Sygn. akt I CSK 426/14  
 
 
  
POSTANOWIENIE  
 
  
Dnia 17 września 2014 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Irena Gromska -Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)  
SSN Iwona Koper  
SSN Krzysztof Pietrzykowski  
Protokolant Ewa Krentzel  
  
w sprawie z wniosku K . J. 
przy uczestnictwie E . P. 
o stwierdzenie, że orzeczenie Sądu Wielkiej Instancji w Paryżu z dnia 11 kwietnia 
2013 r. nie podlega wykonaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,  
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 wrześni a 2014 r.,  
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
z dnia 20 grudnia 2013 r.,  
 
 
  
oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawczyni  
na rzecz uczestnika postępowania kwotę 240 zł (dwieście 
czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania 
kasacyjnego.   
  
 
 
 
 
2 
 
UZASADNIENIE  
     
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013  r. Sąd Apelacyjny 
oddalił zażalenie wnioskodawczyni na postanowienie Sądu pierwszej instancji 
oddalające wniosek o stwierdzenie, że orzeczenie Sądu Wielkiej Instancji w Paryżu  
z dnia 11 kwietnia 2013  r., sygn. akt […] nie podlega wykonaniu na terytorium 
Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim nakazuje powrót małoletniego A . P. 
do Francji oraz nakazuje wydanie dz iecka ojcu E . P. 
    Sądy ustaliły, że ze związku wnioskodawczyni i uczestnika postępowania 
urodził się w dniu 26 maja 2007  r. we Francji syn A.  
   Wyrokiem z dnia 7 listopada 2008  r. Sąd Wielkiej Instancji w C . we Francji 
orzekł wspólne wykonywanie władzy  rodzicielskiej przez wnioskodawczynię i 
uczestnika nad synem A . i ustalił kontakty ojca z dzieckiem. Następnie wyrokiem z 
dnia 23 kwietnia 2010  r. Sąd ten potwierdził wspólne wykonywanie władzy 
rodzicielskiej przez strony, określił miejsce zamieszkania dz iecka przy ojcu, ustalił 
kontakty matki z dzieckiem na terenie Francji i orzekł o zakazie wyjazdu dziecka  z 
Francji bez zgody ojca.  
   W listopadzie 2010  r. wnioskodawczyni bez zgody uczestnika przewiozła 
dziecko do Polski, gdzie przebywa do chwili obecne j, w niewskazanym przez matkę 
miejscu.  
    Prawomocnym orzeczeniem z dnia 3 marca 2011  r. Sąd Apelacyjny 
w Paryżu zmienił orzeczenie Sądu w C . i nakazał powrót dziecka na terytorium 
Francji do domu ojca, orzekł, że władza rodzicielska nad dzieckiem będzie 
sprawowana wyłącznie przez ojca i ustalił sposób kontaktów matki z dzieckiem na 
terenie Francji.  
    Na wniosek ojca dziecka, złożony do sądu polskiego w trybie konwencji 
haskiej z dnia 25 października 1980  r. dotyczącej cywilnych aspektów 
uprowadzenia dz iecka za granicę (Dz. U. z 1995  r., Nr 108, poz.  528 - dalej: 
„konwencja haska”), Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z  dnia 11 kwietnia 2011  r.  
nakazał wnioskodawczyni wydanie syna ojcu. W wyniku zażalenia matki Sąd 
3 
 
Okręgowy w W . postanowieniem z dnia 25 maja 2012  r. zmienił postanowienie 
Sądu pierwszej instancji i oddalił wniosek.  
   Sąd Wielkiej Instancji w Paryżu orzeczeniem z dnia 11 kwietnia 2013  r., sygn. 
akt […], ponownie nakazał powrót dziecka do Francji i w tym zakresie nak azał 
tymczasową wykonalność orz eczenia oraz wydał świadectwo, o którym mowa w  art. 
42 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003  r. 
dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach 
małżeńskich oraz w sprawach dot yczących o dpowiedzialności rodzicielskiej , 
uchylającego rozporzą dzenie Rady (WE) nr 1347/2000 ( Dz. Urz. WE 19/t.6, poz . 
251- dalej „rozp. nr  2201/2003” lub „rozporządzenie”).  
    Sądy obu instancji stwierdziły, że orzeczenie to jest orzeczeniem, o jakim 
mowa w art. 11 ust.  8 rozp. nr 2201/2003, a ponieważ uzyskało świadectwo 
przewidziane w art. 42 ust.  2 jest - zgodnie z art. 42 ust.  1 w zw. z art. 40 ust.  1 - 
wykonalne na terytorium Polski bez potrzeby stwierdzenia wykonalności i bez 
możliwości sprzeciwi enia się uznaniu. Wskazały, że przepisy rozporządzenia nie 
przewidują możliwości wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, iż orzeczenie nie 
podlega wykonaniu, a jedynie, w sytuacjach określonych w art. 28, przewidują 
złożenie wniosku o stwierdzenie wykonaln ości orzeczenia, zaś w sytuacjach 
wskazanych w art. 21 ust.  3 możliwość wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, 
że orzeczenie podlega lub nie podlega uznaniu na terytorium innego państwa.  
Nie  dotyczy to jednak orzeczeń, o których mowa w art. 11 ust.  8, zaopatrzonych 
w zaświadczenie przewidziane w art. 42, gdyż są to przepisy szczególne, 
przewidujące szczególny tryb wykonania orzeczenia i wykluczające możliwość 
wystąpienia z wnioskiem przewidzianym w art. 21 ust.  3 o stwierdzenie, 
że  orzeczenie nie podleg a uznaniu. Tym bardziej, zdaniem Sądów, brak podstaw 
do przyjęcia  - w drodze analogii z art. 21 ust.  3, jak żąda wnioskodawczyni  -  
że strona może domagać się stwierdzenia, iż orzeczenie takie nie podlega 
wykonaniu.  
    Sądy uznały również, że nieskuteczne  jest podważanie przez 
wnioskodawczynię prawidłowości wydania przez Sąd w Paryżu zaświadczenia, 
o którym mowa w art. 42 ust. 2, gdyż badanie, czy zachowane zostały wymagania 
4 
 
przewidziane w art. 42 ust.  2 lit. a, b, c, od których zależy dopuszczalność  wyda nia 
zaświadczenia, należy do wyłącznej kompetencji sądu państwa, w którym wydano 
to zaświadczenie i wykracza poza kompetencje sądu państwa wykonania, a więc 
sądu polskiego.  
    W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie: art. 21 ust.  3 
rozp.  nr 2201/2003 przez niezastosowanie go w drodze analogii do stwierdzenia 
wykonalności orzeczenia, art. 42 ust.  1 w zw. z art. 21 ust.  3 rozp. nr 2201/2003 
przez błędną wykładnię i uznanie, że nie jest możliwe wystąpie nie z wnioskiem , 
iż orzeczenie wydane w  trybie art. 11 ust. 8 rozp. nr 2201/2004 nie podlega 
wykonaniu, podczas gdy art. 42 ust.  1 zawiera jedynie zakaz stwierdzenia, 
że orzeczenie takie nie podlega uznaniu, art. 28 ust.  1 w zw. z art. 42 ust.  1, w zw. 
z art. 40 ust.  2, w zw. z art. 21 ust.  3 rozp. nr 2201/2003 przez błędną wykładnię 
i  bezpodstawne przyjęcie, że art. 42 ust.  1 w zw. z art. 21 ust.  3 wyłączają 
zastosowanie art. 28 rozp. nr 2201/2003 i możliwość wystąpienia z wnioskiem 
o stwierdzenie, iż orzeczenie nie podlega wykonaniu, art. 42 ust. 1 w zw. z art. 42 
ust. 2 rozp. nr 2201/2003 przez błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, 
że zaskarżone orzeczenie podlega wykonaniu na terytorium Polski, mimo 
że zaświadczenie, o którym mowa w  art. 42 ust. 1 nie zostało wystawione przez 
Sąd franc uski zgodnie z wymaganiami art. 42 ust.  2 oraz przez błędne przyjęcie, 
iż ocena prawidłowości wydania tego zaświadczenia nie należy do kompetencji 
sądów polskich ora z art. 382 w zw. z art. 397 § 2, w zw. z  art. 236, w zw. z art. 217 
§ 1, w zw. z art. 227, w zw. z art. 232 k .p.c. przez zaniechanie merytorycznego 
rozpoznania wniosków dowodowych wnioskodawczyni , opisanych szczegółowo 
w  uzasadnieniu zarzutu i zmierzających do wykazania sprzeczności orzeczenia 
Sądu francuskiego z polskim porządkiem publicznym.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
    Ze względu na - wiążące Sąd Najwyższy - ustalenia faktyczne, z których 
wynika, że doszło do uprowadzenia przez wnioskodawczynię dziecka z terytorium 
Francji na terytorium Polski, w sprawie mają zastosowanie przepisy  rozp. nr 
2201/1003, stanowiące uzupełnienie przepisów konwencji haskiej. Jak wynika 
z preambuły rozporządzenia, wprowadziło ono szczególne uregulowania w sytuacji 
5 
 
bezprawnego uprowadzenia dziecka, mające doprowadzić do jego bezzwłocznego 
powrotu na teryto rium państwa, z którego zostało uprowadzone. Co do zasady 
w takiej sytuacji mają zastosowanie przepisy konwencji haskiej, którą uzupełniają 
przepisy rozporządzenie, w szczególności jego art. 11. Jak wskazano w punktach 
17 i 23 preambuły, Sądy państwa człon kowskiego, do którego dziecko zostało 
bezprawnie uprowadzone lub w którym zostało bezprawnie zatrzymane, powinny 
mieć w szczególnych, należycie uzasadnionych przypadkach możliwość 
sprzeciwienia się jego powrotowi. Jednak powinno być możliwe zastąpienie tak iego 
orzeczenia przez późniejsze orzeczenie sądu państwa członkowskiego, w którym 
dziecko miało zwykły pobyt przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem. 
Jeżeli takie orzeczenie wymaga powrotu dziecka, powrót powinien nastąpić bez 
potrzeby przeprowadze nia szczególnego postępowania w sprawie uznania 
i wykonania tego orzeczenia w państwie członkowskim, do którego dziecko zostało 
bezprawnie uprowadzone. Z tego względu orzeczenia w sprawach powrotu dziecka, 
co do których w państwie członkowskim pochodzenia zostało wydane świadectwo, 
zgodnie z przepisami rozporządzenia, powinny być uznawane i wykonywane we 
wszystkich innych państwach członkowskich bez potrzeby dalszego postępowania. 
Warunki wykonywania tych orzeczeń podlegają prawu krajowemu.  
   Powyższe cele  i założenia, które legły u podstaw regulacji zawartych 
w rozporządzenia nr 2201/2003, powinny stanowić zasadniczą wskazówkę 
interpretacyjną przy wykładni przepisów rozporządzenia dotyczących wykonalności 
orzeczeń sądowych nakazujących powrót uprowadzonego  bezprawnie dziecka do 
kraju pochodzenia.  
    Jak słusznie stwierdziły Sądy obu instancji, orzeczenie Sądu Wielkiej 
Instancji w Paryżu z dnia 11 kwietnia 2013  r. sygn. akt […], którego dotyczy 
rozpoznany wniosek, jest orzeczeniem wydanym w trybie przewidzianym w art. 11 
rozporządzenia i stanowi orzeczenie, o którym mowa w art. 11 ust.  8. Jego wydanie 
poprzedziło bowiem wydanie przez sąd miejsca stałego pobytu dziecka, a więc sąd 
francuski, orzeczenia nakazującego powrót do Francji uprowadzonego dzi ecka, 
a następnie wydanie przez sąd kraju uprowadzenia dziecka, a więc sąd polski, 
orzeczenia na podstawie art. 13 konwencji haskiej, odmawiającego powrotu 
dziecka na terytorium Francji  (art. 11 ust.  6 rozporządzenia), w konsekwencji czego 
6 
 
wszczęte zostało , na wniosek ojca dziecka, postępowanie przed jedynie właściwym 
sądem miejsca stałego pobytu dziecka, zakończone wydaniem orzeczenia Sądu 
Wielkiej Instancji w Paryżu z dnia 11 kwietnia 2013  r., nakazującego powrót dziecka 
na terytorium Francji. W stosunku do tego orzeczenia wydane też zostało przez 
powyższy Sąd świadectwo, o którym mowa w art. 42 rozporządzenia.  
    W myśl art. 11 ust. 8 rozp. nr 2201/2003, orzeczenie to podlega wykonaniu 
zgodnie z sekcją 4 rozdziału III, a więc na podstawie przepisów szcz ególnych 
zawartych w art. 40, 42, 43 rozporządzenia.  
   Przepisy rozporządzenia przewidują bowiem dwie drogi wykonywania 
orzeczeń dotyczących władzy rodzicielskiej i opieki nad dzieckiem. Droga ogólna, 
wymaga uzyskania exequatur, a więc złożenia w państwie  wykonania orzeczenia,  
wniosku o uznanie orzeczenia i stwierdzenie jego wykonalności, jeżeli podlega ono 
wykonaniu w drodze egzekucji. W zakresie uznawania orzeczenia jest ona 
uregulowana w rozdziale III sekcja 1, w art. 21  - 27, natomiast w zakresie 
wyko nalności jest ona uregulowana w sekcji 2 i 3 rozdziału III, a więc w art. 28 -36 
i w art. 37 -37. W ramach tej drogi można żądać  - zgodnie z art. 21 - ustalenia, że 
orzeczenie podlega lub nie podlega uznaniu, w którym to postępowaniu sąd bada 
między innymi, c zy zachodzą przesłanki nieuznania orzeczenia przewidziane w art. 
23, w tym przesłanka zgodności z klauzulami porządku publicznego, do których 
należy także dobro dziecka. Podobnie w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności, toczącym się według prze pisów pra wa państwa wykonania ( art. 30 
ust. 1), mają zastosowanie przepisy art. 22, 23 i 24, a więc wniosek o stwierdzenie 
wykonalności może być oddalony między innymi z przyczyn określonych w art. 23.  
     Natomiast do wykonania orzeczeń, o których mowa w art. 11 ust. 8, 
rozporządzenie przewiduje drogę szczególną, określoną w art. 40, 42  - 45, której 
celem jest doprowadzenie do bezzwłocznego powrotu dziecka do państwa jego 
stałego pobytu, którego sąd, jako ostatni, wydał orzeczenie nakazujące powrót 
dziecka, zaopat rzone w świadectwo, o którym mowa w art. 42 ust.  2. Do tego sądu 
należy merytoryczne zbadanie wszystkich okoliczności  decydujących o tym, czy 
dziecko ma powrócić do kraju, z którego zostało uprowadzone, w tym także 
okoliczności wymienionych  w art. 23 roz porządzenia oraz okoliczności, które legły 
7 
 
u podstaw oddalenia wniosku o wydanie dziecka przez sąd kraju, do którego 
dziecko uprowadzono, a ocena ta ma uwzględniać dobro dziecka.  Wydane przez 
ten sąd orzeczenie nakazujące powrót dziecka jest orzeczeniem o statecznym, 
która ma być bezzwłocznie wykonana w kraju, do którego dziecko uprowadzono 
i nie podlega już tam jakiejkolwiek ocenie merytorycznej. Zgodnie z art. 42 ust.  1 
orzeczenie takie uznaje się i wykonuje w innym państwie członkowskim bez 
potrzeby nada nia klauzuli wykonalności oraz bez możliwości sprzeciwienia się 
uznaniu. Jest to procedura autonomiczna, zawierająca przepisy szczególne, 
mające pierwszeństwo przed przepisami przewidującymi drogę ogólną, zawartymi 
w sekcji 1,  2 i 3 rozdziału III. Jako prz episy szczególne wymagają one wykładni 
ścisłej i nie dopuszczają możliwości stosowania, w drodze analogii, jak sugeruje 
skarżąca, przepisów regulujących ogólną drogę postępowania, w tym między 
innymi przepisów art. 21 ust.  3 czy art. 23.  
   Podkreślić prz y tym należy, że przepisy rozporządzenia, jak również przepisy 
księgi trzeciej kpc, dotyczące uznania i stwierdzenia wykonalności orzeczeń, nie 
przewidują możliwości wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że orzeczenie 
wydane przez sąd państwa obcego nie podlega wykonaniu, choć przewidują 
możliwość wystąpienia z wnioskiem o ustalenia, że orzeczenie takie po dlega lub 
nie podlega uznaniu ( art. 21 ust.  3 rozporządzenia i art. 1148 k .p.c.) oraz 
z wnioskiem o stwierdzenie wy konalności takiego orzeczenia ( art. 2 8 ust.  1 
rozporządzenia i art. 1151 k .p.c.). Dlatego też w art. 42 ust.  1, stanowiącym 
o  szczególnym trybie wykonania orzeczenia wskazanego w art. 11 ust.  8, 
stwierdzono tylko brak możliwości sprzeciwienia się uznaniu takiego orzeczenia. 
Z tego faktu nie można jednak wywodzić, jak czyni to skarżąca, że dopuszczalne 
jest sprzeciwianie się wykonalności takiego orzeczenia ani że możliwe jest 
stosowania w drodze analogii art. 21 ust.  3. To, że w art. 42 ust.  1 pominięto brak 
możliwości sprzeciwienia się wykona lności takiego orzeczenia, wynika jedynie 
z tego, że, jak wskazano wyżej, przepisy rozporządzenia ani przepisy k .p.c. w ogóle 
nie przewidują możliwości żądania stwierdzenia, iż orzeczenie wydane przez sąd 
państwa obcego nie podlega wykonaniu. Nie ma także żadnych podstaw do 
stosowania w tym przedmiocie, w drodze analogii, art. 21 ust. 3 rozporządzenia ani 
art. 1148 k .p.c., gdyż nie wprowadzenie przez ustawodawcę możliwości żądania 
8 
 
stwierdzenia, iż orzeczenie nie podlega wykonaniu nie stanowi luki prawnej. 
Tym bardziej niedopuszczalne byłoby stosowanie takiej analogii w odniesieniu do 
przepisów szczególnych, którymi są art. 40, art. 42 - 45 rozporządzenia.  
   Nie jest także trafna dokonana przez skarżącą wykładnia art. 40 ust.  2 rozp. 
nr 2201/2003. Przepis te n, stwierdzający, że przepisy sekcji 4 nie stanowią 
przeszkody dla osoby, na której spoczywa odpowiedzialność rodzicielska we 
wnioskowaniu o uznanie i wykonanie orzeczenia zgodnie z przepisami sekcji 1 i 2 
rozdziału III, z pewnością nie może być rozumiany jako dopuszczający możliwość 
wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że orzeczenia, o którym mowa w art. 11 
ust. 8, zaopatrzone w świadectwo przewidziane w art. 42, nie podlega wykonaniu 
w państwie uprowadzenia dziecka. Stanowi on bez wątpienia potwierdzen ie 
autonomiczności odrębnej drogi prowadzącej do wykonywania orzeczeń, o których 
mowa w art. 11 ust.  8 i szczególnego charakteru przepisów regulujących tę drogę. 
Dopuszcza jedynie możliwość skorzystania przez uprawnionego z ogólnej drogi 
prowadzącej do wyk onalności orzeczenia, a więc uzyskania exequatur, co jednak 
nie oznacza, że w takiej sytuacji nie ma za stosowania art. 42 , wykluczający 
możliwość sprzeciwienia się uznaniu i wykonaniu orzeczenia.        
    W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedl iwości, jednolicie  
przyjmuje się , że wykonanie orzeczenia, o którym mowa w art. 11 ust.  8 rozp.  nr 
2201/2003, zaopatrzonego w świadectwo zgodnie z art. 42, korzysta z autonomii 
proceduralnej, która ma zapobiegać opóźnieniu powrotu dziecka do kraju, z kt órego 
zostało uprowadzone.  Przepisy art. 40 -45 w zw. z art. 11 ust.  8 mają charakter 
przepisów szczególnych, w stosunku do ogólnego trybu postępowania 
przewidzianego w przepisach sekcji 1,  2 i 3 rozdziału III, nie mających 
zastosowania do orzeczenia, o kt órym mowa w art. 42. Sąd państwa wykonania nie 
może w żaden sposób sprzeciwić się uznaniu ani wykonaniu takiego orzeczenia, 
w stosunku do którego wydano świadectwo przewidziane w art. 42 ust.  2, może 
wyłącznie stwierdzić jego wykonalność na wniosek osoby u prawnionej, w trybie 
przewidzianym przepisami państwa wykonania orzeczenia. Wniosek taki nie jest 
jednak konieczny, gdyż orzeczenie jest bezpośrednio wykonalne, bez potrzeby 
stwierdzenia wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się uznaniu i wykonaniu 
orzeczenia  (porównaj między innymi wyroki ETS z dnia 11 lipca 2008  r. C-195/08 
9 
 
PPU, Dz. Urz. UE C 223 z 30 sierpnia 2008  r., z dnia 22 grudnia 2010  r., C- 491/10, 
PPU, Dz. U. UE, C -2011.63/23 z dnia 26 lutego 2011  r. i z dnia 22 grudnia 2010  r., 
C-497/10, P PU, Dz. U. UE, C - 2011. 55.17 z dnia 19 lutego 2011  r.). 
       W konsekwencji należy uznać, iż nie jest dopuszczalne żądanie stwierdzenia, 
że przewidziane w art. 11 ust.  8 rozp. nr 2201/2003 orzeczenie sądu właściwego 
nakazujące powrót uprowadzonego dziecka, zaopatrzone w świadectwo, o którym 
mowa w art. 42 rozporządzenia, nie podlega wykonaniu w państwie, do którego 
dziecko uprowadzono.  
    W tej sytuacji kasacyjne zarzu ty naruszenia art.  21 ust.  3, art. 42 ust.  1, art. 
28 ust.  1 i art. 40 ust.  2 powyższego rozporządzenia są nieuzasadnione, zaś ocena 
pozostałych zarzutów jest bezprzedmiotowa, gdyż wobec braku możliwości 
wystąpienia z wnioskiem złożonym przez skarżącą, nie  podlegały badaniu  kwestie 
dotyczące zgodności orzeczenia Sądu Wielkiej Instancji w Paryżu z dnia 
11 kwietnia 2013  r. z polskim porządkiem publicznym, w tym z dobrem dziecka ani 
prawidłowości uzyskania przez to orzeczenie świadectwa, o którym mowa w art. 42 
rozp. W tej ostatniej kwestii można więc tylko na marginesie stwierdzić, 
że w świetle jednolitego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, 
ocena, czy przy wydawaniu powyższego świadectwa zachowane zostały 
wymagania przewidziane w art. 42 us t. 2 rozp. należy do wyłącznej właściwości 
sądów państwa pochodzenia orzeczenia zaopatrzonego w świadectwo. Sąd 
państwa członkowskiego wykonania orzeczenia nie może zatem sprzeciwić się 
wykonaniu takiego orzeczenia z tej przyczyny, że sąd państwa członkows kiego 
pochodzenia, który wydał orzeczenie, narusz ył art. 42 rozp. nr 2201/2003 ( porównaj 
między innymi wskazany wyżej wyrok ETS z dnia 22 grudnia 2010  r. C- 491/10).  
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Na jwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. 
oddalił skargę k asacyjną,  a na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 
§ 1 i art. 39821 k.p.c. orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.