Sygn. akt III CSK 154/14  
  
POSTANOWIENIE  
  
Dnia 22 stycznia 2015 r.  
Sąd Najwyższy w składzie:  
  
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący, sprawozdawca)  
SSN Marta Romańska  
SSN Karol Weitz  
  
w sprawie z wniosku A . C. 
przy uczestnictwie J . J. 
o ustalenie,  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej   
w dniu 22 stycznia 2015 r.,  
skargi kasacyjnej uczestnika  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 28 stycznia 2014 r .,  
  
uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekaz uje Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania                                i 
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.   
  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2 
 
UZASADNIENIE  
       
 Postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w K . 
uwzględniając wniosek A . C. ustalił, że wyrok Sądu pierwszej instancji  w L. (Belgia) 
z dnia 6 grudnia 2010 r. w sprawie […] nie podlega uznaniu.  
        Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących ustaleń faktycznych. W dniu 
5 kwietnia 2008 r A. C. i J. J. zawarli w Belgii związek małżeński . Mają syna M. J. 
urodzon ego w Belgii w dniu 28  listopada 2007 r. W dniu 3 listopada 2009 r. strony 
oświadczyły przed notariuszem w G ., że chcą rozwieść się za porozumieniem stron 
i zawarły umowę dotyczącą między in nymi  wspólnego wykonywania władzy 
rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem , ustalenia miejsca pobytu  dziecka przy 
matce w Polsce  i kontakt ów ojca z synem , a także łożenia przez uczestnika 
alimentów na rzecz syna w kwocie po 100 euro miesięcznie.  W dniu 2 lutego 2010 r. 
w Sądzie pierwszej  instancji w L . złożony został pozew o rozwód . W dniu 23 lutego 
2010 r. strony stawiły się na posiedzeniu przed tym Sądem , potwierdzi ły zgodę na 
orzeczenie rozwodu za porozumieniem stron i ustalenia zawarte w treśc i opisanej 
wyżej umowy. Na kolejną rozprawę wyznaczoną na dzień  25 maja 2010 r. 
wnioskodawczy ni nie stawiła  się, a jej niestawiennictwo przed tym Sądem uznane 
zostało za nieusprawiedliwione. Uczestnik wniósł wówczas o zmianę postępowania 
rozwodowego za por ozumieniem stron  na postępowanie z powodu trwałego 
rozkładu pożycia małżeńskiego , wniósł także o ustalenie główne go miejsc a pobytu 
i zamieszkania małoletniego M . J. u uczestnika oraz o zastrzeżenie zastępczego 
miejsca pobytu dziecka u matki. A. C. została poinformowana o zmianie żądania 
męża pismem doręczonym  jej w dniu 31 sierpnia 2010 r. zawiadamiającym o 
kolejnym terminie posiedzenia wyznaczonym przez Sąd w L . na dzień 13 września 
2010 r. Kolejne posiedzenia Sądu zostały wyznaczone na dzień 4 październik a 
2010 r. i 22 listopada 2010 r.,  o czym wnioskodawczyni została zawiadomiona  
listem sądowym , na żadne z tych posiedzeń nie stawiła się . W dniu 6 grudnia 2010 
r. Sąd pierwszej  instancji w  L. wydał wyrok zaoczny ( określony jako decyzj a 
tymczasow a), w któr ym przyznał obojgu rodzicom prawo do wspólnego 
wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem M . J. i ustalił główne 
miejsce pobytu małoletniego przy ojcu. Sąd ten nie ustalił drugiego miejsca pobytu 
3 
 
dziecka u  wnioskodawczy ni z uwagi na brak takieg o wniosku z jej strony. W dniu 
9 grudnia   2010 r. Sąd w L . wydał certyfikat , o którym mowa w art. 39 
Rozporządzenia Rady  (WE) Nr 2201/2003  z dnia 27 listopada 2003 roku 
dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach 
małżeńskich ora z w  sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej , 
stwierdzając m .in., że  orzeczenie jest wykonalne według prawa państwa 
członkowskiego pochodzenia . Odpis te go orzeczeni a wnioskodawczy ni otrzymała 
w lutym 2011 r.  za pośrednictwem jednostki przyjmującej - Sądu Rejonowego w  S. 
wraz   z tłumaczeniem na język polski, jednak bez pouczenia o  prawie do 
zaskarżenia tego orzeczenia. W yrokiem z  dniu 17 stycznia 2011 r. Sąd pierwszej  
instancji w L . rozwiązał małżeństwo J . J. i A. C. przez rozwód . Wyrok ten 
uprawomocnił się w dniu 31 maja 2011 r. i  został transkrybowany w księgach 
Urzędu Stanu Cywilnego Gminy G. Sąd   Okręgowy ustalił  dalej,  że od dnia 26 
listopada 2009 r.  małoletni syn stron M . J. zamieszkuje z matką w Polsce i  jest 
zameldowany na pobyt stały w  miejscu zamieszkania matki  w R. 
 Sąd Okręgowy orzekł, że wskazany wyrok nie podlega uznaniu, albowiem 
sposób procedowania Sądu pierwszej  instancji w L . w przedmiocie ustalenia 
miejsca zamieszkania ma łoletniego syna stron przy ojcu  pozostaje w zasadniczej 
sprzeczności z porządkiem publicznym Rzeczypospolitej Polskiej . Stanowi  
naruszenie fundamentalnej zasady polskiego prawa rodzinnego tj. zasady dobra 
dziecka , która wynika z art. 77 Konstytucji RP  oraz K onwencji o Prawach D ziecka. 
Ponadto A. C. była pozbawiona możliwości faktycznego udziału w  postępowaniu 
przed Sądem w L ., nie zapewniono jej  prawa do obrony, nie była w tymże 
postępowaniu reprezentowana przez pełnomocnika. Nie została pouczona o 
możliwości odwołania się od w yroku z dnia 6 grudnia 2010  roku, mimo że 
obowiązek powiadomienia o środkach prawnych i terminie wniesienia odwołania w 
razie doręczenia wyroku zainteresowanemu wynika z art. 792 belgijskiego Kodeksu 
Sądowego.  
           Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apel acyjny oddalił zażalenie uczestnika 
postępowania J. J. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego 
postanowienia uczestnik zarzucił naruszen ie przepisów postępowania, tj. art. 1145 
k.p.c.  i art. 1146 k.p.c. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego art. 21, 23, 
4 
 
26, 28,  30 ust. 1 i 31 Rozporządzenia Rady z dnia 27.11.2003 r dotyczącego 
jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i 
dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej . Formułując powyższe zarzuty J . J. 
domagał się uchylenia  zaskarżonego postanowienia i  zmiany postanowienia Sądu 
Okręgowego przez ustalenie, że wyrok Sądu pierwszej  instancji  w L. (Belgia) z dnia 
6 grudnia 2010 roku podlega uznaniu wedle prawa polskiego . 
 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
 Przedmiotem żądania wnioskodawczyni A . C. było stwierdzenie, że nie 
zachodzą przesłanki do uznania opisanego wyżej orzeczenia sądu belgijskiego  na 
obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek ten podlegał rozpoznaniu na 
podstawie przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z  dnia 27 listopada 
2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i  wykonywania   orzeczeń w 
sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, 
uchylającego   rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE L03.338.1 ze zm.). 
Rozpor ządzenie to stanowi bowiem element porządku prawnego Rzeczypospolitej 
Polskiej (por. 91 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 288 Traktatu 
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (w brzmieniu i numeracji ustalonej przez art. 2 
pkt 235 i art. 5 ust.  1 Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej 
i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U.UE C07.306.1)  oraz art.  2 
Aktu z dnia 16 kwietnia 2003 r. dotyczącego warunków przystąpienia Republiki 
Czeskiej, Republiki Estońskiej, Repub liki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, 
Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej 
Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach 
stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz. U. Nr 90, p oz. 864, Dz. U. UE L 
03.236.33 ze zm.) . 
         Stosownie do art. 21 ust. 1 przytoczonego Rozporządzenia Rady orzeczenie 
wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w innych państwach 
członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępow ania.  Art. 21 
ust. 3 tego aktu przewiduje zaś, że b ez uszczerbku dla sekcji 4, każda 
zainteresowana strona może wystąpić w trybie postępowania przewidzianego 
w sekcji 2 z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie podlega lub nie podlega uznaniu . 
5 
 
Podstawy nieuznania orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej 
wymienia art. 23 Rozporządzenia Rady. Z mocy art. 26 Rozporządzenia Rady 
niedopuszczalna jest merytoryczna kontrola orzeczenia zagranicznego, którego 
dotyczy wniosek o ustalenie. O bowiązuje nadto zasada równego traktowania 
obywateli polskich i obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej.  
         W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji zaaprobował orzeczenie 
Sądu Okręgowego uwzględniające wniosek A . C., podzielając poglą d, że zachodzi 
podstawa odmowy uznania wyroku Sądu belgijskiego uregulowana w  art. 23a 
wymienionego wyżej Rozporządzenia Rady, zgodnie z którym o rzeczenia 
dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje się , jeżeli takie   uznanie 
jest oczywiście sp rzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w 
którym wystąpiono o uznanie, biorąc pod uwagę dobro dziecka .  
         Wskazana w tym przepisie klauzula porządku publicznego ma na celu 
ochron ę krajowego porządku prawnego przed przypadkami jego na ruszenia 
w wyniku uznania orzeczeń sądów obcych nieodpowiadających fund amentalnym 
standardom prawnym ( por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 
18 stycznia 2002 r., I CKN 722/99, niepubl.) . Chodzi przy tym o sprzeczność 
z polskim porządkiem prawnym uz nania orzeczenia sądu obcego, a nie samego 
orzeczenia. Przedmiotem badania sądu polskiego pozostają wyłącznie potencjalne 
następstwa uznania konkretnego orzeczenia sądu państwa obcego.  
        W rozpatrywanej sprawie Sąd Apelacyjny ocenił, że w toku postępowania 
przed Sądem w L . nie zostały podjęte żadne istotne czynności dowodowe mające 
na celu ustalenie, jakie rozstrzygnięcie jest najlepsze dla małoletniego syna stron, 
którego rodzice mieszkają w różnych państwach i uzn ał, że stanowi to  naruszenie 
podstawowych zasad porządku prawnego w Polsce, w tym zasady dobra dziecka 
mającej swojej źródło w art. 72 Konstytucji  RP. Sąd Apelacyjny odniósł więc 
klauzulę porządku publicznego nie tyle do konsekwencji uznania wyroku Sądu 
belgi jskiego na obszarze Polski, ile do zasad procedowania, sposobu gromadzenia 
i oceny materiału dowodowego przez ten Sąd oraz do wyników postępowania przed 
tym Sądem w postaci wydania merytorycznego orzeczenia o określonej treści 
regulującej kwestię pobytu dz iecka przy ojcu przy pozostawieniu obojgu rodzicom 
władzy rodzicielskiej. Jest to zabieg niedopuszczalny w świetle zarówno art. 23a, 
6 
 
jak i art. 26  Rozporządzenia Rady. Zasadne są więc sformułowane w skardze 
kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 23a,26 oraz 3 1 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Rady. 
Nie doszło natomiast do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia art. 1145 
i 1146 k.p.c. albowiem te regulacje stosuje się do uznania orzeczeń sądów państw 
obcych w edług przepisów ogólnych k.p.c. , a więc gdy uznanie orz eczenia nie jest 
regulowane przez ro zporządzenie unijne lub umowę międzynarodową.  
           W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna uczestnika postępowania podlegała 
uwzględnieniu na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.  Zwrócić 
przy tym należy uwagę, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni 
podniosła kwestie istotne w świetle art. 23 Rozporządzenia Rady, wskazała bowiem, 
że po wydaniu wyroku Sądu belgijskiego  z dnia 6 grudnia 2010 roku  oraz już po 
wydaniu zask arżonego niniejszą skargą kasacyjną postanowienia Sądu 
Apelacyjnego z dnia 28 stycznia 2014 roku, zapadły dwa prawomocne orzeczenia 
sądu opiekuńczego dotyczące małoletniego syna stron. W  prawomocnym 
postanowieniu z dnia 17 marca 2014 roku w sprawie III Nsm   x/13 Sąd Rejonowy w 
S. po przeprowadzeniu postępowania z  udziałem A . C. i J. J., ustalił, że miejscem 
pobytu małoletniego M . J. jest każdoczesne miejsce zamieszkania jego  matki A . C., 
zaś w prawomocnym postanowieniu z dnia 17 marca 2014 roku w sprawie III Nsm 
y/13, wydanym z wniosku J . J., Sąd  ustalił  szczegółowo osobiste kontakty dziecka 
z ojcem .  
        Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono jak w sentencji.