Wyrok z d nia 27 lutego 2013 r.  
II PK 207/12  
 
 Nie ma podstaw do uznania jurysdykcji sądów polskich z uwagi na to, że 
postępowanie rekrutacyjne zostało przeprowadzone przez podmiot polski, jeże -
li pracownik zatrudniony przez zagranicznego pracodawcę i świa dczący pracę 
za granicą dochodzi roszczeń związanych z wykonywaną pracą (art. 5 pkt 5 
Konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w 
sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Lugano dnia 30 października 
2007 r., Dz.U. UE L z 2 007 r. Nr 339, s. 3).  
 
 Przewodniczący  SSN Romualda Spyt , Sędziowie: SN Bogusław Cudowski 
(sprawozdawca) , SA Magdalena Tymińska . 
 
 Sąd Najwyższy , po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2013 r.  
spraw y z powództwa Mariusza Ł . przeciwko A .N. AS z sied zibą w O . o wynagrodze -
nie, odszkodowanie, zadośćuczynienie,  na skutek skargi kasacyjnej powoda od po -
stanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie  z dnia 27 lutego 2012 r. […]  
 
 o d d a l i ł   skargę kasacyjną i przyznał  od strony powodowej na rzecz strony 
pozwanej 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.  
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 Postanowieniem z 2 grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy -Śródmie -
ścia-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił pozew Mariusza Ł . przeciwko 
A.N. AS z siedzibą w O . (Norwegia).  Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego za -
ległej części wynagrodzenia, odszkodowania za wydanie wadliwego świadectwa 
pracy, zadośćuczynienia za do znaną krzywdę na skutek naruszenia dobra osobi -
stego w postaci miru domowego, z adośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek 
naruszenia dobra  osobistego w postaci zdrowia, zadośćuczynienia  za doznaną 
krzywdę na skutek naruszenia dobra osobistego w postaci godności ludzkiej, za -
dośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek naruszenia dob ra osobistego w po -
 2 
staci nazwiska. Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu, podnosząc brak jurysdykcji 
krajowej, wskazując jako właściwy sąd norweski.  
 Ustalono, że powód 31 marca 2008 r. zawarł umowę o pracę z A .N. AS z sie -
dzibą w O . (Norwegia), na podstawie k tórej świadczył pracę na rzecz pozwanego w 
Norwegii (operator koparki). Głównym miejscem pracy powoda była miejscowość H. 
Powód podlegał norweskiemu systemowi socjalnemu i podatkowemu, posiadał cza -
sowy norweski odpowiednik numeru PESEL. Wynagrodzenie otrz ymywał w koronach 
norweskich. W Norwegii powód mieszkał (wynajmując mieszkanie od pozwanego), 
był tam czasowo zameldowany jako rezydent. Powód nigdy nie pozostawał w sto -
sunku pracy z A .P. Sp. z o. o. z siedzibą w W ., która należy do grupy spółek posłu -
gujących się nazwą A.  
 Pomiędzy A .P. Sp. z o. o. a A .N. AS 1 lutego 2008 r. w W . została zawarta 
umowa o świadczenie usług przez A .P. Sp. z o. o. na rzecz A .N. AS w zakresie re -
krutacji personelu, konsultingu, szkolenia z zakresu norweskich przepisów BHP, sto -
sowania narzędzi wyposażenia . W ramach umowy A .P. Sp. z o. o. skierowała powo -
da do pracy na rzecz A .N. AS. To A .N. AS zgodnie z  treścią umowy z A .P. Sp. z o. o. 
zawierało umowy o pracę z kandydatami skiero wanymi przez A .P. Sp. z o.o., jak 
również organizow ało kursy języka norweskiego, które odbywały się w S. Powód 
przed wyjazdem do pracy w Norwegii odbył szkolenie prowadzone przez A .P. Sp. z 
o.o. w zakresie przewidzianym w umowie  między A .P. Sp. z o. o. a A .N. AS. 
 W ocenie Sądu Rejonowego w sprawie brak jes t jurysdykcji krajowej. Sąd 
wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia - Konwencję o jurysdykcji i uznawaniu 
oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych podpisa -
nej w Lugano w dniu 30 października 2007 r. ( Dz.U . UE L z dnia 21 grud nia 2007 r.) - 
art. 2 ust. 1 w związku z art. 60. Powołano się też na orzecznictwo Trybunału Spra -
wiedliwości w Luksemburgu (wyrok z 22 listopada 1978 r. w sprawie 33/78 Somafer 
SA przeciwko Saar - Ferngas AG oraz z 9 grudnia 1987 r. w sprawie 218/86 Schott e 
przeciwko Parfums Rothschild).  
 A.P. Sp. z o.o. w W . nie powstał wskutek rozszerzania działalności podmiotu 
macierzystego (w tym przypadku pozwanego - pracodawcy powoda). Jedynym 
wspólnikiem spółki polskiej jest A . SA z siedzibą w C . (Szwajcaria). D odatk owo za -
równo A .P. Sp. z o.o. w W . i pozwany - A.N. AS z siedzibą w O . (Norwegia) posia -
dają różne firmy (nazwy). Spółki organizowane są dodatkowo w innej formie prawnej. 
 3 
O ewentualnym powiązaniu można mówić jedynie w kontekście A . SA z siedzibą w 
C. (Szwaj caria) i jej spółek córek na świecie.  
 Sąd wskazał również, że w przypadku prowadzenia negocjacji przez A .P. Sp. 
z o.o. W . z osobami trzecimi, nie powstanie związek prawny z A .N. AS, którego sie -
dziba zarządu znajduje się za granicą. Osoby trzecie będą wię c zobowiązane nego -
cjować bezpośrednio z pozwanym i nie mogą dokonywać transakcji handlowych w 
miejscu prowadzenia działa lności A .P. Sp. z o.o.  A.P. Sp. z o.o. jest autonomicznym 
podmiotem prawa w stosunku do pozwanego. Prowadzą one niezależną od siebie 
działalność gospodarczą na innym terenie. Ten fakt dodatkowo potwierdza zawarcie 
między tymi podmiotami umowy przewidując ej świadczenie usł ug przez A .P. Sp. z 
o.o. na rzecz A .N. AS. Podmioty współpracowały ze sobą na podstawie umowy cy -
wilnej. W przypadku za stosowania wykładni przepisów Konwencji lugańskiej, którą 
chce stosować powód, taka umowa byłaby zbędna. Wzajemna współpraca, a wła -
ściwie działalność jednego podmiotu (bo spółka polska w ocenie powoda miałaby być 
filią agencją lub innym oddziałem pozwaneg o) nie wymagałaby żadnej umowy. A .P. 
Sp. z o.o. i A .N. AS to niezależne podmioty prawa. Sąd Rejonowy zaznaczył również, 
powód świadczył swoją pracę w Norwegii (głównie w miejscowości H .), a nie w Pol -
sce. 
 Konkludując, stwierdzono, że możliwość zastosowani a art. 5 pkt 5 Konwencji z 
Lugano wyklucza kilka okoliczności. Po pierwsze, brak jest wykazania przez powoda 
tożsamości zarządu A .P. Sp. z o. o. oraz A .N. AS. Po drugie, umowy o pracę zawie -
rano bezpośrednio z A .N. AS. Członkowie zarządu pozwanego nigdy nie  byli człon -
kami zar ządu A .P. Sp. z o. o. Po trzecie, ws pólnikiem A .P. Sp. z o.o. jest także zupeł -
nie inny podmiot A . SA z siedzibą w C . (Szwajcaria), a nie pozwany. Po czwarte, A .P. 
Sp. z o.o. w W . i pozwany posiadają różne firmy  (nazwy).  
 Powód postanow ienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu pozwu zaskarżył zaża -
leniem. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 27 lutego 2012 r. zażalenie 
to oddalił.  
 W uzasad nieniu podkreślono, że pozwana Sp ółka ma siedzibę w Norwegii i 
dlatego do określenia jurysdykcji w s prawie podstawą jest art. 2 ust. 1 w związku z 
art. 60 Konwencji z Lugano. Rozstrzygnięcie sprawy zależy od możliwości zastoso -
wania art. 5 punkt 5 K onwencji z Lugano, zgodnie z którym osoba, która ma miejsce 
zamieszkania na terytorium państwa związanego n iniejszą Konwencją może być po -
zwana w innym państwie związanym niniejszą Konwencją w sprawach dotyczą cych 
 4 
sporów wynikających z działalności filii, agencji lub innego oddziału - przed Sąd miej -
sca, gdzie znajduje się filia, agencja lub inny oddział.  W oc enie Sądu Okręgowego 
nie ma racji skarżący, że już w Polsce świadczył pracę dla A .N. AS. Zdaniem powoda 
został on zatrudniony po zakończonej rekrutacji przeprowadzonej przez A .P., w cza -
sie której ustalono wynagrodzenie powoda, wyso kość czynszu za mieszka nie i skie -
rowano powoda do ośrodka szkoleniowego A .N. w S . Powód uważa, że już 11 lutego 
2008 r. rozpoczął pracę w A .N. Sąd Okręgowy podkreślił, że powód w pozwie wska -
zywał, że został zatrudniony od 31 marca 2008  r. Nie wnosił o ustalenie innego 
okresu t rwania umowy o pracę. Przeszkolenie kandy data na pracownika nie świad -
czy o nawiązaniu stosunku pracy. Były to czynności poprzedzające rozpoczęcie za -
trudnienia w Norwegii. Z treści pozwu jednoznacznie wynika, że powód został za -
trudniony  na stanowisku kierowcy koparki, a czynności związane z przeszkoleniem 
nie były przedmiotem umowy o pracę i nie doprowadziły do nawiązania stosunku 
pracy. Podstawowym miejscem pracy była Norwegia.  
 Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że brak jest podstaw 
do zastosowania art. 5 pkt  5 Konwencji. A .P. Sp. z o.o. w W . i pozwany - A.N. AS to 
dwie oddzielne, należące do jednego koncernu, niezależne od siebie osoby prawne. 
Żadne j z nich nie można nazwać filią , agencją lub innym oddziałem drugiego. Ni e ma 
też podstaw do twierdzenia, że miejsce zazwyczaj świadczonej pracy znajduje się w 
Polsce. Sąd Okręgowy nie podziel ił stanowiska powoda, że A .P. występowała jako 
agencja pracy tymczasowej i że była zobowiązana do zawarcia z powodem umowy o 
pracę. Powód  w niniejszym postępowaniu dochodzi w pozwie należności wyłącznie 
od A.N. AS. Wszelkie warunki zatrudnienia określała umowa zawarta z pozwaną 
spółką. Twierdzenia powoda, że to A .P. powinna negocjować z nim warunki zatrud -
nienia nie mogą być przedmiotem teg o postępowania. A .P. w ogóle nie zawierała z 
powodem umowy o pracę tymczasową. Zarzuty powoda sprowadzają się ogólnie do 
twierdzenia, że jego zatrudnienie w Norwegii miało ścisły związek z A .P. i konse -
kwencją tego powinno być uznanie jurysdykcji sądów pol skich. Wszelkie roszczenia 
powoda wynikają z umowy o pracę zawartej z A .N. AS. Odrębność podmiotowa A .P. 
i A.N. AS nie pozwala na zastosowanie wyjątku z art. 5 pkt 5 Konwencji.  
 Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył pozwany. Zarzucono w 
niej naruszenie: 1) art. 1099 § 1 zd. 2 k.p.c. , przez jego błędne zastosowanie, co mo -
gło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2) art. 18 ust . 1 w związku z art. 5 punkt 5 
Konwencji z Lugano z 2007 r. , przez jego niezastosowanie i „błędne przyjęcie oraz 
 5 
podciągni ęcie ustalonego stanu faktycznego w ramach art. 2 ust. 1 Konwencji (jest to 
tzw. błąd subsumpcji)”.  
 Wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie Są -
dowi drugiej  instancji sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz 
powoda kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm 
przepisanych.  
 
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 
 Podstawą określenia  jurysdykcji krajowej w sprawie jest, tak jak przyjęły to 
Sądy obu instancji, Konwencja o jurysdykcji i uznaw aniu oraz wykonywaniu orzeczeń 
sądowych w sprawach cywilnych i handlowych ( Dz.U rz. UE. L 2007 nr 339, poz. 3)  - 
tak zwana nowa Konwencja lugańska, która reguluje obrót prawny pomiędzy Polską 
a Norwegią od 1 stycznia 2010 r. Zastąpiła ona Konwencję o jurysd ykcji i wykonywa -
niu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzon ą w Lugano 
dnia 16 września 1988 r. ( Dz.U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132).  Zgodnie z art. 63 ust. 1 
Konwencji jej przepisy mają zastosowanie tylko do takich powództw, które zost ały 
wytoczone po jej wejściu w życie (co do wejścia w życie nowej Konwencji lugańskiej 
zob. ogólne informacje na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości oraz 
http://bip.ms.gov.pl/pl/ministerstwo/wspolpraca -miedzynaro dowa/konwencja -z-lu-
gano/). Pozew w sprawi e został złożony 10 listopada 2010 r.  
 Ustalanie jurysdykcji na podstawie nowej Konwencji pozwala z jeszcze więk -
szą pewnością stwierdzić, że podstawa z art. 5 pkt 5 Konwencji znajduje zastosowa -
nie w zakresie indywidualnych umów o pracę (zob. art. 18 ust.  1 Konwencji). Na 
gruncie Konwencji z Lugano z 1988 r. stosowanie tej podstawy do filii, agencji lub 
innego oddziału nie było bowiem oczywiste w sprawach pracowniczych ( Czernich D., 
Tiefenthaler S., Kodek G.E., Heiss H., Kurzkommentar Europäisches Gericht sstands - 
und Vollstreckungsrecht. EuGVO und Lugano -Übereinkommen , Wien 2003, s. 152, 
Stone P.A., The Lugano Convention on Civil Jurisdiction and Judgments , Y. Eur. L. 
1998, nr 8, s. 111).  
 Zgodnie z art. 1 protokołu 2 do Konwencji, Sądy stosujące tę Konwen cję i do -
konujące jej wykładni uwzględniają w należyty sposób zasady ustanowione w odpo -
wiednich orzeczeniach dotyczących rozpatrywanych postanowień lub podob nych 
postanowień Konwencji z Lugano z 1988 r. Z kolei z deklaracji dołączonych do Kon -
 6 
wencji z Lu gano z 1988 r. wynika, że przy wykładni Konwencji lugańskiej uwzględnia 
się w należyty sposób zasady wynikające z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości 
Wspólnot Europejskich i sądów Państw Członkowskich dotyczących postanowień 
Konwencji brukselskiej z 196 8 r., które co do swej istoty zostały przejęte przez Kon -
wencję lugańską z 1988 r. (zob. J. Ciszewski : Konwencja z Lugano. Ko mentarz , 
Warszawa 2004, s. 339). Sądy mogły więc kierować się wskazówkami z orzecznic -
twa dotyczącego art. 5 pkt 5 Konwencji bruks elskiej.  
 Strony nie kwestionowały, że pozwany miał miejsce zamieszkania w Norwegii 
(art. 60 ust. 1 Konwencji). Artykuł 19 ust. 1 wskazywał więc jurysdykcję sądów nor -
weskich („pracodawca mający miejsce zamieszkania w państwie związanym niniej -
szą konwenc ją może być pozwany przed sądy państwa, w którym ma miejsce za -
mieszkania”). Jednocześnie z akt sprawy wynika bezsprzecznie, że miejscem za -
zwyczaj świadczonej pracy była Norwegia (art. 19 ust. 2a).  Spór pomiędzy stronami 
oraz rozważania Sądów skoncentrowa ły się nad moż liwością ustalenia jurysdykcji 
krajowej na podstawie art. 5 pkt 5 Konwencji. Zgodnie z art. 18 ust. 1 Konwencji, je -
żeli przedmiotem postępowania jest indywidualna umowa o pracę lub roszczenia z 
indywidualnej umowy o pracę, jurysdykcję okreś la się we dług sekcji 5 tego aktu, bez 
uszczerbku dla art. 4 i art. 5 pkt 5.  Artykuł 5 punkt 5 Konwencji stanowi, że „osoba, 
która ma miejsce zamieszka nia na terytorium państwa związanego niniejszą kon -
wencją, może być pozwana w innym państwie związanym n iniejszą konwencją w 
sprawach dotyczących sporów wynikających z działalności filii, agencji lub innego 
oddziału - przed sąd miejsca, gdzie znajduje się filia, agencja lub inny oddział”.  Arty-
kuł 5 punkt 5 Konwencji znajduje zastosowanie, gdy wystąpią dwie główne okolicz -
ności. Po pierwsze, musi istnieć struktura, którą można zakwalifikować jako filię. Po 
drugie, spór powinien wynikać z jej działalności. Obie przesłanki należy ustalać 
zgodnie z regułami wykładni autonomicznej (wyrok ETS z 22  listopada 1978  r. w 
sprawie 33/78 Somafer SA v. Saar -Ferngas AG , pkt 8, 11).  
 Nawet gdyby uznać, że A .P. Sp. z o. o. mogła zostać potraktowana jako filia 
A.N. AS, to ewidentnie brakuje związku dochodzonych przez powoda roszczeń  z 
działalnością A .P. Sp. z o. o. i już to wys tarczy do uznania braku jurysdykcji krajowej. 
Przypomnijmy, że powód dochodził zaległej części wynagrodzenia, odszkodowania 
za wadliwe świadectwo pracy oraz zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. 
Z kolei A .P. zajmowała się na podstawie umowy cywil noprawnej z A .N. SA usługami 
związanymi z rekrutacją personelu, usługami konsultingowymi, szkoleniami z zakresu 
 7 
norweskich przepisów BHP itp. Uznanie , że istnieje w tym przypadku związek do -
chodzonych roszczeń, których podstawą było nie postępowania rekrut acyjne, lecz 
wykonywanie pracy w Norwegii na rzecz A .N., doprowadziłoby do przyjęcia, że sfor -
mułowanie „w sprawach dotyczących sporów wynikających z działalności” z art. 5 
punkt 5 Konwencji byłoby pozbawione normatywnej treści i w zasadzie nie byłoby 
różnic między podstawą jurysdykcyjną z art. 19 ust. 2b, a tą z art. 5 pkt 5 w związku z 
art. 18 ust. 1 Konwencji (zob. P. Grzebyk : Jurysdykcja krajowa w sprawach z zakresu 
prawa pracy w świetle rozporządzenia Rady (WE) Nr 44/2001, Warszawa 2011, s. 
227).  
 Z tego względu orzeczono jak w sentencji.  
========================================