Sygn. akt V CSK 487/13  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 27 października 2016 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Teresa Bielska -Sobkowicz (przewodniczący, 
sprawozdawca)  
SSN Katarzyna Tyczka -Rote  
SSN Kazimierz Zawada  
Protokolant Ewa Zawisza  
  
w sprawie z wniosku wierzyciela E. L. 
przy uczestnictwie dłużnika J. D. 
o nadanie klauzuli wykonalności,  
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej  
w dniu 27 października 2016 r.,  
skargi kasacyjnej wierzyciela  
od postanowienia Sądu Ape lacyjnego  
z dnia 27 maja 2013 r., sygn. akt I ACz (…),  
  
oddala skargę kasacyjną.   
  
UZASADNIENIE  
 
Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w J ., 
uwzględniając wniosek E. L. , stwierdził wykonalność na obszarze Rzeczpos politej 
Polskiej wyroku wydanego przez Tribunal de Grande Instance  w P. w dniu 8 
kwietnia 2010 r. w którym zasądzono na rzecz wnioskodawcy, wówczas 24 -letniego 
studenta, alimenty od jego ojca, tj. J. D. , w kwocie 300 euro miesięcznie. Wyrok 
zapadł bez udzia łu zobowiązanego, bowiem, jak następnie ustalono, od 1996 r. 
mieszkał on w Polsce na stałe i tu znajdowało się centrum jego spraw życiowych, a 
2 
 
wbrew obowiązkowi nałożonego na niego wydanym we Francji kilka lat wcześniej 
wyrokiem w sprawie karnej nie powiad omił syna o zmianie miejsca zamieszkania.  
Z ustaleń wynika, że w lutym 2011 r. w ierzyciel wystąpił z pierwszym 
wnioskiem o stw ierdzenie wykonalności. Sąd Okręgowy w J . uwzględnił wniosek i 
doręczył w dniu 4 lipca 2011 r.  dłużnikowi odpis postanowienia  i odpis wyroku sądu 
francuskiego. J. D.  po raz pierwszy dowiedział się wówczas o wyroku sądu 
francuskiego. Zarzucając pozbawienie go prawa do obrony przed sądem 
francuskim, wniósł zażalenie od postanowienia uwzględniającego wniosek 
o stwierdz enie wykonalności.  Na skutek tego zażalenia wniosek został oddalony na 
podstawie art. 34 ust. 2 w związku z art. 45 rozporządzeni a Rady WE nr 44/2001. 
Sąd uznał , że pozwany nie mógł zaskarżyć orzeczenia sądu francuskiego, bowiem 
wiedzę o tym orzeczeniu powziął w czasie, któ ry uniemożliwiał mu wniesienie 
zwykłego środka zaskarżenia.  
W postępowaniu tym, uwzględniając treść zaświadczenia wydanego zgodnie 
z art. 54 i 58 rozporządzenia nr 44/2001 , ustalono, że pozwanemu, który nie wdał 
się w spór przed sądem francuskim, nie doręczono dokumentu wszczynającego 
postępowanie. Pozwany nie mógł odbierać korespondencji pod wskazanym przez 
powoda adresem w P . ponieważ tam nie mieszkał, nie wiedział o toczą cym się 
postępow aniu i nie mógł podjąć obrony.  
E. L. złożył ponowny wn iosek o stwierdzenie wykonalność  w dniu 23 
października 2012 r., powołując się na nową okoliczność, którą było dwukrotne 
doręczenie pozwanemu wyroku sądu francuskiego w sposób określony w 
rozporządzeniu nr 1393/2007. Pierwsze doręczenie zostało dokonane pocztą przez 
komornika francuskiego w dniu 17 maja 2012 r., a drugie przez Sąd Rejonowy w J. 
w dniu 31 maja 2012 r. w wykonaniu wniosku komornika francuskiego o pomoc 
prawną. Razem z wyrok iem doręczono też pozwanemu pouczenie o treści 
odpowiadającej art. 540 francuskiego kodeksu postępowania cywilnego w 
brzmieniu nadanym dekretem z dnia 1  września 2011 r. Z pouczenia wynikało, że 
pozwany mógł wnosić w terminie dwóch miesięcy od dnia doręcze nia wyroku o 
uchylenie skutków uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Pozwany 
z tej możliwości nie skorzystał.  
3 
 
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wnioskodawcy i uznał, że doręczenie 
pisma komornika wraz z pouczeniem o prawie ubiegania się o pr zywrócenie 
terminu do wniesienia środka  oznacza, że odpadła negatywna przesłanka 
określona w art. 34 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001, bowiem otwarta została 
możliwość złożenia odwołania od wyroku, z której pozwany nie skorzystał.  
W zażaleniu dłużnik J. D.  wniósł o zmianę postanowienia przez odmowę 
stwierdzenia wykonalności wyroku sądu francuskiego, względnie o  uchylenie tego 
postanowienia, zarzucając pozbawienie go prawa do  obrony przed sądem 
francuskim.  
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r.  zmienił powyższe 
postanowienie i oddalił wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku. Sąd ten, 
uznając za bezsporne, że dłużnikowi nie doręczono pozwu w  czasie i w sposób 
umożliwiający przygotowanie obrony, przyznał, że daje to podstawę do odmowy 
stwierdze nia wykonalności, pod warunkiem jednak, że  pozwany nie złożył 
przeciwko orzeczeniu śro dka zaskarżenia, chociaż miał taką  możliwość. Odmiennie 
niż Sąd Okręgowy natomiast uznał, że wykładni art. 34 ust.  2 rozporządzenia nr 
44/2001 należy dokonać w ten sposób , że pozwany ma  możliwość złożenia 
środków zaskarżenia od wydanego wyroku tylko wtedy,  gdy faktycznie poznał jego 
treść i zostało mu doręczone w czasie i w sposób umożliwiającym przygotowanie 
się do obrony przed sądem państwa pochodzenia.  Wymaga to doręcze nia 
uzasadnienia wyroku w celu sformułowania odpowiednich  zarzutów, a samo 
powzięcie wiadomości o istnieniu orzeczenia nie  jest wystarczające. Sąd 
Apelacyjny powołał się na wyrok TSUE z dnia 14  grudnia 2006  r., C -283/05 w 
sprawie ASML Netherlands BV v. Semiconductor Industry Services GmbH.  
Niezależnie od tego Sąd ten uznał, że samo uprawnienie do ubiegania się 
o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie jest tożsame z możliwością 
złożenia przeciwko orzeczeniu środka zaskarż enia. Możliwość zaskarżenia wyroku 
jest bowiem uzależniona od uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu pod 
warunkiem, że jest to dopuszczalne w systemie prawnym państwa pochodzenia, 
stosującym własną procedurę.  
4 
 
W konsekwencj i przyjął, że możliwość zask arżenia wyroku istnieje tylko 
wtedy, gdy pozwanemu w terminie do wniesienia odwołania doręczono wyrok 
z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach odwoławcz ych. 
Wnioskodawca zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego skargą 
kasacyjną. Wnosząc o j ego uchylenie, zarzucił naruszenie art. 34 ust. 2  w związku 
z art. 45 rozporządzenia nr 44/2001 przez wadliwą wykładnię pojęcia „środek 
zaskarżenia”. Skarżący wskazywał, że pojęcie to obejmuje swoim zakresem 
przewidzianą w prawie francuskim dwuetapową proc edurę zaskarżenia orzeczenia 
uważanego za wydane w postępowaniu kontradyktoryjnym i wydanego pod 
nieobecność pozwanego, polegającą na wniesieniu w pierwszej kolejności wniosku 
o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, w którym powinien 
wykaz ać, że niezapoznanie się z wyrokiem w czasie pozwalającym na wniesienie 
środka odwoławczego nie wynikało z jego winy lub było efektem niemożności 
podjęcia jakiegokolwiek działania, a następ nie - po przywróceniu terminu - 
wniesieniu właściwego środka zaskar żenia. Zarzucił także naruszenie art. 227 k.p.c. 
przez pominięcie okoliczności uchylania się przez J. D.  od nałożonego na niego 
przez prawo francuskie obowiązku informowania wnioskodawcy o  miejscu  swojego 
zamieszkania, a także naruszenie art. 328 § 2 w zwi ązku z  art. 233 § 1 k.p.c. przez 
dokonanie oceny dowodów bez  wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Rozstrzygnięcie o zasadności skargi kasacyjnej wymagało uprzedniego 
wyjaśnienia problemów prawnych, dotyczących  wykładni przepisów rozporządzenia 
Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania 
orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz. U. UE L. 2001.12.1; 
dalej: rozporządzenie Bruksela I) oraz rozporządzenia nr 1393/2 007 Parlamentu 
Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego doręczenia 
w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych („doręczenie dokumentów” ) oraz uchylające 
rozporządzenie Rady (WE) nr 1348 /2000 (Dz. U. UE. L. 2007. 324. 79; dalej: 
rozporządzenie o  doręczeniach), wobec czego Sąd Najwyższy wystąpił, na 
podstawie ar t. 267 ust. 3 Traktatu o Funkcj onowaniu Unii Europejskiej, do 
5 
 
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o rozstrzygnięcie następ ujących pytań 
prejudycjalnych:  
1. czy art. 34 ust. 2 rozporządzenia Bruksela I należy interpretować 
w ten sposób, że określona w nim możliwość złożenia środka zaskarżenia obejmuje 
zarówno sytuację, w której środek taki może być złożony w terminie przewidziany m 
w prawie krajowym, jak też sytuację, w której termin ten już upłynął, jednak jest 
możliwe złożenie wniosku o zwolnienie od sk utków jego upływu, a następnie - po 
jego uwzględnieniu - złożenie właściwego środka zaskarżenia;  
2. czy art. 19 ust. 4 rozporządzenia o doręczeniach należy interpretować 
w ten sposób, że wyłącza zastosowanie przepisów prawa krajowego, dotyczących 
możliwości zwolnienia od skutków upływu terminu do wniesienia odwołania, czy 
też w ten sposób, że pozwany ma wybór albo skorzyst ać z wniosku przewidzianego 
w tym przepisie, albo z właściwej instytucji przewidzianej w prawie krajowym.  
Potrzeba wystąpienia z pierwszym pytaniem wyłoniła się na skutek 
niejednolitego rozumienia przez Sądy orzekające w sprawie pojęcia „środek  
zaskarżenia  i możliwość jego złożenia”, jakim posługuje się art. 34 
ust. 2 rozporządzenia Bruksela I. Przepisy prawa UE podlegają zaś wykładni 
autonomicznej, oderwanej od rozumienia określonych pojęć występujących w  
prawie krajowym, muszą też być jednolicie rozumiane  nie tylko w ramach jednego 
porządku prawnego, ale także we wszystkich państwach członkowskich.  
Niezależnie od tego wypada zauważyć, że uszło uwagi  zarówno Sądów 
orzekających w sprawie, jak i autora  skargi kasacyjnej, iż  poprzestanie na  
wyjaśnieniu znacze nia art. 34 ust. 2 rozporządzenia Bruksela I nie jest 
wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Kwestia ta jest zaś istotna, bowiem 
rozporządzenie o doręczeniach określa termin, w jakim może być złożony wniosek  
o przywrócenie terminu do wniesienia środk a zaskarżenia, którego uwzględnienie  
otwiera drogę do zaskarżenia wyroku (w art. 19 ust. 4 rozporządzenia używa się 
zwrotu „o uchylenie skutków u chybienia terminu”). Termin ten został  określony w 
rozporządzeniu jako „rozsądny” , nie krótszy jednak  niż jeden rok  od ogłoszenia  
wyroku. K ażde państwo może złożyć, zgodnie z  art. 23 rozporządzenia , 
zawiadomienie, że po upływie wskazanego terminu od  dnia ogłoszenia wyroku 
6 
 
wniosek o przywrócenie te rminu nie zostanie uwzględniony, Takie oświadczenie  
złożyła Francja, określając ten termin na jeden rok od daty  ogłoszenia wyroku. 
Termin różnił się od wskazanego w pouczeniu, opartym na art. 540 francuskiego  
kodeksu postępowania cywilnego w ówczesnym brzmieniu, zawartym w 
zawiadomieniu o przystąpieniu do egzekucji,  zgodnie  z którym termin do złożenia 
wniosku o przywrócenie terminu do zaskarżenia wyroku wynosił dwa miesiące od 
dnia doręczenia zawiadomienia. Wobec tego zaś, że dłużnikowi J . D. doręczono 
zawiadomienie o wszczęciu egzekucji po upływie ponad roku od dnia wydani a 
wyroku przez sąd francuski, powstał a wątpliwość, czy miał on rzeczywiście 
możliwość złożenia środka zaskarżenia.  
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2016 r., C -70/15, Trybunał Sprawiedliwości Unii 
Europejs kiej orzekł, że:  
1) pojęcie „środka zaskarżenia występujące w art . 34 pkt 2 
rozporządzenia Bruksela I należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono 
także wniosek o zwolnienie od skutków upływu terminu, w przypadku gdy upłynął 
termin do wniesienia zwykłego środka zaskarżenia.  
2) Artykuł 19 ust. 4 akapit ostatni rozporz ądzenia o doręczeniach należy 
interpretować w ten sposób, że wyłącza on zastosowanie przepisów prawa 
krajowego dotyczących składania wniosków o zwolnienie od skutków upływu 
terminu, w sytuacji gdy upłynął te rmin, w którym złożenie takich wniosków było 
dopu szczalne, taki, jak termin określony w zawiadomieniu państwa członkowskiego, 
do którego odsyła ów przepis.  
Jak wynika z powyższego wyroku, zachowanie prawa do obrony pozwanego, 
wobec którego zapadł wyrok zaoczny i który nie wdał się w spór w postępowaniu 
wszczętym w państwie wydania , podlega w państwie wykonania systemowi 
podwójnej kontroli. Kontrola ta polega na ustaleniu, czy w państwie w ydania  
pozwanemu, który nie wdał  się w spór , doręczono dokument 
wszczynający  postępowanie w sposób i w czasie umoż liwiającym przygotowanie 
obrony  oraz na ustaleniu, czy pozwany złożył przed sądem państwa wydania 
środek zaskarżenia i czy miał taką możliwość. Jeżeli bowiem miał taką  możliwość 
i nie zaskarżył wyroku, to nie można odmówić uznania ani stwierdzenia 
7 
 
wykonalności,  nawet jeżeli dokumentu wszczynającego postępowanie nie 
doręczono we właściwy  sposób.  
W przypadku, gdy, jak w niniejszej sprawie, wystąpiła potrzeba doręczenia 
dokumentu wszczynającego postępowanie na zasadach określonych w przepisach 
rozporządzenia o dorę czeniach, ocena okoliczności, czy pozwany miał możliwość 
zaskarżenia wyr oku w państwie wykonania, musi być dokonana również w świetle 
przesłanek określonych w art. 19 ust. 4 rozporządzenia o doręczeniach.  
Rozważając tę kwestię w kontekście art. 19 ust. 4 rozporządzenia 
o doręczeniach, TSUE wskazał w uzasadnieniu (pkt 44, 45 i 46), że wyrok 
zagraniczny powinien podlegać uznaniu w państwie wykonania (to samo dot yczy 
stwierdzenia wykonalności)  gdy pozwany, który nie wdał się w spór, nie złożył 
następnie wnios ku o  uchylenie skutków upływu terminu, chociaż miał taką 
możliwość, skoro nie zapoznał się z wyrokiem nie z własnej winy, jego  zarzuty nie  
wydają się bezpodstawne, oraz orzeczenie doręczono mu w terminie 
umożliwiającym złożenie  wniosku, a także wtedy, gdy taki wniosek złożył w terminie, 
ale nie wykazał braku winy i jego zarzuty były bezpodstawne, wobec czego wniosek 
został oddalony.  
Orzeczenia nie uznaje się natomiast (nie pod lega stwierdzeniu wykonalności)  
jeżeli pozwany nie z własnej winy nie wdał się w s pór, oraz  złożył w terminie 
określonym w art. 19 ust. 4 w związku z  art. 23 rozporządzenia o doręczeniach - 
wniosek o uchylenie skutków  uchybienia terminowi do wniesienia środka 
zaskarżenia, ale ten wniosek został oddalony, chociaż pozwany nie z własnej wi ny 
nie zapoznał się z wyrokiem i jego zarzuty wydawały się rozsądne.  
Z uzasadnienia wyroku (pkt 47) wynika więc, że sąd państwa wykonania 
ocenia samodzielnie przesłanki odmowy uwzględnienia złożonego w terminie 
wniosku o uchylenie skutków uchybienia termin owi do wniesienia środka 
zaskarżenia i w razie uznania, że odmowa była nieuzasadniona, powinien oddalić 
wniosek o uznanie bądź stwierdzenie wykonalności.  
Rozważania te dotyczyły sytuacji, w której wniosek o uchylenie skutków 
uchybienia terminowi do wniesie nia środka zaskarżenia został złożony w terminie 
określonym w art. 19 ust. 4 rozporządzenia o doręczeniach, bądź w terminie 
8 
 
wskazanym przez państwo członkowskie w zawiadomie niu, o jakim mowa w art. 
23 tego rozporządzenia. Po upływie zaś określonego w takim  zawiadomieniu 
terminu  złożenie t ego wniosku nie jest już dopuszczalne, choćby prawo krajowe 
taką możliwość dopuszczało. Takie stanowisko właśnie wyraził Trybunał 
w odpowiedzi na drugie pytanie. Jeżeli zatem pozwany dowiedział się 
o wyroku  sądu francuskieg o po upływie roku od jego wydania, nie jest 
już uprawniony do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jego zaskarżenia. 
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że pomimo szerokiej 
wykładni art. 34 pkt 2 rozporządzenia Bruksela I, pozwany prze d sądem 
francuskim  J. D.  nie miał możliwości złożenia środka zaskarżenia, co  musi 
skutkować uznaniem, że jego prawo do obrony nie zostało zachowane, 
a w konsekwencji oddaleniem  wniosku o st wierdzenie wykonalności wyroku.  
W tej sytuacji nie zachodzi potrzeb a rozważania zarzutów podniesionych 
w ramach drugiej podstawy kasacyjnej. Należy jedynie s twierdzić , że zarzut 
niewłaś ciwej oceny materiału dowodowego był niedopuszczalny wobec 
jednoznacznego brzmienia art. 3983 § 3 k.p.c., a zarzut naruszenia art. 328 § 2  
niezasadny, bowiem uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego zostało 
sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę kasacyjną.  
Ma rację skarżący, że krytycznie należy ocenić postawę dłużnika J. D. , który 
nie stosując się do obowiązku nałożonego wyrokiem sądu  francuskiego wydanym w 
sprawie karnej nie wskazał wierzycielowi aktualnego miejsca zamieszkania. Może 
to sugerować ocenę, że z własnej winy nie zapoznał się z wydanym w sprawie o 
alimenty wyrokiem, co mogłoby prowadzić do  oddalenia  wniosku o przywrócenie 
terminu, gdyby taki wniosek w terminie złożył, a  w konsekwencji do uznania w 
państwie wykonania, że nie zachodzą przesłanki odmowy stwierdzenia 
wykonalnośc i wyroku. Nie można jednak wyklu czyć, że  gdyby doręczono mu wyrok 
przed upływem roku od dnia jego wyd ania, albo  chociaż powziął wiedzę o jego 
treści, mógłby przed sądem francuskim przedstawić racjonalne argumenty 
uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu do zaskarżenia wyroku, a w razie 
uwzględnienia wniosku zaskarżyć ten wyrok. W  takiej sytuacji prawo  pozwanego do 
obrony byłoby zachowane. Jak jednak ustalono w sprawie, po raz pierwszy 
dowiedział się o wyroku po upływie ponad roku od je go wydania, a to wykluczyło 
9 
 
możl iwość wniesienia zarówno zwykłego środka zaskarżenia, jak i ubiegania się o 
przywróceni e terminu do jego wni esienia.  
Zaistniały zatem przesłanki do odmowy uwzględnienia wniosku 
o stwierdzenie wykonalności. Należało w konsekwencji uznać, że orzeczenie Sądu 
Apelacyjnego pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.  
Z tych przyczyn orzeczono ja k w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c.  
 
 
jw  
  
 r.g.