Sygn. akt I NSNc 36/21  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 14 kwietnia 2021 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Mirosław Sadowski (przewodniczący)  
SSN Leszek Bosek (sprawozdawca)  
Michał Jerzy Górski (ławnik Sądu Najwyższego)  
  
w sprawie z wniosku S . S., 
z udziałem A . S. i Rzecznika Praw Dziecka,  
o wydanie małoletnich dzieci,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw 
Publicznych w dniu 14 kwietnia 2021 r.,  
skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Prokurator a Generalnego od postanowienia 
Sądu Okręgowego w W . z dnia 12 lipca 2018 r., sygn. XIII Ca […] 
  
1. uchyla zaskarżone postanowienie w części, tj. w pkt. I 
i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W . do ponownego 
rozpoznania;   
2. znosi wzajemne koszty po stępowania przed Sądem 
Najwyższym.   
  
UZASADNIENIE  
 
Postanowieniem z 12 lipca 2018 r., XIII Ca (…) Sąd Okręgowy w W.  w 
sprawie o wydanie małoletnich dzieci w trybie Konwencji dotyczącej cywilnych 
aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w  Hadze 25 
października 1980 r. (Dz.U. 1995, Nr 108, poz. 528 i 529: dalej: Konwencja  albo 
Konwencja haska), w punkcie I oddalił apelacje uczestniczki postępowania A. S.  
oraz Prokuratora Rejonowego od postanowienia Sądu Rejonowego w W.  z 23 
2 
 
listopada 2017 r., III  Nsm (...), w punkcie II oddalił zażalenie wnioskodawcy S. S. , w 
punkcie III oddalił jego wniosek o zasądzenie kos ztów postępowania.  
Sąd Rejonowy w W.  postanowieniem z  23 listopada 2017 r., III Nsm (...) 
nakazał powrót małoletnich A. S.  oraz B. S.  do Irlandii do dnia 7 grudnia 2017 roku.  
Z ustaleń Sądu Rejonowego w W.  wynika, że A . i B. S. są dziećmi 
małżonków A . i S. S.. Związek małżeński został zawarty 10 września 2012 r. w 
Irlandii. A. S.  ma podwójne obywatelstwo – polskie i irlandzkie. S. S.  jest 
obywatelem Indii, który uzyskał pozwolenie na pobyt w Irlandii do 21 marca 2018 r. 
(k. 50).   
A. S.  urodził się 5 listopada 2012 r. w W. . B. S.  urodził się 13 marca 2015 r. 
także w W. . Dzieci mają obywatelstwo polskie.  
Po narodzinach A . początkowo przebywał pod opieką matki, a następnie 
dziadków macierzystych D . i M. D. zamieszkujących w domu prz y ul. G. w W.  (k. 80, 
k. 81). W sierpniu 2013 r. matka przewiozła A . do D., gdzie przebywał do marca 
2014  r.  
W maju 2014 r. wnioskodawca po raz pierwszy pobił matkę. Obdukcja 
wykazała, że w wyniku uderzenia w głowę doznała m.in. pęknięcia błony 
bębenkowej . Pobicie zostało zgłoszone na policję, a 15 czerwca 2014 r. matka 
wyprowadziła się od  wnioskodawcy.  
Sąd Rejonowy Okręgu Metropolitalnego w D., w postępowaniu 
prowadzonym pod sygn. (…), wydał wówczas po raz pierwszy zakaz zbliżania się 
przez wnioskodawcę d o mieszkania i osoby matki, który obowiązywał 
do 24 października 2014 r. (k. 178).  
W tym czasie wnioskodawca zainicjował pierwsze postępowanie o wydanie 
dziecka z Polski do Irlandii przed Sądem Rejonowym. Zostało ono umorzone 
postanowieniem z 14 września 2 014 r. wskutek cofnięcia wniosku.  
Matka przebywała w Polsce także po urodzeniu młodszego syna. W tym 
czasie w Polsce także wnioskodawca przebywał w W. . Starszy syn uczęszczał w 
tym czasie do przedszkola A . w W. . Matka zapisała dzieci do szkoły „A.” w W.  – A. 
do klasy 0 w roku szkolnym 2018/2019, a B. do klasy 0 w  roku szkolnym 2021/2022. 
Nabyła także projekt budowlany domu.  
3 
 
W dniu 15 maja 2016 r. matka wyjechała z dziećmi do Irlandii. A . uczęszczał 
tam do dwóch przedszkoli a młodszym synem zajmowała się b abcia ojczysta M . S.. 
29 września 2016 r. matka ponownie została pobita przez wnioskodawcę. 
Obdukacja z 1 października 2016 r. wykazała siniaki na kończynach górnych i  
dolnych oraz w obszarze lewego oka i nosa. Z akt sprawy wynika, że została już 
cztery ty godnie wcześniej mocno kopnięta w prawą nogę na oczach starszego syna 
(k. 171).  
19 października 2016 r. Sąd Rejonowy Okręgu Metropolitalnego w D., 
zakazał S. S.  zbliżania się do matki oraz dzieci do dnia 18 października 2018 roku 
(k. 174, k. 176). Sąd zak azał wnioskodawcy używania przemocy lub grożenia 
przemocą matce i dzieciom ( „dependent persons ”), a także molestowania, 
straszenia, przebywania w pobliżu lub obserwowania (k. 174, k. 176). Ponadto, Sąd  
ostrzegł oskarżonego, że naruszenie zakazu spowoduje n ałożenie grzywny 
lub skazanie na karę pozbawienia wolności lub na obie kary łącznie (k. 175, k. 177).  
Opiekę nad dziećmi sprawowała matka oraz babcia D . D., która przyjechała 
w zaistniałej sytuacji do D.. Matka wystąpiła do Sądu w D. o ustalenie miejsca 
pobytu dzieci w Polsce. Sąd Rejonowy Okręgu Metropolitalnego w  D. orzeczeniem 
z dnia 10 listopada 2016  r. odmówił (refused) matce relokacji dzieci do Polski, 
ograniczył kontakty ojca z dziećmi oraz zezwolił matce na tymczasowy wyjazd z 
dziećmi do Polski (do  6 stycznia 2017 r.).  
Matka wyjechała do Polski 16 grudnia 2016 r. i nie wróciła do Irlandii w  
wyznaczonym terminie. 6 lipca 2017 r. została oddalona apelacja matki od  
orzeczenia Sądu Rejonowego w D.. Sąd uchylił tym orzeczeniem również zakazy 
adresowane d o wnioskodawcy.  
13 marca 2017 r. A. S.  złożyła w Sądzie Rejonowym w W.  wniosek o 
ustalenie miejsca pobytu małoletnich w każdorazowym miejscu jej zamieszkania 
(sygn. akt II Nsm (…)). 23 marca 2017 r. złożyła wniosek o skierowanie sprawy do 
mediacji (sygn.  akt II Nsm (…)). 29 marca 2017 r. wniosła o powierzenie jej 
wykonywania władzy rodzicielskiej (sygn. akt III Nsm (…)). Wszystkie te sprawy 
zostały połączone do wspólnego rozpoznania pod sygn. III Nsm (…). Jednakże w  
związku z wnioskiem ojca o wydanie dzieci w trybie Konwencji haskiej 
na podstawie art. 5982 §1 k.p.c. zostały zawieszone.  
4 
 
Małoletni A . wrócił w marcu 2017 r . do przedszkola A. do tej samej grupy, z 
której odszedł w maju 2016 r. Od 1 września 2017 r. realizuje program klasy „0” - 
przygotowania przedszkolnego. Od czerwca 2017 r. pozostaje pod opieką poradni 
zdrowia psychicznego z powodu zaburzeń emocjonalnych, lękowych, 
uwarunkowanych trudną sytuacją rodzinną. Ma też obturacyjne zapalenie oskrzeli, 
astmę w obserwacji, alergię wziewną i pokarmową. Małoletni B. od 1 października 
2017 r. również uczęszcza do przedszkola A.. W październiku 2017 roku obaj 
chłopcy prz ebywali wraz matką i babcią macierzystą w sanatorium w Kubalonce.  
20 kwietnia 2017 r. S. S.  złożył do Sądu Rejonowego wniosek o wydanie A. 
S. i B. S.  do Irlandii.  
Sąd Rejonowy ustalił, że uczestniczka mimo doznania przemocy fizycznej i  
psychicznej nie zło żyła pozwu o rozwód. Nie doprowadziła również do ukarania 
wnioskodawcy za przestępstwa kryminalne (pobić, znęcania, gwałtu), których miała 
z jego strony doznać. Tak samo jej rodzice - nigdy oficjalnie nie zawiadomili 
organów ścigania, jakoby córka miała by ć przez męża maltretowana (s. 8).  
Sąd Rejonowy przeprowadził dowód z opinii biegłego, który po przebadaniu 
małoletnich A . i B. oraz ich rodziców wskazał, że nie istnieje poważne ryzyko, że 
powrót dzieci do Irlandii naraziłby je na szkodę fizyczną lub psych iczną albo 
w jakikolwiek inny sposób postawiłby w sytuacji nie do zniesienia. W ocenie biegłej 
małoletni z uwagi na wiek nie rozumieją sytuacji rodzinnej i nie są w stanie jej 
oceniać. Są zależni od osób ważnych i akceptują świat dążeń dorosłych 
znaczących  w ich życiu. A ., a tym bardziej B., nie są w stanie jasno werbalizować 
swoich dążeń (w  tym związanych ze sprzeciwem bądź nie wobec powrotu do 
Irlandii). Wobec tego nie można uwzględniać ich opinii w tej sprawie.  
W ocenie Sądu Rejonowego wniosek S. S.  zasługiwał na  uwzględnienie, bo 
doszło do bezprawnego zatrzymania małoletnich A. S.  i B. S.  przez ich matkę A. S.  
rozumieniu art. 3 Konwencji haskiej. Zdaniem Sądu I instancji stałym miejscem 
pobytu dzieci przed przyjazdem do Polski w dniu 16 grudnia 2016  r. była Irlandia. 
Dzieci przebywały nieprzerwanie w Irlandii przez 7 miesięcy (15 maja 2016 r. – 16 
grudnia 2016 r.), z  kilkudniową przerwą we  wrześniu 2016 r. na wakacje w Polsce. 
W ocenie Sądu I  instancji centrum życiowe stron i ich dzieci znajdowało si ę 
wówczas w Irlandii.  
5 
 
Zdaniem Sądu Rejonowego brak było podstaw do odmowy uwzględnienia 
wniosku na podstawie art. 13 Konwencji. Wnioskodawcy przysługiwało prawo do  
opieki, z którego czynił użytek; dzieci zaś są za młode, aby wyrazić opinię na  temat 
powrotu  do Irlandii. Uczestniczka nie wykazała, że istnieją obiektywne okoliczności 
uniemożliwiające jej towarzyszenie dzieciom. Ewentualne oddzielenie dzieci od 
matki i mogące z tego wynikać szkody psychiczne nie mogą, według Sądu I 
instancji, stać na przeszkodz ie powrotowi małoletnich do państwa miejsca ich 
stałego pobytu.  
Odnosząc się do aktów przemocy popełnionych przez wnioskodawcę 
względem uczestniczki, Sąd Rejonowy zauważył, że uczestniczka sama wybaczyła 
sprawcy w 2014 r. i wróciła do niego.  Późniejsze akt y przemocy, o których mówiła, 
nie spotkały się z reakcją irlandzkich organów ścigania, a sama uczestniczka nie  
wykazywała zainteresowania śledztwem, co zdaniem Sądu I instancji świadczyło o 
ich incydentalnym charakterze. W tym świetle zdaniem Sądu I  instan cji nie ma też 
podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku S. S.  na podstawie art. 20 Konwencji.  
Do postępowania apelacyjnego przystąpił Rzecznik Praw Dziecka, wnosząc 
o uchylenie postanowienia Sądu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego 
rozpoznania.  W uzasadnieniu stanowiska Rzecznik podkreślił, że wynikający z  
Konwencji haskiej obowiązek nakazania powrotu do miejsca stałego pobytu nie  jest 
bezwzględny, lecz uwarunkowany nadrzędną wartością, jaką jest dobro dziecka. 
Rzecznik zauważył też, że Sąd Rejo nowy nakazał powrót chłopców do  Irlandii 
wiedząc, iż ich ojcu przysługiwało jedynie czasowe prawo pobytu do  21 marca 
2018  r. W ocenie Rzecznika konieczne jest zwrócenie się za  pośrednictwem 
polskich władz do właściwego organu irlandzkiego o ustalenie statu su 
wnioskodawcy w Irlandii.  
Sąd Okręgowy przyjął ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego za własne, 
samodzielnie ustalił tylko, że urodzony 5 listopada 2012 r. A. S.  widział się z  ojcem i 
kilka razy rozmawiał z nim przez telefon, nie potrafi się jednak z ojcem porozumieć 
w swoim języku o jczystym ani w języku ojca, nie zna też na tyle języka angielskiego 
aby swobodnie z nim rozmawiać. Z przeprowadzonego przez Sąd II  instancji 
wysłuchania wynika, że małoletni A. S.  chce pozostać w Polsce, nie chce wracać 
do Irlandii.  
6 
 
W uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w W.  z 12 lipca 2018 r., 
XIII Ca (…) wyjaśniono, że Sąd II instancji zaniechał przeprowadzenia dowodu z 
uzupełniającej opinii biegłego z uwagi na postawę ucz estniczki, która dążyła do 
przedłużenia postępowania. Ocenił też, że matka w toku całego postępowania 
przedkłada własne interesy ponad dobro dzieci.  
Sąd II instancji nie podzielił stanowiska apelujących, że długość pobytu może 
stanowić przesłankę do określ enia jego charakteru. Zdaniem Sadu długość pobytu 
może służyć jedynie jako wskaźnik przy ocenie jego trwałości. Wobec braku zgody 
wnioskodawcy na pobyt małoletnich w Polsce, mając na uwadze treść orzeczenia 
sądu irlandzkiego, zezwalającego uczestniczce na wyjazd z dziećmi do Polski 
jedynie na  okres od 16 grudnia 2016 r. do 6 stycznia 2017 r., Sąd uznał 
za prawidłowy wniosek, że z upływem 6 stycznia 2017 r. uczestniczka dopuściła się 
bezprawnego zatrzymania małoletnich A . i B. S. na terytorium Polski.  
Bezpr awne zatrzymanie małoletnich A . S. i B. S. w rozumieniu art. 3 
Konwencji haskiej uzasadniało zarządzenie niezwłocznego ich powrotu do miejsca 
stałego pobytu do Irlandii. Zdaniem Sądu Okręgowego w takiej sytuacji odmowa 
zarządzenia wydania małoletnich mogła by nastąpić tylko w  wypadku ustalenia, że 
zachodzą przesłanki wymienione w art 13 Konwencji. Obowiązek udowodnienia 
okoliczności wynikających z art. 13 Konwencji obciąża osobę sprzeciwiającą się 
wydaniu dziecka. Wyjątki z założenia wymagają restryktywnej w ykładni.  Takie 
przesłanki w ocenie Sądu II instancji nie zaszły. Istotne zarzuty A. S.  pod adresem 
jej męża, odnoszące się do przemocy fizycznej i  ekonomicznej, odnoszą się 
wyłącznie do stosowania przemocy względem jej osoby, nie zaś względem dzieci.  
Zdaniem Sądu Okręgowego ustalenie, że uczestniczka dobrze wywiązuje się 
ze swoich obowiązków wobec synów, w kraju stworzyła im dobre warunki rozwoju, 
a pomiędzy nią i synami istnieje silny związek emocjonalny, nie stanowi przesłanki 
odmowy zarządze nia powrotu dzieci do miejsca stałego pobytu.  
13 lutego 2020 r. Prokurator Generalny zaskarżył postanowienie Sądu 
Okręgowego w W.  z 12 lipca 2018 r. w pkt I skargą nadzwyczajną do Sądu 
Najwyższego zarzucając mu:  
1) rażące naruszenie prawa materialnego, tj.  art. 3 Konwencji haskiej przez 
błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że doszło do 
7 
 
bezprawnego zatrzymania małoletnich A. S.  i B. S. przez ich matkę A. S.  w Polsce 
oraz przyjęcie, że miejscem stałego pobytu małoletnich bezpoś rednio przed 
zatrzymaniem była Irlandia, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują, iż za takie 
miejsce należy uznać Polskę, a zatem nie doszło do bezprawnego zatrzymania 
wskazanych małoletnich;  
2) rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 ak. 1 lit . b Konwencji 
haskiej przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi poważne 
ryzyko, że  powrót małoletnich A. S.  i B. S. do Irlandii naraziłby dzieci na  szkodę 
psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie  do 
zniesienia, pomimo, iż okoliczności sprawy wskazują, iż zaistniały wskazane 
przesłanki negatywne do orzeczenia nakazującego powrót dzieci do Irlandii;  
3) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 
k.p.c. w zw. z art. 278 §  1 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. przez ich niewłaściwe 
zastosowanie i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii Opiniodawczego 
Zespołu Specjalistów Sądowych powołanych postanowieniem Sądu Okręgowego w 
W. z 2 maja 2018 r., XIII Ca (…) na okoliczność, czy  pomimo rozstania się rodziców 
małoletnich A. S.  i B. S. , została zachowana więź emocjonalna pomiędzy dziećmi a 
ich ojcem S . S., czy z uwagi na  długotrwale rozstanie z dziećmi ma on prawidłowy 
wgląd w ich sytuację wychowawczą i jest zasadne oczekiwanie, że  będzie miał 
także w przyszłości, czy  istnieje poważne ryzyko, że powrót małoletnich do 
poprzedniego miejsca pobytu (Irlandia), naraziłby je na szkodę psychiczną lub w 
jakikolwiek inny sposób postawiłby w trudnej do zniesienia sytuacji, w 
szczególności z u wagi na odmienne języki jakimi posługują się małoletni i  ich ojciec 
- pomimo, iż wyjaśnienie ww. okoliczności jest konieczne do ustalenia, czy  
zachodzą przeszkody z art. 13 lit. b wskazanej powyżej Konwencji haskiej 
do nakazania powrotu małoletnich do Irla ndii; 
4) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. 
z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i sprzeczną 
z wynikającymi z nich reguł oceny - dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie 
materiału dowo dowego i przyjęcie, że - opinia biegłej psycholog z dnia 26 czerwca 
2017 r. jest opinią wydaną z pełnym profesjonalizmem, logiczną spójną i fachową 
pomimo zawarcia w jej wnioskach konkluzji, do których biegła nie była uprawniona, 
8 
 
braku ich uzasadnienia, po przez niewskazanie faktów, które biegła wzięła pod 
uwagę oraz zastosowanych metod badawczych - co winno skutkować przyjęciem, 
iż opinia ta jest nierzetelna;  
5) oczywistą sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego 
materiału dowodowego wyrażającą  się w przyjęciu, że nie istnieje poważne ryzyko, 
że powrót małoletnich B. S. i A. S.  do Irlandii, naraziłby dzieci na szkodę 
psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie  do 
zniesienia, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie mater iału dowodowego w 
sposób oczywisty wynika, że małoletni jedynie incydentalnie przebywali w Irlandii, 
nigdy nie pozostawali pod samodzielną opieką ojca – S. S., porozumiewają się 
jedynie językiem polskim, znając jedynie podstawowe zwroty w języku angielskim  i 
nie znają języka hinduskiego, przez zdecydowaną większość swojego życia 
mieszkali w Polsce pod opieką dziadków macierzystych D . i M. D. oraz swojej matki 
A. S., więc miejsce zamieszkania w Polsce jest ich naturalnym miejscem pobytu, 
gdzie mają zaspokojo ne wszystkie potrzeby życiowe, co winno skutkować 
przyjęciem, że  orzeczenie powrotu małoletnich do Irlandii narazi je na szkodę 
psychiczną.  
Skarżący wniósł o uchylenie pkt I zaskarżonego postanowienia i przekazanie 
sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoz nania Sądowi Okręgowemu w W.  z 
pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.  
Postanowieniem z 2 marca 2020 r., XIII (…) Sąd Okręgowy w W.  wstrzymał 
wykonalność postanowienia Sądu Rejonowego do czasu ukończenia postępowania 
ze skargi nadzwyczajnej.  
W odpowiedzi na skargę S. S.  wniósł o oddalenie skargi.  
W odpowiedzi na skargę A. S.  wniosła o uwzględnienie skargi w  całości i 
uchylenie pkt I zaskarżonego postanowienia.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć tylko jeden jej zarzut jest zasadny.  
Podstawową zasadą prawa polskiego i międzynarodowego jest zasada 
dobra dziecka. Jej treść precyzowana jest przez  przepisy prawa krajowego oraz 
9 
 
międzynarodowego, w tym art. 3 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez 
Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U.  
1991, nr 120, poz. 525 ze zm., dalej: KPD) (wyroki Trybunału Konstytucyjne go z: 28 
kwietnia 2003 r., K 18/02; 17 kwietnia 2007 r., SK 20/05; 11  października 2011 r., K 
16/10; 21  stycznia 2014 r., SK 5/12). Podkreślają to liczne wypowiedzi nauki (Z. 
Radwański, Konstytucyjna ochrona małżeństwa macierzyństwa i rodziny , w: S. 
Wójcik  (red.), Prace cywilistyczne. Księga pamiątkowa dla uczczenia 40 -lecia pracy 
naukowej profesora Jana J. Winiarza , Warszawa 1990, s. 237; P. Mostowik, Kilka 
uwag o ochronie małżeństwa na tle Konstytucji prawa międzynarodowego, w: J. M. 
Łukasiewicz, A. M. Arkuszewska, A.  Kościółek (red.), Wokół problematyki 
małżeństwa w aspekcie materialnym i  procesowym , Toruń 2017, s. 43; B. 
Banaszak, M. Jabłoński, w: J. Boć  (red.), Konstytucje Rzeczypospolitej oraz 
komentarz do Konstytucji RP z 1997 roku , Wrocław 1999,  s. 132; M. Dobrowolski, 
Status prawny rodziny w świetle nowej Konstytucji RP , „Przegląd Sejmowy” 1999, 
nr 4, s. 30). W szczególności art. 72 ust.  1 Konstytucji RP wyraża nakaz ochrony 
interesów małoletniego, przez co stanowi klauzulę zabezpieczającą prawi dłowe 
wychowanie dziecka przez rodziców, w  warunkach odpowiadających godności 
istoty ludzkiej, przy poszanowaniu podmiotowości dziecka i przy zapewnieniu 
niezbędnej pomocy i opieki ze strony władz publicznych (W. Borysiak, uwaga z nb. 
4 do art. 72, w: M. S afjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 
1-86, Warszawa 2016, Legalis).  
Zasadzie dobra dziecka podporządkowane są wszelkie regulacje w sferze 
stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi (tak wyroki TK z: 28 kwietnia 2003 r., K  
18/02; 17  kwietnia 2007 r., SK 20/05; 11 października 2011 r., K 16/10; 21  stycznia 
2014 r., SK 5/12; zob. też J. Winiarz, J. Gajda, Prawo rodzinne , Warszawa 2001, s. 
35-36). Zasada dobra dziecka powinna stanowić wyjściową dyrektywę w procesie 
tworzenia prawa i jeg o stosowania, a także kryterium oceny przy podejmowaniu 
decyzji w  sprawach dziecka oraz rozstrzyganiu kolizji interesów dziecka i innych 
osób, zwłaszcza rodziców (W. Stojanowska, Władza rodzicielska 
pozamałżeńskiego i  rozwiedzionego ojca. Studium socjologi czno -prawne , 
Warszawa 2000, s. 32).  
10 
 
Jej treść obejmuje przede wszystkim bezwzględny obowiązek ochrony 
dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją (art. 72 ust. 1 
zd. 2 Konstytucji RP). Wymaga on przeciwdziałania patologiom, jakie zagr ażają 
fizycznemu, psychicznemu i moralnemu dobrostanowi dziecka, a w szczególności 
przemocy. Art.  72 ust. 3 Konstytucji RP wymaga ochrony dziecka przed przemocą 
domową oraz przestępstwami przeciwko rodzinie (W. Borysiak, uwaga z nb. 71 do  
art. 72, w:  M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do 
art. 1-86, Warszawa 2016, Legalis).  
Celem Konwencji haskiej, zgodnie z treścią preambuły, jest ochrona dzieci 
przed szkodliwymi skutkami wynikającymi z bezprawnego ich uprowadzenia lub 
zatrzymania (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z: 23 grudnia 
2009 r., C -409 PPU, Jasna Detiček przeciwko Maurizio Sguegli ; 9 września 2018 r., 
C-325 PPU, Hampshire County Council przeciwko C.E. i N.E. ). Stosownie do art. 1 
Konwencji haskiej jest on realizowany przez zapewnienie poszanowania praw 
do opieki i kontaktów z dzieckiem przyznanych prawem jednego z umawiających 
się państw oraz zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci uprowadzonych lub 
zatrzymanych w jednym z umawiających się państw w sposób bezprawny, to jest z  
naruszeniem prawa do opieki przysługującego rodzicom lub rodzicowi dziecka albo 
innej osobie, zgodnie z prawem państwa, w którym dziecko miało stały (zwykły) 
pobyt bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem (art.  3 Konwencji 
haskiej).  
Nie może zasługiwać na akceptację fakt wywożenia dzieci z jednego kraju 
do drugiego, aby metodą faktów dokonanych i z pominięciem procedury sądowej 
przejąć faktyczną pełnię władzy rodzicielskiej nad nimi. Wydanie dziecka do kraju, z  
którego zostało uprowadzone ma przywracać stan zgodny z prawem, naruszony 
przez jednego z rodziców. Sąd orzekający w postępowaniu wszczętym w trybie 
Konwencji haskiej może odmówić wydania dziecka drugiemu rodzicowi, jeżeli jego 
uprowadzenie bądź zatrzyman ie nie było bezprawne w rozumieniu art. 3 albo z  
powodu zaistnienia poważnych, obiektywnych przeszkód, związanych z osobą 
dziecka bądź ze środowiskiem, z którym jest ono związane, wymienionych 
enumeratywnie w art. 12, 13 i 20 (Explanatory Report on the 198 0 HCCH Child 
Abduction Convention, par. 16 -25, https://assets.hcch.net/docs/a5fb103c -2ceb -
11 
 
4d17 -87e3 -a7528a0d368c.pdf, zob. też postanowienie Sądu Najwyższego 
z 2 czerwca 2000  r., II CKN 959/00).  
Postępowanie o wydanie dziecka w trybie Konwencji haskiej ma  ściśle 
określony zakres. Orzeczenie nakazujące powrót dziecka nie rozstrzyga o sposobie 
sprawowania pieczy nad dzieckiem, miejscu przyszłego pobytu dziecka i  o 
kontaktach rodziców z dzieckiem. Służy ono wyłącznie przywróceniu stanu 
poprzedniego, a  rozstrz ygnięcie w przedmiocie pieczy winno nastąpić w państwie 
stałego pobytu dziecka, po jego powrocie do tego państwa (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z: 1 grudnia 1999 r., I CKN 992/99; 20 października 2010 r., 
III CZP 72/10; 24 sierpnia 2011 r., IV CSK 56 6/10). Artykuł 19 Konwencji haskiej 
rozstrzyga, że orzeczenie dotyczące powrotu dziecka nie narusza istoty prawa do  
opieki, a art. 17 Konwencji haskiej, że orzeczenie dotyczące opieki nad dzieckiem, 
wydane w państwie wezwanym, nie może per se  uzasadniać od mowy nakazania 
powrotu dziecka do  państwa, w którym miało ono stały pobyt przed uprowadzeniem 
lub zatrzymaniem. Nie sposób odmówić takiemu orzeczeniu uznania lub 
wykonywania.  
Zgodnie z art. 3 Konwencji haskiej, uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka 
będzie u znane za bezprawne, jeśli a) nastąpiło naruszenie prawa do opieki 
przyznanego określonej osobie, instytucji lub innej organizacji, wykonywanego 
wspólnie lub indywidualnie, na mocy ustawodawstwa państwa, w którym dziecko 
miało miejsce stałego pobytu bezpośr ednio przed uprowadzeniem lub  
zatrzymaniem, oraz b) w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawa te były 
skutecznie wykonywane wspólnie lub indywidualnie albo byłyby tak wykonywane, 
gdyby nie nastąpiło uprowadzenie lub zatrzymanie. Kluczowe znaczenie ma tu 
rozumienie pojęcia miejsca stałego pobytu (ang. habitual residence, fr. résidence 
habituelle).  
Pojęcie miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 3 lit. a Konwencji haskiej 
należy interpretować inaczej niż pojęcie stałego miejsca zamieszkania 
w rozumieniu a rt. 25 -26 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że o tym, 
czy pobyt ma  charakter stały, decydują zdarzenia obiektywne, polegające na ciągłej 
bytności w  określonym miejscu przez fizyczną obecność i powtarzające się 
wykonywanie czynności zaspokajaj ących aktualne potrzeby życiowe, zarówno w  
12 
 
zakresie praw, jak  i obowiązków, przy jednoczesnym braku równolegle innego 
miejsca przeznaczonego na spełnianie tych czynności. Miejsce stałego pobytu 
wynika więc ze  zdarzeń obiektywnych, a nie z woli wywołania ty ch zdarzeń. 
Do takiego rozumienia miejsca stałego pobytu zamiar stałego przebywania nie jest 
przeszkodą, co sprawia, że każde miejsce zamieszkania może stanowić 
jednocześnie miejsce stałego pobytu. Zamiar stałego pobytu nie jest jednak 
warunkiem istnienia miejsca stałego pobytu; w  szczególności, brak zamiaru stałego 
pobytu nie wyklucza możności przyjęcia istnienia miejsca stałego pobytu 
(postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2000  r., I CKN 776/00; T.  
Świerczyński, Podstawowe zagadnienia Konwencji haskiej o cywilnych aspektach 
uprowadzenia dziecka za granicę , „Transformacje Prawa Prywatnego” 2000 r., nr 
1-2, s. 87 -98; O. Bobrzyńska, P. Mostowik, Zwykły pobyt dziecka jako podstawa 
jurysdykcji krajowej oraz łącznik kolizyjny , „Acta Iuris Ste tinensis” 2014, t.  6, s. 
56-57; P. Mostowik, Władza rodzicielska i opieka nad dzieckiem prawie prywatnym 
międzynarodowym , Kraków 2014, s. 236 -23; L. Kuziak, Uprowadzenie dziecka za 
granicę , w: Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem , red.  J. Ignaczewski , 
Warszawa 2019, s. 391 -393; tak samo, jeszcze przed wydaniem wspomnianego 
postanowienia przez Sąd Najwyższy, twierdził A.  Mączyński , Zamieszkanie jako 
podstawa łącznika normy kolizyjnej , „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu 
Jagiellońskiego. Prace Prawnicze” 1978 , s. 57 -59; zyskało aprobatę także w 
orzecznictwie sądów powszechnych, postanowienia Sądu Apelacyjnego w  
Warszawie z 8 listopada 2019 r., I ACa 424/19 oraz z 30 stycznia 2020 r., I  Aca 
582/19).  
Miejscem stałego pobytu jest miejsce, z którym dziecko, wskutek splotu 
obiektywnych okoliczności faktycznych, jest najbardziej związane (kryterium 
bliskości). Tylko takie rozumienie miejsca stałego pobytu gwarantuje pełną 
realizację zasady dobra dziecka i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie 
Trybunał u Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym miejsce stałego 
pobytu znajduje się tam, gdzie  dziecko wykazuje pewną integrację ze środowiskiem 
społecznym i rodzinnym. Należy w szczególności wziąć pod uwagę trwałość, 
zgodność z prawem, warunki oraz motywy pobytu i przenosin rodziny do danego 
państwa, obywatelstwo dziecka, miejsce i warunki uczęszczania do szkoły, 
13 
 
znajomość języków, a także więzi rodzinne i  społeczne dziecka w tym państwie 
(wyrok TSUE z 2 kwietnia 2009 r., C -523/07, pkt  72).  
Przy ust alaniu, czy uprowadzenie nastąpiło z miejsca stałego pobytu w  
rozumieniu art. 3 lit. a Konwencji haskiej, znaczenie mają wyłącznie okoliczności 
poprzedzające to uprowadzenie bądź zatrzymanie. Okoliczności, które nastąpiły już 
po uprowadzeniu bądź zatrzyman iu, a zwłaszcza po wszczęciu postępowania 
w trybie Konwencji haskiej, mają znaczenie, ale nie przy ocenie bezprawności, lecz  
przy ocenie wystąpienia obiektywnych przeszkód określonych w art. 12, 13 i  art. 20 
Konwencji.  
Z obiektywną przeszkodą, sprzeciwiaj ącą się wydaniu bezprawnie 
uprowadzonego bądź zatrzymanego dziecka, mamy do czynienia, jeśli: 1) osoba 
wnioskująca o wydanie dziecka de facto  nie czyniła użytku z przysługujących jej 
praw rodzicielskich bądź jeśli jej zachowanie świadczy o akceptacji tego stanu 
rzeczy (zob.  art. 13 lit. a Konwencji haskiej wraz z komentarzem zawartym w § 28 
cyt. powyżej raportu wyjaśniającego); 2) istnieje poważne ryzyko, że powrót 
dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny 
sposób postawi łby je w sytuacji nie do zniesienia. Dobro dziecka zostaje tym 
samym powiązane z jego stałym miejscem pobytu, z którego nie może ono zostać 
wyrwane bez odpowiednich gwarancji zapewniających stabilizację w nowym 
otoczeniu (zob. art. 13 lit. b i zdanie drugi e Konwencji haskiej wraz z komentarzem 
zawartym w § 29 cyt. powyżej raportu wyjaśniającego); 3) jeżeli wydanie dziecka 
byłoby nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami państwa wezwanego, 
dotyczącymi ochrony praw człowieka i podstawowych wolności (art. 20 K onwencji 
haskiej wraz z komentarzem zawartym w § 31 -33 cyt.  powyżej raportu 
wyjaśniającego).  
Przesłanki odmowy wydania dziecka, jako wyjątki od zasady wydania 
bezprawnie uprowadzonego bądź zatrzymanego dziecka na żądanie prawnego 
opiekuna, muszą być interp retowane ściśle (§ 34 cyt. powyżej raportu 
wyjaśniającego).  
Na tych samych zasadach opiera się Rozporządzenie Rady (WE) 
NR 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i  
wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w spra wach dotyczących 
14 
 
odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 
(Dz.Urz. UE L 338, s. 1, dalej: Rozporządzenie nr 2201/2003 lub Rozporządzenie). 
Rozporządzenie znajduje zastosowanie do wszystkich decyzji w sprawie 
odpowiedzia lności rodzicielskiej wraz ze środkami ochrony dziecka, niezależnie od  
istnienia związku z postępowaniem w sprawach małżeńskich (motyw 5). 
Rozporządzenie jest instrumentem współpracy sądowej w sprawach cywilnych, a  
orzeczenia wydane w jednym Państwie Człon kowskim są uznawane w innych 
Państwach Członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnych postępowań 
(art. 21 ust. 1). Uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach cywilnych odbywa 
się na zasadzie wzajemnego zaufania.  
Na mocy Rozporządzenia w przypadkac h bezprawnego zabrania lub 
zatrzymania dziecka, powrót dziecka powinien nastąpić bezzwłocznie; w tym celu 
stosuje się nadal Konwencję haską uzupełnioną Rozporządzeniem, zwłaszcza 
art. 11. Sądy Państwa Członkowskiego, do którego dziecko zostało bezprawnie 
zabrane lub w którym dziecko zostało bezprawnie zatrzymane, powinny mieć 
możliwość sprzeciwienia się powrotowi dziecka w szczególnych, należycie 
uzasadnionych przypadkach (motyw 17). W postępowaniu prowadzonym na 
podstawie Rozporządzenia istotne znaczenie m a wysłuchanie dziecka, chociaż 
instrument ten nie został zamierzony jako modyfikujący stosowane procedury 
krajowe (motyw 19).  
Na mocy zasady określonej w art. 8 ust. 1 Rozporządzenia właściwe do  
orzekania w sprawach odnoszących się do odpowiedzialności rodzicielskiej za  
dziecko są sądy Państwa Członkowskiego, w którym ono zwykle zamieszkuje w  
czasie, w którym zostało wytoczone powództwo. Na zasadzie wyjątku, zgodnie z  art. 
9 ust. 1 Rozporządzenia, jeżeli dziecko przemieszcza się zgodnie  z prawem z  
jednego Państwa Członkowskiego do innego i państwo to staje się miejscem, 
w którym zwykle zamieszkuje, sądy Państwa Członkowskiego poprzedniego 
miejsca stałego zamieszkania dziecka, utrzymują właściwość na okres trzech 
miesięcy od  zmiany miejsc a zamieszkania do celów zmiany orzeczenia w sprawie 
prawa do  kontaktów z dzieckiem wydanego w tym Państwie Członkowskim przed 
zmianą miejsca zamieszkania dziecka, jeżeli osoba posiadająca prawo do 
kontaktów z  dzieckiem w wykonaniu orzeczenia o prawie do ko ntaktów z dzieckiem 
15 
 
nadal stale przebywa w Państwie Członkowskim poprzedniego miejsca stałego 
zamieszkania dziecka. Z art. 9 ust. 2 Rozporządzenia wynika nadto, że jeżeli osoba 
posiadająca prawo do kontaktów z dzieckiem zaakceptowała właściwość sądów 
Państ wa Członkowskiego nowego miejsca stałego zamieszkania dziecka poprzez 
uczestnictwo w postępowaniu sądowym przed tymi sądami bez podniesienia 
zarzutu niewłaściwości, to niezależnie od wyjątku określonego w art. 9 ust. 1 
Rozporządzenia sądy tego Państwa Czło nkowskiego są właściwe do orzekania 
w sprawach kontaktów rodziców z dziećmi.  
Art. 11 ust. 2 Rozporządzenia wymaga, aby przy stosowaniu art. 12 i 13 
Konwencji haskiej, umożliwić wysłuchanie dziecka podczas postępowania 
sądowego, chyba że uznaje się to za n iewłaściwe ze względu na jego wiek lub 
poziom dojrzałości. Artykuł 11 ust. 5 Rozporządzenia rozstrzyga przy tym, że Sąd 
nie może odmówić powrotu dziecka, jeżeli osoba wnioskująca o powrót nie została 
wysłuchana. Z art. 11 ust. 4 Rozporządzenia wynika, że S ąd nie może odmówić 
powrotu dziecka na  podstawie art. 13 akapit 1 lit. b Konwencji haskiej, jeżeli 
ustalono, że zostały poczynione odpowiednie ustalenia w celu zabezpieczenia 
ochrony dziecka po jego powrocie.  
Rozporządzenie oraz Konwencja haska powinny być  interpretowane w  z 
zgodzie z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, 
a zwłaszcza jej artykułem 8. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału 
Praw Człowieka na sądzie orzekającym w przedmiocie wydania dziecka spoczywa 
proceduralny  obowiązek przeprowadzenia analizy sytuacji rodzinnej z  
uwzględnieniem czynników emocjonalnych, psychologicznych, materialnych i  
medycznych w celu ustalenia, jakie będzie najlepsze rozwiązanie dla dziecka w  
danym kontekście (wyroki  Wielkiej Izby ETPC z: 6 lipca 2010 r., Neulinger i  Shuruk 
v. Szwajcaria , par.  139; 26 listopada 2013 r., X. v. Łotwa , par. 106 -108). W ramach 
tej analizy sąd powinien uważnie rozpoznać podnoszone zarzuty, ściśle 
interpretując podstawy odmowy wydania określone w art. 12, 13 i 20 K onwencji 
haskiej, a po ich rozpoznaniu należycie (tj. przejrzyście, adekwatnie i konkretnie) 
uzasadnić swoje rozstrzygnięcie oraz upewnić się, że w kraju, do którego ma 
zostać wydane dziecko, zostaną mu zapewnione odpowiednie gwarancje 
bezpieczeństwa w zak resie prawa do poszanowania życia rodzinnego. To nie 
16 
 
oznacza, że sąd musi z maksymalną dokładnością opisać sytuację całej rodziny i  
rozważyć każdy wątek, lecz powinien zbadać okoliczności istotne z punktu 
widzenia interesów rodziców oraz – co najważniejsze  – dobra dziecka. Takie ujęcie 
obowiązku proceduralnego sądu godzi potrzebę szybkości postępowania 
z Konwencji haskiej a zarazem konieczność ochrony dobra dziecka (P. Beaumont, 
K. Trimmings, L. Walker, J. Holliday, Child  Abduction: Recent Jurisprudence of the 
European Court of Human Rights, w: ”International and Comparative Law Quarterly” 
2015, vol. 64, issue 1, s. 43 -45). Ta  linia utrzymuje się w najnowszym orzecznictwie 
(wyrok ETPC z 21 maja 2019  r., O.C.I. i inni v. Rumunia , par. 35).  
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, należy w pierwszej kolejności 
zbadać zasadność zarzutu naruszenia art. 3 lit. a Konwencji haskiej przez błędną 
wykładnię i  błędne zastosowanie.  
Po pierwsze, w sprawie nie budzi wątpliwości spełnienie przesłanek 
zastosowania Konwencji haskiej, ponieważ zarówno Polska, jak i Irlandia są 
związane tą Konwencją, a transgraniczne przemieszczenie dzieci jest okolicznością 
bezsporną. Dzieci faktycznie przebywały w Irlandii w 2016 roku, a więc w czasie, 
w którym matka zainicj owała postępowanie o ich relokację do Polski. Przewiezienie 
przez matkę dzieci do Polski stanowiło transgraniczne przemieszczenie dziecka 
w rozumieniu Konwencji haskiej oraz Rozporządzenia.  
Po drugie, przemieszczenie dzieci przez matkę należy ocenić jako 
bezprawne w świetle art. 3 lit. a Konwencji. Fakt zainicjowania przez matkę trzech 
postępowań cywilnych w Irlandii (w 2014 oraz 2016 r.) świadczy niewątpliwie 
o istnieniu podstaw do orzekania przez Sądy irlandzkie w sprawach odnoszących 
się do odpowiedzial ności rodzicielskiej i przyjęcia, że dziecko zwykle zamieszkiwało 
w tym Państwie Członkowskim w czasie, w którym powództwo zostało wytoczone 
(art. 8 ust.  1 w zw. z art. 9 Rozporządzenia). W świetle ustaleń Sądu I i II instancji 
oraz orzeczeń Sądów irlandzk ich, które oddaliły wniosek o relokację dzieci do 
Polski, przewiezienie dzieci do Polski z zamiarem pozostania w Polsce nie może 
być uznane za zgodne z prawem irlandzkim, Rozporządzeniem oraz Konwencją 
haską. Ściśle rzecz ujmując zdarzeniem sprawczym, prow adzącym do naruszenia 
art. 3 Konwencji haskiej, było niewykonanie przez matkę obowiązku powrotu 
z dziećmi z  tymczasowego pobytu po 6 stycznia 2017 r. Nawet jeśli uwzględnić fakt 
17 
 
ograniczenia praw ojca do kontaktów z dziećmi ze względu na przemoc stosowaną 
wobec matki w  ich obecności, a także fakt zaskarżenia przez matkę orzeczenia o  
zakazie relokacji, to uznać trzeba, że niezgodne z orzeczeniem Sądu 
przemieszczenie dzieci było bezprawne w rozumieniu art. 3 Konwencji. Spełniona 
została bowiem także określona  w art. 3 Konwencji haskiej przesłanka 
rzeczywistego wykonywania prawa do opieki.  
Po trzecie, Sąd Okręgowy prawidłowo powiązał miejsce stałego pobytu 
dziecka z okolicznościami obiektywnymi, niezależnymi od zamiarów rodzica. Poza 
omówionym orzeczeniami Sądó w irlandzkich, Sąd Okręgowy uwzględnił 
okoliczności wskazywane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (w tym 
wskazywanym w skardze postanowieniu Sądu Najwyższego z 6 września 2000 r., 
I CKN 776/00), a nadto w przepisach Rozporządzenia oraz orzecznictwie Trybunał u 
Sprawiedliwości.  
Z ustaleń faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest związany wynika, że Sąd 
II instancji brał pod uwagę uzyskanie obywatelstwa irlandzkiego przez matkę, pracę 
w Irlandii, zamążpójście w Irlandii, a także dobrowolne i bezsprzecznie zgodne 
z prawem i dobrowolne przewiezienie dzieci do D. po ich urodzeniu w Polsce.  
Wprawdzie z punktu widzenia kryteriów oceny stałości pobytu sytuacja matki 
i dzieci różniła się istotnie, bo obaj chłopcy urodzili się w Polsce, zdecydowaną 
większość życia spędzi li również w Polsce, towarzyszyli matce tylko w niektórych 
jej wyjazdach do Irlandii, a ojciec niektóre z tych pobytów w Polsce wprost 
akceptował, wskutek czego małoletni A . przebywał w Polsce 3 lata, zaś  na terenie 
Irlandii niespełna 12 miesięcy, a małole tni B. odpowiednio 1 rok i  2 miesiące życia, 
zaś na terenie Irlandii 7 miesięcy. W tym czasie uczęszczali do  polskich żłobków, a  
następnie przedszkoli i pozostawali pod opieką matki bądź matczynych dziadków. 
Nie można też pominąć faktu, że chłopcy posiadaj ą wyłącznie obywatelstwo polskie 
i znają wyłącznie język polski.  
Wszystkie te okoliczności powinny być jednak rozpatrywane w innych 
postępowaniach niż to, które legło u podstaw wniesienia skargi nadzwyczajnej. 
Stwierdzona dysproporcja pomiędzy sytuacją ma tki i dzieci nie wystarcza do  
uznania, wbrew orzeczeniom sądów irlandzkich, że stałym miejscem zamieszkania 
18 
 
dzieci stała się Polska. Jak już wskazano, stanowisko skarżącego stoi w tym 
zakresie w oczywistej opozycji do trafnych ustaleń faktycznych w  sprawie . 
Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty naruszenia prawa 
procesowego. W szczególności zarzut odnoszący się do nieprzeprowadzenia 
dowodu z  uzupełniającej opinii biegłego nie jest zasadny, ponieważ także 
w orzecznictwie państw obcych wskazuje się, że w sprawach rozpoznawanych 
na podstawie Konwencji haskiej - inaczej niż w sprawach dotyczących pieczy nad 
dzieckiem - dowód z opinii biegłego jest co do zasady zbędny i koliduje 
z obowiązkiem szybkiego rozpoznania sprawy (por. np. orzeczenia austriackieg o 
Sądu Najwyższego z 12 maja 2009 r., 5 Ob 47/09m, RIS, i z 30 maja 2016 r., 
6 Ob 99/16a, oraz orzeczenie szwajcarskiego Sądu Federalnego z 18 maja 2004 r., 
5P.150/2004, BGE 130 III 530). W orzecznictwie polskim wskazuje się z kolei, 
że przeprowadzenie dow odu z opinii biegłego może niekiedy okazać się konieczne 
także w rozważanych sprawach, jeżeli  ustalenia dokonane przy pomocy innych 
środków dowodowych wskazują na  zaburzenia relacji rodzinnej z udziałem dziecka 
i zaburzenia te mają taki charakter i stopień  nasilenia, że nieodzowne jest zbadanie, 
z wykorzystaniem wiadomości specjalnych, czy mogą one skutkować poważnym 
ryzykiem w rozumieniu art. 13 ak. 1 lit. b Konwencji haskiej. Dowód ten należy 
jednak traktować jako subsydiarny, a  korzystanie z niego nie po winno wykraczać 
poza ramy niedającej się uniknąć konieczności (postanowienie Sądu Najwyższego 
z 17 grudnia 2020 r., I CSK 183/20).  
W niniejszej sprawie taki dowód został przeprowadzony na zlecenie Sądu 
I instancji, a Sąd II instancji mógł, ale nie musiał zlecić opinię uzupełniającą. 
Prokurator Generalny ograniczył się do ogólnikowych zarzutów pod adresem opinii 
biegłej psycholog, wskazujących na „brak uzasadnienia”, „niewskazanie faktów, 
które biegła wzięła pod uwagę” oraz „niewskazanie metod badawczych”. 
Tymczasem opinia wskazywała fakty, które biegła wzięła pod uwagę. W opinii 
rzeczywiście nie wskazano metod badawczych, ale to samo w sobie nie przesądza 
o rażącym naruszeniu procedury, którego wykazanie jest konieczne do 
uwzględnienia skargi nadzwyczajnej.  Przepisy k.p.c. nie przesądzają o metodach 
sporządzania opinii przez biegłych, wymagają jedynie, aby były sporządzone w  
19 
 
sposób rzetelny. Prokurator Generalny nie  wskazał konkretnie, jakie metody 
badawcze biegła powinna zastosować w tej sprawie, a jakie po minęła.  
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut wskazujący na oczywistą 
sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego, 
ani zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. 
Skarżący nie  wykazał  również istotnych sprzeczności pomiędzy zebranym 
w sprawie materiałem dowodowym a ustaleniami faktycznymi sądu, takich, które 
miałyby charakter oczywisty, tj. widoczny gołym okiem bez konieczności 
pogłębionej analizy.  
Na uwzględnienie zasługiwał natomiast  zarzut naruszenia art. 13 akapit 1 lit.  
b Konwencji haskiej. Zgodnie z tym przepisem władza sądowa lub administracyjna 
państwa wezwanego nie jest obowiązana zarządzić wydania dziecka, jeżeli osoba, 
instytucja lub organizacja sprzeciwiająca się wydaniu dzi ecka wykaże, że istnieje 
poważne ryzyko, iż powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną 
albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie  do zniesienia. Przepis 
ten wymaga ścisłej wykładni.  
Z przepisu tego wynikają trzy wnioski : po pierwsze, ciężar udowodnienia 
wystąpienia tego ryzyka spoczywa na osobie, która sprzeciwia się wydaniu dziecka 
(Guide to Good Practice, Part VI, Article 13 (1) (b) , dostępny na stronie: 
https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/specialised -sections/child -
abduction); po drugie, ryzyko musi być poważne, a więc należy wykazać znaczne 
prawdopodobieństwo wystąpienia szkody; po trzecie, nie każda szkoda 
zagrażająca dziecku będzie stanowiła przeciwskazanie do jego wydania, a tylko 
szkoda stawiająca je w  sytuacji nie do zniesienia.  
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że podstawa do  
odmowy wydania dziecka zachodzi przed wszystkim w sytuacji wykazania, 
że dochodziło do  aktów przemocy domowej wobec dziecka lub jego seksualnego 
wykorzystywania w  miejscu stałego pobytu albo patologicznych zachowań na tle 
uzależnienia lub  choroby psychicznej wnioskodawcy (postanowienia Sądu 
Najwyższego z: 1  grudnia 1999 r., I CKN 992/99, 26 września 2000 r., I  CKN  
776/00; 1 grudnia 2000  r., V CKN 1747/00). Sąd Najw yższy podkreślał również, że 
zwłaszcza poważne ryzyko przemocy względem dziecka, a wyjątkowo również 
20 
 
względem rodzica, który dopuścił się bezprawnego zatrzymania lub uprowadzenia 
dziecka i zamierzałby z nim powrócić, jeżeli kreowałoby to sytuację nie do 
zniesienia dla dziecka, uzasadnia zastosowanie art. 13 akapit 1 lit. b Konwencji 
haskiej (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2020 r., I  CSK 183/20).  
W niniejszej sprawie udokumentowano akty agresji wobec matki. Matka 
wykazała za pomocą dokumentów ur zędowych zastosowanie przez władze Irlandii 
procedur (środków) cywilnych względem sprawcy. W szczególności matka 
wykazała, że jej pobicie 29 września 2016 r. oraz niezaprzeczony fakt kopnięcia jej 
w prawą nogę na oczach dziecka (k. 171) doprowadził do wyda nia przez Sąd  
Rejonowy Okręgu Metropolitalnego w D., sygn. (…), dnia 19  października 2016 r. 
zakazu wobec S. S.  zbliżania się do matki oraz dzieci do dnia 18 października 2018  
roku (k. 174, k. 176). Sąd zakazał wnioskodawcy używania przemocy lub grożenia 
przemocą nie tylko matce, lecz  także dzieciom, a także molestowania, straszenia, 
przebywania w pobliżu lub  obserwowania (k. 174, k. 176). Naruszenie zakazu 
obwarowano karą grzywny lub skazaniem na karę pozbawienia wolności lub na 
obie kary łącznie  (k. 175, k.  177). Z prawidłowo przeprowadzonych ustaleń 
faktycznych poczynionych przez  sądy obu instancji wynika zatem, że matka 
wykazała działanie sprawcy w  warunkach recydywy. Wnioskodawca nie zaprzeczył 
tej okoliczności w  postępowaniu.  
W tej sytuacji wnioski, które z tych ustaleń wyprowadził Sąd Rejonowy, 
a za własne przyjął Sąd Okręgowy, zgodnie z którymi uczestniczka sama 
wybaczyła sprawcy w 2014 r. i wróciła do niego, a późniejsze akty przemocy, 
o których mówiła, nie spotkały się z reakcją irlandzki ch organów ścigania, a sama 
uczestniczka nie  wykazywała zainteresowania śledztwem, co miałoby świadczyć o  
ich incydentalnym charakterze, uznać trzeba za oczywiście nietrafne i  prowadzące 
do nieprawidłowego zastosowania przepisu art. 13 akapit 1 lit. b Konw encji.  
Akty przemocy względem matki doprowadziły do trwałej szkody w psychice 
starszego syna A. S. , a nie jedynie do zagrożenia szkodą. Zaburzenia lękowe i fakt 
leczenia A. S.  są bezsporne. Silne więzi emocjonalne łączące dzieci z matką i 
macierzystą babci ą, jednoznacznie potwierdzone w aktach sprawy, nie pozwalają 
uznać, że akty przemocy wobec matki były obojętne dla dzieci albo nie  miały 
21 
 
wpływu na psychikę dzieci, albo miały charakter incydentalny, hipotetyczny czy 
potencjalny.  
Przyjęta przez Sąd Najwyższ y wykładnia koresponduje ze standardami 
wykładni Konwencji haskiej w sytuacji przemocy domowej wobec dziecka i/lub 
zatrzymującego dziecko rodzica ( Guide to Good Practice  under the  Hague 
Convention of 25 October 1980 on the Civil Aspects of International Ch ild 
Abduction . PART V – ARTICLE 13(1)(b), pkt 55, s. 22 -24). Znajduje także 
potwierdzenie w orzecznictwie sądów państw stron Konwencji (por. Harris v. 
Harris  [2010] FamCAFC 221, 5 listopada 2010, Family Court of Australia (Australia) 
[INCADAT Reference: HC/E/AU 1119];  Miltiadous v. Tetervak , 686 F.Supp.2d 544 
(E.D. Pa. 2010), 19 lutego 2010, United States District Court, Eastern Division 
Pennsylvania (the US) [INCADAT Reference: HC/E/US 1144]; P. (N.) v. P. (A.) , 
1998 CanLII 9569 (QC CS), 12 li stopada 1998, Quebec Superior Court (Canada) 
[INCADAT Reference: HC/E/CA 1404];  N.P. v. A.B.P. , 1999 R.D.F. 38, 22 kwietnia 
1999, Quebec Court of Appeal (Canada) [INCADAT Reference: HC/E/CA 764]; 
LJ Wall in  Re W. (A Child)  [2004] EWCA Civ 1366 (the UK) [IN CADAT Reference: 
HC/E/UKe 771], par. 49).  
W sprawie Gomez v. Fuenmayor , No. 15 -12075, 5 lutego 2016 [INCADAT 
Reference: HC/E/US 1407] Sąd Apelacyjny Stanów Zjednoczonych (11 okręg) 
wprost przesądził, że jakkolwiek prawidłowo prowadzone postępowanie w tryb ie 
Konwencji haskiej powinno koncentrować się na ryzyku, na jakie narażone jest 
dziecko, a nie jego rodzic, ale wystarczająco poważna przemoc wobec rodzica 
również musi być uznana jednocześnie za poważne ryzyko dla dziecka.  
Uzupełniająco można stwierdzić, że obserwowanie zarówno samych aktów 
przemocy, jak i jej skutków wobec matki ma w świetle doświadczenia życiowego 
poważne reperkusje dla rozwoju i postawy dziecka. Może prowadzić do jego 
demoralizacji, a co najmniej utrwalania niemożliwej do za akceptowania w polskim 
porządku konstytucyjnym, którego aksjologicznym jądrem jest gwarancja równej 
godności człowieka – „normy” wyższości jednego z małżonków.   
Przyjęte przez Sąd a quo ustalenia Sądu I instancji, zgodnie z którymi to 
matkę obciążają skutk i doznanej przemocy fizycznej i psychicznej, skoro nie złożyła 
pozwu o rozwód i nie doprowadziła do ukarania wnioskodawcy za przestępstwa 
22 
 
kryminalne, których miała z jego strony doznać, w żadnym stopniu nie uzasadniają 
odmowy zastosowania w niniejszej spra wie art. 13 akapit 1 lit. b Konwencji haskiej. 
Z okoliczności tych nie wynika również podstawa do zastosowania art. 11 ust. 4 
Rozporządzenia.  
Uszło uwadze Sądu Okręgowego, że aktom przemocy wobec matki nie  
zapobiegły działania organów władzy publicznej pań stwa członkowskiego, w  którym 
dzieci przebywały. Matki z pewnością nie można uznać za wyłącznie winną 
rezultatu w postaci obiektywnego braku skuteczności organów władzy publicznej 
państwa pobytu. Jest tak w szczególności wówczas, gdy rodzic wykaże, że  
zawiadamiał o zdarzeniach przestępczych właściwe organy tego państwa oraz 
lojalnie poddawał się obdukcjom. Wykluczone jest w tej sytuacji uznawanie rodzica 
za wyłącznie winnego sytuacji, którą można uznać za  sytuację nie do zniesienia. To, 
czy rodzic jest w st anie skutecznie wyegzekwować ochronę prawną od państwa 
stałego pobytu przed aktami przemocy wobec siebie i  dzieci oraz czy istnieje 
związek przyczynowy pomiędzy aktami przemocy a  obiektywnie nieprawidłowym 
czynem wyjazdu albo zatrzymania dzieci przez rodzi ca w innym państwie 
jest istotną okolicznością, która powinna być uwzględniana przy  wykładni art. 13 
akapit 1 lit. b Konwencji haskiej oraz Rozporządzenia.  
W ocenie Sądu Najwyższego wskazana okoliczność samodzielnie, 
a zwłaszcza w powiązaniu z udowodnionymi w sprawie aktami przemocy wobec 
rodzica ma istotne znaczenie dla wykładni art. 24 Karty Praw Podstawowych UE 
oraz powinna być również brana pod uwagę przy wykładni uchwalonego 
25 czerwca 2019 r. rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 w sprawie ju rysdykcji, 
uznawania  wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach 
dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka 
za granicę (Dz.Urz. UE L 178, s. 1). Zasługujące na aprobatę cele tego 
rozporządzenia w postaci p rzyspieszenia postępowań cywilnych, pełniejszego 
uwzględniania stanowiska dziecka w przedmiocie miejsca pobytu oraz uściślenia 
podstaw orzekania o odmowie zarządzenia powrotu dziecka w pełni korespondują 
z przyjętą wykładnią art. 13 akapit 1 lit. b Konwenc ji haskiej.  
Niedostateczne uwzględnienie wskazanych okoliczności przez Sąd II  
instancji doprowadziło do nieprawidłowego zastosowania art. 13 akapit 1 lit. b 
23 
 
Konwencji haskiej. Naruszenie to wypełnia znamiona naruszenia relewantnego z  
punktu widzenia art. 89 § 1 pkt 2 ustawy z 28 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym 
(t.j. Dz.U. 2021, poz. 154 ze zm.). Naruszenie prawa w rozumieniu art.  89 § 1 pkt 2 
oznacza naruszenie relewantne z punktu widzenia przesłanki ogólnej skargi, czyli 
konieczności urzeczywistnienia  zasady demokratycznego państwa prawnego. Przy 
ocenie relewantności naruszenia należy wziąć pod uwagę (1) wagę naruszonej 
normy, tj.  jej pozycję w hierarchii norm prawnych, (2) stopień (istotność) jej 
naruszenia, (3)  skutek naruszenia dla stron postępowani a (wyroki  Sądu 
Najwyższego z: 24  marca  2021 r., I NSNc 134/20; 8 grudnia 2020 r., I  NSNc 44/20; 
17 czerwca 2020  r., I NSNc 47/19; 3 czerwca 2020 r., I NSNc 46/19; 8 maja 2019 r., 
I NSNc 2/19). Uwzględniając te trzy czynniki można uznać, że  nakaz wydania 
dzieci naruszył zasadę prawną (dobra dziecka) o najwyższej pozycji w hierarchii 
źródeł prawa RP, operacjonalizowaną także przez przepis art.  13 ak. 1 lit. b 
Konwencji, naruszenie to jest poważne i ma dotkliwe skutki dla matki oraz dzieci, 
realnie naraża je n a szkody, stawiając w sytuacji nie  do zniesienia.  
Z tych powodów za wykazaną trzeba uznać także przesłankę sformułowaną 
w art. 89 § 1 in principio  ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. 
Nawiązuje ona treściowo do wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady 
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości 
społecznej. Art. 89 § 1 in principio  powinien być więc interpretowany w zgodzie 
z Konstytucją RP, z  uwzględnieniem bogatego dorobku nauki prawa i orzecznictwa, 
które wydoby ło z art. 2 Konstytucji liczne szczegółowe zasady pochodne, w tym 
zasadę ochrony równej godności człowieka, zasadę sprawiedliwości proceduralnej, 
zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa (zob. B. Banaszak, Prawo 
konstytucyjne,  Warszawa 2017, s. 181 -193 wraz z cytowanym tam orzecznictwem; 
W. Sokolewicz, M. Zubik, uwagi nr 30 -38 do art. 2, w: L. Garlicki, M. Zubik (red.), 
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. I, Warszawa 2016, s. 127 -140). 
W ocenie Sądu Najwyższego zasada dobra dziecka określona zarówno w  
przepisach Konstytucji RP, jak i Konwencji haskiej zalicza się do wiodących zasad 
polskiego porządku konstytucyjnego i jako taka stanowi istotną składową zasady 
demokratycznego państwa prawnego.  
24 
 
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy  Sąd II instancji powinien dodatkowo 
uwzględnić wskazany przez Rzecznika Praw Dziecka fakt, że wnioskodawca 
nie posiada obywatelstwa irlandzkiego, a jedynie prawo pobytu. Z akt sprawy 
wynika, że karta pobytu wnioskodawcy była ważna do 21 marca 2018  r., a p otem 
została wydłużona do 20 marca 2020 r. (akta III Nsm (...), t. IV, k. 892). Brak jest w 
aktach sprawy informacji, czy wnioskodawca nadal ma prawo pobytu w Irlandii, a  
co za tym idzie, czy zapewnia faktyczne i prawne warunki do objęcia dzieci stabilną 
opieką. Gdyby jego prawo pobytu wygasło wymagałoby to oceny także pod  kątem 
art. 13 lit. b Konwencji haskiej.  
Na marginesie Sąd Najwyższy odnotowuje, że zarzuty skargi nadzwyczajnej 
nie obejmowały braku uwzględnienia stanowiska dziecka w kwestii powrotu do  
Irlandii. Jasność sformułowanej przez starszego syna opinii w przedmiocie wydania 
go wnioskodawcy, przy wzrastającej dojrzałości dziecka, wymaga uwzględnienia 
przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 13 ak. 2 Konwencji haskiej i art. 11 ust. 2 
Rozporządzeni a). Konwencja haska, Rozporządzenie ani  Konstytucja RP nie  
przyznają wprawdzie dziecku prawa do samodzielnego decydowania o miejscu, w  
którym przebywa, ale wymagają brania pod uwagę wyrażonych jasno i rozsądnych 
preferencji dziecka (wyroki Europejskiego Tr ybunału Praw Człowieka z dnia 22 
lipca 2014 r., 3592/08, Roullier przeciwko Szwajcarii  i z 1 lipca 2014 r., 54443/10, 
Blaga przeciwko Rumunii ). W ocenie Sądu Najwyższego opinia starszego syna w 
niniejszej sprawie w przedmiocie miejsca pobytu została wyrażo na jasno i nie może 
być uznana za opinię nierozsądną w  okolicznościach sprawy bez ujawnienia 
nowych istotnych okoliczności. Nie ma także podstaw do uznania, że stopień 
dojrzałości dziecka w wieku 8 -9 lat per se  uzasadnia dezawuowanie jego 
stanowiska w prze dmiocie miejsca pobytu oraz utrzymywania kontaktów z 
najbliższymi. Przeciwny kierunek wykładni osłabiałby nieproporcjonalnie 
gwarancyjne funkcje artykułu 13 ak. 2 Konwencji haskiej i art. 11 ust. 2 
Rozporządzenia, stanowiące o podstawie odmowy nakazania po wrotu dziecka.  
Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 91 § 1 u.s.n. 
orzekł, jak w sentencji. O zniesieniu kosztów postępowania przed Sądem 
Najwyższym orzeczono na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.s.n.  
  
25