Sygn. akt IV CSK 566/10  
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE  
Dnia 24 sierpnia 2011 r.  
Sąd Najwyższy w składzie :  
 
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)  
SSN Hubert Wrzeszcz  
SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)  
 
 
w sprawie z wniosku Anity O.   
przy uczestnictwie Macieja K.  
o stw ierdzenie wykonalności orzeczenia zagranicznego,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 24 sierpnia 2011 r.,  
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
z dnia 22 czerwca 2010 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone po stanowienie w punktach drugim 
i  trzecim i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu 
Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.  
 
 2 
Uzasadnienie  
 
 
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy stwierdził 
wykonalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Sądu Rejonowego 
w Ennis Rejon nr 12 (Republika Irlandii) z dnia 15 września 2009 r., na podstawie 
którego wyłączne prawo do opieki nad małoletnią córką stron, Aniką K. ur.  W 2000 
r., przyznano matce, Anicie O. Sąd I instancji wskazał, że w postępowaniu o 
wykonanie orzeczenia sądu zagranicznego bada się jedynie, bez przeprowadzania 
postępowania dowodowego, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 1150 
k.p.c. i czy n ie zachodzą przeszkody wyszczególnione w art. 1146 k.p.c. 
Uczestnik   postępowania, ojciec małoletniej, Maciej K., był zawiadomiony 
o postępowaniu toczącym się przed sądem irlandzkim, wiedział o możliwości 
zajęcia stanowiska, jednakże tego nie uczynił. W ko nsekwencji nie było przeszkód 
do uwzględnienia wniosku.  
Na skutek zażalenia Macieja K., Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 22 
czerwca 2010 r. zmienił zaskarżone postanowienie w   ten  sposób, że wniosek 
oddalił. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że   przedmiotem żądania było 
stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego w trybie przepisów 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z   dnia  27 listopada 2003 r. dotyczącego 
jurysdykcji oraz uznawania i  wykonywania   orzeczeń w sprawach dotyczących 
odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 
(Dz.Urz.UE.L.03.338.1 ze zm.). Podstawą   rozstrzygnięcia winny być zatem 
przepisy tego Rozporządzenia, ponadto mają one zastosowanie przed przepisami 
kodeksu postępowania cywilne go, przy czym przepisy k.p.c. znajdują zastosowanie 
w zakresie nieuregulowanym w Rozporządzeniu. Wyprzedzające zastosowanie 
mają również przepisy Konwencji haskiej z dnia 25 października 1980 r. dotyczącej 
cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę  (Dz. U. Nr 108/1995 r., poz. 
528). Odnosząc się do przedmiotu objętego rozstrzygnięciem sądu irlandzkiego, 
Sąd Apelacyjny wskazał, że dotyczy ono odpowiedzialności rodzicielskiej; pojęcie 
to zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 Rozporządzenia. Oznacza ogół  praw 
 3 
i obowiązków, które zostały przyznane osobie fizycznej lub prawnej orzeczeniem, 
z mocy prawa lub przez prawnie wiążące porozumienie, dotyczące osoby lub 
majątku dziecka i w jego zakres wchodzi piecza nad dzieckiem. Elementem pieczy 
nad dzieckiem jest  zaś prawo do określania miejsca pobytu dziecka (art. 2 pkt 9). 
Zgodnie z art. 28 ust. 1 Rozporządzenia, orzeczenia tego rodzaju wydane 
w jednym państwie, jeśli są w tym państwie wykonalne i zostały doręczone, 
są wykonywane w innym państwie członkowskim, j eżeli ich wykonalność w tym 
państwie została stwierdzona na wniosek którejkolwiek zainteresowanej strony. 
Przepisy Rozporządzenia zawierają również samodzielny i wyczerpujący katalog 
merytorycznych podstaw odmowy stwierdzenia wykonalności, przy czym, 
w odniesieniu do będącego przedmiotem wniosku orzeczenia, negatywnych 
przesłanek stwierdzenia wykonalności poszukiwać należało w art. 23 
Rozporządzenia. Zgodnie z punktem e) tego artykułu, orzeczenie nie podlega 
wykonaniu, jeżeli nie da się go pogodzić z późnie jszym orzeczeniem dotyczącym 
odpowiedzialności rodzicielskiej, wydanym w państwie członkowskim, w którym 
wystąpiono o uznanie (stwierdzenie wykonalności). Odwołując się do tego przepisu 
Sąd Apelacyjny wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 18 grudni a 
2009  r., Sąd Rejonowy, oddalił, złożony w trybie Konwencji haskiej, wniosek Anity 
O. o wydanie małoletniej Aniki K., z powodu istnienia poważnego ryzyka, że powrót 
dziecka naraziłby je na szkodę psychiczną (art. 13 lit. b Konwencji). W ocenie Sądu 
Apelac yjnego, skoro podstawą oddalenia wniosku o wydanie było ustalenie, 
że z punktu widzenia dobra dziecka, właściwe jest, aby małoletnia pozostała przy 
ojcu, to orzeczeniem tym Sąd ten w istocie legitymizował stan, w którym córka stron 
pozostaje pod opieką ucz estnika, a zatem pośrednio rozstrzygnął o przysługującym 
mu, w okolicznościach sprawy, prawie do opieki nad córką. Wystarcza to do 
uznania tego rozstrzygnięcie za dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej 
w rozumieniu art. 23 lit. e) Rozporządzenia. Obu o rzeczeń nie da się pogodzić, a to 
oznacza, że zachodzi określona w tym artykule przyczyna uzasadniająca odmowę 
stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu irlandzkiego.  
W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Apelacyjnego uczestnik 
zarzucił naruszenie art . 23 lit. e) Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 
27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania 
 4 
orzeczeń w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego 
rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.Urz.UE.L .03.338.1ze zm.) przez jego 
błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postanowienie w sprawie 369/09 
Sądu Rejonowego jest orzeczeniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej i 
w związku z tym domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przeka zania 
sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Art. 91 ust. 3 Konstytucji stanowi, że jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez 
Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo 
przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo 
w przypadku kolizji z ustawami. Z kolei z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii 
Europejskiej (w brzmieniu i numeracji ustalonej przez art. 2 pkt 235 i art. 5 ust. 1 
Traktatu z Lizbony zmieni ającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat 
ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U.UE C07.306.1) wynika, że „w celu 
wykonania kompetencji Unii instytucje przyjmują rozporządzenia, dyrektywy, 
decyzje, zalecenia i opinie. Rozporządzenie ma zasięg ogólny . Wiąże w całości 
i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich". 
Uwzględniając powołane uregulowania oraz art. 2 Aktu z dnia 16 kwietnia 2003 r. 
dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, 
Republiki C ypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki 
Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii 
i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii 
Europejskiej (Dz. U. Nr 90, poz. 86 4, Dz. U. UE L 03.236.33 ze zm.) stwierdzić 
należy, że Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. 
dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach 
dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporz ądzenie (WE) nr 
1347/2000 (Dz.Urz.UE.L.03.338.1ze zm.) stanowi element porządku prawnego 
Rzeczypospolitej Polskiej. Zarzucając naruszenie art. 23 Rozporządzenia, skarżący 
zarzut ten usytuował w podstawie kasacyjnej z art. 398 § 1 pkt 2 k.p.c. 
Tak w orzeczn ictwie (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 
31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55) jak i w literaturze przedmiotu 
naruszenie przez sąd przepisów prawa wspólnotowego uważane jest za naruszenie 
 5 
prawa materialnego. Potraktow anie przez skarżącego naruszenia art. 23 
Rozporządzenia jako naruszenia prawa procesowego jest, jak się wydaje, nadto 
następstwem próby zakwalifikowania go jako przepisu o charakterze 
proceduralnym zważywszy, że Rozporządzenie zawiera, w rozumieniu krajowe go 
porządku prawnego, niewątpliwie przepisy o takim charakterze. Art. 23 
Rozporządzenia wyszczególnia warunki, których spełnienie wyklucza możliwość 
respektowania w państwie, w którym wystąpiono o uznanie lub stwierdzenie 
wykonalności, zagranicznego orzecz enia. Celem tego uregulowania jest 
zapewnienie kontroli orzeczenia z punktu widzenia czy spełnia ono oczekiwane 
przez ustawodawcę unijnego standardy prawne pozwalające zaakceptować skutki 
orzeczenia jednego państwa w innym państwie członkowskim. Tak rozumi any cel 
ustanowienia tych warunków wskazuje na ich materialny charakter. Z tej też przeto 
przyczyny, nawet przy uwzględnieniu, że konstrukcje prawne Rozporządzenia 
cechuje autonomiczność, art. 23 postrzegać należałoby tak jak przepis prawa 
materialnego. Wskazanie w skardze kasacyjnej, że jest ona oparta na podstawie 
z art. 398 § 1 pkt 2 k.p.c., a więc na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, 
nie jest więc, w świetle powyższego, prawidłowe. Błędna kwalifikacja przepisu  
prawa wspólnotowego nie stanowi jednak przeszkody w rozpoznaniu skargi 
zważywszy, że zawiera ona wszystkie niezbędne cechy konstrukcyjne z art. 3984 
§ 1 k.p.c., w  tym sprecyzowanie zarzutu ze wskazaniem przepisu, który, zdaniem 
skarżącego, został przez bł ędną wykładnię naruszony, nadto zawiera trafne 
uzasadnienie. Skarżący słusznie bowiem zarzuca, że orzeczenie wydane na 
podstawie art. 13 lit. b) Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia 
dziecka za granicę (Dz.  U. Nr 108/1995 r., poz. 528), odda lające wniosek 
o wydanie dziecka, nie jest orzeczeniem dotyczącym odpowiedzialności 
rodzicielskiej, o jakim mowa w art. 23 lit. e) Rozporządzenia.  
Art. 23 lit. e) Rozporządzenia stanowi, że orzeczenia dotyczącego 
odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje  się (nie stwierdza się jego wykonalności 
- art. 31 ust. 2), jeżeli orzeczenia tego nie da się pogodzić z późniejszym 
orzeczeniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej wydanym 
w państwie  członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie (stwierdzenie 
wykon alności). Za  takie orzeczenie, dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, 
 6 
Sąd Apelacyjny  poczytał postanowienie Sądu Rejonowego w sprawie sygn. 396/09 
oddalające, na podstawie art. 13 lit.b) Konwencji dotyczącej cywilnych  aspektów 
uprowadzenia dziecka za granicę sporządzonej w  Hadze dnia 25  października 
1980 r. (Dz. U. Nr 108/1995 r., poz. 528), wniosek o  wydanie dziecka.  
Oba akty prawne, tak Rozporządzenie jak i Konwencja, posługują się 
zbieżnym aparatem pojęciowym, co pozwala na analogiczne rozumienie 
używanych w tych aktach terminów. Jakkolwiek Konwencja nie posługuje się 
pojęciem „odpowiedzialności rodzicielskiej", ale pojęciami „prawa do opieki" 
i „prawa do odwiedzin", to sprecyzowany w przepisach (art. 5 Konwencji) ich zakres 
pozwala stwierdzić, że mi eszczą się one w szerszym pojęciu „odpowiedzialności 
rodzicielskiej", zdefiniowanym w art. 2 ust. 7 (w związku z ust. 9 i ust. 10) 
Rozporządzenia; przepisy Konwencji dotyczą tylko pewnych przejawów 
„odpowiedzialności rodzicielskiej". Ta zbieżność zakresów pojęć nie jest jednak 
wystarczająca dla stwierdzenia, że orzeczenie wydane na podstawie przepisów 
Konwencji jest orzeczeniem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej.  
Dla prawidłowego odczytania charakteru orzeczeń wydanych na podstawie 
Konwencji niezbę dne jest odwołanie się do przedmiotu Konwencji i w związku z tym 
funkcji, jaką jej przepisy pełnią w wypadku uprowadzenia lub zatrzymania dziecka. 
Te aspekty wyznaczają też kognicję sądu rozstrzygającego sprawę wydania 
dziecka i ona też determinuje treść z apadłego w takim postępowaniu orzeczenia. 
Art. 1 Konwencji stanowi, że jej przedmiotem jest zapewnienie niezwłocznego 
powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych lub zatrzymanych w jednym 
z umawiających się Państw oraz zapewnienie poszanowania praw do opieki 
i odwiedzin określonych przez ustawodawstwo jednego Umawiającego się Państwa 
w innych Umawiających się Państwach. Za bezprawne uprowadzenie lub 
zatrzymanie uważa się naruszenie prawa do opieki przyznanego i wykonywanego 
na mocy ustawodawstwa Państwa, w któr ym dziecko miało miejsce pobytu 
bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem (art. 3). Zapewnienie 
powrotu dzieci ma nastąpić przez stosowanie wszelkich środków (art. 2 Konwencji). 
Celem działań podejmowanych na podstawie Konwencji jest więc przywróce nie 
stanu sprzed uprowadzenia lub zatrzymania. W ramach środków podejmowanych 
przez Umawiające się Państwa, w granicach ich terytoriów, w celu zapewnienia 
 7 
realizacji celów Konwencji, pozostaje też postępowanie sądowe. Rola sądu 
sprowadza się do zarządzenia  powrotu dziecka w drodze nakazu jego wydania 
skierowanego do osoby, która dziecko uprowadziła i zatrzymała, po sprawdzeniu, 
czy spełnione zostały wszystkie przewidziane w Konwencji przesłanki 
dopuszczające wszczęcie przed sądem postępowania oraz czy osoba  składająca 
wniosek jest uprawniona do wystąpienia na drogę wskazaną przez Konwencję i czy 
doszło do uprowadzenia dziecka w rozumieniu art. 1 (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 4 lutego 1998 r. I CKN 921/97, lex nr 78422). Wydane zatem 
na podstawi e przepisów Konwencji rozstrzygnięcie uwzględniające wniosek, 
zmierza do usunięcia bezprawia czyli udzielenia ochrony prawu do opieki - 
przyznanemu i wykonywanemu na mocy ustawodawstwa państwa, w którym 
dziecko miało miejsce pobytu bezpośrednio przed uprow adzeniem lub 
zatrzymaniem - i ma doprowadzić do przywrócenia stanu istniejącego przed 
uprowadzeniem lub zatrzymaniem. Wykonawczy (w odniesieniu do prawa 
przyznanego i wykonywanego na mocy ustawodawstwa jednego Państwa) cel 
Konwencji i sposób jego realizacj i powodują, że wydane na podstawie jej przepisów 
orzeczenie o zwrocie dziecka nie dotyczy, nie rozstrzyga o prawie do opieki. 
Tym samym prawa tego dotyczyć nie mogą, i nie dotyczą, orzeczenia odmawiające 
zwrotu dziecka wydane na podstawie art. 12, 13, 20 K onwencji. Odmowa zwrotu 
dziecka nie uchyla bezprawności, uprowadzenie lub zatrzymanie pozostaje 
bezprawne, nastąpiło bowiem naruszenie prawa do opieki przyznanej 
i wykonywanej na mocy ustawodawstwa państwa, w którym dziecko miało miejsce 
pobytu bezpośredni o przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem, a jedynie opisane 
w Konwencji okoliczności natury faktycznej, uwzględniane z punktu widzenia 
interesu dziecka, powodują że sąd państwa wezwanego może odmówić wydania 
dziecka. W  sytuacji wskazanej w art. 13 zd. 2 lit.  b) odmowa wydania następuje, 
gdy istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka narazi je na szkodę fizyczną lub 
psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawi w niekorzystnej sytuacji. 
Powołany przepis jednoznacznie wskazuje, że u podstaw decyzji sądu 
oddalającego wniosek o wydanie dziecka leżą okoliczności faktyczne, niezależne 
od samego prawa do opieki. W literaturze przedmiotu trafnie dostrzeżono 
podobieństwo pomiędzy konstrukcją postępowania o wydanie dziecka, 
 8 
a postępowaniem o ochronę posiadania. W sp rawie o ochronę posiadania chodzi 
o ochronę faktycznie wykonywanego władztwa nad rzeczą a w postępowaniu 
konwencyjnym - o ochronę faktycznie wykonywanego prawa do opieki. W obu 
wypadkach odmowa udzielenia ochrony nie oznacza przyznania prawa. Nie można 
też pomijać art. 10 Konwencji, który stanowi, że orzeczenie dotyczące zwrotu 
dziecka (tak pozytywne jak i negatywne ), wydane zgodnie z jej przepisami, nie 
narusza istoty prawa do opieki oraz art. 16 przewidującego w jednym tylko 
przypadku orzekanie o prawie do opieki przez sąd Państwa, do którego dziecko 
zostało uprowadzone lub w którym zostało zatrzymane, mianowicie sąd tego 
państwa, w granicach jego jurysdykcji, na ogólnych zasadach i na podstawie 
właściwych przepisów może orzec o prawie do opieki dopiero p o stwierdzeniu, 
że określone w Konwencji prawne wymagania co do zwrotu dziecka nie zostały 
spełnione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1999 r. I CKN 
992/99. OSNC 2000/6/111).  
Przyczyny, dla których, z powołaniem się na art. 13 lit. b) K onwencji, Sąd 
Rejonowy w sprawie /…/ oddalił prawomocnie wniosek o wydania dziecka, były 
wyłącznie natury faktycznej. Fakty te ani nie uchyliły bezprawności działania ojca 
ani nie wpłynęły na prawo matki do opieki wynikające z orzeczenia objętego 
wnioskiem . Potraktowanie przeto orzeczenia oddalającego wniosek o wydanie 
dziecka (wobec prawidłowego wykonywania przez ojca bieżącej pieczy i w związku 
z tym korzystnej sytuacji emocjonalnej dziecka) jako orzeczenia rozstrzygającego o 
prawie ojca do opieki, a więc  jako orzeczenia dotyczącego jego odpowiedzialności 
rodzicielskiej, jest oczywiście nieprawidłowe. Art. 23 lit. e) Rozporządzenia dla 
oddalenia wniosku wymaga, aby orzeczeniu przedstawionemu do uznania 
(stwierdzenia wykonalności) przeciwstawić inne, późnie jsze, orzeczenie dotyczące 
odpowiedzialności rodzicielskiej takiej treści, która powoduje, że orzeczeń tych nie 
da się pogodzić. Orzeczeniem takim nie jest orzeczenie wydane na podstawie art. 
13 lit. b) Konwencji oddalające wniosek o wydanie dziecka.  
Odmie nny, nietrafny pogląd Sądu Apelacyjnego powoduje, że konieczne 
stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do 
ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia 
 9 
o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 39815 §1 k.p.c. i art. 108 § 2 w związku 
z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw