Sygn. akt I CSK 668/16  
 
 
  
POSTANOWIENIE  
 
  
Dnia 30 czerwca 2017 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)  
SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)  
SSN Roman Trzaskowski  
  
w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Inżynieryjno -Budowlanego E . spółki z 
o.o. w likwidacji w K . 
przeciwko J . Spółce Akcyjnej z siedzibą w M . (Republika Grecka)  
o zapłatę,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 30 czerwca 2017 r.,  
skargi kasacyjnej strony powodowej  
od postanowienia Sądu Okręgowego w W . 
z dnia 5 kwietnia 2016 r .,  
 
  
uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie  
     Sądu Rejonowego   w W .  
     z dnia 27 października 2015 r., sygn. IX GC …/15  
      i przekazuje sprawę temu Sądowi Rejonowemu  
     do rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania    
      kasacyjnego.   
  
UZASADNIENIE  
  
2 
 
W pozwie skierowanym przeciwko J . w   M. (Republika Grecja), działającej w 
Polsce przez J . SA Oddział w   Polsce, powód - Przedsiębiorstwo Inżynieryjno -
Budowlane E . sp. z o.o. w   likwidacji w K . domagał się zasądzenia kwoty 52.000 zł 
tytułem zwrotu kaucji zatrzymanej z należnego mu, jako podwykonawcy, 
wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane w ramach inwestycji „Budowa 
Autostrady płatnej A1 , odcinek węzeł Sośnica -węzeł Bełk”. Nakazem zapłaty z dnia 
17 lutego 2015 r. wydanym w   postępowaniu nakazowym, Sąd Rejonowy w R . 
orzekł o obowiązku pozwanego zapłaty powodowi dochodzonej kwoty. Na skutek 
zarzutów od nakazu zapłaty, w których pozwany w pi erwszej kolejności podniósł 
brak jurysdykcji krajowej, Sąd Rejonowy  w W. , po przekazaniu mu sprawy według 
właściwości miejscowej, postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. uchylił 
nakaz zapłaty i odrzucił pozew. Sąd Rejonowy wywiódł, że powód uzasadni ając 
żądanie wskazywał łączącą strony umowę z dnia 19 października 2007 r., która co 
prawda została zawarta przez oddział przedsiębiorstwa zagranicznego pozwanej, 
jednak jej skutki prawne powstały bezpośrednio w stosunku do przedsiębiorcy 
zagranicznego, w związku z czym on stał się podmiotem praw i obowiązków 
wynikających z tej umowy. Ponadto, powołana umowa zawierała klauzulę 
derogacyjną, wskazywała, że sądem właściwym do rozpoznawania wszelkich 
sporów mogących z niej wynikać będzie właściwy miejscowo i rz eczowo sąd 
powszechny właściwy dla powoda, a więc sąd jego siedziby, co oznacza sąd 
w  Grecji. W ocenie Sądu , była to podlegająca przepisom art. 25-26 
Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 
12 grudnia 2012 r. w   sprawie jur ysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich 
wykonywania w   sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U.E.U. L 351/1 -32 z dnia 
20.12.2012) umowa jurysdykcyjna i w świetle tych przepisów była ona skuteczna; 
tym samym pozew, wobec wyłączenia jurysdykcji sądów p olskich, podlegał 
odrzuceniu.  
Zażalenie powoda na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem 
Sądu Okręgowego w W . z dnia 5 kwietnia 2016 r.  
W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego powód zarzucił 
naruszenie art. 11037 pkt 1 i 3 oraz art. 1105 § 1 k.p.c. i domagał się uchylenia 
3 
 
zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Sądu 
Rejonowego i przekazania sprawy temu Sądowi do rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 W związku z treścią zarzutów s kargi kasacyjnej przypomnieć należy, że od 
1 maja 2004 r., tj. od dnia formalnego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, 
zgodnie z regułą pierwszeństwa prawa unijnego przed prawem krajowym, przepisy 
rozporządzeń Rady Unii Europejskiej oraz Parlamentu E uropejskiego mają 
bezpośrednie zastosowanie. W zakresie ich zastosowania, w stosunkach 
z  państwami członkowskimi Unii Europejskiej z wyjątkiem Danii, wyłączają one 
odpowiednie przepisy części czwartej kodeksu postępowania cywilnego. Można też 
dodać, że pr zepisy te są również wyłączone w takim zakresie, jaki jest odmiennie 
uregulowany przez umowę międzynarodową. Przepisy części czwartej kodeksu 
będą miały zastosowanie do obywateli i organów państw nieuczestniczących 
w  umowach wielostronnych, w których Pols ka jest stroną, lub z którymi Polska nie 
zawarła konwencji dwustronnych, czy też w odniesieniu do obywateli państwa nie 
należącego do Unii Europejskiej. Przepisy kodeksowe będą miały zastosowanie 
dopiero wtedy, gdy dana kwestia nie jest uregulowana prawem unijnym lub 
postanowieniami dwu - lub wielostronnych konwencji międzynarodowych, których 
Polska jest stroną. O tyle więc wskazanie, jako naruszonych, przepisów kodeksu 
postępowania cywilnego, tu: art. 11037 pkt 1 i 3 k.p.c. i art. 1105 § 1 k.p.c., jest 
nietrafne. Nie uzasadnia to jednak, samo przez się, oddalenia skargi kasacy jnej, 
jeżeli uwzględni się, że S ąd odrzucił pozew z powołaniem się na regulację, która 
nie miała w sprawie zastosowania. Sąd pierwszej instancji jako podstawę prawną 
rozstrzygnięcia pow ołał przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 
(UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania 
orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych 
(Dz. U. UE L 351  z 20.12.2012, s. 1 ze zm.),  a Sąd drugiej instancji podstawę tę 
zaakceptował. Okoliczność, że rozporządzenie Unii Europejskiej jako regulacja 
prawa unijnego znajduje bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich 
Unii, nie oznacza, że każde aktualnie obowiązujące należy stosowa ć skoro i te 
przepisy zawierają własne uregulowania intertemporalne.  
4 
 
 Powołując Rozporządzenie nr 1215/2012 Sądy pominęły art. 81, który 
stanowi, że rozporządzenie stosuje się od dnia 10 stycznia 2015 r. i art. 66 ust. 1 
stanowiący, że jego przepisy mają z astosowanie m.in. do postępowań sądowych 
wszczętych w dniu 10 stycznia 2015 r. lub po tej dacie. Zważywszy, 
że postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte w dniu 10 grudnia 
2014  r., rozporządzenie nr 1215/2012 nie miało zastosowania, a zastosowan ie 
miały przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. 
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania 
w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U . UE L 12 z 16.1.2001).  
Art. 23 ust. 1 Rozporządzenia nr 44/2001  dopuszcza zawarcie umowy 
derogacyjnej przez wskazanie sądu państwa członkowskiego mającego jurysdykcję 
dla sporu wynikającego z określonego stosunku prawnego. Można zgodzić 
się  z oceną Sądów, że w umowie z dnia 19 października 2007 r. - regulującej 
prawa  i obowiązki stron w nawiązanym tą umową stosunku materialnoprawnym 
kwalifikowanym według wybranego przez strony prawa polskiego jako umowa 
o roboty budowalne - strony w § 13 ust. 5 zamieściły klauzulę prorogacyjną. 
Umowa prorogacyjna skutkuje wyłączeniem jurysdykcji ustalonej, w szczególności, 
na mocy art. 2 i 5 rozporządzenia nr 44/2001. Nie oznacza to jednak, 
że stwierdzenie istnienia takiej klauzuli i odczytanie jej literalnego brzmienia uwalnia 
sąd, przed którym zawisł spór, od obowiązku badania czy wy mienione w tym 
przepisie przesłanki ważności klauzuli zostały spełnione; obowiązek ten sąd 
wypełni dopiero wówczas gdy dokona wykładni klauzuli. Skarżący trafnie w skardze 
kasacyjnej wskazywał więc na taką potrzebę, przy czym twierdzenie pozwanego 
zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że brak powołania w skardze 
kasacyjnej art. 65 k.c. wyłącza skuteczność zarzutu braku wykładni wyłącza, nie ma 
znaczenia. Wykładnia przepisów rozporządzenia jako przepisu prawa unijnego 
dokonywana jest w oderwaniu od krajo wego prawa materialnego, przepisy te są 
bowiem przedmiotem wykładni autonomicznej, głównie przy odwołaniu się do 
systemu i celów rozporządzenia (zob. wyroki: Cartier parfums -lunettes i Axa 
Corporate Solutions Assurance, C ‑1/13, EU:C:2014:109, pkt  32; Hi Ho tel HCF, C ‑
387/12, EU:C:2014:215, pkt 24). Uwzględnić zaś należy, że w zasadzie celem art. 
5 
 
23 ust. 1 Rozporządzenia nr 44/2001 jest dążenie do dopuszczenia jurysdykcji 
sądów innych niż te, które zasadniczo powinny orzekać na mocy jego przepisów  
Art. 23 ust . 1 określa wymogi formalne klauzuli prorogacyjnej, ustanawiając 
przy tym tylko jeden wymóg materialny, który związany jest z przedmiotem klauzuli, 
a mianowicie, że powinna ona dotyczyć określonego stosunku prawnego. Przepis 
wskazuje jednak wyraźnie, że je go zakres zastosowania ogranicza się do 
wypadków, gdy strony „uzgodniły” określony sąd. Jak wynika z motywu 
11 Rozporządzenia, to właśnie zgodna wola stron uzasadnia, zgodnie z zasadą 
autonomii woli stron, pierwszeństwo przyznane wyborowi sądu innego niż t en, który 
w innym wypadku miałby jurysdykcję na podstawie tego rozporządzenia 
(wyrok   z dnia 7 lutego 2013 r., Refcomp, C ‑543/10, EU:C:2013:62, pkt 26). 
Wykładni art. 23 ust. 1 należy więc dokonywać z uwzględnieniem, że - podobnie jak 
to miało miejsce w pr zypadku art. 17 akapit pierwszy Konwencji z dnia 27 września 
1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych 
i  handlowych - jednym z celów tego przepisu jest zapewnienie, iż dokonane przez 
zainteresowanych uzgodnienie miało rzec zywisty charakter (zob. w szczególności 
wyrok z dnia 7 lutego 2013 r., Refcomp, C ‑543/10, EU:C:2013:62, pkt 28), 
co w  rezultacie przekłada się na obowiązek ustalenia przez sąd, do którego 
wniesiono powództwo, czy sformułowana, tu: na piśmie, klauzula była  nie tylko 
przedmiotem uzgodnienia przez strony, ale i ustalenia, że wola poddania sporu 
temu sądowi istniała po obu stronach takiej umowy jurysdykcyjnej (zob. 
w szczególności wyroki: z dnia 9 listopada 2000 r., Coreck, C ‑387/98, 
EU:C:2000:606; a także z dnia 7   lutego 2013 r., Refcomp, C ‑543/10).  
 Dodać należy, że w orzeczeniu z dnia 9 listopada 2000 r. w sprawie Coreck 
Maritime GmbH v. Handelveem BV (C -387/98, europa.eu.int/eur -lex/en/index.html) 
ETS orzekł, że artykuł 17 ust. 1 konwencji brukselskiej (a rt. 23 ust. 1 
Rozporządzenia) nie wymaga, aby umowa prorogacyjna była tak sformułowana, 
iż jej brzmienie wprost pozwala na ustalenie sądu posiadającego jurysdykcję. 
Wystarczy, aby klauzula określała obiektywne czynniki, na podstawie których strony 
uzgodnił y, pod rozstrzygnięcie którego sądu (lub do których sądów) chcą przekazać 
spory wynikłe lub mogące wyniknąć między nimi. Wspomniane czynniki, jak wynika 
z powołanego orzecznictwa, mogą być też określone na podstawie szczególnych 
6 
 
okoliczności danej sprawy. Należy mieć przy tym na uwadze, że z motywów 
8 i 12 Rozporządzenia wynika, iż dąży ono do przyjęcia mechanizmów ustalania 
jurysdykcji uwzględniających istnienie szczególnie ścisłego łącznika pomiędzy 
sporem a sądem mającym go rozstrzygnąć.  
Sądy badając i o ceniając skuteczność zarzutu braku jurysdykcji krajowej 
wynikającej, zdaniem pozwanego, z postanowienia ujętego w § 13 pkt 5 umowy, 
nie dokonały koniecznej (również na gruncie Rozporządzenia nr 1215/2012 ). 
Z  motywów 8 i 12 tego R ozporządzenia wynika, że d ąży ono do przyjęcia 
mechanizmów ustala nia jurysdykcji, które pozwolą na oznaczenie szczególnie 
ścisłego łącznika pomiędzy   sporem a sądem mającym go rozstrzygnąć  wykładni 
tego postanowienia. Tymczasem powinny były dostrzec, że wskazano tamże, 
iż chodzi o   „sąd powszechny właściwy dla Generalnego Wykonawcy”, przy czym 
w  części wstępnej umowy „Generalnym Wykonawcą” nazwano Oddział spółki J . 
S.A. w W. Firma pozwanej spółki, ze wskazaniem, że ma ona siedzibę w   M., 
została wskazana dopiero w aneksie z dnia 31  października 2008 r., co   nasuwało 
wniosek, iż w chwili zawarcia umowy jurysdykcyjnej „Generalny Wykonawca” 
najwyraźniej był identyfikowany jako Oddział w W. Powyższe, niezależnie od tego, 
że skutki prawne umowy o roboty budowlane powstały bezpośrednio po  stronie 
przedsiębiorcy zagranicznego, nakazywało przy wykładni klauzuli prorogacyjnej 
rozważyć, czy rzeczywiście strony jako sąd właściwy wybrały sąd w Grecji, tym 
bardziej, że w zarzutach od nakazu zapłaty sam pozwany nie wykluczał, iż chodziło 
o sąd wła ściwy dla siedziby jego oddziału.  
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. 
i  art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c. orzekł jak w sentencji.  
 
kc 
jw