Sygn. akt V CSK 506/10  
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE  
 
Dnia 13 października 2011 r.  
Sąd Najwyższy w składzie :  
 
SSN Irena Gromska -Szuster (przewodniczący)  
SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)  
SSA Roman Dziczek  
 
 
 
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości S. P. Sp. z o.o.  
w upadłości w W.  
przeciwko ADB S. S.A. w G.  
o zapłatę,  
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 października 2011 r.,  
skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
 
z dnia 19 lipca 2010 r.,  
 
 
 
oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na 
rzecz strony pozwanej kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł 
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.  
 
 
 
 
 
 2 
Uzasadnienie  
 
 Syndyk masy upadłości S. P. - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z 
siedzibą w W ., której upadłość ogłoszono w dniu 11   grudnia 2007 r., wniósł w 
pozwie z dnia 30 września 2009 r. o zasądzenie od ADB S. SA z siedzibą w 
Szwajcarii kwoty 16  475 031,40 zł, na którą opiewały dwie, dołączone do pozwu 
faktury: jedna z dnia 27 września 2007 r.: FV nr [...], a druga z dnia 1 października 
2007 r.: FV [...], wystawione w związku ze sprzedażą przez upadłą spółkę stronie 
pozwanej półproduktów oraz surowców.  
 Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r. odrzucił pozew ze 
względu na brak w sprawie jurysdykcji sądów krajowych (art. 1099 k.p.c.). 
Zażalenie powoda na to postanowienie Sąd Apelacyjny oddalił postanowieniem 
z   dnia 19 lipca 2010 r. Według Sądu Apelacyjnego w sprawie nie mają 
zastosowania powoływane przez powoda przepisy art. 382 i 383 ustawy z dnia 
28  lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (jedn. tekst Dz. U. z 2009 r. nr 
175, poz. 1361 ze zm. - dalej: „p.u.n.”), z których pierwszy stanowi, że do wyłącznej 
jurysdykcji sądów polskich należą sprawy upadłościowe, jeżeli w Pols ce znajduje 
się główny ośrodek działalności gospodarczej dłużnika (ust.1) oraz że sądom 
polskim przysługuje jurysdykcja również wtedy, gdy w Polsce dłużnik prowadzi 
działalność gospodarczą, ma miejsce zamieszkania, siedzibę lub majątek (ust. 2), 
według zaś  drugiego z nich: w sprawach upadłościowych nie stosuje się przepisów 
dotyczących umów o jurysdykcję. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że pierwszeństwo 
zastosowania przed ustawami mają przepisy umów międzynarodowych (art. 91 ust. 
2 Konstytucji), dlatego w sprawie należało zastosować konwencję o jurysdykcji 
i    wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, 
sporządzoną w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz. U. z 2000 r. nr 10, poz. 132 – 
dalej: „konwencja lugańska I”). Konwencji tej w myśl jej art . 1 ust. 2 pkt 2 nie stosuje 
się wprawdzie „do upadłości, układów i innych podobnych postępowań”, nie   można 
się jednak zgodzić z powodem, że niniejsza sprawa mieści się w   zakresie hipotezy 
wymienionego przepisu. Nie jest ona „sprawą upadłościową” ani w r ozumieniu art. 
1 ust. 2 pkt 2 konwencji lugańskiej I, ani w rozumieniu przepisów Prawa 
 3 
upadłościowego i naprawczego. Ponieważ zastosowanie konwencji lugańskiej I nie 
zostało w sprawie wyłączone przez art. 1 ust. 2 pkt 2, przy rozstrzyganiu w sprawie 
o jury sdykcji krajowej należało mieć na względzie  jej przepisy.  
Według art. 17 ust. 1 konwencji lugańskiej I, jeżeli strony, z których 
przynajmniej jedna ma miejsce zamieszkania na terytorium umawiającego się 
państwa, uzgodniły, że sąd lub sądy umawiającego si ę państwa powinny 
rozstrzygać spór już wynikły albo mogący wyniknąć z określonego stosunku 
prawnego, to sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję wyłączną; taka umowa 
dotycząca jurysdykcji musi być zawarta: a) w formie pisemnej lub ustnej 
potwierdzonej na  piśmie, lub b) w formie, która odpowiada praktyce przyjętej 
między stronami, lub c) w handlu międzynarodowym, w formie odpowiadającej 
zwyczajowi handlowemu, który strony znały lub musiały znać i który strony umów 
tego rodzaju w określonej dziedzinie handl u powszechnie znają i stale 
przestrzegają. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, upadła spółka zawarła ze stroną 
pozwaną umowę przewidującą jurysdykcję sądów szwajcarskich; jest ona częścią 
umowy ramowej z dnia 22 maja 2007 r. Wspomniana umowa w sprawie jurysdykcji 
sądów szwajcarskich dotyczy także niniejszej sprawy. Transakcje stwierdzone 
dołączonymi do pozwu fakturami pozostawały w związku z procesem produkcyjnym 
będącym przedmiotem współpracy stron, opartym na umowie ramowej. 
W  rezultacie zawarta przez upadłą spół kę ze stroną pozwaną umowa przewidująca 
jurysdykcję sądów szwajcarskich wykluczała w sprawie zgodnie z art. 17 konwencji 
lugańskiej I jurysdykcję sądów polskich.  
Powód skarżąc postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 19 lipca 2010 r. 
przytoczył jako podstaw y kasacyjne naruszenie - w różnych układach 
i  powiązaniach - przepisów art. 1 ust. 2 (w skardze w wyniku oczywistej omyłki 
oznaczanego jako art. 2 ust. 1), art. 5 ust. 1 i art. 17 konwencji lugańskiej, art. 1, 2, 
61, 64, 98 ust. 1, art. 382 i 383 p.u.n.,  art. 34 k.p.c.,  art. 454 §1 zdanie drugie k.c. 
oraz art. 27 §1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne 
międzynarodowe (Dz. U. nr 46, poz. 290 ze zm. – dalej: „p.p.m. 1965”).  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 4 
Treść art. 1 ust. 2 pkt 2 konwe ncji lugańskiej I wiążącej państwa EWG 
i  EFTA, a od 1 lutego 2000 r. także Polskę, wyznaczającego zakres przedmiotowy 
tej konwencji, stanowiącego, że nie stosuje się jej do „upadłości, układów i innych 
podobnych postępowań”, stanowi odzwierciedlenie art. 1 ust. 2 pkt 2 bliźniaczej 
konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych 
i  handlowych, sporządzonej w Brukseli dnia 27 września 1968 r., która 
obowiązywała państwa EWG (dalej: „konwencja brukselska”). Rozwiązanie zawarte 
w art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji brukselskiej zostało w niezmienionej postaci przejęte 
także do art. 1 ust. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 
2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich 
wykonywania w sprawa ch cywilnych i handlowych (Dz. Urz. UE 2001 L nr 12, s. 1 
ze zm. - dalej: "rozporządzenie nr 44/2001", które zastąpiło konwencję brukselską). 
Warto zaznaczyć, że analogiczne brzmienie ma też art. 1 ust. 2 lit. b konwencji 
o  jurysdykcji i uznawaniu oraz wy konywaniu orzeczeń sądowych w sprawach 
cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 30 października 2007 r. 
(Dz. Urz. UE 2009 L nr 147, s. 5 – dalej: „konwencja lugańska II”), która zastąpiła 
konwencję lugańską I.  Konwencja lugańska II, stosownie do  art. 69 ust. 4, weszła 
w życie w dniu 1 stycznia 2010 r., a między Polską i Szwajcarią obowiązuje, 
w miejsce konwencji lugańskiej I, stosownie do art. 69 ust. 5, od dnia 1 stycznia 
2011 r. W sprawie jednak, zgodnie z normą intertemporalną zawartą w art. 6 3 ust. 
1, nie mogła mieć zastosowania. W odniesieniu do takich stanów faktycznych jak 
występujący w sprawie może mieć zastosowanie jedynie konwencja lugańską I.  
Wyłączenie z przedmiotowego zakresu zastosowania konwencji brukselskiej 
„upadłości, układów i innych podobnych postępowań” spowodowane było zamiarem 
objęcia wymienionych spraw odrębną konwencją. Zamiaru tego jednak dokładnie 
w  planowanej postaci nie sfinalizowano, urzeczywistniono go dopiero wydając 
rozporządzenie  Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29  maja 2000 r. w sprawie 
postępowania upadłościowego (Dz. Urz. UE 2000 L nr 160, s. 1, ze zm. – dalej:  
„rozporządzenie nr 1346/2000”). Zrealizowano go przy tym w sposób stwarzający 
poważne trudności w rozgraniczeniu przedmiotowego zakresu zastosowania tego  
rozporządzenia i rozporządzenia nr 44/2001. Źródłem trudności jest, z jednej 
strony, pominięcie w przepisie art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 
 5 
występującego w art. 1 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 44/2001 zwrotu mówiącego 
o  „innych podobnych post ępowaniach” i postanowienie w tym przepisie, że 
„niniejsze rozporządzenie stosuje się do zbiorowych postępowań przewidujących 
niewypłacalność dłużnika, które  obejmują całkowite lub częściowe zajęcie majątku 
dłużnika oraz powołanie zarządcy”, a z drugiej s trony, odwołanie się w kilku innych 
fragmentach rozporządzenia nr 1346/2000  do postępowań mogących być tylko 
„innymi podobnymi postępowaniami” w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. b rozporządzenia 
nr 44/2001.  
Ścisły związek zasadniczego z punktu widzenia rozs trzygnięcia niniejszej 
sprawy przepisu art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji lugańskiej I z art. 1 ust. 2 pkt 2 
konwencji brukselskiej, a następnie z art. 1 ust.2 lit. b. rozporządzenia nr 44/2001, 
pozostającym w budzącej wątpliwości relacji z art. 1 ust. 1 rozpor ządzenia nr 
1346/2000, rzutuje w sposób istotny na wykładnię art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji 
lugańskiej I.   
Dokonując wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji lugańskiej I sądy każdego 
państwa będącego jej stroną powinny mieć na względzie nie tylko orzecznict wo 
sądów pozostałych państw – stron, dotyczące postanowień tej konwencji, ale 
i   orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądów państw 
członkowskich Unii Europejskiej, dotyczące odpowiednich postanowień konwencji 
brukselskiej i rozpor ządzenia nr 44/2001. Wynika to z protokołu nr 2 do konwencji 
lugańskiej I oraz deklaracji złożonych przez poszczególne państwa przy 
podpisywaniu tej konwencji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
26  października 2005 r., I CK 263/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 136), a także z pkt 
5 i 19 preambuły oraz art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001. Wypada zaznaczyć, 
że założenie o ścisłym związku nie tylko konwencji lugańskiej II z konwencją 
lugańską I, ale i obu konwencji lugańskich z konwencją brukselską o raz 
rozporządzeniem nr 44/2001 przyświeca również protokołowi nr 2 do konwencji 
lugańskiej II, dotyczącemu jednolitej jej wykładni. W rezultacie we wskazanym 
protokole nakazano odpowiednie uwzględnianie przy wykładni postanowień tej 
konwencji orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz innych 
sądów, dotyczących analogicznych przepisów wszystkich wymienionych, 
powiązanych z nią aktów prawnych.    
 6 
Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 22 lutego 1979 r. w sprawie Henri 
Gourda in – Franz Nadler (133/87, Zb. Orz. 1979, s. 421), interpretując art. 1 ust. 2 
pkt 2 konwencji brukselskiej wyraził pogląd, że przewidziane w tym przepisie 
wyłączenie z przedmiotowego zakresu zastosowania tej konwencji obejmuje nie 
tylko odnoszące się do c ałego majątku dłużnika, zmierzające do równomiernego 
zaspokojenia wierzycieli dłużnika, różne, znane poszczególnym porządkom 
prawnym państw konwencyjnych postępowania o charakterze uniwersalnym, 
oparte na niewypłacalności dłużnika lub podważeniu jego wiary godności kredytowej 
i zakładające  przymusową kolektywną likwidację majątku dłużnika lub co najmniej 
jego kontrolę ze strony sądu, ale i niektóre postępowania indywidualne, wynikłe 
w    toku postępowania uniwersalnego. Za warunek (kryterium) zaliczenia 
określonego postępowania indywidualnego do kategorii postępowań wyłączonych 
przez art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji brukselskiej spod jej zakresu Trybunał uznał 
wynikanie podstawy tego postępowania wyłącznie i bezpośrednio z prawa 
upadłościowego (a ściślej z praw a normującego dane postępowanie uniwersalne). 
Chodzi o to, aby postępowanie to było integralnie powiązane z postępowaniem 
upadłościowym.  
Analogiczny pogląd Trybunał Sprawiedliwości wyraził w trzech kolejnych 
wyrokach, interpretując przepis art. 1 ust. 2 l it. b rozporządzenia nr 44/2001 
w    związku z sygnalizowanym wyżej problemem rozgraniczenia zakresu 
zastosowania rozporządzenia nr 44/2001 i rozporządzenia nr 1346/2000, 
a  mianowicie: w wyroku z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawie Christopher Seagon – 
Deko Marty Belgium NV (C -339/07, Zb. Orz. 2009, s. I -00767), w wyroku z dnia 
2 lipca 2009 r. w sprawie SCT Industrii AB i likvidation – Alpenblume AB (C -111/08, 
Zb.Orz. 2009, s. I -05655) i wyroku z dnia 10 września 2009 r. w sprawie German 
Graphics Graphische M aschinen GmbH – Alce van der Schee (C -292/08, Zb. 
Orz.2009, s. I -08421; zob. także Paweł Grzegorczyk, Piotr Rylski, Karol Weitz, 
Przegląd orzecznictwa Europejskiego Trybunału  Sprawiedliwości z zakresu 
europejskiego prawa procesowego cywilnego /2009 -2010/ , „Kwartalnik Prawa 
Prywatnego 2011, z. 3, s. 767 -774).  
 W szczególności Trybunał Sprawiedliwości zgodnie z wskazanym kryterium 
za postępowanie indywidualne objęte wyłączeniem przewidzianym odpowiednio 
 7 
w  art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji brukselskiej i art. 1 u st. 2 lit. b rozporządzenia nr 
44/2001, tj. za postępowanie należące do kategorii „upadłości, układów i innych 
podobnych postępowań”, uznał znane prawu francuskiemu, wszczynane przez 
syndyka lub z   urzędu przez sąd upadłościowy, postępowanie przeciwko osob ie 
zarządzającej sprawami osoby prawnej, której upadłość ogłoszono, skierowane na 
dochodzenie zapłaty długów upadłej osoby prawnej od osoby zarządzającej 
(sprawa Henri Gourdain – Franz Nadler) oraz postępowanie mające za przedmiot 
zaskarżenie przez syndyka  na podstawie (obowiązujących w Niemczech) 
przepisów prawa upadłościowego czynności prawnych upadłego dokonanych przed 
ogłoszeniem upadłości (sprawa Christopher Seagon – Deko Marty Belgium NV), 
natomiast nie zaliczył do „upadłości, układów i innych podobny ch postępowań”, 
postępowania z    powództwa sprzedawcy przeciwko syndykowi o wydanie rzeczy 
oparte na zastrzeżeniu własności (sprawa German Graphics Graphische 
Maschinen GmbH – Alce van der Schee). Zaliczając do „upadłości, układów 
i  innych podobnych postę powań” postępowanie przeciwko zarządzającemu 
sprawami osoby prawnej, której upadłość ogłoszono, skierowanego na 
dochodzenie  od zarządzającego zapłaty długów upadłej osoby prawnej, Trybunał  
wskazał w szczególności na to, że rozpatrywane postępowanie należ ało do 
wyłącznej właściwości sądu upadłościowego i mógł je wszcząć – jeżeli nie było 
podejmowane z urzędu – tylko syndyk w interesie wszystkich wierzycieli upadłego. 
Podobnie Trybunał, zaliczając do „upadłości, układów i innych podobnych 
postępowań” postęp owanie mające za przedmiot zaskarżenie na podstawie 
przepisów prawa upadłościowego czynności prawnych upadłego dokonanych przed 
ogłoszeniem upadłości, wskazał, że postępowanie to może wytoczyć tylko syndyk 
w interesie wszystkich wierzycieli. Natomiast odrz ucając taką kwalifikację 
postępowania z powództwa sprzedawcy przeciwko syndykowi o wydanie rzeczy 
oparte na zastrzeżeniu własności Trybunał wskazał, że rozstrzygnięcie kluczowej 
w  tym postępowaniu kwestii, kto jest właścicielem rzeczy sprzedanej upadłemu,  
nie zależy od otwarcia postępowania upadłościowego wobec kupującego. 
Do  uznania zaś, że dane postępowanie indywidualne ma wyłączną bezpośrednią 
podstawę w   prawie upadłościowym nie wystarcza udział w tym postępowaniu 
syndyka.   
 8 
Wymaga podkreślenia potwie rdzenie w wyroku w sprawie German Graphics 
Graphische Maschinen GmbH – Alce van der Schee stanowiska, że o zaliczeniu 
danego postępowania indywidualnego do kategorii „upadłości, układów i innych 
podobnych postępowań” decyduje jedynie przedmiot sprawy rozpo znawanej w tym 
postępowaniu, a nie charakter kwestii wstępnych, przesłankowych w stosunku do 
rozstrzygnięcia tej sprawy. Ten więc tylko przedmiot należy uwzględnić przy ocenie 
istnienia kryterium decydującego o zaliczeniu danego postępowania do „upadłości,  
układów i innych podobnych postępowań”, a nie kwestie wstępne względem tego 
przedmiotu.  
W licznych wypowiedziach nawiązujących do orzeczeń Trybunału 
Sprawiedliwości, zwłaszcza do wyroku w sprawie Henri Gourdain – Franz Nadler, 
wyjaśnia się, że nie należą  w szczególności do „upadłości, układów i innych 
podobnych postępowań” i tym samym nie są objęte wyłączeniem przewidzianym 
najpierw w art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji brukselskiej, a obecnie w art. 1 ust. 2 lit. b 
rozporządzenia nr 44/2001, postępowania, w kt órych syndyk dochodzi należących 
do masy upadłości wierzytelności wynikłych z czynności upadłego dokonanych 
przed ogłoszeniem upadłości. Nie mają one bezpośredniej, wyłącznej podstawy 
w  prawie upadłościowym i tym samym nie są ściśle powiązane z postępowan iem 
upadłościowym, mogłyby bowiem być prowadzone także wtedy, gdyby nie doszło 
do ogłoszenia upadłości.  
Zgodnie z wcześniejszymi wyjaśnieniami, przedstawiona wykładnia art. 1 
ust. 2 pkt 2 konwencji brukselskiej i art. 1 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 44/ 2001 
zachowuje co do istoty aktualność także na gruncie art. 1 ust. 2 pkt 2 konwencji 
lugańskiej I. Również zatem do „upadłości, układów i innych podobnych 
postępowań” w rozumieniu tego przepisu należą i tym samym są wyłączone 
z  zakresu przedmiotowego zas tosowania tej konwencji jedynie takie indywidualne 
postępowania, które mają swą wyłączną bezpośrednią przyczynę w prawie 
upadłościowym i są tym samym ściśle powiązane z postępowaniem 
upadłościowym. Postępowanie w niniejszej sprawie, w której syndyk żąda za płaty 
wchodzących do masy upadłości wierzytelności wywodzonych z umów zawartych 
przez upadłą spółkę przed ogłoszeniem upadłości, nie należy do takich 
postępowań, ponieważ jak wynika z uprzednich uwag, wierzytelności te mogłyby 
 9 
być dochodzone także wtedy, g dyby nie doszło do ogłoszenia upadłości, sam zaś 
udział syndyka w postępowaniu nie wystarcza do uznania, że postępowanie ma 
wyłączną bezpośrednią podstawę w prawie upadłościowym.  
Oceny tej nie podważa eksponowana przez powoda w toku postępowania 
kasacyjne go, wywodzona z art. 94 ust. 1 p.u.n. bezskuteczność potrącenia przez 
stronę pozwaną swych wierzytelności z dochodzonymi w sprawie wierzytelnościami 
upadłej spółki. Chodzi tu bowiem o kwestię wstępną w stosunku do rozpoznawanej 
sprawy, a o zaliczeniu daneg o indywidualnego postępowania do kategorii 
„upadłości, układów i innych podobnych postępowań” decyduje, jak wiadomo,  
jedynie sam przedmiot rozpoznawanej w nim sprawy.   
Wbrew zatem stanowisku skarżącego w sprawie nie było przesłanek do 
wyłączenia zastosow ania konwencji lugańskiej I na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 2  tej 
konwencji.  
Poczynione w toku postępowania niezakwestionowane skutecznie przez 
skarżącego za pomocą odpowiednich zarzutów ustalenia faktyczne, wiążące Sąd 
Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (art. 39813 § 2 k.p.c.), uzasadniały 
także zaakceptowane przez Sąd Apelacyjny zastosowanie w sprawie art. 17 
konwencji lugańskiej I, uzasadniającego odrzucenie pozwu ze względu na brak  
w  sprawie jurysdykcji krajowej (co do przesłanek zastosowa nia tego przepisu zob. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2005 r., I CK 263/05).  
Wskutek braku podstaw do wyłączenia zastosowania w sprawie konwencji 
lugańskiej I i istnienia przesłanek do zastosowania art. 17 tej konwencji - a tym 
samy m bezzasadności podniesionych w skardze kasacyjnej powoda zarzutów 
naruszenia art. 1 ust. 2 i art. 17 konwencji lugańskiej I - bezprzedmiotowe stało się 
rozpatrywanie w sprawie pozostałych przytoczonych przez powoda podstaw 
kasacyjnych, tj. dotyczących nar uszenia art. 5 ust. 1 konwencji lugańskiej I, art. 1, 
2, 61, 64, 98 ust. 1, art. 382 i 383 p.u.n., art. 34 k.p.c.,  art. 454 §1 zdanie drugie 
k.c. oraz art. 27 § 1 p.p.m. 1965.  
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił 
skargę kas acyjną, a kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął zgodnie 
z  art. 98  w  związku z art. 108 § 1 i art. 39821 k.p.c.  
 10