Sygn. akt V CSK 389/19  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 13 listopada 2019 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Władysław Pawlak (przewodniczący, sprawozdawca)  
SSN Marian Kocon  
SSN Anna Owczarek  
Protokolant Barbara Kryszkiewicz  
  
w sprawie z wniosku P. V.  C. 
przy uczestnictwie A. C.   
z udziałem Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw Dziecka  
o nadanie klauzuli wykonalności orzeczeniu sądu zagranicznego,  
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 13 listopada 2019 r.,  
skargi kasacyjnej uczestniczki  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…)  
z dnia 23 stycznia 2019 r., sygn. akt I ACz (…),  
  
1. oddala skargę kasacyjną;   
2. zasądza od uczestniczki na rzecz wnioskodawcy kwotę 360 
(trzysta sześćdziesiąt) zł, tytułem kosztów postępowania 
kasacyjnego.   
  
UZASADNIENIE  
 
 
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny w  (…) oddalił zażalenie 
uczestniczki A. C.  na postanowienie Sądu Okręgowego w  O. z dnia 16 lutego 2018 
r. stwierdzające, na wniosek P. V. C. , wykonalność na terenie Rzeczypospolitej 
Polskiej orzeczenia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 23 listopada 2016 r., nr R.G.: 
(…). 
2 
 
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu 8 lutego 2016 r., Sąd Wielkiej 
Instancji w L. (Francja) wydał orzeczenie nr (...) w trybie przyśpieszonym, którym 
orzekł, że władza rodzicielska nad małoletnią córką stron A. C.  będzie sprawowana 
wyłącznie przez ojca, ustanowił miejsce zamieszkania dziecka w miejscu 
zamieszkania ojca, zarządził powrót dziecka do  ojca najpóźniej do 20 lutego 2016 r. 
oraz określił zakres osobistych kontaktów matki z dzieckiem.  
Na skutek apelacji uczestniczki, Sąd Apelacyjny w (…) wyrokiem z dnia 23 
listopada 2016 r. podtrzymał rozstrzygnięcie Sądu Wielkiej Instancji w L. w zakresie 
odpowiedzialności rodzicielskiej w stosunku do małoletniej córki stron, stwierdzając, 
że władza rodzicielska przysługiwać będzie wyłącznie ojcu, ustalił rezydencję 
dziecka w miejscu zamieszkania ojca oraz zmodyfikował rozstrzygnię cie Sądu 
pierwszej instancji odnośnie do kontaktów matki z dzieckiem, a także zakazał 
wyjazdu dziecka z Francji bez zgody obojga rodziców. Kasacja   uczestniczki od 
tego orzeczenia została odrzucona postanowieniem francuskiego Sądu 
Kasacyjnego z dnia 12 paź dziernika 2017 r.  
Sąd Okręgowy wskazał, że w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności 
orzeczenia na podstawie Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, z dnia 
27 listopada 2003 r., dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania 
orzeczeń w sprawach małże ńskich oraz w sprawach dotyczących 
odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 
(dalej: „Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003”), badaniem objęte są 
wymogi  formalne, nie zaś całokształt przesłanek postępowania egzekucyjnego . 
W ocenie Sądu pierwszej instancji dołączone do wniosku dokumenty spełniają 
wymagania formalne określone w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 2201/2003. 
Nadto  nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w art. 23 tego 
Rozporządzenia, które uzasadniałyby odmowę stwierdzenia wykonalności, 
tym  bardziej, że wniosek P. V. C.  o wydanie dziecka rozpatrywany w  innej sprawie, 
na podstawie przepisów Konwencji z dnia 25  października 1980 r. dotyczącej 
cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za  granicę (dalej:  „Konwencja haska”), 
został uwzględniony przez Sąd Rejonowy w  B., zaś Sąd Okręgowy w O . oddalił 
apelację uczestniczki.          
3 
 
W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego uczestniczka zarzuciła: 
naruszenie art. 37 ust. 2 pkt a Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, przez 
uznanie, iż wniosek wszczynający postępowanie został jej prawidłowo doręczony, 
pomimo że analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że uczestniczce nie 
doręczono wniosku inicjującego postępowanie, a tym samym uniemożliwiono 
jej  podjęcie obro ny; naruszenie art. 23 w zw. z art. 31 ust. 2 Rozporządzenia Rady 
(WE) nr 2201/2003 przez ich niezastosowanie, a tym samym błędne uznanie, 
iż nie zachodzi żadna ze wskazanych w art. 23 przesłanek, uniemożliwiających 
stwierdzenie wykonalności orzeczenia Sąd u francuskiego, podczas gdy analiza akt 
sprawy prowadzi do wniosku, że jest ono rażąco sprzeczne z polskim porządkiem 
publicznym, biorąc pod uwagę dobro dziecka oraz nie zostało ono wysłuchanie 
w kwestii jego woli powrotu do Francji, a ponadto uczestniczce  nie doręczono 
w sposób prawidłowy pisma wszczynającego postępowanie, a także nie 
przesłuchano jej w zakresie naruszenia przysługującej jej odpowiedzialności 
rodzicielskiej; zaniechanie wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania do 
czasu zakończenia wszystkich innych postępowań prowadzonych w związku 
z małoletnią A. C. ; z ostrożności procesowej uczestniczka zarzuciła naruszenie art. 
1146 pkt 3,  4, 7 k.p.c. oraz art. 1147 § 2 k.p.c.  
Wnioskowała również o przeprowadzenie dowodów z akt wszystkich 
postęp owań dotyczących pobytu małoletniej A. C. w Polsce i jej wydania do Francji, 
tj. akt Sądu Rejonowego w B .  III Nsm (…), III Nsm (…), III Nsm (…), III Nsm (…), 
III Nsm (…) oraz akt Sądu Okręgowego w O . II Ca (…), I Co (…) i I RC (…), na 
okoliczność sytuacji  małoletniej córki stron oraz jej  woli, gdzie chce mieszkać.  
Sąd drugiej instancji uznał, że uczestniczce prawidłowo zostało doręczone 
pismo wszczynające postępowanie przed Sądem francuskim, oraz że nie 
pozbawiono jej możliwości obrony praw. Wyrok Sądu Ape lacyjnego w (…) zapadł 
po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 października 2016 r., na której 
występowała wraz ze swoim pełnomocnikiem. Poza tym, za pośrednictwem swego 
pełnomocnika wywiodła kasację od tego wyroku i z nim brała udział w rozprawie 
przed fran cuskim Sądem Kasacyjnym.  
Według Sądu drugiej instancji, wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) zapadł na 
skutek apelacji uczestniczki, a zatem umożliwiono jej zgłoszenie zarzutów, które 
4 
 
następnie były przedmiotem rozpoznania. Wyrok ten, wbrew stanowisku 
uczestnicz ki, nie narusza obowiązującego w Polsce porządku publicznego 
w postaci zasady ochrony dobra dziecka. W ocenie Sądu Apelacyjnego, 
uczestniczka dokonała arbitralnej wykładni pojęcia dobra dziecka, sprowadzającej 
się niejednokrotnie do jej, a nie dziecka, int eresu. Natomiast za sprzeczne 
z dobrem dziecka Sąd uznał eliminację wnioskodawcy z życia dziecka, 
przejawiającą się w utrudnianiu mu przez uczestniczkę realizowania kontaktów oraz 
lekceważenie prawomocnych rozstrzygnięć sądów.  
Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu zaniechania przez Sąd Okręgowy 
zawieszenia postępowań toczących się przed Sądem Rejonowym w B .  w sprawie 
III Nsm (…) i przed Sądem Okręgowym w O .  I Co (…). Rozstrzygnięcie w tej 
ostatniej sprawie nie miało wpływu na niniejszą sprawą, tym   bardziej, że wobec 
cofnięcia wniosku, postępowanie zostało umorzone postanowieniem z dnia 30 
kwietnia 2018 r.        
Jakkolwiek Sąd drugiej instancji uwzględnił wniosek o zawieszenie 
postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy III Nsm (…) 
(dotycz ącej zmiany wcześniejszego prawomocnego postanowienia 
w przedmiocie  wydania małoletniej na podstawie przepisów Konwencji haskiej), 
ale ostatecznie   stwierdził, że zapadłe w tamtej sprawie, korzystne dla uczestniczki 
rozstrzygnięcie, nie mogło przesądzić o zasadności wniesionego przez nią 
zażalenia w  niniejszej  sprawie, gdyż dotyczyło innych kwestii, niemających 
znaczenia w  rozpoznawanej  sprawie.  
W ocenie Sądu drugiej instancji nie mogło dojść do naruszenia art. 1146 pkt 
3, 4 i 7 k.p.c. oraz art. 1147 § 2 k .p.c., gdyż w sprawie miały zastosowanie przepisy 
szczególne zawarte w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 2201/2003.  
W skardze kasacyjnej uczestniczka zaskarżyła w całości postanowienie 
Sądu drugiej instancji, wnosząc o jego uchylenie i zmianę postanowienia Sądu 
pierwszej instancji przez oddalenie wniosku o stwierdzenie wykonalności 
orzeczenia Sądu Apelacyjnego w (…), ewentualnie o jego uchylenie 
z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie prawa 
materialnego, tj. art. 23 lit. a w zw. z art . 32 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003 w zw. z art. 12 ust. 1 Konwencji z dnia 20 listopada 1989 r. 
5 
 
o prawach   dziecka (dalej: „Konwencja o prawach dziecka”) oraz art. 8 Europejskiej 
konwencji z  dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka  i podstawowych 
wolności (dalej: „Europejska konwencja o ochronie praw człowieka”), przez ich 
niezastosowanie, a w konsekwencji dokonanie rażąco niezgodnej z prawem 
wykładni pojęcia sprzeczności orzeczenia z porządkiem publicznym Państwa 
Członkowskiego, a także wykładni pojęcia „interesu dziecka”, które jak w tej 
sprawie, co wynika z akt Sądu Rejonowego w B . sygn. akt III Nsm (…) oraz III Nsm 
(…), wyraża wolę pozostania w Polsce, przy matce; art. 23 lit. b w zw. z  art. 31 ust. 
2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 przez ich niewłaściwe zastosowanie i 
nieuwzględnienie, iż procedura przed sądami państwa pochodzenia dziecka w 
żadnym razie nie spełniała przesłanki „pilności” w rozumieniu tego Rozporządzenia, 
zaś upływ czasu od wydania postanowienia objętego wn ioskiem o  stwierdzenie 
wykonalności, doprowadził do sytuacji, w której wykonanie w Polsce miałoby zostać 
prowizoryczne i już nieaktualne orzeczenie w przedmiocie odpowiedzialności 
rodzicielskiej, wydane w postępowaniu bez wysłuchania dziecka oraz matki, co  w 
zmienionych okolicznościach sprawy powinno skutkować negatywną oceną 
odnośnie do podstaw wniosku o stwierdzenie wykonalności orzeczenia 
zagranicznego; art. 23 lit. a i d w zw. z art. 31 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003 przez pominięcie braku  rzeczywistego wysłuchania przez   Sądy 
francuskie uczestniczki postępowania jako osoby powołującej się na   swoją 
odpowiedzialność rodzicielską wobec dziecka, co również naruszyło porządek 
publiczny z uwagi na niezachowanie podstawowych standardów rzetelneg o 
procesu sądowego w państwie wydania orzeczenia objętego wnioskiem; 
naruszenie prawa procesowego , tj. art. 12 w zw. z art. 8 Rozporządzenia nr 
2201/2003 przez dopuszczenie do wykonania orzeczenia dotyczącego kwestii 
wpadkowej, związanej z zapewnieniem nie zakłóconego przebiegu postępowania 
głównego, jakim jest postępowanie o rozwód, co do którego Sąd Okręgowy w  O.  w 
sprawie I RC (…), uznał się właściwym, zaś Sąd francuski uznał się niewłaściwym; 
art. 19 ust. 2 i 3 w zw. z art. 23 lit a Rozporządzenia Rady (WE) nr  2201/2003 przez 
pominięcie istotnych wad orzeczenia zagranicznego, które polegały na wydaniu go 
w warunkach braku prawomocnego, w chwili orzekania, rozstrzygnięcia w 
przedmiocie jurysdykcji sądów polskich, przez co Sąd francuski  nie miał 
6 
 
kompetencj i do wydania orzeczenia, a uczestniczka, która te   okoliczności 
próbowała przedstawić Sądowi francuskiemu, nie została wysłuchana; art. 33 ust. 3 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 w zw. z art. 148 § 1 k.p.c., art. 216 k.p.c. 
i art. 217 k.p.c., przez za niechanie przeprowadzenia kontradyktoryjnego 
postępowania i wydanie zaskarżonego postanowienia na   posiedzeniu niejawnym, 
choć zarówno zawiłość sprawy i wnioski dowodowe przedstawione przez 
pełnomocnika uczestniczki w pismach procesowych z dnia 10  lipca, 3  i 13 grudnia 
2018 r. uzasadniały wyznaczenie rozprawy i zarządzenie osobistego stawiennictwa 
uczestniczki w celu jej wysłuchania, a także rozpatrzeni e we właściwym trybie 
tychże wniosków dowodowych; art. 33 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003 w z w. z motywem 19 i 33 preambuły tego Rozporządzenia, a także art. 
12 ust. 3 Konwencji o prawach dziecka, art. 24 ust. 1 Karty praw podstawowych 
Unii Europejskiej i art. 216¹ § 1 i 2 k.p.c., które polegało na zaniechaniu 
wysłuchania małoletniej w niniejszym postępowaniu, wskutek czego przy ocenie 
merytorycznej wniosku nie uwzględniono dobra (interesu) dziecka rozumianego w 
świetle jego zdania i rozsądnych życzeń; art. 38 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 1 lit. b 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, przez nieuwzg lędnienie istotnych 
braków dołączonego do wniosku świadectwa, określonego w art. 39 tego 
Rozporządzenia i niezbadanie, czy uczestniczka jako pozwana w postępowaniu 
przed Sądem francuskim rzeczywiście otrzymała doręczone we właściwy sposób 
orzeczenie w jej sprawie.                  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
I. W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę, że art. 24 w zw. z art. 31 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, zakazuje jakiegokolwiek badania 
jurysdykcji sądu Państwa Członkowskiego pochodzenia (czyli jurysdykcji - jak 
stanowi art. 2 pkt 5 - Państwa Członkowskiego, w którym wydano orzeczenie, 
które  ma zostać wykonane), bowiem do reguł dotyczących właściwości określonych 
w art. 3 -14 tego Rozporządzenia nie stosuje się kr yterium porządku publicznego 
przewidzianego w art. 23 lit a (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii 
Europejskiej z dnia 19 listopada 2015 r., C - 455/15, ZOTSiS 2015, 11, I -763). 
W rozpoznawanej sprawie w związku z faktem, iż uczestniczka zabrała córkę stron 
7 
 
bez zgody i wiedzy wnioskodawcy, jurysdykcja Sądu francuskiego została ustalona 
zgodnie z art. 8 tego Rozporządzenia. Bezprawne zabranie dziecka przez 
uczestniczkę z terytorium Francji nastąpiło 6 września 2015 r., natomiast wszczęcie 
postępowania w przedmiocie władzy rodzicielskiej , przez Sąd Wielkiej Instancji w  L., 
po niespełna dwóch miesiącach. Jak stanowi  art. 10 Rozporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003, w przypadku bezprawnego zabrania lub zatrzymania dziecka, sądy 
Państwa Członkowskiego, w którym dziecko zwykle zamieszkiwało bezpośrednio 
przed bezprawnym zabraniem lub zatrzymaniem utrzymują swoją właściwość  do 
momentu, w którym dane Państwo Członkowskie nie stanie się miejscem stałego 
pobytu dziecka. W świetle szczególnych przesłanek wskazanych w art. 10 lit a i b. 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, w  kontekście daty wniesienia przez 
wnioskodawcę sprawy do Sądu francuskiego w  przedmiocie rozstrzygnięcia o 
odpowiedzialności rodzicielskiej oraz daty wystąpienia przez niego z wnioskiem o 
wydanie dziecka na podstawie przepisów Konwencji haskiej, nie mogło być mowy o 
zmianie miejsca zwykłego zamieszkania dziec ka w rozumieniu powołanych 
przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003.  
Wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) jest orzeczeniem dotyczącym 
odpowiedzialności rodzicielskiej w rozumieniu art. 2 pkt 4 Rozporządzenia Rady 
(WE) nr 2201/2003, co do istoty sprawy, a wobec tego nie może być kwalifikowane 
jako środek tymczasowy i środek zabezpieczający, o którym stanowi art. 20 tego 
Rozporządzenia.  
W odniesieniu do odpowiedzialności rodzicielskiej w stosunku do małoletniej 
A. C. , Sąd polski, wbrew zarzutom kasacyjnym,  nie wydał orzeczenia, które 
pozostawałoby w sprzeczności z orzeczeniem, którego dotyczy wniosek 
o stwierdzenie wykonalności. Według Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, 
odpowiedzialność rodzicielska oznacza wszystkie prawa i obowiązki odnoszące się 
do o soby i majątku dziecka przysługujące osobie fizycznej lub prawnej na mocy 
orzeczenia sądowego, z mocy prawa lub umowy mającej skutek prawny; obejmuje 
też prawo do opieki i prawo do kontaktów z dzieckiem (art. 2 pkt 7).   
W postanowieniu z dnia z 24 sierpni a 2011 r., IV CSK 566/11 (nie publ.), Sąd 
Najwyższy wyjaśnił, że przepis art. 23 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, 
należy postrzegać jako przepis prawa materialnego, a wykonawczy cel Konwencji 
8 
 
haskiej i sposób jej realizacji powodują, że wydane na pod stawie jej przepisów 
orzeczenie o powrocie dziecka nie jest orzeczeniem dotyczącym odpowiedzialności 
rodzicielskiej w rozumieniu art. 23 lit. e. Prawa tego dotyczyć nie mogą i nie dotyczą 
orzeczenia odmawiające powrotu dziecka wydane na podstawie art. 12, 13 i 20 
Konwencji haskiej. Odmowa powrotu dziecka nie uchyla bezprawności, 
a uprowadzenie lub zatrzymanie pozostaje bezprawne, gdyż doszło do naruszenia 
prawa do opieki przyznanej i wykonywanej na mocy ustawodawstwa państwa, 
w którym dziecko miało miejsce pobytu bezpośrednio przez uprowadzeniem lub 
zatrzymaniem.  
Przeszkody do stwierdzenia wykonalności orzeczenia Sądu francuskiego nie 
stanowiła okoliczność, że wcześniej złożony przez wnioskodawcę wniosek 
o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu zagraniczn ego został przez niego 
ostatecznie cofnięty, a postępowanie umorzono postanowieniem Sądu 
Okręgowego w O .  (k. 121). W tamtej sprawy wniosek o stwierdzenie wykonalności 
dotyczył orzeczenia Sądu francuskiego pierwszej instancji i został wniesiony w 
czasie bi egu terminu do jego zaskarżenia. Po podniesieniu przez uczestniczkę 
zarzutu, że postępowanie przed Sądem francuskim drugiej instancji jest w toku, 
Sąd Okręgowy w O .  zawiesił postępowanie. Z kolei nowy wniosek  o stwierdzenie 
wykonalności, który zainicjował  niniejsze postępowanie, dotyczył orzeczenia Sądu 
Apelacyjnego w (...), który częściowo podtrzymał, a  częściowo zmienił orzeczenie 
Sądu Wielkiej Izby w L.. Nie można więc mówić o tożsamości przedmiotowej w obu 
sprawach, co mogłoby mieć znaczenie dla oceny przeszkody procedowania, w 
postaci bezwzględnej przesłanki procesowej, tj. sprawy w toku (art. 199 § 1 pkt 2 
k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), skoro pierwszy z tych wniosków dotyczył 
orzeczenia nieprawomocnego, a drugi, orzeczenia prawomocnego i w dodatk u 
zmieniającego częściowo orzeczenie Sądu   pierwszej instancji. Wnioskodawca 
mógł kontynuować postępowanie w  przedmiocie stwierdzenia wykonalności, bez 
konieczności wszczynania nowego postępowania - art. 35 Rozporządzenia Rady 
(WE) nr 2201/2003, ale pierwo tny wniosek o  stwierdzenie wykonalności, z uwagi na 
reformatoryjne orzeczenie Sądu francuskiego drugiej instancji musiałby ulec 
stosownej modyfikacji, a zatem i tak nastąpiła zmiana okoliczności istotna dla 
9 
 
przedmiotu postępowania o stwierdzenie wykonalnoś ci orzeczenia sądu 
zagranicznego, która wyklucza zasadność zarzutu sprawy w toku.  
Jak wynika z motywu 5 preambuły Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, 
ma ono zastosowanie do wszystkich orzeczeń w sprawie odpowiedzialności 
rodzicielskiej, wraz ze środkami  ochrony dziecka, niezależnie od istnienia związku 
z postępowaniem w sprawach małżeńskich. Przysługiwanie sądowi Państwa 
Członkowskiego jurysdykcji w sprawie o rozwód nie przesądza jej istnienia 
w odniesieniu do sprawy w przedmiocie odpowiedzialności rodzi cielskiej, chyba 
że zostaną spełnione przesłanki z art. 12 ust. 1 tego Rozporządzenia, które jednak 
w tej sprawie nie zachodzą.     
Sąd drugiej instancji, po wniesieniu przez uczestniczkę środka 
odwoławczego, nie miał obowiązku wyznaczenia rozprawy. Wprawd zie 
Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003, także w zakresie obejmującym przepisy 
procesowe, ma pierwszeństwo przed przepisami kodeksu postępowania cywilnego 
regulującymi postępowanie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności 
orzeczeniu sądu zagranicznego , to w kwestiach nieuregulowanych w tym 
Rozporządzeniu mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania cywilnego 
(por. art. 30 ust. 1 tego Rozporządzenia).  
Jak wynika z art. 31 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 
w postępowaniu przed sądem pierwszej ins tancji osoba, przeciwko której wykonuje 
się orzeczenie ani dziecko, nie mają możliwości złożenia jakiegokolwiek 
oświadczenia (zob. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 
11 lipca 2008 r., C - 195/08 PPU, Dz. Urz. UE C 223, s. 19). Jes t to odmienna 
konstrukcja, aniżeli przewidziana w kodeksie postępowania cywilnego, który w art. 
1151¹ § 2 k.p.c. wymaga doręczenia dłużnikowi odpisu wniosku i wyznaczenia mu 
terminu dwóch tygodni na zajęcie stanowiska, jeszcze przed wydaniem 
rozstrzygnięci a przez sąd pierwszej instancji.  
Na gruncie przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, sytuacja 
ulega zmianie w postępowaniu wywołanym wniesieniem przez którąkolwiek 
ze stron odwołania, przy czym jeśli środek ten został złożony przez osobę, 
która  wnioskowała o nadanie klauzuli wykonalności, sąd rozpoznający środek 
zaskarżenia, ma obowiązek wysłuchania osoby, przeciwko której wniesiony został 
10 
 
wniosek o wykonanie (art. 33 ust. 4). Zważywszy na treść rozstrzygnięcia 
Sądu  Okręgowego w O .  oraz okoliczność , że to wyłącznie uczestniczka, przeciwko 
której został wniesiony wniosek o wykonanie orzeczenia sądu Państwa 
Członkowskiego, wniosła odwołanie od niekorzystnego dla niej orzeczenia Sądu 
pierwszej instancji, nie zachodziła już podstawa do jej wysłuchania, a tym samym 
wyznaczenia posiedzenia jawnego. W takim bowiem przypadku Rozporządzenie 
Rady (WE) nr 2201/2003, nie wymaga dodatkowego wysłuchania skarżącego, 
ponieważ wniesienie odwołania w ramach instancji sądowej należy traktować jako 
uprawnienie do wypowi edzenia się dłużnika w przedmiocie podstaw wniosku  
o stwierdzenia wykonalności orzeczenia.  
Uczestniczka w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w (…)  miała 
zapewnione nieskrępowane prawo do obrony swych praw, gdyż niezależnie od 
wniesienia zażalenia, wielo krotnie składała pisma procesowe, w tym przed, jak   i po 
upływie terminu do zaskarżenia postanowienia Sądu pierwszej instancji  (por. m.in. 
pismo z dnia 7 marca 2018 r. - k. 85 oraz kolejne pisma z: 25  kwietnia  2018 r. - k. 
111; dwa pisma datowane na 11 lipca 2018 r. - k. 152 i n. oraz  dwa pisma z grudnia 
2018 r. - k. 208 i n.).    
Rozporządzenie nie precyzuje w jaki sposób ma nastąpić wysłuchanie, 
co oznacza, ze może dojść do tego również przez złożenie stosownych oświadczeń 
na piśmie (podobnie, jak to m a miejsce w procedurze polskiej w postępowaniu 
egzekucyjnym - art. 760 § 2 k.p.c.).  
Przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, nie przewidują 
obowiązku rozpoznania odwołania na posiedzeniu jawnym.  Zawarte w art. 
33 ust. 3 Rozporządzenia wskazanie, ż e postępowanie ze środkiem odwoławczym 
odbywa    się zgodnie z przepisami właściwymi dla postępowania 
procesowego   należy   interpretować w ten sposób, że chodzi o zapewnienie 
kontradyktoryjności postępowania odwoławczego w przeciwieństwie 
do  postępowania p ierwszoinstancyjnego, które ma charakter wykonawczy 
i jednostronny. Wymóg kontradyktoryjności w postępowaniu klauzulowym oznacza 
konieczność zagwarantowania obu stronom prawa do obrony, a zatem Sąd 
drugiej  instancji jest obowiązany odnieść się do stanowisk  obu stron. 
Dlatego,   co    do   zasady, rozpoznanie wniosku o stwierdzenie wykonalności 
11 
 
orzeczenia w  obu instancjach następuje, według zasad określonych w kodeksie 
postępowania cywilnego, które przewidują rozpoznanie tego rodzaju spraw na 
posiedzeniu niej awnym (art. 1151¹ §  2 in fine  k.p.c. w zw. z art. 397 § 1 k.p.c. oraz 
art. 30 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003).  
Oczywiście nie można wykluczyć, że w konkretnych okolicznościach danej 
sprawy może być celowe wyznaczenie posiedzenia jawnego, ale  wówczas 
rozpoznanie sprawy przez Sąd drugiej instancji na posiedzeniu niejawnym może 
być traktowane co najwyżej jako uchybienie procesowe, które spowoduje uchylenie 
orzeczenie sądu drugiej instancji, o ile zostanie wykazane, że dane uchybienie 
procesowe m ogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.  
Ze względu na zakres kognicji sądu w postępowaniu o stwierdzenie 
wykonalności orzeczenia sądu Państwa Członkowskiego, a także strukturę 
procesową tego postępowania (sporny charakter przybiera dopiero na etapie 
drugo instancyjnym) i niedopuszczalność merytorycznej kontroli orzeczenia 
podlegającego wykonaniu, postępowanie dowodowe sądu odwoławczego 
ogranicza się do tych zagadnień prawnych, które są istotne dla rozpoznania 
wniosku o stwierdzenie wykonalności, w kontekści e wymogów stawianych przez 
przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003. Inaczej rzecz ujmując, zakres 
przeprowadzonych przez sąd odwoławczy dowodów jest determinowany 
rzeczywistą potrzebą zbadania spornych zagadnień mających istotne znaczenie 
ze względu  na wymogi tego Rozporządzenia.  
Nie mogły być więc uwzględnione przez Sąd drugiej instancji wnioski 
dowodowe zawarte w pismach procesowych z grudnia 2018 r. o przeprowadzenie 
dowodów z zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez sędziów 
Sądu  Okręgowego w O . orzekających w sprawie apelacji od postanowienia Sądu 
Rejonowego w B ., które zapadłego w sprawie III Nsm (…), czy z akt sprawy Sąd 
Rejonowy w B ., III Nsm (…) o pozbawienie wnioskodawcy władzy rodzicielskiej, 
względnie akt sprawy o zadośćuc zynienie wytoczonej przeciwko funkcjonariuszowi 
publicznemu, który brał udział w podejmowany czynności dotyczących małoletniej 
córki stron.  
W tym miejscu należy podkreślić, że procedura określona w art. 18 tego 
Rozporządzenia nie miała w tej sprawie zastos owania, bowiem pismo 
12 
 
wszczynające postępowanie przed Sądem francuskim (w tłumaczeniu: „Asygnacja 
terminowa w stały dzień przed Panią Sędzią w sprawach rodzinnych w L.”), zostało 
uczestniczce, jako pozwanej, prawidłowo doręczone, zaś jego treść, co   potwier dza 
dołączona przez nią do skargi kasacyjnej kopia, w sposób dostateczny 
konkretyzowała okoliczności związane ze wszczęciem sprawy w  przedmiocie 
władzy rodzicielskiej i umożliwiała jej, ze względu na datę doręczenia (12 listopada 
2015 r.), podjęcie realnej obrony swoich praw na rozprawie wyznaczonej na dzień 
22 stycznia 2016 r., z czego nie skorzystała, ale  z przyczyn wyłącznie od niej 
zależnych.  
Wyrok, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie wykonalności nie miał 
charakteru zaocznego i dlatego wnios kodawca nie był obowiązany do przedłożenia 
oryginału lub uwierzytelnionego odpisu dokumentu stwierdzającego, że pismo 
wszczynające postępowanie lub dokument równorzędny został doręczony 
uczestniczce (art. 37 ust. 2 Rozporządzenia).     
Zarzut uczestniczki - iż Sąd drugiej instancji nie zbadał, czy dołączone do 
wniosku o stwierdzenie wykonalności Sądu francuskiego świadectwo w zakresie 
potwierdzenia, że otrzymała ona orzeczenie, którego dotyczy wniosek - nie mógł, 
ostatecznie, doprowadzić do uwzględnienia za żalenia.  
Świadectwo to jest dokumentem urzędowym ze skutkami określonymi 
w art. 244 k.p.c. i rozkładem ciężaru dowodu wskazanym w art. 252 k.p.c. 
Powyższa   kwestia jest zagadnieniem z zakresu prawa procesowego, co oznacza, 
że uczestniczka reprezentowana p rzez profesjonalnego pełnomocnika powinna 
ten  zarzut podnieść w zażaleniu, tym bardziej, że Sąd pierwszej instancji 
w uzasadnieniu wyraźnie wskazał, że orzeczenie to zostało uczestniczce 
doręczone (k. 79).  
Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., sąd drugiej instancji 
wiążą zarzuty naruszenia prawa procesowego (por. uzasadnienie uchwały składu 
7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, 
OSNC  2008, nr 6, poz. 55). Uczestniczka dopiero w piśmie z dnia 25 kwietnia 
2018 r., stanowiącym uzupełnienie zażalenie wniosła o dołączenie do sprawy 
wszystkich dokumentów związanych z obrotem zagranicznym wytworzonych 
przez    Sądy francuskie obu instancji, znajdujących się w aktach spraw 
13 
 
prowadzonych przez Sąd Rejonowy w B .  na okoliczność, że odmawiała odebrania 
tych dokumentów ze względu na brak tłumaczenia, w tym brak tłumaczenia wyroku 
Sądu Apelacyjnego w (…) (k. k. 111 -112). Wnioski w tej materii ponawiała 
w kolejnym pismach procesowych, m.in. z lipca 2018 r.  
Powyższe wnioski  zostały jednak złożone po upływie miesięcznego terminu 
przewidzianego w art. 33 ust. 5 zd. 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 
na wniesienie zażalenia. Uczestniczka odebrała postanowienie Sądu Okręgowego 
w dniu 20 marca 2018 r. (k. 101). Mając na wzgl ędzie wymogi formalne zażalenia 
przewidziane w art. 394 § 3 in fine k.p.c. w zw. z art. 30 ust. 1 Rozporządzenia 
Rady (WE) nr 2201/2003, wnioski dowodowe powinny być zgłoszone w zażaleniu. 
Uczestniczka wnioskowała w zażaleniu o przeprowadzenie dowodów z ak t spraw 
sądowych dotyczących małoletniej córki stron, ale nie na okoliczności związane 
z prawidłowością zaświadczenia, o którym stanowi art. 39 Rozporządzenia 
Rady   (WE) nr 2201/2003. Oczywiście, uczestniczka mogła po upływie terminu do 
wniesienia zażaleni a, zgłosić stosowne wnioski dowodowe, ale powinna 
była  wykazać, iż potrzeba ich powołania wynikła później (art. 397 § 2 k.p.c. w zw. 
z art. 381 k.p.c., art. 13 § 2 k.p.c.). Reprezentowana przez profesjonalnego 
pełnomocnika wymogów tych nie dopełniła.  
Z tej przyczyny oparcie w skardze kasacyjnej jednego z zarzutów na art. 217 
k.p.c. nie mogło odnieść zamierzonych skutków prawnych, niezależnie 
od  braków  konstrukcyjno -formalnych, gdyż w zarzucie przepis ten należało 
połączyć z  art. 382 k.p.c., względnie z a rt. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. 
i art. 397 § 2 k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c.  
Poza tym, należy mieć na uwadze okoliczność, że skarżący podnosząc 
w postępowaniu kasacyjnym zarzut naruszenia prawa procesowego obowiązany 
jest, zgodnie z art. 3 98³ § 1 pkt 2 k.p.c., wykazać że uchybienie to mogło mieć 
istotny wpływ na wynik sprawy. Także i tego rodzaju wpływu uczestniczka 
nie wykazuje. W art. 37 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 wśród 
koniecznych do stwierdzenia wykonalności dokumentów, nie w ymieniono wprost 
dokumentu potwierdzającego doręczenie orzeczenia podlegającego wykonaniu, 
ale  taki wymóg   wynika pośrednio z art. 37 ust. 1 lit b w zw. z art. 39 i art. 28 ust. 1 
Rozporządzenia, przy czym art. 38 ust. 1 przewiduje możliwość zwolnienia 
14 
 
z obowiązku przedstawienia dokumentów wymienionych w art. 37, jeżeli dalsze 
wyjaśnienia okażą się wystarczające. W stanie faktycznym sprawy, pomimo tego, 
że z pkt 9.2 zaświadczenia nie sposób ustalić, czy potwierdza fakt doręczenia 
orzeczenia (zob.  następna karta po k. 25 i k. 27), to jednak nie ulega wątpliwości, 
że uczestniczka zna treść tego wyroku, skoro został przez nią, za pośrednictwem 
pełnomocnika, zaskarżony do francuskiego Sądu Kasacyjnego. Nadto, o treści tego 
wyroku  uczestniczka miała wie dzę, jeszcze przed wydaniem postanowienia przez 
Sąd pierwszej instancji, bowiem jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu 
Okręgowego w O .  z dnia 29 maja 2017 r., wydanego w sprawie II Ca (…), wyrok 
ten znajdował się w tych aktach i stanowił przedmiot u staleń faktycznych (k.  67). 
Aktywność procesowa uczestniczki w innych sprawach prowadzonych przed 
sądami polskimi w kwestiach dotyczących władzy rodzicielskiej nad małoletnią A. 
C. , potwierdza, że jeszcze przed wydaniem postanowienia przez Sąd pierwszej 
instancji była ona w posiadaniu orzeczenia Sądu Apelacyjnego w (…).  
Wreszcie, uczestniczka zna bardzo dobrze język francuski, czego dowodem 
jest przedstawiona przez nią w piśmie procesowym z dnia 13 grudnia 2018 r. 
(k. 218-222) szczegółowa analiza specjali stycznych terminów z ustawodawstwa 
francuskiego. To zaś oznacza, że w świetle art. 8 Rozporządzenia nr 1393/2007 
Parlamentu Europejskiego i Rady  z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego 
doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowyc h 
w sprawach cywilnych i handlowych oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) 
nr 1348/2000, nie mogła ona skutecznie odmówić przyjęcia tego dokumentu 
ze względu na brak jego tłumaczenia.  
W tych okolicznościach, niezależnie również od wskazanych wadliwości 
postawy procesowej uczestniczki w postępowaniu odwoławczym w zakresie 
terminowości inicjatywy dowodowej, uczestniczka nie może wywodzić dla siebie 
pozytywnych skutków prawnych z faktu nieodebrania orzeczenia, którego dotyczy 
wniosek o stwierdzenie wykonalno ści. 
Zaniechanie przez Sąd Apelacyjny w (…)  wysłuchania małoletniej nie 
stanowiło zarzucanych w skardze naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć 
istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wspomniano wyżej, kognicja sądu 
w postępowaniu o stwierdzenie wykonalnoś ci orzeczenia sądu Państwa 
15 
 
Członkowskiego jest ograniczona do kwestii wynikających z konkretnych przepisów 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003. Nie jest to bowiem postępowanie 
rozpoznawcze w przedmiocie odpowiedzialności rodzicielskiej w rozumieniu tego 
Rozporządzenia, czy też w przedmiocie kontroli merytorycznej orzeczenia 
podlegającego wykonaniu w innym Państwie Członkowskim. Należy podkreślić, 
że zarówno przepisy Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, regulujące 
postępowanie o stwierdzenie wykonalności , jak i przepisy polskiego kodeksu 
cywilnego dotyczące postępowania o nadanie klauzuli wykonalności orzeczeniu 
sądu zagranicznego, które stosuje się w zakresie nieruegulowanym tym 
Rozporządzeniem,  nie przewidują wprost obowiązku wysłuchania dziecka. 
Zgodn ie z motywem 19 preambuły Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, 
wysłuchanie dziecka odgrywa ważną rolę w jego stosowaniu (zob. też motyw 
33 tego rozporządzenia), ale instrument ten nie został zamierzony jako 
modyfikujący stosowane procedury krajowe. W kon sekwencji, obowiązku 
wysłuchania dziecka, jako zasady w postępowaniu klauzulowym, nie można 
wyprowadzić także z art. 31 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 
(a contrario ). W nowym Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 
2019 r. w spraw ie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach 
małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz 
w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (Dz. U. UE. L.2019, 178.1; będzie 
stosowane od 1 sierpnia 2022 r. - art. 105), kwestia wysłuchania dziecka została 
potraktowana jako uprawnienie dziecka, które nie może być traktowane jako 
bezwzględny obowiązek.  
Mając na względzie charakter i istotę postępowania klauzulowego 
dotyczącego orzeczenia o odpowiedzialności rodzicielskiej w  rozumieniu 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, trzeba stwierdzić, że zaniechanie 
wysłuchania dziecka będzie uchybieniem procesowym, w tych wszystkich 
wypadkach, gdy pozyskanie od dziecka informacji jest potrzebne do oceny 
jego  dobra, z tym że nie chod zi tu o ocenę dobra dziecka z punktu widzenia 
prawidłowości orzeczenia podlegającego wykonaniu, lecz ocenę tego dobra 
z perspektywy skutków orzeczenia podlegającego wykonaniu. Zatem bez 
znaczenia jest tu sama wola dziecka pozostania przy rodzicu (w sprawie  
16 
 
o wydanie  na podstawie Konwencji haskiej małoletnia wyraziła taką wolę, co 
wynika   z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w O . z dnia 29 maja 
2017 r., sygn. akt II Ca (…), k. 67/2), który bezprawnie zmienił mu sytuację 
rodzicielską, chyba że wola ta  jest uzasadniona ze względu na zagrożenia dla 
dziecka,   jakie stanowi osoba rodzica uprawnionego z orzeczenia 
podlegającego  wykonaniu.  Okoliczności związane z takim zagrożeniem muszą 
zostać przynajmniej uprawdopodobnione. Istnienia takich okoliczności uczestniczka 
nie uprawdopodobniła, chociaż z uwagi na upływ czasu od momentu dopuszczenia 
się przez nią bezprawia, takie dowody zapewne udałoby się zgromadzić 
i przedstawić.                                     
II. Przystępując do badania zarzutów skargi kasacyjnej zmierzających do 
zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego postanowienia w kontekście 
normatywnych przesłanek uzasadniających odmowę stwierdzenia wykonalności 
wyroku Sądu Apelacyjnego w (…), należy m ieć na względzie art. 31 ust. 3 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, który zakazuje kontroli merytorycznej 
orzeczenia, którego dotyczy wniosek o stwierdzenie wykonalności.  
Artykuł 8 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych 
wolności  nie mógł zostać naruszony, gdyż w przypadkach przewidzianych przez 
ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie, dopuszcza ingerencję 
władzy publicznej w życie rodzinne.  
Zgodnie z art. 23 lit. a w zw. z art. 31 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003, wniosek o stwierdzenie wykonalności orzeczenia odnoszącego się do 
władzy rodzicielskiej podlega oddaleniu, jeżeli jego wykonanie byłoby sprzeczne 
z porządkiem publicznym Państwa Członkowskiego, w którym wystąpiono 
o stwierdzenie wykonalności, uwz ględniając interes dziecka.  
O konieczności uwzględniania interesu dziecka, który jest nadrzędny, 
stanowią także inne akty prawa międzynarodowego (zob. art. 3 ust. 1 Konwencji 
o prawach dziecka, czy preambuła Konwencji haskiej). Niemniej jednak, co istotne,  
w sprawie o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu Państwa Członkowskiego 
w przedmiocie odpowiedzialności rodzicielskiej, wola dziecka i przystosowanie się 
do nowego środowiska, nie mogą mieć przesądzającego znaczenia, bowiem 
jak  wynika z art. 12 w zw . z art. 19 Konwencji haskiej, orzeczenie dotyczące 
17 
 
zwrotu  dziecka, wydane zgodnie z przepisami tej Konwencji, nie narusza istoty 
prawa do opieki, a zatem nie modyfikuje orzeczenia dotyczącego 
odpowiedzialności rodzicielskiej w rozumieniu art. 2 pkt 4 i 7 Rozporządzenia Rady 
(WE) nr 2201/2003. Wola dziecka i przystosowanie się do nowego środowiska 
może mieć znaczenie w postępowaniu klauzulowym, w kontekście jego dobra 
w znaczeniu, o którym stanowi art. 23 lit. a w zw. z art. 31 ust. 2 Rozporządzenia 
Rady (W E) nr 2201/2003.                 
Klauzula porządku publicznego, jak każda klauzula generalna jest 
niedookreślona, co pozostawia sądowi orzekającemu w konkretnej sprawie szeroki 
zakres dyskrecjonalności. Przy jej stosowaniu nie chodzi o to, by 
orzeczenie   zagraniczne podlegające wykonaniu było zgodne ze wszystkimi 
wchodzącymi w  grę bezwzględnie obowiązującymi przepisami, lecz o to, czy 
wywołało ono skutek sprzeczny z podstawowymi zasadami krajowego porządku 
prawnego. Przez  podstawowe zasady porządku prawnego  stanowiące podstawę 
oceny wyroku sądu zagranicznego  należy rozumieć nie tylko normy konstytucyjne, 
ale i naczelne zasady w poszczególnych dziedzinach prawa.  
Interes dziecka w rozumieniu Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, 
który należy identyfikować tak że z naczelną zasadą polskiego prawa rodzinnego, 
jaką jest zasada dobra dziecka, obejmuje całą sferę najważniejszych spraw 
dziecka  zarówno o charakterze niematerialnym, tj. rozwój fizyczny i duchowy, 
odpowiednie kształcenie i wychowanie oraz przygotowanie do dorosłego życia, 
jak i majątkowym, który wyraża się w konieczności zapewnienia dziecku środków 
do życia i realizacji celów o charakterze osobistym, a w wypadku, gdy ma ono swój 
majątek, również na dbałości o jego interes majątkowy. Rodzice swoje oczekiw ania 
i uprawnienia wynikające z realizacji władzy rodzicielskiej mogą uwzględniać 
jedynie w taki sposób i w takim zakresie, który nie prowadzi do kolizji z dobrem 
dziecka (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1997 r., II CKN 
90/96, nie publ ., z dnia 1 grudnia 2000 r., V CKN 1747/00, Prok i Pr. - wkł. 2000, nr 
5, poz. 34 i z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1751/00, nie publ.).  
W ramach badania sprzeczności wykonania orzeczenia sądu Państwa 
Członkowskiego z dobrem dziecka nie może dojść do podw ażenia merytorycznej 
prawidłowości tego orzeczenia. W postępowaniu o stwierdzenie wykonalności 
18 
 
orzeczenia zagranicznego sąd ocenia jedynie potencjalny wpływ wykonania 
orzeczenia na dobro dziecka (zob. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 
22 stycznia 2015 r. , III CSK 154/14, OSNC -ZD 2016, nr 2, poz. 29). Ocena ta 
z uwagi na zakres kognicji sądu w tego rodzaju postępowaniu jest ograniczona 
w tym sensie, iż w świetle art. 23 lit a w zw. z art. 31 ust. 2 Rozporządzenia Rady 
(WE) nr 2201/2003, odmowa stwierdzenia  wykonalności wchodzi w rachubę, 
jedynie w  przypadku oczywistego naruszenia dobra dziecka (zob. wyrok Trybunału 
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2015 r., C -455/15 PPU).  
Nie sposób więc nie zauważyć, że badanie dobra dziecka w sprawie 
dotyczącej odpowiedzialności rodzicielskiej, w rozumieniu Rozporządzenia 
Rady  (WE) nr 2201/2003, jest zdecydowanie bardziej szczegółowe, aniżeli 
w    sprawie o    stwierdzenie wykonalności orzeczenia w przedmiocie 
odpowiedzialności rodzicielskiej zapadłego w innym Państwie Członkowskim. 
Ocena interesu dziecka   w postępowaniu klauzulowym nie może więc zastępować 
takiej oceny w  ramach  właściwego postępowania, przed właściwym jurysdykcyjnie 
sądem w  ewentualnej sprawie o zmianę orzeczenia w przedmiocie 
odpowiedz ialności rodzicielskiej na skutek zmiany okoliczności, które to 
postępowanie może zainicjować zainteresowany rodzic. Z tego względu 
okoliczność, iż dziecko w  zmienionej sytuacji woli przebywać nie z tym z rodziców, 
któremu została przyznana władza rodzicie lska orzeczeniem objętym wnioskiem 
o stwierdzenie wykonalności, sama w  sobie nie stanowi wystarczającej podstawy 
do przyjęcia, iż już zachodzi przesłanka określona w art. 23 lit a w zw. z art. 31 
ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003      
Rozstanie rodziców jest sprzeczne z dobrem dziecka, zwłaszcza gdy dziecko 
wykształciło właściwe więzy rodzinne z ich obojgiem. Na etapie postępowania 
klauzulowego dobro dziecka, które ma stanowić przeszkodę w uw zględnieniu 
wniosku o stwierdzenie wykonalności, nie może być identyfikowane wyłącznie 
z tym, iż w zmienionej sytuacji rodzicielskiej wywołanej rozstaniem rodziców, 
dziecko wol ałoby przebywać z rodzicem, który w sposób bezprawny zmienił mu 
dotychczasowe śr odowisko i miejsce pobytu. Doprowadzenie do takiego stanu, 
w istocie, stawiałoby w lepszej sytuacji tego z rodziców, który dopuścił się 
bezprawia i który wykorzystuje fakt, że na skutek długotrwałej rozłąki z drugim 
19 
 
rodzicem, dziecko przystosowało się już do faktycznie zmienionej mu sytuacji 
rodzicielskiej i nastąpiło w ten sposób rozluźnienie więzi dziecka z rodzicem. 
Nadto,  upływ czasu w powiązaniu z zachowaniem rodzica, który utrudnia drugiemu 
rodzicowi kontakty z dzieckiem, pogłębia jeszcze bardziej zak łócenie prawidłowych 
więzi rodzicielskich.   
Nie można aprobować sytuacji, gdy długotrwałość postępowań 
(rozpoznawczego w jednym Państwie Członkowskim i klauzulowego w drugim 
Państwie Członkowskim), wynikająca z tak ukształtowanych regulacji prawnych, 
sprzyjać będzie utrwalaniu stanu faktycznego, który będzie pref eruje  pozycję tego z 
rodziców, który dopuścił się bezprawia. Taka interpretacja byłaby sprzeczna 
z funkcją i celem powołanego Rozporządzenia. Ten wątek ma istotne znaczenie 
w tej sprawie, gdyż zaró wno w postępowaniu rozpoznawczym prowadzonym przez 
Sądy francuskie, jak i klauzulowym, prowadzonym w Polsce, w związku 
z aktywnością procesową uczestniczki, w obu Państwach Członkowskich, sprawy 
były rozpoznawana przez sądy obu instancji oraz sądy kasacyjn e, czyli sześć 
sądów musiało się wypowiedzieć w tej materii.   
W sprawozdaniu Komisji Europejskiej dla Parlamentu Europejskiego, Rady 
i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno - Społecznego w sprawie stosowania 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, zasygnalizo wano konieczność 
wprowadzenia zmian, w szczególności, zniesienia tzw. wymogu exequatur , bowiem 
dodatkowa procedura stwierdzenia wykonalności orzeczenia wydanego w innym 
Państwie Członkowskim stanowi realną przeszkodę dla swobodnego przepływu 
orzeczeń i w i stocie doprowadza do opóźnień w prowadzeniu postępowań 
o charakterze transgranicznym. Postulat ten uwzględnia już powołane wcześniej 
Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r.       
Stan faktyczny niniejszej sprawy, wbrew stanowisku uczes tniczki, nie jest 
podobny do sprawy zakończonej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 
31 stycznia 2018 r. IV CSK 442/17 (nie publ.), w której dziecko w chwili 
pozbawienia go kontaktu z drugim rodzicem miało trzy lata i po czterech latach 
od tego zdarzenia , nie pamiętało już drugiego rodzica. W rozpoznawanej sprawie 
małoletnia w chwili bezprawnego zabrania jej przez uczestniczkę 
z dotychczasowego miejsca pobytu miała prawie sześć lat, a zatem pamięta 
20 
 
wnioskodawcę jako jej ojca. Przed tym zdarzeniem wnioskod awca aktywnie 
uczestniczył w jej rozwoju, wychowywaniu i utrzymaniu. Z twierdzeń uczestniczki 
nie wynika, by dziecko, w czasie wspólnego zamieszkiwania z obojgiem rodziców 
we Francji, a wcześniej w Polsce, było krzywdzone przez wnioskodawcę, względnie 
by o soba wnioskodawcy stanowiła jakiekolwiek zagrożenie dla dziecka, 
a w szczególności, aby powrót do Francji miał być dla niego wydarzeniem na tyle 
traumatycznym, że stanowiłby dla niego oczywiste i istotne zagrożenie, 
tym bardziej, że z uwagi na ilość spraw sądowych, których przedmiotem są 
kwestie  związane z władzą rodzicielską, małoletnia jest świadoma istnienia silnego 
konfliktu pomiędzy rodzicami. Brak również podstaw do przyjęcia, że pomiędzy 
dzieckiem a  ojcem nie ma więzi, która powstała w czasie wspólne go 
zamieszkiwania we Francji, a wcześniej w Polsce i była przez wnioskodawcę 
podtrzymywana po zabraniu dziecka, na tyle na ile pozwalała mu uczestniczka. 
Nie zostało również  wykazane, że uczestniczka była zmuszona obiektywnymi 
okolicznościami do nagłego ze rwania wspólnego pożycia z wnioskodawcą 
i zabrania dziecka, bez  wcześniejszego uregulowania na drodze prawnej 
odpowiedzialności rodzicielskiej małoletniej.  
W pojęciu porządku publicznego mieści się też pojęcie tzw. 
niesprawiedliwości proceduralnej obejmuj ące m.in. naruszenie kontradyktoryjności 
i prawa do obrony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2007 r., 
II CSK 533/06, nie publ.). Uczestniczka zarzucała pozbawienie jej prawa do obrony 
przed Sądem francuskim wskutek zaniechania jej wysłuc hania, co miałoby w jej 
ocenie wyczerpywać negatywn ą przesłankę z art. 23 lit d w zw. z art. 31 ust. 2 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, skutkującą odmową stwierdzenia 
wykonalności. Ponadto wskazywała na przeszkodę uzasadniającą oddalenie 
wniosku o st wierdzenie wykonalności, w postaci braku prawidłowego doręczenia 
pisma wszczynającego postępowanie przed Sądem francuskim (art. 23 lit c. w zw. 
z art. art. 31 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003).  
Sąd Apelacyjny w (…)  miał podstawy do przyjęcia, ż e pismo wszczynające 
postępowanie zostało uczestniczce prawidłowo doręczone oraz w  czasie 
umożliwiającym jej podjęcie realnej obrony swoich praw. Jak wspomniano wyżej, 
treść załączonego do skargi kasacyjnej pisma potwierdza, że należycie określało 
21 
 
przedmio t postępowania oraz zawierało stosowne pouczenia (w   tym,  iż  w razie 
niestawiennictwa rozstrzygnięcie zostanie oparte na dowodach przedstawionych 
przez wnioskodawcę) i treść żądań wnioskodawcy (k. 322 i n.). Nie zostało również 
naruszone prawo uczestniczki do obrony swoich praw i  sprawiedliwego procesu 
przed Sądem francuskim pierwszej instancji . Uczestniczka skorzystała także z 
uprawnienia do wniesienia środków odwoławczych.  
Odnosząc się do przesłanki z art. 23 lit. d w zw. z art. 31 ust. 2 
Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, należy wskazać, że uczestniczka nie 
została wysłuchana w postępowaniu przed Sądem francuskim pierwszej instancji, 
ale było to wynikiem nieskorzystania przez nią z tego uprawnienia. Pomimo 
wezwania na wyznaczone posiedzen ie w celu jej wysłuchania nie stawiła się , 
a jedynie poinformowała o założeniu sprawy przed Sądem polskim w przedmiocie 
rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej. Miała więc zapewnioną możliwość podjęcia 
obrony swych praw i zgłoszenia wniosków dowodowych.  
Niespornym jest, że przed Sądem francuskim dziecko nie zostało 
wysłuchane, ale ta okoliczność sama w sobie także nie uzasadnia odmowy 
stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądu Państwa Członkowskiego, 
gdyż  jak  wynika z art. 23 lit b w zw. z art. 31 ust. 2 Ro zporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003, w wypadkach pilnych, wydanie orzeczenia podlegającego wykonaniu 
w innym Państw ie Członkowskim, bez wysłuchania dziecka, nie uzasadnia odmowy 
stwierdzenia wykonalności.  
Pojęcie wypadku pilnego nie zostało zdefiniowane w Rozporządzeniu Rady 
(WE) nr 2201/2003, a w konsekwencji jego interpretacja jest dokonywana 
w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy. W wyroku z dnia 11 lipca 2008 r., 
C - 195/08 PPU, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że tryb 
pilny  jest wynikiem potrzeby pilnego działania, gdy wszelkie opóźnienie byłoby 
bardzo niekorzystne dla stosunków między dzieckiem a tym rodzicem, z którym 
nie  mieszka, i gdy pogorszenie tych stosunków może być nieodwracalne. 
Potrzeba  ta wynika z motywu 17 Roz porządzenia Rady (WE) nr 2201/2003, 
jak i z art. 11 ust. 3 tego Rozporządzenia. Wprawdzie Trybunał Sprawiedliwości 
taką wykładnię zaprezentował w odniesieniu do przypadku pilności rozpoznania 
pytania prawnego w trybie prejudycjalnym w sprawie dotyczącej od powiedzialności 
22 
 
rodzicielskiej, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by odnieść ją pomocniczo do 
wykładni tego pojęcia na gruncie art. 23 lit b Rozporządzenia Rady (WE) nr 
2201/2003   
Sąd Wielkiej Instancji w L., rozpoznał sprawę w trybie pilnym, co zaznaczył  w 
pisemnych motywach, wskazując na podstawy faktyczne i prawne (k. 39). Rzecz 
jasna, tego rodzaju decyzja procesowa jest przejawem dyskrecjonalnej władzy 
sędziowskiej. Dlatego kontrola tej decyzji w postępowaniu klauzulowym jest 
ograniczona, w ten sensie,  że odmowa uwzględnienia wniosku o  nadanie klauzuli 
wykonalności może mieć miejsce, gdy zarządzenie rozpoznania sprawy w trybie 
pilnym, pociągającym za sobą zaniechanie wysłuchania dziecka, było wynikiem 
oczywistej dowolności sądu, niepopartej stanem fakty cznym.   
W rozpoznawanej sprawie, okoliczności związane z bezprawną zmianą 
przez uczestniczkę małoletniej miejsce dotychczasowego stałego pobytu, wiek 
dziecka, brak obiektywnych przyczyn nagłego zerwania bezpośrednich więzów 
małoletniej z ojcem, w kontekśc ie również przedstawionych pisemnych motywów 
przez Sąd Wielkiej Instancji w L., nie pozwalają na stwierdzenie, iż  stanowisko w 
kwestii rozpoznania sprawy w trybie przyśpieszonym było dowolne . 
Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podsta wie 
art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego 
orzekł na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 398²¹  k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. 
oraz art. 13 § 2 k.p.c. Na zasądzone koszty składa się wynagrodzenie 
za zastępstwo procesowe ustalone według minimalnej stawki taryfowej (§ 8 pkt 6 
w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz. U. poz. 1800 
ze zm. w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 
2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie, 
Dz. U. 2016, poz. 1668).  
 
 
 
 
23 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
jw