Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny w B. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2007 r. oddalił
apelację uczestnika postępowania Andrzeja Ś. od postanowienia
Sądu Okręgowego w S. z dnia 24 lipca 2007 r., na podstawie którego
Sąd ten uznał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie sądu
zagranicznego – wyrok zaoczny Sądu Rejonowego Gminy Rejonowej O.
w O. – Republika Litwy z dnia 18 stycznia 2007 r., nr [...], na podstawie
którego Agencja Handlowo-Usługowa „D.” w S., została zobowiązana
do zapłaty na rzecz Urzędu Leśnego w O. kwoty 54 641,44 litów z 6
% odsetkami od kwoty 32 170,19 litów. Andrzej Ś., który prowadzi tę
Agencję i był uczestnikiem postępowania przed Sądem Litewskim nie
został wymieniony w tym wyroku.
Według ustaleń dokonanych, w postępowaniu przed Sądem w O. (Litwa)
Andrzej Ś. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Agencja
Handlowo- Usługowa „D.” w S. oraz Urząd Leśny w O. zawarły dwie
umowy sprzedaży drewna, na podstawie których A. Ś. dostarczone
zostało zakupione drewno, natomiast A. Ś. nie zapłacił umówionej ceny
sprzedaży. W następstwie wniesionego przez Urząd Leśny w O. pozwu,
w którym jako strona pozwana oznaczona została Agencja Handlowo-
Usługowa „D.” w S., Sąd Rejonowy w O. (Litwa) wezwał na wyznaczoną
w dniu 14 grudnia 2006 r. rozprawę Andrzeja Ś., jako właściciela – jak
przyjął ten Sąd – firmy wskazanej w pozwie. Wobec tego, że A. Ś. się nie
stawił, Sąd w O. (dalej określany jako „Sąd Litewski”) z urzędu wyznaczył
A. Ś. zawodowego pełnomocnika, z którego udziałem rozpoznał sprawę na
kolejnym terminie rozprawy, na którą – mimo prawidłowego wezwania –
A. Ś. nie stawił się.
Rozpoznając wniosek o uznanie opisanego na wstępie wyroku sądu
zagranicznego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Okręgowy i Sąd
Apelacyjny uznały, że wniosek odpowiada wymaganiom przewidzianym
w art. 39 i 53 Rozporządzenia Rady Wspólnot Europejskich Nr 44/2001
z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń
sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych,
dalej określanego jako: „rozporządzenie RWE” (Dz. Urz. UE z 2001 r. L
12), które weszło w życie na obszarze RP z dniem 1 maja 2004 r. Nie
stwierdziły nadto aby zachodziły negatywne przesłanki, o których mowa
w art. 34 rozporządzenia RWE, skutkujące odmową uznania wyroku Sądu
Litewskiego.
Skarga kasacyjna oparta została na podstawach przewidzianych w art.
398 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. tj. naruszeniu przepisów prawa materialnego przez
niewłaściwe jego zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania,
mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 222 w zw. z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., art. 391 § 1 zd.1 i art.
386 § 3 k.p.c. oraz art. 40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie
zarzutu apelacyjnego niewydania przez sąd I instancji postanowienia o
odrzuceniu wniosku o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego w sytuacji,
gdy wskazana we wniosku „Agencja Handlowo-Usługowa D.” nie posiada
zdolności sądowej.
- 217 § 2 w zw. z art. 227, 233 § 1, art. 316 § 1 w zw. z art. 380 i
391 § 1 k.p.c. oraz art. 40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie
zarzutu apelacyjnego dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych
przez sąd I instancji i nierozpoznania tych wniosków przez Sąd II
instancji, a mianowicie dowodu z akt sprawy Sądu Litewskiego oraz
przesłuchania Andrzeja Ś. w charakterze strony - na okoliczność
przebiegu postępowania przed Sadem Litewskim oraz pozbawienia go
możliwości obrony jego praw przed tym Sądem.
- art. 328 § 2 w zw. z art. 361 i 391 § 1 k.p.c. oraz art. 40 rozporządzenia
RWE przez nierozpoznanie zgłoszonego w apelacji zarzutu zaniechania
przez Sąd I instancji wskazania w uzasadnieniu swego orzeczenia
dowodów, na których oparł się przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy
oraz zaniechaniu dokonania w tym uzasadnieniu oceny dowodów.
- art.36 rozporządzenia RWE wskutek dokonania merytorycznej oceny
wyroku Sądu Litewskiego w następstwie uznania, że rzeczywistą stroną
w sprawie zakończonej wyrokiem podlegającym uznaniu był Andrzej Ś., a
nie „Agencja Handlowo-Usługowa D.”,
- art. 64 § 1,2 i 3 w zw. z art. 65 § 1 i 2, art. 199 § 1 pkt 3 w zw. z art.
379 pkt 2 i art. 386 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 40 rozporządzenia RWE, a
także art. 8 § 1 k.c., z art. 12, 33 i 331 § 1 k.c. przez uznanie, że nazwa
przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. Ś. posiada zdolność sądową,
zdolność do czynności procesowych, zdolność prawną oraz zdolność do
czynności prawnych.
- art. 34 pkt 1 i 2 w zw. z art. 40 ust.1 rozporządzenia RWE przez
stwierdzenie, że uznanie wyroku zaocznego Sądu Litewskiego przez
Sąd Rejonowy było uzasadnione mimo że jest ono oczywiście sprzeczne
z porządkiem publicznym Rzeczypospolitej Polskiej, a nadto uznanie
nastąpiło mimo że uczestnik postępowania pozbawiony został możliwości
obrony jego praw w postępowaniu przed Sądem Litewskim
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty sformułowane w ramach obu podstaw kasacyjnych oparte są
na błędnym założeniu, że Andrzej Ś. nie był uczestnikiem postępowania
sądowego zarówno przed Sądem Litewskim, jak i w postępowaniu
przed Sądami I i II instancji, które orzekały w przedmiocie wniosku o
uznanie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia wydanego
przez Sąd Litewski. Niewpisanie Andrzeja Ś. w nazwie podmiotu,
który określony został jako strona pozwana w postępowaniu, które
zakończyło się wydaniem wyroku zaocznego przez Sąd Litewski w O.
nie oznacza, że Andrzej Ś. nie był jako strona procesowa uczestnikiem
tego postępowania. Z bezspornych okoliczności wynika, że Andrzej
Ś. został powiadomiony o terminach rozpraw wyznaczonych przed
Sądem Litewskim, na jego wniosek Sąd Litewski ustanowił z urzędu
pełnomocnika zawodowego, który reprezentował Andrzeja Ś. jako
pozwanego w sprawie. W postępowaniu tym – na etapie poprzedzającym
ustanowienie pełnomocnika z urzędu - Andrzej S. wdał się w spór co do
istoty sprawy, sporządzając odpowiedź na pozew. Sąd Litewski, wydając
wyrok badał stosunek prawny łączący A. Ś. z powodem, a mianowicie
umowę, podpisaną przez A. Ś. Nie może zatem budzić wątpliwości,
że w postępowaniu sądowym, które zakończyło się orzeczeniem
Sądu Litewskiego, podlegającym uznaniu na terenie Rzeczypospolitej
Polskiej, stroną pozwaną był Andrzej Ś. jako właściciel przedsiębiorstwa
działającego pod nazwą Agencja Handlowo-Usługowa „D.” w S.
Nieprecyzyjne (nieścisłe) oznaczenie strony procesowej, która faktycznie
występowała w sprawie nie może prowadzić do prezentowanego przez
A. Ś. wniosku, że strona procesową był inny podmiot, nie posiadający
zdolności sądowej.
Podnieść należy, że podstawową przesłanką odmowy uznania orzeczenia
zagranicznego jest jego sprzeczność z porządkiem publicznym państwa
uznającego (art. 34 pkt 1 RWE). Przez porządek publiczny rozumie
się podstawowe zasady prawa istniejące w systemie prawnym danego
państwa. Przyjmuje się, że badaniu podlega kwestia ewentualnej
sprzeczności uznania orzeczenia z porządkiem publicznym państwa
uznającego, nie zaś kwestia sprzeczności samego orzeczenia z
porządkiem publicznym państwa uznającego. Przez „porządek publiczny”
rozumie się podstawowe normy tworzące system prawny w danym
państwie mające najczęściej swe źródło w ustawach konstytucyjnych.
Zakresem tego pojęcia objęte są również podstawowe zasady obejmujące
ustrój społeczno-gospodarczy danego państwa, zasady współżycia
społecznego i dobre obyczaje. Orzeczenie sądu zagranicznego będzie
zatem naruszać zasady porządku prawnego w Polsce wówczas, gdy
jego skutek jest nie do pogodzenia z samą koncepcją określonej
instytucji prawnej w Polsce, nie zaś jedynie z poszczególnymi przepisami
regulującymi w obydwu państwach tę samą instytucję (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2002 r., I CKN 722/99, LEX nr
53145).
Sposób oznaczania w postępowaniu sądowym strony procesowej, którą
jest osoba fizyczna (przedsiębiorca) prowadząca przedsiębiorstwo o
określonej nazwie, niewątpliwie nie jest objęty zasadami i regułami
tworzącymi porządek prawny w Polsce. Kwestia sposobu oznaczania takiej
strony procesowej występowała – zważywszy na niejednolita praktykę - w
orzecznictwie sądów powszechnych a nawet Sądu Najwyższego w sprawie,
w której strona pozwana, którą była osoba fizyczną, oznaczona została
nazwą prowadzonego przez tę osobę przedsiębiorstwa. Sąd Najwyższy
stwierdził, że „Dopuszczalne jest uściślenie oznaczenia strony przez sąd
drugiej instancji w trybie art. 350 k.p.c.” (wyrok SN z dnia 18 czerwca
1998 r., II CKN 817/97, OSNC 1999, nr 1, poz.16).
Skoro A. Ś. był uczestnikiem postępowania zarówno przed Sądem
Litewskim jaki i Sądami I i II instancji orzekającymi o uznaniu wyroku
Sądu Litewskiego, to za bezzasadny uznać należało zarzut naruszenia
art. 36 rozporządzenia RWE wskutek dokonania merytorycznej oceny
wyroku Sądu Litewskiego w następstwie uznania, że rzeczywistą
stroną w sprawie zakończonej wyrokiem podlegającym uznaniu był
Andrzej Ś., a nie „Agencja Handlowo-Usługowa D.”. Z tych samych
względów nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 222 w zw.
z art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., art. 391 § 1 zd.1 i art. 386 § 3 k.p.c. oraz
art.40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego
niewydania przez sąd I instancji postanowienia o odrzuceniu wniosku o
uznanie orzeczenia sądu zagranicznego. Nie było potrzeby odrzucania
wniosku z powodu braku zdolności sądowej „Agencji Handlowo-Usługowa
D.” w S., skoro nie ta Agencja, lecz Andrzej Ś. prowadzący tę Agencję był
uczestnikiem postępowania.
Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 217 § 2 w zw. z art.
227, 233 § 1, art. 316 § 1 w zw. z art. 380 i 391 § 1 k.p.c. oraz art.
40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zarzutu apelacyjnego
dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych przez sąd I instancji
i nierozpoznania tych wniosków przez Sąd II instancji, a mianowicie
dowodu z akt sprawy Sądu Litewskiego oraz przesłuchania Andrzeja Ś. w
charakterze strony - na okoliczność przebiegu postępowania przed Sądem
Litewskim oraz pozbawienia go możliwości obrony jego praw przed tym
Sądem. W celu dokonania oceny z punktu widzenia przesłanek odmowy
uznania orzeczenia zagranicznego wystarczające były dowody w postaci
dokumentów załączonych do akt. Z dokumentów tych, na które – wbrew
zarzutowi naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 361 i 391 § 1 k.p.c. oraz
art. 40 rozporządzenia RWE przez nierozpoznanie zgłoszonego w apelacji
zarzutu zaniechania przez Sąd I instancji wskazania w uzasadnieniu
swego orzeczenia dowodów, na których oparł się przy ustalaniu stanu
faktycznego sprawy - Sądy obu instancji się powołały, wynika – co
wykazano we wstępnej części niniejszych rozważań - że pozwanemu
zapewniono należytą obronę jego praw przed Sądem, który wydał
zagraniczne orzeczenie. Już tylko ubocznie należy wskazać, że autor
skargi kasacyjnej popada w sprzeczność, skoro z jednej strony twierdzi,
że uczestnikiem postępowania przed Sądami I i II instancji nie był A. Ś.,
z drugiej zaś strony zarzuca nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie w
charakterze strony A. Ś. Druga przesłanka uzasadniająca odmowę uznania
orzeczenia zagranicznego, jaką jest przesłanka procesowa zapewnienia
należytej obrony pozwanemu praw przed Sądem, który wydał zagraniczne
orzeczenie (art. 34 pkt 2 RWE), nie została więc spełniona.
Bezpodstawny jest - także z przyczyn już przedstawionych - zarzut
naruszenia art. 64 § 1,2 i 3 w zw. z art. 65 § 1 i 2, art.199 § 1 pkt 3 w
zw. z art. 379 pkt 2 i art. 386 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 40 rozporządzenia
RWE, a także art. 8 § 1 k.c., z art. 12, 33 i 331 § 1 k.c. przez uznanie,
że nazwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. Ś. posiada zdolność
sądową, zdolność do czynności procesowych, zdolność prawną oraz
zdolność do czynności prawnych. Sądy obu instancji uznając prawidłowo,
że uczestnikiem postępowania jest A. Ś. nie zaś nazwa przedsiębiorstwa
prowadzonego przez A. Ś., nie mogły uznać i nie uznały, że nazwa
przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. Ś. posiada zdolność sądową,
zdolność do czynności procesowych, zdolność prawną oraz zdolność do
czynności prawnych
Z przytoczonych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art.
398 k.p.c.).