Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r. stwierdził
wykonalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej wyroku Sądu w A. w
Królestwie Niderlandów wydanego 4 kwietnia 2007 r., sygn. Akt [...], na
podstawie którego dłużnik Adam M. został zobowiązany do zapłaty na
rzecz wierzyciela W. B. & Z. b.v. z siedzibą w E. Holandia (wnioskodawcy)
kwot: 77.909,65 EURO wynikającej z załączonych do pozwu faktur
opatrzonych różnymi datami, wraz z odsetkami, 1.788 EURO tytułem
pozasądowych kosztów windykacyjnych, 1.956,32 EURO tytułem zaliczek
oraz 894 EURO tytułem kosztów postępowania.
Sąd Apelacyjny postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił
zażalenie dłużnika na powyższe postanowienie Sądu Okręgowego. Sąd
Apelacyjny wskazał, że zakres jego kognicji, jako sądu rozpoznającego
środek zaskarżenia od orzeczenia rozstrzygającego o wniosku o
stwierdzenie wykonalności, ograniczony jest do zbadania przesłanek
określonych w art. 34-35 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia
22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych
oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE
L 12 z dnia 16 stycznia 2001 r., s. 1; przekład polski: wydanie specjalne
Dz. Urz. UE, rozdział 19, t. 4, s. 42; dalej: „rozporządzenie nr 44/2001”).
Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 34
pkt 2 powołanego rozporządzenia stwierdził, że – wbrew odmiennym
twierdzeniom skarżącego – Sąd w A. dopełnił wszelkich formalności
związanych z poinformowaniem dłużnika o toczącym się postępowaniu, w
związku z czym był uprawniony do wydania orzeczenia w sprawie, mimo
że pozwany nie stawił się na rozprawę i nie wdał się w spór co do istoty
sprawy. Sąd Apelacyjny powołał się przy tym na treść zaświadczenia Sądu
w A., zapis w protokole rozprawy przed tym Sądem oraz poświadczenie
wystawione przez Sąd Rejonowy w P. na podstawie art. 10 rozporządzenia
Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania
w Państwach Członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w
sprawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE L 160 z dnia 30 czerwca
2000 r., s. 37; przekład polski: wydanie specjalne Dz. Urz. UE, rozdział
19, t. 1, s. 227; dalej: „rozporządzenie nr 1348/2000”).
W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia, opartej na
podstawie określonej w art. 398[3] § 1 pkt 2 k.p.c., dłużnik domagał
się uchylenia tego orzeczenia oraz poprzedzającego go postanowienia
Sądu Okręgowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania, podnosząc zarzuty naruszenia: art. 1146 § 1 pkt 3 k.p.c.,
art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 44/2001, art. 4, 6, 7 i 10 rozporządzenia
nr 1348/2000, art. 45 i 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w
związku z art. 378 oraz art. 382 i art. 391 § 1 k.p.c., a także art. 6 ust. 1
Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Wierzyciel w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął, że w rozpoznawanej sprawie
zastosowanie mają postanowienia rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001
z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń
sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, a
także rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w
sprawie doręczania w Państwach Członkowskich sadowych i pozasądowych
dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych. Postępowanie w
sprawie cywilnej (handlowej) w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia
nr 44/2001 oraz art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1348/2000 zostało
wszczęte przed sądem niderlandzkim po dniu 1 maja 2004 r. Wyrok,
którego dotyczy wniosek o stwierdzenie wykonalności został wydany
zatem po wejściu w życie obu tych regulacji w stosunkach między Polską
a Niderlandami.
Trafnie też Sąd Apelacyjny uznał, że zakres kognicji sądu odwoławczego
rozpoznającego środek zaskarżenia od orzeczenia sądu pierwszej instancji
rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenie wykonalności jest ograniczony
do badania przesłanek określonych w art. 34-35 rozporządzenia nr
44/2001 (art. 45). Wychodząc z tego słusznego założenia, Sąd ten nie
podzielił jednak zarzutu skarżącego wskazującego na nieprawidłowe
zawiadomienie go o postępowaniu toczącym się przed Sądem w A.
Uznając ten zarzut za bezzasadny, Sąd Apelacyjny odwołał się do treści
zaświadczenia wystawionego przez Sąd w A. na podstawie art. 54
rozporządzenia nr 44/2001 (k. 14-17), protokołu rozprawy przed tym
Sądem (k. 10) oraz poświadczenia doręczenia, sporządzonego przez
Sąd Rejonowy w P. stosownie do art. 10 rozporządzenia nr 1348/2001.
Wskazał przy tym, że z pierwszego z wymienionych dokumentów wynika,
iż w dniu 7 czerwca 2006 r. przekazano Ministerstwu Sprawiedliwości
- jako podmiotowi upoważnionemu według art. 2 rozporządzenia nr
1348/2000 – dwa odpisy pozwu w celu doręczenia pozwanemu, a ich
doręczenie zostało potwierdzone zapisem w protokole rozprawy. Powołane
dokumenty nie wskazują więc, aby Sąd w A. wyrokował z naruszeniem
przepisów rozporządzeń nr 1348/200 i 44/2001. Sąd Apelacyjny wyraził
również pogląd, że nie jest uprawniony do oceny, czy sąd zagraniczny
podjął odpowiednie działania w celu uzyskania poświadczenia doręczenia.
Zgodzić się trzeba z zapatrywaniem skarżącego, że dokonana przez
Sąd Apelacyjny - z powołaniem się na powyższe okoliczności – ocena
podniesionego w zażaleniu zarzutu niezawiadomienia go jako strony
pozwanej o toczącym się postępowaniu przed Sądem w A. nasuwa istotne
zastrzeżenia.
Zgodnie z art. 34 pkt 2 w związku z art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr
44/2001, sąd odwoławczy odmawia stwierdzenia wykonalności albo
je uchyla, jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono
dokumentu wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego
w czasie i w sposób umożliwiający mu przygotowanie do obrony, chyba że
pozwany nie złożył przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, chociaż miał
do tego możliwość. W postępowaniu zażaleniowym skarżący podnosił,
że o wyroku Sądu w A. dowiedział się dopiero w chwili doręczenia mu
postanowienia stwierdzającego wykonalność tego orzeczenia (28 grudnia
2007 r.) i nie miał możliwości podjęcia obrony. W toku posiedzenia
poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia wierzyciel wskazał
natomiast, że odpisy pozwu przekazane przez Sąd w A. Ministerstwu
Sprawiedliwości doręczone zostały pozwanemu w dniu 19 października
2006 r. Jednocześnie podniósł, że wysłał bezpośrednio pozwanemu
pozew z dnia 7 czerwca 2007 r. na jego adres. Sąd Apelacyjny do
tych sprzecznych twierdzeń wprost nie odniósł się, poprzestając – z
powołaniem się na treść zaświadczenia Sądu w A., protokołu rozprawy
przeprowadzonej przed tym Sądem i poświadczenia wystawionego przez
Sąd Rejonowy w P. - na stwierdzeniu, że obowiązek doręczenia odpisów
pozwów wykonany został w sposób prawidłowy.
Niewątpliwie dokumenty, na które powołał się Sąd Apelacyjny mają walor
dokumentów urzędowych i korzystają z domniemania prawdziwości oraz
zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone
(art. 244 k.p.c.). Domniemania te są jednak wzruszalne i mogą być
jednak obalone za pomocą wszelkich środków dowodowych (art. 252
k.p.c.). Zauważyć wszakże należy – co trafnie podniósł skarżący – że
Sąd Apelacyjny w sposób wadliwy odczytał istotną dla rozstrzygnięcia
sprawy część zaświadczenia Sądu w A. Zaświadczenie to, sporządzone
według wzoru stanowiącego załącznik nr V do rozporządzenia nr 44/2001,
wskazuje dzień 7 czerwca 2007 r. jako datę doręczenia pozwanemu
dokumentu wszczynającego sprawę (pkt 4.4). Sąd Apelacyjny przyjął,
że w tym dniu przekazano odpisy pozwu Ministerstwu Sprawiedliwości
celem doręczenia ich pozwanemu. Tymczasem kwestia kiedy wysłano
pozwanemu odpis dokumentu wszczynającego postępowanie (dokumentu
równoważnego) – w świetle art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 44/2001 - nie
ma istotnego znaczenia. Nie ulega wątpliwości, że doręczenie stwierdzone
zaświadczeniem, w sposób określony w art. 2, 4, 6 i 7 rozporządzenia nr
1348/2000, nie mogło nastąpić 7 czerwca 2006 r., tj. w dniu sporządzenia
pozwu. Kwestia ta nie była przedmiotem rozważań Sądu Apelacyjnego.
Z brzmienia przytoczonego art. 34 pkt 2 rozporządzenia nr 44/2001
wynika, że do stwierdzenia wykonalności orzeczenia Państwa
Członkowskiego konieczne jest nie tylko doręczenie pozwanemu, który nie
wdał się w spór, dokumentu wszczynającego postępowanie, ale również
ustalenie, że doręczenie to nastąpiło w czasie i w sposób umożliwiający
przygotowanie obrony, albo że mimo uchybień w tym zakresie pozwany
nie zaskarżył orzeczenia, mając taką możliwość. Ogólnikowe odwołanie
się w motywach zaskarżonego postanowienia do zapisu w protokole
rozprawy przeprowadzonej przed Sądem w A. oraz do nie sprecyzowanej
treści poświadczenia doręczenia sporządzonego przez Sąd Rejonowy w
P. nie pozwala uznać, że Sąd Apelacyjny rozważył wszystkie przesłanki
warunkujące stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,
których spełnienie kwestionował skarżący. Dołączenie do wniosku o
stwierdzenie wykonalności orzeczenia zaświadczenia sądu państwa
pochodzenia tego orzeczenia, potwierdzającego jego wykonalność i
doręczenie pozwanemu dokumentu wszczynającego postępowanie,
nie zwalnia sądu rozpoznającego środek zaskarżenia od orzeczenia
rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenia wykonalności z obowiązku
przeprowadzenia samodzielnej oceny spełnienia przesłanek odmowy
stwierdzenia wykonalności lub jego uchylenia, przewidzianych w art.
34-35 rozporządzenia nr 44/2001. Ocena taka wymaga dokonania
stanowczych ustaleń wskazujących na to, kiedy doręczono pozwanemu
odpis pozwu i czy dokonano tego w czasie i w sposób umożliwiający
mu podjecie obrony, ewentualnie, czy mimo uchybień w zakresie
wykonania obowiązku doręczenia pozwany miał możliwość zaskarżenia
niekorzystnego dla siebie wyroku. Niezbędne przy tym jest wyjaśnienie,
czy doręczenie pozwanemu odpisu pozwu nastąpiło przed, czy po
rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku przez Sąd w A., a w tym
drugim wypadku – jaki to mogło mieć wpływ na możliwość podjęcia
przez niego obrony. Przydatna dla tej oceny może okazać się treść pism
przekazanych Ministerstwu Sprawiedliwości celem doręczenia pozwanemu.
Uchylenie się przez Sąd Apelacyjny od rozważenia, czy spełnione zostały
wszystkie przesłanki stwierdzenia wykonalności orzeczenia określone w
art. 34 pkt 2 wymienionego rozporządzenia, mimo kwestionowania tego
faktu w zażaleniu, usprawiedliwia zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.
Uniemożliwia też skuteczne odparcie pozostałych zarzutów podniesionych
w skardze kasacyjnej.