Uchwała z dnia 9 grudnia 2010 r., III CZP 99/10  
 
Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)  
Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski  
Sędzia SA Anna Kozłowska  
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Dariusza P. przy uczestnictwie 
Małgorzaty J. o rozstrzygnię cie istotnych spraw dziecka, po rozstrzygnięciu w Izbie 
Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 9 grudnia 2010 r. zagadnienia prawnego 
przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 11 
czerwca 2010 r.:  
"Czy na postanowienie wydane na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b 
rozporządzenia Rady (WE) Nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego 
jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w 
sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej uchylające ro zporządzenie 
nr 1347/2000 (Bruksela II – DZ.U. UE L z dnia 23 grudnia 2003 r. ze zm.) 
wzywające sąd innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji 
zgodnie z ust. 5 tego rozporządzenia przysługuje zażalenie?"  
podjął uchwałę:  
 
 
Niedopuszczalne j est zażalenie na postanowienie o wezwaniu sądu 
innego państwa członkowskiego do uznania swej jurysdykcji, wydane na 
podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 
listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i w ykonywania 
orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących 
odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000 
(Dz.Urz. UE L 338, s. 1; polskie wydanie specjalne: Dz.Urz. UE, rozdział 19, t. 6, 
s. 243 ze zm.).  
 
Uzasadnien ie 
 
Postanowieniem z dnia z 6 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze 
zwrócił się do Amtsgericht Bamberg w Niemczech z wnioskiem o uznanie przez ten 
sąd swej jurysdykcji w sprawie dotyczącej zmiany formy kontaktów ojca 
(wnioskodawcy) z jego małoletn im dzieckiem. Postanowienie to wydano na wniosek 
matki na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 
dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania 
orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach  dotyczących 
odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000 
(Dz.Urz. UE L 338, s. 1; polskie wydanie specjalne: Dz.Urz. UE, rozdział 19, t. 6, s. 
243 ze zm. – dalej: "rozporządzenie").  
Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnieni e prawne powstało przy 
rozpatrywaniu przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze zażalenia na postanowienie 
Sądu pierwszej instancji odrzucające zażalenie na postanowienie z dnia 6 kwietnia 
2010 r.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia, w drodze wyjątku sądy 
państwa członkowskiego, do których jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do 
istoty, jeżeli uznają, że sąd innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma 
szczególny związek, mógłby lepiej osądzić sprawę lub  jej określoną część, oraz jeśli 
jest to zgodne z dobrem dziecka, zawieszają rozpoznanie sprawy lub odnośnej jej 
części i wzywają strony do wniesienia pozwu lub wniosku do sądu tego innego 
państwa członkowskiego (art. 15 ust. 1 lit. a) lub wzywają sąd inne go państwa 
członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji (art. 15 ust. 1 lit. b). Wszczęcie tej 
procedury może nastąpić na wniosek jednej ze stron, z urzędu lub na wniosek sądu 
innego państwa członkowskiego, z którym dziecko jest szczególnie związane, przy 
czym w dwóch ostatnich wypadkach na przekazanie sprawy konieczna jest zgoda 
co najmniej jednej ze stron (art. 15 ust. 2).  
Postanowienie wydane na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia o 
wezwaniu sądu innego państwa członkowskiego, aby uznał swoją jurysdykcję 
stanowi wyraz przekonania sądu, do którego wpłynęła sprawa, że ma ją rozpoznać 
sąd innego państwa członkowskiego i dlatego powinno nastąpić jej przekazanie 
temu sądowi. Przy wydawaniu tego postanowienia badane są przesłanki 
przekazania wynikają ce z art. 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia. W wyniku wydania 
takiego postanowienia, po spełnieniu dalszych warunków, może dojść do tego, że 
sprawę, która wpłynęła do sądu jednego państwa członkowskiego, rozpozna sąd 
innego państwa członkowskiego.  
Rozporządzeni e, określając materialne przesłanki „przekazania" sprawy na 
podstawie art. 15, nie rozstrzyga wszystkich kwestii powstających na tle tego 
postępowania, co powoduje konieczność uzupełniającego stosowania przepisów 
prawa krajowego państw członkowskich, w tym  głównie państwa członkowskiego, 
którego sąd ma przekazać sprawę. Do kwestii ocenianych według prawa krajowego 
państw członkowskich należy zagadnienie zaskarżalności orzeczenia, na podstawie 
którego sąd państwa członkowskiego, do którego wniesiono sprawę, postanawia 
wezwać sąd innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji (art. 15 
ust. 1 lit. b rozporządzenia). Zagadnienie, czy można wnieść na to orzeczenie 
środek zaskarżenia, nie jest więc co do zasady problemem wykładni art. 15 
rozporządzeni a, lecz ewentualnych regulacji prawa krajowego.  
W prawie polskim zagadnienie zaskarżalności postanowienia sądu o 
wezwaniu sądu innego państwa członkowskiego wydanego na podstawie art. 15 
ust. 1 lit. b rozporządzenia należy rozpatrywać na podstawie art. 394  § 1 w związku 
z art. 13 § 2 i art. 518 zdanie drugie k.p.c. Problem w tym, że postanowienie to nie 
może być uznane za postanowienie kończące postępowanie w sprawie w 
rozumieniu art. 394 § 1 k.p.c., gdyż po jego wydaniu i po uznaniu przez sąd innego 
państw a członkowskiego swej jurysdykcji zgodnie z art. 15 ust. 5 zdanie pierwsze 
rozporządzenia sąd musi wydać postanowienie, w którym uznaje brak swej 
jurysdykcji. Ponadto w przepisach o postępowaniu nieprocesowym i w katalogu 
zawartym w art. 394 § 1 k.p.c. nie  ma, co jest oczywiste, odpowiednika 
omawianego postanowienia.  
W judykaturze w pewnym zakresie uznaje się przypadki, które nie są 
przewidziane wprost w ustawie, a w których przyjmuje się – w drodze analogii – 
dopuszczalność zażalenia. Przy takim zabiegu w odniesieniu do postanowienia 
wydanego na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia w grę wchodzi 
nawiązanie do dopuszczalności zażalenia na postanowienie o przekazaniu sprawy 
sądowi równorzędnemu lub niższemu (art. 394 § 1 pkt. 1 k.p.c.). Trzeba mieć 
jednak na względzie istotne różnice istniejące między przekazaniem sprawy przez 
sąd niewłaściwy sądowi właściwemu (art. 200 k.p.c.) a przekazaniem 
uregulowanym w art. 15 rozporządzenia; w wypadku przekazania zgodnie z art. 200 
k.p.c. sąd, jeżeli nie jest s ądem wyższego rzędu, jest związany przekazaniem (art. 
200 § 2 k.p.c.), natomiast w ramach art. 15 rozporządzenia sąd innego państwa 
członkowskiego nie jest związany postanowieniem wydanym na podstawie art. 15 
ust. 1 lit. b i sam ocenia, czy uznać swoją jur ysdykcję i rozpoznać sprawę (art. 15 
ust. 5 zdanie pierwsze rozporządzenia). Poza tym przekazania, zgodnie z art. 200 
k.p.c., dokonuje sąd niewłaściwy na rzecz sądu właściwego (art. 200 § 1 k.p.c.), 
natomiast w przypadku uregulowanym w art. 15 rozporządzen ia sąd przekazujący 
jest sądem właściwym. Przekazanie według właściwości na podstawie art. 200 
k.p.c. powoduje, że sąd któremu przekazano sprawę kontynuuje postępowanie, 
natomiast przekazanie zgodnie z art. 15 rozporządzenia powoduje, iż postępowanie 
przed  sądem, do którego wniesiono sprawę, zostaje zakończone, a przed sądem 
innego państwa członkowskiego wszczęte zostaje nowe postępowanie. Należy też 
uwzględnić okoliczność, że w ramach przekazania zgodnie z art. 200 k.p.c. 
postanowienie o przekazaniu jest j edynym orzeczeniem sądu przekazującego, 
natomiast postanowienie wydane na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia 
jest jedynie pierwszym z orzeczeń koniecznych do tego, aby nastąpiło przekazanie 
sprawy.  
Biorąc pod rozwagę wskazane rozbieżności należ y przyjąć, że de lege lata  
postanowienie o wezwaniu sądu innego państwa członkowskiego do uznania swej 
jurysdykcji, wydane na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia, nie może być 
odrębnie zaskarżone zażaleniem, gdyż analogia z art. 394 § 1 pkt 1 k. p.c. w 
zakresie postanowienia o przekazaniu sprawy właściwemu sądowi jest zbyt odległa.  
Postanowienie wydane na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia może 
natomiast podlegać rozpoznaniu – na wniosek uczestnika – przez sąd drugiej 
instancji w razie  wniesienia przez tego uczestnika zażalenia na postanowienie 
wydane na podstawie art. 15 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia, w którym sąd 
polski „uzna brak swej jurysdykcji" (art. 380 w związku z art. 397 § 2 zdanie drugie i 
art. 13 § 2 k.p.c.), postanowi enie bowiem wydane na podstawie art. 15 ust. 5 zdanie 
drugie rozporządzenia jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w 
rozumieniu art. 394 § 1 k.p.c. Wynika to z faktu, że kończy ono postępowanie przed 
sądem polskim, gdyż postępowanie wszczęte przed sądem innego państwa 
członkowskiego nie jest jego kontynuacją, lecz nowym postępowaniem. Ponadto, 
po jego wydaniu sąd polski nie ma już formalnie obowiązku podejmowania dalszych 
czynności w sprawie. Z kolei postanowienie o wezwaniu sądu innego państw a 
członkowskiego do uznania swej jurysdykcji, wydane zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. b 
rozporządzenia, ma niewątpliwie wpływ na wynik sprawy, gdyż w rzeczywistości 
stanowi podstawę, po uznaniu przez sąd innego państwa członkowskiego swej 
jurysdykcji, wydania  przez sąd, do którego wpłynęła sprawa, postanowienia 
przewidzianego w art. 15 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia.  
Należy jednak zauważyć, że w tym stanie normatywnym do rozpoznania 
postanowienia wydanego na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b rozporządzenia dochodzi 
po tym, jak sąd innego państwa członkowskiego uznał już swoją jurysdykcję 
zgodnie z art. 15 ust. 5 zdanie pierwsze. W rezultacie powstaje ryzyko, że w 
sprawie właściwe będą sądy dwóch państw członkowskich, co art. 15 
rozporządzenia wyklucza. Przem awia to wyraźnie za postulatem de lege ferenda  
wprowadzenia wyraźnej regulacji przewidującej zaskarżalność zażaleniem 
pozytywnych postanowień wydawanych na podstawie art. 15 ust. 1 lit. b 
rozporządzenia.  
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na  wstępie.