Postanowienie z dnia 19 grudnia 2003 r., III CK 25/03  
 
1. Wymaganie wynikające z art. 54 akapit 2 Konwencji o jurysdykcji i 
wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, 
sporządzonej w Lugano w dniu 16 września 1988 r. (Dz.U. z 2000 r. N r 10, poz. 
132 i 133), aby sąd państw pochodzenia miał jurysdykcję na podstawie 
przepisów, które są zgodne z przepisami jurysdykcyjnymi Konwencji 
zawartymi w jej tytule II lub przepisami innej umowy międzynarodowej między 
państwem pochodzenia a państwem we zwanym (państwem uznającym) 
obowiązującej w chwili wniesienia pozwu, jest spełniony także wtedy, gdy 
umowa międzynarodowa reguluje jedynie podstawy tzw. jurysdykcji krajowej 
pośredniej, czyli jurysdykcji dla celów uznania lub stwierdzenia 
wykonalności.  
2. Każde orzeczenie, niezależnie od tego, czy podlega wykonaniu w 
drodze egzekucji może być uznane w innym państwie konwencyjnym (art. 26 
Konwencji lugańskiej), natomiast tylko orzeczenia wykonalne, to jest 
nadające się do wykonania w drodze egzekucji, mogą p odlegać stwierdzeniu 
wykonalności (art. 31 i nast. Konwencji).  
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)  
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz  
Sędzia SN Kazimierz Zawada  
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Ryszarda N. przy uczestnictwie 
Małgorzaty R. o u znanie orzeczenia, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej 
w dniu 19 grudnia 2003 r., przy uczestnictwie prokuratora Prokuratury Krajowej 
Piotra Wiśniewskiego, kasacji Prokuratora Apelacyjnego w Krakowie od 
postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z  dnia 19 lipca 2002 r.  
uchylił zaskarżone postanowienie w części uwzględniającej apelację i 
rozstrzygającej o kosztach i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach 
postępowania kasacyjneg o. 
 
Uzasadnienie  
 
Wnioskodawca Ryszard N., obywatel Królestwa Szwecji, złożył w Sądzie 
Okręgowym w Krakowie wniosek „o uznanie za skuteczny na obszarze Polski" 
wyroku Sąd Rejonowego w Huddinge (Huddinge Tingsrät w Szwecji) z dnia 31 
października 2000 r. or az wyroku Sądu Apelacyjnego (Svea Hovrätt) w Sztokholmie 
z dnia 17 listopada 2000 r., zaznaczając, że „wniosek o uznanie za skuteczne 
powyższych wyroków dotyczy jedynie części stanowiących o zwrocie kosztów 
procesu". W uzasadnieniu podniósł, że wymienione wyroki, wydane w sprawie 
roszczeń alimentacyjnych, są prawomocne i zawierają orzeczenie dotyczące 
zapłaty kosztów procesu od powódki Małgorzaty R., która pozew przed sądami 
szwedzkimi cofnęła, na rzecz pozwanego – wnioskodawcy. Z dołączonych do akt 
sprawy wyroków wynika, że Małgorzata R. została zobowiązana do zapłaty na 
rzecz Ryszarda N. kwoty 34 000 koron szwedzkich z odsetkami.  
Postanowieniem z dnia 23 listopada 2001 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił 
wniosek, gdyż „orzeczenia sądów szwedzkich ... nie sp ełniają wymogu z art. 1146 § 
1 pkt 5 k.p.c., albowiem są sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku 
prawnego Rzeczypospolitej Polskiej". W ocenie Sądu, prawo polskie – pominąwszy 
wyjątek zawarty w art. 110 k.p.c., który w sprawie nie występuje – przewiduje  jako 
zasadę zwrotu kosztów między stronami, tymczasem w orzeczeniach 
przedstawionych do uznania zasądzono koszty procesu nie od strony 
(małoletniego), lecz od jego przedstawicielki ustawowej.  
Po rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny w Krakowie  
postanowieniem z dnia 19 lipca 2002 r. zmienił zaskarżone postanowienie Sądu 
Okręgowego w ten sposób, że opisany na wstępie wyrok Sądu Rejonowego w 
Huddinge z dnia 31 października 2000 r., utrzymany w mocy wyrokiem Sądu 
Apelacyjnego w Sztokholmie, uznał – w części zasądzającej od Małgorzaty R. na 
rzecz Ryszarda N. kwotę 34  000 koron szwedzkich z tytułu kosztów postępowania 
sądowego – za skuteczny na obszarze Polski, a w pozostałym zakresie wniosek 
oddalił. Zdaniem Sądu drugiej instancji, wyrok sądu szwedzk iego nie narusza 
podstawowych zasad porządku prawnego w ujęciu przedstawionym przez Sąd 
Okręgowy, uznanie dotyczyć może jednak tylko wyroku sądu pierwszej instancji, 
gdyż wyrok sądu odwoławczego nie wprowadził do niego żadnych zmian. W ocenie 
Sądu Apelacyj nego, przedstawiony do uznania wyrok sądu szwedzkiego 
zasądzający koszty procesu pozostaje w sprzeczności z polskim porządkiem 
prawnym w tej części, w której zasądza także odsetki od sumy kosztów. Jest tak 
dlatego – zdaniem Sądu Apelacyjnego – gdyż wyrok t en nie określa stopy odsetek i 
w tym zakresie odwołuje się do prawa szwedzkiego, a ponadto wykracza poza 
unormowania polskiego prawa procesowego, które przewiduje odpowiedzialność za 
koszty procesu tylko do wysokości sumy nominalnej.  
W kasacji od tego post anowienia, wniesionej przez Prokuratora Apelacyjnego 
w Krakowie, podniesiono – opierając się na podstawie przewidzianej w art. 3931 pkt 
1 k.p.c. – naruszenie art. 1146 § 1 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 18, 45 i 72 
Konstytucji oraz art. 5 k.c. i wniesiono o  jego zmianę przez oddalenie wniosku o 
uznanie za skuteczny wyroku Sądu Rejonowego w Huddigne z dnia 31 
października 2000 r.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Rozważania prowadzące do stwierdzenia, czy podniesiona w kasacji 
podstawa jest usprawiedliwiona , należy rozpocząć od ogólnej uwagi, że ani Sądy 
obydwu instancji, ani Prokurator wnoszący kasację, nie podjęli kwestii, czy w 
sprawie wszczętej wnioskiem Ryszarda N. powinny mieć zastosowanie przepisy 
kodeksu postępowania cywilnego (art. 1145 i nast.), cz y też przepisy łączących 
Polskę i Szwecję umów międzynarodowych, regulujących uznanie i wykonalność 
orzeczeń zagranicznych (por. art. 91 ust. 2 Konstytucji oraz art. 1096 k.p.c.). Chodzi 
tu o Konwencję o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawa ch 
cywilnych i handlowych, sporządzoną w Lugano w dniu 16 września 1988 r., która 
weszła w życie w stosunku do Polski w dniu 1 lutego 2000 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, 
poz. 132 i 133 – dalej: "Konwencja lugańska”), o Konwencję o uznawaniu i 
wykonywaniu orzec zeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych, 
sporządzoną w Hadze w dniu 2 października 1973 r., która weszła w życie w 
stosunku do Polski w dniu 1 lipca 1996 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 2, poz. 13 – dalej: 
"Konwencją alimentacyjną") oraz o Konwencję o uła twieniu dostępu do wymiaru 
sprawiedliwości w stosunkach międzynarodowych, sporządzoną w Hadze w dniu 25 
października 1980 r., która weszła w życie w stosunku do Polski w dniu 1 listopada 
1992 r. (Dz.U. z 1995 r. Nr 18, poz. 86 – dalej: "Konwencja o dostępi e"). Stroną 
wymienionych konwencji jest także Szwecja, przy czym każda z nich weszła w 
życie w stosunku do Szwecji wcześniej niż w stosunku do Polski.  
Zgodnie z art. 1 akapit 1 Konwencji lugańskiej, ma ona zastosowanie do 
spraw cywilnych i handlowych nieza leżnie od rodzaju sądu. Przepisy Konwencji 
stosuje się, gdy orzeczenie dotyczy sprawy cywilnej lub handlowej należącej do 
przedmiotowego zakresu zastosowania konwencji, przy czym uznaniu i wykonaniu 
podlegają także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ( por. art. 25), jeżeli 
jednak uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności ma podlegać rozstrzygnięcie o 
kosztach postępowania, to Konwencja ma zastosowanie wtedy, gdy orzeczenie w 
sprawie głównej podlega przedmiotowemu zakresowi zastosowania konwencji. W 
związku z tym należy podnieść, że orzeczenie Sądu Rejonowego w Huddinge z 
dnia 31 października 2000 r., zawierające także rozstrzygnięcie o kosztach 
postępowania, wydane zostało w sprawie alimentacyjnej, chociaż zapadło w 
stosunku między pozwanym wnioskodawcą (dłu żnikiem alimentacyjnym) a 
przedstawicielem ustawowym powoda (wierzyciela alimentacyjnego). Sprawa taka 
podlegała zatem przedmiotowemu zakresowi zastosowania Konwencji (por. m.in. 
art. 5 pkt 2 Konwencji), wobec czego można stwierdzić, że uznanie orzeczenia sądu 
szwedzkiego w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania podlegało 
przedmiotowemu zakresowi zastosowania Konwencji lugańskiej.  
Można także jednoznacznie stwierdzić, że mające podlegać uznaniu w Polsce 
orzeczenia sądów szwedzkich z dnia 31 paździ ernika 2000 r. i z dnia 17 listopada 
2000 r. zapadły po wejściu w życie Konwencji lugańskiej między Polską a Szwecją, 
co miało miejsce w dniu 1 lutego 2000 r. Sąd Okręgowy ani Sąd Apelacyjny nie 
ustaliły, kiedy wszczęte zostało postępowanie przed sądem szw edzkim w sprawie 
alimentacyjnej, jednak na podstawie treści apelacji wnioskodawcy od postanowienia 
Sądu Okręgowego można przyjąć, że postępowanie w sprawie alimentacyjnej 
zostało wszczęte przed sądem szwedzkim przed dniem 1 lutego 2000 r. W apelacji 
datowa nej na dzień 1 lutego 2002 r. wnioskodawca napisał, że uczestniczka 
„cofnęła przed sądem szwedzki powództwo dopiero po dwuletnim prowadzeniu 
postępowania”, zważywszy więc, że na skutek cofnięcia powództwa sąd szwedzki 
wydał wyrok w dniu 31 października 200 0 r., stwierdzić należy, iż sprawę 
alimentacyjną wszczęto w Szwecji jeszcze w 1999 r.  
W tej sytuacji czasowy zakres zastosowania Konwencji lugańskiej w niniejszej 
sprawie trzeba oceniać według art. 54 Konwencji, istotne jest zatem to, czy sąd 
szwedzki miał  jurysdykcję krajową na podstawie przepisów, które są zgodne z 
przepisami jurysdykcyjnymi Konwencji lub innej umowy obowiązującej między 
Polską a Szwecją w chwili wniesienia pozwu. Również w tym wypadku brak 
jakichkolwiek ustaleń, na podstawie materiałów z gromadzonych w aktach można 
jednak mniemać, że wnioskodawca – pozwany w sprawie alimentacyjnej przed 
sądem szwedzkim – miał w chwili wszczęcia postępowania przed sądami 
szwedzkimi miejsce zamieszkania w Szwecji. Domniemanie to pozwala na wniosek, 
że sąd sz wedzki mógł uznać swoją jurysdykcję na podstawie odpowiadającej art. 2 
akapit 1 Konwencji lugańskiej, co oznacza spełnienie przesłanki zastosowania tej 
Konwencji pod względem czasowym. Na marginesie trzeba jednak podkreślić, że 
ocena, czy wnioskodawca miał  miejsce zamieszkania w Szwecji w chwili wszczęcia 
postępowania w sprawie alimentacyjnej, powinna być dokonywana według prawa 
szwedzkiego (art. 52 akapit Konwencji).  
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę także na art. 7 pkt 1 i 2 Konwencji 
alimentacyjnej, obow iązującej w stosunkach między Polską a Szwecją od dnia 1 
lipca 1996 r. Przepisy te przewidują podstawy tzw. jurysdykcji krajowej pośredniej, 
ocenianej dla potrzeb uznania lub stwierdzenia wykonalności. Zachodzi ona m.in., 
gdy dłużnik lub wierzyciel aliment acyjny miał miejsce stałego pobytu w państwie 
pochodzenia w chwili wszczęcia postępowania lub przynajmniej jeden z nich miał w 
tej chwili obywatelstwo tego państwa. W ramach art. 54 akapit 2 Konwencji 
lugańskiej wystarczające jest ustalenie jurysdykcji pań stwa pochodzenia jako 
jurysdykcji krajowej pośredniej, zgodnie z umową międzynarodową obowiązującą w 
stosunkach między państwem pochodzenia i państwem uznającym w chwili 
wszczęcia postępowanie w państwie pochodzenia. Należy uznać za przekonujący 
wyrażany w  literaturze pogląd, zgodnie z którym wynikające z art. 54 akapit 2 
Konwencji lugańskiej wymaganie, aby sąd państwa pochodzenia miał jurysdykcję 
na podstawie przepisów, które są zgodne z przepisami jurysdykcyjnymi Konwencji 
zawartymi w jej tytule II lub in nej umowy międzynarodowej między państwem 
pochodzenia a państwem wezwanym, tj. państwem uznającym, obowiązującej w 
chwili wniesienia pozwu, jest spełnione także wtedy, gdy taka umowa 
międzynarodowa reguluje jedynie podstawy tzw. jurysdykcji krajowej pośred niej, 
czyli jurysdykcji dla celów uznania lub stwierdzenia wykonalności.  
Niezależnie od powyższych uwag, na marginesie trzeba stwierdzić, że 
istnienie jurysdykcji krajowej sądu szwedzkiego wynikać może także z art. 18 
Konwencji lugańskiej, gdyby bowiem naw et nie było podstaw do przyjęcia tej 
jurysdykcji na postawie innych przepisów tej Konwencji, to wiążący stałby się fakt 
wdania się pozwanego w spór; fakt ten potwierdza uzasadnienia orzeczenia sądu 
szwedzkiego z dnia 31 października 2000 r.  
Na podstawie po czynionych rozważań można wysnuć wniosek, że do oceny 
kwestii, czy wyrok Sądu Rejonowego w Huddinge z dnia 31 października 2000 r. – 
w części rozstrzygającej o kosztach postępowania – podlega uznaniu w Polsce na 
podstawie art. 54 Konwencji lugańskiej, właś ciwe są zasadniczo jej przepisy 
zawarte w tytule III konwencji, a nie przepisy kodeksu postępowania cywilnego, jak 
przyjęły Sądy obu instancji.  
Powyższa konkluzja nie wyjaśnia jednak wszystkich wątpliwości, gdyż w 
rozpoznawanej sprawie może wchodzić także w grę – o czym już wspomniano – 
stosowanie umów międzynarodowych w sprawach szczególnych, zgodnie bowiem z 
art. 57 ust. 1 Konwencji lugańskiej, nie narusza ona innych konwencji, których 
stronami są lub będą stronami i które w sprawach szczególnych regulują  
jurysdykcję, uznawanie lub wykonywanie orzeczeń. Z kolei, zgodnie z art. 57 ust. 5 
Konwencji lugańskiej, jeżeli państwo pochodzenia i państwo wezwane są stronami 
jednej z konwencji, o których mowa w art. 57 ust. 1, która reguluje warunki 
uznawania i wykon ywania orzeczeń, to obowiązują te warunki. Przepis ten, jak się 
przyjmuje, wprowadza regułę, że przepisy umów międzynarodowych w sprawach 
szczególnych mają pierwszeństwo przed Konwencją lugańską. Wyjątki od tej reguły 
mogą wynikać z umowy międzynarodowej w  sprawach szczególnych, która może 
przyznawać wierzycielowi (wnioskodawcy) prawo wyboru między tą umową a 
innymi umowami lub prawem krajowym.  
Spośród umów w sprawach szczególnych, ze względu na przedmiot niniejszej 
sprawy, na plan pierwszy wysuwa się Konwe ncja alimentacyjna, która – w 
sprawach objętych jej przedmiotowym zakresem – ma także zastosowanie do 
orzeczeń o kosztach postępowania (por. Oświadczenie rządowe z dnia 30 września 
1999 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o uznaw aniu i 
wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych, 
sporządzonej w Hadze dnia 2 października 1973 r., Dz.U. z 2000 r. Nr 2, poz. 14). 
Trzeba jednak zwrócić uwagę, że art. 1 ust. 1 Konwencji alimentacyjnej wyraźnie 
stanowi o stosowani u jej przepisów do orzeczeń wydanych między określonymi 
podmiotami, tj. między wierzycielem alimentacyjnym i dłużnikiem alimentacyjnym 
oraz między dłużnikiem alimentacyjnym a instytucją publiczną, która dochodzi 
zwrotu świadczeń udzielonych wierzycielowi a limentacyjnemu.  
W sprawie niniejszej wierzycielem alimentacyjnym w postępowaniu przed 
sądem szwedzkim był małoletni Jakub N., w imieniu którego działała – jako 
przedstawiciel ustawowy – matka, będąca uczestnikiem postępowania o uznanie 
przed sądem polskim,  natomiast dłużnikiem alimentacyjnym był wnioskodawca. 
Tymczasem orzeczenie sądu szwedzkiego w zakresie, w którym zawiera 
rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, zapadło w stosunku 
między wnioskodawcą (dłużnikiem alimentacyjnym) a uczest niczką postępowania 
(przedstawicielką ustawową wierzyciela alimentacyjnego), co skłania do wniosku, 
że orzeczenie sądu szwedzkiego w tym zakresie, mimo iż zapadło w sprawie 
alimentacyjnej, nie jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania Konwencji 
aliment acyjnej. Wniosek ten wynika z faktu, że – jak się przyjmuje – uznaniu i 
wykonaniu na podstawie konwencji alimentacyjnej mogą podlegać jedynie 
orzeczenia wydane w stosunku do strony przeciwnej w postępowaniu w sprawie 
alimentacyjnej, tj. albo w stosunku do dłużnika alimentacyjnego, albo w stosunku do 
wierzyciela alimentacyjnego, bądź w stosunku do instytucji publicznej.  
W końcu należy ocenić, czy do niniejszej sprawy mają zastosowanie 
postanowienia Konwencji o dostępie, która weszła w życie w stosunku do Pol ski w 
dniu 1 listopada 1992 r., a w stosunku do Szwecji w dniu 15 stycznia 1987 r. (por. 
Oświadczenie Rządowe z dnia 20 października 1994 r. w sprawie przystąpienia 
Rzeczypospolitej Polskiej do Konwencji o ułatwieniu dostępu do wymiaru 
sprawiedliwości w st osunkach międzynarodowych, sporządzonej w Hadze dnia 25 
października 1980 r., Dz.U. z 1995 r. Nr 18, poz. 86). Nie podejmując głębszej 
analizy, która nie jest możliwa ze względu na brak dostatecznych ustaleń, można 
przyjąć – założywszy, że stronie powodowe j przysługiwało przed sądem szwedzkim 
zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od obowiązku złożenia kaucji auktorycznej 
– iż stosowanie postanowień Konwencji o dostępie w rozpoznawanej sprawie jest, 
ze względu na art. 15 w związku z art. 14 tej Konwencji, ni euzasadnione.  
W podsumowaniu przeprowadzonych rozważań trzeba stwierdzić – w sposób 
hipotetyczny, bo na tyle pozwalają fragmentaryczne ustalenia Sądów meriti  – że do 
rozpoznania wniosku wszczynającego postępowanie w niniejszej sprawie powinny 
być zastosowa ne przepisy Konwencji lugańskiej (art. 54), nie mają natomiast 
zastosowania przepisy Konwencji alimentacyjnej i Konwencji o odstępie, jak też – 
oczywiście – przepisy kodeksu postępowania cywilnego.  
Przyjęcie, że w sprawie miały zastosowanie przepisy konwen cji lugańskiej, a 
nie – wskazany w kasacji jako naruszony – art. 1146 pkt 5 k.p.c., pozwala na dalszy 
wniosek, a mianowicie, że kasacja, wytykająca niewłaściwe zastosowanie tego 
przepisu, jest w tym zakresie uzasadniona. Wniosek ten jest tym bardziej trafn y, że 
brzmienie art. 27 pkt 1 Konwencji lugańskiej odbiega od brzmienia art. 1146 pkt 5 
k.p.c., zgodnie bowiem z przepisem Konwencji orzeczenia nie uznaje się, jeżeli 
uznanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym państwa, w którym wystąpiono 
o uznanie, natomiast stosownie do art. 1146 § 1 pkt 5 k.p.c., orzeczenie 
zagraniczne podlega uznaniu pod warunkiem wzajemności, jeżeli nie jest sprzeczne 
z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczpospolitej Polskiej. Różnica 
polega na tym, że w świetle Konwencji  lugańskiej ocenie nie podlega kwestia, czy 
zagraniczne orzeczenie jest sprzeczne z porządkiem publicznym państwa 
uznającego, lecz kwestia, czy uznanie tego orzeczenia byłoby sprzeczne z tym 
porządkiem, natomiast przepis kodeksu postępowania cywilnego wyma ga oceny, 
czy zagraniczne orzeczenie nie narusza krajowego porządku prawnego państwa 
uznającego.  
Należy jeszcze wyraźnie zaznaczyć, że klauzula porządku publicznego w 
ujęciu art. 27 pkt 1 Konwencji lugańskiej może stanowić podstawę odmowy uznania 
orzeczeni a pochodzącego z innego państwa konwencyjnego tylko w wyjątkowych 
wypadkach; chodzi o szczególnie rażące przypadki odstępstwa od istotnych i 
podstawowych zasad krajowego porządku prawnego. Sama niezgodność norm 
prawnych zastosowanych przez sąd państwa poch odzenia przy wydawaniu 
orzeczenia z krajowymi normami prawnymi, które miałyby zastosowanie, gdyby sąd 
krajowy rozpoznawał sprawę, nie jest wystarczająca. Wyjątkowy charakter art. 27 
pkt 1 jako podstawy odmowy uznania akcentowany jest przez Trybunał 
Sprawie dliwości Wspólnot Europejskich na gruncie – równoległej do Konwencji 
lugańskiej – Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych sporządzonej w Brukseli w dniu 27 września 1968 r. 
Trybunał podkreśla, że przepis te n może mieć zastosowanie tylko w szczególnych 
sytuacjach ze względu na podstawowy cel Konwencji brukselskiej – zbieżny z 
celem Konwencji lugańskiej – jakim jest zapewnienie „swobodnego przepływu 
orzeczeń” w ramach państw konwencyjnych.  
Istotne znaczenie dl a wyznaczenia zakresu zastosowania klauzuli porządku 
publicznego z art. 27 pkt 1 Konwencji lugańskiej ma także wyrażony w art. 29 
Konwencji zakaz merytorycznej kontroli zagranicznego orzeczenia oraz reguła 
interpretacyjna zawarta w art. 28 akapit 4, zgodni e z którą przepisy o jurysdykcji 
krajowej nie należą do porządku prawnego w rozumieniu art. 27 pkt 1 Konwencji.  
Ustosunkowując się do zarzutów sformułowanych w kasacji, niezależnie od 
tego, że musiała być uwzględniona (art. 39313 § 1 k.p.c.), należy podnie ść, że 
wbrew temu co zarzuca Prokurator, omawiane orzeczenie sądu szwedzkiego, a 
ściśle rzecz biorąc – w ujęciu art. 27 pkt 1 Konwencji lugańskiej – jego uznanie, nie 
może być ocenione jako sprzeczne z polskim porządkiem prawnym. Wypada 
przypomnieć, że pos tępowanie w sprawie alimentacyjnej przed sądem szwedzkim 
toczyło się około dwóch lat i zakończyło się na skutek cofnięcia powództwa 
(„ustąpienia z roszczenia procesowego”). Postępowanie zostało zakończone 
niekorzystnie dla małoletniego powoda Jakuba N., w imieniu którego działała jego 
przedstawicielka ustawowa, będąca uczestniczką postępowania w sprawie o 
uznanie przed sądem polskim. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu 
Rejonowego w Huddinge z dnia 31 października 2000 r., małoletni powód, który 
„ustąpił z e swego roszczenia”, jest według prawa szwedzkiego traktowany jako 
strona przegrywająca i powinien wynagrodzić koszty postępowania sądowego 
stronie przeciwnej. W tym uzasadnieniu stwierdzono jednak również, że jeżeli 
dziecko przegrywa sprawę o alimenty, ka żda ze stron powinna ponieść własne 
koszty postępowania sądowego. Ponadto prawo szwedzkie dopuszcza, aby w razie 
reprezentacji powoda przez jego przedstawiciela ustawowego został on obciążony 
obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania sądowego stronie przeciw nej; sąd 
szwedzki zastosował tę właśnie regułę.  
Nie można także nie odnieść się do reguł procesowych dotyczących 
odpowiedzialności za koszty procesu według prawa polskiego. Zgodnie z art. 98 § 1 
k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić p rzeciwnikowi na jego 
żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, przy 
czym za stronę przegrywającą uznaje się również powoda, który cofa powództwo, w 
wyniku czego postępowanie zostaje umorzone (por. art. 203 § 2 i 3 k.p.c.). Jeś li 
więc przed sądem polskim w sprawie z powództwa małoletniego wierzyciela 
alimentacyjnego, reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego, doszłoby 
do cofnięcia powództwa (zrzeczenia się roszczenia), to na żądanie pozwanego 
dłużnika alimentacyjnego pow ód musiałby – pomijając wyjątek przewidziany w art. 
102 k.p.c. – zwrócić pozwanemu koszty procesu. Niczego nie zmienia tu 
okoliczność, że strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych jest ustawowo 
zwolniona od obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c.), 
zwolnienie takie nie uchyla bowiem obowiązku tej strony zwrotu kosztów procesu 
przeciwnikowi (art. 121 k.p.c.).  
Należy więc stwierdzić, że w świetle prawa polskiego istnieje w zasadzie 
obowiązek strony dochodzącej roszczeń alimentacyjnyc h zwrotu kosztów procesu 
stronie przeciwnej, jeżeli strona dochodząca tych roszczeń przegra proces, a w 
szczególności, jeżeli cofnie powództwo (zrzeknie się roszczenia), w wyniku czego 
nastąpi umorzenie postępowania. W tym kontekście nietrafne są zatem zar zuty 
skarżącego, dotyczące naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu oraz 
konstytucyjnych zasad ochrony rodziny i ochrony dobra dziecka. Prawo szwedzkie 
w rozważanym zakresie tym natomiast różni się od prawa polskiego, że w razie 
przegranej strony, która je st dzieckiem i która dochodzi roszczeń alimentacyjnych, 
sąd nie może nałożyć na małoletniego powoda obowiązku zwrotu kosztów procesu 
stronie przeciwnej (pozwanemu dłużnikowi alimentacyjnemu), może natomiast taki 
obowiązek nałożyć na przedstawiciela ustawow ego powoda.  
W związku z tym trzeba podkreślić, że prawo polskie przewiduje co do zasady 
jedynie obowiązek stron w zakresie zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 98 
§ 1 k.p.c.), niemniej wyjątkowo przewiduje również możliwość nałożenia obowiązku 
zwrotu  kosztów procesu – pod pewnym warunkami i w pewnych okolicznościach – 
także na inne osoby, w tym przedstawiciela ustawowego strony. Konstrukcja, w 
ramach której obowiązek zwrotu kosztów procesu zostaje nałożony na podmiot inny 
niż strona postępowania, jest  więc w polskim prawie znana. Ponadto trzeba 
zauważyć, że wprawdzie wyrok sądu szwedzkiego z dnia 31 października 2000 r. 
zobowiązuje przedstawiciela ustawowego małoletniego powoda do zwrotu kosztów 
procesu pozwanemu, to jednak jego uznanie w Polsce w prak tyce spowoduje skutki 
zbliżone do tych, jakie wywołałoby orzeczenie sądu polskiego nakładające na 
stronę dochodzącą roszczeń alimentacyjnych, która cofnęła powództwo (zrzekła się 
roszczenia), obowiązek zwrotu kosztów procesu stronie przeciwnej (art. 98 § 1  i art. 
121 k.p.c.). Okoliczność, że w obu wypadkach formalnie zobowiązany do zwrotu 
kosztów postępowania pozostaje inny podmiot, ma tu ograniczone znaczenie, skoro 
w świetle orzeczenia sądu szwedzkiego jest to przedstawiciel małoletniego 
dochodzącego rosz czeń alimentacyjnych, a w świetle prawa polskiego mógłby to 
być sam małoletni. Należy przypuszczać, że w płaszczyźnie ekonomicznej zwrot 
kosztów procesu obciąży faktycznie ten sam podmiot, czyli przedstawiciela 
ustawowego małoletniego.  
Osobną kwestią, jaką  Sąd Apelacyjny powinien wziąć pod rozwagę, bo nie 
została ona w dotychczasowym postępowaniu dostatecznie wyjaśniona, jest sposób 
sformułowania przez wnioskodawcę żądania wniosku. Z kwestią tą wiąże się wprost 
stylizacja orzeczeń wydanych przez Sądy obydwu  instancji.  
Wnioskodawca zażądał we wniosku uznania za skuteczne na obszarze Polski 
wyroków sądów szwedzkich z dnia 31 października 2000 r. i z dnia 17 listopada 
2000 r., podnosząc, że uznanie jest konieczne w celu wyegzekwowania od 
uczestniczki kosztów po stępowania przyznanych mu przez sądy szwedzkie. Sąd 
Okręgowy postanowieniem z dnia 23 listopada 2001 r. oddalił wniosek, który został 
określony w komparycji jako wniosek o „nadanie klauzuli wykonalności”. Następnie 
postanowieniem z dnia 5 lutego 2002 r. Są d ten sprostował swe poprzednie 
postanowienie w ten sposób, że w miejsce słów „nadanie klauzuli wykonalności” 
wpisał słowa „uznanie orzeczeń zagranicznych”. Z kolei Sąd Apelacyjny, po 
rozpoznaniu apelacji, w postanowieniu reformatoryjnym z dnia 19 lipca 20 02 r. 
przyjął, że przedmiotem sprawy było „uznanie za skuteczne w Polsce” orzeczenia 
sądu szwedzkiego z dnia 31 października 2000 r. w części zasądzającej zwrot 
kosztów postępowania od uczestniczki Małgorzaty R. na rzecz wnioskodawcy 
Ryszarda N.  
W związku z tym należy zwrócić uwagę, że w świetle przepisów kodeksu 
postępowania cywilnego orzeczenie zagraniczne może podlegać albo uznaniu, 
jeżeli nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji (art. 1145 § 1 k.p.c.), albo 
stwierdzeniu wykonalności, jeżeli nadaje  się do wykonania w drodze egzekucji (art. 
1150 § 1 k.p.c.). Obie instytucje wzajemnie się wykluczają. Orzeczenie sądu 
szwedzkiego z dnia 31 października 2000 r. w części rozstrzygającej o zwrocie 
kosztów postępowania jest orzeczeniem zasądzającym świadcze nie, a więc 
nadającym się do wykonania w drodze egzekucji, jeśliby więc przyjąć, jak to uczynił 
Sąd Okręgowy, a za nim Sąd Apelacyjny, że w sprawie miały zastosowanie 
przepisy kodeksu postępowania cywilnego, to wymienione orzeczenie sądu 
szwedzkiego mogło podlegać tylko stwierdzeniu wykonalności na podstawie art. 
1150 i nast. k.p.c., a nie uznaniu na podstawie art. 1145 i nast. k.p.c.  
W sprawie niniejszej – jak wskazano – powinny być jednak zastosowane 
przepisy Konwencji lugańskiej, która inaczej reguluje w zajemne relacje pomiędzy 
uznaniem a stwierdzeniem wykonalności. Każde orzeczenie, niezależnie od tego, 
czy podlega wykonaniu w drodze egzekucji czy nie, może być uznane w innym 
państwie konwencyjnym (art. 26 Konwencji), natomiast tylko orzeczenia wykonalne , 
tj. nadające się do wykonania w drodze egzekucji, mogą podlegać stwierdzeniu 
wykonalności (art. 31 i nast.).  
Należy podnieść, że uznanie według Konwencji – inaczej niż uznanie 
unormowane w art. 1145 § 1 k.p.c. – nie wymaga przeprowadzenia postępowania 
delibacyjnego; obowiązuje zasada uznania automatycznego, które następuje z 
mocy prawa bez potrzeby przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania w tym 
względzie (art. 26 akapit 1). Konwencja lugańska przewiduje natomiast możliwość 
wystąpienia z wnioskiem o ust alenie, że dane orzeczenie podlega uznaniu (art. 26 
akapit 2); wniosek taki inicjuje postępowanie, które nie jest postępowaniem 
delibacyjnym, gdyż nie stanowi warunku uznania, lecz służy jedynie zbadaniu, czy 
spełnione są przesłanki uznania. Postępowanie t akie toczy się według przepisów 
przewidzianych dla postępowania o stwierdzenie wykonalności (art. 26 akapit 2 w 
związku z art. 31 i nast.). W konwencji lugańskiej odrębnie uregulowane jest 
postępowanie o stwierdzenie wykonalności (art. 31 i nast.), przy cz ym przesłanki 
uznania i stwierdzenia wykonalności w znacznej części pokrywają się (por. art. 34 
akapit 2).  
W podsumowaniu należy stwierdzić, że orzeczenie sądu szwedzkiego z dnia 
31 października 2000 r., w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach 
postę powania, mogłoby podlegać uznaniu automatycznemu w Polsce na podstawie 
art. 26 akapit 1 w związku z art. 54 akapit 2 Konwencji lugańskiej. Wnioskodawca 
mógł także wszcząć na podstawie art. 26 akapit 2 Konwencji odrębne postępowanie 
celem ustalenia, że orze czenie to podlegało uznaniu, jeśli jednak chciał uzyskać 
możliwość jego wykonania w Polsce, to powinien był wystąpić z wnioskiem o 
stwierdzenie jego wykonalności, zgodnie z art. 31 i nast. Konwencji. W sytuacji, w 
której wystąpił z wnioskiem o uznanie prze dmiotowego orzeczenia, ale w 
uzasadnieniu podkreślił, że zamierza wykonać to orzeczenie w Polsce, Sądy meriti  
powinny były wyjaśnić (art. 5 k.p.c.), czy w rzeczywistości sprawa nie dotyczy 
stwierdzenia wykonalności lub nawet potraktować zgłoszony wniosek j ak mający na 
celu uzyskanie stwierdzenia wykonalności. Jeśli już jednak sprawa została 
rozpoznana jako sprawa w przedmiocie uznania orzeczenia zagranicznego, to 
należy przyjąć, że w istocie rzeczy powinna być sprawą o ustalenie, iż orzeczenie 
sądu szwedzki ego z dnia 31 października 2000 r. – w części rozstrzygającej o 
kosztach postępowania – podlega uznaniu w Polsce. Wydane przez Sąd 
Apelacyjny postanowienie w tym przedmiocie nie mogło spowodować, że 
orzeczenie sądu szwedzkiego stało się wykonalne w Polsce,  bo dla osiągnięcia 
tego celu konieczne byłoby wszczęcie odrębnego postępowania, zgodnie z art. 31 i 
nast. Konwencji lugańskiej.  
Na marginesie podnieść należy, że trudno dociec motywów działania Sądu 
Apelacyjnego, który wydał wnioskodawcy tytuł wykonawczy na podstawie 
zaskarżonego postanowienia. Skoro Sąd Apelacyjny orzekał o uznaniu orzeczenia 
zagranicznego, stosując przepisy kodeksu postępowania cywilnego, co uwypuklił w 
swoim postanowieniu, to nie mógł na podstawie tego postanowienia wystawić tytułu 
wyko nawczego, dopuszczając się „przy okazji” naruszenia art. 1151 § 3 k.p.c. 
Możliwość nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu sądu szwedzkiego z dnia 31 
października 2000 r. przed prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy zachodziłaby 
jedynie wówczas, gdyby Sądy s tosowały przepisy Konwencji lugańskiej i orzekały w 
przedmiocie stwierdzenia wykonalności, a nie uznania.  
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.