Sygn. akt V CSK 513/17  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 19 grudnia 2018 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Teresa Bielska -Sobkowicz (przewodniczący, 
sprawozdawca)  
SSN Władysław Pawlak  
SSN Roman Trzaskowski  
  
w sprawie z wniosku wierzycieli R. C.  i M. z siedzibą w Belgii  
przy uczestnictwie dłużnika M. R.  
o stwierdzenie wykonalności,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 13 grudnia 2018 r.,  
skargi kasacyjnej dłużnika od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) 
z dnia 25 maja  2017 r., sygn. akt I ACz (…),  
  
oddala skargę kasacyjną i zasądza od skarżącego na rzecz 
każdego z uczestników postępowania po 240 (dwieście 
czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania 
kasacyjnego.   
  
UZASADNIENIE  
 
Postanowieniem z dnia 25 maja 2017 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił 
zażalenie dłużnika M. R.  na postanowienie Sądu Okręgowego w K . z dnia 27 lutego 
2017 r., którym ten Sąd stwierdził wykonalność wyroku Sądu Wielkiej Instancji w A ., 
wydanego w dniu 3  paździe rnika 2014 r. w części, w jakiej zasądził od dłużnika na 
rzecz R. C.  kwotę 40  071,99 euro oraz na rzecz M. z siedzibą w  Belgii kwotę 
46 572,74 euro oraz w części zasądzającej na ich rzecz koszty  procesu.  
2 
 
Sądy obu instancji uznały, że ze względu na datę wyd ania wyroku przez 
sąd francuski w sprawie mają zastosowanie przepisy Rozporządzenia Rady (UE) 
Nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń 
sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. UE 
z dnia 1 6 stycznia 2001 r; dalej: rozporządzenie nr 44/2001).  
Z ustaleń wynika, że wyrokiem Sądu Wielkiej Instancji w A. z dnia 
22 kwietnia 2011 r. przesądzono odpowiedzialność małoletniego wówczas dłużnika 
za szkodę spowodowaną przez niego w dniu 5 lutego 2009 r.  obywatelce belgijskiej 
R. C.  podczas jazdy na nartach w miejscowości A. we Francji Wyrokiem tym 
zabezpieczono roszczenie. Zasądzone kolejnym wyrokiem na  rzecz pokrzywdzonej 
kwoty obejmują zadośćuczynienie za cierpienia spowodowane uszkodzeniem ciała 
oraz poniesione w związku z tym koszty, częściowo zwrócone przez drugiego 
wierzyciela, to jest zakład ubezpieczeń M. w Belgii, na rzecz którego zasądzono 
określoną w wyroku kwotę, w uwzględnieniu roszczenia regresowego.   
W postępowaniu o stwierdzenie wykonalnoś ci wyroku sądu francuskiego 
dłużnik przedstawił szereg zarzutów, domagając się oddalenia wniosku. Zarzucił  
brak jurysdykcji sądu francuskiego, powołując się na art. 12 rozporządzenia 
44/2001. Zdaniem dłużnika, w sprawie ze stosunku ubezpieczenia zachodzi 
wyłączna jurysdykcja sądu polskiego. Zarzut ten został przez orzekające Sądy 
uznany za chybiony, bowiem sprawa rozpoznana przez sąd francuski nie  dotyczyła 
roszczeń ze stosunku ubezpieczenia, lecz wynikających z czynu niedozwolonego.  
M. R.  kwestionował też właściwość miejscową sądów polskich, podnosząc, 
że mieszka w Wielkiej Brytanii, zarówno jednak Sąd Okręgowy, jak  i Apelacyjny 
ustaliły, że miejscem zamieszkania dłużnika są Katowice, w  Wielkiej Brytanii 
przebywa zaś czasowo w związku z podjęciem studiów.  
Podstawowy zarzut sprowadzał się do pozbawienia dłużnika prawa do 
obrony przed sądami we Francji. Wyrok, którego stwierdzenie wykonalności jest 
przedmiotem postępowania, został bowiem oparty na ustaleniach poprzedzającego 
go wyroku z dnia 22 kwietnia 2011 r . Zdaniem dłużnika, stan faktyczny w tej 
poprzedzającej sprawie został ustalony wadliwie, jedynie na podstawie notatki 
sporządzonej na miejscu zdarzenia przez żandarma francuskiego po przesłuchaniu 
3 
 
15-letniego wówczas dłużnika, przy czym obaj posługiwali s ię łamaną 
angielszczyzną. W ocenie Sądów, wyrok z dnia 20 kwietnia 2011 r. został wydany 
w odrębnej sprawie, wywołuje określone skutki prawne i nie może być 
kwestionowany z powołaniem się na okoliczności dotyczące pozbawienia dłużnika 
możliwości obrony. W postępowaniu, w którym zapadł wyrok z dnia 3 października 
2014 r., dłużnik był osobą pełnoletnią i miał zapewnioną pomoc prawną. 
Zarzut,  że pomoc ta nie była wystarczająca, skoro adwokaci reprezentujący 
dłużnika uznali co do zasady jego odpowiedzialność, z ostał oceniony jak 
bezzasadny.  
Dłużnik podnosił również, że wysokość zasądzonego od niego świadczenia 
narusza podstawowe zasady prawa obowiązującego w Polsce i jest 
nieproporcjonalna zarówno w stosunku do wysokości świadczeń zasądzanych za 
podobne szkody i  krzywdy w Polsce, jak i do wysokości przeciętnych zarobków 
w Polsce. Sąd Okręgowy, a za nim Sąd Apelacyjny wskazały, że o sprzeczności 
orzeczenia z porządkiem publicznym danego państwa może świadczyć jedynie 
oczywiste napuszenie zasad prawa, sama zaś wyso kość zasądzonego roszczenia 
nie może podlegać kontroli merytorycznej w postępowaniu delibacyjnym.  
Dłużnik M. R.  zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, 
w której zarzucił naruszenie art. 12, 32 i 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 w 
związku z art. 42 ust. 3 i art. 31 ust. 3 oraz art. 72 ust. 1 Konstytucji RP przez 
uznanie wykonalności orzeczenia zapadłego z naruszeniem przepisów o  jurysdykcji 
wyłącznej w stosunku do wierzyciela M., pośrednie uznanie orzeczenia sądu w 
przedmiocie zasady jego odpowiedzialności, tj. wyroku Sądu Wielkiej Instancji w A. 
z dnia 22 kwietnia 2011 r., które nie zostało prz edstawione w toku postępowania, a 
którego prawidłowość wydania dłużnik konsekwentnie kwestionuje, bowiem w 
procesie tym nie brał udziału, nie  miał zapewnionej pomocy sądowej, nie został 
wysłuchany, orzeczenie to nigdy nie zostało mu doręczone, nie miał w 
konsekwencji możliwości jego zaskarżenia, co  stanowi naruszenie podstawowych 
zasad porządku publicznego Rzeczpospolitej Polskiej. Ponadto zarzucił naruszenie 
art. 1146 § 1 pkt 2, 3, 4 i 7 k.p.c. przez  nieuwzględnienie zarzutu wyłącznej 
jurysdykcji sądów pol skich w odniesieniu do wierzyciela będącego 
ubezpieczycielem, nieuwzględnienie braku należytej reprezentacji dłużnika przy 
4 
 
wydawaniu orzeczenia wstępnego, stanowiącego podstawę wydania orzeczenia, 
którego wykonania domagają się wierzyciele, nieuwzględnieni e rażącej 
sprzeczności orzeczenia wstępnego i w konsekwencji orzeczenia mającego 
podlegać wykonaniu z podstawowymi zasadami porządku prawnego 
Rzeczpospolitej Polskiej. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia, orzeczenie co do istoty spraw y i oddalenie wniosku, względnie 
o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.  
Wierzyciele wnosili o oddalenie skargi kasacyjnej.  
Sąd Najwyższy zważył, co następu je: 
Jak wynika z art. 34 pkt 1 w związku z art. 45 rozporządzenia 4 4/2001, 
orzeczenia sądu innego państwa członkowskiego UE nie uznaje się, jeżeli uznanie  
byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w  którym 
wystąpiono o uznanie. Dotyczy to również stwierdzenia wykonalności 
zagranicznego orzeczenia. D łużnik, zarzucając naruszenie tego przepisu, wnosił 
o wyjaśnienie istotnego zagadnienia prawnego, czy dopuszczalne jest nadanie 
klauzuli wykonalności rozs trzygnięciu wydanemu przez sąd innego państwa, 
którego podstawą co do zasady jest inne rozstrzygnięcie  o charakterze zbliżonym  
do wyroku wstępnego, którego prawomocności sąd polski nie miał możliwości 
zbadać.  
Zagadnienie to było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. 
W postanowieni u z dnia 7 kwietnia 2017 r., V CSK 349/16 (niepubl.) Sąd  Najwyższy 
wskaz ał, że ocen a, czy zachodzi podstawa do odmowy stwierdzenia wykonalności 
zagranicznego orzeczenia z powodu oczywistej sprzeczności wykonania z 
porządkiem publicznym ze względu na pozbawienie pozwanego prawa do 
wysłuchania (art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44 /2001) powinna uwzględniać 
postępowanie przed sądami państwa pochodzenia jako całość, w tym także 
ewentualne postępowanie przed sądem konstytucyjnym, jeżeli kontrolował on 
wydane w sprawie orzeczenia. Sąd Najwyższy w postanowieniu tym  odniósł się do 
orzecz enia sądu konstytucyjnego, jednak wyrażony w nim pogląd ma  szerszy 
zakres. Należy zatem uznać, że n iezależnie od tego, czy  poprzednie orzeczenie 
zostało wydane w tej samej sprawie, czy w odrębnym postępowaniu, 
5 
 
oraz niezalenie od tego, czy było przedmiotem postępowania o  uznanie w Polsce, 
jeżeli ma prejudycjalny charakter dla ostatecznego rozstrzygnięcia, musi być brane 
pod uwagę przy ocenie, czy zachodzą przesłanki określone w pkt 1 art. 34 
rozporządzenia nr 44/2001.  
W uzasadnieniu przytoczonego postanowien ia Sąd Najwyższy powołał się 
na swoje wcześniejsze orzeczenia, w których podkreślono wyjątkowy i subsydiarny 
charakter klauzuli porządku publicznego na tle rozporządzenia nr 44/2001; 
zwrócił  również uwagę, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających j ej 
zastosowanie spoczywa na stronie sprzeciwiającej się wykonaniu zagranicznego 
orzeczenia (por. postanowienia Sądu  Najwyższego z dnia 27 listopada 2008 r., 
IV CSK 73/08, niepubl., i z dnia 13  kwietnia 2011 r., V CSK 335/10, niepubl.). 
Sąd Najwyższy w składzie obecnym podziela to stanowisko.  
Jak wskazano wyżej, okoliczności sprzeciwiające się stwierdzeniu 
wykonalności wyroku, o dnoszące się do postępowania w którym wydano 
orzeczenie o prejudycjalnym charakterze, powinien wykazać dłużnik. 
Skarżący  podnosi ł w toku postępowania, również w skardze kasacyjnej, zarzut, że  
w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2011 r. o  charakterze 
zbliżonym do wyroku wstępnego, był pozbawiony możliwości obrony swoich praw. 
Był bowiem małoletni, a jego winę w sp owodowaniu uszkodzenia ciała obywatelki 
belgijskiej ustalono na podstawie protokołu z wysłuchania dłużnika przez żandarma 
francuskiego. Wysłuchanie to nie mogło być wiarygodne, bowiem  ani ów żandarm 
ani dłużnik nie znali dobrze języka angielskiego, w który m się porozumiewali, a w 
toku tego wysłuchania małoletni dłużnik był pod opieką  jedynie kierowcy autobusu, 
którym przemieszczali się uczestnicy obozu narciarskiego. Okoliczności , czy 
małoletni wówczas dłużnik był otoczony właściwą opieką podczas pobytu na obozie 
narciarskim we Francji oraz czy był objęty ochroną ubezpieczeniową, bądź też z 
jakich przyczyn takiej opieki i ochrony mu nie zapewniono, nie należą jednak do 
zakresu rozpoznania w niniejszej sprawie.  
Ocena, czy doszło do pozbawienia prawa do wysłuc hania, nie może 
ograniczać się do konkretnego fragmentu postępowania, lecz wymaga rozważenia 
jego całokształtu na tle wszystkich okoliczności sprawy. Należy zwrócić uwagę, 
6 
 
że w postępowaniu przed sądem francuskim w 2011 r. małoletni dłużnik był 
reprezentow any przez matkę, twierdzenie zatem o braku możliwości obrony jego 
praw jest bezpodstawne. W postępowaniu tym wydano jedynie zabezpieczenie 
tymczasowe, a orzeczenie to nie zostało zaskarżone. Również w dalszym toku 
postępowania, w którym dłużnik był już peł noletni, ponadto reprezentowany 
przez  dwoje miejscowych adwokatów, z których jeden władał językiem polskim, 
nie podnoszono żadnych zarzutów dotyczących poprzedzającej fazy postępowania. 
Co więcej, dłużnik reprezentowany przez profesjonalnych pełnomocników uznał  
częściowo powództwo i nie zaskarżył wyroku z dnia 3 października 2014 r. Nie  
można w tej sytuacji uznać, że został pozbawiony możliwości obrony  swych  praw i 
to w sposób pozwalający uznać, że w postępowaniu przed  sądem francuskim 
dopuszczono się takie go naruszenia jego praw, które  uzasadnia  odmowę 
stwierdzenia wykonalności wydanego w tym postanowieniu wyroku 
wobec  oczywistej sprzeczności z polskim porządkiem publicznym. 
Podnoszone  okoliczności dotyczące wysłuchania małoletniego na miejscu 
zdarzenia mog ą wskazywać na ewentualne zaniedbanie ze strony 
organizatorów  obozu narciarskiego, nie miały natomiast wpływu na tok 
postępowania przez sądem francuskim.  
Podkreślić też trzeba, że ustalenia faktyczne dokonane na podstawie 
dowodów zebranych przez sądem inne go państwa członkowskiego UE i dokonane 
oceny prawne odnoszące się uznania winy małoletniego sprawcy nie mogą być 
przedmiotem kontroli merytorycznej sądu państwa, orzekającego w przedmiocie 
wniosku o stwierdzenie wykonalności. Uwagi te należy odnieść równi eż do 
ustalenia wysokości zasądzonego świadczenia. Sam fakt, że zasądzone kwoty 
przewyższają znacznie wysokość średnich zarobków w Polsce nie oznacza, 
że uznanie i stwierdzenie wykonalności takiego orzeczenia innego państwa 
narusza podstawowe zasady polski ego porządku publicznego. Trybunał 
Sprawiedliwości Unii Europejskiej kilkakrotnie wyjaśniał, że art. 34 pkt 1 
rozporządzenia nr 44/2001 powinien być rozumiany ściśle i nie służy ochronie  
interesów ekonomicznych zobowiązanego. Odwołanie się do niego jest 
uzasadnione jedynie wtedy, gdy wykonanie orzeczenia oczywiście naruszałoby  
zasadę lub prawo o podstawowym charakterze  (por. wyrok  z dnia 23  października 
7 
 
2014 r., C-302/13, flyLAL -Lithuanian Airlines AS  w likwidacji przeciwko 
Starptautiskā lidosta Rīga VAS , Air Baltic Corporation AS , ECLI:EU:C:2014:2319; 
podobne stanowi sko zajął też Sąd Najwyższy w  postanowienie Sądu z dnia 
9 grudnia 2010 r., IV CSK 224/10, OSNC  2011, nr 9, poz. 101).  
W tym miejscu należy odnieść się do powołanego przez skarżącego 
postanowien ia Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2013 r., I CSK 697/12 
(OSNC 2014, z. 9), w którym sąd ten wyraził pogląd, że do podstawowych zasad  
porządku prawnego należy przewidziane w Konstytucji wymaganie 
proporcjonalności środków cywilnoprawnych skierowany ch przeciwko sprawcy 
szkody. Sąd Najwyższy w obecnym składzie pogląd ten podziela. Skarżący  nie 
zwrócił jednak uwagi, że w sprawie tej chodziło o zasądzenie odszkodowania 
karnego ( punitive damage ), którego wysokość rażąco odbiegała od  kwot 
zasądzanych tytu łem zadośćuczynienia w przypadku naruszenia dóbr, 
a ponadto  odszkodowanie karne nie jest znane polskiemu porządkowi prawnemu. 
Stwierdzenie wykonalności wyroku orzekającego tego rodzaju  świadczenia uznano 
za sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku public znego w Polsce. 
Takiego  charakteru nie ma świadczenie zasądzone wyrokiem Sądu w A. 
Wbrew podnoszonym zarzutom zaskarżone postanowienie nie narusza 
art. 1146 pkt 1,  2, 3, 4 i 7 k.p.c. Przede wszystkim należy podkreślić, że podstawy 
odmowy stwierdzenia wykon alności orzeczenia wydanego w państwie unijnym 
określały, z uwagi na datę wydania wyroku, przepisy rozporządzenia nr 44/2001, 
w tym zatem art. 34 pkt 1 -4, art. 35 i 72. W skardze kasacyjnej jako jej podstawę 
przedstawiono zarzut naruszenia art. 34 pkt 1 ro zporządzenia, określający klauzulę 
porządku publicznego, niezasadność tego zarzutu omówiono wyżej. Skarżący 
nie zarzucał naruszenia innych przepisów rozporządzenia, odwoływał się natomiast 
do przepisów kodeksu postępowania cywilnego, te jednak mogą mieć 
zastosowanie o  tyle tylko, o ile dotyczą kwestii nieuregulowanych w rozporządzeniu. 
Niezależnie od tego trzeba wskazać, że nie ma podstaw do kwestionowania 
zaskarżonego postanowienia z powołaniem się na naruszenie prawa do obrony 
skarżącego w  postępowaniu przed sądem francuskim. Wyżej już wskazano, 
że w pierwszej fazie postępowania był reprezentowany przez matkę, w drugiej zaś 
korzystał z  przyznanej mu pomocy prawnej. Rzeczą dłużnika w postępowaniu 
8 
 
delibacyjnym było wykazanie, że jego pra wa zostały naruszon e, ponieważ - 
wbrew  przepisom procedury obowiązującej w postępowaniu cywilnym we Francji, 
albo wbrew określonym  przepisom prawa wspólnotowego - nie doręczano mu pism 
sądowych, nie pouczano o środkach zaskarżenia , czy też w inny sposób 
pozbawiono go prawa d o obrony. Takich dowodów skarżący nie przedstawił.  
Nie jest trafny również zarzut naruszenia art. 12 rozporządzenia nr 44/2001, 
określającego jurysdykcję wyłączną w sprawach ze stosunku ubezpieczenia. 
Skarżący podnosił w skardze kasacyjnej, że w sytuacji, w której powód M. wywodził 
swe roszczenie z faktu dokonania wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego na 
rzecz poszkodowanej, ubezpieczyciel wszedł w rolę ubezpieczonego w rozumieniu 
art. 12. Z tej przyczyny, zdaniem skarżącego, jurysdykcję wyłączną w sprawie z 
powództwa ubezpieczonego  miał sąd polski. Ten  zarzut nie ma uzasadnienia w 
świetle art. 12 rozporządzenia. Przepis ten zamieszczony jest w Sekcji 3 
rozporządzenia, określającej jurysdykcję w sprawach dotyczących ubezpieczenia. 
Spośród tych przepisów art.  9, 10, 11 pkt 1 określają jurysdykcję w sprawach, w 
których ubezpieczyciel jest pozwanym, nie mają zatem zastosowania w sprawie 
niniejszej. Jurysdykcję w sprawach, w których ubezpieczyciel jest powodem , 
określa art. 12 ust. 1, który stanowi, że  ubezpieczy ciel może pozywać tylko przed 
sądy państwa, na którego terytorium pozwany ma miejsce zamieszkania bez 
względu na to, czy jest on ubezpieczającym, ubezpieczonym czy też uposażonym z 
tytułu ubezpieczenia. Chodzi zatem w tym przepisie o sprawy ze stosunku 
ubezpieczeni a. Dłużnik  nie należy do żadnej  kategorii podmiotów wymienionych w 
tym przepisie. Jego  odpowiedzialność nie wywodzi się ze stosunku ubezpieczenia, 
ponieważ taki pomiędzy nim w  powodowym ubezpieczycielem nie istniał. Nie 
można też twierdzić, że  ubezpieczyciel wobec wypłaty świadczenia na rzecz 
ubezpieczonej R. C.  wszedł w jej rolę na zasadzie surogacji, wobec czego relacja 
między nim a  dłużnikiem mieści się w ramach art. 12. Odpowiedzialność dłużnika 
wobec  obojga  wierzycieli wywodzi si ę nie ze stosu nku ubezpieczenia,  lecz z czynu 
niedozwolonego, a w tego rodzaju sprawach art. 5 ust. 3 rozporządzenia 
określa  jurysdykcję szczególną, przewidując pozwanie przed sąd miejsca, 
gdzie  nastąpiło  lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę. Nie ma zatem 
podst aw do negowania jurysdykcji Sądu Wielkiej Instancji w A. 
9 
 
Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, 
jak w sentencji.  
jw