Postanowienie z dnia 14 lipca 2004 r., IV CK 495/03  
 
Zażalenie, o którym mowa w art. 40 Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu 
orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w 
Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 1 32), wnosi się 
wprost do sądu apelacyjnego. Termin do jego wniesienia jest tygodniowy (art. 
394 § 2 k.p.c.).  
 
Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)  
Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski  
Sędzia SN Tadeusz Żyznowski  
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wnios ku "E.", S.A. w G. przy uczestnictwie 
Mirosława S. o zezwolenie na wykonanie wyroku zaocznego No JTPI/2025/2002 
Sądu Pierwszej Instancji Republiki i Kantonu w Genewie, po rozpoznaniu na 
rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 14 lipca 2004 r. kasacji uczestnika postępowania 
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 czerwca 2003 r.  
uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił zażalenie wnioskodawcy (nazwane 
apelacją) od postanowienia Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 28 marca 
2003 r. wydanego w s prawie (...), zasądzając od wnioskodawcy na rzecz uczestnika 
Mirosława S. kwotę 370 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego 
oraz zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kwotę 240 zł zwrotu kosztów 
zastępstwa w postępowaniu kasacyjnym.  
 
Uzasadnienie  
 
Wierzyciel "E.", S.A. w G. wnosił o zezwolenie przez Sąd Okręgowy w 
Białymstoku na wykonanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej wyroku zaocznego 
wydanego w dniu 11 lutego 2002 r. przez Sąd Pierwszej Instancji Republiki i 
Kantonu Genewy, zasąd zającego od dłużnika Mirosława S. kwoty pieniężne w euro 
w wysokościach ustalonych w punktach 1 -28 tego wyroku.  
Sąd Okręgowy ustalił, że Sąd w Genewie wysłał do stron zawiadomienia o 
terminie rozprawy wyznaczonym na dzień 17 stycznia 2002 r. Pozwanemu 
Mirosławowi S. pismo to miało być doręczone za pośrednictwem Prezesa Sądu 
Rejonowego w Białymstoku. W dniu 2 listopada 2000 r. Prezes potwierdził, że 
dokumentacja przeznaczona dla pozwanego została mu doręczona w trybie art. 5 
pkt a Konwencji o doręczaniu za g ranicę dokumentów sądowych i pozasądowych w 
sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej dnia 15 listopada 1965 r. w Hadze 
(Dz.U. z 2000 r. Nr 87, poz. 968). Adresat nie odebrał w terminie przeznaczonej dla 
niego przesyłki, złożonej w urzędzie pocztowym. W takim samym trybie doręczono 
pozwanemu odpis wydanego przeciwko niemu przez Sąd w Genewie wyroku 
zaocznego, składając nieodebraną z poczty przesyłkę do akt ze skutkiem 
doręczenia.  
Oceniając ten sposób doręczeń pism sądu zagranicznego pozwanemu, Sąd 
Okręg owy doszedł do wniosku, że doręczenie pierwszego pisma, wszczynającego 
postępowanie, było nieprawidłowe, a zatem prawnie nieskuteczne. Artykuł 5 pkt a 
Konwencji o doręczaniu za granicę dokumentów sądowych i pozasądowych w 
sprawach cywilnych i handlowych pr zewiduje doręczenie dokumentu sądu 
zagranicznego w formie przewidzianej dla podobnych doręczeń przez prawo 
wewnętrzne państwa, na terenie którego następuje doręczenie (państwa 
wezwanego). Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej doręczenie takie powinno odbyć 
się wedle zasad przewidzianych w art. 131 -147 k.p.c. oraz § 134 i nast. 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. – Regulamin 
wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych i przepisów rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 7 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu 
doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu 
Okręgowego, wykładnia przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że 
pierwsze doręczenie pisma sądowego musi nastąpić do rąk adresat a. Doręczenie 
zastępcze, w szczególności przez złożenie do akt ze skutkiem doręczenia, 
dopuszczalne jest dopiero przy kolejnych przesyłkach, po pouczeniu adresata o 
takiej możliwości i o związanych z tym skutkach procesowych. Wobec wadliwości 
pierwszego do ręczenia, zawierającego odpis pisma wszczynającego postępowanie 
przed Sądem w Genewie, Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił wniosek o 
zezwolenie na wykonanie wyroku zaocznego Sądu w Genewie z dnia 11 lutego 
2002 r., wydanego przeciwko dłużnikowi Mirosławowi S. (art. 27 i 28 Konwencji o 
jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych 
sporządzonej dnia 16 września 1988 r. w Lugano, Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132 – 
dalej: "Konwencja lugańska").  
Na skutek apelacji wierzyciela od teg o orzeczenia Sąd Apelacyjny w Białymstoku 
postanowieniem z dnia 9 czerwca 2003 r. zmienił je i uwzględnił wniosek, 
zezwalając na wykonanie wyroku Sądu w Genewie przeciwko dłużnikowi 
zamieszkałemu w Polsce. Sąd Apelacyjny zakwestionował stanowisko prawne 
Sądu Okręgowego co do niedopuszczalności zastosowania zastępczego 
doręczenia zagranicznych pism sądowych adresatowi zamieszkałemu w Polsce, 
wskazując, że możliwość taka wynika z art. 139 k.p.c. Przepis ten pozwala, w razie 
niemożności doręczenia w sposób prz ewidziany w artykułach poprzedzających, na 
złożenie pisma w urzędzie pocztowym lub lokalu organu gminy i umieszczenie 
zawiadomienia o tym na drzwiach mieszkania lub w skrzynce pocztowej adresata; 
nie różnicuje przy tym, czy chodzi o doręczenie pierwsze, cz y o doręczenia 
następne. Dokonane w ten sposób doręczenie dłużnikowi pisma wszczynającego 
postępowanie przeciwko niemu przed Sądem w Genewie jest więc prawnie 
skuteczne, co oznacza, że nie istnieje przeszkoda do zezwolenia na wykonanie 
wyroku tego Sądu.  
Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył dłużnik kasacją, w której zarzucił 
naruszenie art. 373 w związku z art. 370, 397 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c., art. 328 § 2 w 
związku z art. 361 i 13 § 2 k.p.c., art., 233 § 1 w związku z art. 382, 397 i 13 § 2 
k.p.c. or az art. 40 ust. 2 i art. 34 ust. 2 w związku z art. 27 pkt 2 Konwencji 
lugańskiej. Z tych przyczyn wnosił o uchylenie skarżonego postanowienia, 
odrzucenie zażalenia wnioskodawcy, nietrafnie określonego jako "apelacja" i 
obciążenie go kosztami postępowania lub o uchylenie orzeczenia i przekazanie 
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Jest bezsporne, że w sprawie niniejszej mają zastosowanie przepisy Konwencji 
lugańskiej, gdyż jej stronami są Polska i Szwajca ria, a jednocześnie nie istnieje inna 
umowa między tymi państwami dotycząca uznawania orzeczeń sądowych. Na tle 
rozwiązań przyjętych w tej Konwencji w pierwszej kolejności wymagają 
rozstrzygnięcia kwestie o charakterze wstępnym; pierwsza, jaki jest termin do 
złożenia przez wnioskodawcę zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o 
zezwolenie na wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego, i druga, do którego sądu 
powinno być wniesione takie zażalenie – do sądu a quo  czy do sądu ad quem . 
Kwestia pierwsza wynik a stąd, że w Konwencji lugańskiej określono jedynie 
termin do wniesienia środka zaskarżenia dla dłużnika stanowiąc, w art. 36, iż jest to 
termin miesięczny od doręczenia orzeczenia. Jeśli zaś chodzi o wnioskodawcę, to 
w art. 40 przewidziano, że służy mu śr odek zaskarżenia w razie oddalenia wniosku, 
nie wspominając o terminie do jego wniesienia. W związku z taką regulacją w 
piśmiennictwie zgłoszono trzy propozycje interpretacji terminu do wniesienia przez 
wnioskodawcę środka zaskarżenia od orzeczenia oddalaj ącego jego wniosek o 
zezwolenia na wykonanie wyroku sądu zagranicznego. Pierwszy pogląd głosi, że 
skoro w Konwencji nie określono tego terminu, to należy przyjąć, iż wnioskodawca 
może wnieść środek odwoławczy w każdym czasie, bez ograniczeń czasowych. 
Pogląd drugi proponuje zastosowanie analogii do rozwiązania przyjętego w art. 36 
ust. 1 Konwencji i uznanie, że termin dla złożenia środka odwoławczego dla 
wnioskodawcy wynosi miesiąc od doręczenia odpisu orzeczenia, tak jak wyraźnie w 
tym przepisie przewidzia no dla dłużnika. Wreszcie według stanowiska trzeciego, 
wobec braku regulacji terminu do wniesienia środka odwoławczego dla 
wnioskodawcy w przepisach Konwencji lugańskiej należy stosować w tym zakresie 
termin przewidziany w prawie procesowym państwa wykonan ia. 
Oceniając każde z tych stanowisk, należy stwierdzić, że nie do przyjęcia jest 
radykalizm pierwszego z nich. Uznanie, że wnioskodawcę nie wiążą żadne terminy, 
pozostaje w rażącej sprzeczności z samą istotą systemu środków odwoławczych, 
zasadzającego się  na konieczności określenia ścisłych terminów do ich wniesienia, 
ze względu na zagwarantowanie w ten sposób realizacji zasady pewności prawa. 
Z kolei odwołanie się do analogii z art. 36 Konwencji jest niedopuszczalne z tego 
względu, że zamieszczenie w tym przepisie terminu do wniesienia środka 
odwoławczego dla dłużnika jest wyjątkiem od zasady, iż Konwencja nie reguluje 
wprost przesłanek dopuszczalności środków zaskarżenia, pozostawiając tę kwestię 
rozwiązaniom obowiązującym w państwie wykonania. Uzasadnia to stosowanie 
ścisłej wykładni tego przepisu, bez możliwości rozciągania jego treści na określanie 
terminu także dla wnioskodawcy. Pozostaje zatem zaakceptowanie trzeciego z 
omówionych poglądów i przyjęcie, że Konwencja pozostawia regulację terminu do 
wniesienia środka zaskarżenia przez wnioskodawcę wewnętrznemu prawu państwa 
wykonania. Na gruncie art. 1151 § 2 zdanie drugie k.p.c. przyjmuje się jednolicie, że 
w naszym systemie środkiem zaskarżenia do sądu drugiej instancji orzeczenia 
wydanego w sprawie o s twierdzenie wykonalności jest zażalenie, stąd też należy 
uznać, że określenie przez wnioskodawcę jego środka zaskarżenia mianem 
"apelacji" było błędne. W konsekwencji termin ustawowy do wniesienia tego 
zażalenia przez wnioskodawcę wynosi zgodnie z art. 394  § 2 k.p.c. tydzień.  
Ocena, czy wnioskodawca zachował termin, zależy od rozstrzygnięcia kolejnej 
kwestii, która wyłania się na tle przepisów Konwencji, a mianowicie, do którego 
sądu powinien wnieść zażalenie: za pośrednictwem Sądu Okręgowego (sądu a 
quo), czy wprost do Sądu Apelacyjnego (sądu a quem ). Wątpliwość ta rodzi się w 
związku z art. 40 Konwencji, w którym wymienia się sądy określonych instancji w 
poszczególnych krajach, do których "wnioskodawca może wnieść środek 
zaskarżenia". W oświadczeniu rządow ym z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie 
ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu 
orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano 
dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z dnia 18 lutego 2000 r. Nr 10, poz. 133) zawarte 
zostało następujące zastrzeżenie do art. 40 Konwencji: "w Rzeczypospolitej 
Polskiej, jeśli wniosek o zezwolenie na wykonanie orzeczenia zagranicznego został 
oddalony, wnioskodawca może wnieść środek zaskarżenia do sądu apelacyjnego". 
Wykł adnia treści tego zastrzeżenia i samej idei art. 40 Konwencji może iść w trzech 
kierunkach.  
Po pierwsze, można twierdzić, że chodzi tu o przesądzenie samej 
dopuszczalności środka odwoławczego od niekorzystnej dla wnioskodawcy decyzji 
sądu pierwszej instanc ji; w takim razie o sposobie wniesienia tego środka 
rozstrzygałoby prawo procesowe państwa wykonania. Zgodnie z art. 369 § 1 w 
związku z art. 397 § 2 oraz art. 395 § 2 k.p.c., zażalenie wnosi się do sądu, który 
wydał zaskarżone postanowienie. Rozwiązanie t o trzeba jednak odrzucić jako 
nieracjonalne. Sama możliwość odwołania się od negatywnego orzeczenia sądu 
pierwszej instancji jest oczywista i nie musiała być regulowana w Konwencji. Z 
brzmienia tego przepisu wynika, że chodzi w nim o wskazanie sądu, do któ rego taki 
środek odwoławczy się wnosi, tak aby wnioskodawca nie znający prawa 
procesowego obcego państwa miał w tym zakresie jasność informacji.  
Drugi z wariantów wykładni art. 40 Konwencji, który zaprezentował 
wnioskodawca, akcentuje użyte w tym przepisie  słowo "może", wyprowadzając stąd 
wniosek, że chodzi jedynie o możliwość, a nie o obowiązek wnoszenia środka 
zaskarżenia bezpośrednio do sądu apelacyjnego. Oznacza to, że wnioskodawca 
według swego wyboru wnosi zażalenie do sądu a quo  albo do sądu ad quem . 
Wykładni tej również nie można zaaprobować, prowadzi ona bowiem do 
rozchwiania pewności i jednoznaczności niezbędnych przy określaniu właściwości 
sądu, proponując swoisty dualizm, obcy naszemu systemowi prawnemu. 
Powoływanie się w tej kwestii na przykład r ozwiązania zastosowanego w prawie 
niemieckim jest o tyle chybione, że tam taką możliwość wprowadzono w § 11 i § 55 
specjalnej ustawy wykonawczej do Konwencji i do rozporządzenia z dnia 19 lutego 
2001 r. (tzw. ustawa AVAG).  
Pozostaje zatem zaakceptować trze cie rozumienie art. 40 Konwencji, które 
wynika z brzmienia tego przepisu, i uznać, że wprowadza on odstępstwo od zasady 
wnoszenia środka zaskarżenia za pośrednictwem sądu, który wydał kwestionowane 
orzeczenie, na rzecz rozwiązania, że środek ten wnosi się wprost do sądu 
apelacyjnego. Niewątpliwą zaletą tego rozwiązania jest unifikacja ujęcia kwestii 
właściwości sądów w państwach sygnatariuszach Konwencji, stwarzająca 
obywatelom pewność prawa oraz szansę przyśpieszenia postępowania w 
przedmiocie udzielenia exequatur . Warto dodać, że identyczne do art. 40 Konwencji 
Lugańskiej rozwiązanie znalazło się w art. 43 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 
44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu 
orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowy ch, które z dniem 1 marca 2002 r. 
zastąpiło Konwencję. Rozporządzenie to stanowi, że środek zaskarżenia – bez 
rozróżnienia, czy pochodzi od wnioskodawcy, czy od dłużnika – "wnosi się do sądu 
wskazanego w załączniku III". W załączniku tym wskazany został są d apelacyjny 
jako sąd, do którego wnosi się środek zaskarżenia przewidziany w art. 43 ust. 2 
rozporządzenia. Stosownie do art. 91 ust. 1 Konstytucji, ten tryb wnoszenia środka 
zaskarżenia ustanowiony w Konwencji ma pierwszeństwo przed odmiennym 
trybem, ust alonym w art. 394 § 2 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 i art. 369 § 1 k.p.c.  
Konsekwencją przyjęcia poglądu o obowiązku wnoszenia zażalenia wprost do 
sądu apelacyjnego jest stwierdzenie, że zażalenie wnioskodawcy w niniejszej 
sprawie trzeba uznać za spóźnio ne, skoro bowiem wniósł on je za pośrednictwem 
Sądu Okręgowego w Białymstoku, to należy przyjąć, że nastąpiło to do sądu 
niewłaściwego, gdyż sądem właściwym był bezpośrednio Sąd Apelacyjny w 
Białymstoku. W takim razie dla zachowania siedmiodniowego terminu  
przewidzianego w art. 394 § 2 k.p.c. niezbędne byłoby, aby w tym czasie nastąpiło 
nadanie zażalenia przez Sąd Okręgowy do Sądu Apelacyjnego lub przekazanie go 
temu Sądowi, jako właściwemu w inny sposób (por. uchwałę połączonych Izb Sądu 
Najwyższego Izby C ywilnej i Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych z dnia 28 listopada 1987  r., III CZP 33/87, OSNC 1988, nr 6, poz. 73). 
Tymczasem przedstawienie zażalenia wraz z aktami sprawy do Sądu Apelacyjnego 
nastąpiło po upływie tego ustawowego termin u, co powinno spowodować 
odrzucenie przez ten Sąd środka zaskarżenia jako spóźnionego (art. 397 § 2 w 
związku z art. 370 k.p.c.). Skoro Sąd Apelacyjny tego nie uczynił, spóźnione 
zażalenie, błędnie nazwane "apelacją", odrzucił na podstawie art. 39318 § 3 w  
związku z art. 39319 oraz art. 397 § 2 i art. 370 k.p.c. Sąd Najwyższy, bez 
rozstrzygania o merytorycznej zasadności dalszych zarzutów kasacji.