Sygn. akt I NSNc 357/21  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 6 października 2021 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Aleksander Stępkowski (przewodniczący, sprawozdawca)  
SSN Oktawian Nawrot  
Jacek Karol Leśniewski (ławnik Sądu Najwyższego)  
  
w sprawie z wniosku W . J. 
z udziałem A . P. i Prokuratury Rejonowej w P . 
o wydanie dziecka,   
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw 
Publicznych w dniu 6 października 2021 r.   
skargi nadzwyczajnej wniesionej przez Rzeczn ika Praw Dziecka od postanowienia 
Sądu Okręgowego w P . z 24 maja 2019 r., sygn. XV Ca (…),  
  
1. uchyla zaskarżone postanowienie w części, tj. w pkt. I i oddala 
apelację;   
2. oddala skargę w pozostałym zakresie;   
3. znosi wzajemne koszty postępowania przed Sądem 
Najwyższym.   
  
UZASADNIENIE  
 
Skargą nadzwyczajną wniesioną 14 czerwca 2021 r Rzecznik Praw Dziecka 
(dalej : RPD lub Rzecznik ), na podstawie art. 89 § 1 - 2 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o  
Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2019, poz. 825, ze zm., dalej: u.SN lub ustawa o  
Sądzie Najwyższym), z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą 
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości 
społecznej, zaskarżył w całości prawomocne postanowienie Sądu  Okręgowego w  P. 
z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt: XV Ca (...), w sprawie z wniosku W. J.  (dalej: 
2 
 
wnioskodawca ) z udziałem A. P.  (dalej:uczestniczka ) i Prokuratury Rejonowej w P. 
o wydanie dziecka.  
Na podstawie art. 89 § 1 pkt 1, pkt. 2 i pkt. 3 u.SN, zaskarżonemu 
postanowieniu zarzucił:  
1. naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela określonych 
w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a mianowicie zasady ochrony praw dziecka, 
o której mowa w art. 72 Konstytucji , poprzez zaniechanie dokonania 
wszechstronnych ustaleń co do tego, czy wydanie dzieci oraz ich powrót do Wielkiej 
Brytanii służy ich  dobru, które ma nadrzędne znaczenie przy ocenie przesłanek 
możliwości zastosowania przepisów dotyczących wydania dziecka z awartych w 
Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, 
sporządzonej w  Hadze dnia 25 października 1980 r.(Dz.U . z 25 września 1995 r . nr 
108 poz. 528, dalej: Konwencja haska ), jak również praw człowieka (dziecka), w 
tym prawa do ochrony zdrowia i opieki zdrowotnej oraz prawa do  godnych 
warunków życia i  odpowiedniego poziomu życia;  
2. rażące naruszenie prawa, a mianowicie:  
a) art. 13 lit. b Konwencji haskiej poprzez niewłaściwą jego wykładnię, 
tj. wykładnię zawartego w ww. ar tykule nakazu rozważenia zaistnienia: poważnego 
ryzyka szkody fizycznej, poważnego ryzyka szkody psychicznej oraz poważnego 
ryzyka narażenia dziecka na sytuację niemożliwą do zniesienia, dokonaną w braku 
uwzględnienia wytycznych interpretacyjnych dla prawi dłowego zidentyfikowania 
takich ryzyk, wskazywanych w aktualnym orzecznictwie międzynarodowym, a  w 
konsekwencji jego niezastosowanie i procedowanie sprzeczne z interesem dziecka 
i wymogami Konwencji haskiej;  
b) art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka p rzyjętej przez Zgromadzenie 
Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz .U. z  23 grudnia 
1991  r. nr 120, poz. 526, dalej : Konwencja o prawach dziecka ) poprzez jego błędne 
niezastosowanie, równolegle z przepisami Konwencji haskiej, a w konsekw encji 
nakazanie uczestniczce wydanie małoletnich dzieci wnioskodawcy, z zaniechaniem 
uprzedniego sprawdzenia warunków, do jakich powrócić miałyby dzieci na terenie 
Wielkiej Brytanii, w kontekście zasady nadrzędnego zabezpieczenia ich najlepiej 
pojętego int eresu oraz bezpiecznego powrotu do kraju pochodzenia;  
3 
 
c) art. 11 ust. 4 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 
2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w 
sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności 
rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (da lej: 
Rozporządzenie 2201/2003 ) w związku z art. 55 ww. Rozporządzenia oraz w 
związku z art. 7 lit b i 7 lit. h w zw. z  art. 13 lit. b Konwencji haskiej, 
poprze z zaniechanie podjęcia konkretnych czynności procesowych, do których Sąd 
Okręgowy w P. zobowiązany został wskazanymi przepisami Rozporządzenia 
Bruksela II bis i Konwencji haskiej, co skutkowało pominięciem celów Konwencji 
haskiej, wśród których - poza niezwłocznym powrotem małoletnich do miejsca ich 
stałego pobytu - znajduje się zapewnienie, by powrót taki był dla dzieci bezpieczny 
- a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie przepisów Konwencji haskiej i 
procedowanie w sposób sprzeczny z najlepszym interesem dziecka;  
3. oczywistą sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią 
zebranego w  sprawie materiału dowodowego, dotyczącą niewykazania przez 
uczestniczkę istnienia „poważnego ryzyka”, że powrót małoletniej L. J. oraz 
małoletniego J. J.  do miejsca stałego pobytu narazi dzieci na szkodę 
psychiczną lub  fizyczną albo w jakikolwiek inny sposób postawi je w sytuacji 
nie do zniesienia, a  ponadto błędne przyjęcie, iż po stronie uczestniczki nie 
zachodzą „obiektywne przeszkody” uniemoż liwiające jej powrót wraz z  
małoletnimi dziećmi do Wielkiej Brytanii, w sytuacji gdy zebrany w sprawie 
materiał dowodowy przeczy wyciągniętym przez Sąd wnioskom, wskazując 
w sposób oczywisty na zaistnienie w przedmiotowej sprawie prze słanek 
negatywnych uzasadniających odmowę wydania dzieci w oparciu o: przepis 
art. 13 lit. b oraz art. 20 Konwencji haskiej.  
Na podstawie art. 91 § 1 u.SN Rzecznik wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia w całości oraz oddalenie wniosku o nakazanie p owrotu małoletniej L. 
J. i małoletniego J. J. do Wielkiej Brytanii, względnie - na wypadek gdyby Sąd 
Najwyższy uznał za uzasadnione również podstawy naruszenia przepisów 
postępowania - uchylenie przez Sąd Najwyższy zaskarżonego pos tanowienia i 
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi.  
Rzecznik Praw Dziecka przedstawiając stan faktyczny wyjaśnił, 
4 
 
że postanowieniem z dnia 26 lutego 2018 r. Sąd Rejonowy w P. (Sąd I instancji) 
oddalił wniosek W. J.  o powrót małoletnich dzieci; L. J. i J. J. do miejsca ich pobytu 
w Wielkiej Brytanii.  
Sąd I instancji ustalił, że dzieci urodziły się w Wielkiej Brytanii, L. -
 10 czerwca 2015 r., J . - 29 maja 2017 r. Bezpośredni ą opiekę nad małoletnimi od 
urodzenia sprawowali oboje rodzice, przy dominującej roli matki. Relacje 
wnioskodawcy z dziećmi były prawidłowe.  
Strony wraz z dziećmi pracowały zawodowo, przy czym uczestniczka od  
chwili narodzin J . przebywała na urlopi e macierzyńskim. Zarobki uzyskiwane przez 
strony z tytułu pracy pozwalały zaspokajać wszystkie potrzeby rodziny, która  
mieszkała w wynajętym czteropokojowym domu. Uczestniczka pomimo mieszkania 
w Wielkiej Brytanii przez kilka lat nie nauczyła się języka an gielskiego. Znajomość 
języka angielskiego wnioskodawcy jest słaba. W  przypadku wizyt u  lekarza, w 
urzędzie itp. rodzina korzystała z pomocy osób trzecich. Zarówno  uczestniczka jak i 
wnioskodawca planowali w przyszłości wrócić do Polski, nie mieli jednak u stalonej 
daty powrotu.  
Dnia 25 wrześnią 2017 r. uczestniczka wraz z córką L. (gdyż  nie poradziłaby 
sobie w podróży z dwójką dzieci) wyjechała w celu wymiany dowodu osobistego do  
rodziny w Polsce, gdzie miała przebywać dwa tygodnie. Po  wyjeździe zaczęła 
informować uczestnika, że chciałaby zostać w Polsce trochę dłużej, do dnia 
Wszystkich Świętych. Małoletnim J . opiekował się w tym czasie wnioskodawca, 
który wziął urlop w pracy. 7 października 2017 r. uczestniczka przyleciała do 
Wielkiej Brytanii wra z ze swoim ojcem po małoletniego J .. Wnioskodawca odwiózł 
ją wraz z J . i jej ojcem na lotnisko. Po kilku dniach uczestniczka poinformowała 
wnioskodawcę o zamiarze pozostania z  dziećmi w Polsce na stałe, na co ten nie  
wyraził zgody. Relacje stro n przed wyjazdem uczestniczki z Wielkiej Brytanii nie  
były prawidłowe. Partnerzy nie mogli się między sobą porozumieć, dochodziło do 
kłótni. Wnioskodawca używał obraźliwych słów pod adresem uczestniczki, która 
czuła się poniżana. Wnioskodawcy zdarzało się pod wpływem alkoholu wszczynać 
awantury przy  dzieciach, zanieczyścić łóżko czy zwymiotować w łazience (k. 177 
oraz 183 akt  sygn. XV Ca (...)). 
W Polsce uczestniczka wraz z dziećmi przebywa w czteropokojowym 
5 
 
mieszkaniu należącym do jej rodziców. Mieszkają tam także rodzice uczestniczki, 
jej brat oraz małoletnia siostrzenica, której matka, siostra uczestniczki, nie żyje 
i która jest mocno związana emocjonalnie z uczestniczką.  
Sąd I instancji ustalił ponadto, że J . jest dzieckiem zdrowym Z uwagi  na wiek, 
jego głównym opiekunem, z którym ma wykształconą relację przywiązaniową jest 
uczestniczka. Natomiast L. cierpi na achromatopsję, chorobę nieuleczalną która 
objawia się światło wstrętem, oczopląsem oraz ślepotą barw. Dziecko musi 
przebywać pod  stałą kontrolą okulisty. Małoletnia jest związana emocjonalnie z  
obojgiem rodziców, ale aktualnie silniejszą więź ma z matką. W  Polsce uczęszcza 
do przedszkola, w którym z czasem dobrze się zaadaptowała.  
Oceniając materiał dowodowy Sąd I instancji doszedł  do przekonania, że w 
przedmiotowej sprawie miało miejsce bezprawne zatrzymanie, a  nie uprowadzenie, 
gdyż: wnioskodawca wyraził zgodę na wyjazd małoletnich do  Polski na okres kilku 
tygodni.  
Mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy oraz definicję „ stałego 
pobytu” Sąd Rejonowy uznał, że Konwencja haska nie znajduje zastosowania 
wobec małoletniego J. J., którego pobyt w Wielkiej Brytanii po  narodzinach nie  
przekroczył połowy roku, dłużej przebywa w Polsce.  
Mając na uwadze interes dziecka . Sąd I instancji uznał, że rozłąka 
dziewczynki z matką, bratem i dziadkami macierzystymi z którymi dziewczynka jest 
silnie związana - na skutek nakazania jej powrotu do Wielkiej Brytanii - byłaby dla  L. 
bardzo dotkliwa. W konsekwencji Sąd Rejonowy uzna ł, że w stosunku do 
małoletniej L. ma zastosowanie art. 13 lit. b Konwencji haskiej i oddalił wniosek 
o nakazanie powrotu (wydanie) małoletnich na teren Wielkiej Brytanii.  
Apelację od wskazanego postanowienia wniósł wnioskodawca zarzucając: (i)  
błąd w  ustalen iach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający 
na uznaniu, że w stosunku do małoletniego J . nie mają zastosowania przepisy 
konwencji w zakresie podmiotowym, a do małoletniej L. ma zastosowanie art. 13 lit.  
b konwencji, ( ii) naruszenie art. 13 lit. b Konwencji haskiej poprzez jego błędne 
zastosowanie i uznanie, że przepis ten ma zastosowanie w stosunku do małoletniej 
L., oraz (iii) naruszenie art. 3 i art. 12 konwencji poprzez błędne uznanie, że  w 
stosunku do małoletnie go J. ww. przepisy nie mają zastosowania, w sytuacji gdy 
6 
 
rzeczywiście dziecko mieszkało na terenie Wielkiej Brytanii od chwili urodzenia do  
momentu wyjazdu do Polski. Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł 
o zmianę orzeczenia poprzez uwzględnienie wniosku i nakazanie powrotu 
małoletnich do Wielkiej Brytanii. Ponadto wnioskodawca wniósł ewentualnie o, 
dopuszczenie dowodu z  badania dzieci przez biegłych z OZSS na okoliczność 
ustalenia czy  w odniesieniu do  małoletnich istnieje neg atywna przesłanka wydania 
dzieci, uregulowana w  art. 13 lit. b Konwencji haskiej.  
Sąd Okręgowy w P. zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 maja 2019  r. 
zmienił postanowienie Sądu I instancji w ten sposób, że nakazał uczestniczce, aby 
wydała wnioskodawc y małoletnią L. i małoletniego J ., w terminie do  26 czerwca 
2019 r.  
Zdaniem Sądu II instancji część uwag zaprezentowanych przez Sąd 
Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia jest trafna, a zaprezentowane, 
ocena prawna i ustalenia faktyczne za sługują na akceptację. Dotyczy to m.in. 
bezprawnego zatrzymania dzieci przez uczestniczkę, wykonywania przez 
wnioskodawcę pieczy nad  dziećmi, czy też braku zgody wnioskodawcy na stały 
pobyt dzieci w Polsce (k. 408 akt sygn. XV Ca (...)). Sąd Okręgowy nie zgodził się 
natomiast z oceną dokonaną przez Sąd I instancji w zakresie w jakim sąd ten uznał, 
że po stronie małoletniego J . nie zachodzi przesłanka „stałego pobytu”  w Wielkiej 
Brytanii. W  ocenie sądu odwoławczego nie budzi wątpliwości fakt, że  miejsc e 
stałego pobytu znajdowało się w  Wielkiej Brytanii, gdyż to tam małoletni się urodził, 
mieszkał przed wyjazdem, tam  podlegał leczeniu, tam też mieszkali i  pracowali jego 
rodzice. W  konsekwencji Sąd Okręgowy skorygował stanowisko Sądu l instancji i 
przyjął, że  także w stosunku do małoletniego J . zasadne jest zastosowanie 
przepisów Konwencji haskiej.  
W tej sytuacji, Sąd Okręgowy w P. miał obowiązek zbadać czy na gruncie 
pozostałych regulacji konwencji nie zachodzi przeszkoda dla  uwzględni enia 
wniosku (k. 409 akt sygn. XV Ca (...)). 
Sąd Okręgowy wskazał, że celem Konwencji haskiej jest, zapewnienie 
niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie zatrzymanych (art. 1 konwencji). Sąd  
zaznaczył, że spośród przewidzianych w Konwencji haskiej przypadk ów gdy może 
dojść do odmowy wydania dziecka pomimo jego bezprawnego zatrzymania na  
7 
 
rozważanie zasługuje jedynie art. 13 lit b Konwencji haskiej, dopuszczający 
odmowę wydania dziecka wówczas, gdy istnieje poważne ryzyko, że powrót 
dziecka naraziłby je na s zkodę fizyczną lub psychiczną albo  w jakikolwiek inny 
sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia, przy czym, jak zaznaczył, przepis 
ten dotyczy sytuacji wyjątkowych i w procesie wykładni prawa tego przepisu 
nadrzędny powinien pozostawać zawsze cel k onwencji (szybki  powrót dziecka) (k. 
409 akt sygn. XV Ca (...)). 
Sąd Okręgowy podkreślił ponadto, że istotne jest również prawidłowe 
rozumienie „dobra dziecka” na podstawie Konwencji haskiej, tj. że dobrem 
chronionym przez ww. akt jest prawo dziecka do : niezakłóconego zamieszkiwania w  
państwie stałego pobytu pod pieczą pełnoprawnych opiekunów, których tylko 
wspólna decyzja (lub orzeczenie sądu) może wiązać się ze zmianą miejsca stałego 
pobytu dziecka.  
Na etapie postępowania apelacyjnego okazało się, że ta kże małoletni J . nie 
jest dzieckiem zdrowym. U chłopca wykryto wrodzony niedobór odporności, tj.  
agammaglobulinemię, której leczenie polega na podawaniu dziecku co miesiąc 
(przetaczaniu) immunoglobulin. Dziecko podlegało leczeniu początkowo w Centrum 
Zdrowia Dziecka w Warszawie, a następnie w Klinice Pulmonologii Alergologii oraz 
Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w P.. 
W ocenie sądu schorzenie chłopca nie uzasadnia oddalenia wniosku 
o powrót małoletniego do Wielkiej Brytanii,  gdyż nie uniemoż liwi mu ono odbycia 
podróży (co  wynika z opinii biegłego), a dotychczasowa terapia może być 
realizowana w  Wielkiej Brytanii. Warunkiem takiej podróży (przelotu) jest uprzednie 
przetoczenie preparatu w okresie nie dłuższym niż tydzień prze d planowaną 
podróżą. Celowym jest też w trakcie podróży unikanie kontaktów z osobami 
z objawami infekcji, minimalizowanie przebywania w dużych skupiskach ludzkich 
oraz zachowanie higieny osobistej podczas kontaktu z dzieckiem. Odnośnie tych 
ustaleń Sąd Okr ęgowy przeprowadził dowód z opinii biegłego. Sąd Okręgowy uznał, 
że do odmiennych wniosków w zakresie możliwości podróży samolotem 
małoletniego J . nie mogło prowadzić zaświadczenie lekarza (dr hab. A . S.) bowiem 
jest to dok ument tylko o charakterze dokumentu prywatnego, który posługuje się 
pojęciami „długotrwających podróży” i  „niewskazane”. (k. 411 akt sygn. XV  Ca (...)).  
8 
 
Dodatkowo w toku postępowania apelacyjnego przeprowadzono na wniosek 
wnioskodawcy dowód z opinii Opin iodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów 
w P.. W wydanej opinii biegli stwierdzili, że istnieje duże ryzyko, iż powrót 
rodzeństwa pod opiekę wnioskodawcy naraziłby dzieci na szkodę psychiczną lub 
fizyczną i mógłby postawić je w sytuacji trudnej, stresoge nnej. Sąd II instancji 
zwrócił jednak uwagę, że  taki wniosek wypływał z mylnego założenia co do tego, że  
matka dzieci nie wróci do Wielkiej Brytanii. Tymczasem uczestniczka postępowania 
w toku przesłuchania wyraziła gotowość do powrotu razem z dziećmi. P onadto Sąd 
Okręgowy podkreślił, że  wykładnia art. 13 lit. b Konwencji haskiej dopuszcza 
uwzględnienie przeszkody wskazanej w tym przepisie tylko wówczas , gdy 
zachodzą obiektywne przeszkody do  powrotu rodzica do państwa, z którego 
zabrano dziecko. Jeżeli na tomiast wspólny powrót sprawcy z dzieckiem nie  
napotyka obiektywnych przeszkód, a sprawca: uprowadzenia (zatrzymania) 
nie chce wrócić razem z dzieckiem to należy przyjąć, że  stawia on swoje interesy 
wyżej niż dobro dziecka, na które sam się powołuje, a  któremu przede wszystkim 
on sam zagroził dokonując bezprawnego uprowadzenia (zatrzymania). Sąd 
Okręgowy uznał, że nie istnieją żadne obiektywne przyczyny bądź jakiekolwiek 
przeszkody, które uniemoż liwiłyby uczestniczce ewentualny powrót z  dziećmi do 
dotychc zasowego miejsca stałego pobytu.  
W wyniku analizy materiału dowodowego Sąd Okręgowy w P. uznał, że  w 
przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja określona w art. 13 lit b Konwencji, tj. 
nie istnieje poważne ryzyko, że powrót dzieci naraziłby jej na szkodę fizyczną lub 
psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby ich w sytuacji nie  do 
zniesienia i w konsekwencji i uwzględnił wniosek o wydanie dzieci.  
Rzecznik Praw Dziecka uzasadniając podstawy skargi nadzwyczajnej, w  
pierwszej kolejności wsk azał, że wystąpienie ze skargą nadzwyczajną jest 
konieczne dla zapewnienia zgodności orzeczenia z zasadą demokratycznego 
państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej 
(s. 10 skargi).  
Skarżący zauważył, że obywatel ma być chroniony tą zasadą przed 
arbitralnością organów władzy publicznej, a także, że z zasady tej wyprowadzana 
jest zasada pochodna zaufania obywatela do państwa, z którą wiąże się 
9 
 
bezpośrednio zasada bezpieczeństwa prawnego.  
Zaznaczył, że wprowadzenie do syste mu środków kontroli nadzwyczajnej 
skargi nadzwyczajnej - w świetle zasady praworządności - oznacza nie tylko 
kontrolę nadzwyczajną prawomocnych orzeczeń sądowych w celu zapewnienia ich 
formalnej zgodności z prawem, ale także wartości chronionych przez syst em prawa, 
a jej celem jest zapewnienie sprawiedliwości społecznej. Podkreślił też , że w 
przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność usunięcia zaskarżonego orzeczenia z 
obrotu prawnego jako godzącego w dobro wymiaru sprawiedliwości oraz 
naruszającego int eres publiczny (s. 10 skargi).  
Skarżący przedstawił obszerną argumentację dotyczącą zaistnienia 
naruszenia art. 72 Konstytucji (s.11 -19 skargi), rażącego naruszenia art. 13 lit b 
Konwencji Haskiej, art. 3 Konwencji o ochronie praw dziecka i art. 11 ust 4 
rozporządzenia 2201/2003 (s.  19-30 skargi) oraz sprzeczności istotnych ustaleń 
sądu z zebranym materiałem dowodowym (s. 31 -33). 
Odpis skargi został doręczony pełnomocnikom wnioskodawcy i uczestniczki, 
nie wnieśli oni odpowiedzi na skargę nadzwyczajną.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 
Skarga nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie konieczne 
jest jednak uczynienie kilku porządkujących ustaleń, co do konstrukcyjnej specyfiki 
kontroli nadzwyczajnej.  
I. 
1. Wprowadzenie do polskiego systemu p rawnego instytucji kontroli 
nadzwyczajnej w art. 89 -95 u.SN miało na celu zaradzenie podnoszonym w  
orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, ograniczeniom skargi konstytucyjnej, 
która nie pozwalała na adekwatną reakcję względem orzeczeń sądów 
powszechnych lub wojskowych, które wprawdzie zapadały z naruszeniem zasad 
konstytucyjnych, jednak w oparciu o przepisy, którym nie można było czynić 
zarzutu niekonstytucyjności (zob. sygnalizacja pełnego składu Trybunału 
Konstytucyjnego dokonana 12 marca 2003 r., S 1/0 3). Skarga nadzwyczajna 
została wprowadzona celem zaradzenia temu deficytowi nadzwyczajnych środków 
10 
 
zaskarżenia pozwalających na eliminację rażąco wadliwych orzeczeń z 
poszanowaniem prawa do sądu (zob. wyrok pełnego składu Trybunału 
Konstytucyjnego z 19 l utego 2003 r., P 11/02, pkt 5) afirmując w ten sposób zasadę 
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości 
społecznej.  
2. Realizując te założenia, skarga nadzwyczajna z całą pewnością nie 
stanowi instrumentu ponownej kontrol i instancyjnej, ale instrument 
skonkretyzowanej kontroli konstytucyjności aktów jurysdykcyjnych, zaś jej 
zgodność z międzynarodowymi standardami ochrony praw człowieka była już 
kilkukrotnie wyjaśniana w  orzecznictwie Sądu Najwyższego ( wyroki Sądu 
Najwyższe go z 28 października 2020 r., I  NSNc  22/20, pkt 1 -6; z 25 listopada 
2020  r. I NSNc 57/20, pkt. 1 -5). 
3. Skarga nadzwyczajna może zostać wniesiona jedynie wówczas, gdy jest 
to konieczne dla zapewniania  zgodności prawomocnych orzeczeń sądów 
powszechnych i wojskowych z zasadą demokratycznego państwa prawnego 
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 89 § 1 in principio ) i 
tylko w sytuacji, gdy  można ją oprzeć na przynajmniej jednej z trzech podst aw, 
określonych w art. 89 §  1 pkt 1 -3 u.SN. Sąd Najwyższy zwracał uwagę, że  
połączenie ogólnej przesłanki funkcjonalnej ze szczegółowymi podstawami skargi 
nadzwyczajnej sformułowaniem „o ile”, jednoznacznie wskazuje na konieczność 
jednoczesnego zaistnien ia przesłanki funkcjonalnej i którejś (przynajmniej jednej) z  
jej szczegółowych podstaw wymienionych w art. 89 § 1 pkt  1-3 u.SN (zob.  
postanowienie z 25 czerwca 2020 r., I  NSNc 48/19). Jednocześnie, wzajemna 
relacja, zachodząca między przesłanką funkcjonalną i  przesłankami szczegółowymi 
wymaga, aby w pierwszej kolejności dokonać oceny zaistnienia podstaw 
szczegółowych, a następnie dopiero dokonać oceny tego, czy  ziściła się również 
przesłanka funkcjonalna (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z  28 paździ ernika 2020 r., 
I NSNc 22/20 pkt 2; z 25 listopada 2020 r., I  NSNc 57/20, pkt. 10 ).  
4. Na podmiocie inicjującym kontrolę nadzwyczajną prawomocnego 
orzeczenia ciąży obowiązek przytoczenia i uzasadnienia podstaw wniesienia skargi 
nadzwyczajnej (art. 95 pkt 1 u.SN w zw. z art. 3984 § 1 k.p.c.). Oznacza to 
konieczność wskazania i uzasadnienia nie tylko którejś spośród szczegółowych 
11 
 
podstaw skargi (art.  89 § 1 pkt 1 -3 u.SN), ale w drugim kroku również wykazania, w  
kontekście realiów konkretnej sprawy, zaistni enia przesłanki funkcjonalnej (art.  89 § 
1 principium u.SN), czyli wyjaśnienia, z czego wynika konieczność zapewnienia 
zgodności z zasadą konstytucyjną wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. O  ile jednak 
ocena spełnienia przesłanek szczegółowych sprowadza się, w dużym uproszczeniu, 
do dokonania subsumpcji, o tyle dokonując oceny ziszczenia się przesłanki 
funkcjonalnej, czyli  oceniając konieczność zapewnienia zgodności prawomocnych 
orzeczeń z art. 2 Konstytucji RP, kluczowe jest ważenie konstytucyj nych wartości 
(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 28 października 2020  r., I NSNc 22/20; z 25 
listopada 2020 r., I  NSNc  57/20; z 21 kwietnia 2021 r., I  NSNc  89/20).  
Również z tego względu, przy odpowiednim stosowaniu art. 39813 § 1 k.p.c. 
w zw. z art. 95 pkt  1 u.SN, przewidującego związanie sądu podstawami skargi, 
uwzględnić należy specyfikę przesłanki funkcjonalnej skargi nadzwyczajnej. 
Konieczność zapewnienia zgodności z art. 2 Konstytucji wymaga wzięcia pod 
uwagę sformułowanych w orzecznictwie i doktrynie zasad konkretyzujących tę 
normę ustrojową. Sąd Najwyższy nie może jednak abstrahować od całokształtu 
zasady wyrażonej w  tym przepisie Konstytucji, nawet jeśli skarżący 
nie wyeksplikował z  należytą dokładnością, istotnych dla sprawy aspektów zasady 
demokrat ycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości 
społecznej (zob.  wyroki Sądu Najwyższego: z 28 października 2020 r., 
I NSNc  22/20; z  25 listopada 2020 r., I  NSNc 57/20).  
II. 
5. Badając ustawowe przesłanki zasadności i dopuszczalności wniesionej 
przez Rzecznika Praw Dziecka skargi nadzwyczajnej na postanowienie Sądu 
Okręgowego w P. z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt : XV Ca (...), w pierwszej 
kolejności należy zwrócić uwag ę, iż w sposób nie budzący wątpliwości orzeczenie 
wydane zostało przez sąd powszechny  i jest prawomocne , bowiem zgodnie z art. 
363 § 1 k.p.c. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie  przysługuje co  do 
niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Wyroki (postanowienia co 
do istoty sprawy) sądu drugiej instancji stają się prawomocne z  chwilą wydania, 
nawet gdy przysługuje na nie skarga kasacyjna (art.  3981 § 1 k.p.c.), z wyjątkiem 
jedynie wyroku (postanowienia co do istoty sprawy) sądu  drugiej instancji 
12 
 
uchylającego wyrok (postanowienie co do istoty sprawy) sądu pierwszej instancji i 
przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, od  którego zgodnie z art. 3941 
§ 11 k.p.c. przysługuje zażalenie do  Sądu Najwyższego. W rozpoznawanej  spraw ie, 
zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w P. zmienił postanowienie z dnia 26 
lutego 2018 r. Sądu Rejonowego w P. i nakazał uczestniczce , aby wydała 
wnioskodawcy dzieci.  
Uczestniczka złożyła wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu  
Okręgowego w P., ale Sąd Rejonowy w P. w dniu 21 czerwca 2019 r. ww.  wniosek 
odrzucił (sygn. akt III Nsm (...)). 
Nie ma przy tym racji Rzecznik Praw Dziecka, że zaskarżone postanowienie 
nie mogło być zmienione w trybie art. 577 k.p.c. z uwagi na nowelizację 
art. 5981k.p.c. która dodała do tego przepisu § 5, w myśl którego do postępowań o 
odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką w 
sprawie prowadzonej na podstawie Konwencji haskiej art. 577 k. p.c. nie ma 
zastosowania. Zgodnie bowiem z art.  31. ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o 
wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z 
zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów 
międzynarodowych (Dz.U . 2018 , poz. 416) wprowadzającej art. 5985 § 5. k.p.c., a  
która weszła w życie 27 sierpnia 2018 r. „Do  spraw o odebranie osoby podlegającej 
władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod  opieką prowadzonych na  podstawie 
konwencji haskiej z 1980 r., wszczętych i  niezakończonych przed dniem wejścia w 
życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe ”. Przedmiotowa 
sprawa wszczęta została przed tą datą, na wniosek z  3 stycznia 2018 r., natomiast 
zaskarżone postanowienie wydane zostało już po d niu wejścia w  życie ww. ustawy, 
stąd do przedmiotowej sprawy zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe, a 
zatem także art. 577 k.p.c. Zresztą stanowisko RPD jest w  tym zakresie niespójne, 
bowiem jednocześnie powołując się na przywołany powyżej art.  31 w w. ustawy 
zasadnie stwierdził, że wniesienie kasacji było niedopuszczalne w  przedmiotowej 
sprawie.  
Art. 577 k.p.c. nie stoi natomiast na przeszkodzie wniesieniu skargi 
nadzwyczajnej z innych powodów. Stosownie do art. 577 k.p.c. sąd opiekuńczy 
może zmienić  swe postanowienie nawet prawomocne, jeżeli wymaga tego dobro 
13 
 
osoby, której postępowanie dotyczy. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie 
wskazuje się, że nie jest przeszkodą do zmiany lub uchylenia przez sąd opiekuńczy 
prawomocnego orzeczenia  okolicznoś ć, że dane rozstrzygnięcie było przedmiotem 
kontroli instancyjnej, jednak w takiej sytuacji przesłanką zmiany postanowienia musi 
być zmiana stanu faktycznego lub stanu prawnego. Nie jest natomiast 
dopuszczalna zmiana postanowienia wyłącznie z powodu odmien nej oceny tego 
samego stanu faktycznego poddanego kontroli sądu odwoławczego (uzasadnienie 
postanowienia Sądu Najwyższego z 6 listopada1972 r., III CRN 281/72; P. Pruś [w:] 
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II. Art. 478 -1217, wyd. IV , red.  
M. Manowska, Warszawa 2021, art. 577, nb. 6-8; J. Gudowski [w:] Kodeks 
postępowania cywilnego. Komentarz. Tom IV. Postępowanie rozpoznawcze. 
Postępowanie zabezpieczające, wyd. V , red. T. Ereciński, Warszawa 2016, art.  
577, nb 4). Zważywszy na zakres i charakter podniesionych przez RPD zarzutów, w 
których kwestionowane są przyjęte  przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym 
orzeczeniu  ustalenia co do  stanu faktycznego , zmiana zaskarżonego orzeczenia w 
oparciu o art. 577 k.p.c. z p owołaniem się na takie zarzuty byłaby niedopuszczalna.  
Zaskarżone postanowienie nie może zostać wzruszone w drodze 
nadzwyczajnych środków zaskarżenia innych niż skarga nadzwyczajna. Z akt 
sprawy nie wynika również, by  od zaskarżonego orzeczenia wniesiono w cześniej 
skargę nadzwyczajną (art. 90 §  1 u.SN).  
6. W świetle art. 89 § 3 oraz art. 115 § 1 u.SN biorąc pod uwagę datę 
wydania i  uprawomocnienia zaskarżonego w przedmiotowej sprawie orzeczenia nie  
budzi wątpliwości legitymacja Rzecznika Praw Dziecka do w niesienia skargi 
nadzwyczajnej, podobnie jak dochowanie terminu na jej wniesienie.  
7. Skarżący, formułując zarzuty wyjaśnił na czym w jego opinii polegać miało 
w przedmiotowej sprawie naruszenie zasady ochrony praw dziecka, o której mowa 
w art. 72 Konstytucji, oraz rażące naruszenie prawa (art. 13 lit. b Konwencji haskiej, 
art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, art. 11 ust. 4 Rozporządzenia nr  
2201/2003), a także oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią 
zebranego w sprawie materia łu dowodoweg o. Uzasadnił także przesłankę 
funkcjonalną, wskazując na konieczności zapewnienia zgodności z zasadą 
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości 
14 
 
społecznej. Pozwala to uznać, iż skarga spełnia wymogi formalne ni ezbędne dla jej 
rozpoznania  
8. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, konstrukcja skargi 
nadzwyczajnej wymaga, aby w  pierwszej kolejności dokonać oceny podstaw 
szczegółowych, a  następnie dopiero dokonać oceny tego, czy  w przypadku uznania 
którejś ze  szczegółowych podstaw skargi za uzasadnioną, ziściła się również 
przesłanka funkcjonalna (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z  28 października 2020 r., 
I NSNc 22/20; z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20 ). W przypadku powołania jako 
podstawy art. 89 § 1 pkt 1 u.SN, a zatem podniesienia zarzutu naruszenia  zasad, 
wolności, praw człowieka i obywatela, określonych w Konstytucji RP należy jednak 
brać pod uwagę szczególny związek jaki zachodzi pomiędzy tą przes łanką 
szczegółową, a przesłanką funkcjonalną, w szczególności w sytuacji, jaka ma 
miejsce w przedmiotowej sprawie, gdy zarzut naruszenia zasad, wolności, praw 
człowieka i obywatela, określonych w  Konstytucji RP nie jest w ogóle powiązany z  
zarzutem rażące go naruszenia prawa. W takich przypadkach przy ocenie tej 
przesłanki szczegółowej, konieczne jest uwzględnienie też elementów składających 
się na przesłankę funkcjonalną, przy czym należy pamiętać, iż każda z tych 
przesłanek musi zaistnieć samodzielnie.  
 
III. 
9. Pierwszy z zarzutów skargi nadzwyczajnej - naruszenie zasad, wolności i  
praw człowieka i obywatela, określonych w Konstytucji RP, a mianowicie zasady 
ochrony praw dziecka, o której mowa w art. 72 Konstytucji RP zasługuje 
na uwzględnienie.  
Zgodnie z  ustępem pierwszym art.  72 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska 
zapewnia ochronę praw dziecka i każdy ma prawo żądać od organów władzy 
publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i  
demoralizacją. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że dobro 
dziecka stanowi swoistą konstytucyjną klauzulę generalną, której rekonstrukcja 
powinna się odbywać przez odwołanie do aksjologii konstytucyjnej i  ogólnych 
założeń systemowych (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego  z: 28  kwietnia 
15 
 
2003  r., K 18/02  oraz 11 października 2011 r., K 16/10; z 21 stycznia 2014 r., SK 
5/12).  
Konstytucja nie definiuje poszczególnych elementów określających pojęcie 
dobra dziecka. Na gruncie orzeczniczym przyjmuje się, że: „stanowi ono swoistą  
klauzulę generalną, której rekonstrukcja powinna się odbywać przez odwołanie 
do aksjologii konstytucyjnej i ogólnych zasad systemowych” (zob. wyroki Trybunału 
Konstytucyjnego z: 28 kwietnia 2003 r.,  K 18/02; 17 kwietnia 2007 r.,  SK 20/05, 
cz. III.4; 11 pa ździernika 2011 r.,  K 16/10; 21 stycznia 2014 r.,  SK 5/12). Z tego 
punktu widzenia istotne znaczenie ma w szczególności treść  art. 18  Konstytucji, 
umiejscowionego wśród podstawowych zasad porządku konstytucyjnego, 
gwarantującego ochronę i  opiekę Rzeczyposp olitej małżeństwu, rodzinie, 
macierzyństwu i rodzicielstwu (zob.  wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 kwietnia 
2003  r., K 18/02).  
10. Pojęcie dobra dziecka w nauce prawa rodzinnego rozumiane jest jako 
postulowana w świetle powszechnie akceptowanej doktryn y moralnej i bliżej 
określona w przepisach prawnych (w tym, w stanowiącej część krajowego porządku 
prawnego Konwencji o prawach dziecka) i judykaturze sądowej, modelowa sytuacja 
dziecka. Ten  model zakłada, że dziecko wychowuje się w rodzinie - najlepiej 
naturalnej, która stanowi zasadniczo optymalne środowisko jego rozwoju, tworząc 
warunki pozwalające zaspokoić rozsądnie pojmowane jego potrzeby, najpełniej 
rozwijać jego talenty i  zdolność samodzielnego, twórczego działania, kształtują 
charakter dziecka w op arciu o właściwą aksjologię tak, aby mogło ono 
w przyszłości tworzyć własną wspólnotę małżeńską i rodzinną oraz inne wspólnoty 
pośrednie pozwalające rozwijać się życiu społecznemu. Realizacja zasad 
wynikających z przytoczonej wykładni wymaga dokonania w konkretnych 
okolicznościach danej sprawy oceny dziecka, uwzględniającej takie elementy jak: 
jego wiek, płeć, stan zdrowia, cechy charakteru, wrażliwość psychiczna oraz więzi 
łączące go z otoczeniem. Dopiero na podstawie informacji dotyczących 
indywidualnych cech dziecka i jego sytuacji faktycznej możliwe będzie podjęcie 
optymalnej z punktu widzenia jego interesu decyzji poprzez zastosowanie 
właściwego przepisu prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z  1 grudnia 
2000 r., V CKN 1747/00).  
16 
 
W dok trynie i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwraca się uwagę, 
że pojęcie „dobro dziecka” stanowi jądro wszystkich przepisów o prawach dziecka, 
zarówno zawartych w Konwencji o prawach dziecka, jak i prawa krajowego państw, 
które ją ratyfikowały. Jest również ważną dyrektywą w przypadku tworzenia prawa 
i jego stosowania, kryterium oceny przy podejmowaniu decyzji w sprawach dziecka 
oraz rozstrzyganiu kolizji interesów dziecka i innych osób, zwłaszcza rodziców 
(zob.  W. Stojanowska, Władza rodzicielska poza małżeńskiego i rozwiedzionego 
ojca. Studium socjologiczno -prawne, Warszawa 2000, s. 32; wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego z  28 kwietnia 2003 r., K 18/02).  
Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że nakaz ochrony dobra dziecka stanowi 
podstawową, nadrzędną zasadę polskiego systemu prawa rodzinnego, której 
podporządkowane są wszelkie regulacje w sferze stosunków pomiędzy rodzicami i  
dziećmi , a pojęcie „praw dziecka” w przepisach Konstytucji należy rozumieć jako 
nakaz zapewnienia ochrony interesów małoletniego, któr y w praktyce sam może jej 
dochodzić w bardzo ograniczonym zakresie. Dobro dziecka jest również tą 
wartością, która determinuje kształt innych rozwiązań instytucjonalnych (zob. wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z 28 kwietnia 2003 r., K 18/02).  
Z art. 72 Kons tytucji RP wynika zatem ogólne  uznanie „dobra dziecka” za 
samoistną wartość konstytucyjną, stanowiącą integralny element szerszej wartości, 
jaką jest „dobro rodziny” (por. B. Banaszak, M. Jabłoński, [w:]  Konstytucje 
Rzeczypospolitej oraz komentarz do Kons tytucji RP z 1997 roku , red. J. Boć, 
Wrocław 1999, s. 132; M. Dobrowolski,  Status prawny rodziny w świetle nowej 
Konstytucji RP , PS 1999, nr 4, s. 30). Nakaz ochrony dobra dziecka stanowi też 
nadrzędną zasadę polskiego systemu prawa rodzinnego, której podp orządkowane 
są wszelkie regulacje w sferze stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi 
(zob.  J. Winiarz, J. Gajda, Prawo  rodzinne , Warszawa 2001, s. 35 -36).  
Kierowanie się zasadą ochrony dobra dziecka jest też uznane za 
bezwzględny obowiązek prawny, odnoszący się do każdej indywidualnej decyzji 
stosowania i  wykładni prawa w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.  np. 
uzasadnienia uchwał składu siedmiu sędzió w z 12 czerwca 1992 r.,  III CZP 48/92; z 
8 marca 2006 r.,  III CZP 98/05; postanowienia z 31 marc a 1999 r.,  I CKN 23/99; z 7 
lipca 2000  r., III CKN 796/00; z 12 grudnia 2000 r.,  V CKN  1805/00, uchwały Sądu 
17 
 
Najwyższego z  24 lutego 2011 r., III CZP 137/10; z  22 listopada 2017 r., III CZP 
78/17).  
Realizacja „ dobra dziecka” polega na zapewnieniu mu wzrastania w pełnej 
rodzinie w warunkach odpowiadających ludzkiej godności. To właśnie pełna rodzina 
stanowi środowisko, w którym możliwe jest optymalne poszanowanie 
podmiotowości dziecka i dlatego, rodzina winna być  wspierana w realizacji tej 
funkcji przez władze publiczne (zob. P. Sarnecki , uwaga 4 do  art. 48, [w:]  
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, M. Zubik, t. II, 
Warszawa 2016). Dlatego też , art. 72 ust.  1 Konstytucji RP wyraża na kaz ochrony 
interesów małoletniego poprzez zapewnienie mu optymalnych warunków 
wychowania przez rodziców, czyli  w warunkach odpowiadających jego 
podmiotowości przy zapewnieniu niezbędnej pomocy i opieki ze strony władz 
publicznych (W. Borysiak, uwaga z nb.  4 do art. 72 , w: M. Safjan, L. Bosek (red.), 
Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art.  1-86, Warszawa 2016, Legalis; 
postanowienie Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2021 r., I  NSNc  36/21).  
11. Zgodnie z zasadą nadrzędności Konstytucji, wynikającą z art. 8 ust . 1 
Konstytucji RP, polski sąd orzekając o wydaniu dziecka w trybie określonym 
Konwencją haską zobowiązany jest do stosowania prokonstytucyjnej wykładni 
przepisów konwencji, której moc obowiązująca na terytorium Rzeczpospolitej 
wynika z Konstytucji, zatem jej stosowanie nie może ograniczać skuteczności 
unormowań konstytucyjnych. Uwzględniając nadrzędną rolę art. 72 Konstytucji nie  
sposób aprobować poglądu, jakoby w sprawach dotyczących bezprawnego 
uprowadzenia dziecka, rozstrzyganych na podstawie Konwencji  haskiej pojęcie 
najlepszego interesu dziecka powinno być rozumiane inaczej niż w przypadku 
innych postępowań, w tym toczących się w przedmiocie władzy rodzicielskiej 
i kontaktów z dzieckiem (pogląd taki przyjęto w postanowieniu Sądu Najwyższego 
z 17 marca  2021 r., I CSKP 38/21). Sąd Najwyższy nader trafnie wskazał bowiem, 
że preambuła Konwencji haskiej nadaje pojęciu „interesu dziecka ”, 
odpowiadającemu funkcjonującemu w krajowym porządku prawnym pojęciu „dobra 
dziecka ”, podstawowe znaczenie we wszystkich sprawach dotyczących opieki nad 
nim oraz że w płaszczyźnie wykładni, pojęcie „interesu dziecka ” nie funkcjonuje 
18 
 
jako rozumiane dwojako w szerokim lub wąskim zakresie (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z 1 grudnia 2000 r., V CKN 1747/00).  
12. Dobro dziecka jest również eksponowane jako wartość szczególna w  
przepisach Konwencji o prawach dziecka, w której w art. 3 wskazano, że „we 
wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub 
prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała 
ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów 
dziecka ”. Sąd Najwyższy wielok rotnie wskazywał, że mówiąc o wykładni i  
stosowaniu postanowień Konwencji haskiej z uwzględnieniem postanowień 
Konwencji o prawach dziecka trzeba mieć przede wszystkim na względzie 
postanowienia drugiej z  wymienionych Konwencji wskazujące na „interes dzi ecka ” 
(art. 3) jako na wartość pierwotną i nadrzędną w każdym postępowaniu dotyczącym 
dziecka, która odpowiada występującemu w polskim prawie pojęciu „dobro dziecka ” 
(uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 12 czerwca 1992 r. III CZP 
48/92; posta nowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia1998 r., II CKN 855/97; 
postanowienie Sądu Najwyższego z 20 października 2010 r., III CZP 72/10). Sąd  
Najwyższy wracał też uwagę, że  „interes ”, a więc „dobro ” dziecka, ma także, 
zgodnie z preambułą Konwencji Haskiej  z 1980 r., „podstawowe znaczenie we 
wszystkich sprawach dotyczących opieki nad nim ” (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z 16 stycznia1998 r., II CKN 855/97).  
Także ETPCz podkreślał wielokrotnie, że  w dziedzinie uprowadzenia dziecka 
za granicę konieczne jest połączone i harmonijne stosowanie instrumentów 
międzynarodowych, a w szczególności Konwencji haskiej,  Konwencji o prawach 
dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. oraz Konwencji o prawach człowieka i zwracał 
uwagę, że we wszystkich decyzjach dotyczących dzieci, pojęcie ich „najlepszego 
interesu” (ang. „ best interests ”) musi być nadrzędne (zob. m.in. wyroki Wielkiej Izby 
Trybunału: w sprawie  X przeciwko Łotwie , skarga nr . 27853/09, §§ 93 -96 i 
przywołan e tam orzecznictwo oraz w sprawie Neulinger i Shuruk przeciwko 
Szwajcarii, skarga  nr. 41615/07 , § 135 ). Trybunał wprost też wskazał, że koncepcja 
najlepszego interesu dziecka jest również podstawową zasadą Konwencji haskiej, a 
powrót dziecka nie może być zarządzony automatycznie lub mechanicznie, gdy ma 
zastosowanie Konwencja haska. Najlepszy interes dzieck a, z perspektywy rozwoju 
19 
 
osobistego, będzie zależał od różnych indywidualnych okoliczności, w  
szczególności wieku i  poziomu dojrzałości dziecka, obecności lub nieobecności 
rodziców oraz jego środowiska i doświadczeń. Najlepszy interes należy oceniać 
w każdym indywidualnym przypadku. Sądy krajowe zobowiązane są przeprowadzić 
dogłębne badanie całej sytuacji rodzinnej oraz całego szeregu czynników, w  
szczególności o charakterze faktycznym, emocjonalnym, psychologicznym, 
materialnym i medycznym, oraz zobowią zane są do dokonania wyważenia 
i rozsądnej oceny odpowiednich interesów każdej osoby, z ciągłą troską o  ustalenie, 
jakie jest najlepsze rozwiązanie dla uprowadzonego dziecka w kontekście wniosku 
o jego powrót do kraju pochodzenia (zob. wyrok w sprawie Neulinger i Shuruk 
przeciwko Szwajcarii , skarga nr 41615 /07, §§ 137-139). 
Podobnie TSUE wskazywał, że u podstaw Konwencji haskiej leży zgodne 
przeświadczenie Państw Stron, że interes dziecka ma podstawowe znaczenie 
we wszystkich sprawach dotyczących opieki nad nim (zob. wyrok TSUE z 11  lipca 
2008  r. w sprawie C -195/08 PPU, pkt 48).  
Zasada nadrzędności dobra dziecka jest więc zarazem konstytucyjną, jak  i 
konwencyjną zasadą interpretacyjną wszystkich norm prawnych regulujących sferę 
praw dziecka. Zasada ta jest przy tym aksjologiczną podstawą dopuszczalności 
interwencji państwa w stosunki między rodzicami a dziećmi. Polski ustrojodawca w  
art. 18 i 47 Konstytucji RP chroni rodzinę i szanuje relacje między rodzicami i  
dziećmi, jednakże w wyp adku pojawienia się konfliktu wartości w tych sferach 
jednoznacznie opowiada się za prymatem dobra dziecka, które w  niektórych 
sytuacjach, zwłaszcza w przypadku konfliktu między rodzicami, może nakazywać 
ograniczenie praw przysługujących jednemu z rodziców  Tego rodzaju przepisem 
jest m.in , art. 13 Konwencji haskiej , uprawniający organ orzekający do  wydania 
rozstrzygnięcia o odmowie wydania dziecka.  
Orzeczenie o wydaniu dziecka może więc zostać wydane wyłącznie po  
szczegółowym zbadaniu sytuacji dziecka i wy kluczeniu sytuacji, w której istniałoby 
poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną 
albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do zniesienia lub 
wpłynąłby negatywnie na jego warunki rozwojowe. Orzeczeni e niespełniające tych 
warunków narusza art. 72 Konstytucji RP.  
20 
 
13. Przenosząc powyższe uwagi na realia rozpoznawanej sprawy należy 
przede wszystkim zaznaczyć, że Sąd Okręgowy uznał, że w procesie wykładni 
prawa „nadrzędnym” celem Konwencji haskiej jest „sz ybki powrót dziecka” 
(s. 9 uzasadnienia, k. 409 akt sygn. XV Ca (...)). Jak podkreślił istotne jest też 
prawidłowe rozumienie , „dobra dziecka”, dochodząc do przekonania, że na 
podstawie Konwencji haskiej dobrem chronionym jest prawo dziecka do 
niezakłócon ego zamieszkiwania w państwie stałego pobytu pod pieczą 
pełnoprawnych opiekunów, których tylko wspólna decyzja (lub orzeczenie sądu) 
może wiązać się ze zmianą miejsca stałego pobytu dziecka. Sąd Okręgowy 
dokonał zatem wykładni przepisów Konwencji haskiej p rzy uwzględnieniu 
wskazanego przez siebie rozumienia „dobra dziecka” i przy jednoznacznym 
przyjęciu, że na gruncie Konwencji  haskiej sprowadza się ono do zapewnienia 
„szybkiego powrotu dziecka” do miejsca poprzedniego pobytu, jako podstawowego 
celu w proce sie wykładni prawa.  
Już przyjęcie takich założeń przez Sąd Okręgowy jednoznacznie wskazuje, 
iż sąd ten całkowicie pominął art. 72 Konstytucji RP. W świetle art. 72 Konstytucji 
RP nie sposób zredukować dobra dziecka lub jego najlepszego interesu do 
wymiaru dyrektywy jego „szybkiego powrotu” do miejsca poprzedniego 
zamieszkania lub do  niezakłóconego zamieszkiwania w państwie stałego pobytu, 
ale koniecznie musi uwzględniać również czynniki o charakterze emocjonalnym, 
psychologicznym, materialnym i medycznym.  
Ten redukcjonistyczny charakter interpretacji przepisów dokonanej przez 
Sąd Okręgowy ujawnia się również w pozostałej treści uzasadnienia.  Analizując 
przesłanki zaistnienia wyjątku z art. 13  lit. b Konwencji haskiej, Sąd Okręgowy 
w ogóle nie  odniósł się do kwestii dobra dzieci. W szczególności znalazło to wyraz 
w ustaleniu, że matka podczas przesłuchania wyraziła swoją gotowość do powrotu 
do Wielkiej Brytanii i  będzie mogła pozostawać głównym opiekunem dzieci. 
Ustalenie to stanowiło podstawę nieuwzględnienia  opinii Zespołu Sądowych 
Specjalistów w P., z której wynika, że powrót rodzeństwa pod opiekę wnioskodawcy 
może narazić je na szkodę psychiczną lub fizyczną . Sąd Okręgowy pominął złe 
relacje między rodzicami dziecka oraz ocenę okoliczności wskazujących, i ż w 
miejscu obecnego zamieszkania uczestniczki w Polsce korzysta ona z pomocy 
21 
 
swoich rodziców mając zapewniony lokal mieszkalny, natomiast w  Wielkiej Brytanii 
byłaby ona pozbawiona tej pomocy. Co  więcej, zważywszy na konieczność 
zajmowania się dwójką chorych dzieci, podjęcie przez nią pracy zarobkowej byłoby 
bez takiej pomocy niemożliwe. Uwzględnić należało również jednoznaczne 
stanowisko zajęte przez uczestniczkę, iż nie byłaby w  stanie wrócić do 
wynajmowanego przez wnioskodawcę domu. Sąd nie d okonał też oceny w  
kontekście ochrony dobra dzieci okoliczności braku znajomości języka angielskiego 
przez matkę oraz przez dzieci i słabą znajomość tego języka przez ojca przy 
jednoczesnej konieczności pozostawania obojga dzieci pod stałą specjalistyczn ą 
opieką lekarską. Co więcej Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wskazał, iż w jego 
ocenie „istnieje szereg argumentów przemawiających za pobytem rodziców wraz z 
dziećmi w  Polsce. Oprócz wspomnianego obecnego pobytu dzieci w Polsce 
przypomnieć można też problemy z e znajomością języka angielskiego co  utrudnia 
rodzicom dzieci funkcjonowanie w Wielkiej Brytanii (w tym także występowanie 
przed tamtejszym sądem)” po czym stwierdził, że „sąd polski nie  może jednak 
czegokolwiek narzucać rodzicom dziecka” oraz dalej, że „Jeśli zaś istnieje między 
nimi [rodzicami] różnica zdań to właściwy do rozstrzygnięcia sporu pozostaje sąd 
brytyjski (miejsca wcześniej wybranego wspólnego pobytu) i nie jest wyjściem z 
sytuacji wyjazd z Wielkiej Brytanii z dziećmi bez zgody drugiego z  rodziców gdyż to 
ewidentnie narusza jego prawa” (s.  12 uzasadnienia, k. 412 akt  sygn. XV Ca (...)). 
W ten sposób Sąd Okręgowy dał jednoznaczny wyraz pominięciu w interpretacji 
przepisów Konwencji haskiej art. 72 Konstytucji RP z wynikającą z niego zasadą 
nadrzędności ochrony dobra dzieci, na  rzecz skoncentrowania się na celu 
konwencji rozumianego, jako szybki powrót  dzieci do  miejsca stałego pobytu. 
Tymczasem, zarówno w świetle prawa międzynarodowego, jak i Konstytucji RP nie 
sposób redukować dobra dziecka jedynie do zapewnienia mu stabilizacji miejsca 
pobytu poprzez restytucję status quo ante . Bardzo często przywrócenie stanu 
poprzedniego będzie służyło dobru dziecka lub przynajmniej nie będzie z nim 
kolidowało. Jednak nie sposób zakładać istnienia w tej mi erze jakiegokolwiek 
niewzruszalnego domniemania. Z tego też względu, właściwa realizacja 
zobowiązań międzynarodowych płynących dla Rzeczpospolitej Polskiej z  Konwencji 
haskiej nie może abstrahować od kategorii dobra dziecka. Niestety, Sąd Okręgowy,  
22 
 
nakazując uczestniczce, aby wydała wnioskodawcy dzieci, nie  uwzględnił należycie 
dobra dzieci i tym samym dopuścił się naruszenia art. 72 Konstytucji RP.  
14. Rzecznik Praw Dziecka podniósł także zarzuty rażącego naruszenia 
art. 13 lit b Konwencji  haskiej, art. 3 ust 1 Konwencji o prawach dziecka oraz art. 11 
ust 4 Rozporządzenia 2201/2003. Zarzuty te ze względu na ścisłe powiązane 
przywołanych przez Skarżącego przepisów wymagają łącznego odniesienia się  
do nich. 
Konwencja haska ustala zasady postępowania stosowane w przypadku 
uprowadzenia lub zatrzymania dziecka w  celu zagwarantowania jego 
niezwłocznego powrotu do państwa stałego pobytu oraz zapewnienia ochrony 
prawa do odwiedzin.  
W preambule Konwencji haskiej wprost wyrażone zostało „głębokie  
przekonanie”, że interes dziecka ma podstawowe znaczenie we wszystkich 
sprawach dotyczących opieki nad nim. Natomiast wynikającym z preambuły celem 
Konwencji haskiej jest ochrona dziecka przed szkodliwymi skutkami wynikającymi z 
bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania, a przedmiotem Konwencji 
określonym w art. 1 jest zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie 
uprowadzonych lub zatrzymanych w jednym z układających się państw oraz 
zapewnienie wzajemnego poszanowania praw do opieki i odwiedzin. Pre ambuła 
Konwencji nadaje zatem pojęciu „interesu dziecka ”, odpowiadającemu pojęciu 
„dobra dziecka ” funkcjonującemu w  krajowym porządku prawnym, podstawowe 
znaczenie we wszystkich sprawach dotyczących opieki nad nim 
(zob.  postanowienie Sądu Najwyższego z 1 g rudnia 2000  r., V CKN 1747/00).  
Wydane na podstawie tych przepisów orzeczenie dotyczące wydania 
dziecka ma doprowadzić do przywrócenia stanu sprzed uprowadzenia lub 
zatrzymania, nie  rozstrzyga natomiast o prawie do opieki (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z  24 sierpnia 2011 r., IV CSK 566/10, uchwała Sądu Najwyższego 
z 22 listopada 2017  r., III CZP 78/17). Co do zasady, konwencja ma przeciwdziałać 
praktyce wywożenia dzieci z jednego kraju do  drugiego, aby metodą faktów 
dokonanych, z  pominięciem procedury sądowej i nie zważając na dobro dziecka, 
przejąć faktyczną pełnię władzy rodzicielskiej nad nimi. Wydanie dziecka do kraju, 
23 
 
z którego zostało uprowadzone ma przywracać stan zgodny z prawem, naruszony 
przez jednego z  rodziców.  
Przywrócenie  stanu sprzed uprowadzenia lub zatrzymania nie stanowi 
jednak wartości samej w sobie. Przywrócenie tego stanu służyć ma bowiem 
ochronie przed szkodliwymi skutkami wynikającymi z bezprawnego uprowadzenia 
lub zatrzymania . Tym  samym, Konwencja ma za zadanie, jako cel  nadrzędny 
służyć dobru dziecka  poprzez ochronę przed szkodliwymi skutkami bezprawnego 
uprowadzenia lub  zatrzymania . Chodzi o przeciwdziałanie sytuacji, w której spór 
między rodzicami prowadzi do przedmiotowego traktowania dzieci i wyrywania ich 
ze stałego  miejsca pobytu pod dyktando partykularnych interesów któregoś 
z rodziców.  
15. W Raporcie wyjaśniającym dotyczącym Konwencji haskiej o  
uprowadzeniu dziecka z 1980 r., opublikowany przez Konferencję Haską 
Międzynarodowego Prawa Prywatnego (HKPPM) w 1982 r oku (Explanatory Report 
on the 1980 HCCH Child Abduction Convention, par. 16 -25, 
https://assets.hcch.net/docs/a5fb103c -2ceb -4d17 -87e3 -a7528a0d368c.pdf , dalej: 
Raport wyjaśniający),  przedstawiając „filozofię” Konwencji haskiej  wskazano m.in., 
że „walka z wielkim wzrostem międzynarodowych uprowadzeń dzieci za granicę 
zawsze musi być  inspirowana przez pragnienie, aby  ochraniać dzieci i powinna być 
oparta na identyfikacji ich prawdziwyc h interesów (…) rzeczywistą ofiarą 
uprowadzenia dziecka jest samo dziecko, które cierpi z powodu nagłej utraty 
własnej stabilności, traumatycznej utraty kontaktu z rodzicem, który był 
odpowiedzialny za jego wychowanie, niepewności i frustracji, które łączą  się z  
koniecznością dostosowania się do obcego języka, nieznanych warunków 
kulturowych i nieznanych nauczycieli i krewnych” (zob. § 24 Raportu 
wyjaśniającego). Ponadto w Raporcie  podkreślono , że „dwa cele Konwencji - jeden 
prewencyjny, drugi przewidzian y dla zagwarantowania natychmiastowego powrotu 
dziecka do swojego zwykłego środowiska - odpowiadają konkretnej koncepcji 
„najlepszego interesu dziecka. (…) Uprowadzenie dziecka może czasem być 
uzasadnione obiektywnymi przyczynami, które mają związek albo z  jego osobą 
albo ze środowiskiem, z którym wykazuje najściślejszą więź ” (zob. § 25 Raportu 
wyjaśniającego).  
24 
 
Omawiając przedmiot Konwencji haskiej w Raporcie wyjaśniającym 
zwrócono uwagę na charakterystyczne okoliczności, które „zawsze występują” w  
przypa dku uprowadzenia rodzicielskiego , kiedy to  „dziecko zostaje wyrwane z  
rodzinnego i  społecznego środowiska, w którym rozwijało się jego życie ” (zob.  § 12 
Raportu wyjaśniającego).  
Poza tym, w kontekście drugiej charakterystycznej cechy, polegającej na tym  
że rodzic uprowadzający lub zatrzymujący dziecko liczy na uzyskanie prawa do 
opieki od władz kraju, do którego dziecko zostało zabrane, w przywołanym raporcie 
wskazano że „problem, którym zajmuje się Konwencja – wraz z całym dramatem 
wynikającym z faktu, że dotyczy ona ochrony dzieci w stosunkach 
międzynarodowych – wywodzi całe swoje znaczenie prawne z możliwości 
tworzenia powiązań prawnych i  jurysdykcyjnych, które są mniej lub bardziej 
sztuczne” (zob. § 15 Raportu wyjaśniającego). Chodzi zatem o wyrwanie dziecka z  
naturalnego dlań środowiska społecznego celem stworzenia sytuacji, która jest w  
mniejszym lub większym stopniu sztuczna, jednak pozwala w nieuzasadniony 
sposób uprzywilejować procesowo stronę dokonującą uprowadzenia. Konwencja 
ma zapobiegać tego typu sytuacjom i  przywracać stan wcześniejszy, który uznaje 
za bardziej naturalny dla dziecka i tym samym lepiej odpowiadający jego dobru, 
lub najlepszemu interesowi.  
W konsekwencji, Konwencja haska zawiera szereg postanowień wyraźnie 
inspirowanych uwzględnieniem interesu dziecka, w tym ten, zawarty w art. 13 lit . b, 
o poważnym ryzyku, że powrót dziecka może go narazić go na „szkody fizyczne 
lub psychiczne ” lub w inny sposób postawić dziecko w „sytuacji nie do zniesienia 
(zob.  wyrok ETPC z 1 marca 2016 r., sprawa K.J. przeciwko Polsce, pkt 34 -35). 
Sąd orzekający w postępowaniu wszczętym w trybie Konwencji haskiej może 
zatem odmówić wydania dziecka drugiemu rodzicowi, jeżeli jego uprowadzenie 
bądź zatrzymanie nie było bezprawne w rozumieniu a rt. 3 albo z  powodu 
zaistnienia poważnych, obiektywnych przeszkód, związanych z osobą dziecka bądź 
ze środowiskiem, z którym jest ono związane, wymienionych enumeratywnie w  art. 
12, 13 i 20 (Raport wyjaśniający §. 16 -25, zob. też postanowienia Sądu 
Najwy ższego: z  2 czerwca 2000  r., II CKN 959/00; z 14 kwietnia 2021 r. 
I NSNc  36/21 ).  
25 
 
16. Przy ustalaniu, czy uprowadzenie nastąpiło z miejsca stałego pobytu w  
rozumieniu art. 3 lit. a Konwencji haskiej, znaczenie mają wyłącznie okoliczności 
poprzedzające to uprowadzenie bądź zatrzymanie. Okoliczności, które nastąpiły już 
po uprowadzeniu bądź zatrzymaniu, a zwłaszcza po wszczęciu postępowania w  
trybie Konwencji haskiej, mają natomiast znaczenie przy ocenie wystąpienia 
obiektywnych przeszkód określonych w art.  12, 13 i  art. 20 Konwencji haskiej.  
Z obiektywną przeszkodą, sprzeciwiającą się wydaniu bezprawnie 
uprowadzonego bądź zatrzymanego dziecka, mamy do czynienia, m.in., gdy  
istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub  
psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w sytuacji nie do  
zniesienia. Dobro dziecka zostaje tym samym powiązane z jego stałym miejscem 
pobytu, z którego nie  może ono zostać wyrwane bez odpowiednich gwarancji 
zapewniających stabilizację w now ym otoczeniu (zob. art. 13 lit. b i  zdanie drugie 
Konwencji haskiej wraz z komentarzem zawartym w § 29 Raportu wyjaśniającego).  
Przesłanki odmowy wydania dziecka, jako wyjątki od zasady wydania 
bezprawnie uprowadzonego bądź zatrzymanego dziecka na żądanie prawnego 
opiekuna, muszą być przy tym interpretowane ściśle, jeśli Konwencja nie ma stać 
się martwą literą (§ 34 Raportu wyjaśniającego). Nie jest zatem rzeczą sądu 
rozstrzygającego wniosek o wydanie dziecka badanie, czy sytuacja będzie 
kształtować  się korzystniej, gdy pozostanie ono z uprowadzającym rodzicem, 
czy też gdy wróci do kraju, skąd zostało uprowadzone (zob. wyroki Europejskiego 
Trybunału Praw Człowieka z 6 grudnia 2007 r., skarga nr 39388/05 , z 26 listopada 
2013 r., skarga  nr 27853/09, z  dnia 1 marca 2016 r., skarga nr 30813/14, i  z 19 
lipca 2016 r., skarga nr 2171/14, oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z  1 
grudnia 2000 r., V  CKN  1747/00; z 1 grudnia 1999 r., I CKN 992/99; z  7 
października 1998 r., I  CKN  745/98; z 17 marca 2021 r. , I CSKP 38/21). W  
dominującym nurcie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 
zaznacza się konsekwentnie, że art. 13 lit.  b Konwencji haskiej, odczytywany 
w zgodzie z art. 8 Europejskiej konwencji o prawach człowieka, obejmuje jedynie 
takie sy tuacje, które wykraczają poza to, co zgodnie z  oczekiwaniami dziecko może 
znieść, nie dotyczy natomiast tych wszystkich uciążliwości, które koniecznie łączą 
się z doświadczeniem powrotu do państwa stałego pobytu (zob. np. wyroki ETPCz 
26 
 
z 6 grudnia 2007 r., skarga nr 39388/05; z 26 listopada 2013 r., skarga nr 27853/09 
i z 18 czerwca 2019 r., skarga nr 15122/17, V. Ushakov przeciwko Rosji). Taki sam 
standard wypracowano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przyjmując, 
że odmowę nakazania powrotu dziecka uzasadni a tylko taka szkoda fizyczna lub 
psychiczna, która stawia dziecko w sytuacji nie do zniesienia, przy czym ryzyko 
takiej szkody, podobnie jak ryzyko powstania innej sytuacji, która byłaby dla 
dziecka nie do zniesienia, musi być realne i poważne. Niewystarcz ające są 
natomiast wszelkie inne uciążliwości i niedogodności związane z nieuniknioną 
niepewnością i lękiem, które następują po niechcianym powrocie na obszar 
jurysdykcji sądu stałego miejsca pobytu dziecka (zob.m.in. postanowienia Sądu 
Najwyższego z: 1 gr udnia 1999 r., I CKN 992/99, z 26 września 2000 r., I  CKN  
776/00; z 1 grudnia 2000 r., V CKN 1747/00; z 17 grudnia 2020 r., I  CSK 183/20; z 
17 marca 2021 r., I  CSKP 38/21).  
17. Co do zasady poważne ryzyko szkody psychicznej lub innej sytuacji nie 
do znie sienia dla dziecka w rozumieniu art. 13 lit. b Konwencji haskiej nie może 
powstać wyłącznie z powodu rozłąki z rodzicem, który jest odpowiedzialny za 
bezprawne uprowadzenie dziecka, a separacja taka, jakkolwiek trudna dla dziecka, 
nie spełnia automatycznie  kryterium poważnego ryzyka i nie uzasadnia odmowy 
nakazania powrotu dziecka. Byłoby ono wówczas uzależnione od jednostronnej 
decyzji uprowadzającego rodzica, czy zechce powrócić z dzieckiem, 
co prowadziłoby do podważenia celów Konwencji haskiej, które nie  pozwalają na to, 
by jedno z rodziców lub osoba trzecia wykorzystywała stworzoną przez siebie 
bezprawnie sytuację jako  argument przemawiający za tym, że powrót będzie dla  
dziecka nie do zniesienia (zob. m.in. wyroki Europejskiego Trybunału Praw 
Człowieka z 26 listopada 2013 r., skarga nr 27853/09 i z dnia 19 lipca 2016 r., 
skarga nr 2171/14 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 1 grudnia 2009 r., I  
CKN 992/99; z 26 września 2000 r., I  CKN  776/00; z 17 marca 2021 r., 
I CSKP  38/21).  
Należy jednak zaznaczyć , że postanowienia Konwencji haskiej nie dają 
podstawy do zobowiązania rodzica, który uprowadził lub bezprawnie zatrzymał 
dziecko, do powrotu z nim, nie można zatem wykluczyć sytuacji, w których 
rozłączenie dziecka z rodzicem, pod którego faktyczną opieką dziecko się znajduje 
27 
 
- mimo nagannej postawy tego rodzica - będzie dla dziecka bardziej szkodliwe niż  
rozdzielenie z rodzicem, który domaga się powrotu. Celem prowadzonego 
postępowania jest dobro dziecka w ujęciu, jakie ma na względzie Konwencja haska, 
a nie dążenie do napiętnowania określonych zachowań jego rodziców 
(zob.  I CKN  776/00; z 17 marca 2021 r., I CSKP 38/21). Poza tymi zastrzeżeniami, 
Konwencja haska nie limituje w  żaden inny sposób powodów ryzyka powstania 
sytuacji nie do  zniesienia dla dziecka (zob. postanowienie Sądu Najwyższego 
z 17 grudnia 2020 r., I CSK 183/20).  
18. Zgodnie z art. 3  ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, „we wszystkich 
działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne 
instytucje opieki społeczne j, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, 
sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka”. 
Jak powyżej już wskazano, (pkt. 12) wykładnia Konwencji haskiej powinna odbywać 
się z uwzględnieniem tego, iż „interes dziecka ” jest wartością pierwotną i nadrzędną 
w każdym postępowaniu go dotyczącym.  
19. Konwencja haska uzupełniana jest przepisami Rozporządzenia 
2201/2003, w szczególności art. 11, które w zakresie uprowadzenia i zatrzymania 
dziecka oparte jest na tych samych zasadac h co Konwencja haska. Zgodnie 
z art. 11 ust. 4 rozporządzenia 2201/2003 sąd nie może odmówić powrotu dziecka 
na podstawie art.  13 lit. b Konwencji haskiej, jeżeli ustalono, że zostały podjęte 
stosowne działania w celu zapewnienia ochrony dziecka po jego po wrocie.  
Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że nawet jeżeli sąd poczyni 
ustalenia prowadzące do wniosku, iż powrót dziecka naraziłby je na szkodę 
fizyczną lub  psychiczną albo z innych przyczyn postawiłby je w sytuacji 
nie do zniesienia, to  nie będzi e mógł odmówić nakazania jego powrotu, jeżeli ustali 
jednocześnie, że  podjęte zostały kroki w celu zabezpieczenia dziecka przed 
narażeniem na  znalezienie się w sytuacji opisanej w dyspozycji art. 13 lit. b 
Konwencji haskiej (zob.  M. Radwan, Wybrane zagadni enia postępowania 
wywołanego przez bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka w innym 
państwie członkowskim , EPS, 2011  nr 2, s. 17).  
Zatem w przypadku bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka 
należy niezwłocznie zarządzić jego powrót, jednak s ądy państwa członkowskiego, 
28 
 
do którego dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub w którym zostało 
bezprawnie zatrzymane, powinny mieć w szczególnych, należycie uzasadnionych 
przypadkach możliwość sprzeciwienia się jego powrotowi (pkt 17 preambuły 
do rozpo rządzenia 2201/2003).  
Jak też zostało wskazane powyżej, w dziedzinie uprowadzenia dziecka za 
granicę konieczne jest połączone i harmonijne stosowanie instrumentów 
międzynarodowych, a w szczególności Konwencji haskiej, Konwencji o prawach 
dziecka oraz Konwencji o prawach człowieka. Stosownie natomiast do art. 3 
Konwencji o prawach dziecka, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, 
podejmowanych m.in. przez sądy, sprawą nadrzędną będzie najlepsze 
zabezpieczenie interesów dziecka.  
20. Przenosząc powyż sze uwagi na realia rozpoznawanej sprawy należy 
stwierdzić, że o ile nie ma wątpliwości, iż Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe 
ustalenia i dokonał właściwej oceny prawnej co do uznania, iż stałym miejscem 
pobytu obydwojga dzieci była Wielka Brytania, a także  że doszło do bezprawnego 
zatrzymania dzieci w Polsce przez uczestniczkę, o tyle wykładnia art. 13  lit. b 
Konwencji haskiej dokonana została w sposób niewłaściwy, a w konsekwencji 
przepis ten został niewłaściwie zastosowany. Z tych samych powodów doszło do  
naruszenia art. 3 Konwencji o prawach dziecka.  
Po pierwsze należy zwrócić uwagę, że  w części uzasadnienia dotyczącej 
naruszenia art. 72 Konstytucji,  Sąd Okręgowy jednoznacznie za „nadrzędny” cel 
Konwencji haskiej uznał „szybki powrót dziecka”, a pojęcie „dobra dziecka” 
ograniczył do prawa dziecka do niezakłóconego zamieszkiwania w państwie 
stałego pobytu pod pieczą pełnoprawnych opiekunów, których tylko wspólna 
decyzja (lub orzeczenie sądu) może wiązać się ze zmianą miejsca stałego pobytu 
dziecka (s. 9 uz asadnienia, k. 409 akt sygn. XV Ca (...)). W wykładni art. 13 lit . b 
Konwencji haskiej pominął zatem podstawowy jej cel, to jest ochronę rzeczywistego 
dobra dzieci, co wynika zarówno z samej Konwencji haskiej , jak też z art. 3 
Konwencji o prawach dziecka,  w świetle którego powinno dokonywać się wykładni 
art. 13 lit. b Konwencji haskiej, uwzględniając również  art. 72 Konstytucji.  
Poza tym Sąd Okręgowy przy zastosowaniu art. 13 lit . b Konwencji haskiej 
i dokonaniu oceny zaistnienia określonych w nim przesłan ek pominął istotne 
29 
 
aspekty wynikające z poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń, na których oparł 
zaskarżone postanowienie.  
Jak ustalił Sąd Okręgowy, obydwoje rodzice posiadają wyłącznie 
obywatelstwo polskie, nie mówią dobrze w języku angielskim (uczestnic zka w ogóle 
nie mówi, a  wnioskodawca pomimo 14 -letniego pobytu w Wielkiej Brytanii i pracy 
na stanowisku kierowniczym , mówi słabo). Wnioskodawca i uczestniczka posiadają 
w Polsce swoich rodziców, którzy są najbliższymi osobami dla małoletnich. Główną 
opiek ę nad dziećmi od ich urodzenia sprawowała uczestniczka. Dzieci w chwili 
orzekania w dniu 24 maja 2019 r. miały, L. nieco ponad 4 lata, J . prawie 2  lata, z 
czego w Polsce przebywały, mieszkając wraz z matką w mieszkaniu swoich 
matczynych dziadków, o dpowiednio od września i października 2017 r. ( L. blisko 
połowę swojego życia, J . zdecydowaną jego większość). L. uczęszczała do 
przedszkola i była związana nie tylko z matką, ale także z  mieszkającą z nią w 
jednym mieszkaniu rodziną, a ponadto w przypadku nieobecności matki w każdej 
chwili dziećmi mogą zająć się jej dziadkowie. Okoliczności te powinny być 
uwzględnione przy stosowaniu art. 13 lit . b Konwencji haskiej, a w ich świetle, 
nakaz powrotu dzieci stanowi w  znacznie większym stopniu wyrwa nie ich z 
rodzinnego i społecznego środowiska, w którym rozwijało się ich życie, niż ich 
bezprawne zatrzymanie w Polsce (zob. § 12 Raportu wyjaśniającego). Co więcej, 
powrót dzieci do Wielkiej Brytanii łączyłby się z  koniecznością dostosowania się do 
obceg o języka, nieznanych warunków kulturowych i  nieznanych nauczycieli i 
krewnych, czemu Konwencja haska  chce przeciwdziałać  (zob. § 24 Raportu 
wyjaśniającego). Trudno też w takich okolicznościach uznać, że  zatrzymanie dzieci 
w Polsce i wystąpienie do polskiego sądu z wnioskiem o  powierzenie uczestnice 
władzy rodzicielskiej (k. 145 akt sygn. XV  Ca (...)) stanowi tworzenie przez 
uczestniczkę „powiązań prawnych i  jurysdykcyjnych, które są mniej lub bardziej 
sztuczne” (Por. § 15 Raportu wyjaśniającego). Zważywszy, że  oboje uczestników 
posługują się językiem polskim, zaś komunikacja w języku angielskim jest dla nich 
niemożliwa lub bardzo utrudniona, decydowanie o ich relacjach z dziećmi i prawie 
do opieki nad nimi przed sądami w  Zjednoczonym Królestwie, j est sytuacją 
znacznie bardziej sztuczną i obarczoną ryzykiem naruszenia prawa do sądu 
obydwojga uczestników, niż rozstrzyganie tych kwestii przed sądami polskimi.  
30 
 
Sąd Okręgowy ustalił, że uczestniczka wyraziła gotowość powrotu 
do Wielkiej Brytanii i, co i stotniejsze, że nie zajdzie zmiana opiekuna głównego 
(k. 411 akt sygn. XV Ca (...)). Nie poczynił jednak ustaleń dotyczących tego gdzie i 
w jakich warunkach miałaby ona wraz z dziećmi zamieszkać oraz jaka byłaby ich 
sytuacja ekonomiczna i czy byłaby w sta nie samodzielnie utrzymać siebie i dwójkę 
chorych dzieci oraz jak miałaby wyglądać opieka nad dziećmi w  przypadku podjęcia 
przez nią pracy po powrocie do Wielkiej Brytanii. Tymczasem okoliczności te są 
kluczowe dla właściwej oceny dobra dziecka jak i oceny  ryzyka zaistnienia sytuacji 
nie do zniesienia dla dzieci. Co więcej, wyrażenie przez uczestniczkę gotowości 
powrotu do Wielkiej Brytanii opierało się jedynie na  pragnieniu ograniczenia 
traumatycznych przeżyć dzieci, jednak uczestniczka podkreślała brak m aterialnych 
podstaw do faktycznej realizacji tego pragnienia , tym bardziej, że uczestniczka 
wykluczyła możliwość powrotu do domu wynajmowanego przez uczestnika, a tym 
bardziej powrotu do wspólnego gospodarstwa domowego , co należy wiązać z 
doświadczaną wcze śniej przemocą . 
Z ustaleń Sądu Okręgowego nie wynika w szczególności, aby wnioskodawca 
złożył zapewnienia dotyczące jego pomocy dla uczestniczki w jej utrzymaniu 
w przypadku jej powrotu do Wielkiej Brytanii. Tym bardziej realizacja ewentualnych 
zapewnień n ie została zabezpieczona przez uwarunkowanie nakazu powrotu 
dziecka nałożeniem na wnioskodawcę określonych obowiązków w zakresie, 
w jakim pozwala na to Konwencja haska (art. 7).  
Sąd Okręgowy nie uwzględnił opinii Zespołu Sądowych Specjalistów w P., w 
której wskazano, że istnieje duże ryzyko, iż powrót rodzeństwa pod opiekę 
wnioskodawcy naraziłby dzieci na szkodę psychiczną lub fizyczną i mógłby 
postawić je w sytuacji trudnej, stresogennej (k. 411, akt sygn. XV Ca (...)). 
Ta decyzja Sądu Okręgowego opie rała się na założeniu, że matka po powrocie 
dzieci do  Zjednoczonego Królestwa w dalszym ciągu będzie opiekunem głównym 
(k. 411 akt sygn. XV Ca (...)), przy czym sąd ten nie wyjaśnił, na czym oparł swoje 
założenie, ani też nie dokonał ustalenia co do tego,  w jakich warunkach będą 
przebywały dzieci po ich powrocie do Wielkiej Brytanii, ani też tego, czy matka 
będzie posiadała środki na utrzymanie. Tymczasem okoliczności te mają kluczowe 
znaczenie dla ustalenia, czy powrót do Wielkiej Brytanie nie narazi dzie ci na szkodę 
31 
 
fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób nie postawi ich w sytuacji 
nie do zniesienia. Sąd Okręgowy skupił się natomiast jedynie na dwóch istotnych, 
ale nie wystarczających dla oceny zaistnienia przesłanek z art. 13  lit. b Konwen cji 
haskiej kwestiach, tj.  czy podróż nie stwarza zagrożenia dla młodszego dziecka, 
zważywszy na charakter jego choroby, oraz to, czy dzieci będą mogły być leczone 
w Wielkiej Brytanii wobec faktu, że dzieci obarczone są chorobami wymagającymi 
pozostawania pod stałą opieką lekarską.  
Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że nie może być traktowana za obiektywną 
przeszkodę do powrotu rodzica obawa sprawcy uprowadzenia (zatrzymania), że  
poniesie on odpowiedzialność karną - dokonując bowiem uprowadzenia 
(zatrzymania) powinien był on liczyć się z jego następstwami (k. 412, 
akt sygn.  XV Ca (...)). O ile samo to stwierdzenie znajduje  swoje  uzasadnienie, o 
tyle jest ono trudne do pogodzenia z przyjętym przez ten sąd założeniem, że matka 
dzieci nadal będzie opiekunem głównym. Sąd Okręgowy pomimo dopuszczenia 
możliwości, iż uczestniczka może zostać pociągnięcia do odpowiedzialności karnej 
w Wielkiej Brytanii, nie rozważył w jaki sposób zabezpieczone zostanie w takiej 
sytuacji dobro dzieci. W szczególności, nie  uczynił tego w świetle opinii Zespołu 
Sądowych Specjalistów w P.. 
Nie uwzględniając dobra dziecka jako nadrzędnego celu przy interpretacji 
art. 13 lit . b Konwencji haskiej oraz dokonując niepełnej oceny zaistnienia 
przesłanek uzasadniających odmowę wyda nia dziecka na podstawie art. 13 lit. b 
Konwencji haskiej, Sąd Okręgowy w P. dopuścił się naruszenia tego przepisu.  
Ze względu na pominięcie dobra dziecka w rozumieniu art. 3 Konwencji 
o prawach dziecka przy interpretacji art. 13 lit . b Konwencji ha skiej, zasadny jest też 
zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka.  
Nie doszło natomiast do naruszenia art. 11 ust. 4 rozporządzenia  2201/2003, 
skoro bowiem Sąd Okręgowy uznał, że nie zaistniały przesłanki zastosowania 
wyjątku z art. 13 li t. b Konwencji haskiej, to nie było podstawy do zastosowania 
art. 11 ust. 4 rozporządzenia  2201/2003.  
21. Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że przesłanką pozwalającą 
na uwzględnienie skargi nadzwyczajnej nie może być każde naruszenie przepisów 
prawa (zarówno mat erialnego jak i procesowego), ale wyłącznie takie, któremu 
32 
 
można przypisać charakter rażący. Samo stwierdzenie, iż doszło do naruszenia 
przepisów nie  jest wystarczające.  
Do rażącego naruszenia prawa dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie 
sprawy nastąpiło w sposób oczywisty i bezsprzeczny wbrew treści normy prawnej, 
której  wykładnia jednoznacznie pozwala przyjąć określony sposób rozwiązania 
sprawy, nie dając podstaw do zaakceptowania innych alternatywnych stanowisk 
(wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2015 r., V KK 194/15; postanowienie z 30 
czerwca 2021 r., I NSNc 61/20). Rażące naruszenie prawa zachodzi, gdy 
zaskarżone orzeczenie można uznać za niewątpliwie sprzeczne z  zasadniczymi i  
niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi stan dardami 
rozstrzygnięć, gdy był wynikiem rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego 
zastosowania prawa (wyroki Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2007 r., V CNP 
132/06; z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06; z 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05). Ocena 
tego, czy  doszło do r ażącego naruszenia prawa, jest uzależniona także od wagi 
naruszonej normy, tj. jej pozycji w hierarchii norm prawnych, stopnia (istotności) jej 
naruszenia i  skutków naruszenia dla stron postępowania (wyroki Sądu 
Najwyższego z 17 czerwca 2020 r., I NSNc 44/ 19; z 3 czerwca 2020 r., I  NSNc 
46/19; z 17 czerwca 2020 r., I  NSNc  47/19; z 13 stycznia 2021 r., I  NSNc  51/20; z 
13 stycznia 2021., I NSNc 51/20).  
Sąd Najwyższy potwierdza jednocześnie, że „«[r]ażące» naruszenie prawa 
w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 2 u.SN. oznacza naruszenie relewantne z punktu 
widzenia przesłanki ogólnej skargi, czyli konieczności urzeczywistnienia zasady 
demokratycznego państwa prawnego” (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 24 marca 
2021 r., I NSNc 134/20; z 8 czerwca 2021 r., I NSNc 25/19). W tym kontekście nie  
bez znaczenia w przedmiotowej sprawie jest także wynikający z art. 72 Konstytucji 
RP wymóg ochrony dobra dziecka.  
22. Okoliczności przedmiotowej sprawy nie pozostawiają wątpliwości, że Sąd 
Okręgowy dokonał daleko posuniętej redukcji przy ocenie najlepiej pojmowanego 
interesu dziecka, w znikomym stopniu jedynie uwzględniając,  pojmowane 
integralnie , dobra dziecka, jako wartość nadrzędną, uznając, że podstawowym 
celem Konwencji haskiej jest, zapewnienie niezwłocznego powrotu dzi eci 
bezprawnie zatrzymanych. Tymczasem ten cel Konwencji haskiej w rzeczywistości 
33 
 
operacjonalizuje podstawowe jej założenie, w myśl którego, zapewnienie 
niezwłocznego powrotu dziecka do miejsca jego stałego pobytu leży w najlepiej 
pojmowanym interesie dzie cka i służy jego dobru. To właśnie dobro dziecka 
uzasadnia dążenie do niezwłocznego przemieszczenia dziecka do poprzedniego 
miejsca jego stałego pobytu ( habitual residence ) sprzed jego uprowadzenia lub 
zatrzymania. Ograniczenie się do mechanicznego przemie szczenia dziecka 
zakładając, że dyslokacja ta będzie zawsze służyła jego dobru, nie pozwala 
we właściwy sposób realizować celu konwencji.  
Z drugiej strony jednak, wyraźnie obecny w orzecznictwie, rygorystyczny 
sposób interpretowania wyjątku z art. 13 lit . b Konwencji haskiej, nie pozwala uznać, 
że naruszenie to, choć było wyraźne, miało charakter rażący . Z tego samego 
względu, nie można też przypisać rażącego charakteru oczywistemu naruszeniu 
art. 3 Konwencji o prawach dziecka . 
23. Zarzut oczywistej sprzecz ności  istotnych ustaleń sądu z treścią 
zebranego w sprawie materiału dowodowego znajduje normatywne oparcie w  art. 
89 § 1 pkt 3 u.SN, który przesądza, że podnieść go można tylko wtedy, gdy materiał 
dowodowy zebrany w sprawie zakończonej prawomocnym orze czeniem, w 
oczywisty sposób prowadzi do innych wniosków w zakresie ustaleń faktycznych niż 
te, które stały się podstawą orzekania sądu. Przedmiotem skargi nadzwyczajnej 
mogą być w tym przypadku jedynie oczywiste błędy w ocenie i  interpretacji 
materiału do wodowego zebranego w sprawie lub błąd braku, który polega na 
błędnie lub w sposób niepełny przyjętych ustaleniach, poprzez pominięcie 
określonych faktów wynikających w  oczywisty sposób z materiału dowodowego 
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z  9 grudnia 2020 r., I NSNu 2/20). Kognicja Sądu 
Najwyższego w tym zakresie ogranicza się do weryfikacji tego, czy  ustalenia 
poczynione przez sąd znajdują oparcie w treści zgromadzonego materiału 
dowodowego. Kontrola nadzwyczajna w tym zakresie nie może wykraczać poz a 
zebrany w sprawie materiał dowodowy. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 
grudnia 2020 r., I NSNc 9/20).  
24. Sąd Okręgowy zasadnie stwierdził, że uczestniczka podczas 
przesłuchania wyraziła gotowość powrotu do Wielkiej Brytanii (00:48:50), 
choć  uczyniła to dopiero w  sytuacji ponowienia pytań przez sąd, który wcześniej 
34 
 
uzyskał od niej odmienne zapewnienie (00:47:21). Dopiero naleganie sądu 
i powiązanie pytania z sytuacją dzieci, skłoniła ją do wyrażenia gotowości powrotu, 
gdyby była „naprawdę zmuszona”, celem  ograniczenia krzywdy dzieci. („gdybym 
była naprawdę zmuszona to tak” byłoby to zbyt krzywdzące dla dzieci”). 
Jednocześnie sąd nie uwzględnił tego, że uczestniczka stanowczo wykluczyła 
możliwość powrotu do mieszkania wnioskodawcy (również bez  powrotu do zw iązku 
(00:51:10), a poza tym, że podczas przesłuchania wskazał , że nie pracuje oraz nie 
dysponuje środkami aby zamieszkać w Wielkiej Brytanii (nie  stać ją na zapłatę 
kaucji oraz na pomoc prawną) (00:59:56). Sąd nie wziął też pod uwagę faktu, 
że wnioskodawc a nie płacił i nie płaci alimentów (stosując się do porady adwokata) 
pomimo, że był dwukrotnie przez Sąd Okręgowy pouczany o konieczności 
alimentowania dzieci i pomimo zasądzenia odeń tych alimentów. Pominięcie tych 
informacji zawartych w zebranym material e dowodowym pozwoliło przyjąć Sądowi 
Okręgowemu, iż uczestniczka także po powrocie do Wielkiej Brytanii będzie dalej 
opiekunem głównym. Założenie to z kolei pozwoliło Sądowi Okręgowemu nie  
uwzględnić opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów w P., z której 
wynika, że powrót rodzeństwa pod opiekę wnioskodawcy może narazić je na 
szkodę psychiczną lub fizyczną (k. 411 akt sygn. XV Ca (...)). Okoliczność ta ma 
natomiast kluczowe znaczenie w kontekście oceny zaistnienia przesłanek 
zastosowania art.  13 lit. b Konwencji haskiej. Poczynione przez Sąd Okręgowy 
istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia poprzez wybiórcze oparcie się na  
treści zeznań i z pominięciem opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych 
Specjalistów w P. należy uznać za spełnienie  przesłanki z art. 89 §1 pkt 3.  
Sąd Okręgowy uznał też, że wnioskodawca przedstawił dokumenty 
świadczące o objęciu dziecka opieką lekarską po przyjeździe (k. 411 akt sygn. 
XV Ca (...)). Do  akt sprawy złożone zostało natomiast zaświadczenie placówki 
medyc znej z dnia 8  listopada 2018 r., z którego wynika jedynie, że przy założeniu, 
iż J. J. mieszkał będzie w granicach rejonizacyjnych, będzie on podlegał dalszej 
rejestracji w Priory Fields Partnership  (k. 316 -323 akt sygn. XV Ca (...)). Sąd 
przypi sał zatem tym dokumentom inną treść, niż ta, którą posiadały, nie  świadczą 
one bowiem o  objęciu opieką medyczną dzieci, co jest istotne ze  względu na to, że 
- jak ustalił Sąd Okręgowy - leczenie syna uczestników wymaga podawania co 
35 
 
miesiąc preparatów im munoglobulin, a zatem po powrocie do Wielkiej Brytanii 
należałoby nieprzerwanie kontynuować terapię. Ustalenie to, z  punktu widzenia 
oceny możliwości zaistnienia przesłanek zastosowania art. 13 lit.  b Konwencji 
haskiej jest istotne, dotyczy bowiem bezpośr ednio zdrowia dziecka. Z drugiej strony 
jednak treść tego dokumentu nie  wyklucza też objęcia syna uczestników opieką 
medyczną. Dlatego, o ile ustalenie poczynione przez Sąd Okręgowy było istotne i 
błędne, o tyle trudno mówić o jego sprzeczności z treścią m ateriału dowodowego.  
IV. 
25. Sąd Najwyższy stwierdził zaistnienie przesłanek szczegółowych skargi 
nadzwyczajnej w postaci naruszenia art. 72 Konstytucji RP (art. 89 § 1 pkt 1 u.SN ) 
oraz oczywistą sprzeczność istotnych ustaleń sądu z zebranym materiałem 
dowodowym. Pozwala to przejść do dalszego etapu kontroli nadzwyczajnej w  
postaci zbadania, czy w wyniku wspomnianego naruszenia, można mówić 
o konieczności uchylenia lub zmiany zaska rżonego orzeczenia celem zapewnienia 
poszanowania zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego 
zasady sprawiedliwości społecznej.  
O ile ocena spełnienia przesłanki szczegółowej sprowadza się, w dużym 
uproszczeniu, do dokonania subsumpcji, o tyle dokonując oceny ziszczenia się 
przesłanki funkcjonalnej, czyli oceniając konieczność zapewnienia zgodności 
prawomocnych orzeczeń z zasadą wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, kluczowe 
staje się ważenie konstytucyjnych wartości. Przemawia za tym nie t ylko jej 
charakter jako normy -zasady, której zachowanie jest oceniane nie tyle w  
dychotomicznych kategoriach naruszenia bądź nienaruszenia, ale przez ocenę 
stopnia jej realizacji w  optymalizacyjnej konfrontacji z innymi zasadami. Przemawia 
za tym również fakt, że  art. 89 § 1 principium  u.SN nie mówi o przestrzeganiu lub 
nienaruszeniu wskazanej w nim normy, ale o konieczności zapewnienia zgodności 
z tą zasadą. Tym samym, zgodność z art. 2 Konstytucji RP jest nie tyle kryterium 
poprawności, co swoistym celem  kontroli nadzwyczajnej – stanem, który powinien 
zostać urzeczywistniony w  wyniku rozpoznania skargi. Z samej natury normy 
będącej zasadą wynika konieczność stosowania zasady proporcjonalności przy  
ocenie jej realizacji (zob.  wyroki Sądu Najwyższego: z 25  listopada 2020 r., I  NSNc 
57/20; z 21 kwietnia 2021 r., I NSNc 89/20).  
36 
 
Zważywszy na specyfikę kontroli nadzwyczajnej, celem ostatniego jej etapu 
jest wykazanie, że natura i rozmiar nieprawidłowości popełnionych przy wydawaniu 
zaskarżonego orzeczenia uspr awied liwia odstąpienie od - wynikającej skądinąd 
również z zasady państwa prawnego - ochrony powagi rzeczy osądzonej i zmianę 
lub uchylenie zaskarżonego postanowienia. Co do zasady bowiem, art. 2 
Konstytucji RP stoi na straży ostateczności i trwałości praw omocnych orzeczeń 
sądów powszechnych, jednak niekiedy natura i ciężar popełnionych uchybień może 
nakazywać danie pierwszeństwa względom wynikającym z konieczności ochrony 
innych praw i wolności konstytucyjnych.  
W obecnej sprawie ważeniu podlegają zatem, z  jednej strony ochrona 
stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych, z drugiej zaś strony wzgląd 
na dobro dziecka oraz na ochronę zaufania obywateli do państwa.  
Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w pełni aprobuje przy tym wyrażone 
już przez Sąd Najwyższy s tanowisko, że zasada dobra dziecka określona zarówno 
w przepisach Konstytucji RP, jak i Konwencji haskiej zalicza się do wiodących 
zasad polskiego porządku konstytucyjnego i jako taka stanowi istotną składową 
zasady demokratycznego państwa prawnego (zob. p ostanowienie z 14 kwietnia 
2021 r., I  NSNc 36/21).  
26. Uwzględniając przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego czynniki 
oceny stwierdzonych naruszeń, o których mowa w art. 89 § 1 pkt 2 u.SN z punktu 
widzenia ich relewantności dla oceny zaistnienia przesłan ki ogólnej skargi, tj.  (1) 
wagę naruszonej normy, tj. jej pozycję w hierarchii norm prawnych, (2)  stopień 
(istotność) jej naruszenia, (3) skutek naruszenia dla stron postępowania (wyroki 
Sądu Najwyższego z: 24 marca 2021 r., I NSNc 134/20; 8 grudnia 2020 r., I NSNc 
44/20; 17 czerwca 2020  r., I NSNc 47/19; 3 czerwca 2020 r., I NSNc 46/19; 8 maja 
2019 r., I NSNc 2/19; postanowienie Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2021  r., I 
NSNc 36/21), w  okolicznościach przedmiotowej sprawy nie ma wątpliwości, iż 
nakaz wydania dzieci naruszył wynikającą z art. 72 Konstytucji RP zasadę prawną 
(dobra dziecka) o  najwyższej pozycji w hierarchii źródeł prawa RP, 
operacjonalizowaną także przez  przepis art. 13 lit. b Konwencji, naruszenie to jest 
poważne i ma dotkliwe skutki dl a dzieci.  
Dodatkowo, nie bez znaczenia dla oceny zaistnienia przesłanki ogólnej mają 
37 
 
też okoliczności jakie zaistniały już po wydaniu zaskarżonego orzeczenia, także 
bowiem Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę zobowiązany jest do 
uwzględnienia jako na drzędnej zasady dobra dziecka z art. 72 Konstytucji, jak też 
uwzględnienia art. 3 Konwencji o ochronie praw dziecka. Nie może zatem umknąć 
uwadze Sądu Najwyższego, że dzieci przebywają wraz z matką w Polsce od 4 lat, 
a zatem tym bardziej pozostawienie w mocy orzeczenia, co do którego 
stwierdzono, iż wydane zostało z naruszeniem art. 72 Konstytucji w świetle 
przesłanki funkcjonalnej nie zasługuje na ochronę w procesie ważenia ochrony 
zasady prawomocności orzeczeń z zasadą dobra dziecka.  
27. Wobec stwierdze nia podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, 
zważywszy na zgromadzony materiał dowodowy pozwalający na dokonanie 
pełnych ustaleń faktycznych oraz na dokonanie oceny prawnej, a przede wszystkim 
zważywszy na zasadę ochrony dobra dziecka, zasadny jest  wniosek skarżącego 
o merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Najwyższy. Materiał dowodowy 
zebrany zarówno przez Sąd Rodzinny, jak i przez Sąd Okręgowy pozwala na 
dokonanie pełnej oceny, w wyniku której Sąd Najwyższy uchylił postanowienie 
Sądu Okręgo wego w P. z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt: XV Ca (...) w punkcie 
pierwszym i oddalił skargę w pozostałym zakresie. Uchylenie postanowienia Sądu 
Okręgowego w P. w punkcie II. nie jest konieczne dla  zapewnienia poszanowania 
zasady demokrat ycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady 
sprawiedliwości społecznej.  
 Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że sytuacja finansowa uczestniczki, jak  i 
brak wsparcia ze strony rodziców w przypadku powrotu do Zjednoczonego 
Królestwa, prawdopodobnie un iemoż liwiłby jej pełnienie w dalszym ciągu funkcji 
głównego opiekuna dzieci, zaś wnioskodawca jako osoba czynna zawodowo miałby 
ograniczone możliwości zajmowania się nimi, w szczególności, zakresie 
zapewnienia im opieki medycznej (konieczne wizyty lekarsk ie). Okoliczności te 
nakazują wziąć pod uwagę stanowisko Opiniodawczego Zespołu Sądowych 
Specjalistów w P., którego treść uzasadnia oparcie rozstrzygnięcia na art. 13 lit. b 
Konwencji haskiej. Sąd Najwyższy uwzględnił również daleko idące ograniczenia 
w zakresie posługiwania się językiem angielskim przez obydwoje rodziców, które 
poważnie utrudniałyby im uczestniczenie w postępowaniu przed sądem rodzinnym 
38 
 
w Zjednoczonym Królestwie oraz konieczność sprawowania szczególnej opieki 
medycznej nad dziećmi wymaga jącej współpracy rodziców z lekarzami 
i komunikowania się w nieznanym dla nich języku.  
Uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego nie może przy tym skutkować 
oddaleniem wniosku, który zainicjował sprawę. Przedmiotem tego postanowienia 
było rozstrzygnięcie co do środka odwoławczego, złożonego przez wnioskodawcę 
od orzeczenia sądu pierwszej insta ncji. Zatem, uchylając w części zaskarżone 
postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 maja 2019 r. i orzekając co do istoty 
sprawy, Sąd Najwyższy oddalił apelację w zakresie, w jakim uwzględniała ona 
wniosek. Uwzględniając całą treść skargi nadzwyczajnej, nie  ma wątpliwości, 
iż użycie w  petitum  skargi nadzwyczajnej słowa „wniosku” zamiast „apelacji” należy 
zaliczyć do kategorii oczywistej omyłki pisarskiej.  
V. 
28. Mając powyższe na względzie , Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 
u.SN, w zw. z naruszeniem art. 72 Konstytucji RP oraz w związku ze stwierdzeniem 
oczywistej sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie 
materiału dowodowego  oraz w celu zapewnienia zgodności z art. 2 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej, uchylił w części, tj. w zakresie pkt pierwszego, 
postanowien ie Sądu Okręgowego w P. z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt: XV  Ca (...) 
i orzekł jak w sentencji.  
Jednocześnie, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN, Sąd 
Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania wywołanego  
wniesieniem skargi nadzwyczajnej .