Sygn. akt I CSK 262/06  
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE  
 
Dnia 14 grudnia 2006 r.  
Sąd Najwyższy w składzie :  
 
SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)  
SSN Irena Gromska -Szuster  
SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)  
 
 
w sprawie z wniosku D . K. W. z siedzibą  
w L. 
przy uczes tnictwie P . M. S.A. w W . 
o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu zagranicznego,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 14 grudnia 2006 r.,  
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
z dnia 13 st ycznia 2006 r.,  
 
 
 
oddala skargę kasacyjną.  
 
 
 
 
 
 
 
 2 
 
Uzasadnienie  
 
 Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Sądu Apelacyjnego 
z 13 stycznia 2006 r.  oddalającego zażalenie dłużnika  P . M. S.A. w  W. na 
postanowienie  Sądu Okręgowego z 29 czerwca 2005 r. s twierdzające wykonalność 
wyroku Ławy Królewskiej Wysokiego Trybunału w  Londynie z 13.IX.2004 r 
opatrzonego pieczęcią, na mocy którego  dłużnik ma zapłacić powodowi kwotę 971 
521,84 GBP (funtów brytyjskich) oraz koszty postępowania, stanowiły przepisy 
rozpo rządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z  22 grudnia 2000 r. o jurysdykcji oraz 
uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń w  sprawach cywilnych i handlowych – dalej 
rozporządzenia.  
  W skardze kasacyjnej od tego postanowienia  dłużnik domagał się jego 
uchylenia i przekazania  sprawy Sądowi Apelacyjnemu do rozpoznania oraz 
rozstrzygnięcia o kosztach procesu, zarzucając:  
błędną wykładnię i zastosowanie art. 40 ust. 1 oraz art. 41 rozporządzenia 
w  związku z art. 1151 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 9 i art. 148 § 1 k.p.c., a także 
niezastosowanie  art. 378 § 1 w związku z art. 379 pkt 5  i art. 397 § 2 k.p.c.  
Wierzyciel wniósł odpowiedź na skargę domagając się jej oddalenia 
i  zasądzenia kosztów procesu . 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Postępowanie w sprawie ze względu na element z agraniczny (wyrok wydany 
przez Sąd Wielkiej Brytanii) podlega przepisom z zakresu międzynarodowego 
postępowania cywilnego. W prawie polskim zostało ono uregulowane w części 
czwartej kodeksu postępowania cywilnego, dopuszczającej stosowanie  przepisów 
tego kodeksu (art. 13 § 2 k.p.c.) o procesie. Wstępny przepis tej księgi (art. 1096 
k.p.c.) wskazuje jednak pierwszeństwo umów międzynarodowych przed przepisami 
krajowymi. Według obecnego porządku konstytucyjnego, wymieniony przepis 
w  znacznym zakresie dotyczą cym umów ratyfikowanych, nie ustanawia lecz 
potwierdza tylko zasadę wynikającą z aktu wyższego rzędu (art. 91 Konstytucji). 
 
 3 
Wreszcie, okolicznością  o zasadniczym znaczeniu jest przystąpienie Polski do Unii 
Europejskiej od 1 maja 2004 r., ponieważ wchodzi w grę zasada 
(strukturalna/materialna) supremacji prawa wspólnotowego nad prawem krajowym, 
wywiedziona przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości z prawa pierwotnego.  
Wymienione rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. 
reguluje w rozdziale III uznawanie i wykonywanie  orzeczeń w sprawach cywilnych 
i handlowych – w tym wyroków - sądów Państw Członkowskich. Przez 
wykonywanie należy rozumieć również stwierdzenie wykonalności (art. 41 w zw. 
z  art. 38 ust. 1 rozp.). W takim zakresie, (tj. w odni esieniu do państw 
członkowskich)  rozporządzenie  wyłącza możliwość stosowania  prawa krajowego 
oraz  (w zasadzie) Konwencji sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r., 
choćby każde z państw było członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego 
Handlu (E FTA).  
Skarżąca Spółka zarzuca błędną wykładnię i stosowanie art. 40 ust. 1 
rozporządzenia przez ograniczenie – zgodnie z dosłownym brzmieniem – przepisu, 
do czynności składania wniosku, wskazując, że rozporządzenie nie zawiera innych 
przepisów regulującyc h wszczęte postępowanie. Z tego wyprowadza wniosek 
o  konieczności stosowania prawa krajowego również w fazie rozpoznawania 
złożonego wniosku.  
Z argumentacją tą nie można zgodzić się w pewnych szczegółach - gdy 
odmawia charakteru proceduralnego przepisom a rt. 39, 42 i 41 rozporządzenia. 
Poza tym, w art. 43 ust. 3 znajduje się odesłanie do przepisów  prawa krajowego 
w  postępowaniu odwoławczym. Ten wątek nie będzie jednak roztrząsany, 
ze  względu na podstawę skargi kasacyjnej sytuującej naruszenie prawa na 
obszarze art. 378 §   1 k.p.c., a merytoryczne uchybienia w postępowaniu przed 
sądem pierwszej instancji. Trzeba jednak przyznać, że regulacja merytorycznego 
stadium rozpoznawania wniosku jest fragmentaryczna. Na tym obszarze (milczenia 
aktu prawa wspólnotow ego), zasada supremacji nie ma zastosowania i należy 
zgodzić się z sugestią o konieczności stosowania krajowych przepisów 
o  postępowaniu, tj. kodeksu postępowania cywilnego, z jednym wszakże 
 
 4 
zastrzeżeniem, aby nie było to sprzeczne z celami założonymi prz ez twórców 
rozporządzenia. Wyraża je preambuła, wskazująca następujące uwarunkowania:  
 nieodzowność wydania przepisów ujednolicających przepisy pozwalające  
szybko i w prosty sposób uznawać i wykonywać orzeczenia,  
 minimalny poziom regulacji wspólnotowej ogr aniczony do niezbędnego 
zakresu ale zarazem wiążący i bezpośrednio stosowany,  
 swobodny przepływ orzeczeń sądowych miedzy  państwami członkowskimi 
powiązany z gwarancją  ich wykonywania, i zwłaszcza  
 wzajemną ufność w wymiar sprawiedliwości, uzasadniającą sz ybkie 
i  skuteczne (niemal automatyczne)  stwierdzanie wykonalności orzeczenia, 
po zwykłym formalnym  sprawdzeniu przedłożonych dokumentów, lecz bez 
możliwości uwzględniania z urzędu przeszkód przewidzianych 
w  rozporządzeniu (pkt 17),  
 zachowanie możliwośc i obrony praw przez dłużnika dopiero 
w  postępowaniu  odwoławczym (pkt 18).  
Należy dodać, że treść zakazu składania jakiegokolwiek oświadczenia w fazie 
rozpoznawa nia wniosku (art. 41 zdanie drugie) nie jest nowością,  odpowiada 
bowiem art. 34. Konwencji z Lugano stwierdzającemu, że dłużnik 
w  rozpoznawczym stadium postępowania nie ma możliwości złożenia 
jakiegokolwiek oświadczenia, a sąd wydaje orzeczenie niezwłocz nie. Poza tym 
postępowanie bez udziału strony pozwanej stosuje się powszechnie nawet 
w  procesie (postępowanie nakazowe lub upominawcze).  
Tej regulacji wynikającej zwłaszcza z art. 40 -41 rozporządzenia należy 
przyporządkować odpowiednie przepisy krajowe o  rodzaju posiedzenia, składzie 
orzekającym  i zawiadomieniach, skoro  rozporządzenie nie reguluje tych kwestii.  
Rozpoznanie skargi kasacyjnej wymaga oceny postępowania przed sądem 
I instancji, ponieważ podstawą wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowieni a 
jest zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisu art. 378 § 1 k.p.c. w związku 
z  przepisami określającymi kwalifikowane postacie naruszenia prawa 
 
 5 
materialnego, powodujące nieważność postępowania, tj. naruszenie art. 379 pkt 5 
k.p.c. w związku z art.  397 § 2 k.p.c.  
Zgodnie z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego  postępowanie sądowe 
w  sprawach cywilnych toczy się zasadniczo na podstawie jego przepisów. Element 
zagraniczny (wyrok sądu Wielkiej Brytanii) wskazuje na art. 1151 k.p.c., określający 
w  § 1 właściwość i skład sądu. Wątpliwość budzi natomiast rodzaj posiedzenia 
sądu pierwszej instancji. Zasadą jest rozprawa (art. 148 § 1 k.p.c.), jednak 
wyznaczenie jej pociąga za sobą istotne następstwa, gdyż jej istota polega na 
możliwości prowadzenia sporu  ustnego i na piśmie przed składem orzekającym.   
Nakłada to obowiązki na przewodniczącego w zakresie przygotowania 
i  prowadzenia rozprawy (art. 206 i 208 k.p.c., art. 207 § 2 i 3 k.p.c., art. 210 § 2 
k.p.c. i 211 k.p.c.). Doniosłe są również uprawnienia stron w takim wypadku - do 
przedstawiania swojego stanowiska (art. 207 § 1 k.p.c., art. 210 § 1 k.p.c.) oraz do  
obecności (art. 214 k.p.c.). Wskazanych wyżej uprawnień i obowiązków nie można 
pogodzić z treścią rozporządzenia, zwłaszcza z art. 41 zdanie dr ugie, który według 
woli prawodawcy ujawnionej w części wstępnej, wprowadza dwuinstancyjny model 
rozpoznania wniosku, przy czym pierwsza instancja ogranicza się do zwykłego 
formalnego sprawdzenia wniosku i niejako „automatycznego” stwierdzenia 
wykonalności,  bez badania z urzędu przeszkód merytorycznych.  
Ponieważ dłużnik w tym stadium nie ma możliwości złożenia jakiegokolwiek 
oświadczenia, należy przyjąć niedopuszczalność wyznaczenia rozprawy przez sąd 
pierwszej instancji, skoro przepis zabrania jednej stroni e jakiegokolwiek czynnego 
udziału. Oznacza to, że pod rządem przepisów rozporządzenia, art. 1151 § 2 
zdanie pierwsze k.p.c., nie ma zastosowania przed sądem pierwszej instancji.  
Odpowiedź na pytanie o rodzaj posiedzenia wymaga  zatem uwzględnienia 
art. 9 k .p.c. proklamującego zasadę jawności postępowania w sprawach cywilnych, 
z dopuszczeniem wyjątku ustawowego i treści art. 148 k.p.c. powtarzającego 
przedstawioną wyżej zasadę oraz  uprawniającego sąd do zarządzenia jawności 
posiedzenia niejawnego. Granica m iędzy posiedzeniem niejawnym a posiedzeniem 
jawnym jest zresztą wątła, skoro w art. 152 k.p.c. dopuszczono  wzywanie osób na 
posiedzenie niejawne.  
 
 6 
  Rozstrzygając więc wątpliwości co do wyboru rodzaju posiedzenia, należy 
zdaniem składu orzekającego opowie dzieć się za dopuszczalnością rozpoznania 
wniosku o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu na podstawie przepisów 
rozporządzenia, na posiedzeniu niejawnym, które najpełniej realizuje postulat 
szybkości i prostoty procedury w tego rodzaju sprawach, przy czym sąd doręcza 
wówczas dłużnikowi z urzędu odpis postanowienia o stwierdzeniu wykonalności 
(art. 42 ust. 2).  Takie rozwiązanie – w odniesieniu do rodzaju posiedzenia - przyjął 
zresztą ustawodawca polski wprowadzając przepisy art. 11531 i 2 k.p.c., pomij ając 
jednak  z nieznanych przyczyn – wyłączenie w stosunku do wszystkich orzeczeń 
wydanych przez sądy WE „ostrożną” regulację zawartą w art. 1151 § 2 zdanie 
drugie k.p.c.     
Zastosowanie może mieć również ogólny przepis art. 148 § 2 k.p.c. W razie 
potrzeb y uzyskania wyjaśnień od wnioskodawcy (wierzyciela) można go wezwać na 
posiedzenie niejawne albo zarządzić posiedzenie jawne połączone 
z  zawiadomieniem wierzyciela i dłużnika, który pozostanie biernym jego 
uczestnikiem. Obecności dłużnika zdaje się nie wy kluczać rozporządzenie, skoro 
pozbawienie dłużnika prawa do składania oświadczeń dotyczy również oświadczeń 
ustnych, a te wymagają obecności. Element zaskoczenia dłużnika wbrew pozorom 
nie ma istotnego znaczenia na etapie stwierdzenia wykonalności, poniewa ż 
dopuszczenie w postępowaniu odwoławczym zarzutu usprawiedliwionego braku 
wiedzy o postępowaniu rozpoznawczym (art. 34 pkt 2 rozporządzenia) wskazuje 
bezpodstawność mniemania, iż dopiero od stwierdzenia wykonalności, dłużnik ma 
świadomość dochodzenia prze z wierzyciela swoich roszczeń na drodze sądowej, 
w celu przymusowej ich realizacji albo zabezpieczenia.  
W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy orzekał o stwierdzeniu 
wykonalności na posiedzeniu jawnym, bez zawiadamiania dłużnika. W świetle 
przytoczonych rozw ażań uchybienie to nie mogło mieć wpływu na treść orzeczenia 
i tym samym nie powoduje skutku nieważności zarzucanego w skardze kasacyjnej, 
ponieważ dłużnik nie mógł wpływać na treść postanowienia Sądu Okręgowego.  
 
 7 
Mając na względzie przytoczone okoliczności  Sąd Najwyższy uznał skargę 
kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionej podstawy i oddalił ją na podstawie art. 
39814 k.p.c.