Sygn. akt V CSK 419/07  
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE  
 
Dnia 9 kwietnia 2008 r.  
Sąd Najwyższy w składzie :  
 
SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)  
SSN Irena Gromska -Szuster (sprawozdawca)  
SSN Dariusz Zawistowski  
 
 
w sprawie z wniosku wierzyciela L . H. 
przy uczestnictwie dłużnika F . A. V. 
o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 9 kwietnia 2008 r.,  
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
 
z dnia 11 maja 2007 r.,   
 
 
 
oddala skargę kasacyjną.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2 
Uzasadnienie  
 
 
 
Wierzycielka L . H. we wniosku skierowanym przeciwko dłużnikowi F . A. V. 
wnosiła o stwierdzenie wykonalności w Polsce wyroku z dnia 4 kwietnia 2005 r. 
Sądu I instancji w   M. w Królestwie Belgii wydaneg o w sprawie sygn. akt [...], rep. 
[...] i, po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu wykonalności, nadanie 
temu wyrokowi klauzuli wykonalności. Jako podstawę prawną wniosku wskazała 
przepisy rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2 000 r. w 
sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania 
w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U.UE L z dnia 16 stycznia 2001 r. Nr 12, 
poz. 1, Dz. U. UE -sp. 19 -4-42 ze zm. - dalej: „rozporządzenie Rady (WE) 
Nr 44/2001”).  
Do wniosku z ałączony został między innymi odpis wyroku z dnia 4 kwietnia 
2005 r. z uzasadnieniem  Sądu I instancji w M. w Królestwie Belgii wydany w 
sprawie sygn. akt [...], rep.[...], nakazujący pozwanemu F . A. V. zapłacenie 
powódce L . H. kwoty 130  398,58  euro z odse tkami i kosztami postępowania. W 
uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że strony były małżeństwem, obecnie są po 
rozwodzie, a podstawę roszczenia powódki stanowiła prywatna umowa jaką 
małżonkowie zawarli przed rozwodem, w  której pozwany zobowiązał się do 
spłacenia wszystkich długów małżonków, na co powódka przekazała mu kwotę 
24 780,35 euro, którą pozwany zobowiązał się jej zwrócić w razie nie spłacenia 
długów. Z uwagi na to, że pozwany nie wykonał powyższej umowy, nie spłacił 
długów małżonków ani nie zwrócił  powódce kwoty 24  780,35 euro, a powódka 
musiała sama spłacić długi małżonków, na co zaciągnęła pożyczkę, Sąd uwzględnił 
jej żądanie zasądzenia na jej rzecz od pozwanego kwoty 130  398,58 euro. Sąd 
ponadto wskazał, że wydany wyrok jest zaoczny ponieważ pozw any, mimo 
„należytego pozwania”, nie stawił się na obu rozprawach. Wyrokowi temu Sąd w M. 
nadał w dniu 25 października 2005 r. klauzulę wykonalności.  
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2007 r., wydanym na posiedzeniu 
niejawnym bez powiadamiania wierzycielki i  dłużnika, Sąd Okręgowy stwierdził 
wykonalność na terenie Polski wskazanego wyżej wyroku z dnia 4  kwietnia 2005 r. 
 3 
Sądu I instancji w M. i nadał mu klauzulę wykonalności, po uprawomocnieniu się 
postanowienia o stwierdzeniu wykonalności. Jako podstawę rozst rzygnięcia 
wskazał przepisy rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 i   stwierdził, że 
wnioskodawczyni zgodnie z wymogami art. 38 i 54 tego rozporządzenia wykazała 
wykonalność wyroku na terenie Belgii.  
W wyniku zażalenia dłużnika Sąd Apelacyjny postanowieniem z  dnia 11 
maja 2007 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym bez powiadamiania wierzycielki i 
dłużnika, zmienił zaskarżone postanowienie i oddalił wniosek. Sąd drugiej instancji 
wskazał, że zgodnie z art. 45 oraz art. 43 i 44 rozporządzenia Rady (WE) Nr 
44/2001  sąd może odmówić stwierdzenia wykonalności tylko z powodu jednej z 
przyczyn wymienionych w art. 34 i art. 35 rozporządzenia. W zażaleniu dłużnik 
powołał się na przesłankę odmowy przewidzianą w art. 34 pkt 2 rozporządzenia, to 
jest nie doręczenie mu dokume ntu wszczynającego postępowanie. Ponieważ z 
orzeczenia Sądu I instancji w M. z dnia 4   kwietnia 2005 r. wynika, że pozwany nie 
otrzymał pisma wszczynającego postępowanie oraz nie stawił się na posiedzenie 
sądowe i nie wdał się w spór, bowiem zawiadomienie doręczono mu na nieaktualny 
adres w Belgii, zachodzi, zdaniem Sądu Apelacyjnego, wskazana w art. 34 pkt 2 
rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 przesłanka odmowy stwierdzenia 
wykonalności przedmiotowego orzeczenia występująca w razie nie zapewnienia 
pozwanem u należytej obrony jego praw w postępowaniu, w którym orzeczenie to 
zostało wydane.  
W skardze kasacyjnej opartej na drugiej podstawie wskazanej w art. 3983 § 1 
pkt 2 k.p.c. wierzycielka zarzuciła jedynie naruszenie art. 43 ust. 3 rozporządzenia 
Rady (WE) N r 44/2001 przez wydanie zaskarżonego postanowienia bez 
przeprowadzenia rozprawy i wysłuchania stron. Jako uzasadnienie wniosku 
o  przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazała między innymi na 
nieważność postępowania przed Sądem Apelacyjnym z przyczy n określonych 
w art. 379 pkt 5 k.p.c.  
                                       Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Z uwagi na to, że zarówno wnioskodawczyni jak i Sądy obu instancji jako 
podstawę rozstrzygnięcia wniosku przyjęły przepisy rozporządzenia Rady  (WE) 
 4 
Nr 44/2001, a skarga kasacyjna zawiera jedynie zarzut naruszenia art. 43 ust. 3 
tego rozporządzenia, przede wszystkim konieczne jest rozważenie, czy 
rzeczywiście przepisy te miały zastosowanie w sprawie.  
Zakres przedmiotowy rozporządzenia określa jeg o art. 1, który w ust. 1 
stanowi, że ma ono zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych. Natomiast 
zgodnie z ust. 2 lit. a, rozporządzenia nie stosuje się między innymi do „stosunków 
majątkowych wynikających z małżeństwa”. Konieczne jest zatem rozważeni e, czy 
przepisy rozporządzenia mają zastosowanie do stwierdzenia wykonalności 
w  Polsce wyroku sądu innego państwa Unii Europejskiej wydanego w sprawie 
między byłymi małżonkami, na podstawie ugody majątkowej zawartej między nimi 
przed rozwodem i określając ej na ich prywatny użytek sposób spłacania długów 
małżeńskich. Taka bowiem była podstawa faktyczna i prawna wyroku wydanego 
w dniu 4 kwietnia 2005 r. przez Sąd I instancji w M., którego wykonalność w   Polsce 
miał stwierdzić polski sąd i nadać mu klauzulę w ykonalności. Oceny zatem 
wymaga, czy był to wyrok wydany w sprawie ze „stosunków majątkowych 
wynikających z małżeństwa”, w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia 
Rady(WE) Nr 44/2001, czy w zwykłej sprawie cywilnej, w rozumieniu art. 1 ust. 1 
rozpor ządzenia.  
Rozporządzenie nie definiuje spraw ze „stosunków majątkowych 
wynikających z małżeństwa”. Nie czyni tego również konwencja brukselska ani 
konwencja lugańska, które zawierają taką samą lub bardzo zbliżoną regulację. 
Na  tle konwencji brukselskiej w  orzecznictwie Europejskiego Trybunału 
Sprawiedliwości oraz doktrynie międzynarodowej wskazano, że użyte w konwencji 
pojęcia powinny być interpretowane w sposób swoisty i autonomiczny. Europejski 
Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniach z dnia 14 październi ka 1976 r. (RS 
29/76), z dnia 22 lutego 1979 r. (RS 133/78) oraz z dnia 16 grudnia 1980 r. (RS 
814/79) stwierdził, że prawo żadnego z państw uczestniczących w konwencji nie 
jest właściwe dla wykładni pojęcia „sprawy cywilne i handlowe” użytego w art. 1 
konwencji (także w rozporządzeniu), które należy traktować autonomicznie i przy 
jego wykładni brać pod uwagę określone cele konwencji, jej systematykę oraz 
ogólne i powszechne zasady prawa wynikające z całości krajowych systemów 
prawnych (komentarz do art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001, LEX/El 
 5 
2004). Zgodnie z powszechnym stanowiskiem doktryny takie same zasady należy 
stosować przy wykładni pojęcia spraw „ze stosunków majątkowych wynikających 
z małżeństwa” użytego w art. 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia,  co oznacza konieczność 
dokonania jego wykładni w sposób samoistny i autonomiczny na gruncie przepisów 
rozporządzenia, bez odwoływania się do wykładni tych pojęć przyjętej na tle ustaw 
krajowych.  
W dotychczasowym orzecznictwie zarówno Europejskiego Trybun ału 
Sprawiedliwości jak Sądów Najwyższych poszczególnych państw członkowskich 
Unii Europejskiej przyjmowano szeroką interpretację tego sformułowania, 
wyłączającą stosowanie rozporządzenia (konwencji brukselskiej i lugańskiej) we 
wszystkich sytuacjach, gdy wyrok sądu dotyczył małżonków lub byłych małżonków 
i  oparty był na z szeroko rozumianych stosunkach majątkowych małżeńskich 
wynikających z samego małżeństwa lub rozwodu. Przykładem takiej wykładni jest 
orzeczenie ETS z dnia 27 lutego 1979 r. (RS 143/78) w ydane w sprawie Jacques 
de Cavel przeciwko Louise de Cavel (Zb. Orz. 1979, s. 1055), w którym Trybunał 
stwierdził, że pojęcie spraw „ze stosunków majątkowych wynikających 
z  małże ństwa” obejmuje nie tylko stosunki majątkowe przewidziane w niektórych 
systemach prawnych specjalnie i wyłącznie dla stosunku prawnego małżeństwa, 
ale również wszystkie stosunki prawnomajątkowe, wynikające bezpośrednio 
z małżeństwa lub jego rozwiązania. W wyroku z dnia 31 marca 1980 r. (RS. 25/81) 
ETS wyłączył stosowanie konwencji brukselskiej w sporze dotyczącym zarządzania 
przez męża prywatnym majątkiem żony (komentarz do art. 1 rozporządzenia Rady 
(WE) nr 44/2001, LEX/El 2004), a w wyroku z dnia 27 luteg o 1997 r. (RS. 220/95 
sprawa A. van den Boogard przeciwko P. Lumen) stwierdził, że jeżeli celem 
zasądzenia świadczenia w wyroku rozwodowym jest podział majątku między 
małżonkami, wówczas konwencja brukselska nie ma zastosowania, natomiast jeżeli 
zasądzenie  świadczenia nastąpiło w celach alimentacyjnych, stwierdzenie 
wykonalności następuje w trybie tej konwencji (Zb. Orz. 1997 r., s. I - 1147).  
Taką samą, szeroką wykładnię pojęcia spraw ze „stosunków majątkowych 
wynikających z małżeństwa” przyjmują też sądy  krajowe, czego przykładem jest 
orzeczenie austriackiego Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1999 r. 2 Ob. 
288/99p stwierdzające, że konwencja lugańska nie ma zastosowania w sprawie, 
 6 
w  której powód - były mąż dochodził od pozwanej - byłej żony roszczeń  
regresowych z tytułu niewykonania ugody rozwodowej, w której małżonkowie 
uzgodnili, że pozwana będzie głównym dłużnikiem, a powód gwarantem 
zaciągniętego przez małżonków kredytu bankowego. Pozwana nie wywiązała się 
z  zobowiązania przyjętego w tej ugodzie , powód musiał spłacić kredyt i wystąpił 
przeciwko pozwanej z roszczeniem regresowym, które sąd uwzględnił. We 
wskazanym orzeczeniu Sąd Najwyższy uznał, że sprawa ta jest sprawą „ze 
stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa”, bowiem pojęcie to nie od nosi 
się tylko do ustrojów majątkowych małżeńskich przewidzianych w systemach prawa 
krajowego lecz obejmuje wszelkie stosunki majątkowe wynikające bezpośrednio 
z  małżeństwa lub jego rozwiązania (Trzecie sprawozdanie na temat krajowego 
prawa precedensowego  dotyczącego konwencji z Lugano - Komentarz do art. 1 
rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001, LEX/El 2004 r.).   
Także francuski Sąd Kasacyjny w orzeczeniu z dnia 8 czerwca 2004 r. 
(Lacombe v. Bourotte 2005 I.L.Pr 9) dokonał szerokiej wykładni omawianego 
pojęc ia uznając, że przepisy rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001 nie mają 
zastosowania do roszczeń wynikających z umowy regulującej warunki separacji 
małżonków, na podstawie której miało dojść do przeniesienia na rzecz jednego 
z małżonków części udziałów w spół ce prowadzonej wspólnie przez małżonków.  
Stanowisko opowiadające się za autonomicznym i szerokim rozumieniem 
pojęcia „stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa” użytego w art. 1 
ust. 2 rozporządzenia Rady(WE) Nr 44/2001 dominuje także w literaturze 
europejskiej, w której przyjmuje się, że między innymi wszelkie porozumienia 
prawnomajątkowe zawierane przez małżonków z okazji rozwodu zawsze tworzą 
„stosunki majątkowe wynikające z małżeństwa”, a zatem do spraw, w których 
orzeczenie sądu zapadło w uwzględ nieniu roszczeń wynikających z takich 
porozumień, przepisy rozporządzenia nie mają zastosowania.  
Stanowisko to należy podzielić. Rozporządzenie, podobnie jak konwencje 
brukselska i lugańska, dotyczy jurysdykcji, uznawania i wykonywania tylko 
orzeczeń sądow ych wydanych w sprawach cywilnych i handlowych, co wprost 
wynika z jego tytułu oraz art. 1 ust. 1. Choć sprawy wynikające ze stosunków 
 7 
majątkowych małżeńskich należą do szeroko rozumianych spraw cywilnych, jednak 
ich charakter jest zdominowany przez elemen t małżeński i rodzinny, a więc 
prywatny i osobisty. Często stosunki takie oddziałują tylko na sytuację majątkową 
między małżonkami lub byłymi małżonkami i nie mają wpływu na stosunki 
majątkowe osób trzecich. Celem rozporządzenia jest ujednolicenie i ułatwi enie 
wykonania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, a jego 
preambuła  wskazuje, że chodzi w istocie o ułatwienie swobody działalności 
ludzkiej o charakterze majątkowym podejmowanej na gruncie gospodarczym, 
zawodowym i handlowym. Szczególne regulacje zawarte w rozporządzeniu 
uzasadnione są charakterem spraw, w jakich mają być stosowane: spraw 
handlowych, gospodarczych, majątkowych wynikających ze stosunków cywilnych 
do jakich dochodzi z reguły między nie związanymi ze sobą więzami osobistymi 
podmiotami prawa cywilnego i handlowego. Regulacje takie natomiast mogą nie 
być nie tylko konieczne, lecz także odpowiednie dla rozwiązywania problemów 
wykonania orzeczeń sądowych w sprawach majątkowych małżeńskich, gdzie 
dominuje element stosunków osobist ych między małżonkami lub byłymi 
małżonkami, a orzeczenie z reguły oddziałuje tylko na sferę ich praw majątkowych.  
Dlatego w zgodzie ze wskazanym wyżej orzecznictwem Europejskiego 
Trybunału Sprawiedliwości oraz sądów krajowych i poglądami doktryny należy 
uznać, że stosownie do art. 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001, 
rozporządzenie to nie ma zastosowania do orzeczeń sądowych zapadłych 
w  wyniku rozpoznania roszczeń byłych małżonków wynikających z umowy 
regulującej między nimi zasady spłaty po rozwodzie długów zaciągniętych w czasie 
trwania małżeństwa. Orzeczenia takie należy bowiem uznać za podjęte w sprawach 
ze stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa, w rozumieniu wskazanego 
wyżej przepisu.  
Z uwagi na to, że wyrok Sądu I instancji w  M. w Królestwie Belgii z   dnia 4 
kwietnia 2005 r. sygn. akt [...] rep.[...], będący przedmiotem wniosku o stwierdzenie 
wykonalności i nadanie klauzuli wykonalności, został wydany w takiej właśnie 
sprawie, do rozpoznania wniosku nie miały zastosowania prze pisy powyższego 
rozporządzenia, a zatem jedyny kasacyjny zarzut naruszenia art. 43 ust. 3 tego 
rozporządzenia, jako bezprzedmiotowy, jest nieskuteczny.  
 8 
Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany podstawami 
zaskarżenia, poza które nie może  wykraczać, jednak bierze pod uwagę z urzędu 
nieważność postępowania przed sądem drugiej instancji. Dlatego konieczne jest 
odniesienie się do twierdzenia skarżącej dotyczącego nieważności postępowania 
przed Sądem Apelacyjnym z przyczyn określonych w art. 3 79 pkt 5 k.p.c., które, 
choć nie przybrało postaci zarzutu kasacyjnego, jednak podlega ocenie Sądu 
Najwyższego w ramach art. 39813 § 1 k.p.c. Twierdzenie to jest nieuzasadnione.  
W rozpoznawanej sprawie miały zastosowanie przepisy kodeksu 
postępowania cywi lnego dotyczące wykonalności orzeczeń sądów zagranicznych 
zawarte w tytule II części czwartej, bowiem zgodnie z art. 1 lit. a i b rozporządzenia 
Rady(WE) Nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. o jurysdykcji oraz uznawaniu 
i  wykonywaniu orzeczeń w sprawa ch małżeńskich oraz w sprawach dotyczących 
odpowiedzialności rodzicielskiej (Dz.Urz.WEL 338 s.   1), przepisy tego 
rozporządzenia również nie miały zastosowania, podobnie jak przepisy konwencji 
lugańskiej (art. 1 ust. 1 konwencji), a Polska i Belgia nie są związane żadnymi 
innymi umowami dwustronnymi, które regulowałyby postępowanie o stwierdzenie 
wykonalności orzeczeń takich, jakiego dotyczy wniosek.  
Zgodnie z art. 1151 k.p.c. o wykonalności orzeczenia sądu zagranicznego 
orzeka w pierwszej instancji sąd okr ęgowy w składzie trzech sędziów zawodowych 
po przeprowadzeniu rozprawy. W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia 
tego przepisu przed Sądem Okręgowym, jednakże uchyla się to spod kontroli Sądu 
Najwyższego wobec braku odpowiedniego zarzutu kasacyjnego w tym przedmiocie 
i wobec tego, że Sąd Najwyższy z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność 
postępowania przed sądem drugiej instancji (porównaj między innymi wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r. I CKN 825/97, OSNC z 1998 r. nr 5, poz. 
81, z dn ia 10 lutego 1998 r. II CKN 600/97, OSP 1999 r., nr 3, poz. 58 i z dnia 
16 listopada 2006 r. II CSK 143/06, nie publ.). Przed Sądem drugiej instancji nie 
doszło natomiast do podniesionej przez skarżącą nieważności postępowania, 
bowiem zgodnie z art. 1151 §  2 i art. 367 § 3 w zw. z art. 397 § 1 k.p.c. Sąd 
Apelacyjny rozpoznał zażalenie dłużnika na posiedzeniu niejawnym w składzie 
trzech sędziów zawodowych, a zatem zarówno skład sądu jak i rodzaj posiedzenia 
odpowiadał wymaganiom ustawowym  
 9 
Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. 
oddalił skargę kasacyjną.