Sygn. akt I CSK 374/16  
 
 
  
POSTANOWIENIE  
 
  
Dnia 24 marca 2017 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)  
SSN Paweł Grzegorczyk (sprawozdawca)  
SSN Iwona Koper  
Protokolant Justyna Kosińska  
  
w sprawie z powództwa P. S.A. w W.,  D. a.s.  
z siedzibą w B. (Słowacja), M. S.A. z siedzibą w L. (Portugalia) i M. Polska spółki z 
o.o. z siedzibą w W.  
przeciwko Skarbowi Państwa - Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych  
i Autostrad   
o zapłatę   
oraz z powództwa wzajemnego Skarbu Państwa - Generalnego Dyrektora Dróg 
Krajowych i Autostrad  
przeciwko P. S.A. w W., D. a.s. z siedzibą  
w B. (Słowacja), M. S.A. z siedzibą w L. (Portugalia)   
i M. Polska spółce z o.o. z siedzibą w W. 
o zapłatę,  
po rozpoznaniu na  rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 marca 2017 r.,  
skargi kasacyjnej pozwanego (powoda wzajemnego)  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. 
z dnia 29 września 2015 r .5,  
  
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę  
do ponownego rozpoznania S ądowi Apelacyjnemu w W., 
2 
 
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach 
postępowania kasacyjnego.  
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3 
 
UZASADNIENIE  
 
Pozwem z dnia 14 lutego 2014 r. powodowie P. S.A. z  siedzibą w W., D. a.s. 
z siedzibą w B. (Słowacja), M. S.A. z siedzibą w L. (Portugalia) i M. Polska Sp. z 
o.o. z  siedzibą w W. zażąda ły od pozwanego Skarbu Państwa - Generalnego 
Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad zapłaty łącznej kwoty 176  954 027 zł wraz 
z ustawowymi odsetkami tytułem kar um ownych należnych powodom jako 
członkom konsorcjum wykonawców w związku z odstąpieniem przez nich z winy 
zamawiającego Skarbu Państwa od umowy z dnia 22 grudnia 2010 r., opiewającej 
na wykonanie projektu i budowę autostrady A -1 Stryków  - węzeł „Tuszyn” na 
odcinku od kilometra 295+850 (od węzła „Stryków I” bez węzła) do kilometra 
335+937,65.  
Pozwem wzajemnym złożonym dnia 31 października  2014 r. pozwany Skarb 
Państwa - Dyrektor Generalny Dróg Krajowych i Autostrad - zażądał od powodów 
solidarnie zapłaty kwoty  192 611 293 zł wraz z ustawowymi odsetkami, na którą to 
sumę składały się należności z tytułu roszczeń regresowych przysługujących 
powodowi wzajemnemu w związku z zapłatą wynagrodzenia przez powoda 
wzajemnego na rzecz dostawców pozwanych wzajemnych, wraz z ustawowymi 
odsetkami, na podstawie art. 11 ustawy z dnia 28 czerwca 2012 r. o spłacie 
niektórych niezaspokojonych należności przedsiębiorców, wynikających z realizacji 
udzielonych zamówień publicznych (jedn. tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 837) oraz 
należn ości z tytułu kar umownych i odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie 
tych kar w związku z odstąpieniem przez zamawiającego od umowy z przyczyn 
leżących po stronie wykonawcy oraz niewykonaniem i nieprzekazaniem 
zamawiającemu robót wyspecyfikowanych w po zwie wzajemnym.  
W toku postępowania pozwany wzajemny D. a.s. poinformował, 
że postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd Rejonowy B . I w B. (Słowacja) 
wszczął wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie ustawy z dnia 
9 grudnia 2004 r. o pos tępowaniu upadłościowym i  restrukturyzacji  (dalej - „ustawa 
słowacka”) i wniósł na tej podstawie o odrzucenie pozwu wzajemnego wobec niego. 
Uzasadniając wniosek, pozwany wzajemny D. a.s. podniósł, że zgodnie z § 118 ust. 
4 w związku z §  120 ust. 1 i § 124 ust. 4 ustawy słowackiej dochodzenie roszczeń 
4 
 
wobec niego może następować wyłącznie w postępowaniu restrukturyzacyjnym, 
toczącym się przed sądem słowackim. W kolejnym piśmie procesowym pozwany 
wzajemny D. a.s. poinformował, że Sąd Rejonowy B . I w B. orzecz eniem z dnia 
29 grudnia 2014 r. zakończył prowadzone wobec niego postępowanie 
restrukturyzacyjne. W ocenie D. a.s. decydujące znaczenie dla dopuszczalności 
powództwa wzajemnego wobec niego powinno mieć jednak to, że zostało ono 
wniesione w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego i obejmowało należności, 
które powinny być dochodzone przez ich zgłoszenie w postęp owaniu 
restrukturyzacyjnym.     
Sąd pierwszej instancji – Sąd Okręgowy w W. odrzucił pozew wzajemny 
przeciwko pozwanemu wzajemnemu D. a.s. Przesądził, że   wszczęte w Słowacji 
postępowanie restrukturyzacyjne podlega przepisom rozporządzenia Rady (WE) nr 
1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz. 
Urz. UE L 2000, nr 160, s. 1 i n.; dalej - „rozporządzenie nr 1346/2000”), jako 
wymienione w załączniku A do tego rozporządzenia. Pozew wzajemny wobec D. 
a.s. został złożony dnia 31  października 2014 r., czyli po wszczęciu postępowania 
restrukturyzacyjnego. O  wpływie wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego 
wobec D. a.s. na możliwość dochodzenia przez Skarb Państwa roszczeń o zapłatę 
rozstrzyga w  konsekwencji - zgodnie z regułą wyra żoną w art. 4 ust. 1 
rozporządzenia nr 1346/2000 - prawo słowackie. W ocenie Sądu Okręgowego, 
uchylenie zasady wynikającej z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, na rzecz 
wyjątku ustanowionego w art. 4 ust. 2 lit. f in fine tego aktu , dotyczy jedynie  
uprzednio wszczętych postępowań, tymczasem w rozważanej sprawie najpierw 
wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne wobec D. a.s., a dopiero następnie 
Skarb Państwa wytoczył powództwo wzajemne inicjując w tym zakresie 
postępowanie sądowe. Idąc tym torem Sąd  Okręgowy uznał, na podstawie § 114 
ustawy słowackiej, że z dniem wydania wobec D. a.s. postanowienia o wszczęciu 
postępowania restrukturyzacyjnego inicjowanie przeciwko tej spółce innych 
postępowań sądowych dotyczących jej majątku stało się niedopuszczaln e, 
ponieważ roszczenia takie powinny podlegać zgłoszeniu w postępowaniu 
restrukturyzacyjnym. Sąd Okręgowy odwołał się także do § 118 ust. 4, § 120 ust. 1 
i § 124 ust. 4 ustawy słowackiej dochodząc ostatecznie do wniosku, że wytoczenie 
5 
 
powództwa wzajemnego wobec D. a.s. było niedopuszczalne, a stosownie do art. 
199 § 1 pkt 1 k.p.c. niedopuszczalność drogi sądowej skutkuje odrzuceniem pozwu.  
Sąd Apelacyjny, rozpoznając zażalenie powoda wzajemnego na 
postanowienie o odrzuceniu pozwu, podzielił i rozwinął argu menty sądu pierwszej 
instancji. Przyjął, szeroko uzasadniając to stanowisko, że stan zawisłości sprawy 
z powództwa wzajemnego powinien być oceniany odrębnie w zestawieniu ze 
stanem zawisłości sprawy z powództwa głównego. Powództwo wzajemne zostało 
wytoczon e w dniu 31 października 2014 r., gdy toczyło się już postępowanie 
restrukturyzacyjne wobec D. a.s., toteż przepis art. 15 rozporządzenia nr 1346/2000, 
odsyłający do prawa państwa, w którym toczy się postępowanie dotyczące 
przedmiotu lub prawa wchodzącego w skład masy upadłości, nie ma w   tej sytuacji 
zastosowania. Wpływ postępowania restrukturyzacyjnego wobec D. a.s. na toczące 
się w Polsce postępowanie sądowe nie powinien być w  konsekwencji rozpatrywany 
na podstawie prawa polskiego, lecz według prawa słow ackiego. W ocenie Sądu 
Apelacyjnego Sąd Okręgowy prawidłowo zinterpretował też miarodajne przepisy 
ustawy słowackiej. Wynika z nich, że w toku postępowania restrukturyzacyjnego 
prawo do dochodzenia roszczeń przysługuje tylko tym wierzycielom, którzy zgłosi li 
swoje wierzytelności. Jeżeli do prawidłowego zgłoszenia nie dojdzie, w razie 
zatwierdzenia planu restrukturyzacyjnego wierzyciel traci prawo dochodzenia 
roszczeń wobec dłużnika.  
Wychodząc z tych założeń Sąd Apelacyjny uznał za nieuzasadniony zarzut 
naruszenia art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Jednocześnie wyjaśnił, że powód wzajemny 
co  do części roszczeń dochodzonych pozwem wzajemnym skorzystał z możliwości 
wynikającej z ustawy słowackiej i po odmowie ich uznania w postępowaniu 
restrukturyzacyjnym wytoczył pow ództwo o ustalenie tych należności przed sądem 
słowackim, a postępowanie to jest w toku. Co do innych roszczeń objętych pozwem 
wzajemnym droga ta nie została wykorzystana i zgodnie z przepisami ustawy 
słowackiej ich dochodzenie jest niedopuszczalne. Stanu tego nie zmienia 
okoliczność, że postępowanie restrukturyzacyjne zostało zakończone, skoro prawo 
do dochodzenia roszczeń niezgłoszonych w tym postępowaniu - zgodnie z ustawą 
słowacką – ustało.  
6 
 
Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Apelacyjnego wniósł powó d 
wzajemny, zarzucając, w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 2 
k.p.c.), naruszenie art. 15 w związku z art. 4 ust. 2 lit. f rozporządzenia nr 
1346/2000, § 124 ust. 5 i § 124 ust. 6 ustawy słowackiej oraz art. 199 § 1 pkt 1 
k.p.c. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak 
również postanowienia Sądu Okręgowego, i przekazanie temu sądowi sprawy do 
ponownego rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:   
Zarzut naruszenia art. 15 w związku z art. 4 ust. 2 lit. f rozporządzenia nr 
1346/2000 zmierza ł do wykazania, że Sąd Apelacyjny, oceniając wpływ wszczęcia 
postępowania restrukturyzacyjnego na dopuszczalność wytoczenia powództwa 
wzajemnego przeciwko D. a.s., błędnie odwołał się do przepisów prawa 
słowackiego. Skarż ący uważa, że do wytoczenia powództwa wzajemnego doszło 
w postępowaniu, które dotyczy przedmiotu albo prawa wchodzącego w skład masy 
upadłości i toczyło się już przed wszczęciem postępowania restrukturyzacyjnego 
w stosunku do D. a.s., co uzasadnia odwołani e się, na podstawie art. 15 i  art. 4 ust. 
2 lit. f in fine  rozporządzenia nr 1346/2000, do prawa polskiego, jako prawa 
państwa, w którym toczy się postępowanie dotyczące przedmiotu albo prawa 
wchodzącego w skład masy upadłości.  
Zgodnie z treścią załącznika  A do rozporządzenia nr 1346/2000 
postępowanie restrukturyzacyjne (reštrukturalizačné konanie ), którym został objęty 
D. a.s., jest postępowaniem upadłościowym w rozumieniu art. 2 lit. a 
rozporządzenia nr 1346/2000. Jego wszczęcie podlega automatycznemu uzn aniu 
w Polsce i w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej na warunkach 
określonych w art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 (por. wyroki Sądu 
Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r., II CSK 305/11, niepubl. i z dnia 16 lutego 
2011 r., II CSK 425/1 0, niepubl.). Uznanie wszczęcia postępowania 
upadłościowego prowadzi do rozciągnięcia jego procesowych i materialnoprawnych 
skutków, zgodnie z prawem państwa wszczęcia postępowania, na inne państwa 
członkowskie, w zakresie określonym w art. 17 ust. 1 rozpo rządzenia nr 1346/2000 
(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 stycznia 2010 r., 
7 
 
C-444/07, MG Probud Gdynia Sp. z o.o. , Zb. Orz.  2010, s. I -00417). 
Z regułą  tą koresponduje ogólna norma zawarta w art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 
1346/2000, która nakazuje oceniać według prawa państwa wszczęcia 
postępowania ( lex concursus ) większość aspektów związanych ze sposobem 
prowadzenia i  skutkami postępowania upadłościowego.  
Przepis art. 4 ust. 2 lit. f rozporządzenia nr 1346/2000 poddaje działaniu lex 
concursus  wpływ wszczęcia postępowania upadłościowego na środki dochodzenia 
praw przez wierzycieli dłużnika. Unormowanie to  - oprócz instrumentów 
zmierzających do egzekucyjnego wykonania orzeczenia z wniosku wierzyciela - 
obejmuje także dopuszczalność wszczynania przez wierzycieli sądowych 
postępowań rozpoznawczych wobec upadłego (por. wyrok Trybunału 
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 17 marca 2005 r., C -294/02,  Komisja 
Wspólnot Europejskich przeciwko AMI Semiconductor Belgium BVBA i innym , Zb. 
Orz. 2005 s. I -02175). O tym, czy postępowanie takie jest dopuszczalne, a jeżeli tak, 
to na jakich warunkach, rozstrzyga zatem prawo państwa, w którym toczy się 
postępowanie upadłośc iowe. Wyjątek od tej zasady dotyczy postępowań toczących 
się w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego (art. 4 ust. 2 lit. f in fine  
rozporządzenia nr 1346/2000). W tym przypadku, zgodnie z art. 15 rozporządzenia 
nr 1346/2000, wpływ postępowania upadł ościowego na postępowanie dotyczące 
przedmiotu albo prawa wchodzącego w skład masy upadłości podlega prawu tego 
państwa, w którym postępowanie to się toczy ( lex fori processualis ). 
W sprawie, w której wniesiono skargę kasacyjną, problem sprowadzał się do 
tego, czy w kontekście przywołanych przepisów wagę należy przywiązać do 
momentu wszczęcia postępowania głównego, zainicjowanego wniesieniem pozwu 
głównego przeciwko Skarbowi Państwa, czy też do chwili objęcia postępowaniem 
żądania kierowanego przez Skarb Pa ństwa przeciwko pozwanemu wzajemnemu D. 
a.s. Rozstrzygając to zagadnienie, należy mieć na względzie, że  o toczącym się 
postępowaniu można mówić jedynie w określonych granicach podmiotowych i 
przedmiotowych, konstytuujących sprawę jako kwestię faktyczną i  prawną poddaną 
pod osąd. W wyraźniejszy sposób założenie to oddaje angielski i  niemiecki tekst art. 
15 rozporządzenia nr 1346/2000, który posługuje się zwrotem „ pending lawsuit ” 
oraz - odpowiednio - „anhängiger Rechtsstreit ”. W postępowaniu wszczynanym z 
8 
 
inicjatywy strony, bez względu na wielość możliwych ujęć tego problemu, 
zasadnicze znaczenie dla określenia granic przedmiotowych postępowania 
odgrywa treść żądania. O tym zatem, czy postępowanie można uznać za będące w 
toku w chwili wszczęcia postępowania upadłościowego, co  pozwala na 
zastosowanie art. 15 rozporządzenia nr 1346/2000, należy rozstrzygać przez 
pryzmat żądania będącego przedmiotem toczącego się postępowania w  momencie 
wszczęcia postępowania upadłościowego.   
Powództwo wzajemne jest powszechnie  znane ustawodawstwom 
procesowym państw członkowskich Unii Europejskiej, choć jego szczegółowy 
kształt jest zróżnicowany. Istota tej instytucji jest jednak wspólna i sprowadza się 
do  zgłoszenia nowego żądania w innej, najczęściej przeciwstawnej do 
dotychc zasowej konfiguracji procesowej, co prowadzi do zmiany (poszerzenia) 
granic przedmiotowych postępowania. Skutek ten następuje bez względu na to, 
czy prawo procesowe państwa fori traktuje powództwo wzajemne jako środek 
zaczepny, obronny, czy też łączący w s obie te cechy. W powiązaniu z podkreśloną 
wcześniej koniecznością uwzględnienia przy wykładni art. 15 rozporządzenia nr 
1346/2000 treści żądania, które jest objęte toczącym się postępowaniem, oznacza 
to, że jeżeli powództwo wzajemne przeciwko upadłemu doty czy przedmiotu albo 
prawa wchodzącego w skład masy upadłości, o jego dopuszczalności decyduje lex 
concursus  (art. 4 ust. 2 lit. f ab initio  rozporządzenia nr 1346/2000), chyba 
że w  chwili wszczęcia postępowania upadłościowego toczyło się postępowanie 
obejmujące swoim przedmiotem żądanie zgłoszone tym powództwem wzajemnym. 
Innymi słowy, decydujące znaczenie ma to, czy w chwili wszczęcia postępowania 
upadłościowego sprawa inicjowana powództwem wzajemnym jest już w toku, to 
zaś  zależy od tego, czy powództwo wzajemne zostało już wytoczone, czy też nie.  
Pogląd ten koresponduje z trafnym stanowiskiem piśmiennictwa, że o tym, 
czy postępowanie jest w toku w rozumieniu art. 15 rozporządzenia nr 1346/2000, 
należy rozstrzygać sięgając do art. 32 rozporządzenia Parla mentu Europejskiego 
i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji 
i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych 
i handlowych (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 351, s. 1). Przepis ten, 
podobnie jak a rt. 30 wcześniejszego i miarodajnego w sprawie, w której złożono 
9 
 
skargę kasacyjną, rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. 
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania 
w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.  Urz. UE L 12, s. 1; obecnie uchylone), 
definiuje autonomicznie, tj. w oderwaniu od krajowych porządków prawnych państw 
członkowskich Unii Europejskiej, moment wytoczenia powództwa dla potrzeb 
stosowania art. 29 i n. rozporządzenia nr 1215/2012 (art. 27 i n. rozporządzenia nr 
44/2001). Na tle tego przepisu nie ma wątpliwości, że co do powództwa 
wzajemnego istotny jest moment, w którym określone w nim wymagania zostaną 
zrealizowane w odniesieniu do pozwu wzajemnego, nie zaś pozwu głównego. 
Z punktu widzenia prawa polskiego rozstrzygająca jest zatem chwila wniesienia do 
sądu pozwu wzajemnego, jako dokumentu prowadzącego do objęcia 
postępowaniem i kognicją sądu żądania kierowanego przez dotychczasowego 
pozwanego przeciwko dotychczasowemu powodowi, nie zaś chwil a wniesienia do 
sądu pozwu głównego (art. 32 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1215/2012, art. 30 pkt 
1 rozporządzenia nr 44/2001).  
Jak wynika z materiału sprawy i ustaleń Sądów obu instancji, o ile pozew 
główny został wniesiony przed wszczęciem postępowani a restrukturyzacyjnego 
wobec D. a.s., o tyle pozew wzajemny przeciwko tej spółce został wniesiony po tym, 
jak Sąd w B. wydał postanowienie o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego 
i postanowienie to stało się skuteczne. Sąd Apelacyjny prawidłowo zatem  uznał, że 
dopuszczalność powództwa wzajemnego podlega ocenie według lex concursus , 
stosownie do art. 4 ust. 2 lit. f rozporządzenia nr 1346/2000. Zarzutu naruszenia art. 
15 w związku z art. 4 ust. 2 lit. f rozporządzenia nr 1346/2000 nie można tym 
samym u znać za skuteczny.  
Drugi zarzut skargi, oparty na naruszeniu § 124 ust. 5 i 6 ustawy słowackiej 
oraz art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., zmierza ł do wykazania, że przepisy ustawy słowackiej, 
powołane przez Sądy obu instancji, nie dają podstawy do odrzucenia pozwu 
wzajemnego przeciwko D. a.s., a jedynie wyłączają możliwość prowadzenia 
przeciwko D. a.s. postępowania egzekucyjnego w zakresie wierzytelności 
nieuznanych w postępowaniu restrukturyzacyjnym.  
10 
 
Odnosząc się do tego zarzutu należy w pierwszym rzędzie zauważyć,  
że w świetle materiału sprawy postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. Sąd 
Rejonowy B . I w B. podtrzymał plan restrukturyzacyjny dłużnika D. a.s. i zakończył 
jego restrukturyzację. Postanowienie to podlegało automatycznemu uznaniu (art. 
25 ust. 1 rozporzą dzenia nr 1346/2000), a jego treść   wskazuje m.in. na to, że jego 
ogłoszenie powoduje wygaśnięcie skutków wszczęcia postępowania 
restrukturyzacyjnego. Moment zakończenia postępowania podlegającego uznaniu 
według rozporządzenia nr 1346/2000 należy oceniać w edług lex concursus (por. 
wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z  dnia 22 listopada 2012 r., C -
116/11, Bank Handlowy w W. SA i PPHU „Adax” Ryszard Adamiak przeciwko 
Christianapol sp. z o.o. , ECLI:EU:C:2012:739). Prowadzi to do wniosku, że w 
mom encie orzekania przez Sądy obu instancji postępowanie upadłościowe w 
rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000 wobec D. a.s. nie było w toku. Jego 
zakończenie przez zatwierdzenie planu restrukturyzacyjnego wywołało natomiast 
określone skutki, które podlegają ocenie według prawa słowackiego, jako lex 
concursus  (art. 4 ust. 2 lit. j rozporządzenia nr  1346/2000).  
Ocena dopuszczalności postępowania w sprawie, podobnie, jak zasadności 
żądania, następuje co do zasady według stanu z chwili orzekania (art. 316 § 1 
k.p.c.). W konsekwencji, w sytuacji, kiedy w momencie orzekania o odrzuceniu 
pozwu wzajemnego postępowanie restrukturyzacyjne wobec D . a.s. było już 
ukończone, podstawy rozstrzygnięcia o odrzuceniu pozwu nie mogły stanowić te 
przepisy ustawy słowackiej, któr e - niezależnie od ich interpretacji - regulują 
dopuszczalność prowadzenia postępowań rozpoznawczych wobec dłużnika w toku 
postępowania restrukturyzacyjnego. Niedopuszczalność powództwa wzajemnego 
mogłaby wynikać jedynie z takich uregulowań, które - ze skutkiem w postaci 
niedopuszczalności postępowania - wykluczają dochodzenie określonych roszczeń 
wobec dłużnika już po zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego 
i zatwierdzeniu planu restrukturyzacyjnego.  
W postępowaniu ustalono, że część wierzyte lności objętych powództwem 
wzajemnym nie była przedmiotem zgłoszenia w postępowaniu restrukturyzacyjnym 
wobec D. a.s., inne wierzytelności zostały natomiast zgłoszone, lecz nie zostały 
uznane, w związku z czym powód wzajemny, kwestionując tę decyzję, wszcz ął 
11 
 
przed sądem słowackim na podstawie § 124 ust. 4 ustawy słowackiej postępowanie 
w celu ustalenia istnienia tych wierzytelności. Jakkolwiek Sąd Apelacyjny 
potraktował obie te grupy wierzytelności łącznie, można założyć, że  przyjmując 
niedopuszczalność pow ództwa wzajemnego w odniesieniu do wierzytelności 
niezgłoszonych w postępowaniu restrukturyzacyjnym, oparł się na powołanym w 
uzasadnieniu § 120 ust. 1 ustawy słowackiej, który - według uzyskanego z 
Ministerstwa Sprawiedliwości i złożonego w sprawie tłumac zenia ustawy słowackiej 
na język polski – stanowi, że prawo dochodzenia takich roszczeń (wierzytelności) 
od dłużnika ustaje (w oryginale – „zaniká ”) po zatwierdzeniu planu 
restrukturyzacyjnego.  
Tak sformułowany przepis nie stanowi wystarczającej podstawy do 
odrzucenia pozwu przed sądem polskim w sytuacji, w której Sąd Apelacyjny nie 
dokonał żadnych bliższych ustaleń co do rzeczywistego charakteru prawnego 
ustanowionego w nim skutku, tym bardziej, jeżeli podstawą odrzucenia pozwu 
miałaby stać się niedopuszc zalność drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). 
Podstawa ta związana jest najogólniej z niemożnością zakwalifikowania sprawy 
jako cywilnej w znaczeniu materialnym lub formalnym, choć – ze względu na 
uwarunkowania konstytucyjne - nawet niecywilny charakt er sprawy nie uzasadnia 
odrzucenia pozwu w każdej sytuacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
19 grudnia 2003 r., III CK 319/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 31). W zaskarżonym 
postanowieniu nie przytoczono żadnych racji, które pozwoliłyby poddać 
w wątpl iwość cywilny charakter sprawy wszczętej wytoczeniem powództwa 
wzajemnego przeciwko D. a.s. Niezależnie od tego, odrzucenie pozwu w  związku z 
§ 120 ust. 1 ustawy słowackiej, wymagałoby przesądzenia, że ustanie prawa 
dochodzenia roszczeń, o którym mowa w ty m przepisie, należy z punktu widzenia 
prawa polskiego kwalifikować jako procesową przeszkodę do dochodzenia 
roszczenia, nie zaś jako okoliczność równoznaczną z niemożnością dochodzenia 
roszczenia na drodze sądowej ze względu na naturalny charakter zobowiąz ania lub 
okoliczność zbliżoną charakterem do takiej sytuacji. Sąd Apelacyjny nie wskazał 
argumentów przemawiających za przyjętą przez siebie interpretacją § 120 ust. 1 
ustawy słowackiej, mimo że wykładnia ta była konsekwentnie kwestionowana przez 
powoda wz ajemnego, a brzmienie przepisu - zarówno w dostępnym Sądowi 
12 
 
tłumaczeniu, jak i w słowackim oryginal e - może wskazywać na skutek inny niż 
procesowy. Bez względu na tę supozycję, charakter prawny skutku określonego w 
§ 120 ust. 1 ustawy słowackiej, jako kwes tia wymagająca szczególnej wiedzy na 
temat treści i praktyki stosowania prawa obcego, powinien zostać ustalony 
stosownie do art. 1143 § 3 in fine  k.p.c. przy pomocy opinii biegłego.  
Przepis § 120 ust. 1 ustawy słowackiej zgodnie z jego brzmieniem nie odno si 
się w ogóle do sytuacji, w której wierzytelność została zgłoszona w postępowaniu 
restrukturyzacyjnym, lecz nie została uznana, a postępowanie sądowe o ustalenie 
zmierzające do zakwestionowania tej decyzji jest w toku. Analiza treści § 124 ust. 6 
ustawy słowackiej prowadzi do wniosku, że odmowa ustalenia wierzytelności przez 
sąd pociąga za sobą taki skutek, iż wierzytelność nie może być wymagana od 
dłużnika (w oryginale - ne možno (…) voči dlžníkovi vymáhať ). Analogiczne 
konsekwencje, zgodnie z powołanym przez Sąd Apelacyjny § 124 ust. 5 ustawy 
słowackiej, pociąga za sobą sytuacja, w której wierzyciel nie zakwestionuje 
w terminie decyzji syndyka o odmowie uznania wierzytelności. Stan ten, jako 
element skutków postępowania upadłościowego, którego wszczęcie podlegało 
uznaniu ex lege , musi być respektowany w postępowaniu sądowym toczącym się 
przeciwko dłużnikowi w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (art. 4 w 
związku z art. 16 i 17 rozporządzenia nr 1346/2000). W tym sensie może on 
rzutować na wynik tego postępowania, jednak to, czy z punktu widzenia polskiego 
prawa procesowego sytuuje się on na płaszczyźnie dopuszczalności postępowania, 
czy zasadności żądania, wymaga dokonania bliższych ustaleń co do charakteru 
rozważanego skutku w świetle prawa słow ackiego, jako lex concursus . W świetle 
lex concursus  należy oceniać także to, czy przy założeniu, że wierzytelność 
zostanie uznana, a jako taka w uznanym zakresie będzie mogła podlegać 
zaspokojeniu zgodnie z planem restrukturyzacyjnym, możliwe jest, a jeże li tak to na 
jakich warunkach, wydanie co do tej wierzytelności wyroku zasądzającego 
świadczenie z uwzględnieniem warunków restrukturyzacji. W tym zakresie, 
podobnie jak przy wykładni § 120 ust. 1 ustawy słowackiej, pożądane jest 
wykorzystanie możliwości w ynikającej z art. 1143 § 3 k.p.c.     
Zarzut naruszenia art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. należy w konsekwencji uznać za 
zasadny.  
13 
 
Z tych powodów, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł 
jak w sentencji.    
 
 
 
kc 
 
 
 
jw