Postanowienie z dnia 26 października 2005 r., I CK 263/05  
 
Forma pisemna zastrzeżona w art. 17 ust. 1 lit. a Konwencji o jurysdykcji 
i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, 
sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 
132) jest – w razie zamieszczenia klauzuli dotyczącej jurysdykcji krajowej w 
ogólnych warunkach wydrukowanych na odwrotnej stronie dokumentu 
umowy – zachowana tylko wtedy, gdy podpisany przez obie strony tekst 
umowy wyraźnie odsyła do t ych warunków.  
 
Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)  
Sędzia SN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)  
Sędzia SA Aleksandra Marszałek  
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "B.", spółki z o.o. w S. przeciwko 
"N.P.", spółce z o.o. w W. i "N.D." GmbH N. o naka zanie i zapłatę, po rozpoznaniu 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 26 października 2005 r. kasacji 
strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 
stycznia 2005 r.  
oddalił kasację oraz zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanej "N.D." 
GmbH kwotę 1800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.  
 
Uzasadnienie  
 
Powódka na rozprawie w dniu 12 marca 2003 r. wniosła o dopozwanie "N.D." 
GmbH. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 3 listopada 2003 r. wezwał tę spółkę,  
mającą siedzibę w Niemczech, do wzięcia udziału w sprawie, zarzuciła ona jednak 
brak jurysdykcji krajowej. Powołała się na klauzulę ustanawiającą w sporach między 
stronami, wynikłych z zawartej przez nie umowy sprzedaży, właściwość sądu w 
Düsseldorfie, or az na art. 17 Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń 
sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 
września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132 – dalej: „Konwencja lugańska”), i 
art. 1099 k.p.c.  
Sąd Okręgowy zarzut uwzględnił i postanowieniem z dnia 11 października 
2004 r. odrzucił pozew w stosunku do "N.D.".  
Zażalenie powódki na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd 
Apelacyjny postanowieniem z dnia 6 stycznia 2005 r. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że z 
akt sprawy wy nika, iż w dniu 27 stycznia 1999 r. strony posługując się drukiem 
firmowym "N.D." zawarły umowę sprzedaży; powódka kupiła rzeczy na potrzeby 
prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Na pierwszej stronie druku, 
poniżej danych adresowych i rejestr owych stron, a powyżej ich podpisów i 
pieczątek, znajduje się zastrzeżenie, że zamówienie towarów przez powódkę 
nastąpiło „na podstawie wydrukowanych na odwrocie warunków handlowych”. 
Powódka, podpisując zamówienie odwołujące się do zamieszczonych na odwro cie 
ogólnych warunków, przewidujących właściwość sądu w Düsseldorfie w sporach 
wynikających z umowy zawartej przez strony, wyraziła zgodę na włączenie tych 
warunków do treści umowy. Podpisanie przez powódkę umowy bez przeczytania i 
zrozumienia jej treści n ie daje podstaw do tego, aby uznać niektóre jej 
postanowienia za nieobowiązujące.  
Skarżąc postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 6 stycznia 2005 r., powódka 
jako podstawy kasacyjne przytoczyła naruszenie art. 1105 § 1 k.p.c. przez 
nieuwzględnienie, że umow a stron dotycząca jurysdykcji krajowej została 
podpisana przez osobę nieupoważnioną do reprezentowania "N.D.", oraz 
naruszenie art. 17 Konwencji lugańskiej przez przyjęcie, że umowa stron dotycząca 
jurysdykcji krajowej spełnia wymagania tego przepisu. Umow a ta została 
sporządzona w języku niemieckim, a negocjacje były prowadzone w języku polskim 
i w ich toku nie poruszano kwestii jurysdykcji, dlatego albo powódka została 
wprowadzona w błąd, albo klauzula dotycząca jurysdykcji krajowej nie jest w ogóle 
wyraz em woli stron.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Od dnia 1 maja 2004 r., tj. od daty przystąpienia Polski do Unii Europejskiej 
(zob. oświadczenie rządowe z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie mocy 
obowiązującej Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypos politej Polskiej do Unii 
Europejskiej, podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r., Dz.U. Nr 90, poz. 
865), zaczęło obowiązywać m.in. rozporządzenie Rady nr 44/2001 z dnia 22 
grudnia 2000 r. o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w sprawa ch 
cywilnych i handlowych (Dz. Urz.UE L12 z dnia 16 stycznia 2001 r., s. 1  – dalej: 
„rozporządzenie nr 44/2001”). (...) Pomimo że Sąd Okręgowy orzekał o odrzuceniu 
pozwu w stosunku do "N.D." w dniu 11 października 2004 r., czyli już po uzyskaniu 
przez to r ozporządzenie mocy obowiązującej w Polsce, to nie mogło ono mieć 
zastosowania w sprawie, ponieważ według art. 66 ust. 1 tego rozporządzenia jego 
przepisy jurysdykcyjne sądy państwa członkowskiego mogą stosować tylko do tych 
powództw, które zostały wytoczon e po jego wejściu w życie w tym państwie, a 
pozwanie "N.D." przed sąd polski nastąpiło jeszcze w 2003 r. (zob. art. 198 § 1 
k.p.c.).  
Rozstrzygając o przesłance jurysdykcji krajowej w sprawie pomiędzy powódką 
a pozwaną "N.D.", Sądy obu instancji trafnie uzn ały za podstawę oceny w tym 
względzie przepis art. 17 ust. 1 lit.  a Konwencji lugańskiej (zob. art. 91 ust. 2 
Konstytucji oraz art. 1096 k.p.c.), która weszła w życie w stosunku do Niemiec w 
dniu 1 marca 1995 r., a w stosunku do Polski w dniu 1 lutego 2000  r. (zob. 
oświadczenie rządowe z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie ratyfikacji przez 
Rzeczpospolitą Polską Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych 
w sprawach cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 
1988 r., Dz.U. z 20 00 r. Nr 10, poz. 133). Według tego przepisu, jeżeli strony, z 
których przynajmniej jedna ma miejsce zamieszkania na terytorium umawiającego 
się państwa, uzgodniły, że sąd lub sądy umawiającego się państwa powinny 
rozstrzygać spór już wynikły albo mogący w yniknąć z określonego stosunku 
prawnego, to sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję wyłączną; taka umowa 
dotycząca jurysdykcji musi być zawarta w formie pisemnej lub ustnej potwierdzonej 
na piśmie. Zgodnie zaś z art. 54 akapit 1 Konwencji, jej przepisy dotyczące 
jurysdykcji mają zastosowanie do tych powództw, które zostały wytoczone w 
umawiającym się państwie po wejściu w nim w życie tej konwencji.  
Nie ulega wątpliwości spełnienie w sprawie wymagania art. 17 ust. 1 lit.  a 
Konwencji lugańskiej dotyczącego  oznaczenia sporu mogącego wyniknąć z 
określonego stosunku prawnego oraz wymagania dotyczącego miejsca 
zamieszkania jednej ze stron umowy o jurysdykcję w państwie należącym do 
omawianej Konwencji (zob. orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 
listopa da 1979 r., Sanicentral – R. Collin, Rs 25/79, dotyczące art. 17 konwencji 
brukselskiej, na które powołuje się A -M. Rouchaud, Jurysdykcja umowna, 
„Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1999, nr 4, s. 730, przyp. 1, co do traktowania dla 
celów Konwencji lugańskiej s iedziby spółek na równi z zamieszkaniem osób 
fizycznych – por. art. 53 tej Konwencji).  
Za spełnione trzeba uznać również wymagania art. 17 ust. 1 lit.  a Konwencji 
lugańskiej co do formy umowy o jurysdykcję. Dokonane w sprawie ustalenia 
faktyczne dawały pod stawę do stwierdzenia zachowania przez strony formy 
pisemnej, o której mowa w tym przepisie.  
Dokonując wykładni wymienionego przepisu w zakresie odnoszącym się do 
formy, należało mieć na względzie orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości 
dotyczące art. 17 wc ześniejszej, zbieżnej co do treści z Konwencją lugańską, 
Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i 
handlowych, sporządzonej w Brukseli dnia 27 września 1968 r., oraz orzecznictwo 
sądów innych państw w sprawach rozstrzyg anych na podstawie Konwencji 
lugańskiej. W preambule do protokołu nr 2 do Konwencji lugańskiej, stanowiącego 
zgodnie z art. 65 tej konwencji jej integralną część, wskazano, że negocjując 
zawarcie Konwencji lugańskiej miano na względzie orzecznictwo Trybuna łu 
Sprawiedliwości dotyczące Konwencji brukselskiej sprzed podpisania Konwencji 
lugańskiej, tj. sprzed dnia 16 września 1988 r., z czego wynika nakaz uwzględniania 
wspomnianego orzecznictwa przez sądy państw będących stronami Konwencji 
lugańskiej. Zgodnie zaś z art. 1 i 2 powyższego protokołu, sądy każdego państwa 
będącego stroną Konwencji lugańskiej powinny podczas jej stosowania 
uwzględniać zasady wynikające z orzeczeń sądów ostatniej instancji pozostałych 
państw nią związanych i zasady wynikające z innyc h – o szczególnym znaczeniu – 
prawomocnych orzeczeń sądów tych państw. Ponadto państwa będące członkami 
Wspólnot Europejskich, podpisując Konwencję lugańską złożyły deklarację, że 
uznają za wskazane, aby Trybunał Sprawiedliwości przy wykładni konwencji 
brukselskiej uwzględniał zasady wynikające z orzecznictwa dotyczącego Konwencji 
lugańskiej, a państwa będące członkami Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego 
Handlu deklarację, że uznają za wskazane, aby ich sądy przy wykładni Konwencji 
lugańskiej uwzględniały zasady wynikające z orzecznictwa Trybunału 
Sprawiedliwości i sądów państw członkowskich Wspólnot Europejskich, dotyczące 
postanowień konwencji brukselskiej, które co do swej istoty zostały przejęte przez 
Konwencję lugańską. Wskazane deklaracje mają status dokumentów, o których 
mowa w art. 31 pkt 2 lit. b Konwencji o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu 
dnia 23 maja 1969 r. (Dz.U. z 1990 r. nr 74, poz. 439).  
W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości (zob. przede wszystkim wyrok z 
dnia 14 grudnia 1976, Rs  24/76, w sprawie Colzani – Rüwa, „Neue Juristische 
Wochenschrift” 1977, nr 11, s. 494 i ECR 1976, s.1831) oraz sądów najwyższych 
państw będących stronami Konwencji lugańskiej lub Konwencji brukselskiej (zob. 
np. wyrok szwajcarskiego Sądu Federalnego z dni a 7 sierpnia 2001 r., 4 C. 
163/2001/rnd, http://www.curia.eu.int/common/recdoc/ 
convention/en/tableau/2003.htm, wyrok austriackiego Sądu Najwyższego z dnia 29 
sierpnia 2000 r., 1Ob149/00v, http://www.curia.eu.int/common/recdoc/ 
convention/en/tableau/2001.h tm, wyrok austriackiego Sądu Najwyższego z dnia 30 
marca 2001 r., 7 Ob. 320/00k, „Ősterrechisches Recht der Wirtschaft” 2001, z. 11, 
s. 671, wyrok niemieckiego Sądu Federalnego z dnia 22 lutego 2001 r., IX ZR 
19/00, „Wertpapier -Mitteilungen” 2001, nr 15, s . 768 i 769, wyrok Niemieckiego 
Sądu Federalnego z dnia 25 lutego 2004 r., VII ZR 119/03, „Der Beriebs -Berater” 
2004, nr 16, s. 853 i 854) ukształtował się pogląd, mający aprobatę piśmiennictwa, 
że zawarte w art. 17 Konwencji brukselskiej i art. 17 Konwenc ji lugańskiej 
wymagania co do formy mają na celu zagwarantowanie rzeczywistego 
porozumienia się przez strony co do jurysdykcji krajowej. Dlatego wymagania te 
powinny być interpretowane tak, aby ich spełnienie dawało podstawy do przyjęcia, 
że jurysdykcja są dów określonego państwa istotnie została uzgodniona przez 
strony. W konsekwencji, omawianą regulację formy należy uznać za rozstrzygającą 
także o dojściu do skutku zgodnych oświadczeń woli stron co do wyboru jurysdykcji 
krajowej.  
Wychodząc z takich założeń , Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie 
Colzani – Rüwa przyjął, że forma pisemna zastrzeżona w art. 17 ust. 1 lit.  a 
konwencji brukselskiej – tak samo jak w art. 17 ust. 1 lit.  a Konwencji lugańskiej – 
jest w razie zamieszczenia klauzuli dotyczącej j urysdykcji krajowej w ogólnych 
warunkach wydrukowanych na odwrotnej stronie dokumentu umowy zachowana 
tylko wtedy, gdy podpisany przez obie strony tekst umowy wyraźnie odsyła do tych 
warunków. Zapatrywanie to, podzielane w innych orzeczeniach, w pełni odno si się – 
z wyjaśnionych wcześniej przyczyn – do formy pisemnej zastrzeżonej w art. 17 ust. 
1 lit. a Konwencji lugańskiej. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że analogiczne 
uregulowanie do przewidzianego w art. 17 Konwencji brukselskiej i art. 17 
Konwencji luga ńskiej zawiera art. 23 rozporządzenia nr 44/2001.  
Zestawienie z przedstawioną interpretacją art. 17 ust. 1 lit.  a Konwencji 
lugańskiej ustalenia, że nad podpisami stron w umowie znajduje się zastrzeżenie 
odsyłające do wydrukowanych na odwrocie warunków han dlowych, obejmujących 
klauzulę jurysdykcyjną, prowadzi do wniosku o zachowaniu w rozpoznawanej 
sprawie formy pisemnej zastrzeżonej w art. 17 ust. 1 lit.  a Konwencji lugańskiej, a 
tym samym o istnieniu zgodnych oświadczeń woli stron co do wskazanej w tej 
klauzuli właściwości międzynarodowej sądu w Düsseldorfie. Dla powyższej oceny o 
istnieniu, zgodnie z art. 17 ust. 1 lit.  a Konwencji lugańskiej, konsensu stron co do 
właściwości międzynarodowej sądu w Düsseldorfie, bez znaczenia jest podnoszony 
przez skarżąc ą fakt sporządzenia umowy w języku niemieckim. Według wyroku 
Trybunału Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 1981 r. w sprawie Elefanten Schuh – 
Jacqmain, Rs 150/80, ECR 1981, s. 1671, w myśl analogicznego przepisu 
Konwencji brukselskiej, państwo będące stroną  Konwencji nie może uznać umowy 
dotyczącej jurysdykcji za nieskuteczną z tej tylko przyczyny, że użyto innego języka 
niż obowiązujący w tym państwie.  
W myśl przedstawionego poglądu – uznającego art. 17 Konwencji lugańskiej 
za autonomiczną regulację, normuj ącą dopuszczalność, skutki i formę umowy o 
jurysdykcję, a także kwestię istnienia konsensu stron co do zawarcia takiej umowy – 
poza zakresem tej regulacji pozostają i podlegają prawu wskazanemu jako 
właściwe na podstawie miarodajnych norm prawa prywatnego międzynarodowego 
obowiązującego w siedzibie sądu rozpoznającego sprawę takie przesłanki 
skuteczności umowy o jurysdykcję, jak w szczególności zdolność do czynności 
prawnych, nieistnienie wady oświadczenia woli lub umocowanie do działania w 
imieniu strony ( por. wyrok austriackiego Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 
2001  r., 7 Ob. 320/00k). Podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące błędu po jej 
stronie i podpisania umowy przez osobę nieupoważnioną do reprezentowania 
pozwanej "N.D." powinny być zatem rozpatrz one w świetle właściwego prawa, 
wskazanego na podstawie miarodajnej normy polskiego prawa prywatnego 
międzynarodowego. Według wybranego przez strony w punkcie I.7 ogólnych 
warunków umowy prawa niemieckiego (art. 25 § 1 p.p.m.), właściwego także dla 
oceny b łędu przy zawarciu umowy dotyczącej jurysdykcji ( lex causae ), nie ma 
podstaw do podzielenia twierdzeń skarżącej o bezskuteczności umowy 
jurysdykcyjnej ze względu na jej zawarcie pod wpływem błędu już z tego tylko 
powodu, że w materiale sprawy nie ma żadnyc h danych wskazujących na uchylenie 
się przez skarżącą od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod 
wpływem błędu (§ 143 w związku z § 121 i § 119 kodeksu cywilnego niemieckiego). 
Podobnie, według prawa niemieckiego nie ma podstaw do uznania umowy 
jurysdykcyjnej za bezskuteczną ze względu na podpisanie jej w imieniu "N.D." przez 
osobę nieumocowaną do tego. Gdyby nawet osoba, która podpisała umowę w 
imieniu pozwanej "N.D.", rzeczywiście nie miała umocowania do tego, możliwe było 
potwierdzenie tej umowy  przez wymienioną stronę, także bez potrzeby zachowania 
określonej formy (§ 177 i § 182 ust. 1 i 2 kodeksu cywilnego niemieckiego). W 
okolicznościach sprawy występuje niewątpliwie wiele takich zachowań, które 
mogłyby w sposób jednoznaczny dowodzić takiego potwierdzenia ze strony 
pozwanej "N.D.". Należy zaznaczyć, że do identycznego rezultatu prowadziłaby 
również ocena rozpatrywanych kwestii w świetle prawa polskiego (zob. art. 88 w 
związku z art. 84 k.c., jak też art. 103 § 1 i 2 w związku z art. art. 99 k. c.). 
Z przedstawionych przyczyn, wobec bezzasadności zarzutów kasacyjnych, 
orzeczono, jak w sentencji (39312 k.p.c.).