Sygn. akt V CSK 487/13  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 27 listopada 2014 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Teresa Bielska -Sobkowicz (przewodniczący, 
sprawozdawca)  
SSN Wojciech Katner  
SSA Elżbieta Fijałkowska  
  
w sprawie z wniosku wierzyciela E . L. 
przy uczestnictwie dłużnika J . D. 
o nadanie klauzuli wykonalności,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 27 listopada 2014 r.,  
skargi kasacyjnej wierzyciela od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
 
z dnia 27 maja 2013 r .  
  
postanawia:   
I. na podstawie art. 267 ust. 3 TFUE zwrócić się do Trybunału 
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującymi pytaniami 
prawnymi:   
1. czy art. 34 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 
22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń 
sądowych oraz ich wykonywania w sprawch cywilnych i handlowych ( 
Dz. Urz. WE L 12 z 16.01.2001 r., s. 1 ze zm.) należy interpreto wać w 
ten sposób, że określona w nim możliwość złożenia środka 
zaskarżenia obejmuje zarówno sytuację, w której środek taki może 
być złożony w terminie przewidzianym w prawie krajowym, jak też 
sytuację, w której termin ten już upłynął, jednak jest możliwe z łożenie 
2 
 
wniosku o zwolnienie od skutków jego upływu, a następnie - po jego 
uwzględnieniu - złożenie właściwego środka zaskarżenia;   
2. czy art. 19 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i 
Rady nr 1393/2007 z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego 
doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i 
pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych ("doręczanie 
dokumentów") oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 
1348/2000 ( Dz. U. UE. L. 2007. 324. 79 ) należy interpretować w ten 
sposób, że wyłącza zastosowanie przepisów prawa krajowego, 
dotyczących możliwości zwolnienia od skutków upływu terminu do 
wniesienia odwołania, czy też w ten sposób, że pozwany ma wybór 
albo skorzystać z wniosku przewidzianego w tym przepisie, albo z 
właściwej instyt ucji przewidzianej w prawie krajowym ;  
II. posiedzenie odroczyć.  
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3 
 
UZASADNIENIE  
 
I. Przedmiot postępowania  
 Przedmiotem postępowania w sprawie jest ponowny wniosek o uznanie 
wykonalności w Polsce wyroku wydanego w dniu 8 kwietnia 2010 r. przez 
Tribunal […] w P., zasądzającego alimenty w kwocie 300 euro miesięcznie 
od uczestnika J . D. na rzecz wnioskodawcy E . L., wówczas 24 letniego 
studenta. Spór   między stronami postępowania zawisłego przed Sądem 
Najwyższym dotyczy tego, czy pozwany, któremu nie doręczono odpisu 
pozwu wszczynającego postępowanie przed sądem i który nie wdał się w 
spór, miał możliwość wniesienia środka zaskarżenia od wydanego przez ten 
sąd  wyroku.  
 
II. Prawo Unii Europejskiej  
 
 Rozporządzenie Rady (WE) Nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. 
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych (Dz. U. UE L. 2001.12.1)  
 
Artykuł 34 ust. 2  
 
Orzeczenia nie uznaje się, jeżeli:  
pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie doręczono dokumentu 
wszczynającego postępowanie lub dokumentu równorzędnego w czasie 
i  w sposób umożliwiających mu przygotowanie obrony, chyba że pozwany 
nie z łożył przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, chociaż miał do tego 
możliwość;  
 
Artykuł 45  
 
1. Sąd rozpoznający środek zaskarżenia zgodnie z art. 43 albo 44 może 
odmówić stwierdzenia wykonalności albo je uchylić tylko z powodu jednej 
z przyczyn wymienionyc h w art. 34 i 35. Sąd wydaje orzeczenie niezwłocznie.  
4 
 
 
2. Orzeczenie zagraniczne nie może być w żadnym wypadku przedmiotem 
kontroli merytorycznej.  
 
Rozporządzenie Nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 
13 listopada 2007 r. dotyczące doręczenia  w państwach członkowskich 
dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych 
i handlowych („doręczenie dokumentów” oraz uchylające 
rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 (Dz. U.  UE. L.2007. 324. 79)  
 
Artykuł 19 ust. 4  
 
Niewdanie się w spór przez pozwa nego  
 
W przypadku gdy konieczne było przekazanie do doręczenia w innym 
państwie członkowskim, zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia, 
pozwu lub równoważnego dokumentu, a przeciw pozwanemu, który nie wdał 
się w spór, wydano orzeczenie, sędzia może zwolnić pozwanego od skutku 
upływu terminu odwołania, jeżeli spełnione zostały następujące warunki:  
 
a) pozwany nie z własnej winy nie zapoznał się z dokumentem w czasie 
umożliwiającym mu podjęcie obrony lub nie dowiedział się o orzeczeniu 
w czasie umożliwiającym mu złożenie odwołania; oraz  
  
b) środki pozwanego nie wydają się bezpodstawne.  
 
Wniosek o takie zwolnienie należy złożyć w rozsądnym terminie od chwili 
zapoznania się przez pozwanego z treścią orzeczenia.  
  
 Każde państwo członkowskie może oświadczyć, zgodnie z art. 23 ust. 1, 
że taki wniosek nie zostanie rozpatrzony, jeżeli złożono go po upływie 
5 
 
terminu określonego w zawiadomieniu, przy czym termin ten nie może być 
w żadnym wypadku krótszy niż jeden rok, licząc od dnia wydania orzeczenia.  
  
Artykuł  23  
 
Przekazywanie informacji i publikacja  
 
1. Państwa członkowskie przekazują Komisji informacje, o których mowa w art. 
2, 3, 4, 10, 11, 13, 15 i 19. Państwa członkowskie informują Komisję o tym, 
czy zgodnie z ich prawem krajowym dokument należy dor ęczyć 
w określonym terminie, o czym mowa w art. 8 ust. 3 i w art. 9 ust. 2.  
 
Z informacji przekazanej w wersji skonsolidowanej Państwom Członkowskim 
na mocy tego artykułu  wynika, że Francja zgłosiła informację dotyczącą 
Artykułu 19  rozporządzenia,  zgodnie  z którą  wniosek o zwolnienie od skutku 
upływu terminu przewidziany w ust. 4 należy złożyć w terminie roku, licząc 
od dnia wydania orzeczenia.  
 
III. Prawo krajowe  
 
Artykuł 540 francuskiego kodeksu postępowania cywilnego 
w brzmieniu obowiązującym na mocy dekretu  z dnia 1 września 2011 r. 
(Décret n° 2011 -1043 du 1er septembre 2011 relatif aux mesures 
conservatoires prises après l'ouverture d'une succession et à la 
procédure en la forme des référés)  
  
 Si le jugement a été rendu par défaut ou s'il est réputé contradictoire, le juge 
a la faculté de relever le défendeur de la forclusion résultant de l'expiration 
du délai si le défendeur, sans qu'il y ait eu faute de sa part, n'a pas eu 
connaissance du jugement en temps utile pour exercer son recours, ou s'il 
s'est trouvé dans l'impossibilité d'agir.  
 
6 
 
Le relevé de forclusion est demandé au président de la juridiction 
compétente pour connaître de l'opposition ou de l'appel. Le président est 
saisi comme en matière de référé.  
 
La demande est recevable jusqu'à l'expiration d'un délai de deux mois 
suivant le premier acte signifié à personne ou, à défaut, suivant la première 
mesure d'exécution ayant pour effet de rendre indisponibles en tout ou partie 
les biens du débiteur.  
 
Le président se prononce sans recours.  
 
 S'il fait droit à la requête, le délai d'opposition ou d'appel court à compter de 
la date de sa décision, sauf au président à réduire le délai ou à ordonner que 
la citation sera faite pour le jour qu'il fixe.  
 
Par exception aux dispositions qui précèdent , le droit au réexamen prévu 
à l'article 19 du règlement (CE) du Conseil n° 4/2009 du 18 décembre 2008 
relatif à la compétence, la loi applicable, la reconnaissance et l'exécution des 
décisions et la coopération en matière d'obligations alimentaires s'exerce par 
la voie de l'appel.  
 
W tłumaczeniu na język polski przepis ten ma następujące brzmienie:  
 
Jeżeli wyrok został wydany zaocznie lub jedynie jest uznawany za 
kontradyktoryjny, sąd może uchylić w stosunku do pozwanego skutki 
uchybienia terminu, jeżeli pozwany, który nie ponosi winy,  nie uzyskał 
informacji o orzeczeniu we właściwym czasie umożliwiającym mu wniesienie 
odwołania lub jeśli był pozbawiony możliwości działania.  
 
O uchylenie skutków uchybienia terminu wnosi się do prezesa sądu 
właściwego dla wniesienia sprzeciwu lub apelacj i. 
 
7 
 
Wniosek jest dopuszczalny w terminie dwóch miesięcy od dnia 
powiadomienia o pierwszej czynności, a w razie jego braku, od pierwszej 
czynności egzekucyjnej skutkującej zajęciem całości lub części majątku 
dłużnika.  
  
Od orzeczenia prezesa nie przysługuje  odwołanie.  
 
W razie uwzględnienia wniosku termin do wniesienia sprzeciwu lub apelacji 
biegnie od daty orzeczenia w tym przedmiocie, z tym, że prezes może 
skrócić termin lub zarządzić, że pismo ma zostać złożone do ściśle 
oznaczonego terminu.  
 
W sprawach, w których ma zastosowanie art. 19 rozporządzenia Rady (WE) 
nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, 
uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań 
alimentacyjnych, prawo ponownego rozpoznania sprawy wy konuje się przez 
wniesienie apelacji.  
 
 IV. Stan faktyczny i przebieg postępowania  
 
1. Pierwszy wniosek o stwierdzenie wykonalności  
 
Pierwszy wniesiony przez E . L. wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku 
Tribunal […] w P. z dnia 8  kwietnia 2010 r. został oddalony postanowieniem 
Sądu Okręgowego w  J. z dnia 23 listopada 2011 r. na podstawie art. 34 ust. 
2 w związku z art. 45 rozporządzenia Rady WE nr 44/2001. W postępowaniu 
tym, uwzględniając treść zaświadczenia wydanego zgodnie z art. 54 i 58 
rozporządzenia  nr 44/2001 ustalono, że pozwanemu, który nie wdał się 
w spór, nie doręczono dokumentu wszczynającego postępowanie. Z ustaleń 
wynika także, że pozwany J . D. od 1996 r. na stałe mieszkał w  Polsce i tu 
znajdowało się centrum jego spraw życiowych. Pozwany nie  mógł odbierać 
korespondencji pod wskazanym przez powoda adresem w  P., nie wiedział o 
8 
 
toczącym się postępowaniu i nie mógł podjąć obrony.  Pozwany dowiedział 
się o wydanym przez sąd francuski wyroku w  lipcu 2011  r., kiedy to Sąd 
Okręgowy w J . doręczył mu o dpis wniosku o  stwierdzenie wykonalności wraz 
z dołączonym do tego wniosku odpisem wyroku sądu francuskiego.  
 
Zażalenie wnioskodawcy na powyższe postanowienie zostało oddalone 
postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r. Sąd ten uznał, 
że pozwany nie mógł zaskarżyć orzeczenia sądu francuskiego, bowiem 
wiedzę o tym orzeczeniu powziął w czasie, który uniemożliwiał mu 
wniesieni e zwykłego środka zaskarżenia.  
 
     2.  Drugi wniosek o stwierdzenie wykonalności  
 
2 a. Postępowanie przed Sądem Okr ęgowym  
W ponownie wniesionym wniosku o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu 
francuskiego wnioskodawca powołał się na nową okoliczność, którą było 
dwukrotne doręczenie pozwanemu wyroku sądu francuskiego w sposób 
określony w rozporządzeniu nr 1393/2007. Pie rwsze doręczenie zostało 
dokonane pocztą przez komornika francuskiego w dniu 17 maja 2012 r., 
a drugie przez Sąd Rejonowy w J . w dniu 31 maja 2012 r. w  wykonaniu 
wniosku komornika francuskiego o pomoc prawną. Razem z  doręczeniem 
wyroku doręczono też pozwan emu pouczenie o treści odpowiadającej art. 
540 francuskiego kodeksu postępowania cywilnego w  brzmieniu nadanym 
dekretem z dnia 1 września 2011 r. Z pouczenia wynikało, że pozwany mógł 
wnosić w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wyroku o uchylenie 
skutków uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Pozwany z 
tej możliwości nie skorzystał. Pouczenie zawiera także informację dotyczącą 
art. 19 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z 18 grudnia 2008 r. w 
sprawie jurysdykcji, prawa właściwego , uznawania i wykonywania orzeczeń 
oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.  
 
9 
 
Wnioskodawca wywodził, że poprzez doręczenie pisma komornika wraz 
z pouczeniem o prawie ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia 
środka zaskarżenia odpadła  przesłanka określona w art. 34 ust. 2 
rozporządzenia nr 44/2001, bowiem otwarta została możliwość złożenia 
odwołania od wyroku, z której pozwany nie skorzystał.  
 
Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r, Sąd Okręgowy w J . uwzględnił 
wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku na podstawie przepisów 
rozporządzenia nr 44/2001, uznając trafność wywodów wnioskodawcy.  
 
2 b. Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym  
 
W zażaleniu dłużnik J . D. wniósł o zmianę postanowienia poprzez odmowę 
stwierdzenia wykonalności wyroku sądu francuskiego, względnie o  uchylenie 
tego postanowienia. Skarżący zarzucił, że postępowanie, w  którym zapadł 
wyrok Tribunal […] w P. z dnia 8 kwietnia 2010 r. toczyło się be z jego wiedzy, 
bowiem wszystkie pisma w tej sprawie doręczane były na adres, pod którym 
nie mieszkał, skoro od 1996 r. na stałe mieszkał w Polsce. Stanowi to,  
zgodnie z art. 34 ust. 2 rozporządzenia 44/200, przeszkodę do stwierdzenia 
wykonalności wyroku.  
 
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r. zmienił powyższe 
postanowienie i oddalił wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku. Sąd 
ten wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania rozporządzenie nr 4/2009, o 
którym mowa w doręczonym dłużnikowi po uczeniu, bowiem rozporządzenie 
to weszło w życie w dniu 18 czerwca 2011 r. i nie dotyczy orzeczeń 
wydanych przed tym dniem. Zastosowanie ma zatem rozporządzenie nr 
44/2001.  
 
Sąd Apelacyjny podkreślił, że bezsporne jest w sprawie, że dłużnikowi nie 
doręczon o pozwu w czasie i w sposób umożliwiający przygotowanie obrony. 
Daje to podstawę do odmowy stwierdzenia wykonalności, pod warunkiem 
10 
 
jednak, że pozwany nie złożył przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia, 
chociaż miał do tego możliwość (art. 34 ust. 2 in fin e rozporządzenia).  
  
Sąd ten nie podzielił oceny wierzyciela, że dokonane w maju 2012 r. 
doręczenia wyroku z pouczeniem stanowiły podstawę do stwierdzenia 
wykonalności wyroku. Zdaniem Sądu, wykładni art. 34 ust. 2 rozporządzenia 
nr 44/2001 należy dokonać w  ten sposób, że pozwany ma możliwość 
złożenia środków zaskarżenia od wydanego wyroku tylko wtedy, gdy 
faktycznie poznał jego treść i zostało mu doręczone w czasie i w sposób 
umożliwiającym przygotowanie się do obrony przed sądem państwa 
pochodzenia. Wymaga  to doręczenia uzasadnienia wyroku w celu 
sformułowania odpowiednich zarzutów, a samo powzięcie wiadomości 
o istnieniu orzeczenia nie jest wystarczające. Sąd Apelacyjny powołał się na 
wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2006 r., C -283/05 w sprawie ASML 
Netherland s BV v. Semiconductor Industry Services GmbH.  
Niezależnie od tego Sąd ten uznał, że samo uprawnienie do ubiegania się 
o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie jest tożsame 
z możliwością złożenia przeciwko orzeczeniu środka zaskarżenia. Możliwość  
zaskarżenia wyroku jest bowiem uzależniona od uwzględnienia wniosku 
o przywrócenie terminu pod warunkiem, że jest to dopuszczalne w systemie 
prawnym państwa pochodzenia, stosującym własną procedurę.  
Uznając zatem, że możliwość zaskarżenia wyroku istnieje tylko wtedy, gdy 
pozwanemu doręczono w terminie do wniesienia odwołania wyrok 
z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach odwoławczych, 
Sąd Apelacyjny zmienił postanowienia Sądu pierwszej instancji i oddalił 
wniosek o stwierdzenie wykonalności.  
 
 3. Postępowanie przez Sądem Najwyższym  
Wnioskodawca zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą 
kasacyjną, zarzucając m. in. naruszenie art. 34 ust. 2  w związku z art. 45 
rozporządzenia nr 44/2001 poprzez wadliwą wykładnię pojęcia „środek 
11 
 
zaskarż enia” i możliwości jego wniesienia. Skarżący wskazywał, że pojęcie 
to obejmuje swoim zakresem przewidzianą w prawie francuskim 
dwuetapową procedurę zaskarżenia orzeczenia uważanego za wydane 
w postępowaniu kontradyktoryjnym i wydanego pod nieobecność pozwa nego, 
polegającą na wniesieniu w pierwszej kolejności wniosku o przywrócenie 
terminu do wniesienia środka zaskarżenia, w którym powinien wykazać, że 
niezapoznanie się z wyrokiem w czasie pozwalającym na wniesienie środka 
odwoławczego nie wynikało z jego wi ny lub było efektem niemożności 
podjęcia jakiegokolwiek działania, a następnie –  po przywróceniu terminu – 
wniesieniu właściwego środka zaskarżenia.  
 J. D. nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.  
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Rozstrzygnięcie o zasadności skargi kasacyjnej wymaga uprzedniego 
wyjaśnienia przedstawionych na wstępie problemów prawnych, które 
w ocenie Sądu Najwyższego uzasadniają wystąpienie z dwoma pytaniami 
prejudycjalnymi dotyczącymi wykładni przepisów rozporządzeń nr 44/2001 
oraz nr 1393/2007.  
 
 Pierwsze pytanie  
 
Pierwsze pytanie prejudycjalne dotyczy wykładni art. 34 ust. 2 in fine  
rozporządzenia nr 44/2001, a w szczególności rozumienia użytego w tym 
przepisie pojęcia „środek zaskarżenia” i wymagania „możliwości” jego 
złożenia. Z arówno samo pojęcie „środka zaskarżenia” jak i rozumienie 
wymagania „możliwości” jego złożenia muszą podlegać wykładni 
autonomicznej, niezależnej od tego, jak rozumiane są w systemach 
prawnych państw członkowskich. Pojęcia te nie były dotychczas 
przedmiote m wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej 
w kontekście istotnym w okolicznościach niniejszej sprawy.  
12 
 
Przepis art. 34 ust. 2 w związku z art. 45 rozporządzenia nr 44/2001 dotyczy 
przeszkody w stwierdzeniu wykonalności orzeczenia wydanego w inny m 
państwie członkowskim, jeżeli pozwanemu, który nie wdał się w spór, nie 
doręczono dokumentu wszczynającego postępowanie lub dokumentu 
równorzędnego w czasie i w sposób umożliwiający przygotowanie obrony. 
Przeszkoda ta wiąże się z koniecznością zapewnieni a pozwanemu prawa do 
obrony w postępowaniu przed sądem państwa pochodzenia orzeczenia. 
Stwierdzenie wykonalności może jednak nastąpić, pomimo niezapewnienia 
prawa do obrony, jeżeli pozwany miał możliwość zaskarżenia orzeczenia, 
lecz z niej nie skorzystał. Określona w art. 34 ust. in fine rozporządzenia  
możliwość zaskarżenia orzeczenia usuwa zatem przeszkodę odmowy 
stwierdzenia jego wykonalności.  
Trybunał Sprawiedliwości UE zajmował się wykładnią art. 34 ust. 2 in fine 
w sprawach ASML Netherlands BV v. Semiconductor Industry Services 
GmbH  (C-283/05, wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r.) oraz Apostolides v. David 
Charles Orams i Linda Elisabeth Orams  (C- 420/07, wyrok z dnia 28 kwietnia 
2009 r.). W pierwszej z nich wyjaśnił, że wymaganie, aby pozwany miał 
„moż liwość” złożenia w państwie pochodzenia orzeczenia środka 
zaskarżenia oznacza sytuację, w której pozwany faktycznie poznał treść 
orzeczenia, doręczonego mu w odpowiednim terminie, umożliwiającym 
przygotowanie obrony przed sądem państwa pochodzenia. W drugi ej 
sprawie wskazał, że nie można odmówić na podstawie tego przepisu 
uznania i stwierdzenia wykonalności orzeczenia wydanego w trybie 
zaocznym, jeżeli pozwany mógł zaskarżyć ten wyrok i gdy wniesiony środek 
zaskarżenia pozwolił mu podnieść, że dokument wszc zynający 
postępowanie nie został mu doręczony w sposób i w czasie umożliwiającym 
mu przygotowanie obrony.  
 W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sytuacja jest jednak odmienna, 
bowiem pozwany, któremu nie doręczono pozwu i który nie wdał się w spór, 
dowie dział się o zapadłym wobec niego wyroku już po upływie terminu do 
wniesienia środka zaskarżenia. Zachodzi zatem pytanie, w jaki sposób 
należy rozumieć określone w art. 34 ust. 2 in fine  rozporządzenia pojęcia 
13 
 
„środek zaskarżenia” i wymaganie „możliwości” j ego wniesienia. Jeżeli 
bowiem pojęcia te obejmują wyłącznie zwykły środek zaskarżenia 
i możliwość jego wniesienia w przewidzianym dla tego środka terminie, to 
należałoby uznać, że -  w okolicznościach rozpoznawanej sprawy -  pozwany 
nie miał możliwości wni esienia środka zaskarżenia, co prowadziłoby do 
odmowy stwierdzenia wykonalności orzeczenia. Odmienne rozstrzygnięcie 
wymagałoby oceny, że pojęcie „środek zaskarżenia” i wymaganie 
„możliwości” jego wniesienia obejmuje także sytuację, w której pozwany ma 
możliwość wniesienia w państwie pochodzenia wniosku o przywrócenie 
terminu do wniesienia śr odka zaskarżenia (innymi słowy - o uchylenie 
skutków uchybienia terminu), a  w razie uwzględnienia wniosku - możliwość 
wniesienia właściwego środka zaskarżenia.  
W ocenie  Sądu Najwyższego, właściwe jest uznanie, że w sytuacji, w której 
pozwany miał możliwość wniesienia w państwie pochodzenia orzeczenia 
wniosku o przywrócenie terminu do jego zaskarżenia, otwierając sobie tym 
samym drogę do wniesienia środka zaskarżenia, nie  może się powoływać na 
podstawę odmowy stwierdzenia wykonalności tego orzeczenia, określoną 
w art. 34 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001.  
 Za taką wykładnią przemawia okoliczność, że przepis ten nie określa, kiedy 
ma istnieć możliwość wniesienia środka zask arżenia, co może wskazywać, 
że możliwość taka może istnieć nawet w czasie rozpoznawania wniosku 
o stwierdzenie wykonalności orzeczenia. Przepis nie określa ponadto, jaka to 
ma być możliwość, co może wskazywać, że chodzi zarówno o możliwość 
wniesienia środk a zaskarżenia w przewidzianym dla niego terminie, jak i po 
jego upływie, gdy możliwe jest jeszcze złożenie wniosku o jego przywrócenie 
(uchylenie skutków jego upływu), co może otworzyć drogę do wniesienia 
środka zaskarżenia.  
Szeroka wykładnia przepisu wyn ika, zdaniem Sądu Najwyższego, także 
z faktu, że przepis ten nie określa również, czy chodzi o zwyczajne czy 
nadzwyczajne środki zaskarżenia. Przemawia za nią także ratio legis  
rozwiązania przyjętego w art. 34 ust. 2 rozporządzenia, jest nią bowiem 
14 
 
ochrona  pozwanego w sytuacji, w której wydany został wobec niego wyrok, 
pomimo niedoręczenia mu dokumentu wszczynającego postępowanie 
i niewdania się w spór wobec braku wiedzy o tym postępowaniu i o wydanym 
wyroku. Zasadne wydaje się zatem uznanie, że ochrona tak a jest 
zapewniona także wtedy, gdy możliwe jest złożenie wniosku o przywrócenie 
terminu do wniesienia środka zaskarżenia.  
 
 Drugie pytanie  
 
Drugie pytanie prejudycjalne dotyczy wykładni art. 19 ust. 4 rozporządzenia 
nr 1393/2007 i wyjaśnienia, czy przepis ten wyłącza zastosowanie przepisów 
prawa krajowego dotyczących możliwości zwolnienia od skutków upływu 
terminu  do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego 
w państwie pochodzenia. Kwestia ta ma znaczenie dla rozstrzygnięcia 
sprawy z następujący ch przyczyn.  
W okolicznościach sprawy jest bezsporne,  że w chwili wszczęcia 
postępowania przed sądem francuskim pozwany J . D. miał stałe miejsce 
zamieszkania w Polsce, a wskazany przez powoda adres pozwanego w P . 
okazał się nieprawidłowy. Nie zachodzi zatem sytuacja, o której mowa w art. 
1 ust. 2 rozporządzenia nr 1393/2007, bowiem z  okoliczności ustalonych w 
sprawie wynika, że adres pozwanego był znany, jednak okazał się 
nieprawdziwy, a pozwanemu należało doręczy ć dokument wszczynający 
postępowanie na podstawie przepisów tego rozporządzenia.  
Z art. 19 ust. 4 rozporządzenia wynika, że w przypadku, gdy konieczne 
było przekazanie do doręczenia w innym państwie członkowskim, zgodnie 
z przepisa mi tego rozporządzenia, pozwu lub równoważnego dokumentu, 
a przeciw pozwanemu, który nie wdał się w spór, wydano orzeczenie, sędzia 
może zwolnić pozwanego od skutku upływu terminu odwołania, jeżeli zostały 
spełnione określone w tym przepisie warunki. Jednocześnie jednak przepis 
ten w ostatnim zdaniu ust. 4 daje każdemu państwu członkowskiemu prawo 
oświadczenia, zgodnie z art. 23 ust. 1, że taki wniosek nie zostanie 
15 
 
rozpatrzony, jeżeli złożono go po upływie terminu określonego 
w zawiadomieniu, przy czym termin ten nie może być w ża dnym wypadku 
krótszy niż jeden rok, licząc od dnia wydania orzeczenia.  
Francja złożyła, zgodnie z art. 23 ust. 1 rozporządzenia, zawiadomienie, że  
wniosek o zwolnienie od skutku upływu terminu odwołania nie zostanie 
rozpatrzony, jeżeli złożono go po upły wie roku, licząc od dnia wydania 
orzeczenia.  
Wyrok Tribunal […] w P. został wydany w dniu 8  kwietnia 2010 r., a jego 
doręczenie zgodnie z przepisami rozporządzenia nastąpiło w dniach 17 i 30 
maja 2012 r. Pozwany ponadto dowiedział się o  treści wyroku w lip cu 2011 r. 
w toku pierwszego postępowania o  stwierdzenie jego wykonalności w Polsce. 
W każdym zatem wypadku upłynął roczny termin do złożenia wniosku o 
zwolnienie od skutków upływu terminu odwołania, bowiem w przypadku 
Francji termin ten wynosi jeden rok, licząc od dnia wydania orzeczenia.  
 Gdyby zatem art. 19 ust. 4 rozporządzenia należało rozumieć w taki sposób, 
że wyłącza on stosowanie krajowych przepisów regulujących kwestię 
przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia, to oznaczałoby, 
że prawo p ozwanego do złożenia wniosku o uchylenie skutków uchybienia 
terminu odwołania wygasło, a co za tym idzie, pozwany nie miał możliwości 
złożenia środka zaskarżenia, nawet w razie przyjęcia szerokiej wykładni art. 
34 ust. 2 in fine  rozporządzenia nr 44/2001, o której mowa w pierwszym  
pytaniu prejudycjalnym.  
W razie natomiast uznania, że art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 nie 
wyłącza stosowania przepisów krajowych, należałoby przyjąć, że pozwany 
mógł wnosić o zwolnienie od s kutków upływu terminu do złożenia środka 
zaskarżenia w terminie określonym w art. 540 ust. 3 francuskiego kodeksu 
postępowania cywilnego w brzmieniu wynikającym z dekretu z dnia 
1 września 2011 r., to jest w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia 
wyrok u, jednak z tej możliwości nie skorzystał.  
Zdaniem Sądu Najwyższego, przy wykładni art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 
1393/2007 należy mieć na uwadze, że przepis ten z jednej strony zapewnia 
16 
 
ochronę praw pozwanego, któremu nie doręczono pozwu i który nie wda ł się 
w spór, przyznając mu prawo złożenia wniosku o zwolnienie od skutków 
upływu terminu do wniesienia środka zaskarżenia, nawet jeżeli krajowy 
porządek prawny takiego uprawnienia nie przewiduje. Z drugiej jednak strony, 
możliwość określenia przez państwo  członkowskie terminu, po upływie 
którego taki wniosek nie zostanie rozpatrzony, ma na celu zagwarantowanie 
pewności obrotu, niewzruszalności wyroków sądowych i tym samym ochronę 
praw wierzycieli, skoro wyznaczony zostaje termin, po upływie którego 
możliwo ść wzruszenia wyroku nie istnieje.  
W ocenie Sądu Najwyższego, bardziej przekonujące jest stanowisko, że art. 
19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 nie ma charakteru ekskluzywnego 
i nie wyłącza stosowania przepisów krajowych regulujących instytucję 
przywróc enia terminu. Wydaje się, że przepis ten ustanawia jedynie 
minimalny standard ochrony pozwanego, któremu nie doręczono pozwu 
i który nie wdał się w spór, pozostawiając państwom członkowskim 
możliwość stosowania rozwiązań korzystniejszych. W przeciwnym razi e 
ochrona ta byłaby iluzoryczna, gdyby, tak jak w okolicznościach niniejszej 
sprawy, doręczenie wyroku nastąpiło po upływie terminu liczonego od dnia 
jego wydania, wskazanego w zawiadomieniu państwa członkowskiego.  
Biorąc pod uwagę, że przepisy art. 34 ust . 2 rozporządzenia nr 44/2001 oraz 
art. 19 ust. 4 rozporządzenia nr 1393/2007 we wskazanym zakresie nie były 
dotychczas przedmiotem interpretacji Trybunału Sprawiedliwości Unii 
Europejskiej, oraz, że kwestia ta pojawiła się na etapie postępowania przed 
Sądem Najwyższym, a rozstrzygnięcie jej jest niezbędne dla dokonania 
oceny zasadności skargi kasacyjnej, zwrócenie się przez Sąd Najwyższy do 
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prejudycjalnymi na 
podstawie art. 267 ust. 3 TFUE było koniec zne i uzasadnione.  
 Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.   
 
 
 
17