Sygn. akt IV CSK 417/17  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 22 marca 2019 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Beata Janiszewska (przewodniczący)  
SSN Joanna Misztal -Konecka (sprawozdawca)  
SSN Tomasz Szanciło  
  
w sprawie z powództwa T. W.  
przeciwko Q. (Europe) Limited z siedzibą w L. (Wielka Brytania)  
o zapłatę,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 22 marca 2019 r.,  
skargi kasacyjnej powoda  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) 
z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt I ACz (…),  
  
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę do  
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…).  
  
UZASADNIENIE  
 
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2017 roku wydanym w sprawie I ACz (…) 
Sąd Apelacyjny w (…) oddalił zażalenie T. W.  na postanowienie Sądu Okręgowego 
w G. z dnia 14 lipca 2016 roku, sygn. akt XV C (…), odrzucające pozew przeciwko 
Q. (Europe) Limited z  siedzibą w L. 
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego co do braku 
jurysdykcji sądów polskich w sprawie ninie jszej stosownie do przepisów 
rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 roku w sprawie 
2 
 
jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach 
cywilnych i handlowych.  
Od powyższego postanowienia Sądu Apelacyjnego skargę ka sacyjną 
wywiódł powód, zaskarżając je w całości. Skarżący zarzucił naruszenie licznych 
przepisów prawa procesowego i materialnego: art. 1099 § 1 K.p.c., art. 11 ust. 2 
w zw. z  art. 9 ust. 1 pkt b Rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 
2000 r oku w  sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich 
wykonywania w  sprawach cywilnych i handlowych, art. 1143 § 1 K.p.c., art. 256 
K.p.c., art. 248 § 1 K.p.c. w zw. z art. 187 § 2 pkt 3 i 4 K.p.c., jak też art. 820 K.c. 
w zw. z art. 293 §  2 i art. 296 § 1, 3 i 4 Kodeksu morskiego.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
1. Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie powołane w niej 
zarzuty i  twierdzenia zasługują na podzielenie.  
2. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że wszelkie twierdzenia  zawarte 
w skardze kasacyjnej, a odnoszące się do wyznaczenia przez Sąd Najwyższy do 
rozpoznania sprawy o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym w trybie art. 45 K.p.c. 
określonego sądu powszechnego - co miałoby przesądzać o generalnym uznaniu 
jurysdykcji k rajowej w tego rodzaju sprawach - muszą być uznane za oparte na 
całkowicie błędnym założeniu. O ile nie można wykluczyć prawdziwości twierdzenia, 
że Sąd Najwyższy wyznaczył do rozpoznania innej sprawy, o zbliżonym stanie 
faktycznym i prawnym, określony sąd  powszechny, o tyle w rozstrzygnięciu tym nie 
sposób doszukać się czegoś więcej niż wykonania kompetencji z art. 45 K.p.c., 
a zatem wyłącznie oznaczenia sądu powszechnego w sytuacji, w której w myśl 
przepisów Kodeksu postępowania cywilnego nie można na pod stawie okoliczności 
sprawy ustalić właściwości miejscowej. Istnienie w sprawie jurysdykcji krajowej jest 
natomiast przedmiotem oceny sądu właściwego, w tym sądu oznaczonego przez 
Sąd Najwyższy w trybie art. 45 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
26 lipca 2013 r., III SO 5/13, OSNP 2014/6/94; postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 14  października 2011 r., I CO 49/11, OSNC -ZD 2012/4/89).  
3. Przechodząc do kolejnych zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać na 
następujące okoliczności. Podzielając oce nę, że z uwagi na datę wniesienia pozwu 
3 
 
zagadnienie jurysdykcji krajowej w niniejszej sprawie podlega ocenie na gruncie 
przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 roku 
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich w ykonywania 
w sprawach cywilnych i handlowych, nie zaś na gruncie rozporządzenia Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 roku w sprawie 
jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach 
cywilnych i ha ndlowych, przypomnieć trzeba, że ocena kompetencji sądów polskich 
do rozpoznania sprawy (ocena jurysdykcji krajowej) dokonywana jest w odniesieniu 
do roszczenia sformułowanego przez powoda i przedstawionego sądowi do 
rozpoznania, niezależnie od merytoryczn ej zasadności tego roszczenia.  
Żądanie zgłoszone przez powoda skierowane zostało przeciwko zakładowi 
ubezpieczeń (dokładniej następcy prawnemu zakładu ubezpieczeń) udzielającemu 
pracodawcy powoda ochrony ubezpieczeniowej w zakresie odpowiedzialności 
cywiln ej. Zdarzeniem, z którym powód łączy odpowiedzialność cywilną pracodawcy, 
był wypadek przy pracy na morzu, który nastąpił w dniu 11 września 2011 roku na 
pokładzie statku, znajdującego się poza granicami Polski. Pozwany zakład 
ubezpieczeń posiada siedzibę na terenie Wielkiej Brytanii. Jak słusznie określiły 
sądy rozpoznające sprawę, wniesione powództwo należy identyfikować jako tzw. 
actio directa  skierowaną przeciwko zakładowi ubezpieczeń.  
Sąd Apelacyjny uznał, że dopuszczalność rozpoznania powództwa przez 
sąd polski oceniać należy w świetle norm prawa polskiego, te zaś, a dokładniej 
przepisy Kodeksu morskiego, actio directa  przeciwko ubezpieczycielowi nie 
przewidują.  
Ocenę w tym zakresie uznać jednak należy za co najmniej przedwczesną.  
Uwzględniając treść przepisów zawartych w sekcji trzeciej rozporządzenia 
nr 44/2001, należy zwrócić uwagę, że sposób określania jurysdykcji krajowej 
zależny jest m.in. od tego, czy osobą wytaczającą powództwo jest ubezpieczony, 
uposażony, ubezpieczający czy poszkodowany. Z tr eści twierdzeń powoda 
zgłoszonych w pozwie i jego uzupełnieniu nie sposób jednoznacznie wywieść, która 
– w jego ocenie – sytuacja ma miejsce w realiach niniejszej sprawy, a dokładniej 
czy dochodzi on w  niniejszym postępowaniu swoich roszczeń jako ubezpiecz ony 
4 
 
(o którym mowa w  art. 9 ust. 1 lit. b) czy poszkodowany (o którym mowa w art. 11 
ust. 2); pozostałe przypadki regulowane przepisami rozporządzenia można a limine  
pominąć, ponieważ jest oczywiste, że nie znajdują zastosowania w realiach 
niniejszej spraw y. Oznacza to, że na sądzie spoczywał w pierwszej kolejności 
obowiązek przesądzenia tej okoliczności, co wprost przekłada się na 
rozstrzygnięcie zagadnienia jurysdykcji krajowej. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 
lit. b rozporządzenia nr 44/2001 ubezpieczony może wytoczyć powództwo 
przeciwko ubezpieczycielowi przed sąd miejsca, w którym ma miejsce 
zamieszkania, natomiast poszkodowany może skorzystać z tego udogodnienia 
tylko wtedy, gdy takie bezpośrednie powództwo jest dopuszczalne . Z rozważań 
sądu pierwszej i nstancji można wysnuć wniosek, że wykluczył, by powód dochodził 
swojego roszczenia, podając jako podstawę posiadanie statusu ubezpieczonego, 
choć z treści twierdzeń pozwu wynika, iż układ zbiorowy obowiązujący u armatora 
miał go zobowiązywać do zawarcia um owy ubezpieczenia. Sąd drugiej instancji 
natomiast wspominał o polisie ubezpieczenia OC armatora od następstw 
wypadków przy pracy, jak też uznał za możliwe uznanie powoda za 
ubezpieczonego w rozumieniu wskazanych przepisów. Konstatacje te jednak nie 
został y wyrażone w sposób kategoryczny, a zatem nie jest możliwe uznanie, że 
sądy powszechne zajęły w tym zakresie stanowisko rozstrzygające.  
W ocenie Sądu Najwyższego, w świetle twierdzeń i zarzutów skargi 
kasacyjnej można wywieść, że powód opiera swoje powództ wo na statusie 
poszkodowanego w  rozumieniu art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001, stąd też 
dalsze rozważania będą odnosić się przede wszystkim do tej regulacji. Wskazać 
przy tym trzeba, że z  tiretu 13 preambuły rozporządzenia nr 44/2001 wynika, że 
w sprawach dotyczących m.in. ubezpieczenia słabsza strona powinna być 
chroniona przez przepisy jurysdykcyjne bardziej dla niej korzystne niż przepisy 
ogólne.  
Art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001 wiąże jurysdykcję krajową 
z dopuszczalnością bezpośredniego po wództwa poszkodowanego przeciwko 
ubezpieczycielowi. Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego Trybunał 
Sprawiedliwości w sprawie C  - 463/06 FBTO Schadeverzekeringen NV przeciwko  
Jackowi Odenbreitowi, wskazał jedynie, że odesłanie w  art. 11 ust.  2 
5 
 
rozporządzenia nr 44/2001 do art.  9 ust.  1 lit.  b) tego rozporządzenia należy 
interpretować w  ten sposób, że poszkodowany może wytoczyć powództwo 
bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi przed sądem państwa członkowskiego, 
w którym poszkodowany ma miejsce zamieszkania, o  ile takie bezpośrednie 
powództwo jest dopuszczalne i  ubezpieczyciel ma siedzibę na terytorium jednego 
z państw członkowskich. W  orzeczeniu tym Trybunał nie wypowiadał się co do tego, 
wedle jakiego prawa należy oceniać dopuszczalność tegoż powództwa.  
Oznac za to, że Sąd Apelacyjny, a wcześniej Sąd Okręgowy, zobligowane 
były do określenia wedle jakiego prawa oceniać należy dopuszczalność 
bezpośredniego powództwa poszkodowanego przeciwko ubezpieczycielowi. 
Transgraniczny charakter sprawy pozwala wskazać zwłasz cza na rozporządzenie 
(WE) nr 864/2007 Parlamentu Europejskiego i  Rady z dnia 11 lipca 2007 roku 
dotyczące prawa właściwego dla zobowiązań pozaumownych (Rzym II), którego  
art. 18 określa, że osoba, która poniosła szkodę, może wystąpić z  roszczeniem 
o odszk odowanie bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi osoby  
odpowiedzialnej, jeżeli przewiduje to prawo właściwe dla zobowiązania 
pozaumownego lub prawo właściwe dla umowy ubezpieczeniowej. Nie można 
również a limine  wykluczyć zastosowania rozporządzenia Parla mentu 
Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 roku  w sprawie 
prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I), którego art. 7 dotyczy 
prawa właściwego dla umów ubezpieczenia.  
Po raz wtóry zatem wskazać trzeba, że niewątpliwie przesądz ające 
znaczenie w niniejszej sprawie ma określenie prawa właściwego dla rozpoznania 
niniejszej sprawy. Waga ta musi być rozpatrywana na obecnym etapie 
postępowania z uwagi na potrzebę przesądzenia kwestii jurysdykcji krajowej. 
Rozumowanie to wspiera argume nt racjonalności prawodawcy: trudno uznać 
bowiem, że inne prawo mogłoby być właściwe dla określenia dopuszczalności actio 
directa , a następnie inne prawo – na etapie oceny zasadności powództwa 
wytoczonego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi.  
Sąd zobli gowany jest do określenia prawa właściwego dla stosunku 
prawnego – wedle twierdzeń powoda – łączącego strony, następnie zaś do 
6 
 
zbadania, czy prawo to przewiduje actio directa  poszkodowanego przeciwko 
ubezpieczycielowi. Należy zatem podkreślić, że sąd ma ob owiązek w pierwszej 
kolejności ustalić okoliczności, od których zależy zastosowanie normy kolizyjnej 
(istnienie tzw. łączników), następnie stwierdzić treść prawa obcego wskazanego 
normą kolizyjną, a w ostateczności zastosować to prawo obce. Skoro zaś nie 
podjęto w niniejszej sprawie czynności prowadzących do ustalenia wedle jakiego 
prawa oceniać trzeba dopuszczalność bezpośredniego powództwa przeciwko 
ubezpieczonemu, zarzuty naruszenia przepisów art. 820 K.c. w zw. z art. 293 § 2 
i art. 296 § 1, 3 i 4 Kodek su morskiego są przedwczesne.  
Pozostałe zarzuty stawiane w skardze kasacyjnej w istocie odnoszą się do 
zaniechania ustalenia i zastosowania przez sąd prawa właściwego ( scil. obcego) 
w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 1143 § 1 K.p.c. sąd z urzędu ustal a i stosuje 
właściwe prawo obce. Sąd może zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości 
o udzielenie tekstu tego prawa oraz o wyjaśnienie obcej praktyki sądowej. Przepis 
ten z dniem 12  sierpnia 2017 roku utracił moc. Równocześnie jednak do Prawa 
o ustroju sądów powszechnych wprowadzono art. 51a ust. 1, zgodnie z którym sąd 
z urzędu ustala i  stosuje właściwe prawo obce. Sąd może zwrócić się do Ministra 
Sprawiedliwości o  udzielenie tekstu tego prawa oraz wyjaśnienie obcej praktyki 
sądowej. Trudno jednakże mówić o n aruszeniu tego przepisu przez Sąd Apelacyjny, 
skoro sądy rozpoznające sprawę uznały, iż potrzeba ustalenia treści prawa obcego 
nie zachodzi, ponieważ w sprawie znajduje  zastosowanie prawo polskie.  
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 256 K.p.c., należy zwrócić uwagę, 
że sąd może zażądać, aby dokument w języku obcym był przełożony przez 
tłumacza przysięgłego. Dla oceny dopuszczalności rozpoznania wniesionego 
powództwa przez sąd polski decydujące z naczenie ma kształt roszczenia 
procesowego przedstawionego sądowi do rozpoznania (a nie jego zasadność). 
Jeżeli dla tej oceny, z uwagi na przytoczone okoliczności faktyczne uzasadniające 
roszczenie, niezbędne jest dodatkowo zapoznanie się z dołączonymi do pozwu 
dokumentami sporządzonymi  w języku obcym, należy pozyskać ich tłumaczenie 
przez tłumacza przysięgłego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 
2014 roku, II CSK 428/13, niepubl.). Nie oznacza to wszakże, by na etapie badania 
jurysdykcji kra jowej niezbędne było wykazanie okoliczności stanowiących podstawę 
7 
 
powództwa, zwłaszcza legitymacji powoda czy wysokości dochodzonego 
roszczenia. Z tych względów nie sposób skutecznie zarzucić Sądowi naruszenia 
przepisów regulujących postępowanie dowodowe, w tym art. 248 § 1 K.p.c. 
Skarżący całkowicie bezpodstawnie wywodzi, że na etapie rozstrzygania 
zagadnienia jurysdykcji krajowej obowiązkiem Sądu miałoby być dokonanie 
weryfikacji zasadności powództwa w  oparciu o szczegółowo wymienione dowody 
z dokumentów,  które to dokumenty nie znajdują się w posiadaniu powoda.  
Wobec stwierdzenia, że w sprawie doszło do naruszenia art. 1099 § 1 K.p.c. 
poprzez niezasadne odrzucenie pozwu, Sąd Najwyższy stosownie do art. 39815 § 1 
zd. 1 K.p.c. uchylił zaskarżone postanowien ie i przekazał sprawę do ponownego 
rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w (…). 
aj