Postanowienie z dnia 30 września 2008 r., II CSK 158/08  
 
Postępowanie wywołane wniesieniem środka zaskarżenia od orzeczenia 
rozstrzygającego wniosek o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu 
zagranicznego, odmiennie niż postępowanie pierwszoinstancyjne, oparte jest 
– zgodnie z art. 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich nr 
44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń 
sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych 
(Dz.Urz. UE z 2001 r. L 12) – na zasadzie kontradyktoryjności, co oznacza, że 
sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu jawnym lub 
niejawnym, na które wzywa strony w celu wysłuchania (art. 148 § 2 i art. 152 w 
związku z art. 391 § 1 k.p.c.).  
 
Sędzia SN Helena Ciepła (prz ewodniczący)  
Sędzia SN Marian Kocon  
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)  
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "G.I." S.A. w L.V. (Francja) przy 
uczestnictwie Marioli I. i Kazimierza I. o zezwolenie na wykonanie orzeczenia sądu 
zagranicznego na obszar ze Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpoznaniu na 
posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 września 2008 r. skargi 
kasacyjnej uczestników postępowania od postanowienia Sądu Apelacyjnego w 
Łodzi z dnia 6 września 2007 r.  
uchylił zaskarżone postanowien ie i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w 
Łodzi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania 
kasacyjnego.  
 
Uzasadnienie  
 
Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 6 września 2007 r. oddalił 
zażalenie uczestników postępowania Mari oli i Kazimierza I. na postanowienie Sądu 
Okręgowego w Łodzi z dnia 16 lipca 2007 r., na podstawie którego Sąd ten 
stwierdził wykonalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia sądu 
zagranicznego – wyroku Sądu Handlowego w La Roche sur Yon (Franc ja) z dnia 9 
lipca 2002 r. „w zakresie zasądzającym od firmy »T.M.« na rzecz »G.I.« S.A. w L.V. 
(Francja) kwot wskazanych w wyroku”.  
Według dokonanych ustaleń, spółka akcyjna "G.I." złożyła w dniu 17 maja 
2007 r. wniosek o stwierdzenie wykonalności i nada nie klauzuli wykonalności 
wyrokowi Sądu Handlowego w La Roche sur Yon z dnia 9 lipca 2002 r., wydanego 
przeciwko uczestnikom postępowania – Marioli I. i Kazimierzowi I. zamieszkałym w 
O. przy ul. M. nr 35 m. 1, prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą  "T.M." z 
siedzibą w O.  
Sąd Okręgowy, uwzględniając ten wniosek, uznał, że w sprawie znajduje 
zastosowanie konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w 
sprawach cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano w dniu 16 września 1988 
r. (Dz.U. z 20 00 r. Nr 10, poz. 132 – dalej: „konwencja lugańska” lub „konwencja”). 
Zaznaczając, że zgodnie z art. 34 konwencji sąd kraju, w którym wystąpiono z 
wnioskiem nie ma możliwości merytorycznego badania rozstrzygnięcia objętego 
wyrokiem sądu zagranicznego, o kt órego stwierdzenie wykonalności strona 
wystąpiła, Sąd Okręgowy podniósł, że skoro w niniejszej sprawie nie występują 
przesłanki wskazane w art. 27 i 28 konwencji lugańskiej, dające możliwość odmowy 
stwierdzenia wykonalności, należało zezwolić na wykonanie orzeczenia sądu 
francuskiego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego, że podstawą 
wniosku był m.in. art. 42 konwencji lugańskiej, możliwe było orzeczenie o 
wykonaniu części orzeczenia.  
Sąd Apelacyjny, oddalając zażalenie Marioli I. i Kazimierza I. , uznał – 
podobnie jak Sąd Okręgowy – że podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia 
nie mogły stanowić przepisy rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich nr 
44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń 
sądowych oraz ich w ykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE 
z 2001 r. L 12 – dalej: „rozporządzenie”), które weszło w życie na obszarze 
Rzeczpospolitej Polskiej z dniem 1 maja 2004 r. Podniósł, że wbrew twierdzeniom 
skarżących, wnioskodawca przedstawił wymag ane w art. 46 i 47 konwencji 
lugańskiej dokumenty. Wnioskodawca załączył odpis wyroku w oryginale wraz z 
tłumaczeniem oraz dokument doręczenia wyroku wraz z tłumaczeniem, 
potwierdzenie doręczenia przez Sąd Rejonowy w Zgierzu, nadanie klauzuli 
wykonalności przez sąd francuski oraz tłumaczenie tej klauzuli.  
Sąd Apelacyjny uznał, że twierdzenia skarżących zawarte w piśmie 
procesowym z dnia 16 sierpnia 2007 r. nie odpowiadają treści wydanych orzeczeń, 
gdyż wyrok wydany przez sąd zagraniczny nie był wyrokiem zao cznym. 
Okoliczność ta nie wynika zarówno z wydanego postanowienia, jak też z 
uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, nie było zatem potrzeby sprawdzenia i 
udokumentowania okoliczności wymienionych w art. 46 pkt 2 konwencji lugańskiej. 
Z wyroku sądu francusk iego wynika, że spółka "T.M." była w postępowaniu 
toczącym się przed Sądem francuskim reprezentowana przez swego prawnego 
reprezentanta, zgodnie z art. 684 nowego francuskiego kodeksu postępowania 
cywilnego, zajmując w sprawie stanowisko procesowe i meryto ryczne związane z 
treścią art. 23 CMR. Spółka podała swój adres i skład osobowy zgodnie ze 
wskazaniami skarżących jako "Spółka Międzynarodowe i Krajowe Usługi 
Transportowe s.c. »T.M.« Mariola I. i Kazimierz I., spółka prawa zagranicznego z 
siedzibą pod adr esem ul. M. nr 35 m. 1 w O." W związku z takim określeniem tego 
podmiotu wyrok Sądu Handlowego w La Roche sur Yon został skorygowany. 
Dokumenty dotyczące dokonania tej czynności przez sąd francuski zostały 
doręczone pełnomocnikowi uczestników, a w konsekwe ncji zostały spełnione 
warunki formalne dające podstawę do rozpoznania sprawy, wbrew zastrzeżeniom 
zgłoszonym w zażaleniu.  
Sąd Apelacyjny podkreślił, że odmowa stwierdzenia wykonalności 
zagranicznego orzeczenia może nastąpić jedynie w wypadku wystąpienia 
okoliczności wskazanych w art. 27 i 28 konwencji lugańskiej, a takie w niniejszej 
sprawie nie wystąpiły. Sąd ten wskazał ponadto, że z argumentacją zażalenia 
poświęconą naruszeniu art. 27 pkt 1 konwencji trudno się zgodzić, nie można 
bowiem dopatrzyć się na ruszenia procedury przed sądem francuskim. Treść 
złożonych dokumentów przesądza, że strona występowała w postępowaniu i 
zajmowała stanowisko. Pod adres przez nią wskazany były doręczane pisma, w tym 
potwierdzenie doręczenia. Przedstawiona przez uczestników  decyzja z dnia 25 
kwietnia 2000 r. odpowiada pod względem nazwy i siedziby danym wypływającym z 
orzeczenia zagranicznego.  
Sąd Apelacyjny wskazał, że w wypadku naruszenia procedury znaczenie 
mogą mieć jedynie szczególnie rażące przypadki odstępstwa od isto tnych i 
podstawowych zasad krajowego porządku prawnego. Nie wystarcza zwykła 
sprzeczność z prawem krajowym, ale tylko taka, która dotyka zasadniczych 
podstaw porządku prawnego państwa wykonania orzeczenia (zob. np. 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 533/06, nie publ. 
i z dnia 19 grudnia 2003 r., III CK 25/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 30). Tego typu 
sprzeczności nie można dopatrzyć się – jak zaznaczył Sąd Apelacyjny – w 
postępowaniu przed francuskim Sądem Handlowym.  
Sąd Apelacyjny ws kazał na brak możliwości badania legitymacji procesowej 
stron postępowania przed sądem zagranicznym, co wynika wprost z treści art. 34 
zdanie trzecie konwencji lugańskiej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 42 tej 
konwencji podkreślił, że orzeczenie s ądu francuskiego wyraźnie wymienia kwoty 
zasądzone oraz podmioty zobowiązane, a także zakres ich odpowiedzialności. 
Częściowe stwierdzenie wykonalności tego wyroku zostało zatem sformułowane 
prawidłowo. Zakres, w jakim orzeczenie ma być wykonane wynika z z estawienia 
treści zaskarżonego postanowienia oraz wydanego przez sąd francuski wyroku z 
dnia 6 lipca 2002 r.  
Skarga kasacyjna została oparta na podstawach przewidzianych w art. 3983 § 
1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego przez ni ewłaściwe 
zastosowanie, oraz naruszeniu przepisów postępowania, mających istotny wpływ 
na wynik sprawy, a tj. art. 864 k.c. oraz art. 34 pkt 1 rozporządzenia, których 
naruszenie polega na obciążeniu odpowiedzialnością za długi spółki cywilnej osoby, 
niebęd ącej w okresie powstania długu wspólnikiem, oraz pominięciu faktycznego 
wspólnika, art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 43 ust. 3 rozporządzenia przez 
pozbawienie uczestników postępowania możności obrony swoich praw wskutek ich 
niewysłuchania, art. 66 us t. 2 rozporządzenia przez jego niezastosowanie, art. 32 
rozporządzenia przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że 
„orzeczeniem” w rozumieniu tego przepisu nie jest wydany przez sąd francuski już 
po wejściu Polski do Unii Europejskiej „wyrok kory gujący” z dnia 14 lutego 2006 r., 
art. 379 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 34 ust. 1 rozporządzenia, gdyż spółka "T.M." 
nie miała zdolności sądowej i procesowej w postępowaniu przed sądem francuskim, 
art. 325 k.p.c. oraz art. 1150 k.p.c., a także art. 34 ust . 1 rozporządzenia przez 
przyjęcie, że wyrok sądu francuskiego jest wykonalny zgodnie z prawem państwa 
pochodzenia, mimo że ani wyrok z dnia 9 lipca 2002 r., ani tzw. wyrok korygujący z 
dnia 14 lutego 2006 r. w częściach rozstrzygających nie zawierają „okr eślenia 
zobowiązanego podmiotu polskiego w sposób umożliwiający jego identyfikację z 
punktu widzenia granic podmiotowych powagi rzeczy osądzonej oraz kryterium 
uznania za tytuł egzekucyjny, a postanowienie Sądu Okręgowego zezwala na 
wykonanie wyroku w zakr esie zasądzającym od firmy »T.M.«”.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Rozporządzenie Rady Wspólnot Europejskich nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 
2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich 
wykonywania w sprawach cywilnych i handlowyc h stosuje się tylko do takich 
powództw, które zostały wytoczone po jego wejściu w życie (art. 66 ust. 1). 
Rozporządzenie weszło w życie w dniu 1 marca 2002 r., jednak – jak stwierdził Sąd 
Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 sierpnia 2007 r., II CSK 169/07 (nie publ.) – 
jest to data właściwa tylko dla stosunków między „starymi” państwami 
członkowskimi Unii Europejskiej. W stosunku do Polski, która przystąpiła do Unii 
Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r., przy braku w traktacie akcesyjnym przepisów 
intertempora lnych, uznać trzeba, że reguła określona w art. 66 ust. 1 
rozporządzenia uległa modyfikacji przez przyjęcie, że rozporządzenie stosuje się do 
powództw wytoczonych po tym dniu. Jednak w art. 66 ust. 2 lit. a i b przewidziane 
zostały dodatkowo dwie wyjątkowe  sytuacje obejmujące przypadki wytoczenia 
powództwa przed dniem wejścia w życie w danym kraju członkowskim 
rozporządzenia. Przypadki te obejmują tylko postępowania w sprawach o uznanie i 
stwierdzenie wykonalności orzeczeń. Sytuacja pierwsza, odpowiadająca stanowi 
faktycznemu niniejszej sprawy, obejmuje przypadki, w których powództwo zostało 
wytoczone przed wejściem w życie w danym kraju rozporządzenia, ale po wejściu w 
życie konwencji brukselskiej (konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń 
sądowych w s prawach cywilnych i handlowych, sporządzona w Brukseli dnia 27 
września 1968 r., Official Journal z dnia 26 stycznia 1998 r., C 027) lub konwencji 
lugańskiej. Warunkiem zastosowania rozporządzenia w tej sytuacji jest to, aby choć 
jedna z tych konwencji obo wiązywała w chwili wydania orzeczenia zarówno w kraju 
pochodzenia orzeczenia, jak i w kraju, w którym wskazane orzeczenie jest 
powoływane. W przypadku Polski w grę wchodzi początek obowiązywania 
konwencji lugańskiej, która weszła w życie wobec Polski dnia 1 lutego 2000 r. W 
związku z tym rozporządzenie będzie miało zastosowanie, jeśli chodzi o uznanie 
bądź stwierdzenie wykonalności orzeczeń pochodzących z innych krajów 
konwencyjnych, gdy kraj pochodzenia orzeczenia był związany konwencją po dniu 
1 lutego 20 00 r. Nie budzi wątpliwości, że Francja jako kraj pochodzenia była w tym 
czasie związana konwencją lugańską.  
Drugą sytuacją – niewystępującą w sprawie – są objęte wszystkie inne 
przypadki, w których możliwe jest uznanie lub wykonanie orzeczenia zagraniczne go 
wydanego w następstwie powództwa wytoczonego po wejściu w życie 
rozporządzenia (art. 66 ust. 2 lit. b).  
Postępowanie wywołane wniesieniem środka zaskarżenia, zgodnie z art. 43 
ust. 3 rozporządzenia, powinno być postępowaniem prowadzonym na zasadzie 
kontradyktoryjności. Zasada ta oznacza zapewnienie możliwości aktywnego udziału 
wszystkim stronom postępowania oraz przerzucenie na nie ciężaru gromadzenia 
materiału procesowego. W odróżnieniu od postępowania pierwszoinstacyjnego, 
które ma charakter ex parte , postępowanie w sprawie stwierdzenia wykonalności w 
sądzie drugiej instancji ma charakter inter partes . Przepisy rozporządzenia – 
odmiennie niż w przypadku konwencji lugańskiej – statuują wprost zasadę 
kontradyktoryjności, likwidując tym samym mogące powsta wać w tej kwestii 
wątpliwości. Postępowanie to powinno toczyć się z udziałem obu stron, a zatem 
zarówno wnioskodawca, jak i uczestnik tego postępowania powinni zostać 
powiadomieni o terminie rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia.  
Wprowadzenie zasady kontradyktoryjności nie determinuje kwestii rodzaju 
posiedzenia sądowego, na którym odwołanie strony powinno zostać rozpatrzone. W 
przypadku prowadzenia postępowania w sądzie polskim, sąd ten ma wybór między 
posiedzeniem niejawnym, które przewidziane zosta ło w art. 397 § 1 k.p.c. w 
przypadku wniesienia zażalenia, a możliwością wskazaną w art. 148 § 2 k.p.c., 
zgodnie z którym można skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć 
rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu 
niejawny m. Korzystając z możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu 
niejawnym, sąd drugiej instancji powinien zapewnić w nim udział obu stronom przez 
ich wezwanie w celu – jak stanowi art. 43 ust. 3 rozporządzenia – „wysłuchania” 
(art. 152 w związku z art. 391 §  1 k.p.c.).  
W świetle przytoczonych uregulowań należało uznać, że Sąd Apelacyjny, 
rozpoznając zażalenie, naruszył – co trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej – art. 
66 ust. 2 lit.b oraz art. 43 rozporządzenia przez ich niezastosowanie. Oznacza to 
pozbawien ie skarżących możności obrony ich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).  
Za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 34 w związku z art. 32 
rozporządzenia przez to, że Sąd Apelacyjny nie zbadał procedury sprostowania 
wyroku Sądu Handlowego w La Roche sur Y on z dnia 9 lipca 2002 r. Wyrok ten 
sprostowany został w dniu 14 lutego 2006 r. W rozumieniu rozporządzenia, 
„orzeczenie” oznacza każde orzeczenie wydane przez sąd państwa 
członkowskiego, niezależnie od tego, czy zostanie określone jako wyrok, 
postanowieni e, nakaz zapłaty lub nakaz egzekucyjny. Z art. 32 rozporządzenia 
wynika, że nie ma znaczenia formalna nazwa danego orzeczenia, mając jednak na 
względzie cel wprowadzenia tego przepisu, w piśmiennictwie polskim podkreśla się 
nie bez racji, że za „orzeczenie ” powinno być uznane każde orzeczenie zawierające 
rozstrzygnięcie merytoryczne. Orzeczenie o sprostowaniu oznaczenia strony 
niewątpliwie nie ma takiego charakteru, pamiętać jednak należy, że bez orzeczenia 
prostującego oznaczenie strony pozwanej wszczęcie postępowania o zezwolenie 
na wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego nie byłoby w ogóle możliwe. 
Orzeczenie to powinno zatem być przedmiotem oceny Sądu Apelacyjnego, ale nie 
pod kątem możliwości sprostowania przez sąd francuski własnego orzeczenia, lecz 
przesłanek przewidzianych w art. 34 rozporządzenia. Ze stwierdzenia Sądu 
Apelacyjnego, że dokumenty dotyczące czynności sprostowania orzeczenia sądu 
francuskiego zostały doręczone pełnomocnikowi skarżących, co – jak zaznaczył 
Sąd Apelacyjny – „potwierdza ana liza akt”, nie wynika, że kwestia ta była zbadana.  
Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej 
wskazać należy, że ocena w zakresie możliwości (dopuszczalności) sprostowania 
przez sąd francuski własnego orzeczenia pozostaje poza kognicją sądu 
orzekającego o uznaniu i wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, skoro 
wyznaczona została wyłącznie przesłankami wskazanymi w art. 34 rozporządzenia. 
W płaszczyźnie tych zatem przesłanek podlega ocenie kwestia, czy wyrok Sądu 
francuskiego w  kształcie nadanym orzeczeniem o sprostowaniu, nie zaś – jak to 
wynika z orzeczenia Sądu Okręgowego – „w zakresie zasądzającym od firmy 
»T.M.«”, jest wykonalny zgodnie z prawem państwa pochodzenia (art. 1150 pkt 1 
k.p.c.) oraz zachodzą warunki określone w art. 1146 § 1 -6 w związku z art. 1150 pkt 
2 k.p.c.  
Z tych względów należało uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać 
sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, nie znosząc 
postępowania dotkniętego nieważnością, skoro wadą tą objęte było postę powanie 
przeprowadzone na posiedzeniu niejawnym (art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 
oraz art. 386 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).