Uzasadnienie:
Spółka S.C.M. GmbH w K. wniosła o oznaczenie na podstawie art.
45 k.p.c. sądu, do którego będzie mogła złożyć wniosek o wydanie
zarządzenia tymczasowego w celu zabezpieczenia roszczeń dochodzonych
przez nią od spółek GF-W.D. GmbH & Co. KG z siedzibą w D., AWK
A. GmbH z siedzibą w K., e.AWK, spółka z o.o. w W. i MAS, spółka
z o.o. w W. w sprawie zawisłej przed Sądem Krajowym w Kolonii. W
tej sprawie wnioskodawczyni domaga się ustalenia, że na podstawie
umów z dnia 7 i 8 listopada 1998 r. nabyła 320 udziałów w spółce MAS,
ewentualnie przeniesienia na nią 140 udziałów w tej spółce przez spółki
AWK A. GmbH z siedzibą w K. i e.AWK, spółce z o.o. w W. oraz ustalenia,
że wymienione spółki i spółka GF-W.D. GmbH & Co. KG z siedzibą w
D. zobowiązane są do naprawienia powstałej oraz przyszłej szkody,
związanej z nieprzeniesieniem na wnioskodawczynię 140 udziałów w
spółce MAS, spółce z o.o. w W. i faktem, że nie jest ona ich właścicielem.
Zabezpieczenie powództwa ma polegać na zarządzeniu zakazu zbywania
spornych udziałów w spółce MAS spółce z o.o. w W., zajęciu tych udziałów
i ustanowieniu ich zarządcy. Zdaniem wnioskodawczyni, jej interes
wymaga, żeby zabezpieczenie powództwa, które będzie realizowane na
terenie Polski, orzeczone zostało przez sąd polski.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ponieważ rozpoznawany wniosek dotyczy zabezpieczenia powództwa w
sprawie z elementem zagranicznym, jako wstępna wyłania się kwestia
jurysdykcji sądów polskich w sprawie o zabezpieczenie tego powództwa.
Stronami w sprawie, której dotyczy wniosek, poza spółkami mającymi
siedzibę na terenie Polski, są spółki mające siedzibę na terenie Republiki
Federalnej Niemiec. Obydwa wymienione państwa są stronami Konwencji
o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych
i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z
2000 r. Nr 10, poz. 132).
W tej sytuacji ma zastosowanie powołana konwencja. Stosownie do jej
art. 24, wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, włącznie ze
środkami zabezpieczającymi, przewidzianych w prawie umawiającego się
państwa, może zostać wniesiony do sądu tego państwa także wówczas,
gdy na podstawie tej konwencji sprawa główna należy do jurysdykcji sądu
innego umawiającego się państwa. Zatem powód, który ma interes w
zabezpieczeniu powództwa przez sąd innego państwa niż sąd państwa-
strony konwencji, przed którym zgodnie z jego jurysdykcją toczy się
postępowanie, może wystąpić z takim wnioskiem do sądu innego
państwa-strony konwencji.
Na marginesie należy zauważyć, że jeszcze przed ratyfikowaniem przez
Polskę konwencji lugańskiej Sąd Najwyższy uznał, że brak jurysdykcji
krajowej nie stanowi przeszkody do rozpoznania wniosku o zabezpieczenie
roszczenia i wydania zarządzenia tymczasowego przez sąd polski
(postanowienie z dnia 18 lutego 1993 r., I CRN 6/93, OSNCP 1993, nr 11,
poz. 204).
Do rozpoznania wniosku o zabezpieczenie powództwa, który zamierza
złożyć wnioskodawczyni, właściwy jest więc sąd polski. Odpowiedzi
na pytanie, który sąd polski jest właściwy miejscowo (i rzeczowo) do
rozpoznania tego wniosku, należy szukać przede wszystkim w przepisach
kodeksu postępowania cywilnego.
Według art. 735 w związku z art. 733 k.p.c., jeżeli wniosek zostaje
złożony przed wszczęciem lub przy wszczęciu postępowania, właściwym
do wydania zarządzenia tymczasowego jest sąd, do którego właściwości
należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji, a jeżeli wniosek
zostaje zgłoszony w toku sprawy, właściwym do wydania zarządzenia
tymczasowego jest sąd tej instancji, w której sprawa się toczy, z
wyjątkiem wypadku, gdy sądem tym jest Sąd Najwyższy.
Wniosek o zabezpieczenie powództwa, który zamierza złożyć
wnioskodawczyni, będzie wnioskiem zgłoszonym „w toku sprawy”. Sprawa
ta toczy się przed sądem zagranicznym, jest zaś oczywiste, że w art. 735
k.p.c. chodzi tylko o sądy polskie.
Wykładnia art. 735 k.p.c. prowadzi do wniosku, że w takim wypadku
właściwym do wydania zarządzenia tymczasowego jest sąd, do którego
właściwości należałoby rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji, jeżeli
wytoczona ona zostałaby przed sądem polskim.
Wobec tego, że w sprawie toczącej się z powództwa wnioskodawczyni
przed Sądem Krajowym w Kolonii pozwanymi są m.in. spółki mające
siedzibę na terenie Polski, do rozpoznania tej sprawy, gdyby została
wytoczona przed sądem polskim, właściwy miejscowo, w zakresie
dotyczącym tych spółek, byłby na podstawie art. 30 k.p.c. sąd miejsca
ich siedziby. Stosownie do art. 6 pkt 1 w związku z art. 53 konwencji
lugańskiej, sąd ten byłby także właściwy w zakresie dotyczącym spółek
mających siedzibę na terenie Republiki Federalnej Niemiec.
Skoro w myśl przepisów kodeksu postępowania cywilnego (i postanowień
konwencji lugańskiej) okoliczności sprawy pozwalają ustalić sąd właściwy
miejscowo, do którego wnioskodawczyni może złożyć wniosek o
zabezpieczenie roszczeń dochodzonych przez nią w sprawie toczącej się
przed Sądem Krajowym w Kolonii, brak jest podstawy do oznaczenia przez
Sąd Najwyższy sądu, do którego wniosek ten może zostać złożony (art.
45 k.p.c.).