Postanowienie z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK 84/08  
 
Rozpoznanie zażalenia na posiedzeniu niejawnym nie narusza art. 37 
konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1998 r.  
(Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132), gdy druga strona otrzymała jego odpis i 
mogła wnieść odpowiedź na ten środek odwoławczy.  
 
Sędzia SN Helena Ciepła (przewodniczący)  
Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)  
Sędzia SN Hubert Wrzeszcz  
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "N." GmBH & Co KG w W. przy 
uczestnictwie Janusza C. i Macieja C. o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu 
zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 
17 lipca 2008 r. skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postan owienia Sądu 
Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 września 2007 r.  
oddalił skargę kasacyjną i zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników 
kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.  
 
Uzasadnienie  
 
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2005 r. S ąd Okręgowy w Poznaniu 
stwierdził wykonalność na terenie Polski wyroku zaocznego Sądu Krajowego w 
Mannheim z dnia 4 lutego 2004 r., sprostowanego postanowieniem tego Sądu z 
dnia 16 września 2004 r. w części zasądzającej od pozwanych Janusza C. i Macieja 
C., jako dłużników solidarnych, na rzecz powodowej spółki kwoty 131  696,68 euro 
wraz z odsetkami w wysokości 5% od tej kwoty licząc od dnia 1 sierpnia 2001 r. 
Sąd umorzył postępowanie w części dotyczącej Centrum Zaopatrzenia Przemysłu 
Mięsnego, sp. z o.o. or az zasądził od uczestników Janusza C. i Macieja C. na rzecz 
wnioskodawczyni kwotę 400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.  
Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przyjął art. 41 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orz eczeń sądowych oraz 
ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. UE Nr L 01.12.1 – 
dalej: „rozporządzenie").  
W wyniku zażalenie uczestników Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 26 
września 2007 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że odmówił 
stwierdzenia wykonalności wyroku zaocznego Sądu Krajowego w Mannheim. 
Wskazał, że podstawą odmowy stwierdzenia wykonalności nie może być 
merytoryczna kontrola orzeczenia sądu zagranicznego, lecz przesłanki określone w 
art. 34 i 35 rozporządzenia . Według oceny Sądu Apelacyjnego, w sprawie nie 
zostało wykazane, aby pozwanym doręczono prawidłowo pismo wszczynające 
postępowanie, w którym zapadł wyrok zaoczny. Złożone przez spółkę potwierdzone 
kserokopie dowodu doręczenia przesyłek nie pozwalają ustal ić, czy rzeczywiście 
dotyczyły one pozwu, gdyż zawierają jedynie adnotację "plik". Nie wyjaśniono także, 
czy wobec odmowy podjęcia przesyłki spełnione zostały wymogi art. 139 § 2 k.p.c., 
w myśl którego pismo powinno być pozostawione w miejscu doręczenia, a  gdyby to 
nie było możliwe, pismo przesłane pocztą składa się –  uprzedzając o tym –  w 
placówce pocztowej operatora publicznego, lub w przypadku pism doręczanych w 
inny sposób, w urzędzie właściwej gminy. Na dowodzie doręczenia brak takiej 
adnotacji.  
Pods tawą odmowy stwierdzenia wykonalności wyroku zaocznego były także 
niedokładności w oznaczeniu imienia i nazwisk pozwanych. Sąd Apelacyjny 
wskazał, że obowiązkiem powódki było zadbanie o prawidłowe określenie ich imion 
i nazwisk.  
Postanowienie Sądu drugiej instancji zaskarżone zostało przez spółkę skargą 
kasacyjną, która została oparta na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 
k.p.c.). Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 66 ust. 1 i 2 lit. a rozdział VI "Przepisy 
przejściowe" i art. 34 pkt 2 rozpor ządzenia przez ich niezastosowanie, art. 378 § 1 
w związku z art. 397 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że dokumenty przesłane do Sądu 
Rejonowego w Poznaniu celem ich doręczenia uczestnikom postępowania nie były 
dokumentami opisanymi w art. 34 pkt 2, oraz art. 4 5 ust. 1 rozporządzenia przez 
oparcie zaskarżonego postanowienia na przesłance niewskazanej w tym przepisie.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  (...) 
Bezzasadność skargi kasacyjnej ma swoje źródło w nietrafnej ocenie przez 
skarżącą, że w sprawie ma zastos owanie rozporządzenie. Sądom obu instancji 
umknął także podstawowy, mający znaczenie dla zastosowania tego aktu 
prawnego, fakt wydania wyroku przez Sąd Krajowy w Mannheim w dniu 4 lutego 
2004 r. W tym czasie Rzeczypospolita Polska nie była jeszcze członkie m Unii 
Europejskiej i nie obowiązywało w naszym kraju wymienione rozporządzenie. 
Polskę i Niemcy łączyła wtedy konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń 
sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano dnia 16 
września 1998 r. (Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132 – dalej: „konwencja lugańska"). 
Za przekonujący należy uznać –  wyrażony w piśmiennictwie i zaaprobowany w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego –  pogląd, że datą wejścia w życie 
rozporządzenia  na potrzeby uznania i stwierdzenia wykonaln ości orzeczeń 
pochodzących z państw będących wcześniej członkami Unii Europejskiej, w 
państwach które przystąpiły do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r., jest ten 
termin. W konsekwencji, zgodnie z art. 66 rozporządzenia, uznaniu lub stwierdzeniu 
wykona lności w Polsce na podstawie tego aktu prawnego podlegać mogą wyłącznie 
orzeczenia wydane po dniu 1 maja 2004 r. (por. postanowienia Sądu Najwyższego 
z dnia 19 lipca 2006 r., I CZ 42/06, OSNC 2007, nr 4, poz. 60 i z dnia 28 marca 
2007 r., II CSK 464/06, ni e publ.).  
Z próby doręczenia pisma wszczynającego postępowanie (dnia 17 lipca 
2003  r.) i charakteru rozstrzygnięcia (wyrok zaoczny) należy wnioskować, że 
powództwo w sprawie, w której wydano orzeczenie przedstawione do stwierdzenia 
wykonalności, wytoczone zostało po dniu 1 lutego 2000, tj. w czasie obowiązywania 
Polskę i Niemcy konwencji lugańskiej. W tej sytuacji, zgodnie z jej art. 54 ust. 1, ten 
właśnie akt prawny powinien być podstawą ewentualnego stwierdzenia 
wykonalności wyroku zaocznego Sądu Krajoweg o w Mannheim.  
Zagadnienie właściwej podstawy prawnej nie zostało dostrzeżone także przez 
wnioskodawczynię, która w ślad za Sądem Apelacyjnym błędnie przyjęła, że w 
sprawie znajduje zastosowanie rozporządzenie i uzasadnienie wszystkich zarzutów 
odniosła do tego aktu prawnego. Zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 i 2 lit. a, rozdział 
VI "Przepisy przejściowe" i art. 34 pkt 2 rozporządzenia, dotyczył niezastosowania 
tych przepisów, a zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 rozporządzenia sprowadzał się do 
rozstrzygnięcia  sprawy przez Sąd Apelacyjny na podstawie przesłanki 
niewskazanej w jego hipotezie. Także zarzut obrazy art. 378 § 1 w związku z art. 
397 § 2 k.p.c. skarżąca wyraźnie odniosła do naruszenia art. 34 pkt 2 
rozporządzenia, nie podniosła natomiast, że przepisy  rozporządzenia nie mogą 
stanowić podstawy do stwierdzenia wykonalności wyroku zaocznego Sądu 
Krajowego w Mannheim.  
Skarga kasacyjna, może być uznana za skuteczną, jeżeli zawiera 
uzasadnione podstawy, tj. ich uzasadnienie powinno trafnie wskazywać wadliwo ści, 
jakich dopuścił się sąd drugiej instancji. Innymi słowy, Sąd Najwyższy ma 
obowiązek rozpoznać, poza nieważnością postępowania braną pod rozwagę z 
urzędu, jedynie zarzuty naruszenia tych przepisów, które zostały wyraźnie 
wskazane w podstawach skargi ka sacyjnej oraz należycie uzasadnione (por. np. 
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., V CKN 254/00, nie publ.), nie 
jest natomiast uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też 
stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej 
(por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., III CKN 
760/00, niepubl.).  
Należy jednak zauważyć, że zaskarżone orzeczenie, pomimo nietrafnego 
uzasadnienia, odpowiada prawu (art. 39814 k.p.c.) Pewna wątpliwo ść dotyczyła 
unormowania zawartego w art. 37 konwencji lugańskiej, z którego wynika, że 
postępowanie wywołane wniesieniem zażalenia powinno być postępowaniem 
kontradyktoryjnym. W literaturze trafnie podniesiono, że regulacja ta nie wymaga od 
sądu polskiego  rozpoznania tego środka zaskarżenia na rozprawie. Konwencyjny 
obowiązek rozstrzygnięcia zażalenia w postępowaniu spornym nie oznacza, że 
stronom należy umożliwić wypowiedzenie się ustnie. W takim wypadku jedna ze 
stron zajmuje stanowisko przez złożenie śr odka zaskarżenia, natomiast dla drugiej 
dostateczną podstawę zapewnienia kontradyktoryjnej formy postępowania stanowi 
możliwość złożenia odpowiedzi na wniesiony środek odwoławczy (art. 395 § 1 k.p.c. 
w związku z art. 1151 § 2 k.p.c.). Skarżąca skorzystała z tej możliwości, gdyż 
wniosła odpowiedź na doręczony jej środek odwoławczy.  
W postępowaniu o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu zagranicznego nie 
dochodzi do badania jego merytorycznej zasadności, a wyłącznie przesłanek 
wykluczających stwierdzenie wyko nalności tego orzeczenia. Jego szczególny 
przedmiot i konieczność zapewnienia sprawnego przebiegu stanowią dodatkowy 
argument za uznaniem, że wystarczające jest zapewnienie stronom możliwości 
wypowiedzenia się w formie pisemnej. Z tych względów nie można p rzyjąć, że 
postępowanie przed Sądem Apelacyjnym było nieważne.  
Zgodnie z art. 46 konwencji lugańskiej, strona która wnosi o stwierdzenie 
wykonalności wyroku zaocznego zobowiązana jest przedstawić oryginał lub 
uwierzytelniony odpis dokumentu stwierdzającego , że pismo wszczynające 
postępowanie lub dokument równorzędny został doręczony pozwanym, którzy się 
nie stawili.  
Obrót prawny z Niemcami w zakresie doręczeń odbywał się w 2003 r. na 
podstawie układu pomiędzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republ iki 
Federalnej Niemiec o dalszym ułatwieniu obrotu prawnego na podstawie Konwencji 
haskiej z dnia 1 marca 1954 r. dotyczącej procedury cywilnej, sporządzonego w 
Warszawie dnia 14 grudnia 1992 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 94, poz. 110 – dalej: 
„układ"), który wsz edł w życie dnia 1 grudnia 1993 r. Na podstawie tej umowy nie 
można przyjąć, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej oceny braku skuteczności 
doręczenia pozwanym pisma wszczynającego postępowanie w sprawie. W świetle 
tego aktu, organy doręczające korzystały z dw ujęzycznych wzorów wniosku i 
dowodu doręczenia (art. 1 ust. 2 układu). Możliwe były dwa sposoby doręczeń – 
przez zwykłe oddanie adresatowi i w sposób przewidziany prawem wewnętrznym. 
W pierwszym wypadku doręczenie dochodziło do skutku tylko wtedy, jeżeli a dresat 
dobrowolnie przyjął pismo, miał więc prawo odmowy jego odbioru bez możliwości 
przyjęcia przez organ doręczający, że doręczenie nastąpiło (art. 2 Konwencji 
dotyczącej procedury cywilnej podpisanej w Hadze dnia 1 marca 1954 r., Dz.U. z 
1963 r. Nr 17, poz. 90). Nawet gdy sąd wzywający wniósł o doręczenie pism w 
sposób przewidziany prawem wewnętrznym adresata, ten sposób dochodził do 
skutku, gdy do dwujęzycznego wniosku o doręczenie dołączono tłumaczenia 
dokumentów przeznaczonych dla odbiorcy.  
Skarżący, nie przedkładając odpisu wniosku o doręczenie, nie wykazał, o 
który sposób doręczenia wnosił Sąd Krajowy w Mannheim. Z przedłożonych 
potwierdzonych kserokopii dowodów doręczenia wynika, że wnioski sądu 
niemieckiego o doręczenie przez sąd polski nie mogły z ostać wykonane ze względu 
na odmowę przyjęcia pism przez pozwanych. W świetle postanowień układu, treść 
omawianych dokumentów wskazywała zatem, że Sąd Rejonowy w Poznaniu nie 
dokonał doręczeń pozwanym pism nadesłanych przez Sąd Krajowy w Mannheim. 
Najprawd opodobniej nastąpiło to na skutek tego, że organ wzywający wnioskował o 
doręczenie pism przez zwykłe oddanie bądź nie dołączył do dwujęzycznego 
wniosku o doręczenie tłumaczeń na język polski dokumentów przeznaczonych do 
doręczenia pozwanym.  
Należy dodać, ż e wymogi dotyczące prawidłowości doręczeń muszą być 
respektowane rygorystycznie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 
2004 r., V CZ 41/04, nie publ.), gdyż mają charakter gwarancyjny (por. wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 200 2 r., SK 6/02, OTK -A Zb.Urz. 
2002, nr 5, poz. 65).  
Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 39814 k.p.c.).