Sygn. akt II CSK 770/17  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 7 lutego 2019 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Władysław Pawlak (przewodniczący)  
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)  
SSN Bogumiła Ustjanicz  
  
w sprawie z wniosku T . K. 
przy uczestnictwie J . S. 
o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega uznaniu,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 7 lutego 2019 r.,  
skargi kasacyjnej wnioskodawcy  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) 
z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn . akt I ACz (…),  
  
uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi 
Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania, pozostawiając 
temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania 
kasacyjnego.  
  
UZASADNIENIE  
 
Wnioskodawca T . K. wniósł o ustalenie, że przyznające mu wyłączną władzę 
rodzicielską nad małoletnią córką L. K.  postanowienie Sądu Rejonowego w L . 
(Republika Federalna Niemiec) z 19 grudnia 2014 r., (…) jest skuteczne na 
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.  
Wyjaśnił, że je go interes w uznaniu orzeczenia wynika z tego, że gdy 
dopuszczalność uznania orzeczenia jest rozpatrywana jako kwestia wstępna, 
2 
 
istnieje niebezpieczeństwo dokonania odmiennych ustaleń w tym zakresie 
w różnych postępowaniach, a rozstrzygnięcie, które zostan ie wydane będzie 
wiązać polskie sądy i organy w innych postępowaniach, które toczą się już 
z inicjatywy wnioskodawcy i dotyczą m.in. zlecenia kuratorowi sądowemu 
przymusowego odebrania małoletniej L. K.  i oddanie jej wnioskodawcy, 
postępowań przygotowawczy ch dotyczących uprowadzenia córki i jej bezprawnego 
zatrzymania, a także nadzoru nad małoletnią oraz poszukiwania małoletniej L. K. 
Uczestniczka J. S. wniosła o oddalenie wniosku.  
Postanowieniem z 13 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w S. ustalił, że 
orzeczenie Sądu Rejonowego L. z 19 grudnia 2015 r., (…), przyznające 
wnioskodawcy wyłączną władzę rodzicielską nad małoletnią córką L. K. , podlega 
uznaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.  
Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca i uczestniczka są rodzicami L. K. , 
urodzonej 14 października 2009 r. Nie byli oni i nie są małżeństwem. Uczestniczka 
ma obywatelstwo polskie, natomiast wnioskodawca i  L. K.  ma obywatelstwo 
niemieckie i polskie. Wnioskodawca obecnie przebywa na terenie Niemiec, 
natomiast uczestniczka na te renie Polski.  
Postanowieniem z 19 grudnia 2014 r., (…) Sąd Rejonowy w  L. - Sąd 
Rodzinny jako miejscowo właściwy w sprawie przyznał wnioskodawcy władzę 
rodzicielską nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron L. K.  W toku postępowania 
Sąd niemiecki wysłuchał ma łoletnią. Uzasadniając uchylenie wspólnej władzy 
rodzicielskiej nad córką stron, wskazał na brak porozumienia rodziców w kwestiach 
wychowania dziecka, co nie sprzyja jego dobru. Powierzenie ojcu pieczy nad 
małoletnią córką umotywował tym, że 2 października  2014 r. miało miejsce 
uprowadzenie dziecka przez matkę, a  uniemożliwianie dziecku kontaktu z ojcem 
wskazuje na ograniczoną wrażliwość matki oraz zagrażanie przez nią dobru 
dziecka. Kompetencje wychowawcze ojca dziecka nie budziły wątpliwości 
niemieckiego sądu.  
Postanowieniem z 23 grudnia 2015 r. Wyższy Sąd Krajowy w S . utrzymał w 
mocy postanowienie Sądu Rejonowego w L. i z dniem 13  lutego 2016 r. 
postanowienie z 19 grudnia 2014 r. stało się prawomocne.  
3 
 
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w sprawie znajdują zastosowa nie przepisy 
rozporządzenia Rady WE z 27 listopada 2003 r. nr 2201/2003 w sprawie jurysdykcji 
oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz 
w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej (Dz.U.UE 2003, 338, 
dalej jako „rozporzą dzenie nr 2201/2003”), które stanowi element porządku 
prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Z art. 26 rozporządzenia nr 2201/2003 
wywiódł, że nie jest możliwa merytoryczna kontrola orzeczenia zagranicznego 
podlegającego uznaniu, co wynika z zasady równego tr aktowania obywateli 
polskich i obywateli państw członkowskich UE. Przesłankami odmowy uznania 
orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej mogą być wyłącznie 
okoliczności wymienione w art. 23 rozporządzenia nr 2201/2003, a żadna z nich nie 
zacho dzi w sprawie.  
Postanowieniem z 30 sierpnia 2017 r. Sąd Apelacyjny w (…) zmienił 
postanowienie Sądu Okręgowego w S . z 13 lutego 2017 r. w ten sposób, że oddalił 
wniosek.  
Sąd Apelacyjny odwołał się  do art. 23 lit. a rozporządzenia nr 2201/2003 
i stwierdził,  że orzeczenie nie podlega uznaniu, gdy byłoby ono sprzeczne 
z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono 
o uznanie, uwzględniając interes dziecka. Podzielił przy tym pogląd Trybunału 
Sprawiedliwości UE wyrażony w wyroku z 19 listopa da 2015 r., C 455/15 , że 
powołanie się na klauzulę porządku publicznego zawartą w art. 23 lit. a 
rozporządzenia nr 2201/2003 jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy – biorąc pod 
uwagę dobro dziecka – uznanie orzeczenia wydanego w innym państwie 
członkowskim narusza w sposób niedopu szczalny porządek prawny państwa 
członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, ponieważ narusza jedną z jego 
podstawowych zasad. Naruszenie zaś powinno stanowić oczywiste – z punktu 
widzenia dobra dziecka – pogwałcenie normy prawnej uznawanej za zasadnicz ą 
dla porządku prawnego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, 
lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym. Zasada kierowania 
się dobrem dziecka przy rozpatrywaniu spraw jego dotyczących została uznana za 
element porządku public znego.  
4 
 
Sąd Apelacyjny zaakcentował, że wprawdzie zarzuty uczestniczki 
podniesione w zażaleniu koncentrowały się wokół merytorycznej zasadności 
orzeczenia Sądu niemieckiego w przedmiocie władzy rodzicielskiej, a zatem 
zgodnie z art. 26 rozporządzenia nr 220 1/2003 nie były objęte kognicją 
w postępowaniu o uznanie orzeczenia zagranicznego. Za błędne uznał stanowisko 
uczestniczki, że polski porządek prawny nie przewiduje możliwości powierzenia 
władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, gdyż takie rozwiązanie prz ewiduje 
art. 111 § 1 i art. 107 § 1 k.r.o. Okoliczność, że Sąd Rejonowy w L. zgodnie z art. 
1671 BGB przyznał władzę rodzicielską nad wspólną córką stron L. K.  
wnioskodawcy, nie zaś uczestniczce nie czyni tego orzeczenia sprzecznym z 
polskim porządkiem pra wnym, skoro w postępowaniu przed Sądem  niemieckim 
uczestniczka miała prawo zaskarżenia orzeczenia, z którego skorzystała.  
Sąd Apelacyjny z urzędu stwierdził, że zaistniała przesłanka negatywna do 
uznania orzeczenia Sądu Rejonowego w L. z 19 grudnia 2014 r.  na terytorium 
Rzeczypospolitej Polskiej w postaci dobra dziecka. Nadrzędność zasady 
kierowania się dobrem dziecka mimo prawomocnego rozstrzygnięcia 
w dotyczących go kwestiach zapewniają przede wszystkim art. 109 i art. 111 § 2 
k.r.o. W postępowaniu sądowy m konieczność rozstrzygania według stanu na dzień 
wydawania orzeczenia wynika z przepisów art. 382 k.p.c. oraz art. 316 k.p.c. w zw. 
z art. 391 § 1 k.p.c. W niniejszej sprawie od czasu wydania orzeczenia mającego 
stanowić przedmiot uznania, tj. 19 grudnia 2014 r., a nawet rozstrzygania 
wywiedzionego od niego środka zaskarżenia, tj. 23 grudnia 2015 r., zaistniało 
szereg okoliczności, które wymagają oceny, czy obecnie wykonanie orzeczenia 
z 19 grudnia 2014 r. pozostaje w zgodzie z dobrem małoletniej L. K.  Sąd 
Apelacyjny wskazał, że prowadzone było postępowanie o przymusowe odebranie 
małoletniej i oddanie jej ojcu, co nie doszło do skutku wobec tego, że małoletnia 
przejawiała lęk wobec ojca, wykazując przy tym silną i prawidłową więź z matką. 
Obecni przy tej cz ynności kuratorzy doszli do przekonania, że sprzeczne 
z dobrem  dziecka będzie wydanie małoletniej ojcu, a najbardziej korzystne będzie 
umieszczenie jej w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Postanowieniem z  
27 kwietnia 2017 r. Sąd zabezpieczył warunki opie kuńcze L. K.  w ten sposób, że 
umieścił ją w Pogotowiu Opiekuńczym w L., a ze sporządzonej wówczas przez 
5 
 
psychologa notatki wynika, że L. K.  przejawiała zdecydowanie negatywną postawę 
wobec ojca, a tym samym nie jest wskazane naleganie na jej kontakt z nim,  aż 
dziewczynka nie wyrazi na to chęci. W okresie 28 -30 kwietnia 2017 r. 
wnioskodawca miał możliwość spotykań z córką, w czasie których przejawiał 
zdolność kierowania jej uwagi na wspomnienia i osoby z swojej rodziny, przynosząc 
albumy ze zdjęciami, jej za bawki etc. Podczas pierwszego spotkania L. K.  nie 
chciała się przywitać z ojcem, unikała kontaktu wzrokowego i zwracała się do niego 
„on”. Czynnikiem łagodzącym była obecność 14 -letniego D ., z którym wspólnie się 
wychowywała w Niemczech. 30 kwietnia 2017 r ., w trakcie zabawy ośmieliła się do 
ojca. Podczas spotkania z matką 2 maja 2017 r. L. K.  zachowywała się w sposób 
naturalny i swobodny.  
Postanowieniem z 5 maja 2017 r., Sąd Rejonowy w L. uchylił postanowienie 
z 27 kwietnia 2017 r. i nakazał natychmiastowe wydanie dziecka matce z 
jednoczesnym ustanowieniem nadzoru kuratorskiego nad sposobem sprawowania 
pieczy nad małoletnią. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Sądu 
Okręgowego w L. z 26 czerwca 2017 r.  
L. K.  ma obecnie prawidłowe warunki socjalno -bytowe, jednak z  uwagi na 
możliwość porwania córki przez ojca jest ona ściśle pilnowana i  praktycznie nie 
wychodzi na dwór. L. K.  negatywnie odczuła zdarzenie z  28 czerwca 2017 r., kie dy 
to wnioskodawca podjął próbę zobaczenia się z nią, po uprzednim zgłoszeniu jej 
zaginięcia na Policji.  
Przed Sądem Rejonowym w S . prowadzone jest postępowanie z wniosku 
babci H. S. w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej obu stronom nad L. K. 
oraz umieszczenia jej w rodzinie zastępczej. Postanowieniem z 13 marca 2017 r. 
wniosek ten został odrzucony z uwagi na brak jurysdykcji sądu polskiego 
w sprawie, gdyż władza rodzicielska przysługuje wnioskodawcy, a ponadto doszło 
do bezprawnego zabrania dzie cka, który to fakt należało uwzględnić przy 
określenie jurysdykcji na podstawie rozporządzenia nr 2201/2003. Na skutek 
zażalenia wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy postanowieniem z 29 czerwca 2017 r., 
uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego roz poznania, 
wskazując, że L. K.  przebywa na terenie Polski od 2,5 lat, lecz nie jest znane jej 
6 
 
miejsce pobytu, nie ma kontaktu z rodzicami, która to sytuacja powinna zostać 
wyjaśniona przez wydanie odpowiednich zarządzeń, przed podjęciem ostatecznej 
decyzji . W toku rozprawy wyznaczonej na 5 kwietnia 2017 r., na której pojawili się 
rodzice L. K. , w dalszym ciągu nie byli w stanie dojść do porozumienia odnośnie 
córki, wskazując, że na maj 2017 r. zaplanowane są mediacje transgraniczne.  
30 czerwca 2017 r. na zlecenie Sądu Rejonowego w L . podjęta została 
kolejna próba odebrania dziecka na podstawie art. 598 k.p.c., przy asyście Policji, 
w której uczestniczyli kuratorzy zawodowi, psycholog oraz rodzice. L. K.  odmawiała 
spotkania z ojcem, a jednocześnie wskazała,  że dobrze czuje się przy matce. Na 
podstawie jej zachowania kuratorzy uznali, że nie jest zasadne przekazanie jej ojcu, 
a w związku z wyrażeniem przez niego zgody, dziecko miało zostać przewiezione 
do Pogotowia Opiekuńczego. Po przybyciu do placówki L. K.  zachowywała się 
spokojnie, czuła się pewnie i bezpiecznie. Na widok ojca wchodzącego do 
pomieszczenia zareagowała płaczem. Po pewnym czasie, zachęcona przez ojca, 
wzięła udział w zaimprowizowanej zabawie, lecz gdy złapał ją w pasie, zaczęła 
krzyczeć, płak ać, co nasilało się, a jej oddech stał się krótki i  spazmatyczny. 
Wpadła w panikę. Wnioskodawca nie reagował na słowa kuratora, jak również 
policjantów, żeby puścił córkę. Dopiero po zastosowaniu środków przymusu 
bezpośredniego, puścił ją i został wyprowad zony z pomieszczenia. W  związku z 
zagrożeniem dobra małoletniej, kuratorzy podjęli decyzję o  wstrzymaniu 
przekazania małoletniej ojcu.  
Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z 10 maja 2017 r. oddalił wniosek o 
wydanie tymczasowego zarządzenia o wydaniu L. K. ojcu, skoro z przedstawionego 
przez wnioskodawcę materiału dowodowego wynikało, że córka odczuwa strach w 
stosunku do niego, której to okoliczności nie podważała prywatna ekspertyza 
sporządzona na jego zlecenie. W ocenie Sądu niemieckiego nie 
uprawdopodob niono, że w chwili obecnej orzeczenie o wydaniu nie będzie ze 
szkodą dla dobra dziecka.  
W sprawie VIII Nsm (…) Sąd Rejonowy złożył wniosek do Sądu Rejonowego 
w L. o przekazanie jurysdykcji na podstawie art. 15 ust. 2 pkt c rozporządzenia nr 
2201/2003 mając  na względzie, że obecnie L. K.  posiada szczególny związek z 
7 
 
Polską.  
W świetle przytoczonych okoliczności Sąd Apelacyjny doszedł do 
przekonania, że pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania orzeczenia 
zagranicznego z 19 grudnia 2014 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej byłoby 
sprzeczne z dobrem L. K.  Dziecko ma obecnie zapewnioną pewną stabilizację, 
będąc pod opieką matki i babci, lecz w dalszym ciągu pozostaje w  izolacji, nie tylko 
od ojca, ale również od otoczenia, od osób w swoim wieku, ze wz ględu na 
przeświadczenie matki o tym, że wnioskodawca porwie córkę. Jest to uzasadniona 
obawa z uwagi na dotychczasowe działania wnioskodawcy, w tym angażowanie do 
sprawy przedstawicieli mediów, ale dziecko dla prawidłowego rozwoju powinno 
mieć możliwość s ocjalizacji i nabywania umiejętności funkcjonowania w 
społeczeństwie. Dążenie wnioskodawcy do kontaktów z córką jest zrozumiałe, ale 
podejmowane przez niego działania, w tym liczne postępowania o wydanie dziecka, 
choć zgodne z literą prawa, w sposób negaty wny wpływają na stosunek L. K.  do 
niego jako rodzica, w którym upatruje ona osoby jej obcej i zagrażającej. Do 
budowania takiego obrazu wnioskodawcy w  oczach dziecka przyczyniła się również 
uczestniczka. Strony nie mogą się porozumieć w sprawach dziecka, a  na jego 
prawa powołują się instrumentalnie dla osiągnięcia własnych celów. Działania 
każdej z nich sprawiają, że sytuacja L. K.  zmienia się, podczas gdy powinna ona 
mieć zapewnione poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji, celem stworzenia 
właściwych warunk ów dla jej rozwoju fizycznego oraz duchowego w środowisku 
rodzinnymi. Niezależnie od negatywnej oceny zachowania uczestniczki z uwagi na 
fakt porwania córki a  następnie jej ukrywania, zdaniem Sądu Apelacyjnego należało 
w niniejszej sprawie uwzględnić okoli czność, że obecnie L. K.  czuje się swobodnie 
i bezpiecznie przy niej, jak i przy babci. Uznanie orzeczenia z 19 grudnia 2014 r., 
bez ustalenia bieżącej sytuacji faktycznej i emocjonalnej dziecka, może natomiast 
doprowadzić do kolejnego traumatycznego wyrwa nia dziecka z obecnego 
środowiska, w którym funkcjonuje od niemal trzech lat, co byłoby działaniem 
rodzącym dalsze negatywne konsekwencje dla dziecka. W zainicjowanych przez 
uczestników postępowaniach ostatecznie będzie możliwe rozstrzygnięcie sytuacji 
córki stron w sposób dla niej najkorzystniejszy, przy uwzględnieniu wielu zdarzeń 
i ich skutków, wpływających na skomplikowaną sytuację L . K. Do podobnych 
8 
 
wniosków doszedł Sąd Rejonowy Sąd Rodzinny w L., co znalazło wyraz w 
postanowieniu tego Sądu z 10 maja 2 017 r.  
W skardze kasacyjnej  od postanowienia Sądu Apelacyjnego z 30 sierpnia 
2017 r. wnioskodawca zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa 
procesowego to jest:  art. 378 § 1 k.p.c. przez wydanie przez Sąd Apelacyjny 
orzeczenia reformatoryjnego, gdy skarżąca wnosiła jedynie o uchylenie 
zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego; - art. 386 § 4 k.p.c. oraz 
art. 176 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie przez Sąd Apelacyjny orzeczenia 
reformatoryjnego, gdy istniała konieczności przeprowadzenia postę powania 
dowodowego w całości, co pozbawiło strony prawa do dwuinstancyjności 
postępowania; - art. 217, 227 w związku z art. 391 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. 
przez  pominięcie części zebranego w sprawie i niekwestionowanego materiału 
dowodowego.  
Wnioskodawca zarzucił także, że zaskarżone postanowienie zostało wydane 
z naruszeniem prawa materialnego , to jest: - art. 23 lit. a rozporządzenia 
nr 2201/2003 przez błędną wykładnię i przyjęcie, że przy uwzględnieniu interesu 
dziecka, zachodzi sprzeczność postanowieni a Sądu Rejonowego w L. z 19 grudnia 
2014 r. z polskim porządkiem prawnym i naruszałoby ono porządek krajowy 
publiczny, gdy charakter klauzuli porządku publicznego pozwala na jej stosowanie 
wyjątkowo i w przypadkach bezwzględnie nieodpowiadających fundament alnym 
standardom prawnym; - art. 21, 26, i 31 ust. 3 rozporządzenia nr  2201/2003 przez 
naruszenie zakazu kontroli merytorycznej orzeczenia wydanego w innym państwie 
członkowskim i odmowę uznania orzeczenia; - art. 20, 21, 23, oraz 47 w zw. z art. 
51 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej z  30 marca 2010 r. (Dz.Urz.UE. nr 
83, s. 389)  przez ich niezastosowanie skutkujące naruszeniem zasad równości 
stron wobec prawa oraz zakazu dyskryminowania ze względu na płeć i 
pochodzenie, co w konsekwencji pozbawiało w nioskodawcę prawa do rzetelnego 
procesu; - art. 24 ust. 3 w zw. z art. 51 Karty praw podstawowych, przez ich 
niezastosowanie skutkujące pozbawieniem L. K.  prawa utrzymywania stałego, 
osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z  obojgiem rodziców.  
Skarżący wniósł o  uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości 
9 
 
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
W pierwszej kolejności odnotować trzeba, że na skutek wejścia w życie 
z dniem 1 lipca 20 09 r. ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks 
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 234, poz. 1571), 
uległy zmianie przepisy k.p.c. odnoszące się do uznawania i stwierdzania 
wykonalności orzeczeń państw obcych. Przed 1 lipca 2009 r. polski system 
uznawania zagranicznych orzeczeń opierał się na założeniu, że do uznania 
zagranicznego orzeczenia może dojść tylko po przeprowadzeniu przewidzianego 
w przepisach k.p.c. postępowania, w którym sąd, po zbadaniu ustawowych 
przesłan ek uznania, orzekał w formie postanowienia, o uznaniu bądź odmowie 
uznania zagranicznego orzeczenia (art. 1145 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym 
do 30 czerwca 2009 r.). Postanowienie o uznaniu orzeczenia zagranicznego miało 
zatem charakter konstytutywny , a uznanie następowało z chwilą uprawomocnienia 
się tego orzeczenia, z tym że skutki uznanego orzeczenia na obszarze 
Rzeczypospolitej Polskiej działały ex tun c, tj. od chwili, w której orzeczenie to stało 
się skuteczne według prawa państwa jego pochodzeni a (por. postanowienie Sądu 
Najwyższego z 2 kwietnia 1975 r., II CR 67/75, OSPiKA 1976, nr 7 -8 poz. 148). 
Jedynie wyjątkowo przewidziano zwolnienie z obowiązku uznania orzeczeń 
zagranicznych w postępowaniu delibacyjnym (art. 1145 § 2 k.p.c. w brzmieniu 
obow iązującym do 30 czerwca 2009 r.).  
Jak wyjaśnił już Sąd Najwyższy w postanowieniu z 24 maja 2012 r., V CSK 
454/11 (nieopubl.), po zmianach dokonanych ustawą 5 grudnia 2008 r., poczynając 
od 1 lipca 2009 r., zgodnie z art. 1145 k.p.c., orzeczenia sądów państ w obcych 
wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, pod warunkiem, 
że nie zachodzą przeszkody, o których mowa w art. 1146 k.p.c. Z takim 
rozwiązaniem systemowym koresponduje art. 21 ust. 1 rozporządzenia 2201/2003, 
zakładający, że orzeczen ie wydane w jednym państwie członkowskim jest 
uznawane w innych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania 
specjalnego postępowania.  
Przyjęty model uznania automatycznego wprowadza istotne ułatwienia 
10 
 
i uproszczenie wymagań stawianych zagranicznem u orzeczeniu. Dla uniknięcia 
zagrożeń wynikających z możliwości odmiennej oceny, czy konkretne orzeczenie 
podlega uznaniu, gdy ma ona miejsce na potrzeby postępowań toczących się 
przed  różnymi organami ustawodawca umożliwił każdemu, kto ma interes 
prawny  w uznaniu orzeczenia zagranicznego wystąpienie, do sądu z wnioskiem 
o wszczęcie postępowania o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego 
podlega albo nie podlega uznaniu - art. 1148 § 1 k.p.c. Jest to postępowanie 
realizujące założenia art. 21 ust. 3 roz porządzenia nr 2201/2003.  
Rozpoznany zaskarżonym postanowieniem wniosek o uznanie orzeczenia 
Sądu niemieckiego w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad L. K.  został  przez 
wnioskodawcę złożony z powołaniem się na art. 1148 § 1 k.p.c., w  warunkach, gdy 
sam wnioskodawca tłumaczył, że z jego inicjatywy toczą się liczne postępowania 
przed polskimi organami ochrony prawnej, a uczestniczka kwestionuje trafność 
orzeczenia mającego podlegać uznaniu. Z przedstawionej przez Sąd Apelacyjny 
relacji n a temat stanu i przebiegu postępowań w sprawach toczących się z 
udziałem stron niniejszego postępowania, a dotyczących władzy rodzicielskiej i 
bieżącej opieki nad L. K.  nie wynika jednak, żeby powstawały w nich jakiekolwiek 
wątpliwości co do skuteczności n a terenie Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia 
wydanego 19 grudnia 2014 r. przez Sąd Rejonowy w L., które uprawomocniło się 
13 lutego 2016 r. Przeciwnie, polskie organy ochrony prawnej podejmowały 
działania będące wyrazem respektowania założenia, że władza  rodzicielska nad L. 
K. przysługuje wnioskodawcy, a jeśli powstrzymywały się z wykonaniem zarządzeń 
zmierzając ych do wydania L. K.  pod pieczę wnioskodawcy, to nie ze względu na 
zdatność tego orzeczenia do wywoływania skutków prawnych bezpośrednio 
w polskim  porządku prawnym w chwili, gdy się uprawomocniło, ale ze względu 
na dostrzeganą zmianę okoliczności faktycznych, które powinny być doniosłe dla 
odpowiedzi na pytanie o to, w jaki sposób aktualnie należałoby ukształtować 
zasady wykonywania władzy rodziciel skiej nad L. K. . Na ten aspekt sprawy zwraca 
też uwagę Sąd Rejonowy w L. w uzasadnieniu postanowienia z 10 maja 2017 r., 
którym odmówił wnioskodawcy wydania orzeczenia potwierdzającego, że przy nim 
pozostaje władza rodzicielska nad L. K. , gdyż istnienie ro zstrzygnięcia o takiej 
treści nie jest sporne, ale zarazem także odmówił wydania zarządzeń 
11 
 
zmierzających do podjęcia czynności prowadzących do przekazania L. K.  pod 
pieczę wnioskodawcy, a to z  uwagi na możliwą zmianę okoliczności sprawy i 
konieczność rozwa żenia na powrót, jakie rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej 
będzie realizowało postulat dobra dziecka.  
Orzeczenia wydawane na podstawie art. 1148 k.p.c. mają charakter 
deklaratywny i sprowadzają się do ustalenia, że uznanie z mocy prawa nastąpiło 
(lub nie nastąpiło). W taki też sposób wiążą inne sądy i organy państwowe. 
Postępowanie przewidziane w art. 1148 k.p.c. nie jest drogą do pozbawienia 
skuteczności orzeczenia, któremu wcześniej taką skuteczność zapewniano, nie 
stanowi ono także alternatywy dla z nanych porządkowi prawnemu postępowań 
w sprawach rodzinnych, w tym w przedmiocie władzy rodzicielskiej i zasad jej 
wykonywania (art. 106, 107 k.r.o., art. 579 k.p.c.). Oznacza to, że rozstrzygnięcie 
o wniosku złożonym na podstawie art. 1148 k.p.c. w odnies ieniu do orzeczenia, 
któremu w innych postepowaniach przed organami ochrony prawnej nie 
odmawiano skuteczności, następuje na podstawie okoliczności istniejących 
w chwili, gdy uprawomocniło się, nie zaś na podstawie zmienionych okoliczności, 
które miały mie jsce później. Wymaga tego charakter postępowania o uznanie 
orzeczenia respektujący ustaloną w art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003 
zasadę ich bezpośredniej skuteczności w innym państwie UE. Odmiennych 
wniosków na temat zasad wykładni i stosowania art . 21 ust. 1 i art. 23 pkt 1 
rozporządzenia nr 2201/2003 nie można wyprowadzić w szczególności 
z cytowanego przez Sąd Apelacyjny wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE 
z 19 listopada 2015 r., C 455/15 . 
Na koniec wskazać trzeba, że bezzasadny był natomiast zarz ut naruszenia 
przez Sąd Apelacyjny  art. 378 § 1 k.p.c. , gdyż sąd drugiej instancji nie jest 
związany wnioskami zaskarżenia, a realizowanie przezeń kompetencji do 
merytorycznego orzekania ma – poza przypadkami określonymi w art. 386 § 2 i 4 
k.p.c. – bezwzgl ędne pierwszeństwo przed kompetencjami kasacyjnymi. Sąd 
drugiej instancji władny jest też prowadzić w sprawie postępowanie dowodowe, 
a granice jego czynności dowodowych wyznacza art. 386 § 2 i 4 k.p.c. W niniejszej 
sprawie Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia faktyczne o relację o wszystkich 
postępowaniach w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad L. K. , jakie toczyły się z 
12 
 
udziałem stron prz ed polskimi i niemieckimi organami ochrony prawnej po wydaniu 
orzeczenia, którego dotyczył wniosek o uznanie. Osobną kwestią jest natomiast to, 
że w świetle art. 1148 k.p.c. oraz art. 21 ust. 1 i 23 rozporządzenia nr  2201/2003 
okoliczności, które zebrał i zrelacjonował na podstawie akt i innych dokumentów 
udostępnionych mu przez strony oraz organy zaangażowane w  czynności 
procesowe w sprawach z ich udziałem, a dotyczących L. K.  nie mają znaczenia dla 
rozstrzygnięcia o uznaniu orzeczenia Sądu Rejonowego w  L. z 19 grudnia 2014 r., 
które uprawomocniło się 13 lutego 2016 r.   
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39815 k.p.c. Sąd Najwyższy 
orzekł, jak w sentencji.  
aj