Sygn. akt I CSK 105/18  
 
 
  
POSTANOWIENIE  
 
  
Dnia 21 lutego 2019 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)  
SSN Grzegorz Misiurek  
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)  
  
w sprawie z powództwa I. sp. z o.o. w G . 
przeciwko V . B.V. w H . (Holandia)  
o zapłatę,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 21 lutego 2019 r.,  
skargi kasacyjnej strony powodowej  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 30  sierpnia 2017 r., sygn. akt VI ACz […],  
 
 
  
1. oddala skargę kasacyjną,   
2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego.   
  
 
 
 
 
 
 
 
 
2 
 
UZASADNIENIE  
 
Sąd Okręgowy w W . postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r. odmówił 
odrzucenia pozwu. Wskazał, że zmiana dochodzonego w pozwie roszczenia 
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (wyroku Sądu Apelacyjnego 
w […] z dnia 26 stycznia 2016 r .) na roszczenie z tytułu bezpo dstawnego 
wzbogacenia nie miała znaczenia z uwagi na art. 15 § 1 k.p.c.  
Pozwana wniosła zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego.  
Sąd Apelacyjny w […] postanow ieniem z dnia 30 sierpni a 201 7 r. odrzucił 
pozew i  zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 14 400 zł tytułem kosztów 
procesu . Podkreślił , że na podstawie  art. 24 ust. 5  rozporządzenia Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w  sprawie 
jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w  sprawach 
cywilnych i handlowych  (Dz.  Urz. UE 2012 L 351/1; dalej: „rozporządzenie 
nr 1215/2012 ”) istniała jurysdykcja  krajowa sądów polskich  w sprawie pierwotnie 
dochodzonego roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. 
Spostrzegł, że po wsz częciu postępowania powódka pismem z  dnia 1 kwietnia 
2016 r. dokonała zmiany powództwa polegającej na zastąpieniu dochodzonego 
roszczenia roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Wskazał, że 
rozporządzenie nr 1215/2012 nie zawiera unormowań w zakre sie wpływu tej 
okoliczności na dalsze kontynuowanie postępowania. Uznał, że za chwilę 
wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 1097 § 1 k.p.c. należy uznać   chwilę 
zmiany dochodzonego roszczenia w trybie art. 193 § 3 k.p.c., zwłaszcza że  ta 
zmiana jest rów noznaczna z dorozumianym cofnięciem dochodzonego pierwotnie 
roszczenia i wystąpieniem z zupełnie nowym roszczeniem. Przyjął, że oznacza to 
w rozpoznawanej sprawie, iż jurysdykcja krajowa istniejąca wcześniej 
dla roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu  wykonawczego nie ma znaczenia 
dla zmienionego powództwa. S konstatowa ł, że  skoro pozwana ma siedzibę 
na terytorium Królestwa Niderlandów, należało przyjąć, iż niniejsza sprawa podlega 
jurysdykcji sądów tego państwa zgodnie z  art. 4 w związku z art. 63 rozporządzenia 
nr 1215/2012.  
3 
 
Powódka wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, 
zarzucając naruszenie przepisu postępowania, mianowicie art. 1097 k.p.c.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Zgodnie z art. 1097 § 1 k.p.c., jurysdykcja krajowa istniejąca w chwili 
wszczęcia   postępowania trwa nadal, choćby jej podstawy odpadły w toku 
postępowania („ perpetuatio iurisdi ctionis ”). Powstaje w związku z tym pytanie, 
czy  „chwilą wszczęcia postępowania” w  rozumieniu tego przepisu była chwila 
wniesienia powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego dnia 
7 marca 2016 r., czy też chwila zmiany tego powództwa dnia 1 k wietnia 2016 r.  
W niniejszej sprawie powódka zrezygnowała z pierwotnego roszczenia 
o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (w stanie faktycznym sprawy 
dalsze podtrzymywanie go było bezcelowe, bo wyrok Sądu Apelacyjnego w  […] 
został   wykonany), a w jego miejsce wystąpiła z roszczeniem o zwrot 
bezpodstawnego wzbogacenia. Istota sprawy dotyczy zatem tego, czy w razie tak 
daleko idącej zmiany   powództwa, która polega na zastąpieniu jednego powództwa 
innym, jurysdykcja krajowa ustalona dla pierwszego pow ództwa jest nadal aktualna 
(perpetuatio iurisdictionis ). Zagadnienie to nie zostało wyraźnie uregulowane ani 
w prawie europejskim, ani w  kodeksie postępowania cywilnego.  
Skutki przedmiotowej zmiany powództwa zostały określone w przepisach 
art. 193 k.p.c. Z art. 193 § 2 k.p.c., który wszakże expressis verbis  dotyczy 
przedmiotowej zmiany powództwa, polegającej na wystąpieniu z innym 
roszczeniem obok poprzedniego roszczenia, wynika, że sąd rozpoznaje nowe 
roszczenie jako sprawę oddzielną. Konsekwentnie jednak  należy uznać, 
że wystąpienie z nowym roszczeniem zamiast roszczenia dotychczasowego 
oznacza, że jest to nowa sprawa. Badaniu powinny zatem podlegać wszystkie 
przesłanki umożliwiające jej rozpoznanie, w tym jurysdykcja krajowa, 
na chwilę   dochodzenia noweg o roszczenia zamiast dochodzonego wcześniej. 
Wynika  to pośrednio także z art. 193 § 3 k.p.c., który określa m.in. skutki 
wystąpienia przez powoda z nowym roszczeniem zamiast roszczenia pierwotnego. 
Przedstawione rozumowanie znajduje potwierdzenie w orzeczn ictwie Sądu 
Najwyższego, według którego zmiana powództwa, polegająca na zastąpieniu 
4 
 
roszczenia dotychczasowego nowym roszczeniem, stanowi zgłoszenie nowego 
powództwa z równoczesnym dorozumianym cofnięciem poprzedniego (orzeczenie 
z dnia 17 października 194 5 r., C III 701/45, OSN  1945 -1946, nr 1, poz. 20; 
orzeczenie z dnia 15 października 1953 r., I C 3178/52, OSNCK 1954, nr III, poz. 
69; orzeczenie z dnia 28 lutego 1958 r., III CR 464/57, OSPiKA 1960, nr 11, poz. 
290; uchwała z dnia 13 kwietnia 1988 r., III  CZP 24/88, OSNCP 1989 r., nr 9, poz. 
138; wyrok z dnia 31 marca 1998 r., II CKN 630/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 181; 
postanowienie z dnia 15 kwietnia 2003 r. V CKN 104/01, nie publ.; uchwała z dnia 
8 marca 2007 r., III CZP 165/06, Monitor Prawniczy 2007 r. , nr 21, s. 1195;  
wyrok   z dnia 4 lutego 2015 r., IV CSK 188/14 , nie publ.). W podsumowaniu należy 
zatem przyjąć, że w wypadku zmiany powództwa, polegającej na zastąpieniu 
roszczenia o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego roszczeniem z tytułu 
bezpo dstawnego wzbogacenia, chwilą wszczęcia postępowania w rozumieniu 
art. 1097 § 1 k.p.c. jest chwila zmiany powództwa.  
Powódka w uzasadnieniu w skargi kasacyjnej wyraziła pogląd, 
że jurysdykcja krajowa szczególna sądów polskich wynika w niniejszej sprawie z art. 
11037 § 2 k.p.c. Pogląd ten jest nietrafny. Wskazany przepis w ogóle bowiem nie 
znajduje zastosowania, gdyż jurysdykcja krajowa szczególna może wynikać 
tylko z przepisów zamieszczonych w  rozporządzeniu nr 1215/2012 . Potencjalnie 
można natomi ast rozważać poszukiwanie jurysdykcji szczególnej w art. 7 ust. 1 
albo 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Pierwszy z tych przepisów przewiduje 
jurysdykcję szczególną sądu miejsca wykonania zobowiązania w   sprawach 
dotyczących umowy. Podstawą roszczenia w ninie jszej sprawie są przepisy 
dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia, zatem roszczenie to nie mieści 
się  w  formule art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Artykuł 7 ust. 2 
rozporządzenia nr 1215/2012 przewiduje jurysdykcję szczególną sądu miejsca, 
w  którym  nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, w sprawach 
dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu 
niedozwolonego. Nie można jednak przyjąć, że bezpodstawne wzbogacenie 
stanowi czyn podobny do czynu niedozwolonego w rozumien iu powołanego 
przepisu, już choćby z tych względów, że do bezpodstawnego wzbogacenia może 
dojść w  ogóle bez czynu człowieka.  
5 
 
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. 
orzekł, jak w sentencji.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw