycji wraz z państwem członkowskim, pod warunkiem że warunki takiej współinwestycji wykluczają jakikolwiek potencjalny konflikt interesów. Pośrednik finansowy musi przyjąć co najmniej 10 % transzy pierwszej straty. Taka współinwestycja mogłaby przyczynić się do zapewniania zgodności decyzji inwestycyjnych z odpowiednimi celami polityki. Jednym z kryteriów wyboru może być zdolność zarządzającego do dokonania inwestycji z własnych środków.

106. Po szóste, środki finansowania ryzyka wykorzystujące instrumenty dłużne muszą obejmować mechanizm zapewniający przeniesienie przez pośrednika finansowego otrzymanych od państwa korzyści na rzecz przedsiębiorstw będących beneficjentem końcowym, na przykład w postaci niższych stóp procentowych, ograniczonych wymogów w zakresie zabezpieczenia lub połączenia obu tych rozwiązań. Pośrednik finansowy może także przenieść korzyść, inwestując w przedsiębiorstwa, które mimo iż są potencjalnie rentowne zgodnie z wewnętrznymi kryteriami ratingowymi pośrednika finansowego, znalazłyby się w klasie ryzyka, w której pośrednik nie dokonałby inwestycji przy braku środka finansowania ryzyka. Mechanizm przenoszenia musi zawierać odpowiednie rozwiązania w zakresie monitorowania, jak również mechanizm wycofania ( 53 ) lub równoważny mechanizm umowny.

107. Ponadto, aby zapewnić osiągnięcie odpowiednich celów przez pośredników finansowych zaangażowanych w dany środek finansowania ryzyka, strategia inwestycyjna pośrednika finansowego musi być dostosowana do celów środka. W ramach procedury wyboru pośrednicy finansowi muszą wykazać, w jaki sposób proponowana przez nich strategia inwestycyjna może przyczynić się do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych. Państwo członkowskie musi także zagwarantować, że strategia inwestycyjna pośredników cały czas zachowuje zgodność z uzgodnionymi szczegółowymi celami, na przykład poprzez odpowiednie mechanizmy monitorowania i sprawozdawczości oraz udział przedstawicieli inwestorów publicznych w organach reprezentujących inwestorów publicznych, takich jak rada nadzorcza czy rada doradcza. Odpowiednia struktura zarządzania musi gwarantować, że znaczące zmiany strategii inwestycyjnej wymagają uprzedniej zgody państwa członkowskiego. W celu uniknięcia wątpliwości państwo członkowskie nie może bezpośrednio uczestniczyć w podejmowaniu indywidualnych decyzji inwestycyjnych i decyzji o zbyciu inwestycji.

108. Państwa członkowskie mogą korzystać z szeregu instrumentów finansowych w ramach środka finansowania ryzyka, takich jak kapitałowe i quasi-kapitałowe instrumenty inwestycyjne, instrumenty pożyczkowe czy też gwarancje nieoparte na zasadzie równorzędności. W pkt 109–121 przedstawiono informacje, które Komisja uwzględni przy ocenie takich szczególnych instrumentów finansowych.

a) Inwestycje kapitałowe

109. Kapitałowe instrumenty inwestycyjne mogą przybrać formę kapitałowych lub quasi-kapitałowych inwestycji w przedsiębiorstwo, za pomocą których inwestor nabywa (częściowo) własność takiego przedsiębiorstwa. ( 54 )

110. Instrumenty kapitałowe mogą mieć różne asymetryczne cechy, zapewniając zróżnicowane traktowanie inwestorów, ponieważ niektórzy z nich mogą brać udział w ryzyku lub zysku w większym stopniu niż inni. Aby ograniczyć ryzyko dla inwestorów prywatnych, środek może zapewniać zabezpieczenie związane ze wzrostem (inwestor publiczny rezygnuje z części zysku) lub zabezpieczenie przed częścią strat (ograniczające straty dla inwestora prywatnego) bądź połączenie obu tych rozwiązań.

111. Komisja uważa, że zachęty związane ze wzrostem prowadzą do lepszego ujednolicenia interesów inwestorów publicznych i prywatnych. Z kolei ochrona przed spadkiem wartości, w przypadku gdy inwestor publiczny może być narażony na ryzyko złych wyników, może prowadzić do niewłaściwego ujednolicenia interesów i negatywnej selekcji przez pośredników finansowych lub inwestorów.

113. Zastosowanie instrumentów kapitałowych o cechach podziału strat nieopartych na zasadzie równorzędności wykraczających poza limity określone w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych może być uzasadnione wyłącznie w przypadku środków usuwających poważne niedoskonałości rynku, np. w sektorach zaawansowanych technologii, lub inne istotne przeszkody na rynku zidentyfikowane w ocenie ex ante , takich jak środki skierowane głównie do przedsiębiorstw typu start-up i MŚP przed ich pierwszą sprzedażą komercyjną lub na etapie weryfikacji poprawności projektu. Aby zapobiec nadmiernej ochronie przed spadkiem wartości, transza pierwszej straty pokrywana przez inwestora publicznego musi być ograniczona.

b) Długoterminowe instrumenty dłużne: pożyczki

114. Środek finansowania ryzyka może obejmować udzielanie pożyczek na poziomie pośredników finansowych albo beneficjentów końcowych.

115. Długoterminowe instrumenty dłużne mogą przybierać różne formy, w tym pożyczek podporządkowanych i pożyczek z podziałem ryzyka portfelowego. Pożyczki podporządkowane mogą być udzielane pośrednikom finansowym na wzmocnienie ich struktury kapitałowej w celu zapewnienia dodatkowego finansowania kwalifikującym się przedsiębiorstwom. Pożyczki z podziałem ryzyka portfelowego zaprojektowano jako pożyczki dla pośredników finansowych, którzy zobowiążą się do współfinansowania portfela nowych pożyczek lub leasingów na rzecz kwalifikujących się przedsiębiorstw do wysokości określonego progu współfinansowania w połączeniu z podziałem ryzyka kredytowego portfela na poziomie pożyczki (lub leasingu). W obu przypadkach pośrednik finansowy działa jako współinwestor w kwalifikujących się przedsiębiorstwach, ale jest traktowany preferencyjnie w porównaniu z inwestorem publicznym lub pożyczkodawcą, ponieważ instrument zmniejsza jego własną ekspozycję na ryzyko kredytowe wynikające z portfela pożyczek.

116. Ogólnie rzecz biorąc, jeżeli cechy instrumentu polegające na ograniczaniu ryzyka powodują, że inwestor publiczny lub pożyczkodawca zakłada, w odniesieniu do bazowego portfela pożyczek, pozycję pierwszej straty na poziomie przekraczającym limit określony w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych, wówczas środek może być uzasadniony jedynie w przypadku środków skierowanych wyłącznie do przedsiębiorstw typu start-up i MŚP przed ich pierwszą sprzedażą komercyjną lub na etapie weryfikacji poprawności projektu lub w przypadku poważnej niedoskonałości rynku lub innej istotnej przeszkody na rynku, która musi być wyraźnie zidentyfikowana w ocenie ex ante . W większości przypadków Komisja będzie się odnosić przychylnie do środków, w których przewidziano wyraźny limit pierwszych strat pokrywanych przez inwesto