Sygn. akt II CSKP 81/21  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 2 czerwca 2021 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Jacek Widło (przewodniczący)  
SSN Marcin Łochowski  
SSN Tomasz Szanciło (sprawozdawca)  
  
w sprawie z wniosku A . S. – V. R. 
przy uczestnictwie S . V. R. 
oraz Prokuratora Okręgowego w P . 
o ustalenie, że orzeczenie sądu zagranicznego nie podlega uznaniu,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 2 czerwca 2021 r.  
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania S . V. R. 
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 30 lipca 2018 r., sygn. akt I ACz […],  
  
oddala skargę kasacyjną.   
  
UZASADNIENIE  
  
 
 
Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r. Sąd Okręgowy w P .: (1) ustalił, że wyrok 
Sądu Rodzinnego w L . (Belgia) z dnia 2 września 2015 r., wydany w sprawie o sygn. akt 2015/  (…)  
((…) /C), nie podlega uznaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; (2) zasądził od uczestnika 
postępowania S .R. na rzecz wnioskodawczyni A . R. kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosz tów 
postępowania.  
2 
 
Sąd ten wskazał, że w dniu 7 stycznia 2006 r. w Belgii wnioskodawczyni zawarła związek 
małżeński z uczestnikiem, obywatelem tego kraju. Strony mają dwoje dzieci: J .R., ur. w dniu 25 
lutego 2009 r., oraz N .R., ur. w dniu 29 lipca 2010 r. M ałżonkowie pozostawali w separacji 
faktycznej od dnia 1 marca 2013 r., a rozwód orzeczono wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2014 r. 
W zakresie uregulowania kontaktów stron z małoletnimi, postanowieniem z dnia 17  października 
2013 r., belgijski Sąd pierwszej insta ncji orzekł, że stałe miejsce pobytu dzieci będzie przy matce, 
zaś drugie miejsce pobytu dzieci przy ojcu. Postanowieniem tym uregulowano sposób opieki 
każdego z rodziców nad dziećmi.  
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2015 r. (2014/  (…) ) Sąd Apelacyjny w Brukseli  zmienił 
orzeczenie z dnia 17 października 2013 r. w ten sposób, że uregulowanie dotyczące pobytu dzieci w 
okresie objęcia obowiązkiem szkolnym, ustalone w  kwestionowanym postanowieniu, miało być 
kontynuowane po uregulowaniu pobytu na czas wakacji w taki sp osób, jakby nie było przerwy 
wakacyjnej. Dodatkowo Sąd nałożył na wnioskodawczynię zakaz odwiedzania dzieci na terenie 
szkoły i przebywania w promieniu 50 m od szkoły w dni, w których dzieci przebywają przy ojcu, a 
nadto nałożył na strony obowiązek, aby pr zy każdym przekazywaniu dzieci przekazywały sobie 
także dowody tożsamości.  
W lipcu 2015 r. wnioskodawczyni przyjechała do Polski z dziećmi, bez zgody byłego męża, 
wbrew orzeczeniom sądów belgijskich i pozostaje w Polsce do chwili obecnej.  
Wyrokiem z dnia 2  września 2015 r. Sąd Rodzinny w L . (2015/  (…) ; (…) /C), w sprawie z 
powództwa uczestnika przeciwko wnioskodawczyni, ustalił główne miejsce pobytu dzieci przy ojcu i 
nakazał zameldowanie ich pod adresem ojca, poprzez wpis do rejestru ewidencji ludności (pkt 1), 
orzekł, że prawo do osobistych kontaktów matki z dziećmi zostaje ograniczone do prawa odwiedzin 
pod nadzorem, przyznał powodowi prawo do otrzymywania zasiłku rodzinnego oraz innych korzyści 
socjalnych i podatkowych przyznawanych na rzecz dzieci (pkt 2), nakazał pozwanej zapłatę 
powodowi świadczenia alimentacyjnego na rzecz dzieci w kwocie 200 euro na dziecko, wypłacane 
comiesięcznie najpóźniej do 5. dnia danego miesiąca (pkt 3), orzekł, że każde z rodziców będzie 
pokrywać połowę nadzwyczaj nych kosztów związanych z dziećmi, zgodnie z warunkami 
określonymi w postanowieniu z dnia 11 kwietnia 2013 r. w postępowaniu w sprawie zastosowania 
środka tymczasowego, podtrzymanym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 10 lutego 2015  r. (pkt 4), 
a także zasąd ził od pozwanej koszty postępowania.  
3 
 
Wnioskiem z dnia 28 lipca 2015 r., złożonym do Sądu Rejonowego  w P.  (IV Nsm  (…) /15, 
następnie IV Nsm  (…) /17), wnioskodawczyni wystąpiła o zmianę wyroku Sądu Apelacyjnego w 
Brukseli  z  dnia  10 lutego 2015 r., wydanego  w sprawie 2014/  (…), w przedmiocie rozstrzygnięcia 
o władzy rodzicielskiej nad małoletnimi poprzez powierzenie jej tej władzy oraz pozbawienie 
uczestnika postępowania władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Zgłosiła również żądanie udzielenia 
zabezpieczenia po przez powierzenie jej na czas trwania postępowania władzy rodzicielskiej oraz 
zawieszenie władzy rodzicielskiej uczestnika postępowania, ewentualnie przez ustalenie miejsca 
zamieszkania małoletnich w miejscu zamieszkania ich matki, przyznanie jej prawa do wyłącznego 
decydowania o istotnych sprawach dotyczących małoletnich oraz orzeczenie zakazu styczności 
uczestnika z dziećmi do czasu zakończenia postępowania.  
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. (IV Nsm  (…) /15) Sąd Rejonowy udzielił 
zabezpieczenia p rzez ustalenie na czas trwania postępowania miejsca pobytu małoletnich przy 
matce oraz ustanowienie zakazu wyjazdu małoletnich poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. 
Uczestnik wniósł o odrzucenie wniosku o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonywania 
władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron z uwagi na brak jurysdykcji krajowej polskiego 
sądu powszechnego do rozstrzygnięcia sprawy i o uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego z 
dnia 27  sierpnia 2015 r.  
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy uchylił postanowienie z dnia 27 
sierpnia 2015 r. i odrzucił wniosek wnioskodawczyni z   uwagi na brak jurysdykcji. Na skutek 
zażalenia wnioskodawczyni - postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. (II Cz  (…) /15), Sąd 
Okręgowy w   P. uchylił t o postanowienie i na podstawie art. 5982 § 1 k.p.c. zawiesił postępowanie 
do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie IV   Nsm  (…)/ 15 prowadzonej 
przez Sąd Rejonowy wszczętej przez uczestnika we   wrześniu 2015 r. o wydanie dzieci. 
Postanowieni em z dnia 2 listopada 2016 r. (IV Nsm  (…) /15) Sąd Rejonowy nakazał 
wnioskodawczyni wydanie uczestnikowi małoletnich do ich miejsca zamieszkania w Belgii.  
Z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym dwóch sprzecznych ze sobą orzeczeń: 
jednego nakazującego  matce małoletnich wydanie ich ojcu (postanowienie z dnia 2 listopada 2016 
r., IV Nsm  (…) /15), drugiego wydanego w  trybie zabezpieczenia oraz ustalającego miejsce pobytu 
małoletnich przy matce i   ustanawiającego zakaz wyjazdu małoletnich poza granice Pol ski 
(postanowienie z   dnia 27 sierpnia 2015 r., IV Nsm  (…) /15), postanowieniem z dnia 15 listopada 
2016 r. (IV Nsm  (…) /15) Sąd Rejonowy zmienił postanowienie z dnia 27 sierpnia 2015 r. w ten 
4 
 
sposób, że oddalił wniosek A .R. W wyniku przeprowadzonego w s prawie IV Nsm  (…) /15 
postępowania Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawczyni bezprawnie uprowadziła dzieci, zaś 
postępowanie w sprawie IV Nsm  (…) /15 zostało zawieszone. To postanowienie uprawomocniło 
się w   następstwie oddalenia zażalenia wnioskodawczyni p rzez Sąd Okręgowy postanowieniem z 
dnia 21 marca 2017 r. (II Cz  (…) ). 
Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2017 r. wnioskodawczyni ponownie wniosła o  udzielenie 
zabezpieczenia na czas trwania postępowania o sygn. akt IV Nsm  (…) /15 poprzez powierzenie jej 
wykonywa nia władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi, ewentualnie przez ustalenie ich 
miejsca pobytu przy matce i ustanowienia zakazu wyjazdu małoletnich poza granice 
Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Rejonowy uznał wniosek za niezasadny, oddalając go 
postanowie niem z dnia 19 czerwca 2017 r. (IV Nsm  (…) /15). Na skutek zażalenia 
wnioskodawczyni, postanowieniem z  dnia 28 września 2017 r. (II Cz  (…) ), Sąd Okręgowy uchylił 
zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.  
Z kolei postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r. (II Ca  (…) ), na skutek apelacji 
wniesionych przez A . R., Rzecznika Praw Dziecka oraz Prokuratora Okręgowego w P . od 
postanowienia Sądu Rejonowego z   dnia 2 listopada 2016 r. (IV Nsm  (…) /15), Sąd Okręgowy 
zmienił zaskarżone postanowienie w punkcie 1 w ten sposób, że wniosek o wydanie małoletnich 
oddalił.  
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że   orzeczenie sądu 
belgijskiego nie podlega uznaniu, ale z innych przyczyn niż  wskazane we wniosku. Podstawę 
rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 
r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w 
sprawach dotyczących odpowie dzialności rodzicielskiej uchylające rozporządzenia (WE) nr 
1347/2000 (Dz.Urz. UE L z 2003 r., nr 338, s. 1). W świetle jego art. 2 pkt 4 termin „orzeczenie” 
dotyczy każdego wydanego przez sąd państwa członkowskiego orzeczenia dotyczącego 
odpowiedzialności  rodzicielskiej, niezależnie jak zostało nazwane w porządku krajowym. W 
konsekwencji, na   podstawie art. 23 lit. e w zw. z art. 21 ust. 3 rozporządzenia nr 2201/2003, 
Sąd  Okręgowy uznał, że orzeczenia Sądu Rodzinnego w L . z dnia 2 września 2015 r., jako d otyczące 
odpowiedzialności rodzicielskiej, nie da pogodzić się z   orzeczeniem wydanym później w sprawie 
odpowiedzialności rodzicielskiej w   państwie członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie, tj. 
prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 2 listop ada 2016 r. (IV Nsm  (…) /16), 
5 
 
zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 20 czerwca 2017 r. (II Ca  (…) ). Belgijski sąd 
ustalił bowiem miejsce pobytu małoletnich przy ojcu, orzekając o ograniczeniu kontaktów matki z 
małoletnimi do prawa odwiedzin po d nadzorem, polski sąd oddalił zaś wniosek uczestnika o 
wydanie małoletnich dzieci.  
Postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r. Sąd Apelacyjny w  (…)  oddalił zażalenie 
uczestnika postępowania.  
Sąd ten zgodził się z zarzutem, że postanowienie sądu polskiego, odmawiające wydania 
małoletnich dzieci uczestnikowi w trybie Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia 
dziecka za granicę, sporządzonej w  Hadze dnia 25 października 1980 r. (Dz.U. z 1995 r., nr 108, poz. 
528 ze zm.; dalej: Konwencja haska) , nie jest orzeczeniem w przedmiocie odpowiedzialności 
rodzicielskiej.  Zbieżność pojęć, którymi posługują się i Konwencja haska i   rozporządzenie nr 
2201/2003, nie jest wystarczająca dla stwierdzen ia, że   orzeczenie wydane na podstawie przepisów 
Konwencji haskiej jest orzeczeniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej.  Celem działań 
podejmowanych na podstawie Konwencji jest przywrócenie stanu sprzed uprowadzenia lub 
zatrzymania. Rola sądu sprow adza się wówczas do zarządzenia powrotu dziecka w drodze nakazu 
jego wydania skierowanego do osoby, która   dziecko uprowadziła i zatrzymała, po sprawdzeniu, czy 
spełnione zostały wszystkie przewidziane w Konwencji haskiej przesłanki dopuszczające wszczęcie  
przed sądem postępowania oraz czy osoba składająca wniosek jest uprawniona do  wystąpienia na 
drogę wskazaną przez Konwencję i czy doszło do uprowadzenia dziecka w rozumieniu art. 1. 
Wykonawczy (w odniesieniu do prawa przyznanego i   wykonywanego na mocy us tawodawstwa 
jednego państwa) cel Konwencji i   sposób jego realizacji powodują, że wydane na podstawie jej 
przepisów orzeczenie o zwrocie dziecka nie dotyczy, nie rozstrzyga o prawie do opieki.  
Potraktowanie orzeczenia oddalającego wniosek o wydanie dziecka  jako orzeczenia dotyczącego 
jego odpowiedzialności rodzicielskiej jest nieprawidłowe. Artykuł 23 lit. e rozporządzenia nr 
2201/2003 wymaga dla oddalenia wniosku, aby orzeczeniu przedstawionemu do uznania 
(stwierdzenia wykonalności) przeciwstawić inne, póź niejsze orzeczenie dotyczące 
odpowiedzialności rodzicielskiej takiej treści, która powoduje, że orzeczeń tych nie da się pogodzić. 
Orzeczeniem takim nie jest orzeczenie wydane na podstawie art. 13 lit. b Konwencji haskiej 
oddalające wniosek o wydanie dziec ka. W tej sytuacji art. 23 lit. e rozporządzenia nr 2201/2003 nie 
mógł stanowić podstawy do ustalenia, że wyrok sądu belgijskiego nie podlega uznaniu na 
terytorium Polski.  
6 
 
Sąd Apelacyjny podkreślił, że zasadą jest uznawanie orzeczeń sądów zagranicznych. 
Niemniej istnieją sytuacje, gdy do takiego uznania nie dojdzie. Zasada wzajemności nie może być 
interpretowana w oderwaniu od zasady kierowania się dobrem dziecka. W tej sprawie oddalenie 
wniosku wnioskodawczyni równoznaczne z ustaleniem, że wyrok Sądu Rodzi nnego w L. z dnia 
2  września 2015 r. podlega uznaniu na terenie Polski, byłoby - zdaniem Sądu Apelacyjnego - 
sprzeczne z dobrem dziecka. Przeszkodą w respektowaniu skuteczności zagranicznego orzeczenia w 
następstwie uznania orzeczenia jest sprzeczność tego uznania, a nie samego orzeczenia, z 
podstawowymi zasadami polskiego porządku publicznego. Nie jest natomias t celem jej stosowania 
ocena zasadności orzeczenia i zgodności przepisów prawnych będących jego podstawą z  prawem 
polskim. W polskim systemie prawnym zasada dobra dziecka ma źródło w art. 72 Konstytucji RP, jak 
też stanowi podstawę regulacji kodeksu rodzin nego i   opiekuńczego dotyczących interesu dziecka i 
opieki nad nim. Dobro dziecka obejmuje całą sferę najważniejszych jego spraw osobistych , takich 
jak rozwój fizyczny i duchowy, odpowiednie kształcenie i wychowanie oraz przygotowanie 
do  dorosłego życia. Ma ono także wyraźny wymiar materialny, który polega na konieczności 
zapewnienia dziecku środków do życia i realizacji celów o charakterze osobistym, a w wypadku gdy 
ma ono swój majątek, także na dbałości o jego interes majątkowy. Swoje oczekiwania i upraw nienia 
wynikające z władzy rodzicielskiej rodzice mogą uwzględniać i realizować jedynie w taki sposób i w 
takim zakresie, który nie prowadzi do kolizji z dobrem dziecka.  
W związku z tym Sąd Apelacyjny wskazał, że dzieci przystosowały się do środowiska, w 
którym funkcjonują odkąd przyjechały z Belgii, od końca lipca 2015 r. przebywają z 
wnioskodawczynią w Polsce, pozostają pod jej opieką i władzą rodzicielską. Wcześniej, od 
urodzenia małoletnich do wakacji 2015 r., wnioskodawczyni sprawowała opiekę większośc iową. W 
tych okolicznościach skutki uznania wyroku Sąd Rodzinnego w L. z dnia 2 września 2015 r. 
obejmujące pozbawienie wnioskodawczyni władzy rodzicielskiej nad małoletnimi bezpośrednio 
dotyczą małoletnich, wobec których wnioskodawczyni nie mogłaby podejm ować żadnych decyzji 
związanych z istotnymi sprawami życiowymi i   procesem wychowawczym. Jakkolwiek decyzję 
wnioskodawczyni o wyjeździe z   dziećmi do Polski na stałe bez uzgodnienia z ich ojcem należy 
ocenić negatywnie, to oddalenie wniosku wnioskodawczyni  równoznaczne w skutkach z   uznaniem 
wyroku sądu belgijskiego prowadziłoby do następstw niezgodnych z   dobrem małoletnich. Decyzja 
o tym, że w tej sytuacji małoletni mieliby przenieść się do Belgii, byłaby zatem sprzeczna z ich 
dobrem i zagrażała poczuciu ich  bezpieczeństwa.  
7 
 
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia w całości  wniósł uczestnik 
postępowania, zarzucając:  
a/ naruszenie art. 23 lit. a rozporządzenia nr 2201/2003 polegające na przekroczeniu 
podstawy nieuznania orzeczenia oraz błędne przyznani e, że uznanie jest oczywiście sprzeczne z 
porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w   którym wystąpiono o uznanie, biorąc pod 
uwagę dobro dziecka, nieuwzględnienie wszystkich aspektów wykładni „oczywistej sprzeczności” 
z  porządkiem publicznym państwa  członkowskiego i błędne rozumienie przesłanki zastosowania 
naruszonego przepisu;  
b/ art. 3 ust. 2 i 1 Konwencji o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. z 1991 r., 
nr 120, poz. 526 ze zm.; dalej: KPD) poprzez ich niezastosowanie przy powoływan iu się na 
podstawowe zasady polskiego porządku publicznego i   zasadę dobra dziecka i nieuwzględnienie 
konieczności zabezpieczenia interesów dzieci oraz niepodjęcie działań na rzecz zapewnienia 
dzieciom ochrony i opieki w   takim stopniu, w jakim jest to nie zbędne dla ich dobra, biorąc pod 
uwagę prawa i   obowiązki jego rodziców ; 
c/ art. 2 ust. 1 w zw. z art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 12 Traktatu ustanawiającego 
Wspólnotę Europejską (TWE) poprzez ich niezastosowanie przy powoływaniu się na podstawowe 
zasa dy polskiego porządku publicznego i zasadę dobra dziecka poprzez dyskryminację małoletnich i 
ich ojca ze względu na ich przynależność państwową, pochodzenie i narodowość;  
d/ art. 8 ust. 1 i 2 KPD poprzez jego niezastosowanie przy powoływaniu się na podstaw owe 
zasady polskiego porządku publicznego i zasadę dobra dziecka i   nieuwzględnienie konieczności 
poszanowania praw dzieci do zachowania ich tożsamości, w tym obywatelstwa, nazwiska, 
stosunków rodzinnych zgodnych z   prawem, z wyłączeniem bezprawnych ingere ncji oraz 
nieuwzględnienie konieczności udzielenia właściwej pomocy i ochrony w celu jak najszybszego 
przywrócenia ich tożsamości;  
e/ art. 9 KPD poprzez jego niezastosowanie przy powoływaniu się na podstawowe zasady 
polskiego porządku publicznego i zasadę dobra dziecka i   nieuwzględnienie konieczności 
poszanowana praw dzieci odseparowanych od jednego z rodziców do utrzymywania regularnych 
stosunków osobistych i   bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców;  
f/ art. 95 § 3 k.r.o. w zw. z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie przy 
powoływaniu się na podstawowe zasady polskiego porządku publicznego i zasadę dobra dziecka i 
8 
 
nieuwzględnienie konieczności zapewnienia ochrony praw dziecka i dobra  dziecka przed przemocą, 
w szczególności przemocą psychiczną matki dzieci, stosującej metody alienacji rodzicielskiej, 
wieloletniego izolowania dzieci od ojca oraz manipulacji w stosunku do małoletnich dzieci 
i  wpajanie im negatywnego obrazu ojca, co wywo łuje u dzieci niekorzystne skutki emocjonalne;  
g/ art. 26 rozporządzenia nr 2201/2003 polegające na nieuprawnionej kontroli 
merytorycznej orzeczenia Sądu Rodzinnego w L.; 
h/ art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 polegające na nieuznaniu orzeczenia Sąd u 
Rodzinnego w L. i naruszenie tym samym zasady wzajemnego zaufania . 
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego 
postanowienia oraz postanowienia Sądu Okręgowego w P ., zniesienie postępowania w obu 
instancjach i prz ekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P . do ponownego rozpoznania i 
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie uchylenie w całości 
zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy, a także zasądzenie od 
wnioskodawczyni na rze cz uczestnika postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów 
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.  
W odpowiedziach na skargę kasacyjną wnioskodawczyni oraz Prokurator 
Prokuratury Okręgowej w P . wnieśli o jej oddalenie.  
Sąd Najwyższy zważył, co  następuje:  
Zgodnie z art. 23 lit. a rozporządzenia nr 2201/2003 orzeczenia dotyczącego 
odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje się, jeżeli takie uznanie jest oczywiście sprzeczne z 
porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uz nanie, biorąc pod 
uwagę dobro dziecka. Analogiczna negatywna przesłanka uznania orzeczenia sądu państwa obcego 
została zawarta w art. 1146 §    1 pkt 7 k.p.c., w którym odwołano się do podstawowych zasad 
porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzuli  porządku publicznego).  
Wynikające z art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 zasada wzajemnego zaufania i 
automatyzm uznawania orzeczeń sądów państw członkowskich Unii Europejskiej nie mają 
bezwzględnego charakteru. Wystąpienie bowiem którejś z negatywn ych przesłanek wymienionych 
w art. 23 rozporządzenia nr 2201/2003 uniemożliwia wdrożenie skutków prawnych orzeczenia 
zagranicznego w innym państwie członkowskim.  
9 
 
Przeszkodą w respektowaniu skuteczności zagranicznego orzeczenia w  następstwie uznania 
orzecze nia jest sprzeczność tego uznania, a nie samego orzeczenia z podstawowymi zasadami 
polskiego porządku publicznego. Nie jest natomiast celem stosowania tej przesłanki nieuznania 
orzeczenia sądu zagranicznego ocena zasadności tego orzeczenia i zgodności prze pisów prawnych 
będących jego podstawą z prawem polskim. Miarodajna dla oceny sprzeczności uznania orzeczenia 
z tą klauzulą jest chwila badania, czy orzeczenie podlega uznaniu. Podkreślenia wymaga, że pojęcie 
zasad porządku publicznego ulega    modyfikacjom wraz z późniejszymi zmianami prawa i 
światopoglądu w   danym   kraju   (zob. postanowienia SN: z dnia 22 stycznia 2015 r., III CSK 154/14, 
OSNC -ZD 2016, nr B, poz. 29; z dnia 31 stycznia 2018 r., IV CSK 442/17, niepubl.).  
Zauważyć ponadto należy, że wskazana w art. 23 lit. a rozporządzenia nr  2201/2003 
klauzula porządku publicznego ma na celu ochronę krajowego porządku prawnego przed 
przypadkami jego naruszenia w wyniku uznania orzeczeń sądów obcych nieodpowiadających 
fundamentalnym standardom prawnym . Przedmiotem badania sądu polskiego, jak już wspomniano, 
pozostają wyłącznie potencjalne następstwa uznania konkretnego orzeczenia sądu państwa obcego 
(zob. powołane postanowienie SN z dnia 22 stycznia 2015 r., III   CSK  154/14). Chodzi zatem o to, 
aby sk utki obowiązywania orzeczenia, które miałoby zostać uznane, nie godziły w podstawowe 
zasady porządku prawnego państwa członkowskiego.  
W powołanym artykule rozporządzenia nr 2201/2003 zaznaczono, że przy ocenie istnienia 
przeszkody uznania orzeczenia sądu z agranicznego, obejmującego sprzeczność z porządkiem 
publicznym państwa członkowskiego, należy brać pod uwagę dobro dziecka. W preambule 
Konwencji o prawach dziecka przypomniano natomiast, że w Powszechnej Deklaracji Praw 
Człowieka Narody   Zjednoczone prokl amowały, iż dzieci mają prawo do szczególnej troski i   pomocy. 
Zgodnie z  art. 3 ust. 1  KPD we wszystkich działaniach dotyczących   dzieci, podejmowanych przez 
publiczne lub prywatne instytucje opieki   społecznej, sądy,  władze administracyjne lub ciała 
ustaw odawcze, sprawą nadrzędną będzie    najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Także 
w  preambule  Konwencji  haskiej zaznaczono, że jej założeniem jest głębokie przekonanie, iż interes 
dziecka ma podstawowe znaczenie we wszystkich sprawach dotyczących opiek i nad nim.  
Zastosowanie klauzuli porządku publicznego (w rozumieniu art. 23 lit. a rozporządzenia nr 
2201/2003) w przypadku odmowy uznania orzeczenia innego państwa członkowskiego Unii 
Europejskiej może mieć miejsce zatem w sytuacji, gdy skutki obowiązywan ia orzeczenia 
podlegającego uznaniu byłyby sprzeczne z   zasadami porządku publicznego. Taka ocena powinna 
10 
 
nastąpić w realiach konkretnej sprawy, a więc sąd powinien rozważyć, jaki skutek (pozytywny 
czy  negatywny) dla dobra dziecka wywoła uznanie orzeczeni a sądu   zagranicznego.  
Przyznanie dobru dziecka rangi zasadniczej zasady porządku prawnego zostało 
odzwierciedlone nie tylko aktach prawa międzynarodowego, ale również w   prawie krajowym.  W 
polskim systemie prawnym zasada dobra dziecka ma źródło w  art. 72 Konstytucji RP, jak też 
stanowi podstawę regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących interesu dziecka i 
opieki nad nim. U  podłoża każdej decyzji podejmowanej w kwestiach, które mogą dotyczyć interesu 
dziecka, leży wzgląd na ochronę jego dobra ( zob. powołane postanowienie SN z  dnia 31 stycznia 
2018 r., IV CSK 442/17).  
Pojęcie dobra dziecka jest pojęciem złożonym. Z jednej strony obejmuje całą sferę 
najważniejszych jego spraw osobistych, takich jak rozwój fizyczny i duchowy, odpowiednie 
kształceni e i wychowanie oraz przygotowanie do dorosłego życia. Z   drugiej strony ma ono wyraźny 
wymiar materialny, co polega na konieczności zapewnienia dziecku środków do życia i realizacji 
celów o charakterze osobistym, a  w wypadku gdy ma ono swój majątek, także na dbałości o jego 
interes majątkowy (zob. np. postanowienie SN z dnia 11 lutego 1997 r., II CKN 90/96, niepubl.).  
Nakaz ochrony dobra dziecka stanowi zatem podstawową i nadrzędną zasadę polskiego 
systemu prawa rodzinnego. Innymi słowy, zasada dobra dzieck a została uznana za podstawowy 
element porządku publicznego. W konsekwencji, dobro dziecka powinno być podstawową 
przesłanką działania wszelkich organów, sądów oraz organizacji i być uwzględniane w każdym 
postępowaniu dotyczącym dziecka. Dobro dziecka jest  priorytetową wartością, która wymaga 
uprzywilejowania w traktowaniu w stosunku do interesów innych osób, w tym także rodziców.  
Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, że Sąd Apelacyjny nie uzasadnił „oczywistej 
sprzeczności” wyroku Sądu Rodzinnego w B elgii z polskim porządkiem publicznym. Sąd drugiej 
instancji dokładnie przeanalizował konsekwencje, jakie dla dobra małoletnich dzieci 
spowodowałoby uznanie tego orzeczenia na terenie Polski. Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej 
wykładni pojęcia „oczywista s przeczność” orzeczenia sądu zagranicznego z porządkiem publicznym 
w Polsce, dokonując jego kontroli w dozwolonym zakresie, a więc skutków, jakie może ono 
wywołać. Słusznie Sąd ten przyjął, że dzieci przystosowały się do środowiska, w którym funkcjonują 
od czasu przyjazdu z Belgii, a więc od kilku lat, co w przypadku dzieci w wieku aktualnie 11 i 12 lat 
stanowi połowę ich dotychczasowego życia. Pozostają one od kilku lat pod wyłączną opieką i 
władzą rodzicielską wnioskodawczyni. Ponadto, co wynika z ustaleń poczynionych przez Sądy meriti , 
11 
 
a czym Sąd Najwyższy jest związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), wcześniej - od urodzenia 
dzieci - wnioskodawczyni sprawowała opiekę większościową nad nimi.  
Nie można zapominać, o czym była mowa powyżej, że nie należy oceniać samego 
orzeczenia sądu zagranicznego, które miałoby podlegać uznaniu, ale jego skutki, biorąc pod uwagę 
wartość nadrzędną, jaką jest dobro dziecka. W tych okolicznościach uznanie wyroku S ądu 
Rodzinnego w L., obejmujące ograniczenie władzy rodzicielskiej matki nad dziećmi, bezpośrednio 
dotyczy ich samych, albowiem matka nie mogłaby podejmować żadnych decyzji związanych z   ich 
istotnymi sprawami życiowymi i procesem wychowawczym. Odseparowan ie dzieci od matki 
stanowiłoby, w niniejszym przypadku, zaprzeczenie zasady dobra dziecka oraz skutkowałoby 
naruszeniem zasad systemu polskiego prawa rodzinnego, którego nadrzędną zasadę stanowi 
właśnie dobro dziecka. Z materiału dowodowego nie wynika, aby  dobro dzieci przemawiało za 
odizolowaniem matki tym bardziej, że jak wynika z materiału dowodowego, wnioskodawczynię 
łączy z  dziećmi silna więź emocjonalna.  
Podniesione przez skarżącego zarzuty zmierzały również do wykazania, że    zaaprobowanie 
orzeczenia  Sądu Apelacyjnego będzie skutkowało pozbawieniem dzieci tożsamości narodowej oraz, 
że dochodzi do dyskryminacji  ojca.  
Odnosząc się do tych twierdzeń uczestnika należy wskazać, że z materiału dowodowego nie 
wynika, aby okoliczność, iż uczestnik postępowan ia posiada obywatelstwo belgijskie, miało 
jakiekolwiek znaczenie dla ustaleń poczynionych w   niniejszej sprawie. W skardze kasacyjnej nie 
zostały przedstawione okoliczności, które podważałyby ten wniosek. O ile jednostronną decyzję 
(nieuzgodnioną z   uczest nikiem postępowania) o wyjeździe matki z dziećmi z Belgii należy ocenić 
negatywnie, nie ma też podstaw do podważania udziału ojca w wychowaniu dzieci, to rola matki w 
opiece na dziećmi była już wcześniej (przed przyjazdem do Polski) dominująca. Zgodzić zat em 
należy się z Sądem Apelacyjnym, że decyzja o tym, iż  małoletni mieliby przenieść się do Belgii, 
byłaby sprzeczna z ich dobrem i   zagrażała poczuciu ich bezpieczeństwa.  
Reasumując, wbrew wywodom skargi kasacyjnej, Sądy meriti  odmówiły uznania orzeczenia 
sądu belgijskiego nie z powodu tego, że treść tego orzeczenia nie odpowiada fundamentalnym 
standardom prawnym, a dlatego, że w tym konkretnym przypadku skutki obowiązywania tego 
orzeczenia godzą w  podstawową zasadę porządku prawnego, jaką jest dobro małole tnich dzieci. 
Chodzi tu o oczywiste naruszenie dobra małoletnich dzieci (zob. też postanowienie SN z dnia  13 
listopada 2019 r., V CSK 389/19 ). Nie ma podstaw do przyjęcia, że  dobro małoletnich dzieci 
12 
 
przemawia za ich powrotem do Belgii, gdzie będzie prawid łowo realizowane, gdyż tam będą one 
mogły regularnie widywać się ze   swoim ojcem. Uznanie przedmiotowego orzeczenia 
uwzględniałoby co prawda interes ojca małoletnich dzieci, ale nie interes ich samych. Oczywiste 
jest przy tym, że tych interesów nie sposób utożsamiać ze sobą. Nie można zatem mówić 
o  naruszeniu przez Sąd Apelacyjny powołanych w skardze kasacyjnej przepisów rozporządzenia nr 
2201/2003, Konwencji o prawach dziecka, kodeksu rodzinnego i   opiekuńczego i Konstytucji RP.  
Mając powyższe na względzi e, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 13 § 2 
k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ke