Sygn. akt II CSK 492/08  
 
 
 
POSTANOWIENIE  
 
Dnia 19 lutego 2009 r.  
Sąd Najwyższy w składzie :  
 
 
 
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)  
SSN Iwona Koper (sprawozdawca)  
SSN Dariusz Zawistowski  
 
 
Protokolant Anna Wasiak  
 
 
 
w sprawie z wniosku S .T. 
przy uczestnic twie M .S. 
o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,  
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 lutego 2009 r.,  
skargi kasacyjnej wnioskodawcy  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
 
oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawcy na rzecz 
uczestniczki kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem 
kosztów postępowania kasacyjnego.  
 
 
 
 
 
 2 
Uzasadnienie  
 
 
Postanowieniem z dnia 24 października 2007 r. Sąd Okręgowy w P . 
stwierdził wykonalność  na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prawomocnego 
orzeczenia Sądu Powszechnego Republiki Włoskiej w B . z dnia 18 stycznia 2002  r., 
wydanego w sprawie nr [...], na podstawie którego dłużniczka M .S. jest 
zobowiązana do zapłaty na rzecz wierzyciela S .T. kwoty 26.000 EUR i kwoty 1650 
EUR kosztów postępowania.  
Sąd Okręgowy przyjął, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy 
rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie 
jurysdykcji i uznania orzeczeń sądowych oraz ich wykonania w spra wach cywilnych 
i handlowych ( tekst w języku polskim Dz. Urz. UE, wyd. spec. 2004, rozdz. 19, t. 4, 
s. 42, dalej jako rozporządzenie lub rozporządzenie Bruksela I). Zgodnie z art. 41 
rozporządzenia, po spełnieniu formalności przewidzianych w jego art. 53 n astępuje 
niezwłoczne stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego bez 
badania okoliczności, o których mowa w art. 34 i 35 rozporządzenia. Wobec 
spełnienia tych formalności wniosek uznał za uzasadniony.  
Na skutek zażalenia uczestniczki Sąd Apelac yjny zaskarżonym obecnie 
postanowieniem zmienił postanowienie Sądu Okręgowego i oddalił wniosek.  
Sąd Apelacyjny, odmiennie niż Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej 
sprawie, w której powództwo zostało wytoczone w dniu 1 lutego 2000 r. zaś 
orzeczenie, któr ego stwierdzenia wykonalności dotyczy wniosek, wydane zostało 
przed dniem 1 maja 2004 r., tj. dniem wejścia w życie rozporządzenia Bruksela I, 
nie będzie mieć zastosowania to rozporządzenie, lecz obowiązująca w Polsce od 
tego dnia konwencja o jurysdykcji i  wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz. U. 
z 2000 r. Nr 10, poz. 132, dalej jako konwencja lugańska).  
Sąd ten wskazał, że zgodnie z art. 34 konwencji lugańskiej wniosek 
o stwierdze nie wykonalności orzeczenia może być oddalany tylko z przyczyn 
wymienionych w jej art. 27 i 28. Nie znalazł jednak podstaw do uznania – zgodnie 
 3 
ze stanowiskiem uczestniczki – że stwierdzenie wykonalności przedmiotowego 
orzeczenia byłoby sprzeczne z polskim  porządkiem publicznym (art. 27 ust. 1 
konwencji). Nie jest bowiem niezgodne z polskim porządkiem prawnym i nie budzi 
zastrzeżeń natury aksjologicznej przyznanie stosownego odszkodowania 
(zadośćuczynienia) za krzywdę moralną doznaną przez rodzica długotrwa le 
pozbawionego możności kontaktowania się z własnym dzieckiem, z uwagi na 
wywiezienie go za granicę przez drugiego z rodziców.  
Za uzasadniony uznał natomiast zarzut uczestniczki, iż wyroku sądu 
włoskiego z dnia 18 stycznia 2002 r. nie da się pogodzić z or zeczeniem wydanym 
między tymi samymi stronami w Polsce.  
Na podstawie wyroku Sądu w B ., kwota 26.000 EUR została zasądzona na 
rzecz wnioskodawcy tytułem odszkodowania za krzywdę moralną (cierpienie), jakie 
poniósł on ze względu na popełnienie przez uczestni czkę przestępstwa trwałego – 
od 1994 r. do dnia wydania orzeczenia – polegającego na tym, że jako małżonka 
pozostająca w separacji, mająca na wychowaniu małoletnią D . ukryła ją przed 
ojcem S .T., sprawującym również władzę rodzicielską, wywożąc ją za granic ę i 
uniemożliwiając jakikolwiek z nią kontakt, naruszając tym samym przepisy 
orzeczenia Sądu w B . nr [...]. Na wielkość przyznanego wnioskodawcy 
odszkodowania miał – w ocenie Sądu Apelacyjnego – niewątpliwie wpływ czas 
działania uczestniczki. Tymczasem Sąd  Rejonowy w G . postanowieniem z dnia 5 
listopada 1999 r., sygn. [...] oddalił wniosek S .T. wniesiony w trybie konwencji 
dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę sporządzonej w 
Hadze 25 października 1980 r. (Dz. U. 1995 r., Nr 108, poz.  528) o zapewnienie mu 
prawa odwiedzania  małoletniej wówczas córki. Przyczyną oddalenia wniosku było 
uznanie, że takie kontakty byłyby sprzeczne z dobrem dziecka. Przynajmniej więc 
w przez część okresu objętego wyrokiem sądu włoskiego działanie uczestniczk i nie 
było bezprawne. Sąd polski nie może zaś ingerować w treść orzeczenia sądu 
włoskiego i ustalać za jaki okres wnioskodawcy należałoby się odszkodowanie.  
Zdaniem Sądu Apelacyjnego pobyt małoletniej D . z matką w Polsce był 
legalny także w świetle wyroku Sądu Okręgowego w P . z dnia 8 stycznia 1996 r. 
rozwiązującego przez rozwód małżeństwo stron , w którym wykonywanie władzy 
 4 
rodzicielskiej nad ich córką powierzono przebywającej na stałe w Polsce 
uczestniczce, ograniczając władzę ojca do współdecydowania o is totnych sprawach 
dziecka . Ustalenia tego wyroku od jego uprawomocnienia się, a nie wyroku  sądu 
włoskiego z 5 kwietnia 1995 orzekającego separację małżonków i regulującego 
kontakty ojca z córką, były obowiązujące w Polsce.  
W skardze kasacyjnej uczestnik zar zucił naruszenie:  
1) art. 113 k.r.o. przez jego pominięcie i uznanie, że oddalenie wniosku 
złożonego w trybie konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia 
dziecka jest wystarczające dla uznania, że rodzic ten ma zakaz kontaktów 
z dzieckiem,  
2) art. 233 k .p.c. poprzez brak dokonania przez sąd drugiej instancji własnej 
oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności ustalenia, iż 
skoro sąd oddalił wniosek o zapewnienie wnioskodawcy prawa do kontaktów 
z córką złożony w trybie konwencji haskiej to w nioskodawca nie miał w tym 
zakresie prawa do kontaktów z córką oraz ustalenie, że stwierdzenie 
w wyroku rozwodowym, iż uczestniczce powierzono wykonywanie władzy 
rodzicielskiej przesądzające o legalności jej pobytu w Polsce ma wpływ na 
uznanie dokonane prz ez sąd włoski, iż uczestniczka wywiozła i uniemożliwia 
wnioskodawcy kontakty z córką,  
3) art. 34 w zw. z art. 27 pkt 3 konwencji lugańskiej poprzez uznanie, że wyrok 
w sprawie rozwodowej z 8 stycznia 1996 r. powierzający wykonywanie 
władzy rodzicielskiej nad córką stron uczestniczce i pozostawiający 
wnioskodawcy prawo współdecydowania o istotnych sprawach dziecka oraz 
postanowienie Sądu Rejonowego w G . z dnia 5 listopada 1999 r. nie da się 
pogodzić z orzeczeniem sądu włoskiego z dnia 18 stycznia 2002 r.  
4) art. 31 konwencji lugańskiej poprzez dokonanie własnej wykładni wyroku 
sądu zagranicznego.  
Wniós ł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy 
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 5 
W sprawie – jak trafnie przyjął Sąd Apelacyjny – mają zastosowanie przepisy 
konwencji lugańskiej. Z zakresu jej działania wyłączone są sprawy prawa 
publicznego, zarówno te wymienione w jej art. 1, jak i nie wymienione sprawy 
karne. Konwencja ma jednak zastosowanie do spraw cywilnych i handlowych 
rozpoznawanych przez sądy karne w toku postępowania karnego, w tym równ ież 
do rozstrzygnięć wydanych w postępowaniu karnym w przedmiocie roszczeń 
cywilnych (art. 1 ust. 1, art. 5 pkt 4 konwencji oraz art. II protokołu Nr 1 załączonego 
do konwencji).  
Orzekanie w trybie konwencji haskiej o cywilnych aspektach uprowadzenia 
dziec ka za granicę nie jest postępowaniem o wykonywanie władzy rodzicielskiej ani 
o ustalenie miejsca pobytu dziecka, czy ustalenie prawa do osobistej styczności 
z dzieckiem. Zasadniczym celem konwencji  jest stworzenia gwarancji dla 
poszanowania prawa do sprawo wania bezpośredniej pieczy nad dzieckiem oraz 
styczności z nim, zgodnie z prawem państwa, w którym dziecko faktycznie 
przebywało w okresie poprzedzającym uprowadzenie lub zatrzymanie 
i przeciwdziałanie samowolnym działaniom zmierzającym do tworzenia w tym 
zakresie faktów dokonanych. Ma ona równocześnie motywować do korzystania 
z przewidzianych w państwie stałego pobytu dziecka środków prawnych służących 
do zmiany stanu prawnego w zakresie pieczy nad dzieckiem lub styczności 
z dzieckiem, jeżeli w ocenie osob y, która pragnie przejąć pieczę bezpośrednią lub 
zwiększyć zakres swoich uprawnień wobec dziecka obowiązujący stan prawny 
dyskryminuje ją lub stwarza zagrożenie dobra dziecka.  
Rację ma więc skarżący  podnosząc, że fakt oddalenia jego wniosku 
dotyczącego pra wa do odwiedzin małoletniej córki, opartego na podstawie art. 5 lit. 
b konwencji haskiej, nie uzasadniał uznania przez Sąd Apelacyjny, iż utracił on tym 
samym prawo do kontaktów z dzieckiem, przyznane mu orzeczeniem Sądu w  B. nr 
[...], zaś podejmowane w ty m okresie przez wnioskodawczynię działania 
pozbawione były cech bezprawności. Kwestia ta jednak, z przyczyn dalej 
wskazanych, pozbawiona jest znaczenia dla oceny – w oparciu o podstawy 
wniesionej skargi – zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.  
 6 
Przepis art. 27 ust. 3 konwencji lugańskiej ustanawia zasadę pierwszeństwa 
orzeczenia krajowego, niezależnie od tego, które z konkurujących orzeczeń 
uzyskało wcześniej skuteczność w państwie pochodzenia. Odmowa uznania 
orzeczenia zagranicznego następuje z mocą  wsteczną od daty nabycia 
skuteczności przez orzeczenie krajowe. Krajowe orzeczenie nie musi być objęte 
działaniem Konwencji i chociaż  samo nie może być na jej podstawie uznane może 
być przeszkodą dla uznania orzeczeń zagranicznych, jeżeli spełnione są prz esłanki 
z art. 27 ust. 3.  
W świetle jednoznacznego brzmienia art. 27 ust. 3 konwencji lugańskiej 
odmowa stwierdzenia wykonalności (uznania) orzeczenia zagranicznego sądu 
państwa pochodzenia powinna nastąpić wówczas, gdy orzeczenie, które miałoby 
podlegać u znaniu jest nie do pogodzenia z orzeczeniem krajowym sądu państwa 
wezwanego. Niezgodność orzeczeń, o której jest mowa w tym przepisie, rozumieć 
należy jako występowanie na terytorium państwa uznającego sprzeczności między 
skutkami prawnymi tych orzeczeń. S kutki prawne orzeczeń sądowych są sprzeczne 
ze sobą, jeżeli powodują one konsekwencje prawne, które wzajemnie się 
wykluczają. Dla stwierdzenia istnienia tej przesłanki nie jest natomiast konieczne 
występowanie różnic w podstawie faktycznej lub prawnej orze czenia zagranicznego 
i orzeczenia krajowego.  
Sprzeczne orzeczenia sądowe powinny dotyczyć sporów między tymi 
samymi stronami, które mogą występować w nich w różnym charakterze . 
Przedmiot sprzecznych orzeczeń w omówionym wyżej znaczeniu może 
stanowić to sam o roszczenie, albo też przedmiotem każdego z nich może być inne 
roszczenie, jednak roszenia te muszą być związane z tą samą wspólną kwestią 
prawną.  Kwestia wspólna nie musi być wprost rozstrzygnięta w obu sprzecznych 
orzeczeniach, jej rozstrzygnięcie może pośrednio wynikać z treści orzeczenia. 
W tym drugim przypadku odmowa stwierdzenia wykonalności (uznania) będzie 
oparta  na podstawie odmiennego rozstrzygnięcia kwestii wspólnej, którą stanowi w 
postępowaniu w  jednym państwie przedmiot roszczenia głównego a w drugim 
postępowaniu zagadnienie prejudycjalne.  
 7 
W świetle powyższego, zasadnie Sąd Apelacyjny odmówił stwierdzenia 
wykonalności wyroku Sądu Powszechnego Republiki Włoskiej w B . z dnia 18 
stycznia 2002 r., zobowiązującego uczestniczkę do zapłaty na rzecz w nioskodawcy 
odszkodowania, jako nie dającego się pogodzić z wyrokiem Sądu Okręgowego w 
P. z dnia 8  stycznia 1996 r. orzekającym rozwód małżeństwa wnioskodawczyni i 
uczestnika oraz powierzającym władzę rodzicielskiej nad ich córką uczestniczce, ze 
względu n a występującą między tymi orzeczeniami sprzeczność w zakresie 
rozstrzygnięcia wspólnej dla nich kwestii legalności pobytu dziecka wraz z matką, 
na terenie Polski, mającej w sprawie odszkodowawczej przeciwko uczestniczce 
znaczenie prejudycjalne.  
W tym stani e rzeczy nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 
34 i 27 pkt 3 konwencji lugańskiej koncentrujący się na twierdzeniu 
o przysługującym wnioskodawcy, także w świetle wyroku sądu polskiego w sprawie 
o rozwód, prawa do osobistych kontaktów z dzie ckiem.  
Nie może odnieść skutku zarzut naruszenia art. 31 konwencji lugańskiej, 
który nie zawiera uzasadnienia, a jego treść nie pozostaje w związku treścią tego 
przepisu.  
Z tych względów orzeczono jak w sentencji ( art. 39814 k.p.c. oraz art. 98 § 1 
w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).